AC MANYETİK ALANLARIN DENEYSEL OLARAK OLUŞTURULAN DİYABETLİ SIÇANLARIN AORTA PREPARATLARININ MEKANİK ÖZELLİKLERİ ÜZERİNE ETKİLERİNİN ARAŞTIRILMASI

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "AC MANYETİK ALANLARIN DENEYSEL OLARAK OLUŞTURULAN DİYABETLİ SIÇANLARIN AORTA PREPARATLARININ MEKANİK ÖZELLİKLERİ ÜZERİNE ETKİLERİNİN ARAŞTIRILMASI"

Transkript

1 T.C. ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ BİYOFİZİK ANABİLİM DALI AC MANYETİK ALANLARIN DENEYSEL OLARAK OLUŞTURULAN DİYABETLİ SIÇANLARIN AORTA PREPARATLARININ MEKANİK ÖZELLİKLERİ ÜZERİNE ETKİLERİNİN ARAŞTIRILMASI IŞIL ÖCAL DOKTORA TEZİ DANIŞMANI Prof. Dr. İsmail GÜNAY ADANA-2005

2 T.C. ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ BİYOFİZİK ANABİLİM DALI AC MANYETİK ALANLARIN DENEYSEL OLARAK OLUŞTURULAN DİYABETLİ SIÇANLARIN AORTA PREPARATLARININ MEKANİK ÖZELLİKLERİ ÜZERİNE ETKİLERİNİN ARAŞTIRILMASI IŞIL ÖCAL DOKTORA TEZİ DANIŞMANI Prof. Dr. İsmail GÜNAY Bu Tez, Çukurova Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri tarafından S.B.E D19 nolu proje olarak desteklenmiştir. Tez No:... ADANA-2005

3 TEŞEKKÜR Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Biyofizik Anabilim Dalı nda gerçekleştirilen bu çalışma Ç.Ü.Tıp Fakültesi Fizyoloji, Farmakoloji, Histoloji, Biyokimya ve Tıbbi Bilimler Deneysel Araştırma ve Uygulama Merkezi nin katkılarıyla tamamlanmıştır. Öncelikle doktora tez danışmanım ve doktora çalışmalarımın tamamlanmasında büyük emeği geçen, sabrını, bilgisini ve zamanını benden esirgemeyen Biyofizik Anabilim Dalı başkanı Sayın Hocam Prof. Dr. İsmail Günay a, elektrofizyolojik ölçümlerin alınmasında emeği geçen Biyofizik Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Mustafa Emre ve Araş.Gör. Servet Kavak a, tez deney çalışmalarımın başlarında yardımlarını gördüğüm Dr. Nilay Ergen ve deney çalışmalarım boyunca yardımlarını ve desteğini esirgemeyen zaman ayıran Fizyoloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Sayın Hocam Prof. Dr. Ayşe Doğan a, tezimin yönlendirilmesinde emeği geçen Fizyoloji Öğretim Üyesi Doç. Dr. Sanlı Sadi Kurdak a, teşekkür ederim. Deneylerimin tamamlanması için gerekli maddenin temininde Farmakoloji Anabilim dalı nın Öğretim Üyelerinden Sayın Hocam Prof. Dr. Fazilet Aksu ya, hayvan temininde İstanbul Üniversitesi Öğretim Üyelerinden Sayın Hocam Prof. Dr. Tuncay Altuğ a, Farmakoloji Anabilim dalı nın imkanlarını kullanmama izin veren Farmakoloji Anabilim Dalı Başkanı Sayın Hocam Prof. Dr. Ergin Şingirik e, tezimin tartışma bölümünün hazırlanmasına yardımcı olan Farmakoloji Öğretim Üyelerinden Doç. Dr. Cemil Göçmen ve Yrd. Doç. Dr. Ata Seçilmiş ve Farmakoloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi merhum Prof. Dr. Atilla Dikmen ve her zaman yanımda olan tüm Farmakoloji Öğretim Üyeleri ve arkadaşlarıma en derin saygılarımla teşekkür ederim. Biyokimya Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Abdullah Tuli ve Araş.Gör.Ebru Dündar a ve Histoloji Anabilim dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mehmet Kaya, Prof. Dr. Ufuk Mete ve Prof Dr. Sait Polat a da katkılarından dolayı teşekkürü bir borç bilirim. Tezimle ilgili verdikleri manevi destekleri için İstanbul Üniversitesi Öğretim Üyelerinden Prof. Dr. Tunaya Kalkan, Prof. Dr. Tuncay Altuğ a ve manevi desteklerini gördüğüm diğer tüm hocalarıma da çok teşekkür ederim. Ayrıca Biyofizik Anabilim Dalı sekreterimiz Perihan Yeşil e ve bölümümde yardımcı olan diğer arkadaşlarıma çok teşekkür ederim. Her zaman ve tez çalışmalarım süresince sabır, anlayış ve destek gösteren sevgili annem, babam ve kardeşime de sonsuz teşekkürlerimi sunarım. i

4 İÇİNDEKİLER Sayfa No TEŞEKKÜR.. i İÇİNDEKİLER.. ii ŞEKİLLER DİZİNİ vi ÇİZELGELER DİZİNİ.. xi SİMGELER VE KISALTMALAR DİZİNİ xiv ÖZET. xvi ABSTRACT xviii 1. GİRİŞ GENEL BİLGİ Elektromanyetik Alan ve Kaynakları Elektromanyetik Alan Elektromanyetik Alan Kaynakları Elektromanyetik Radyasyon Kaynakları Deneysel Olarak Oluşturulan Manyetik Alan Kaynakları Elektromanyetik Alanların Biyolojik Etkileri Diabetes Mellitus Diyabetin Sınıflandırılması Deneysel Diyabet Olgusu Deneysel Diyabet Modelleri Düz Kaslar Fazik ve Tonik Kasılma Düz Kaslarda Aktin ve Miyozinin Etkileşmesi Farmakomekanik Kenetlemede Rol Oynayan Kalsiyum Kaynakları Düz Kaslarda Yavaş Zar Potansiyelleri ve Aksiyon Potansiyelleri Endotel Endotelin Morfolojik Yapısı Nitrik Oksit Nitrik Oksitin Sentezi ii

5 2.4.4.Nitrik Oksit ve Endotel Hücrelerinin Başlıca Önemli Fonksiyonları Nitrik Oksitle Oluşan Düz Kas Gevşeme Mekanizması Endotel Fonksiyon Bozukluğunda Rol Oynayan Mekanizmalar Reseptörler Alfa-Adrenerjik Reseptörler Beta Reseptörleri Reseptörlerin Bulundukları Yerler Ajanlar: Fenilefrin Asetilkolin Sodyum Nitroprüssit GEREÇ VE YÖNTEM Sıçanların Temin Edilmesi Deney Grupları Sitrat Tamponu ve Streptozotosin İnjeksiyonu Juguler Venden İnjeksiyon Kuyruk Veninden İnjeksiyon Sıçanların Kimliklendirilmesi Diyabet Testi Sıçanların Bakımı Modulasyonlu Alternatif Manyetik Alan Oluşturma Sistemi Sitratlı ve Diyabetli Sıçanlara Modulasyonlu Alternatif Manyetik Alan Uygulanması Sıçanların Vücut Ağırlıklarının Ölçülmesi Biyomekanik Ölçüm ve Kayıt Sistemi Bilgisayarlı Veri Toplama Sistemi Kuvvet-Yerdeğiştirme Çevireçleri Organ Banyoları Mikromanipülatör Sıcaklık Ayarlı Sirkülatör Gazlandırma Sıçanların Torasik Aorta Halkalarının Hazırlanması. 55 iii

6 3.12. Biyomekanik Kayıtlar Biyoelektrik Ölçüm ve Kayıt Sistemi Sıçanların Kan Plazma Glukoz ve Lipid Seviyeleri Sıçanların Torasik Aorta Halkalarının Histolojik kesitleri Kullanılan Çözelti ve Ajanlar Sonuçların Değerlendirilmesi ve İstatistiksel Analiz BULGULAR Sıçan Vücut Ağırlıklarının Ölçümleri Sıçanların Torasik Aorta Halkalarının Mekanik Ölçümleri Sıçanların Torasik Aorta Halkalarının Kasılma Kuvvetleri Cevapları Sıçanların Torasik Aorta Halkalarının % Gevşeme Cevapları Sodyum Nitroprüssit Cevapları Asetilkolin Cevapları Elektrofizyolojik Ölçümler Sıçanların Kan Plazma Glukoz Seviyeleri Sıçanların Kan Plazma Lipid Seviyeleri Sıçanların Torasik Aorta Halkalarının Histolojik Kesitleri S Grubu S-MA Grubu D Grubu D-MA Grubu TARTIŞMA Modulasyonlu Alternatif Manyetik Alanın Sıçanların Vücut Ağırlıklarına Etkisi Modulasyonlu Alternatif Manyetik Alanın Sıçanların Torasik Aorta Halkalarının Kasılma Kuvvetlerine Etkisi Modulasyonlu Alternatif Manyetik Alanın Torasik Aorta Halkalarının % Gevşeme Cevaplarına Etkisi Modulasyonlu Alternatif Manyetik Alanın Torasik Aorta Preparatının Dinlenim Zar Potansiyeline Etkisi Modulasyonlu Alternatif Manyetik Alanın Sıçanların Kan Plazma Glukoz Seviyelerine Etkisi Modulasyonlu Alternatif Manyetik Alanın SıçanlarınTotal Kolesterol ve iv

7 Trigliserit Seviyelerine Etkisi Modulasyonlu Alternatif Manyetik Alanın Torasik Aorta Halkalarının Histolojik Kesitlerine Etkisi SONUÇLAR VE ÖNERİLER KAYNAKLAR ÖZGEÇMİŞ. 112 v

8 ŞEKİLLER DİZİNİ Sayfa No Şekil 2.1. Elektromanyetik alan kaynakları. 6 Şekil 2.2. Selenoid. 9 Şekil 2.3. Helmholtz halkalar... 9 Şekil 2.4. TG, trigliserit, SYA, serbest yağ asitleri, İnsülin seviyesi azaldığında 2. ve 3. yol, glukagon seviyesi arttığında 1.ve 4. yol devreye girer 15 Şekil 2.5. İnsülin eksikliğinde oluşan biyokimyasal reaksiyonlar 16 Şekil 2.6. Düz kasta çapraz köprünün etkinleşmesi ve kasılması sürecindeki olayların zamansal seyri. A) Kısa bir uyarılma evresine Ca 2+ un salınması, kısa bir fazik, sarsı benzeri kasılma, çapraz köprünün fosforlanması ve döngülenmesi izlemektedir.b) Uzun süreli uyarılma ile meydana getirilen sürekli bir tonik kasılmada Ca 2+ ve fosforlanma dereceleri tipik olarak bir başlangıç doruğundan sonra aşağıya düşmektedir. Kuvvet, tonik kasılmalar sırasında daha düşük bir Ca 2+ derişiminde sürdürülmekte ve daha az kasılma hızı ve ATP tüketimi ile gösteren daha yavaş bir çapraz köprü döngülenme hızı görülmektedir. 22 Şekil 2.7. Düz kasta sekiz çapraz köprü durumu görülmektedir. MLCK (dik sol ok) tarafından fosforlanma çapraz köprü bağlanması zorunludur. Fosforlanmış çapraz köprüler (içerdeki çizgiler) göreceli olarak hızla döngülenir. Bir döngü sırasında bir çapraz köprünün yapısal olarak etkin bir miyozin fosfataz tarafından (dik sağ ok) fosforsuzlaştırılması döngülenme hızını yavaşlatır ve kilitli hale neden olur. Kalsiyum, fosforlanma hızını belirleyerek çapraz köprü döngülenmesini düzenler. Burada dikkat edilecek nokta, hem düzenleme (dik oklar) hem döngülenme (eğri oklar) için ATP nin gerekmesidir 24 Şekil 2.8. Düz kasta miyoplazmik Ca 2+ kaynakları. Na +- Ca ++ değiş-tokuş pompası Ca ++ pompası, ATP, ATP hidrolizi gereksinen olaylar; PL C, fosfolipaz C; PIP 2, fosfatidilinositol bisfosfat; IP 3, inositol 1,4,5-trifosfat; Cal, kalmodülin; Ca ++ -Cal, kalsiyum-kalmodulin, Miyozin hafif zincir kinaz, MK-Cal.Ca ++, miyozin hafif zincir kinaz kalmudilin kalsiyum vi

9 Şekil 2.9. Farklı düz kas tiplerinde zar potansiyeli (E m ) ile kuvvet üretimi (F) arasındaki ilişkiler. Üst sol. Aksiyon potansiyelleri meydana gelebilir ve sarsı veya daha büyük yığışmış mekanik yanıtlara yol açabilir. Üst sağ. Aksiyon potansiyellerini tetikleyen yavaş dalgaların yaptığı ritmik etkinlik. Alt sol. Tonik kasılma etkinliği, aksiyon potansiyellerinin yokluğunda zar potansiyelinin sahip olduğu değer. Alt sağ. Farmakomekanik kenetlenme; zar potansiyeli üzerine kayda değer bir etkisi olmayan ilaçlar veya hormonların eklenmesi veya uzaklaştırılması ile elde edilen kuvvet değişiklikleri 28 Şekil Damarın histolojik kesiti.. 31 Şekil Endotel tabakası ve düz kas hücresi A; adrenalin, AA; araşidonik asit, ADP; adenozin difosfat, AVP, arginin-vazopressin, B 2, bradikin reseptörü, Br bradikinin, ET B, endotelin reseptörü, ET endotelin, H 2 histamin reseptörü, 5-HT serotonin reseptörü, M 2 muskarinik reseptör,na noradrenalin, P purinerjik reseptör, T trombin reseptörü, VP 1 vazopressin reseptörü Şekil Damar düz kas hücresi. 33 Şekil Endotel kaynaklı faktörler. 36 Şekil Endotel fonksiyonlarında rol oynayan mekanizmalar.. 38 Şekil Alfa reseptörleri. 39 Şekil Beta-reseptörleri. 41 Şekil Reseptör-G protein ilişkisi 42 Şekil Fenilefrin. 44 Şekil Asetilkolin 44 Şekil Sodyumnitroprüssit 45 Şekil 3.1. Deney grupları ve deneysel işlemlerin diyagramı.. 46 Şekil 3.2. Sıçanlara intraperitonal olarak anestezik madde karışımı injeksiyonu 47 Şekil 3.3. Anestezi etkisinde sıçanların boyunlarının tıraş edilmesi. 48 Şekil 3.4. Sıçanların juguler venlerinden ST veya STZ enjeksiyonu. 48 Şekil 3.5. Kuyruk veninden sitrat veya streptozotosin injeksiyonu 49 Şekil 3.6 a). Sıçanların kulak delme metoduyla kimliklendirilmesi b) Sıçanlarda kulak delme metodundaki çentiklerin numaralandırılması Şekil 3.7. Kafesteki sıçanlar sıçanlar.. 51 vii

10 Şekil 3.8. Manyetik alan kaynağı (üstte) ve modülasyonlu manyetik alanın biçim ve süreleri (altta).. 52 Şekil 3.9. Sıçanların ağırlıklarının ölçülmesi 53 Şekil Biyomekanik kayıt ve ölçüm sisteminin blok diyagramı 53 Şekil Deney düzeneği. 54 Şekil 3.12 a) organ banyosu ve kuvvet yerdeğiştirme çevireçleri.b) 4 adet kuvvet yerdeğiştirme çevireci manipulatörlere yerleştirildi. Mikrometrik vida ile kaslarda 2 gramlık ilk gerilme oluşturuldu.. 54 Şekil Lauda marka sirkülatör. 55 Şekil Ölçülen biyomekanik parametreler. 56 Şekil a) (sol taraf)harvard Mikroelektrot Puller. b) (sağ üst) Olympus SZ-11 Stereo Zoom Mikroskop 330 büyütmeli. c) (sağ alt) Mikroelektrot kayıt Sistemi 58 Şekil Mikroelektrot kayıt sisteminin blok diyagramı.. 59 Şekil 4.1. S, Sitratlı, S-MA, Sitratlı+Manyetik alan, D Diyabet, D-MA, Diyabet+Manyetik alan grubunda bulunan sıçanların haftada bir ağırlıklarının ortalama değerleri ve ilk haftaya göre bir ay sonunda ağırlıkların % değerleri.. 64 Şekil 4.2. S, sitratlı; S-MA; sitratlı+manyetik alan grubunu göstermektedir. S ve S- MA gruplarında bulunan sıçanların 10-7 M Fenilefrinle (FE) ile oluşan kasılma kuvvetleri ve 10-6 M Asetikolin (ACh) ve Sodyum Nitroprüssit (SNP) ile oluşan gevşeme cevapları 67 Şekil 4.3. D, diyabet, D-MA; diyabet+manyetik alan grubunu göstermektedir. D ve D-MA gruplarında bulunan sıçanların torasik aorta halkalarında 10-7 M Fenilefrin (FE) ile oluşan kasılma kuvvetleri ve 10-6 M Asetilkolin (ACh) ve Sodyum Nitroprüssit (SNP) ile oluşan gevşeme cevapları 67 Şekil 4.4. S, Sitratlı, S-MA, Sitratlı+Manyetil alan, D, Diyabet, D-MA, Diyabet+Manyetik alan gruplarındaki sıçanların torasik aorta halkalarının 10-7 M Fenilefrinle (FE) oluşan kasılma kuvvetleri (ortalama ± SEM) 68 Şekil 4.5. S; sitratlı, S-MA; sitratlı+manyetik alan grubu göstermektedir. S ve S-MA gruplarında bulunan sıçanların torasik aorta halkalarında 10-6 M Asetilkolin (ACh) ve Sodyum Nitroprüssit (SNP) ile oluşan gevşeme cevapları Şekil 4.6. D; diyabetli, D-MA; diyabet+manyetik alan grubunu göstermektedir. D ve D-MA gruplarında bulunan sıçanların torasik aorta halkalarında 10-6 M viii

11 Asetilkolin (ACh) ve Sodyum Nitroprüssit (SNP) ile oluşan gevşeme cevapları 70 Şekil 4.7. S; sitratlı, S-MA; sitratlı+manyetik alan, D; diyabetli ve D-MA; diyabet+manyetik alan gruplarını göstermektedir. Dört grupta bulunan sıçanların torasik aorta halkalarında 10-6 M Sodyum Nitroprüssit (SNP) ile oluşan % gevşeme cevapları (ortalama ± SEM) 70 Şekil 4.8. S; sitratlı, S-MA; sitratlı+manyetik alan, D; diyabet, D-MA; diyabet+manyetik alan gruplarını göstermektedir. S, S-MA, D ve D-MA gruplarındaki sıçanların torasik aorta halkalarının 10-6 M Asetilkolin (ACh) ile oluşan % gevşeme cevapları (ortalama ± SEM) Şekil 4.9. S; sitratlı, S-MA; sitratlı+manyetik alan, D; diyabetli, D-MA; diyabet+manyetik alan grubunu göstermektedir. S - D ve S-MA D-MA gruplarında bulunan sıçanların torasik aorta halkalarında 10-6 M Asetilkolin (ACh) ile oluşan gevşeme cevapları.. 72 Şekil S; sitratlı, D; diyabetli ve D-MA; diyabet+manyetik alan grubunda bulunan sıçanların 10-6 M Asetilkolin (ACh) ile oluşan % gevşeme cevapları Şekil Sitratlı (S), sitratlı+manyetik Alan (S-MA), diyabetli (D) ve diyabet+manyetik alan (D-MA) gruplarında bulunan sıçanların torasik aorta preparatlarının dinlenim zar potansiyelleri Şekil Sitratlı (S), sitratlı+manyetik Alan (S-MA), diyabetli (D) ve diyabet+manyetik alan (D-MA) gruplarında bulunan sıçanların torasik aorta preparatlarının 10-7 M Fenilefrin (FE) etkisinde zar potansiyelleri 76 Şekil Sitratlı (S), sitratlı+manyetik Alan (S-MA), diyabetli (D) ve diyabet+manyetik alan gruplarında bulunan sıçanların torasik aorta preparatlarının 10-6 M Asetilkolin (ACh) etkisinde zar potansiyelleri Şekil Sitratlı (S), sitratlı+manyetik Alan (S-MA), diyabetli (D) ve diyabet+manyetik alan gruplarında bulunan sıçanların torasik aorta preparatlarının 10-6 M Sodyum nitroprüssit (SNP) etkisinde zar potansiyelleri. 79 Şekil Sitratlı (S); Sitratlı+manyetik alan (S-MA); Diyabet (D) ve Diyabet+manyetik alan (D-MA) gruplarını göstermektedir. S, S-MA, ix

12 D ve D-MA gruplarındaki sıçanların kan plazma glukoz seviyeleri (ortalama±sem). 81 Şekil Sitratlı (S); Sitratlı+manyetik alan (S-MA), Diyabet (D) ve Diyabet+manyetik alan (D-MA) gruplarını göstermektedir. S, S-MA, D ve D-MA gruplarında bulunan sıçanların kan plazma lipid seviyeleri (ortalama ± SEM).. 82 Şekil S; Sitratlı grup. Bu grupta bulunan sıçanların torasik aorta halkalarının histolojik kesitleri; a) mp, mikropinositotik vesiküller, En, endotelyal hücre, se, subendotelyal tabaka,, TM, tunika media,b). dh, düz kas hücreleri, el, elastik laminalar (X6300) 85 Şekil S-MA; Sitratlı+ manyetik alan grubu. Bu grupta bulunan sıçanların torasik aorta halkalarının histolojik kesitleri. a) En, endotel, el, elastik laminalar, b). Fb, fibroblastlar el, elastik laminalar (X12400).. 86 Şekil D; Diyabet grubu. Bu grupta bulunan sıçanların torasik aorta halkalarının histolojik kesitleri. a) En, endotelyal hücreler, V vakuoler yapılar, b). el, elastik laminalar, dh, düz kas hücreleri (X10100). 87 Şekil D-MA; Diyabet+manyetik alan grubu. Bu grupta bulunan sıçanların torasik aorta halkalarının histolojik kesitleri. a) En, endotel, el, elastik laminalar, b) dh, düz kas hücreleri, el, elastik laminalar (X6300) 88 x

13 ÇİZELGELER DİZİNİ Sayfa No Çizelge 4.1. Sitratlı (S), Sitratlı+manyetik alan (S-MA), Diyabet (D) ve Diyabet+manyetik alan (D-MA) grubundaki sıçanların 1 ay boyunca haftada bir kez ölçülen ağırlıkların ortalama değerleri ve standart hataları Çizelge 4.2 Manyetik alan uygulanmış ve uygulanmamış Sitratlı (S) grupta bulunan sıçanların haftalık ağırlık kazanç sonuçlarını gösteren istatistik sonuçlar. 65 Çizelge 4.3. Manyetik alan uygulanmış ve uygulanmamış diyabetli sıçanların haftalık ağırlık kazanç sonuçlarını gösteren istatistik sonuçlar.. 65 Çizelge 4.4. Sitratlı (S), Sitratlı+manyetik alan (S-MA), Diyabet (D) ve Diyabet+manyetik alan (D-MA) gruplarındaki sıçanların torasik aorta Halkalarında 10-7 Fenilefrinle (FE) oluşan kasılma ve 10-6 M Asetilkolin (ACh) ve Sodyum Nitroprüssit (SNP) ile oluşan % gevşemelerin ortalama değerleri ve standart hataları.. 66 Çizelge.4.5. Dört farklı gruba ait sıçan torasik aorta halkalarında fenilefrinle (FE) Oluşan kasılma kuvvetlerine MAMA nın ve diyabetin etkilerini gösteren 2-yönlü ANOVA sonuçları (df = serbestlik derecesi, F= F istatistik değeri, p=anlamlılık düzeyi) 68 Çizelge 4.6. Dört farklı gruba ait sıçanların torasik aorta halkalarında 10-6 M Asetilkolin (ACh) ile oluşan %gevşeme cevaplarına manyetik alan ve diyabetin etkilerini gösteren 2-yönlü ANOVA sonuçları (df=serbestlik derecesi, F=F istatistik değeri, p=anlamlılık düzeyi)...72 Çizelge 4.7. Dört grupta bulunan sıçanların dinlenim, 10-7 M Fenilefrin (FE), 10-6 M Asetilkolin (ACh) ve 10-6 Sodyum Nitroprüssit (SNP) etkisinde zar potansiyellerinin ortalama değerleri ve standart hataları. 73 Çizelge 4.8. Dört farklı gruba ait sıçan torasik aorta preparatının dinlenim zar potansiyeli 2-yönlü ANOVA sonuçları (df = serbestlik derecesi, F = F istatistik değeri, p = anlamlılık düzeyi). 75 Çizelge 4.9. Dört farklı gruba ait sıçanların dinlenim zar potansiyeli xi

14 ortalamaları arasındaki farkın anlamlılık düzeyleri 75 Çizelge Dört farklı gruba ait sıçan torasik aorta preparatının 10-7 M Fenilefrin (FE) etkisinde hiperpolarize durumda dinlenim zar potansiyeli 2-yönlü ANOVA sonuçları (df = serbestlik derecesi, F = F istatistik değeri, p = anlamlılık düzeyi). 76 Çizelge Dört farklı gruba ait sıçanların 10-7 M Fenilefrin (FE) etkisinde dinlenim zar potansiyeli ortalamaları arasındaki farkın anlamlılık düzeyleri 77 Çizelge Dört farklı gruba ait sıçan torasik aorta preparatının 10-6 M Asetilkolin (ACh) etkisinde hiperpolarize durumda dinlenim zar potansiyeli 2-yönlü ANOVA sonuçları (df = serbestlik derecesi, F = F istatistik değeri, p = anlamlılık düzeyi) 78 Çizelge Dört farklı gruba ait sıçanların 10-6 M Asetilkolin (ACh) etkisinde zar potansiyeli ortalamaları arasındaki farkın anlamlılık düzeyleri 79 Çizelge Dört farklı gruba ait sıçanların 10-6 M Sodyum nitroprüssit (SNP) etkisinde torasik aorta preparatı hiperpolarize durumda dinlenim zar potansiyeli 2-yönlü ANOVA sonuçları (df = serbestlik derecesi, F = F istatistik değeri, p = anlamlılık düzeyi) 80 Çizelge Dört farklı gruba ait sıçanların 10-6 M Sodyumnitroprüssit (SNP) etkisinde zar potansiyeli ortalamaları arasındaki farkın anlamlılık düzeyleri.. 80 Çizelge Sitratlı (S), Sitratlı+manyetik alan (S-MA), Diyabet (D) ve Diyabet+manyetik alan (D-MA) gruplarındaki sıçanların kan plazma glukoz seviyeleri ortalama değerleri ve standart hataları (Kan plazma glukoz ;G). 81 Çizelge Dört farklı gruba ait sıçan kan plazma glukoz seviyelerine manyetik alan ve diyabetin etkilerini gösteren 2-yönlü ANOVA sonuçları(df = serbestlik derecesi, F = F istatistik değeri, p = anlamlılık düzeyi) 81 Çizelge S, Sitratlı, S-MA, Sitratlı+Manyetik Alan, D, Diyabet ve D-MA, Diyabet+Manyetik Alan grubundaki sıçanların kan plazma lipid seviyelerinin (total kolesterol, HDL-kolesterol, LDL-kolesterol, trigliserit) ortalama değerleri ve standart hataları. 82 Çizelge Dört farklı gruba ait sıçanların kan plazma total kolesterol xii

15 seviyelerine manyetik alan ve diyabetin etkilerini gösteren 2-yönlü ANOVA sonuçları (df = serbestlik derecesi, F=F istatistik değeri, p = anlamlılık düzeyi) 83 Çizelge Dört farklı gruba ait sıçanların kan plazma total kolestrol seviyelerinin ortalamaları arasındaki farkın anlamlılık düzeyleri. 83 Çizelge Dört farklı gruba ait sıçan kan plazma trigliserit seviyelerine manyetik alan ve diyabetin etkilerini gösteren 2-yönlü ANOVA sonuçları (df=serbestlik derecesi, F=F istatistik değeri, p = anlamlılık düzeyi) 84 Çizelge Dört farklı gruba ait sıçanların kan plazma trigliserit seviyelerinin ortalamaları arasındaki farkın anlamlılık düzeyleri. 84 xiii

16 SİMGELER VE KISALTMALAR WHO Hz ELF RF MW T G DC AC UV HF EMR EMA AMA MAMA PEMA DM VLDL LDL HDL TG NO EDRF EDHF cgmp camp ACh L-Arg NOS NADP FAD FMN Dünya Sağlık Örgütü Hertz Düşük Frekanslı Manyetik Alan Radyo Frekansı Mikrodalga Tesla Gauss Sabit Manyetik Alan Alternatif Akım Ultraviyole Işınlar Yüksek Frekans Elektromanyetik Radyasyon Elektromanyetik Alan Alternatif Manyetik Alan Modulasyonlu Alternatif Manyetik Alan Pulslu Elektro Manyetik Alan Diabetis Mellitus Çok Düşük Yoğunluklu Lipoproteinler Düşük Yoğunluklu Lipoproteinler Yüksek Yoğunluklu Lipoproteinler Trigliserit Nitrik Oksit Endotelyal Relaksan Faktör Endotelyal Hiperpolarizan Faktör Siklik Guanozin MonoFosfat Siklik Adenozin MonoFosfat Asetilkolin L-Arginin Nitrik Oksit Sentaz Nikotinamid Adenin Dinükleotid Fosfat Flavin Adenin Dinükleotid Flavin Mononükleotid xiv

17 AGE STZ TEA ATP BK Ca SK Ca enos nnos inos L-NMMA L-NAME ET ET-1 ET A ET B DAG IP 3 FE SNP S D S-MA D-MA G ST AC Glikozilasyonların Son Ürünleri Streptozotosin Tetraetilamonyum Adenozin Trifosfat Yüksek Kondüktanslı, kalsiyumla aktive edilen K + kanalı Düşük Kondüktanslı, kalsiyumla aktive edilen K + kanalı Endotelyal Kaynaklı Nitrik Oksit Sentaz Nöronal Kaynaklı Nitrik Oksit Sentaz İndüklenebilir Nitrik Oksit Sentaz N w Monometil-L-Arginin N w -Nitro-L-Arginin Metil Ester Endotelin Endotelin-1 Endotelin A Reseptörü Endotelin B Reseptörü Diaçil Gliserol İnositol Trifosfat Fenilefrin Sodyumnitroprüssit Sitratlı Grup Diyabetli Grup Modulasyonlu Alternatif Manyetik Alan Uygulanan Grup Diyabet+Modulasyonlu Alternatif Manyetik Alan Grubu Kan Plazma Glukoz Sitrat Tamponu Alternatif Akım xv

18 ÖZET AC Manyetik Alanların Deneysel Olarak Oluşturulan Diyabetli Sıçanların Aorta Preparatlarının Mekanik Özellikleri Üzerine Etkilerinin Araştırılması Son yapılan araştırmalarda manyetik alana maruz bırakılan diyabetli ve sitratlı sıçanların glikojen seviyesinin artması ve glukoz seviyesinin azalmasının gözlenmesi şimdiki çalışmalara bir temel teşkil eder. Ayrıca özellikle streptozotosinle indüklenen diyabetli sıçanların endotele bağımlı gevşemelerinde bozulma gözlenirken, endotelden bağımsız gevşemelerde ise değişiklik olmadığı tespit edilmiştir. Bu çalışmada amacımız modulasyonlu alternatif (AC) manyetik alanın sitratlı ve diyabetli sıçanların torasik aorta halkalarının mekanik aktiviteleri üzerine etkisini araştırmaktır. Çalışmada ağırlıkları g arasında değişen 126 adet Wistar türü Albino erkek sıçan kullanıldı. Sıçanlar ilk olarak dört gruba ayrıldılar. Sitratlı grup (S, n=31), sitratlı+manyetik alan grubu (S-MA, n=31) diyabetli grup (D, n=32) ve diyabet+manyetik alan (D-MA, n=32) grubu olmak üzere dört gruba ayrıldı. Diyabet grubundaki (D), sıçanlara juguler venlerinden ve kuyruk veninden ph sı 4.5 olan 45 mg /ml sitrat tamponunda çözünmüş streptozotosin (STZ; 45mg /kg) injekte edildi. Sitratlı grup da diyabetli grupda olduğu gibi eşit hacimde sitrat tamponu injekte edildi. Daha sonra S-MA ve D-MA grubundaki sıçanlar 5mT şiddetinde, 50 Hz frekansında kuzey-güney doğrultusunda modülasyonlu AC manyetik alan etkisine günde 2 saat 45 dakika olmak üzere bir ay boyunca bırakıldı. Ayrıca her dört grupta bulunan sıçanların ağırlıkları bir ay boyunca haftada bir kez ölçüldü. Bir aylık deney periyodu sonunda sıçanlar dekapite edilmeden önce hafif eter anestezisi altında kanları alındı. Torasik aorta preparatları izole edildikten sonra bağ ve yağ dokuları temizlendi. Yaklaşık 3-4 mm uzunluğunda torasik aorta halkaları Krebs çözeltisi içeren ve sürekli %95 O 2 + %5 CO 2 gaz karışımı ile gazlandırılan 20 ml lik organ banyolarına asıldı (ph 7,4, 37 C). İzometrik kasılmalar ve gevşemeler 4 kanallı Transducer Data Aquisition System i ve Polwin 98 Windows Programı ile kayıt edildi. Ayrıca her bir gruptaki sıçanların dinlenim zar potansiyelleri mikroelektrot tekniğiyle ölçüldü. xvi

19 Çalışmada S-MA ve D-MA gruplarında bulunan sıçanların ağırlıkları S ve D grubundaki sıçanların ağırlıkları ile karşılaştırıldığında S-MA grubundaki sıçanları ağırlıkları değişmezken D-MA grubunda bulunan sıçanların kilo kayıp hızının azaldı. D-MA ve S-MA gruplarında bulunan sıçanların kan plazma glukoz, total kolesterol ve trigliserit seviyeleri azaldı. D-MA grubunda endotele bağımlı % gevşemeler D grubu ile karşılaştırıldığında D-MA grubunda endotele bağımlı % gevşemelerde anlamlı anlamlı derecede düzelme gözlendi. S-MA ve D-MA gruplarında bulunan sıçanların torasik aorta preparatlarının histolojik kesitleri S ve D grupları ile karşılaştırıldığında bir fark gözlenmedi. Modulasyonlu alternatif manyetik alan S ve D grubunun torasik aorta preparatının dinlenim zar potansiyelininin negatifliğini etkilemezken D gruptaki torasik aorta preparatının dinlenim zar potansiyelinin negatifliğini azalttı. Sonuç olarak modulasyonlu alternatif manyetik alan diyabetik sıçanlarda kilo kayıp hızı, kan parametreleri ve bozulan endotele bağımlı % gevşemeler üzerine olumlu etkisi olabilir. Anahtar Kelimeler: Manyetik alan, diyabetik sıçan, torasik aorta, endotele bağımlı ve bağımsız gevşeme. xvii

20 ABSTRACT The Effects of AC Magnetic Field on Mechanical Properties of Thoracic Aorta of Experimental Diabetic Rats Recent investigations revealing an increase in insulin release in diabetic rats, increase in glycogen, and decrease in glucose levels in rats exposed to magnetic fields, have provided the stimulus for the current studies. So in animals, particularly in streptozotocin-treated rats, there is experimental evidence for an impaired endothelium-dependent relaxation, while the endothelium-independent vasodilatation remains unaltered. In this study, our aim to examine the effect of modulated alternating (AC) magnetic field on mechanical parameters of isolated thoracic aorta rings in healthy and diabetic rats. One hundred and twenty six rats (n=126, Wistar albino spp) weighing between g were used in this study. The rats were first divided into four groups. The first group was made up of the citrated rats (C, n=31), the second group was comprised of rats described as citrated+magnetic field group (C-MF, n=31), third group contained experimental diabetic rats (D, n=32), and the fourth group was comprised of both experimental diabetic + magnetic field group (D-MF, n=32). We injected 45 mg/kg streptozotocin (STZ), dissolved in a 45mg/ml citrate buffer solution (ph 4.5) in to the jugular vein and tail vein of male Wistar rats to induce diabetes (D group) as previously described. Rats (C group) were injected as diabetic group with a similar volume of citrate buffer solution without STZ to induce citrated group. After Magnetic fields of 5 mt intensity and 50 Hz frequency oriented in the north-south direction was applied to the C-MF and D-MF groups for 2 hours and 45 minutes at each day during one month. The rats used in experiments weighed once a week during the onemonth period. After the one-month study period, blood was collected from the rats under ether anesthesia before rats were killed by decapitation. After the thoracic aorta preparation isolated, excess fats and/or connective tissues were removed. Approximately 3-4 mm-long aorta rings from each animal were prepared and mounted in 20-ml organ baths filled with Krebs solution and xviii

21 continuously oxygenated with 95 % O % CO 2 (ph 7.4, 37 o C). Isometric contractions and relaxations were recorded with the 4 Channell Transducer Data Acquisition System and Polwin 98 Windows Programmer. So, the resting membrane potentials of rats measured by using microelectrode techniques in each group (n=26) In the study, the rate of loosing weight for rats in D-MF was decelerated while weight augmentation rate in C-MF did not change according to D and C. groups. The blood plasma glucose, total cholesterol and triglyceride levels decreased in the groups of C-MF and D-MF. Endothelium-dependent percentage relaxations were significantly recovered in D-MF group compared with D group. Histological sections of thoracic aorta preparations of rats in C- MF and D-MF did not change according to D and C groups. The negative of the resting membrane potential of thoracic aorta preparations decreased in D group, while modulated alternative magnetic field had no effect in that of C and D groups. As a result of these findings, modulated alternative magnetic field may have a positive effect on the loosing weight rate, blood parameters and impaired endothelium-dependent relaxations in diabetic rats. Key Words: Magnetic field, diabetic rats, thoracic aorta, endotheliumdependent or independent relaxation. xix

22 1. GİRİŞ Tüm canlılar endüstrileşme ve teknolojinin gelişimine bağlı olarak elektrik enerjisinin yaygın olarak kullanımı sonucu elektromanyetik alanların etkisi altında kalmaktadır. Elektromanyetik alanların (EMA) canlı organizmalarda olumlu ve olumsuz etkilerinin görülmesi, Dünya Sağlık Örgütünün (WHO) çalışmalarını da hızlandırmıştır 1,2. Elektromanyetik alanların canlılar üzerindeki etkileri, frekanslarına, şiddetlerine, canlıların vücut ölçülerine, vücudun elektriksel özelliklerine, mesafelere ve en önemlisi de etki sürelerine göre değişmektedir 3. Epidemilojik çalışmalar çok düşük elektromanyetik alanlara uzun süre maruz kalma ve kanser riskinin artması arasında yakın bir ilişki olduğunu göstermiştir 4. Ülkemizde yapılan bazı araştırmalarda yüksek gerilim hatlarının yakınında yaşayan 55 yaşın altındaki bireylerde sinir sistemi, uterus, göğüs ve lenfoma tipi kanserlerde artış, morfolojik olarak kısırlaşma ve hamile kadınların düşük oranında artma ve çocuklarda lösemi tanısında artış görülmüştür 5. Elektromanyetik alanların etki-sonuç mekanizmasını açıklamak için hipotezler kurulmuştur. Bu hipotezler üzerinden manyetik alanların biyolojik sistemlere etkileri açıklanılmaya çalışılmıştır. Balcavage ve arkadaşları manyetik alanlarının oluşturduğu hall etkisini ve katyon kanallarını araştırmışlar. Katyon kanallarının (Na +, K +, Ca 2+ ) açık kalma süresini, bir iyonun geçmesi için gerekli süreyi ve Hz frekansında 100 µt şiddetinde manyetik alan biyolojik sistemlere uygulandığı zaman katyon kanallarının açık kalma süresini matematiksel olarak hesaplamışlar. Uygulanan manyetik alanların katyonlar ve katyon kanal proteinleri arasındaki elektrostatik kuvveti etkilediğini ve hücrenin değişen fizyolojik durumuna bağlı olarak kanal proteinlerinde konformasyonel değişikliğe sebep olduğunu savunmuşlardır 6. Koch ve arkadaşları da düşük frekanslı manyetik alanların hücre zarındaki iyonları ve kanallarını etkilediğini söylemişlerdir 7. Ca 2+ iyonu ıntrasellüler messenger olarak hücresel homeostasisde en önemli rolü oynar 7. Bu yüzden daha önce yapılan çalışmalarda zayıf elektromanyetik alanların kemik matriksi, bitki hücre duvarı ve stabilize zarlardaki Ca 2+ metabolizması üzerine etkileri araştırılmaya odaklanılmıştır

23 4 Hz frekansında 2,5 mt şiddetinde manyetik alan yılan sinirinin bulunduğu fizyolojik çözeltiye 30 dakika uygulanıp sinir dokusu bu çözeltiyle perfüze edildiğinde manyetik alanın cgmp ye bağımlı Na + -K + değiş-tokuş aktivitesini arttırdığını ve intrasellüler Ca 2+ iyon konsantrasyonunu azalttığını gözlemişlerdir 19. Zamai ve arkadaşları ise elektromanyetik alanların Ca 2+ pompasının transportu ve katalitik aktivite arasında güçlü bağ olduğunu ve miyokard sarkoplazmik retikulumunda Ca 2+ pompasının fonksiyonel aktivitesinin arttırıp serbest radikallerin inhibisyonuna ve dolayısıyla manyetik alanın zarın fonsiyonel ve yapısal özelliklerinin değiştirdiğini savunmuşlardır 8. Elektromanyetik alanların hücre zarındaki kalsiyum akışını değiştirerek kas kasılmasını, hücre bölünmesini ve büyümesini etkileyip kansere sebep olabileceği de diğer hipotezler arasındadır 9. Ayrıca uygulanan manyetik alanlar biçim, frekans, şiddet ve süreye bağlı olarak biyolojik sistemlerde sinyal iletimini etkileyerek DNA biyosentezinde elektron transport/yük sistemini etkilediği ve hücrede hareketli yüklü parçaçıklarla etkileşime girerek parçacıkların hızlarını, akışını ve yönünü değiştirdiğine ait yayınlar da mevcuttur Ağırlıkları g arasında değişen hamsterlere intravenöz olarak 50 mg/kg stereptozotosin (STZ) injekte edilerek oluşturulan diyabetik hamsterlerin 4-6 hafta sonra vücut ağırlıklarının 137 ± 2g dan 116 ± 4g a düştüğü, kan plazma glukoz seviyesinin 104 ± 5 mg/dl den 322 ± 20 mg/dl ye yükseldiği görülmüştür 23. Ağırlıkları gram arasında değişen sıçanların kuyruk veninden 75 mg/kg STZ injekte edilerek oluşturulan diyabetik sıçanların 10 hafta sonra kan plazma glukoz seviyesinin 143,2 ± 6,0 mg/dl den 593,3 ± 42,0 mg/dl ye, total kolesterol seviyesinin 117,1 ± 3,7 mg/dl den 203,7 ± 11,8 mg/dl ye, trigliserit seviyesinin 138,0 ± 13,9 mg/dl den 377,3 ± 121,1 mg/dl ye yükseldiği belirlenmiştir 24. Yapılan diğer çalışmalarda da araştırmacılar bu sonuçlara benzer sonuçlar bulmuşlardır Diyabetik sıçanlar, 10 gün boyunca günde 1 saat 10-3 ve 10-2 T şiddetlerinde düzenli sabit alternatif manyetik alanın etkisine maruz bırakıldıkları 2

24 zaman, kan plazma glukoz seviyesinin belirgin derecede azaldığı ve insulin salınımını arttığı görülmüştür 32. Bellossi ve arkadaşları ağırlıkları g arasında değişen sıçanlara günde 24 saat olmak üzere 6 ay boyunca, 12, 50, 100, 300, 460 Hz frekanslarında, 6 mt şiddetinde PEMA uyguladıkları zaman; (a)- 6 mt şiddetinde 12 Hz frekansında ve 24 saat boyunca uygulanan PEMA nın en etkili manyetik alan parametreleri olduğunu, (b)- günde 24 saat olmak üzere 6 ay boyunca 12 Hz frekansında 6 mt şiddetindeki PEMA nın etkisine bırakılan sıçanların, kan plazma glukoz, kolesterol ve trigliserit seviyelerinin kontrol değerlerine göre düştüğünü bulmuşlardır 33. Yaptıkları diğer çalışmada da sağlıklı sıçanlar, toplam 0, 3, 4, 6, 8, 16, 24, 48, 72, 96 saat, 12 Hz frekansında, 6 mt şiddetindeki PEMA etkisine bıraktıklarında 12 Hz frekansında, 6 mt şiddetinde ve dakika süreyle uygulanan PEMA nın en etkili olduğunu; sıçanların karaciğerlerinin ağırlığının vücut kitle indeksine göre arttığını ve kan plazma glukoz, total kolesterol ve trigliserit seviyelerinin azaldığını gözlemişlerdir 34. Ovechkina ve arkadaşları 8 Hz frekansında ve 5 µt şiddetinde manyetik alanların hayvanların karaciğer yağ metabolizmasında, antioksidant sistemde ve lipid peroksidasyonunda istatistiksel olarak anlamlı değişikliklere sebep olduğunu bulmuşlardır 35. Iwasaka ve arkadaşları ise 14 T şiddetinde ve daha büyük şiddetteki manyetik alanların düz kas hücrelerinde hücrelerin yönelimini değiştirdiğini, hücre migrasyonu ve hücre bölünmesi sırasında dinamik olarak polimerizedepolimerize sitoskleton fiberlerinde diamanyetik tork kuvvetini etkilediğini savunmuşlardır 36. Günde 5 saat sıçanlar alternatif manyetik alanın etkisine bırakıldığında karaciğer mitokondrisinde kolesterol esterlerinin, trigliseritlerin ve serbest yağ asitlerinin konsantrasyonunun azaldığı bulunmuştur 37 Bondarenko patch-clamp tekniğiyle sıçan aorta preparatının dinlenim zar potansiyelini -44,1 ± 1,4 mv, Carter ve arkadaşları whole-cell patch-clamped tekniğiyle -52 ± 3 mv, Marchenko ve arkadaşları ise patch clamp tekniğiyle -47 ± 3,8 mv bulmuşlardır 38,40,41. Bondearenko ve arkadaşları da sıçan aorta preparatının dinlenim zar potansiyelini ile diyabetik sıçanların dinlenim zar 3

25 potansiyellerini karşılaştırmışlar. Sıçan aorta preaparatının dinlenim zar potansiyeli -41,2 ± 0,9 mv, diyabetik sıçan aorta preparatının dinlenim zar potansiyelini de -32,7 ± 0,8 mv ölçmüşlerdir. Aorta preparatını 2 µm asetilkolinle hiperpolarize ettiklerinde ise kontrol sıçanların aorta preparatlarının dinlenim zar potansiyelini -64,4 ± 0,9 mv, diyabetik sıçan aorta preparatının dinlenim zar potansiyelini de -57,6 ± 1,1 mv ölçmüşlerdir 39. Diyabetik sıçan aorta preparatının zar potansiyelinin negatifliğinin azalmasını kısmen asetilkolinin endotele bağımlı gevşemeyi önlemiş olabileceğine bağlamışlardır 39. Sistemik arterlerde morfolojik değişiklikler haftada görülmektedir haftalık diyabetli sıçanların aorta preparatları incelediklerinde aorta preparartının endotel yüzeyinde düzgün olmayan yapının oluştuğu ve endotel yüzeyinde bölüm bölüm kesikli bölgeler gözlenmiştir Pulslu elektromanyetik alan tedavisi son günlerde ülkemizde de yaygın olarak kullanılmaya başlandı. Pulslu elektromanyetik alanların (PEMA) insan metabolizmasında kan akışını artırarak gerek oksijen gerekse iyon alışverişini kolaylaştırıp hücre homeostazisini düzenleyen bir sistem olması özelliği savunularak, birçok hastalıkta özellikle kronik hastalıklarda tedavi edici etkilerinden faydalanılmaktadır 51,54,58,59. Pulslu manyetik rezonans stimülasyon tedavisi (manyetoterapi) vücudun savunma sistemini güçlendiren, hücre yıkımını yavaşlatan, hücre yenilenmesini hızlandıran ve bu sayede vücudun kendi kendini iyileştirmesini sağlayan bir tedavi yöntemi olarak da kullanılmaktadır 58,59. Bu tedavi yöntemi, hücrelerin yaşam kaynağı olan besin ve oksijenin karşılanmasına, hücreler üzerinde toksik etkisi yapan karbondioksit ve metabolizma atıklarının temizlenmesine yardımcı olarak, hücrelerin dejenere olmalarını yavaşlatıp rejenere olmalarını hızlandırmaktadır. Pulslu manyetik rezonans stimülasyonunun, savunma sistemimizi güçlendirdiği ve vücuttaki enerjiyi dengeleyerek vücudun kendi kendisini onarması için uygun doğal bir ortam oluşturduğu da savunulmaktadır Elektromanyetik alanların canlı sistemler üzerindeki etkilerine ait yapılan bu çalışmalar, bizi pulslu elektromanyetik alanların tedavi edici özelliklerinin olup olmadığını belirlemek amacıyla araştırmaya yöneltmiştir. Güncel ve yaygın 4

26 patolojik bir rahatsızlık olan diabetes mellitus birçok sistemi olumsuz etkilediği için çalışmamızda elektromanyetik alanın sağlıklı ve deneysel diyabetli sıçanların izole torasik aorta preparatlarının mekanik ve elektriksel özellikleri üzerine etkilerinin araştırılması amaçlandı. 5

27 2. GENEL BİLGİLER 2.1. Elektromanyetik Alan ve Kaynakları Elektromanyetik Alan Günümüzde geniş bir spektrumu bulunan değişken elektrik, manyetik ve elektromanyetik alanlar, yüksek gerilim hatlarından radarlara, iletişim araçlarından TV ve radyo vericilerine, ofis ve evlerdeki elektrikli aletlerden trafo merkezlerine kadar pek çok elektrikli sistemden yayılmaktadır. Yapılan çok sayıdaki araştırma sonucunda canlı organizmaların noniyonizan elektromanyetik (EMA) alanlara maruz kalma sürelerine ve şiddetlerine sınırlamalar getirilmiştir 1,2,60,61,62. Doğal ve birçok yapay kaynak elektromanyetik enerjiyi dalgalar halinde yayar (Şekil 2.1). Bu dalgalar elektriksel ve manyetik titreşim alanlarından oluşur. Bu titreşimli alanlar, bitki, hayvan ve insan hücreleri gibi biyolojik sistemleri çeşitli şekillerde etkilemektedir. Bu etkileşimi daha iyi anlamak için elektromanyetik spektrumu meydana getiren dalganın fiziksel özelliklerini daha iyi bilmek gerekir. Elektromanyetik dalga, dalga biçimi ve boyu, frekansı ve şiddeti ile karakterize edilir. Bu üç parametre birbiri ile bağlantılıdır. Ayrıca her bir parametre tek başına da biyolojik sistemleri etkileyebilmektedir 63. Elektromanyetik alanlar frekanslarına göre sınıflandırılırlar Hz arasında değişen geniş frekans aralığına sahip elektromanyetik alanlar alternatif manyetik alanlar, Hz frekans aralığında değişen manyetik alanlar çok Şekil 2.1. Elektromanyetik alan kaynakları 63. 6

28 düşük frekanslı manyetik alanlar (ELF), Hz frekans aralığındaki dalgalara radyo dalgaları (RF), Hz frekans aralığındaki dalgalara mikro dalgalar (MW), Hz frekans aralığındaki dalgalara infrared, görünen ışık ve ultraviyole ışınlar, Hz frekansının üzerindeki dalgalar ise x- ışını ve gama ışınları olarak sınıflandırılırlar 63 Elektromanyetik dalgalar foton denilen küçük enerji paketlerinden oluşmaktadır. Fotondaki enerji frekans ile doğru orantılıdır: Frekans arttıkça fotondaki enerji miktarı da artmaktadır. Elektromanyetik dalganın biyolojik sistemlere olan etkisinin bir kısmını elektromanyetik alanın gücü ve bir kısmını da fotonun enerjisi belirler. Düşük frekanslı elektromanyetik dalgalar "Elektromanyetik Alanlar" ve yüksek frekanslı dalgalar ise "Elektromanyetik Radyasyon" olarak adlandırılmaktadır. Ayrıca elektromanyetik dalgalar frekans ve enerjilerine göre " İyonlaştıran Radyasyon" (Nükleer Radyasyon) veya "İyonlaştırmayan Radyasyon" (Elektromanyetik Radyasyon) olarak da adlandırılırlar. İyonlaştıran Radyasyon: İyonlaştıran radyasyon yüksek frekanslı, enerjisi oldukça yüksek olan ve iyonizasyon (yani pozitif veya negatif elektrik yüklü atom veya molekül parçacıklarının oluşturulması) meydana getiren radyasyondur (X-ışını-gama ışını). Bunlar atom bağlarını kopararak hücrelerdeki moleküllerin parçalanmasına neden olurlar. Atomlar arasındaki bağların kopması için bir minimum kuantum enerjisine ihtiyaç vardır. Bu kuantum enerjisi 12 ev- 35 ev olmalıdır. En yüksek RF frekansı 300 GHz'dir ve 10-3 m dalga boyundadır. Diğer yönden hesaplamalar yapıldığı taktirde, 300 GHz'in 0,00125 ev enerjiye karşılık geldiği ve iyonlaşmaya neden olmadığı görülür. Yani foton enerjisi düşüktür ve atom bağlarını koparamaz. Sadece H - bağlarını koparabilirler. Bu ışınlar ultraviyole ışınlar (UV), görünür ışık, kızıl ötesi ışınlar, yüksek frekanslı (HF) ve mikrodalga alanlar, ekstrem alçak frekans alanlar (ELF), statik, elektrik ve manyetik alanlardır. Yüksek şiddetteki elektromanyetik radyasyonlar biyolojik sistemlerde herhangi bir iyonizasyona neden olmamaktadır. Ama elektromanyetik radyasyonların örneğin sıcaklık 7

29 arttırarak, kimyasal reaksiyonları değiştirerek veya elektriksel akımı indükleyerek biyolojik etkiler oluşturduğu hakkında çalışmalar mevcuttur 61,62. İyonlaştırmayan Radyasyon: İyonlaştıran radyasyona karşı, iyonlaştırmayan radyasyonun biyolojik sistemlere olan etkisi belirsizdir. İyonlaştırmayan radyasyona GHz frekansında statik ve zamansal değişimli elektrik ve manyetik alanlarını söyleyebiliriz. Bu alana statik (0 Hz), ekstrem alçak frekans alanları (ELF, > Hz) ve yüksek frekans alanları (HF, 300 Hz GHz) girmektedir. İyonlaştırmayan radyasyonun biyolojik etki mekanizması iki tiptir: 1) Termal Olmayan Etki: Elektromanyetik alanın şiddeti yeterince küçükse ısı oluşmaz. 2) Termal Etki: Elektromanyetik alan herhangi bir cisimle etkileştiği zaman, artan moleküler hareket ve sürtünmeden dolayı sistemde ısı artışı ortaya çıkar ("termal etki") Elektromanyetik Alan Kaynakları Günlük hayatımızda evde kullandığımız aletlerden elektromanyetik dalgalar yayılmaktadır. Bunlara; Elektrik güç iletim hatlarını, elektrik güç dağıtım hatlarını, klimaları, mikserleri, saatleri, elektrikli battaniyeleri, tıraş makinelerini, floresan lambaları, saç kurutma makinelerini, ısıtma sistemlerini, mikrodalga fırınları gibi örnekler verebiliriz. İş yerlerinde ise; Elektrik güç transmisyon hatlarını, elektrik güç dağıtım hatlarını, ofis ekipmanlarını, hesap makinelerini, floresan ışıkları, lazer yazıcıları, fotokopi makinelerini, bilgisayar ekranlarını örnek verebiliriz Elektromanyetik Radyasyon Kaynakları: Elektromanyetik radyasyon yayan kaynaklara cep telefonlarını, telsiz telefonları, endüstriyel ekipmanları, radyo frekans dalgalarını, medikal sistemleri, lokal radyo komünikasyon sistemlerini, mikrodalga fırınlarını, mikrodalga telefon linklerini, radarları, bilgisayar terminallerini, telsizleri ve ağları gibi örnekler verebiliriz. 8

30 Ekstrem alçak frekans alanlarının (ELF, Hz) esas kaynakları enerji iletim hatlarıdır. Biyolojik sistemler üzerine primer etkisi, elektriksel yüklenme ve akımı indüklemesidir. ELF alanda bir yüklenme olması elektrik akımı geçmesinden bağımsız olarak meydana gelir. Günümüze kadar, kimyasal bağlara zarar vermeyen şiddetteki düşük frekanslı manyetik alanların, zararsız olduğuna inanılmakta idi. Fakat son yıllarda yapılan araştırmalarda, bir veya iki gün (24 ya da 48 saat) düşük frekanslı (60 Hz) manyetik alanın etkisine bırakılan sıçanların DNA larının yapıları incelendiğinde sıçanların DNA larında kırılmalar ve olağandışı yüksek sayıda ölü hücreler saptanmıştır. Manyetik alanın etkisine kalma süresi arttıkça, DNA hasarlarının arttığı da diğer gözlemler içindedir Deneysel Olarak Oluşturulan Manyetik Alan Kaynakları Deneysel olarak oluşturulan manyetik alan sistemlerine Helmholtz halkaları sistemini ve selenoid sistemlerini örnek olarak verebiliriz (Şekil ). Şekillerde manyetik alan kuvvet çizgileri görülmektedir. Sistemde oluşan manyetik alan şiddeti (B), B = µ n I formülüyle hesaplanır. µ; kµ o dan hesaplanır. µ o = 4π x 10-7 T/amp.m k; relatif geçirgenlik, n (sarım yoğunluğu) n = N L N: sarım sayısı, L: selenoidin uzunluğu (m), I ise akımdır (amper). SI birim sisteminde manyetik alan şiddetinin birimi µt/amp.m, n sarım sayısı/m, I akım amper cinsinden alındığında Tesla (T) dır. Şekil 2.2. Selenoid 63. Şekil 2.3. Helmholtz halkaları 63. 9

31 Elektromanyetik Alanların Biyolojik Etkileri Sıçanlar saat süreyle 45 Hz frekansında ve 0,1 mt şiddetinde alternatif manyetik alan etkisine bırakıldıkları zaman saat içerinde kan plazma glukoz ve trigliserit seviyesinin düştüğünü bulmuşlar mt şiddetinde alternatif manyetik alanın etkisine sıçanlar, günde 5 saat, 15 gün boyunca bırakıldıkları zaman serbest yağ asitlerinin, trigliserit seviyesinin ve karaciğer mitokondride kolesterol esterlerinin azaldığı ve fosfolipid komposizyon dengesinin bozulduğunu da belirlemişlerdir 37. Yapılan diğer çalışmalarda da aynı sonuçlar gözlenmiştir 33,34,65,66. Elektromanyetik alanların, hücre zarlarında hem Ca 2+ iyonlarının hareketini hem de genleri etkilediği de ileri sürülmüştür 67,68. Fakat bilindiği gibi, EMA ların etki mekanizması henüz açık değildir 67,68,92,93 50 Hz frekansında, 5 µt ve 100 µt şiddetlerinde iki farklı manyetik alanın etkisine 10 haftalık Sprague-Dawley sıçanları günde 8 saat ve 8 ay boyunca bırakıldığında pineal gland ve beynin farklı bölgelerinde noradrenalin, (NE), dopamin (DA); serotonin (5-HT) gibi nörotransmitterlerin ve µ-opioid reseptörlerinin konsantrasyonlarının arttığını gözlemişlerdir Hz frekansında Gauss şiddetinde horizontal manyetik alan sıçanlara uygulandığında zaman ise pineal camp seviyeleri, N-asetiltranferaz aktivitesi, hidroksiindol-ometiltranferaz aktivitesi ve pineal ve kan melatonin konsantrasyonlarının azaldığını da bulmuşlardır 70 Yine aynı frekansta günde 12 ve 18 saat 30 gün boyunca sinüsoidal formda 1, 10, 100 µt şiddetinde manyetik alan etkisine sıçanlar bırakıldığında manyetik alan hidroksiindol-o-metiltransferaz (HIOMT) enzimini etkilenmezken pineal N-asetilransferaz (NAT) ve serum melatonin konsantrasyonunun deprese ettiği ve günde 18 saat 30 gün boyunca manyetik alanın etkisinde kalan sıçanların pineal aktivitelerinin daha çok etkilendiğini bulmuşlardır Hz frekansında, 5 mt şiddetinde günde 8 saat ve 21 gün sağlıklı ve diyabetli sıçanlar sinüsoidal manyetik alanın etkisine bırakıldığında ise kan plazma glukoz değerleri 128 ± 16 mg/dl den 358 ± 24 mg/dl ye yükseldiğini ve diyabetli sıçanların kan-beyin bariyerinin makroskobik değerlendirmelere göre % 33 zarar gördüğünü gözlemişlerdir 72. Klinik ve deneysel çalışmalarda kullanılan manyetik rezonansın (1,5 T ve 0,5 T) ve daha 10

32 düşük şiddetlerdeki manyetik alanların da kan-beyin bariyerin geçirgenliğini arttırdığı bulunmuştur 72. İnsanlarda tedavi amaçlı kullanılan düşük frekanslı alternatif manyetik alanın etkisine bırakılan sıçanların pankreasının endokrin fonksiyonları ve histolojik kesitleri incelenmiştir 73. Çalışmada ağırlıkları ± 12.6 g arasında değişen 35 adet sıçana 10 Hz frekansında, mt şiddetinde dikdörtgen dalga formunda manyetik alan, 35 adet sıçana ise 40 Hz frekansında mt şiddetinde sinüsoidal dalga formunda manyetik alanın etkisine günde 30 dakika 1,3,6,9 ve 14 gün bırakmışlardır 73. Dikdörtgen biçimli 10 Hz frekansında, mt şiddetinde manyetik alan etkisine bırakılan sıçanlarda düzgün olmayan endoplazmik retikulumunun genişlemiş olduğunu, golgi cisimciğinin önemli derecede genişlediğini ve β hücrelerinin histolojik kesitlerinde değişiklikler gözlemişlerdir 73. Golgi cisimciğinin önemli derecede genişlemesi küçük veziküller halinde insülinin proinsülin olarak depolanması ile ilgili olabileceğini düşünmüşlerdir 91. Proinsülünin insüline transformasyonundan sonra veziküller sitoplazmaya taşınır ve karakteristik insülin granülleri oluşur. Granüllerin etrafında özel granül adı verilen veziküller manyetik alanın etkisinde kalan β hücrelerinde büyük miktarda insülinin birikmesinden kaynaklanmış olabileceğini söylemişlerdir 73. Ayrıca β hücrelerinde görülen, elektron içermeyen bu veziküllerin insülin granüllerinin salınımından sonra hormon salınımının yoğunlaştığına işaret edebileceğini savunmuşlardır 73,91. Sonuç olarak manyetik alan parametrelerine bağlı olarak (şiddet, süre, biçim) pankreatik adacıkların β hücrelerinde geri dönüşümlü olarak yapısal değişikliklere, insülinin salınımda ve sentezinde artışa sebep olduğu savunulmuştur. Ayrıca uzun süre elektromanyetik alanın etkisine bırakılan sıçanların kanlarında manyetik alan alfa amilaz ve lipaz aktivitesinde önemli değişikliklere sebep olmadan asiner hücrelerin mitokondrilerinde ve düzgün olmayan endoplazmik retikulumunda geri dönüşümlü olarak yapısal değişikliklere sebep olduğunu bulmuşlardır Hz frekansından ve 1 gauss şiddetinden daha düşük frekans ve şiddetindeki manyetik alanlar hücrelerde ve dokularda değişik biyolojik etkilere sebep olduğu da savunulmuştur 10,11. Manyetik alanların kemik iyileşmesi, sinir 11

Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı KAS FİZYOLOJİSİ. Düz Kas. Dr. Sinan CANAN sinancanan@gmail.com www.sinancanan.

Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı KAS FİZYOLOJİSİ. Düz Kas. Dr. Sinan CANAN sinancanan@gmail.com www.sinancanan. Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı KAS FİZYOLOJİSİ İ İ İ Düz Kas Dr. Sinan CANAN sinancanan@gmail.com www.sinancanan.net net Düz Kas Kalp kası İskelet kl kası Düz kas Düz Kas Düz

Detaylı

İ. Ü İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Filiz Aydın

İ. Ü İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Filiz Aydın İ. Ü İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Filiz Aydın Hücre iletişimi Tüm canlılar bulundukları çevreden sinyal alırlar ve yanıt verirler Bakteriler glukoz ve amino asit gibi besinlerin

Detaylı

Doç. Dr. A. Oral Salman Kocaeli Üniversitesi Elektronik ve Haberleşme Mühendisliği

Doç. Dr. A. Oral Salman Kocaeli Üniversitesi Elektronik ve Haberleşme Mühendisliği Doç. Dr. A. Oral Salman Kocaeli Üniversitesi Elektronik ve Haberleşme Mühendisliği Sunum Başlıkları: Biraz Fizik: Elektromanyetik Dalgalar, EM Spektrum, EMD ların Enerjisi, EMD ların maddeyle etkileşimi

Detaylı

BÖLÜM I HÜCRE FİZYOLOJİSİ...

BÖLÜM I HÜCRE FİZYOLOJİSİ... BÖLÜM I HÜCRE FİZYOLOJİSİ... 1 Bilinmesi Gereken Kavramlar... 1 Giriş... 2 Hücrelerin Fonksiyonel Özellikleri... 2 Hücrenin Kimyasal Yapısı... 2 Hücrenin Fiziksel Yapısı... 4 Hücrenin Bileşenleri... 4

Detaylı

XXVII. ULUSAL BİYOKİMYA KONGRESİ

XXVII. ULUSAL BİYOKİMYA KONGRESİ XXVII. ULUSAL BİYOKİMYA KONGRESİ TİP2 DİYABETİK RATLARDA Vitis vinifera L. EKSTRAKTININ PIK3R1 (phosphatidylinositol 3-kinase regulatory subunit 1) GEN İFADESİ ÜZERİNE ETKİSİ 1 Emine Gülsün CAN 1 Emine

Detaylı

METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS

METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS Aerobik Antrenmanlar Sonucu Kasta Oluşan Adaptasyonlar Miyoglobin Miktarında oluşan Değişiklikler Hayvan deneylerinden elde edilen sonuçlar dayanıklılık antrenmanları

Detaylı

Nitrik Oksit Sentaz ve Nitrik Oksit Ölçüm Yöntemleri

Nitrik Oksit Sentaz ve Nitrik Oksit Ölçüm Yöntemleri Nitrik Oksit Sentaz ve Nitrik Oksit Ölçüm Yöntemleri Nitrik Oksit Sentaz ve Nitrik Oksit Ölçüm Yöntemlerine Giriş Doç. Dr. Bahar Tunçtan ME.Ü. Eczacılık Fakültesi Farmakoloji Ab.D. ME.Ü. Tıp Fakültesi

Detaylı

DÖNEM 2- I. DERS KURULU AMAÇ VE HEDEFLERİ

DÖNEM 2- I. DERS KURULU AMAÇ VE HEDEFLERİ DÖNEM 2- I. DERS KURULU AMAÇ VE HEDEFLERİ Kan, kalp, dolaşım ve solunum sistemine ait normal yapı ve fonksiyonların öğrenilmesi 1. Kanın bileşenlerini, fiziksel ve fonksiyonel özelliklerini sayar, plazmanın

Detaylı

Hakkari Üniversitesi, Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu, HAKKARİ * Bu çalışma Yüzüncü Yıl Üniversitesi Bilimsel Araştırma Proje Başkanlığı

Hakkari Üniversitesi, Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu, HAKKARİ * Bu çalışma Yüzüncü Yıl Üniversitesi Bilimsel Araştırma Proje Başkanlığı Kıvanç IRAK 1, Nihat MERT 2, Handan MERT 2, Nesrullah AYŞİN 3 1 Siirt Üniversitesi, Veteriner Fakültesi, Biyokimya Anabilim Dalı, SİİRT 2 Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Veteriner Fakültesi, Biyokimya Anabilim

Detaylı

GÜNEŞİN ELEKTROMANYETİK SPEKTRUMU

GÜNEŞİN ELEKTROMANYETİK SPEKTRUMU GÜNEŞİN ELEKTROMANYETİK SPEKTRUMU Güneş ışınımı değişik dalga boylarında yayılır. Yayılan bu dalga boylarının sıralı görünümü de güneş spektrumu olarak isimlendirilir. Tam olarak ifade edilecek olursa;

Detaylı

I. DÖNEM - 2. DERS KURULU ( )

I. DÖNEM - 2. DERS KURULU ( ) Açıklamalar: I. DÖNEM - 2. DERS KURULU (2014-2015) Kısaltmalar: DK: Ders kurulu, IHU: İyi hekimlik uygulamaları, Mİng: Akademik/Medikal İngilizce, TDE: Türk Dili ve Edebiyatı, Bilgisayar Okur yazarlığı:

Detaylı

ALETLİ ANALİZ YÖNTEMLERİ

ALETLİ ANALİZ YÖNTEMLERİ ALETLİ ANALİZ YÖNTEMLERİ Spektroskopiye Giriş Yrd. Doç. Dr. Gökçe MEREY SPEKTROSKOPİ Işın-madde etkileşmesini inceleyen bilim dalına spektroskopi denir. Spektroskopi, Bir örnekteki atom, molekül veya iyonların

Detaylı

5.111 Ders Özeti #12. Konular: I. Oktet kuralından sapmalar

5.111 Ders Özeti #12. Konular: I. Oktet kuralından sapmalar 5.111 Ders Özeti #12 Bugün için okuma: Bölüm 2.9 (3. Baskıda 2.10), Bölüm 2.10 (3. Baskıda 2.11), Bölüm 2.11 (3. Baskıda 2.12), Bölüm 2.3 (3. Baskıda 2.1), Bölüm 2.12 (3. Baskıda 2.13). Ders #13 için okuma:

Detaylı

RADYASYON VE RADYASYONDAN KORUNMA

RADYASYON VE RADYASYONDAN KORUNMA RADYASYON VE RADYASYONDAN KORUNMA Mehmet YÜKSEL Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Fizik Anabilim Dalı MADDENİN YAPISI (ATOM) Çekirdek Elektronlar RADYASYON NEDİR? Radyasyon; iç dönüşüm geçiren

Detaylı

EGZERSİZ FİZYOLOJİSİNDE TEMEL KAVRAMLAR

EGZERSİZ FİZYOLOJİSİNDE TEMEL KAVRAMLAR EGZERSİZ FİZYOLOJİSİNDE TEMEL KAVRAMLAR FİZYOLOJİ İNSAN VÜCUDUNU OLUŞTURAN SİSTEMLER NASIL ÇALIŞIYOR? ANATOMİ MOLEKÜLER BİYOLOJİ BİYOFİZİK BİYOKİMYA EGZERSİZ FİZYOLOJİSİ EGZERSİZ ESNASINDA SİSTEMLER NASIL

Detaylı

III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler

III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler MBG 111 BİYOLOJİ I 3.1.Karbon:Biyolojik Moleküllerin İskeleti *Karbon bütün biyolojik moleküllerin omurgasıdır, çünkü dört kovalent bağ yapabilir ve uzun zincirler

Detaylı

HÜCRE FİZYOLOJİSİ Hücrenin fiziksel yapısı. Hücre membranı proteinleri. Hücre membranı

HÜCRE FİZYOLOJİSİ Hücrenin fiziksel yapısı. Hücre membranı proteinleri. Hücre membranı Hücrenin fiziksel yapısı HÜCRE FİZYOLOJİSİ Hücreyi oluşturan yapılar Hücre membranı yapısı ve özellikleri Hücre içi ve dışı bileşenler Hücre membranından madde iletimi Vücut sıvılar Ozmoz-ozmmotik basınç

Detaylı

2 tip düz kas vardır: 1. Viseral düz kaslar. (mide, barsak, üreter, damarlar) 2. Çok üniteli düz kaslar (iris kasları, piloerektör kaslar)

2 tip düz kas vardır: 1. Viseral düz kaslar. (mide, barsak, üreter, damarlar) 2. Çok üniteli düz kaslar (iris kasları, piloerektör kaslar) Düz kaslar 2 tip düz kas vardır: 1. Viseral düz kaslar. (mide, barsak, üreter, damarlar) 2. Çok üniteli düz kaslar (iris kasları, piloerektör kaslar) UYARILMALARI: Düz kaslar tiplerine göre farklı uyarılır

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Seda SABAH Teknolojisi (Tartışma) 11:30 12:15 Tıbbi Biyoloji ve Genetik: DNA. Yrd. Doç. Dr. Seda SABAH Teknolojisi (Tartışma)

Yrd. Doç. Dr. Seda SABAH Teknolojisi (Tartışma) 11:30 12:15 Tıbbi Biyoloji ve Genetik: DNA. Yrd. Doç. Dr. Seda SABAH Teknolojisi (Tartışma) HÜCRE BİLİMLERİ DERS KURULU III KURUL SORUMLUSU: DOÇ. DR. A.YEŞİM GÖÇMEN KURUL SORUMLUSU YARDIMCISI: YRD. DOÇ. DR. TEKİN YILDIRIM TIP103 HÜCRE BİLİMLERİ DERS KURULU III I. HAFTA 06.02.2017 (Pazartesi)

Detaylı

GOÜ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM I II. KURUL 2009 2010

GOÜ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM I II. KURUL 2009 2010 II. Kurul Hücre Bilimlerine Giriş ve Hücre Zarı II. Kurul Süresi: 7 hafta II. Kurul Başlangıç Tarihi: 4 Kasım 2009 II. Kurul Bitiş ve Sınav Tarihi: 21 22 Aralık 2009 Ders Kurulu Sorumlusu: Yrd. Doç. Dr.

Detaylı

KAFKAS ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM I 2015-2016 DERS YILI 4. KOMİTE: HÜCRE BİLİMLERİ DERS KURULU IV

KAFKAS ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM I 2015-2016 DERS YILI 4. KOMİTE: HÜCRE BİLİMLERİ DERS KURULU IV KAFKAS ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM I 2015-2016 DERS YILI 4. KOMİTE: HÜCRE BİLİMLERİ DERS KURULU IV (5 Hafta) (04 Ocak-26 Şubat) DERSLER TEORİK PRATİK TOPLAM Biyokimya 36 10 46 Tıbbi Genetik 18 10

Detaylı

Hücre Biyoloji Laboratuarı Güz dönemi Alıştırma Soruları (Dr.Selcen Çelik)

Hücre Biyoloji Laboratuarı Güz dönemi Alıştırma Soruları (Dr.Selcen Çelik) Hücre Biyoloji Laboratuarı 2014-2015 Güz dönemi Alıştırma Soruları (Dr.Selcen Çelik Konular: ph ve tamponlar, hücre kültür tekniği, mikrometrik ölçüm ph ve Tamponlar 1. ph sı 8.2 olan 500 ml. 20mM Tris/HCl

Detaylı

skelet sistemi tek ba ına vücudu hareket ettiremez. Herhangi bir hareket için gerekli kuvvet kaslar tarafından sa lanır. Kas dokusu vücutta oldukça

skelet sistemi tek ba ına vücudu hareket ettiremez. Herhangi bir hareket için gerekli kuvvet kaslar tarafından sa lanır. Kas dokusu vücutta oldukça skelet sistemi tek ba ına vücudu hareket ettiremez. Herhangi bir hareket için gerekli kuvvet kaslar tarafından sa lanır. Kas dokusu vücutta oldukça fazla bulunur. Sadece iskelet kasları toplam a ırlı ın

Detaylı

Hücre solunumu ve fermentasyon enerji veren katabolik yollardır. (ΔG=-686 kcal/mol)

Hücre solunumu ve fermentasyon enerji veren katabolik yollardır. (ΔG=-686 kcal/mol) hücre solunumu Hücre solunumu ve fermentasyon enerji veren katabolik yollardır. (ΔG=-686 kcal/mol) C 6 H 12 O 6 + 6 O 2 6 CO 2 + 6 H 2 0 + enerji (ATP + ısı) Hücre solunumu karbonhidratlar, yağlar ve protein

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Dönem T+U Saat Kredi AKTS. Hareket Sistemi TIP 107 1 107 7 10. Kurul Dersleri Teorik Pratik Toplam.

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Dönem T+U Saat Kredi AKTS. Hareket Sistemi TIP 107 1 107 7 10. Kurul Dersleri Teorik Pratik Toplam. DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Dönem T+U Saat Kredi AKTS Hareket Sistemi TIP 107 1 107 7 10 Kurul Dersleri Teorik Pratik Toplam Anatomi 22 18 40 Tıbbi Biyokimya 21 4 25 Tıbbi Biyoloji 16 2 18 Histoloji ve Embriyoloji

Detaylı

12. SINIF KONU ANLATIMLI

12. SINIF KONU ANLATIMLI 12. SINIF KONU ANLATIMLI 3. ÜNİTE: DALGA MEKANİĞİ 2. Konu ELEKTROMANYETİK DALGA ETKİNLİK VE TEST ÇÖZÜMLERİ 2 Elektromanyetik Dalga Testin 1 in Çözümleri 1. B manyetik alanı sabit v hızıyla hareket ederken,

Detaylı

ECZACILIK FAKÜLTESİ BİYOKİMYA

ECZACILIK FAKÜLTESİ BİYOKİMYA PROGRAM KOORDİNATÖRÜ Prof. Dr. Güldal MEHMETÇİK, gmehmetcik@neu.edu.tr YÜKSEK LİSANS DERSLERİ EBM 600 Uzmanlık Alanı Dersi Z 4 0 4 EBM 601 Biyokimya I S 3 0 3 EBM 602 Biyokimya I Laboratuvar S 0 3 1 EBM

Detaylı

I. YARIYIL TEMEL BİYOKİMYA I (B 601 TEORİK 3, 3 KREDİ)

I. YARIYIL TEMEL BİYOKİMYA I (B 601 TEORİK 3, 3 KREDİ) T.C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ BİYOKİMYA ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL TEMEL BİYOKİMYA I (B 601 TEORİK 3, 3

Detaylı

SANKO ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 102: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ

SANKO ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 102: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ Ders Kurulu Başkanı: / Başkan Yardımcıları: Yrd. Doç. Dr. Hakan Darıcı / Histoloji ve Embriyoloji / Üyeler: Doç. Dr. İlker Saygılı / Tıbbi Biyokimya / Dersin AKTS Kredisi: 9 Kurul Başlangıç Tarihi: 16

Detaylı

AEROBiK VE ANAEROBiK EGZERSiZ

AEROBiK VE ANAEROBiK EGZERSiZ Spor Bilimleri Dergisi Hacettepe,. ofsport Sciences 2000, 11 (1-2-3-4), 47-55 AEROBiK VE ANAEROBiK EGZERSiZ SONRASı insülin VE KAN GliKOZ DEGERlERiNiN incelenmesi Cüneyt AYDIN". Kadir GÖKDEMIR"", ıbrahim

Detaylı

Düz Kas. Nerede???? İçi boş organların duvarı, Kan damarlarının duvarı, Göz, Kıl follikülleri. Mesane. Uterus. İnce bağırsak

Düz Kas. Nerede???? İçi boş organların duvarı, Kan damarlarının duvarı, Göz, Kıl follikülleri. Mesane. Uterus. İnce bağırsak Nerede???? İçi boş organların duvarı, Kan damarlarının duvarı, Göz, Kıl follikülleri. Düz Kas Mesane Uterus İnce bağırsak Düz Kas İşlevleri İstemsiz kasılma Bazı düz kas hücreleri kollajen, elastin, glikozaminoglikan,

Detaylı

Kolesterol Metabolizması. Prof. Dr. Fidancı

Kolesterol Metabolizması. Prof. Dr. Fidancı Kolesterol Metabolizması Prof. Dr. Fidancı Kolesterol oldukça önemli bir biyolojik moleküldür. Membran yapısında önemli rol oynar. Steroid hormonların ve safra asitlerinin sentezinde öncül maddedir. Diyet

Detaylı

2005 ÖSS BİYOLOJİ SORULARI VE CEVAPLARI

2005 ÖSS BİYOLOJİ SORULARI VE CEVAPLARI 2005 ÖSS BİYOLOJİ SORULARI VE CEVAPLARI 1. Aşağıdaki tabloda I, II, III, IV olarak numaralandırılan bakteri, mantar, bitki ve hayvan hücrelerinin bazı yapısal özellikleriyle ilgili bilgiler verilmiştir.

Detaylı

YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ

YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ CEVAP 1: (TOPLAM 9 PUAN) 1.1: Eğer terleme ve su emilimi arasındaki ilişkide ortam sıcaklığının etkisini öğrenmek istiyorsa; deneyi aynı sayıda yaprağa sahip aynı tür

Detaylı

FTR 205 Elektroterapi I. Temel Fizyolojik Cevaplar. ydr.doç.dr.emin ulaş erdem

FTR 205 Elektroterapi I. Temel Fizyolojik Cevaplar. ydr.doç.dr.emin ulaş erdem FTR 205 Elektroterapi I Temel Fizyolojik Cevaplar ydr.doç.dr.emin ulaş erdem GİRİŞ Klinikteki en büyük sorunlardan biri de elektrofizyolojik bilgileri pratikte organize etmek ve uygulamaktır. Günümüzdeki

Detaylı

SANKO ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 102: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ

SANKO ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 102: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ 05-06 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 0: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ Ders Kurulu Başkanı: / Başkan Yardımcıları: / Histoloji Embriyoloji Yrd. Doç. Dr. Bahadır Murat Demirel / Üyeler: / Tıbbi / Dersin AKTS

Detaylı

EGZERSİZE ENDOKRİN ve METABOLİK YANIT

EGZERSİZE ENDOKRİN ve METABOLİK YANIT EGZERSİZE ENDOKRİN ve METABOLİK YANIT Prof.Dr.Fadıl Özyener Fizyoloji Anabilim Dalı Sempatik Sistem Adrenal Medulla Kas kan dolaşımı Kan basıncı Solunum sıklık ve derinliği Kalp kasılma gücü Kalp atım

Detaylı

Serbest radikallerin etkileri ve oluşum mekanizmaları

Serbest radikallerin etkileri ve oluşum mekanizmaları Serbest radikallerin etkileri ve oluşum mekanizmaları Serbest radikallerin yapısında, çoğunlukla oksijen yer almaktadır. (reaktif oksijen türleri=ros) ROS oksijen içeren, küçük ve oldukça reaktif moleküllerdir.

Detaylı

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir.

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. METABOLİZMA ve ENZİMLER METABOLİZMA Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. A. ÖZÜMLEME (ANABOLİZMA) Metabolizmanın yapım reaksiyonlarıdır. Bu tür olaylara

Detaylı

YÜKSEK İHTİSAS ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI. Dönem II TIP 2030 SİNDİRİM ve METABOLİZMA DERS KURULU

YÜKSEK İHTİSAS ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI. Dönem II TIP 2030 SİNDİRİM ve METABOLİZMA DERS KURULU YÜKSEK İHTİSAS ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2016-2017 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI Dönem II TIP 2030 09.01.2017-03.03.2017 DERSLER TEORİK PRATİK TOPLAM 26 5x2 31 EMBRİYOLOJİ 12 4x2 16 FİZYOLOJİ 18 1X2 19 BİYOFİZİK

Detaylı

Heterolog tip I kolajen biostimulation deri hücresi

Heterolog tip I kolajen biostimulation deri hücresi Heterolog tip I kolajen biostimulation deri hücresi Andrea Corbo ve Vincenzo Varlaro Heterolog kolajen Tip I ile biostimulation deri hücresi sınıf III tıbbi cihaz (Linerase ) kullanılmasını içerir. I kolajen

Detaylı

SANKO ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 102: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ

SANKO ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 102: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ Ders Kurulu Başkanı: / Başkan Yardımcıları: Yrd. Doç. Dr. Ayşegül Çört / Tıbbi Biyokimya Yrd. Doç. Dr. Bahadır Murat Demirel / Üyeler: Prof. Dr. Şahin A. Sırmalı / Histoloji ve Embriyoloji Doç. Dr. İlker

Detaylı

FİZYOLOJİ LABORATUVAR BİLGİSİ VEYSEL TAHİROĞLU

FİZYOLOJİ LABORATUVAR BİLGİSİ VEYSEL TAHİROĞLU FİZYOLOJİ LABORATUVAR BİLGİSİ VEYSEL TAHİROĞLU Fizyolojiye Giriş Temel Kavramlar Fizyolojiye Giriş Canlıda meydana gelen fiziksel ve kimyasal değişikliklerin tümüne birden yaşam denir. İşte canlı organizmadaki

Detaylı

Nesrullah AYŞİN 1, Handan MERT 2, Nihat MERT 2, Kıvanç İRAK 3. Hakkari Üniversitesi, Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu, HAKKARİ

Nesrullah AYŞİN 1, Handan MERT 2, Nihat MERT 2, Kıvanç İRAK 3. Hakkari Üniversitesi, Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu, HAKKARİ Nesrullah AYŞİN 1, Handan MERT 2, Nihat MERT 2, Kıvanç İRAK 3 1 Hakkari Üniversitesi, Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu, HAKKARİ 2 Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Veteriner Fakültesi, Biyokimya Anabilim

Detaylı

HÜCRE ZARINDA TAŞINIM

HÜCRE ZARINDA TAŞINIM HÜCRE ZARINDA TAŞINIM Yrd. Doç. Dr. Aslı AYKAÇ YDÜ TIP FAKÜLTESİ BİYOFİZİK AD Küçük moleküllerin zardan geçişi Lipid çift tabaka Polar moleküller için geçirgen olmayan bir bariyerdir Hücre içindeki suda

Detaylı

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/38405 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Balcıoğlu, Hayri Emrah Title: Role of integrin adhesions in cellular mechanotransduction

Detaylı

Şekil-1. Doğru ve Alternatif Akım dalga şekilleri

Şekil-1. Doğru ve Alternatif Akım dalga şekilleri 2. Alternatif Akım =AC (Alternating Current) Değeri ve yönü zamana göre belirli bir düzen içerisinde değişen akıma AC denir. En çok bilinen AC dalga biçimi Sinüs dalgasıdır. Bununla birlikte farklı uygulamalarda

Detaylı

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Eğitim Yılı

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Eğitim Yılı Dönem I. 2. Ders Kurulu II. HÜCRE BİLİMLERİ-I Eğitim Programı Eğitim Başkoordinatörü: Dönem Koordinatörü: Koordinatör Yardımcısı: Doç. Dr. Erkan Melih ŞAHİN Prof. Dr. Alirıza ERDOĞAN Yrd. Doç. Ders Kurulu

Detaylı

EGZERSİZDE VE SONRASINDA ATP - CP

EGZERSİZDE VE SONRASINDA ATP - CP EGZERSİZDE VE SONRASINDA ATP - CP Tüm vücut hücrelerinde enerji oluşumu adenozin trifosfat (ATP) molekülü vasıtasıyla gerçekleşir. Hücre içinde ATP depo halde bulunur ve sınırlı miktardadır. Ancak, yapılan

Detaylı

1. İnsan vücudunun ölçülerini konu edinen bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?

1. İnsan vücudunun ölçülerini konu edinen bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir? VÜCUT BAKIMI 1. İnsan vücudunun ölçülerini konu edinen bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir? A) Anatomi B) Fizyoloji C) Antropometri D) Antropoloji 2. Kemik, diş, kas, organlar, sıvılar ve adipoz dokunun

Detaylı

Maskeli Hipertansiyonda Anormal Tiyol Disülfid Dengesi

Maskeli Hipertansiyonda Anormal Tiyol Disülfid Dengesi Maskeli Hipertansiyonda Anormal Tiyol Disülfid Dengesi İhsan Ateş 1, Mustafa Altay 1, Nihal Özkayar 2, F. Meriç Yılmaz 3, Canan Topçuoğlu 3, Murat Alışık 4, Özcan Erel 4, Fatih Dede 2 1 Ankara Numune Eğitim

Detaylı

¹GÜTF İç Hastalıkları ABD, ²GÜTF Endokrinoloji Bilim Dalı, ³HÜTF Geriatri Bilim Dalı ⁴GÜTF Biyokimya Bilim Dalı

¹GÜTF İç Hastalıkları ABD, ²GÜTF Endokrinoloji Bilim Dalı, ³HÜTF Geriatri Bilim Dalı ⁴GÜTF Biyokimya Bilim Dalı Dr. Derda GÖKÇE¹, Prof. Dr. İlhan YETKİN², Prof. Dr. Mustafa CANKURTARAN³, Doç. Dr. Özlem GÜLBAHAR⁴, Uzm. Dr. Rana Tuna DOĞRUL³, Uzm. Dr. Cemal KIZILARSLANOĞLU³, Uzm. Dr. Muhittin YALÇIN² ¹GÜTF İç Hastalıkları

Detaylı

T. C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ

T. C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ T. C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2016 2017 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM I HÜCRE BİLİMLERİ 3 DERS KURULU ( 3. ) DERS KURULU (6 Şubat 2017-31 Mart 2017) DERS PROGRAMI T. C. MUĞLA SITKI

Detaylı

Atomlar ve Moleküller

Atomlar ve Moleküller Atomlar ve Moleküller Madde, uzayda yer işgal eden ve kütlesi olan herşeydir. Element, kimyasal tepkimelerle başka bileşiklere parçalanamayan maddedir. -Doğada 92 tane element bulunmaktadır. Bileşik, belli

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI'

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI' ' İnsanlar üzerinde olumsuz etki yapan ve hoşa gitmeyen seslere gürültü denir. Özellikle büyük kentlerimizde gürültü yoğunlukları oldukça yüksek seviyede olup Dünya Sağlık Teşkilatınca belirlenen ölçülerin

Detaylı

OKSİJENLİ SOLUNUM

OKSİJENLİ SOLUNUM 1 ----------------------- OKSİJENLİ SOLUNUM ----------------------- **Oksijenli solunum (aerobik): Besinlerin, oksijen yardımıyla parçalanarak, ATP sentezlenmesine oksijenli solunum denir. Enzim C 6 H

Detaylı

ENDOTEL VE BİYOKİMYASAL MOLEKÜLLER

ENDOTEL VE BİYOKİMYASAL MOLEKÜLLER ENDOTEL VE BİYOKİMYASAL MOLEKÜLLER Endotel Damar duvarı ve dolaşan kan arasında tek sıra endotel hücresinden oluşan işlevsel bir organdır Endotel en büyük endokrin organdır 70 kg lik bir kişide, kalp kitlesix5

Detaylı

EĞİTİM-ÖĞRETİM REHBERİ

EĞİTİM-ÖĞRETİM REHBERİ 1 GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ TOKAT 2013-2014 EĞİTİM-ÖĞRETİM REHBERİ DÖNEM I-II-III 2 Alan İçi Şeçmeli Dersler Kurul Süresi : 10 hafta I. Kurul Başlangıç Tarihi : 10 Mart 2014 Sınav Tarihi

Detaylı

ELEKTROMANYETİK ALAN VE ETKİLERİ. Arş. Gör. Dr. Didem DAYMAZ Arş. Gör. Dr. Merve PARLAK Hacettepe Üniversitesi Tıp Fak. Halk Sağlığı ABD.

ELEKTROMANYETİK ALAN VE ETKİLERİ. Arş. Gör. Dr. Didem DAYMAZ Arş. Gör. Dr. Merve PARLAK Hacettepe Üniversitesi Tıp Fak. Halk Sağlığı ABD. ELEKTROMANYETİK ALAN VE ETKİLERİ Arş. Gör. Dr. Didem DAYMAZ Arş. Gör. Dr. Merve PARLAK Hacettepe Üniversitesi Tıp Fak. Halk Sağlığı ABD. Eylül 2016 ELEKTROMANYETİK ALAN NEDİR? Elektromanyetik alan, elektrik

Detaylı

ÖZET OTOMATİK KÖKLENDİRME SİSTEMİNDE ORTAM NEMİNİN SENSÖRLERLE HASSAS KONTROLÜ. Murat ÇAĞLAR

ÖZET OTOMATİK KÖKLENDİRME SİSTEMİNDE ORTAM NEMİNİN SENSÖRLERLE HASSAS KONTROLÜ. Murat ÇAĞLAR vii ÖZET OTOMATİK KÖKLENDİRME SİSTEMİNDE ORTAM NEMİNİN SENSÖRLERLE HASSAS KONTROLÜ Murat ÇAĞLAR Yüksek Lisans Tezi, Tarım Makinaları Anabilim Dalı Tez Danışmanı: Doç. Dr. Saadettin YILDIRIM 2014, 65 sayfa

Detaylı

PERİTON DİYALİZİ HASTALARINDA AKIM ARACILI DİLATASYON VE ASİMETRİK DİMETİLARGİNİN MORTALİTEYİ BELİRLEMEZ

PERİTON DİYALİZİ HASTALARINDA AKIM ARACILI DİLATASYON VE ASİMETRİK DİMETİLARGİNİN MORTALİTEYİ BELİRLEMEZ PERİTON DİYALİZİ HASTALARINDA AKIM ARACILI DİLATASYON VE ASİMETRİK DİMETİLARGİNİN MORTALİTEYİ BELİRLEMEZ Sami Uzun 1, Serhat Karadag 1, Meltem Gursu 1, Metin Yegen 2, İdris Kurtulus 3, Zeki Aydin 4, Ahmet

Detaylı

2007 ÖSS BİYOLOJİ SORULARI VE CEVAPLARI

2007 ÖSS BİYOLOJİ SORULARI VE CEVAPLARI 2007 ÖSS BİYOLOJİ SORULARI VE CEVAPLARI 1. BÖLÜM 1. Aşağıdaki tabloda bazı canlı türlerinin kromozom sayıları verilmiştir. Bu tablodaki bilgilere göre, I. İki canlı türünün kromozom sayılarına bakılarak

Detaylı

OLANZAPİNE BAĞLI KİLO ALIMI VE METABOLİK DEĞİŞİKLİKLERDE SANTRAL VE PERİFERİK NÖROPEPTIDLERIN ROLÜ

OLANZAPİNE BAĞLI KİLO ALIMI VE METABOLİK DEĞİŞİKLİKLERDE SANTRAL VE PERİFERİK NÖROPEPTIDLERIN ROLÜ OLANZAPİNE BAĞLI KİLO ALIMI VE METABOLİK DEĞİŞİKLİKLERDE SANTRAL VE PERİFERİK NÖROPEPTIDLERIN ROLÜ ANTİPSİKOTİKLER TİPİK «D2 ANTAGONİZMASI» ATİPİK «D2+5HT2A ANTAGONİZMASI» AMAÇ Olanzapinin kilo artışına

Detaylı

Radyasyon Uygulamalarının Fizik Mühendisliği ve Eğitiminden Beklentileri. Dr. Abdullah ZARARSIZ Fizik Mühendisleri Odası

Radyasyon Uygulamalarının Fizik Mühendisliği ve Eğitiminden Beklentileri. Dr. Abdullah ZARARSIZ Fizik Mühendisleri Odası Radyasyon Uygulamalarının Fizik Mühendisliği ve Eğitiminden Beklentileri Dr. Abdullah ZARARSIZ Fizik Mühendisleri Odası İÇERİK - İYONLAŞTIRICI RADYASYON Endüstriyel Uygulamalar Medikal Uygulamalar Diğer

Detaylı

CANLILIK NEDİR? Fizyolojide Temel Kavramlar

CANLILIK NEDİR? Fizyolojide Temel Kavramlar Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı CANLILIK NEDİR? Fizyolojide Temel Kavramlar Doç. Dr. Turgut GÜLMEZ CALILIK (hayat) NEDİR? FİZYOLOJİ Yaşamın başlangıcı- gelişimi ve ilerlemesini

Detaylı

RNA DNA. Nükleosit Baz + Şeker Riboz (RNA) Deoksiriboz (DNA) Ribonükleozitler : Adenozin, Pürinler: Pirimidinler: AveGdışında

RNA DNA. Nükleosit Baz + Şeker Riboz (RNA) Deoksiriboz (DNA) Ribonükleozitler : Adenozin, Pürinler: Pirimidinler: AveGdışında Bazlar : Nükleik Asitlerin karakteristik Özellikleri DNA RNA Yasin EREN Recep LiMAN Muhsin KONUK Nükleik Asitlerin Yapısı Pürinler: Pirimidinler: AveGdışında TU T,U ve Sdışında d bazı theobromin, kafein,

Detaylı

1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.-

1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.- 1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.- Biyokimya sözcüğü biyolojik kimya (=yaşam kimyası) teriminin kısaltılmış şeklidir. Daha eskilerde, fizyolojik kimya terimi kullanılmıştır. Gerçekten de Biyokimya

Detaylı

ATOMİK YAPI. Elektron Yükü=-1,60x10-19 C Proton Yükü=+1,60x10-19 C Nötron Yükü=0

ATOMİK YAPI. Elektron Yükü=-1,60x10-19 C Proton Yükü=+1,60x10-19 C Nötron Yükü=0 ATOMİK YAPI Elektron Yükü=-1,60x10-19 C Proton Yükü=+1,60x10-19 C Nötron Yükü=0 Elektron Kütlesi 9,11x10-31 kg Proton Kütlesi Nötron Kütlesi 1,67x10-27 kg Bir kimyasal elementin atom numarası (Z) çekirdeğindeki

Detaylı

Notlarımıza iyi çalışan kursiyerlerimiz soruların çoğunu rahatlıkla yapılabileceklerdir.

Notlarımıza iyi çalışan kursiyerlerimiz soruların çoğunu rahatlıkla yapılabileceklerdir. Biyokimya sınavı orta zorlukta bir sınavdı. 1-2 tane zor soru ve 5-6 tane eski soru soruldu. Soruların; 16 tanesi temel bilgi, 4 tanesi ise detay bilgi ölçmekteydi. 33. soru mikrobiyolojiye daha yakındır.

Detaylı

İÇİNDEKİLER ANA BÖLÜM I: RADYASYON, RADYOAKTİVİTE,VÜCUDA ETKİLER VE RİSK KAVRAMI...1. Bölüm 1: Radyasyonla İlgili Kısa Açıklamalar...

İÇİNDEKİLER ANA BÖLÜM I: RADYASYON, RADYOAKTİVİTE,VÜCUDA ETKİLER VE RİSK KAVRAMI...1. Bölüm 1: Radyasyonla İlgili Kısa Açıklamalar... İÇİNDEKİLER ANA BÖLÜM I: RADYASYON, RADYOAKTİVİTE,VÜCUDA ETKİLER VE RİSK KAVRAMI...1 Bölüm 1: Radyasyonla İlgili Kısa Açıklamalar...3 Bölüm 2: İyonlaştırıcı Radyasyonlar Vücudumuzu Nasıl Etkiliyor?...7

Detaylı

2. HAFTA MİKROSKOPLAR

2. HAFTA MİKROSKOPLAR 2. HAFTA MİKROSKOPLAR MİKROSKOPLAR Hücreler çok küçük olduğundan (3-200 µm) mikroskop kullanılması zorunludur. Soğan zarı, parmak arası zarlar gibi çok ince yapılar, kesit almadan ve mikroskopsuz incelenebilir.

Detaylı

Genç ve Yaşlıların Antihipertansif Bir İlaca Verdikleri Damar Yanıtı Farklı mıdır?

Genç ve Yaşlıların Antihipertansif Bir İlaca Verdikleri Damar Yanıtı Farklı mıdır? Genç ve Yaşlıların Antihipertansif Bir İlaca Verdikleri Damar Yanıtı Farklı mıdır? Burak Arpacı, Burcu Simay Özden, Esra Karataş, Merve Civelek, Gülnihal Aktaş Danışman: Meral Tuncer ÖZET Yaşa bağlı olarak

Detaylı

DOKU. Dicle Aras. Doku ve doku türleri

DOKU. Dicle Aras. Doku ve doku türleri DOKU Dicle Aras Doku ve doku türleri Doku Bazı özel görevler üstlenmiş hücre topluluklarıdır. Bir doku aynı yönde özelleşmiş hücre ve hücreler arası maddelerin bir araya gelmesiyle oluşmuştur. İntrauterin

Detaylı

Infrared Spektroskopisi ve Kütle Spektrometrisi

Infrared Spektroskopisi ve Kütle Spektrometrisi Infrared Spektroskopisi ve Kütle Spektrometrisi 1 Giriş Spektroskopi, yapı tayininde kullanılan analitik bir tekniktir. Nümuneyi hiç bozmaz veya çok az bozar. Nümuneden geçirilen ışımanın dalga boyu değiştirilir

Detaylı

KARBON ELYAF TAKVİYELİ POLİAMİT 6 KARMALARIN ISIL VE MEKANİK ÖZELLİKLERİNİN İNCELENMESİ

KARBON ELYAF TAKVİYELİ POLİAMİT 6 KARMALARIN ISIL VE MEKANİK ÖZELLİKLERİNİN İNCELENMESİ KARBON ELYAF TAKVİYELİ POLİAMİT 6 KARMALARIN ISIL VE MEKANİK ÖZELLİKLERİNİN İNCELENMESİ N. Gamze Karslı Yılmaz, Ayşe Aytaç, Veli Deniz Kocaeli Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Kimya Mühendisliği Bölümü,

Detaylı

Farklı deneysel septik şok modellerinde bulgularımız. Prof. Dr. Alper B. İskit Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Farmakoloji Anabilim Dalı

Farklı deneysel septik şok modellerinde bulgularımız. Prof. Dr. Alper B. İskit Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Farmakoloji Anabilim Dalı Farklı deneysel septik şok modellerinde bulgularımız Prof. Dr. Alper B. İskit Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Farmakoloji Anabilim Dalı e-posta: alperi@hacettepe.edu.tr Neden bu konu? Septik şok çalışma

Detaylı

İç Hastalıkları Anabilim Dalı Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı

İç Hastalıkları Anabilim Dalı Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ İç Hastalıkları Anabilim Dalı Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı HASTA BİLGİLENDİRME FORMU HİPERLİPİDEMİ Hiperlipidemi; kanda çeşitli yağların yüksekliğini

Detaylı

SİSTEMİK İNFLAMASYON VE NÖRONAL AKTİVİTE

SİSTEMİK İNFLAMASYON VE NÖRONAL AKTİVİTE SİSTEMİK İNFLAMASYON VE NÖRONAL AKTİVİTE Eyüp S. Akarsu Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Farmakoloji ABD 22. Ulusal Farmakoloji Kongresi 5 Kasım 2013, Antalya 1 Organizmanın çok çeşitli tehdit algısına

Detaylı

MODELi OLARAK KISA SÜRELi YÜZME EGZERSizi*

MODELi OLARAK KISA SÜRELi YÜZME EGZERSizi* Spor Bilimleri Dergisi Hacettepe 1. ofsport Sciences 2001, 12 (4), 26-32 slçanda OKsioATiF STRES MODELi OLARAK KISA SÜRELi YÜZME EGZERSizi* Mustafa GÜL', Nuray ÖnAşAN', Seyithan TAYSI", Kenan GÜMÜŞTEKIN',

Detaylı

LABORATUVAR TESTLERİNİN KLİNİK YORUMU

LABORATUVAR TESTLERİNİN KLİNİK YORUMU LABORATUVAR TESTLERİNİN KLİNİK YORUMU Alanin Transaminaz ( ALT = SGPT) : Artmış alanin transaminaz karaciğer hastalıkları ( hepatosit hasarı), hepatit, safra yolu hastalıklarında ve ilaçlara bağlı olarak

Detaylı

ENDOKRİN SİSTEM #4 SELİN HOCA

ENDOKRİN SİSTEM #4 SELİN HOCA ENDOKRİN SİSTEM #4 SELİN HOCA ADRENAL BEZ MEDULLA BÖLGESİ HORMONLARI Böbrek üstü bezinin öz bölgesi, embriyonik dönemde sinir dokusundan gelişir bu nedenle sinir sisteminin uzantısı şeklindedir. Sempatik

Detaylı

BÖLÜM 2. Gauss s Law. Copyright 2008 Pearson Education Inc., publishing as Pearson Addison-Wesley

BÖLÜM 2. Gauss s Law. Copyright 2008 Pearson Education Inc., publishing as Pearson Addison-Wesley BÖLÜM 2 Gauss s Law Hedef Öğretiler Elektrik akı nedir? Gauss Kanunu ve Elektrik Akı Farklı yük dağılımları için Elektrik Alan hesaplamaları Giriş Statik Elektrik, tabiatta birbirinden farklı veya aynı,

Detaylı

TEKNOLOJİK GELİŞMELERİN ÇOCUK KALP SAĞLIĞINA OLUMSUZ ETKİLERİ

TEKNOLOJİK GELİŞMELERİN ÇOCUK KALP SAĞLIĞINA OLUMSUZ ETKİLERİ TEKNOLOJİK GELİŞMELERİN ÇOCUK KALP SAĞLIĞINA OLUMSUZ ETKİLERİ KARTAL KOŞUYOLU YÜKSEK İHTİSAS EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ ÇOCUK KARDİYOLOJİ KLİNİĞİ Doç. Dr. Ayşe YILDIRIM Teknolojik gelişmelerin olumsuz

Detaylı

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ İŞ HİJYENİ-4 PROF. DR. SARPER ERDOĞAN İş Hijyeni-4 Işınlar İyonizan olmayan ışınlar İyonizan ışınlar Eşik değerler 1 Işınlar

Detaylı

Radyasyon. İnsan kendi ürettiği ve kullanmaya başladığı cihazlar nedeniyle, tabiatta var olan normal ışınım ortamının dengesini bozmuştur.

Radyasyon. İnsan kendi ürettiği ve kullanmaya başladığı cihazlar nedeniyle, tabiatta var olan normal ışınım ortamının dengesini bozmuştur. RADYASYON Radyasyon İnsan kendi ürettiği ve kullanmaya başladığı cihazlar nedeniyle, tabiatta var olan normal ışınım ortamının dengesini bozmuştur. Radyasyon Genel anlamda ışınım, enerjinin herhangi bir

Detaylı

DEHİDRE KÖPEKLERDE BİKARBONATLI SODYUM KLORÜR SOLÜSYONUNUN HEMATOLOJİK VE BİYOKİMYASAL PARAMETRELERE ETKİSİ

DEHİDRE KÖPEKLERDE BİKARBONATLI SODYUM KLORÜR SOLÜSYONUNUN HEMATOLOJİK VE BİYOKİMYASAL PARAMETRELERE ETKİSİ T.C. ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ İÇ HASTALIKLARI ANABİLİM DALI VİH-YL 2007 0002 DEHİDRE KÖPEKLERDE BİKARBONATLI SODYUM KLORÜR SOLÜSYONUNUN HEMATOLOJİK VE BİYOKİMYASAL PARAMETRELERE

Detaylı

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #18

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #18 YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #18 1) Bakterilerin gerçekleştirdiği, I. Kimyasal enerji sayesinde besin sentezleme II. Işık enerjisini kimyasal bağ enerjisine dönüştürme III. Kimyasal bağ enerjisini ATP enerjisine

Detaylı

T. C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM I

T. C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM I T. C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2015 2016 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM I TEMEL BİLİMLER VE HÜCRE BİLİMLERİ DERS KURULU-2 ( 2. ) DERS KURULU (9 Kasım 2015-8 Ocak 2016) DERS PROGRAMI T.

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/10) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/10) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/10) Adresi : Hasköy Sanayi Sitesi İdari Bina No:19 Gebze 41400 KOCAELİ / TÜRKİYE Tel : 0 262 644 76 00 Faks : 0 262 644 58 44 E-Posta : bilgi@emcas.com.tr Website

Detaylı

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ)

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ) TOPRAK Toprak esas itibarı ile uzun yılların ürünü olan, kayaların ve organik maddelerin türlü çaptaki ayrışma ürünlerinden meydana gelen, içinde geniş bir canlılar âlemini barındırarak bitkilere durak

Detaylı

ayxmaz/biyoloji Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H

ayxmaz/biyoloji Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H 2.Radyoaktif izotoplar biyologları için önemlidir? Aşağıda radyoakif maddelerin kullanıldığı alanlar sıralanmıştır.bunlarla

Detaylı

Yağ Asitlerinin Metabolizması- I Yağ Asitlerinin Yıkılması (Oksidasyonu)

Yağ Asitlerinin Metabolizması- I Yağ Asitlerinin Yıkılması (Oksidasyonu) Yağ Asitlerinin Metabolizması- I Yağ Asitlerinin Yıkılması (Oksidasyonu) Yrd. Doç. Dr. Bekir Engin Eser Zirve Üniversitesi EBN Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya A.B.D. Yağ Asitleri Uzun karbon zincirine sahip

Detaylı

2006 ÖSS BİYOLOJİ SORULARI VE CEVAPLARI

2006 ÖSS BİYOLOJİ SORULARI VE CEVAPLARI 2006 ÖSS BİYOLOJİ SORULARI VE CEVAPLARI 1. BÖLÜM 1. I. Adaptasyon II. Mutasyon III. Kalıtsal varyasyon Bir populasyondaki bireyler, yukarıdakilerden hangilerini "doğal seçilim ile kazanır? D) I veii E)

Detaylı

DÖNEM I HAFTALIK DERS PROGRAMI

DÖNEM I HAFTALIK DERS PROGRAMI TIP FAKÜLTESİ DÖNEM I HAFTALIK DERS PROGRAMI DÖNEM I. DERS KURULU Eylül Kasım 0 Dekan : Dönem Koordinatörü : Ders Kurulu Başkanı : Prof.Dr. Mustafa SARSILMAZ Doç.Dr. Doç.Dr. KURUL DERSLERİ TEORİK PRATİK

Detaylı

GIDA BİYOTEKNOLOJİSİ UYGULAMA DERSİ NO:5 Enzim Analizleri

GIDA BİYOTEKNOLOJİSİ UYGULAMA DERSİ NO:5 Enzim Analizleri 1. Enzimler GIDA BİYOTEKNOLOJİSİ UYGULAMA DERSİ NO:5 Enzim Analizleri Enzimler, hücreler ve organizmalardaki reaksiyonları katalizleyen ve kontrol eden protein yapısındaki bileşiklerdir. Reaksiyon hızını

Detaylı

ELEKTROMANYETİK İ ALANLAR. Prof. Dr. M. Tunaya KALKAN İÜ Cerrahpaşa Tıp Fakültesi

ELEKTROMANYETİK İ ALANLAR. Prof. Dr. M. Tunaya KALKAN İÜ Cerrahpaşa Tıp Fakültesi ELEKTROMANYETİK İ ALANLAR ve RADYASYON ÖLÇÜMLERİ Prof. Dr. M. Tunaya KALKAN İÜ Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Biyofizik Anabilim Dalı GİRİŞ Dört temel kuvvet a) Gravitasyonel kuvvetler, kütleler gezegenler ve

Detaylı

T. C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2014 2015 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM II I V. D E R S K U R U L U (09 ŞUBAT 2015 20 MART 2015)

T. C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2014 2015 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM II I V. D E R S K U R U L U (09 ŞUBAT 2015 20 MART 2015) DEKAN BAŞKOORDİNATÖR T. C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2014 2015 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM II BOŞALTIM, ENDOKRİN VE ÜROGENİTAL SİSTEMLER I V. D E R S K U R U L U (09 ŞUBAT 2015 20 MART

Detaylı

Tarifname OBEZİTEYİ ÖNLEYİCİ VE TEDAVİ EDİCİ BİR KOMPOZİSYON

Tarifname OBEZİTEYİ ÖNLEYİCİ VE TEDAVİ EDİCİ BİR KOMPOZİSYON 1 Tarifname OBEZİTEYİ ÖNLEYİCİ VE TEDAVİ EDİCİ BİR KOMPOZİSYON Teknik Alan Buluş, obeziteyi önleyici ve tedavi edici glukopiranosit türevleri ihtiva eden bir kompozisyon ile ilgilidir. Tekniğin Bilinen

Detaylı

BÖLÜM 1: Matematiğe Genel Bakış 1. BÖLÜM:2 Fizik ve Ölçme 13. BÖLÜM 3: Bir Boyutta Hareket 20. BÖLÜM 4: Düzlemde Hareket 35

BÖLÜM 1: Matematiğe Genel Bakış 1. BÖLÜM:2 Fizik ve Ölçme 13. BÖLÜM 3: Bir Boyutta Hareket 20. BÖLÜM 4: Düzlemde Hareket 35 BÖLÜM 1: Matematiğe Genel Bakış 1 1.1. Semboller, Bilimsel Gösterimler ve Anlamlı Rakamlar 1.2. Cebir 1.3. Geometri ve Trigometri 1.4. Vektörler 1.5. Seriler ve Yaklaşıklıklar 1.6. Matematik BÖLÜM:2 Fizik

Detaylı

DÖNEM 1- A, 3. DERS KURULU (2015-2016)

DÖNEM 1- A, 3. DERS KURULU (2015-2016) DÖNEM 1- A, 3. DERS KURULU (2015-2016) DERS SAATİ DERS ADI DERS KONUSU DERSİ VEREN ÖĞRETİM ÜYESİ 4. DK 1. Hafta 07 Aralık Pazartesi Mikrobiyoloji Mikrobiyolojinin tarihçesi ve mikroorganizmalara genel

Detaylı