Anahtar Kelimeler: Şaman Davulu, Baraba Türkleri, Teleutlar, Shorlar, Bura, Ülgen.

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Anahtar Kelimeler: Şaman Davulu, Baraba Türkleri, Teleutlar, Shorlar, Bura, Ülgen."

Transkript

1 BARABA TÜRKLERİNİN İSLÂM ÖNCESİ ŞAMANİZM İNANCI VE BAZI ETNO-GENETİK SONUÇLAR Çev: Ebru ÖZDAĞ Vilmos DIÓSZEGI ÖZET Bu yazı, kış sayısında(2004/32) ilk bölümünü yayımladığımız, Vilmos DIÓSZEGI ve M. HOPPAL ın editörlüğünü yaptığı Shamanism in Siberia (Akademiai Kiado, Budapest, 1978) adlı kitabın dördüncü makalesinin ikinci bölümüdür. İlk bölümde, Baraba Türklerinin İslâm öncesi Şamanizm inanışları; yani ibadetleri, ibadetlerini nasıl yaptıkları, taptıkları eşyalar, dinî törenleri, kurban törenleri, kâhinleri ve yas törenleri ele alınmış, ayrıca Batı Sibirya Tatarları na da kısaca değinilmiştir. Bu bölümde ise Baraba Türklerinin İslâm öncesi inançları ile diğer Türklerin inançları karşılaştırmalı çalışmalarla ele alınmış ve özellikle ibadetlerinin en önemli parçası olan Şaman davulu ve diğer ritüeller üzerinde kapsamlı bir şekilde durulmuştur. ABSTRACT This article is the second part of the fourth article of the book named shamanism in siberia (akademiai Kiado,budapest,1978) the editor of which were Vilmos Dioszegi and M.Hoppal) which we published in our winter volume(2004/32). In the first part, Shamanism belief of Baraba Turks before Ishlam, to say their worshipping, how they perform their worshipping, things they regard as divine, religious, sacrifice, Mourning ceremonies and their soothsayers are dealt with,also West-Siberia Tatars are shourtly described,as well. In this part, belief of Baraba Turks before Ishlam and the belief other Turks are studied comparingly and especially Shaman Drums and other rituels which are the most important things in their worshipping. Anahtar Kelimeler: Şaman Davulu, Baraba Türkleri, Teleutlar, Shorlar, Bura, Ülgen. Key Words: Shaman Drums, Baraba Turks, Teleuts, Shors, Bura, Ülgen. Şaman Davulu Gördüğümüz gibi, Baraba Türklerinin Şaman davulu iki türden oluşmaktaydı ve bunlardan birinin sapında bir insan figürü tasvir edilmekteydi. Tutamacın bu çeşidi, bütün Sibirya Türkleri arasında yaygın değildir. E. D. Prokofjeva, Güney Sibirya tipi olarak adlandırılan Güney Sibirya Şaman davullarını sınıflandırır. Güney Sibirya Şaman davullarının karakteristik özellikleri şunlardır: 1. Dairesel biçim 2. Büyük boy (çapı 1 metreden fazla) 3. Geniş kasnak (20 cm den fazla)

2 4. Kasnakta yankı yapan açıklıkların olmaması 5. Uzunlamasına tahta çubuklar 6. Bir ya da daha fazla çapraz demir çubuklar (tutamaçla bağlantıda) 7. Davulun evrenin birliğini sembolize ettiğini fikrini veren karmaşık bir çizim. Yazar, ölçütlerin karmaşıklığından kaynaklanan farklara göre söz konusu türleri üç değişik biçimde ayırır: Sajan Jenisei, Shor ve Altanian çeşidi. Davul tutamacının şekli burada üç değişik biçimdedir: 1. Süslenmiş düz bir tahta biçiminde uzunlamasına tahta sap 2. Uzunlamasına tahta bir sap 3. Sapın sonunda bir ya da iki antropomorfik figür. Bu son çeşit; Altay Kizhi, Chelkanlar, Telengitler ve kısmen Kumandinler ile Batı Tuvanlar tarafından kullanılmıştır. Tuba Şaman davullarının da Altaik çeşide dahil olduğunu eklemeliyiz. Baraba Türk Şaman davullarıyla bir antropomorfik sapı mukayese ederken, davulun Güney Sibirya türünün Altaik çeşidini, daha doğrusu sapın sonunda bir baş bulunan alt türünü de hesaba katmak zorundayız. Prokofjeva, bir başlı ve iki başlı davul tutamaçlarını iki alt türe ayırmadığı ve onların meydana çıktığı alanları sınırlamadığı için; sonuncusunun, Kuzey Altay Türkleri (Tubalar, Kumandinler ve Chelkanlar) tarafından kullanıldığını yine de söylemek zorundayız. Bizim görüşümüze uygun olan bir başlı davul sapı, daha geniş çaplı olarak kullanıldı. Bunun, Tuvanların sadece batı grupları (Altay ın çevresinde yaşayan) olduğu bilinir. Ayrıca, daha önce gösterdiğimiz gibi davul tutamacının bu Tuvanlara ait çeşidi, Altaik Türklerin yani Telengitler in bir etkisi sonucudur. Bir başlı sapı olan davul, Kuzey Altaylılar arasında da kullanımdaydı, fakat buradaki kullanım, yalnız ikinci derecedeydi. Bu, L P. Potapov tarafından, alan üzerinde toplanılan verilerle ispat edildi. Antropomorfik saplı, Baraba Türk tipi davullarının esas oluşumu, başlı başına Güney Altaylılar yani Altay Kizhi ve Telengitler arasında gerçekleşti. Bu davul çeşidinin, iki komşu Türk halkından ikincil olarak yayıldığı iki Türk ulusu şunlardır: Telengitlerden Batı Tuvanlara ve Altay Kizhi den Kuzey Altaylılara (Tubalar, Kumandinler). Antropomorfik tutamaçlı Baraba Türk davulu, bundan dolayı Güney Altay davulunun ya da daha doğru olarak Altay Kizhi ile Telengit davullarının tam bir dengidir (Figür 9). Bu özdeşlik, daha önce sözünü ettiğimiz gibi, davul tutamacı üzerindeki dokunun yapısını da verir. D. G. Messerschmidt in günlüğünden, Baraba Türk Şamanları hakkında aşağıdakileri okuyoruz:* Gördüğümüz gibi, Baraba Türklerinin diğer davulu, farklı bir türe sahiptir: Sapı Kirmen şekillidir ve davul derisi, dış tarafı üzerinde çizimlerle süslenmiştir. Bu Şaman davullarının aynılarını, diğer benzer davullar arasında bulmak hiç de kolay değildir. Görünüşe göre, karşılaştırma daha kolaydır: Davulun bu çeşidi, sadece Güney Sibirya Türk halkları tarafından kullanılırdı. Bu nedenle E. D. Prokofjeva, Sibirya nın tarihî-etnografik haritasında, bunu Güney Sibirya türünün Shor çeşidi olarak adlandırır. Aynı zamanda yine de karşılaştırma yapmak zordur:

3 Bu çeşit, Güney Sibirya da bulunan pek çok Türk halkı arasında biliniyordu. Prokofjeva ya göre, Shorlar arasında ve kısmen Kochinler, Sagaylar, Beltirler, Teleutlar, Kumandinler arasında, davulun Shor çeşidi ortaya çıktı. L. P. Potapow tarafından belirtildiği gibi, bu türden saplara sahip olan davullar, Tubalar ve Chelkanlar tarafından da kullanılıyordu. Söz konusu davul, yine de sadece Shorlar, Teleutlar ve Khakalar (Kachinler, Sagaylar, Beltiler) arasında etkiliydi. Kuzey Altaylılarla yani Kumandinler, Chelkanlar ve Tubalılar arasında, sadece ikinci derecede etkiliydi (Bu halkların kullandığı orijinal davul, iki başlı bir tutamaçlı türdü) ve kesinlikle bu, onlara Shorlardan geldi. Tutamaç aracılığıyla değerlendirme yapılınca, Baraba Türk Şaman davuluyla, bir Kirmen şekilli orijinal saplı davul kullanan halkların (veya bunlardan bir tanesinin ) davulu arasında, açıkça bir bağlantı sağlanabilir. Bundan dolayı grup, üç halk (Khakalar, Shot ve Teleut) ile sınırlandırılarak daraltılmıştır. Figür 9: Altay Kizhi Şaman Davulu (Biisk Müzesi no 657/5 içinde) Grubun daraltılmasına, maalesef metal pendantiflerce de yardım edilmez. Baraba Türk davulunun kasnaklarından sarkan metal hilaller ve yatay metal çizgilere iliştirilen metal koniler, pek çok Sibirya halkının tam da az önce bahsedilen üç etnik grubu, Şaman davulları üzerinde bulunabilir. Baraba Türk davulunun zarının dış tarafı üzerindeki çizim, bu halkların idaresini de gösterir. S. V. Ivanov un ifadeleri tamamen bizim tasvirimize ilişkindir: Tasvir edilen davulun kökeni bilinmeseydi, bu kolaylıkla Khakalar ( ya da Shor) olarak kabul edilebilirdi. Çünkü bunların ve diğer halkların davulları üzerindeki çizimler, karakter ve düzen bakımından tamamıyla özdeşti. Bu durum, Khakalar, Shorlar, Kumandinler, Teleutlar ve Tubalar tarafından yapılan çizimlerin türünün, Sibirya nın kuzeyine daha erken dönemlerde yayıldığını ve Ugrianların yerleştiği toprakların sınırına ulaştığını onaylar (Figür 9). Baraba Türk davulu üzerindeki çizimlerin, karakter ve düzenleri göz önüne alındığında, Ivanov tarafından sözü edilen davulların üzerindeki çizimlere yakın olduğu şüphesizdir, fakat aynı zamanda, bunların göze çarpan farklılıklarının bulunduğu da kesindir. Daha karakteristik farklılıkların bir kaçından söz etmek gerekirse; Baraba Türk davulunda bulunan yedili sıranın olmaması, sıklıkla dokuzdan daha az kolda ayakta duran antropomorfik figürler, ki bu Khaka davulları üzerinde bulundu, ya da Shor davulları üzerinde hayvan resimli kızakların sıkça yapılan temsilî, ya da iki çizgi arasında bazen düz bir çizgi ve iki dalgalı çizgili, bir kare veya bir dikdörtgen biçiminde kitaplarla süslü Teleut davulları. Diğer yandan, Baraba ve Tuba çizimleri arasındaki fark o kadar büyüktür ki, onlar arasında bir karşılaştırma yapmaya lüzum yoktur.

4 Benzer çizimlerle süslenmiş davullardan, Baraba Türk davullarına en yakın olan davulun Teleut davulları olduğunu düşünüyoruz. Shor davulları, çok daha fazla kalabalık çizilmiştir ve Khakaların davullarının çoğunlukla alt kısımları farklı figürlerle süslenmiştir. Teleut Şaman davullarının on örneğini biliyoruz. Bunlardan ikisinin bütünüyle benzer çizimleri ve üçünün diğer genel türlerden biraz farklı çizimleri vardır(figür 10). Baraba Türk davullarının çizimlerinin örnekleri, Teleut Şaman davullarının karakteristik düzenlemesiyle mükemmel bir şekilde benzerlik gösterir. Çünkü Baraba davullarının yüzeyinin üçte birlik üst kısmı, iki paralel çizgiden oluşan bir kasnak tarafından daha aşağıdaki üçte ikilik kısımdan ayrılır. Kasnağın temeli düzdür ve onun dayanağı, davul şeklini izleyen bir kavistir. İki çizgi arasındaki boşluk, kavisin içinde tek bir zigzag ve yatay çizgi içinde iki (kesişen) zigzag çizgi tarafından doldurulur. Düz şeridin kesişen zigzag çizgilerinin ve üçgen olarak bulunanların daha üstteki düz çizgiye değmelerinden ötürü, üç çok ince hattın, üçgenin köşeli noktalarının dışında başladığı göze çarpar: Ortada olanı yukarıya doğru ve diğer ikisi sağ ve sol tarafları üzerindedir. Figür 10: Teleut Şaman Davulunun bir genel türdeki dizaynı (MAE Anokhin Arşivleri, No. 275; Ivanov, 1954, 655, Figür 95) Zeminlerdeki davul yüzeyinin bölünmesi, Güney Sibirya davullarının genel bir özelliğidir. Fakat kasnak üzerindeki zikzak çizgiler tarafından şekillenen kesişmelerden başlayan ve üç yöne giden ince hatlar, kesinlikle genel değildir. Bugün bilebildiğimiz kadarıyla, bu fenomen sadece Teleut davullarının karakteristiğidir. Bununla birlikte bu hatlar, yatay olandan değil, kavis şekilli şeritten başlar ve göze çarpan çizimlerin Şamanist dünya görüşüne göre önemli bir anlamının olması az bir ihtimaldir. Üç tane noktada birleşen ince hat, kesişme noktasında zikzak çizgiler tarafından şekillenen her bir açının yanında çizilir. Tamamıyla 17 tane olan bu gibi figürler (17*3) N. P. Dyrenkova nın yazısında, kans rotaya uygun (an jatti kannyn jol) olarak yer almaktadır. Baraba davulları üzerinde üst kısımda bulunan çizimler soldan sağa doğrudur. Üç (Strahlenberg e göre) ya da dört (Messerschmidt e göre) çapraz şekil, üç-dört bacaklı hayvanlar, yayılmış kanatlı bir kuş, kanatlar üzerinde bir halka ve ışınlar, kanatların aşağısında ve yanında, daha küçük ve daha büyük bir halka, zikredilen sıra ile 12 daha küçük ve 17 daha büyük ışının halkanın çevresinde bulunmasıyla birlikte, bunun içinden geçen bir çapraz. Benzer çizimler, tümüyle Teleut davullarının üst bölümlerinde bulunabilir. Fakat sadece figürlerin sayılarında farklılıklar vardır. Teleut davulları üzerindeki figürlerin isimleri bile biliniyor. Böylece, çapraz şekil, halka tarafından da sıklıkla temsil edilen bir yıldız, dört bacaklı bir hayvan (at), kanatları yayılmış kuş gözcü (qarlyq), ışınlı boş halka sabah yıldızı, çaprazın etrafında dolaşan ışınla dolu halkaların küçük olanı ay, daha büyük olanının güneş olduğu görülüyor. Burada mukayese edilen Teleut

5 davullarının üzerindeki üst alanda bulunan çizimler sadece din tarihi açısından (Baraba davullarını yorumlamanın sağladığı yardımla) değil, aynı zamanda etnogenetik açıdan da değerlidir. Çünkü Şaman davullarının üst kısmındaki çizimlerin, semâvî varlıklar, atlar ve kuşlar, Güney Sibirya daki bütün Türk Şaman davullarının karakteristik bir özelliği olmasına rağmen ayrıca, sözü edilen uygunluklardan başka, görünüşte önemsiz görünen bir detayın Baraba Türk ve Teleut davullarının birbirlerine yaklaşmasını sağlamasıyla karşılaşıyoruz. Kanatlarını yaymış kuş temsili alışılmamış bir yoldur. Baraba Türk davulu üzerindeki gözcü kuşun yuvarlak ya da elips bir başı varken Güney Sibirya halkları her zaman bu kuşları gaga burunlu bir başa sahip olarak tasvir ederler. Tasvirin benzer bir metodu, yine Teleutlarda (Figür 11) ve bundan başka Shorlarda bulunur. Baraba Türk, Teleut ve Shor tasvirleri arasındaki ilişkiye ve onların daha uzak bağlantılarına geri döneceğiz. Baraba Türk Şaman davullarının alt taraflarında soldan sağa, ellerinde eğilmiş yaylı bir süvari, tüyleri diken diken olan fantastik bir hayvan, buna ilaveten bir kurbağa ve köklü iki ağaç görebiliriz. Ayrıca, bu gibi figürlerin tasvirî çizimleri, Teleut davullarının alt taraflarında bulunabilir. Tabii ki Baraba Türkleri ve Teleut Şaman davullarının bazı değişik karakteristikleriyle. Teleut davulunun sözü edilen alanlarında, fantastik hayvan ve kurbağa tasviri zorunludur. Figür 11: Baraba Türk ve Teleut Şaman davulları üzerindeki Fantastik hayvan resimleri: 1-2. Baraba Türk (1. Strahlenberg, 1730, Table VI, davul D; 2. Messerschmidt, Sibiria perlustrata, 22), 3-8 Teleut (3. Ivanov, 1955, 239, Fig. 32; 4. Ivanov, 1954, 655, Fig. 96; 5. Potanin, 1883, Table IX, Fig. 63; 6-8. Dyrenkova, 1949, 11, Fig. 9/3) Bununla birlikte, iki farklı halkın davullarında yer alan diğer çizimler (at, bir meydanda ayakta duran adam, çift olan yılanlar), Teleut davulları üzerinde de değişmektedir. Onlar belki kaybolmuş olabilir ya da henüz tamamlanmamıştır. Baraba Türk davulunun diğer iki figürü olan süvari ve ağaçlar, Teleut davulu üzerinde de temsil edilmiştir, fakat davulun üst kısmındadırlar (Figür 12). Baraba Türk davulunda bu figürler altta bulunduğu için fantastik hayvan ve kurbağa, daha aşağı tarafta ve ortalarda bulunmak zorunda kalmıştır. Baraba Türk davulunun belirli özellikleri olarak görmek zorunda olduğumuz pozisyondaki kesin değişikliklere rağmen, Teleut davulunun alt kısmındaki çizim, açıkça Teleut davuluyla olan içerikteki bir benzerliği gösteriyor. Fakat iki halkın davulları arasındaki benzerlikleri sadece içerikte değil simgelerde de bulabiliyoruz.

6 Figür 12: Shor, Kumandin ve Khakaların Şaman davulları üzerindeki fantastik hayvan çizimleri Baraba Türk fantastik hayvanının gövdesi bir elipse benzer. Üç çizgi, kafasında bulunan altı çizgi ve diğer dört çizgi ise sırasıyla yan taraflarından yayılır. Teleut fantastik hayvanının vücudu da bir elipse benzer ve çizgiler yan taraflarından ve sık sık kafasından da dışarı çıkar (Figür 11). Bu davulların fantastik hayvan simgelerinin eşit olarak bulunduğu, yani Shor, Kumandin, (açıkça Shor kökenine sahip olan) ya da nadiren de olsa Khakaları karşılaştırırsak, Baraba Türk ve Teleutlar arasındaki üslûbî benzeyiş, daha da açık hale gelir. Simgelerdeki bu benzeyiş, Baraba Türk ve Teleut davullarının kurbağa çizimleri arasında da bulunabilir. Önceki kurbağa üzerinde sadece uzağa çıkıntı yapan bacaklarla ana hatlar belirtilmişti. Teleut çizimleri, benzer özellikler gösterir. Fakat bu çizimler daha az gerçekçidir ve gövdeler bazen zikzak çizgilerle süslenmiştir (Figür 13). Shor, Kumandin ve Khakalara ait olan ve farklı biçimlerde (Figür 13) gösterdiğimiz benzeşen koşutluklara rağmen bu kurbağa simgeleri Baraba Türk tipinden kesin olarak farklıdır. Figür 13: Baraba Türk ve Teleut Şaman Davulları üzerindeki kurbağa resimleri

7 Figür 14: Shor, Kumandin ve Khakaların davulları üzerindeki kurbağa resimleri Bundan dolayı, Baraba Türk Şaman davulu üzerindeki çizimler, Güney Sibirya Türk davulları türüyle uyumlu olması nedeniyle genel özelliklere ek olarak, karakteristik detayları sebebiyle (üç kolun, bölünen şeritlerin zikzak çizgilerinin kesişiminde başlaması, kanatlarını yaymış kuşun yuvarlak ya da elips biçiminde olan kafasının simgesi, davulun alt taraflarındaki karakteristik çizimlerin içeriği, fantastik hayvan ve kurbağanın üslûbi uygulaması), şüphe götürmez bir şekilde, Teleut Şaman davulları üzerindeki çizimlerle ilişkilendirilir. Davullar üzerindeki benzer figürleri resmeden halklar (özdeş değilse de) en azından benzer fikirli çizimlerle birleştiler. 19. yy.ın sonlarında ve 20. yy.ın başlarında alan üzerinde çalışan araştırmacıların, söz konusu olan figürlerin tümü ya da onların bazı detayları üzerine etnografik materyalleri halâ toplayabilmeleri sebebiyle 18. yy.ın başlarından itibaren sessiz davul, bu veçhile sesli olabilir ve o suretle, Baraba davulu üzerindeki çizimlerin muhtemel ideolojik arka planı anlaşılabilir. Baraba Türk ve Teleut Şaman davulları arasındaki benzerlik yüzünden, temel olarak fikirlerin Teleut çevresine itimat etmek zorundayız. Fakat söz konusu çizim kompleksinin bir ya da diğer figürünün de bilindiği bu halklarla ilgili malumatımızı buna ekleyebiliriz. Bizim yöntemimizin yeterliliği ve gerekçesi, N. P. Dyrenkova nın bulguları tarafından oldukça desteklenir. Davul üzerindeki her bölüm ve çizimin kendi anlamı vardır. Tüm çizimler, Şamanist kozmogoni ve Şaman ruhlar hakkındaki fikirlerle ilişkilendirilir. Çizimlerle alâkalı olarak, Teleut Şamanlarının davulları, değişmez şekillidir. Çizimler, mütemâdiyen davuldan davula geçer ve sadece Şaman atalarından torunlarına doğru ilerleyen bir silsilede değil, özel kabilelerin de (sök) çizgisinde ilerler. Çeşitli simgelerin yorumunda ya da pozisyonunda, sadece en önemli farklılıklar kabul edilebilir. Çizimler, sadece bireysel silsile boyunca geçmez, ayrıca toplumun (kabileler) çizgisinden de geçer ve figürlerin yorumunda, esaslı değişiklik mümkün değildir. Bu sebeplerle kompleksin tamamında ve figürlerin küçük detaylarının üslûbi uygulamasında açığa vuran, iki halkın Şaman davulunun çizimleri (en azından temelde) ideolojik arka planının bir benzerini yansıtabilir. Baraba Türk davulu üzerinde üst kısımdaki semâvi bedenlerin ideolojik arka planını izah etmek, pratik olarak gereksizdir. Bu alanların uhrevî sahayı sembolize etmesi göz önünde tutulunca, çizimlerin, örneğin güneşin, ayın ve sabah yıldızının simgelerinin, orada olması gerektiği doğaldır. Davul üzerinde uhrevî sahanın ideolojik arka planı, Şamanların aktiviteleri süresince üst dünya (örneğin semavî varlıkların ülkesi ve geçtikleri fenomen) Şamanizm fikrinin çerçevesidir.

8 Fakat dört bacaklı hayvanların simgesi, uygun etnolojik koşutlukları gerektirir. Baraba Türk Şaman davulunun üst tarafında, üç hayvanın görülmesi gerekir ve bir hayvan bunun alt tarafında yer alır; sonuncu hayvanın sırtı üzerinde, kavisli yayıyla oturan bir süvari bulunur. Bu tasvirleri arz eden davullara sahip Türk halkları, bu hayvanları, bura, burga vs. olarak adlandırılırlar ve onları dünyanın ruhu olan ülgenlerin ve Şamanın kendisinin dahi sürdüğü binek hayvanı olarak kabul ederler. Bu çizimler, bazı davullarda sekiz, bazı davullarda altı adet bulunur. Bundan dolayı, davullar üzerinde buraların sayısı değişmektedir ve böylece, Baraba Türk davulları üzerindeki hayvan çizimlerinin neden kesinlikle sekiz ya da altı tane olmadığı ama öte yandan dört tane olduğu (üst tarafta üç, alt tarafta bir tane) anlaşılabilir. Fakat buraların çift sayılarda meydana gelen benzerliğini bulabiliriz. Teleut davulu üzerinde ilk bura, Şamanın (kam) kendisine aittir (Davula sahip olan Şaman; qamyn tyn burazy - Şaman ın ruhunun burası). Şamanın hayatı, bu bura ile bağlanır. Eğer, onun burası, Şamandan çıkarsa o, Şamanist gücünü kaybeder ve kısa sürede ölür. Her Şamanın burasını dikkatlice, diğer Şamanlardan ve düşman ruhlardan saklama sebebi budur. Bu bura, ya tümüyle beyaz ya da kırmızı benekli beyaz renktedir (Cogur at-benekli at). Onun sırtında oturan adam Kamın kendisidir. Bunun gibi, Şamanın sürdüğü bir buradan, etnografik bir tanımlamada da söz edilir. Şamanlığın başlangıcında, Teleut Şamanı, ruhların yardımını çağırdıktan ve hediyesini (tabu) tolu (kullanılmamış kadın kıyafeti) ve könök (ev yapımı arpa mayasıyla doldurulmuş ağaç kabuğundan yapılan silindirel bir kap) niyet ettiği ruhlara gönderdikten sonra, evin etrafında geri geri yürür ve birkaç defa bunu tekrarlardı: tabu dep. Kam, odanın merkezine gider, güneşin hareketi yönünde uzun bir süre ilerler, yine uzun bir süre davuluna vurur ve bize bağırmayı sürdürürdü: aj yoo! Sonra durur, tekrar uzun bir süre etrafında döner ve yine bağırmaya devam ederdi: aj yooo! Sonra durur ve yine bağırmaya devam ederken uzun bir süre yaptığı gibi tekrar dönmeye başlardı. Bu, Şamanın kendi yolu üzerinde olduğu anlamına geliyordu. O, burasını sürüyordu. Burasını süren Şaman bazen bir silah taşır. Baraba Türkleri, kavisli bir yay tutarlarken Teleutlar bir kılıç taşırlar (Figür 15). Figür 15: Burayı süren Şaman ile tyn bura nın Baraba Türk ve Teleut resimleri. Şaman, kendi burası hakkında hiçbir şeyi diğerlerine ifşa etmez. Teleut Şamanları, hiç kimsenin bunu fark etmemesi için kendi burasını çağırırdı. Şaman, burasını gizli tutardı, çünkü düşman ruhlar bunu gizlice gözetler ve onu öldürmek için bir ok atarlardı. Gizlilik, tyn buranın tasvirinde de uygulanır. Şaman, genellikle bu gizli çizimin önemini muhafaza eder ve kendi özel yaşamıyla bunun (hayvan) arasında bağlantı kurmak için, ona

9 başvuruşunun son kelimelerini hiç kimsenin olmadığı bir zaman yapar. Buna mâlumat veren kişiler, çağrıların kelimelerini bu ruha (Şamanın ruhu) söylemeyi öğrenmeye başlayan herhangi birisinin kolaylıkla, Şamanın ölümüne sebep olabileceğini söylediler. Bu maksat için kişi, ham deriden parçalar yapmak, ona bir huş ağacının ince dalına asmak ve bir Şamanın (burası bir nehir ismini izler) tükenmiş ruhunu sıkıştırdım derken döndürmek zorundadır; bundan hemen sonra Şaman sözde ölür. Şaman ve tyn bura arasındaki bağlantının bu türünün temeli, hayvanın Şamanın kendi yaşam ruhu olduğuna inanmasıdır. Shor Şaman Tartkyn tarafından iletilen yaşam ruhu burayı çağıran şarkının bir parçasını biliyoruz: Altan qulas qanatty Tyn paryazy aq pas at! Altı kere yedi fit uzaklığında bir kanatlı Yaşam ruhunun puryası, beyaz gri at! Şaman davulunun diğer bura çizimleri, çeşitli ruhların buralarını (ülgen) tasvir eder. Teleutlar arasında ikinci çizim, dünya ruhu qyzyyan tenereye ait olan qyzyl bura kırmızı buradır ve kırmızı boya rengindedir. Üçüncüsü, dünya ruhu totoj tanaraya ait olan kök bura mavi buradır. Bunlar mavi boya rengindedir. Davul üzerinde ayrıca, sayısı Şamandan Şamana farklılık gösteren beyaz renkte buralar da vardır. Kanakajların davulunda bunların üçü vardı. Onlar ajrot tanara (ya da buryan tanara) nın ve nihayet bars anazi baj ulganların atları (buralar) idi. Şaman Pödöklerin davulu üzerinde beş at vardır: Ojrot tanaranın buraları, tumai tanara, abjos tanara, mardoq yan ve bars anazi boj ülgen. Teleutların Jutty kabilesinden bir Şaman olan M. Todyseva nın davulu üzerinde aynı şekilde, kabile ruhlarının buraları, onun tyn burasına ilâveten tasvir edilmiştir. Ojrot, Mundus, Merkit ve Tuman klanlarının kabile patronları. Davul üzerinde, bura şekillerinin sayılarındaki çeşitlilik, bundan dolayı izah edildi. Davul, kabilelerin farklı sayılardaki kabile ruhlarını tasvir etti. Açıkça, bu sayı Şamanın kişisel yetenekleri yani Şamanın ilişkiye başlamış ya da içerisinde bulunmuş olabileceği kabilelerin sayısı tarafından belirlenmiş olmalıdır. Şöyle ki, Şamanlığı süresince Şaman, kabileyle ilgili kabile ruhuna gitmek ve onu görmek zorundaydı. Bura şekillerinin kabile patronları olarak göz önünde tutulması gerektiği ve çeşitli aşiretlerin bura hayvanlarına, Şaman davulu üzerinde neden yer verildiği, L. P. Potapov tarafından açıklanmıştır: Bu verilere büyük önem veriyorum. Çünkü kabile, kendi özel patron hayvanını bir tapınma objesi olarak gösterirken ve bu hayvan, kabilenin Şaman davulu üzerinde bura olarak tasvir edilirken, belirli kabilelerin parçalarında bağımsız hayvan tapınmasıyla bir ilişkisi olan antik kabile inancının eserlerini onlarda görüyorum. Bir yandan kabile inancı, uygulama olarak sona erdiğinden, diğer yandan kabilenin Şamanı birçok kabilenin ortak Şamanı olduğundan, kabile geleneği yağmalandı. Bu, kendini açıkça şu şekilde gösterir: Şaman davulu, onun kabile karakterini kaybetmiş ve sadece hısım ve kabile üyeleri değil, diğer kabilelerin üyeleri de kendi dinî ihtiyaçlarını tatmin etmek için bunu kullanmış olduklarından dolayı, onlar farklı kabilelere (sök) ait olan kabile patronlarının (bura hayvanları) şekillerini bunun üzerine resmetmeye ve semâvî katmanlara göre onları düzenlemeye başladılar.

10 Belirli ruhların buraları, Şamanizm yönünde önemli bir parçayı temsil etti. Şaman, bazı ruhların şerefine Şamanlığa başlamadan evvel, ilk olarak onun atını ele geçirmek ve bağlamak zorundadır. Aksi takdirde pek çok zorluğun üstesinden gelmek ve ruhla ilişkili yolu baştan başa geçmek zorunda kalabilir ki ruhlar kendilerinin özel buralarını sürmeleri sebebiyle, o ruhu evde bulamaz. Örneğin, Erlik in burası, Pörüci Kan tarafından muhafaza edilir. Aman, Erlik e (ölüler diyarının hükümdarı) Şamanistlik yaparken, geceden önce özel bir ayin icra etmiş olmalıdır: Erlik in atını Pörüci Kan dan gasbetmek zorundadır. Bura, Şamanı Şamanlığı geçince bile korur. Bu, bir Altay Kizhi Şamanının şarkısında açıkça görülür: Süt köldün iç pura Ajdyn kün/n/ün dojayany Qas pazynyn Qara pura Qanca töskö qamdaza Menin bazyma qujaq bol Süt gölünün (Tuva da göl) üç purası Ay ve güneşin yaratıcıları (Davul) Kasnak başının Kara pura Ruha çok fazla Şamanlık edebilmeme rağmen Başımın zırhı ol Burada Şamanların binek hayvanının ve kabilelerin ruh patronlarının ne tür olduğu sorusu ortaya çıkar. Açıkça buraların eyerli hayvanının fonksiyonuna göre, N. P. Dyrenkova, bunu at olarak çevirir. S. E. Malov, ilk olarak Kırgız bura devenin yavrusu anlamının temeli üzerine, bir yoruma istinaden deve olarak salık verdi, fakat daha sonra buranın boynuzlu bir hayvan olarak tasvir edildiği için deve kelimesinden çevrilemeyeceği fakat Tofa (Karagos) pür, geyik Yakut bur ren geyiği ile karşılaştırılması gerektiği sonucuna vardı. Altay Kizhi Şaman davulları üzerinde bura üç uzun boynuzlu bir koç (qac qora) formunda tasvir edilir. Bir davulun her zaman, bunun gibi üç çizimi vardır (üç pura). Puranın bir diğer çeşidi, tepesinde iki kola ayrılan bir sopa ya da yatay bir çizgi sonunda boynuzların formu suretinde kavis şeklindedir. Figür 16: Baraba Türk, Altay Kizhi ve Shor Bura çizimleri Özel bir bilimsel incelemede L. P. Potapov, Şaman davullarının bura çiziminin (Shorlar, Kumandinler, ve Chelkanlar ve Altay Kizhilerce boynuzlu olarak tasvir edilen), aslında boynuzlu bir hayvan olduğunu gösterir.

11 Altay Türk bura şekilleriyle (Figür 16/3-7 ve 8) benzer şekilde, Baraba Türk davulunun (Figür 16/1-2) üst kısmında ilk hayvanın başı üzerinde de boynuzların çizilmesi imkânsız olmayabilir. Baraba Türk Şaman davulunun üstteki (uhrevî) olanın diğer hayvan karakteristikleri, kanatları açılmış olarak tasvir edilen kuştur. Altay Kizhiler arasında qarlyq olarak bilinir. Qarlyq; ruh, semavî varlık anlamına gelir. Şamanın ülgene giden yol üzerinde engellerin üstesinden gelirken, Şamanlığı süresince, onun yardımcısıdır. Altay Kizhiler Şamanistik döneminde, içkilerini mabutlara sunmak için dökmeleri esnasında kullandılar. Qarlyq, Sujla nın yardımcısıdır (her ikisi de ülgenin ruh hizmetkârıdır). Bir Şamana göre qarlyq ve sujla, karı ve koca kadar birbirleriyle yakın ilişki içerisindedirler. Şamanizm süresince kaşık dolusu bir su, qarlyq için duman çukurunun içine dökülür. Şamanın gözcüsü ya da habercisi olduğu Teleut inançlarıyla alâkasından ortaya çıkar. Şamanizm süresince qan qarlyq, bilmeye başladığı her şeyi ona söyleyen ve Şamanın başının üzerinde uçan bir gözcü olarak işlevi vardı. Onun lâkabı (qannyn qapcy quzy qan qarlyyy, yan, kan ın casus kuşu, kan ın qarlyq ı) kuşun sadece Şamana değil, semâvî bir Kan a ruha da hizmet verdiğini belirten bir imadır. Bu kan, insanların ilişkisi üzerine bilgi kaynağı, quryaj qan dır. Shorların anlayışında bu, Şamanın da bilgi kaynağıdır. Kuznetsk yerlilerinin Şamanizm inancında qarlyq, malumat veren kimse anlamındadır. Şamanın yokluğunda evde olan her şeyden Şamana bilgi verir. En yüksek ilah şerefine gerçekleştirilen ayin esnasında, Şaman, qarlyq ı ülgenin gelişiyle ilgili bilgi almak için önceden gönderir. Şaman, qarlyq a böyle bir emir vermek konusunda özgürdür. Qarlyq sıklıkla Şamana yanlış bilgi verir, bundan dolayı her zaman ona güvenilmez. Kumandinler, yardımcı ruhlu benzer bir fikre bağlıydılar. Cetiber kabilesinden bir kişinin verdiği malumata göre qarlyq, Şamanın ruhudur. O, evde kalır. Eğer evde, şeytan falan, Şaman hakkında konuşursa, o zaman qarlyq ona bu konuda bilgi verir. Koumandinlerin Celej kabilesinin bir üyesi bana benzer bilgiler verdi: Qarlyq qunatti kizi (kanatlanmış adam qarlyq) Şamanın evinde kalır. Bu, ateşin hanımıyla birlikte kilit altında tutulur (ot ene- ana ateşi). Orada oturur ve bekler. Şaman davullarının çizimi üzerinde yuvarlak başlı kanatlanmış adam, A. V. Anokhin e göre, Shor davulu üzerinde oldukça nadirdir ve Katun Nehri üzerinde bir Altay Kizhi Şamanı tarafından onun sihirli sözlerinde, alışılmadık bir başa sahip olarak ifade edilir: At pazynca Ala qalyq Qoi bazynca Qonur qarlyq At başlı Benekli qarlyq Koyun kafalı Altın sarısı qarlyq! Baraba davulu üzerinde ağaç çizimleri, onların qarlyq ile bağlantılarından dolayı alt tarafta (yeraltı) ise de, kanatlanmış adam figüründen sonra onlarla doğru olarak ilgilenmek zorundayız. Gördüğümüz gibi, Teleut Şaman davulları, iki ya da üç ağaç şekliyle süslenmiştir. Üç ağaç içinde qan qus (kan kuşu) ya da yuva yapan qan qarlyq bulunan üç demir karaçam ağacıdır (üç temir tyt). Şaman duaları, tüm kuşların anası qaryaq qan ın bu üç karaçam ağacında yuva yaptığından söz ederler. Bu ağaçların diğer isimleri; üç paj qajyn, üç zengin (yüksek, büyük) kayın ağacı ve üç tapty (üç) merdivenin basamakları ya da ülgene yükselişin ağaçları.

12 Zengin kayın ağacı (baj gazyn) Shorlar arasında da büyük bir rol oynar. Bunun tam bir özeti, A. V. Anokhin in el yazmasında bulunabilir: Kayın ağacı, Şaman inancı içinde en fazla şeref verilen ağaçtır ve tüm ağaçların en önemlisidir. Kayın ağacı, davul tutamacının malzemesi ve salyy sanemdir ve kayın ağacı, daha yüksek kategorilerdeki ruhların kurban sunağının ahşap bölümlerinin malzemesidir. Şamanistlerin buna kendi davulları üzerinde yer vermelerinin bir şartı budur. Ancak diğer düşünceler de kayın ağacıyla ilişkilendirilir. Şamanist ayinlerde (üstügü) bu dünyayı cennete bağlayan merdivenin bir basamağı olarak hizmet eder. Şaman, cennette ülgene doğru yola koyulmaya başladığında, en yakın bulutların başladığı yere kadar olan, zengin kayın ağacının, dokuz basamağına tırmandığını (tapty) daha sonra ağacın tepesinde bulutlara ulaşıp onları geçinceye kadar devam ettiğini tasavvur eder. Bulutların ötesinde zengin kayın ağacı, iki paralel ipek iplik tarafından, cennetin en yakın alanıyla bağdaştırılır. Şaman, bu iplikler üzerinde ayrıca ilerler. Zengin kayın ağacı kendi içerisinde, oldukça uzun ve daimi karla kaplanmış olarak kabul edilir. Eğer yolculuğu sırasında Şaman, dallara çarparsa kar, zengin kayın ağacından yere düşer. Zengin kayın ağacının doğuda, hayalî süt göl (süt köl) bölgesinin de ötesinde bulunduğuna inanılır. Diğer bir yorum, bunun ruh kanlarının dolaştığı yüksek dağlar üzerinde büyüdüğünü söyler: Paras bastyn baj qazyn Altu azaqtyn baj qazyn Pus tajga baj qazyn Kıvırcık Başlı Kudretli Kayın Ağacı Altı bacaklı kudretli kayın ağacı Kara kaplı çam ormanlarının kudretli kayın ağacı Bu tasavvurun bir çizimini de biliyoruz: Bu, beşinci Şaman Tom Ak-köl tarafından Tom nehri üzerinde yapılmıştır. Bu çizimde, ağacın üstten üçüncüsü, merdivenlerin başladığı yerdedir (tamamı on tane). Fakat en alçakta olanı, bununla beraber, Şamanın bir başka yoldan tırmandığı ve içinde Beyaz Ülgen (aq ülgen) ve Zengin Umaj ın (baj umaj) ikamet ettiği küçük eve götüren bir mavi ve bir beyaz ipek iplikli (kök ülgen/n/in tüsken kök cibek, aq ülgen /n/in tüsken aq cibek mavi ülgenin mavi ipliğinden çıkan, beyaz ülgenin beyaz ipeğinden çıkan) ağacın zirvesinden başlayan zemini işaret eder. Olaylarla ve şarkılarla bağlantılı kudretli kayın ağacına tırmanma usulü, etnografyaya meraklı, Altay Türklerinin misyoneri, V. I. V. Verbickij tarafından, teferruatıyla tarif edilmiştir. Onun el yazmasının temeli üzerinde, evvelâ, baj ülgen in şerefine üç gün at kurbanını anlatan W. Radloff olurdu ve Verbickij in ölümünden sonra yayınlanan yapıt çalışmasından sonra tekrar yayımladı. Bu tarif, bize Şamanın ağacın yukarısına yolunu nasıl çıkardığı, ayin esnasında ülgene erişen kudretli kayın ağacına tırmanma bölümünü nasıl yerine getirdiği hakkında bir fikir verir. Baraba Türk davulunun süslenmiş yüzeyini bölen iki parlak çizgisinde zikzak hatların dışında başlayan 17 kan ın ayrılan yolunun, benzer şekilde, Şamanı ruhlara varan yoluna giderken temsil etmesi için bir rolü vardır. Şamanlığı esnasında, Şaman 17 kan ruhunun ayrılan yoluna ulaştığında yani, onun çatallaşmasında, bir şarkı ve ona sunulan kurban hediyeleriyle onun yardımını istedi: On detti qannyn darylyys Onco qannyn taram dol Qol ködürsem, cacu al 17 kan ın çatallı yolu Tüm kan ların ayrılan yolu Eğer kolumu kaldırırsam, içki serpintimi kabul et,

13 Qoltuq acsam, ülü al! Koltuk altımı açarsam payını al! Taraq polyon pazyna Tarsma polyon synyna! On közünnen körüp qal On algzyn perip al! Yele biçimli baş üzerinde, Omurga biçimli sırt üzerinde Doğru gözlerinle bana göz at, Doğru ellerinle lütfunu ver 17 kan ruhunun yolu ya da daha doğrusu onun çatallaşan yolu, Şaman ın ölümünden sonra da rol oynar. Teleut Şamanının ölümü üzerine, onun davulu yok edildi. İnsanlardan biri gömülen Şamanın mezarı üzerinde, merhumun davuluna davul çubuklarıyla birlikte, süratle defalarca vurmayı sürdürdüler. Ta ki ince zarı, vurma gücünün altında yarılana kadar. Bu arada, şu kelimeler söylenir: Alty örköstü aq adany Aq calya cilenerge dat Altyn tü on datti qanyn Taram dalya cacyralyn dotl Onun altı hörgüçlü beyaz davulu Beyaz bir kayın ağacına asıldı. 17 kan ın yolu üzerinde Davul sopasının çubukları dağıtıldı. Teleutlar üzerine benzer bilgi, N. P. Drenkova tarafından da verilir: Şamanın cenaze töreninden sonra şu huzura çıkanlardan biri (mutlaka onun bir akrabası değil) açık davul derisini keser ve davulu ulustan (yerleşim yeri) uzak bir yere götürür. Şunları söylerken davulu bir ağaca asar: Alty örköstü aq adany Ala qayynya ilil dati Altyn tü On detti gannyn taram dolyo cacul dat! Altı hörgüçlü beyaz davul Benekli bir ağaçtan asıldı Onun altın çizgili bayrakları 17 kan ının çatallaştığı yolda dağıtıldı. Açık davul derisini kesen adam sonra, 17 kan ın yolunun çatallandığı yere ulaşan patika yanına yerleşmiş vilayetleri olan tüm bu dajyqsların isimlerini söyledi. Bu adam, davuldan şu kelimelerle söz etti: Alty örköstü aq adam Qan dolyna qayylbaj dazyn Ala qajynya ilil dazyn Altyn tüder doluma uzalbaj Altı hörgüçlü beyaz davul Kan ın yoluma uçmayacaksın (artık) Benekli bir kayın ağacında asıldın (şimdi) Altın şeritler, bundan böyle der dol ruhlarının yolu üzerinde sallanmayacaksın On detti qannym taram dolyo cacyi dazyn! 17 kan a ulaşan yol üzerinde dağıtıldın, saçıldın (şimdi) Teleut koşutluklarına güvenerek, bu sebeple, Baraba Türk Şaman davulunun, ayini esnasında Şamanın geçtiği ruhların yolunun (daha doğrusu onların yolunun kavşağı) resmini

14 yaptığını tahmin edebiliriz. Fakat artık Baraba Türk Şamanlarının telakkisinde kaç ruhun yol kavşağına sahip olduğunu anlayamayız. D. G. Messerschmidt in 17 sine (Teleut anolojisi tarafından ima edilen) karşıt olarak PH. J. Strahlenberg in çizimleri 13 tane üçlü çatalı gösterir. Bunun, davul üzerinde tasvir edilen kavşak noktasını 17 den daha az çizen Baraba sanatçılarının beceriden yoksun olması sebebine dayanması imkânsız değildir. Messerschmidt in taslakçısı K. Schulman ın Baraba davulunun çiziminin hatalı bir kopyasını çıkarması da bertaraf edilemez. Bu sorun, Baraba Türk Şamanizmiyle alâkalı daha fazla verinin sabit hale getirilmesiyle artar. Uzun bacaklı tasvir edilen kurbağa resmi, Baraba Türk Şaman davulunun alt kısımlarında bulunur. Shor ve Kumandinlere benzer şekilde, Teleutlar ın inancına göre kurbağa, Şaman ın asistan ruhudur. Kurbağa (paya) (Teleutlar arasında) ayrıca onun gezintilerinde Şamana eşlik eder. Shorlarda paj paya, kelimesi kelimesine zengin kurbağa anlamına gelir ve o Şamanın temel, yardımcı ruhudur. Bu, genellikle Şaman davullarının alt kısımlarında resmedilir. Kumandin Şamanları ülgene bir kurban sunduklarında, kayın ağacı kabuğundan yapılan kap (capcaq), bir ruh (elci) yani bir kurbağa (paya) tarafından taşındı. Kurbağanın genel ve özel işlevi, Şamanın sunduğu bir kurban adına, kurban kabilinden kap dolusu içkiyi taşımasıdır. Teleutlar arasında bu, abyriqa nın (bir çeşit ev yapımı bira mayası) dışarı akmasını önlemek için kayın ağacının kabuğundan yapılan kabın ağzını bacaklarıyla önler. Onun içinin dökülmesine engel olmak için bacaklarıyla könük ü tutar. Kurbağa, eğer kap sızıyorsa buna bile yardım edebilir: Şamanlığı sırasında Şamanın kurbağa kabilinden içkisinin (abyrlqy) nin bulunduğu kayın ağacının kabuğundan yapılan kabı kırılırsa, kurbağa çatlağı tıkar. Shorlar arasında bunun benzer bir işlevi vardır. Ev yapımı biranın kabın içinde kalmasını, dökülmemesini garanti altına almak için, ağaç kabuğundan yapılan kabı buna ya da ruha taşımaktır. Bir çizim, açıkça, bir yanda bacaklarıyla ağaçtan yapılan kabı taşıyan kurbağayı gösterir. Gördüğümüz gibi, kurbağa genellikle zengin baj özelliğe uygundu (Bize göre tam olarak qayyn kayın ağacı durumunda. Bunu, sadece boyut olarak büyüklük değil ayrıca belirli gücüyle Allah vergisi niteliğinde hatıra gelen kudretli olarak çevirmek daha iyidir). Shorlar, diğer özelliklerine başvurmayı da âdet edinmişlerdi: Bu isim (paya) bazen kurbağanın gücünü vurgularken: ker, ar, can paya (dev, ağır, büyük bir kurbağa) ile tamamlandı. Sözgelimi kuznetsk lerin yerlileri (Shorlar), Şaman ın bunu büyük bir ilahtan, ya ülgenden (ülgenin payazy ülgenin kyrbağası) ya da tazyyan dan (tazyyan payazy tazyyanın kurbağası) aldığını söylerler. Tartkyn kabilesinin (Urassa nehri üzerinde) bir Shor Şamanı, şarkısında alışılmamış sözlerle kurbağa ruhu çağırdı: Ulug kicig qara sonma! Ulug kicig oq cylan! Ulug kicig syr cylan! Alty puttug paj paga! Ulu ve küçük kırmızı ördek (Anas tadarna kümeli ördek) Ulu ve küçük zehirsiz yılan (Temren yılan) Ulu ve küçük düz yılan (corondella oustriaca boyalı yılan) Altı bacaklı zengin (kudretli kurbağa) Altı bacaklı kurbağanın bir bilgisinin varlığı Shor Şaman davulları üzerinde altı bacaklı kurbağa tasvirince onaylandı. Bu resim, Figür da görülecektir. Kurbağanın bacaklarının önemi, bir Teleut Şaman şarkısından takip eden pasaj tarafından anlaşılabilir.

15 Eki közü qazaryspan İki göz kırmızıya döndü Tanularu saryalysqan Ot ordunda paj paya Tura diktü tos könökkö Alaqanyn daba tut Burun deliği sarıya döndü Ateşte zengin kurbağa Sürekli- dikilen kayın ağacının kabuğundan yapılan kabı Ayaklarının tabanıyla ört Altay Kizhi arasında, kurbağa resmi davulun üzerinde değil, Şaman ın cüppesinin üzerindedir (Figür 14/16). Bu siyah kumaşa dikilir ve bir hurma ağacı yaprağı boyundadır. Bu, onun lakabının siyah kurbağa büyük bir ineğin göğsü kadar olmasının sebebidir. Kumandinlere göre kurbağa, bu kapta ev yapımı birayı, sadece orada Şamanın şu sözlerle kurbağayı geri göndermesinden kabile patron ruhu paqtyygan a kadar taşır: Köcügün sen külbis Közin sen qyzyl Ülgen cerine sen cettren bin? Büyük bir altın var Kızıl gözlerin var Ülgenin ülkesine gidecek misin? Bir başka versiyonu: Közin qyzyl Köcügin külbis Codan majryq Sen cetten oq pin ülgenge Gözlerin kızıldır Altın şişmandır Kavisli bacakların var Ülgene gidebilir misin? Burada sunulan anolojinin temeli üzerinden, Baraba Türklerinin, Şamanist ayin esnasında, benzer işler için kurbağayı kullandıkları tahmin olunabilir. Dolaylı olarak bu, Altay Türklerine benzer şekilde Baraba Türklerinin de kendi ruhlarına ev yapımı birayı sunduklarının kanıtıdır. Erlik in şerefine Şamanizm töreni esnasında, Altay Kizhiler de bir başka hayvanla birlikte kurbağadan Erlik e ulaşan yol üzerinde dördüncü engelden (pudaq) söz ettiler: Gyjyy detpes qara qumaq Onun bir yandan öbür yana geçemeyen sesi, kara kumlara benzer Adam erliktin dajap Qojyon dan der Qyjyy ugulbas qara darlar Adam erliktin dojayan Andanysqan qara paqqalar Kocaman ülke babam Erlik tarafından yaratıldı Sesi işitilemez yerde, Kara cehennem çukurlarına benzer Babam Erlik in yarattığı Sürü halinde dolaşan kara kurbağalar Andanysqan qara dutpalar canavarlar Sürü halinde dolaşan her şeyi yitip yutan kara (dutpa)

16 Oyyrysqan qara ajular Kükreyen kara ayılar Qan erliktin dajayany Erlik kan ın yaratıkları. Yukarıdaki metinde kurbağa, tıpkı Baraba Türk Şaman davulundaki gibi bir canavarla (dutpa) birlikte bulunuyor. Güney Sibirya nın Türk halkları, Şaman davulları üzerindeki canavar resimlerine farklı isimler verirler. Daha evvel söz edilen dutpa ismi, sadece Altay Kizhiler tarafından değil, ayrıca Telengitler, Tubalar ve Kumandinler tarafından da kullanıldı ve canavarın resminin aynı zamanda bir başka ismi vardı: ker balyq. Bu isim, sıkça Altay Kizhi, Teleutlar, Shorlar ve Khokolar ın dilinde meydana çıkıyordu. Ker kelimesi, dutpanın isminde bir sıfatıydı. Örneğn Telengit ve Kumandinlerde ker dutpa. Ker dutpa ve ker balyaq isimlerinin ilk elementi, ker sıfatı dev manasına gelen, Macaristan kabile ismi Ker in etimolojisiyle alakalı olarak, zaten Gyula Nemet tarafından belirtilmişti. Onun tarafından belirtilen örneklerden başka (ker qus, dev kuş, ker jylan dev yılan vs.) Ker, dev anlamı diğer ifadelerle ilişkili olarak son dönemlerde basılan yayınlarda bulunabilir: Örneğin Altay Kizhi ker buqa mamut (dev boğa), ker jolyyn (dalyyn) dev alev (ateşe sunulan içkinin yere dökülmesi esnasında ateşe hitap etmede kullanılan bir form) ve Tartkyn kabilesinin bir Şamanının sihri şunlardır: Ulug kicig ker sarrtan Ulu ve küçük canavar (dev) mızrak Ulug kicig ker omazy qan Ulu ve küçük canavar (dev) Omazy kan Ker balya teriminin bir diğer elementi, çoğunlukla Türkçe sözcük balyq (balık) olarak bilinir ve Ker Dutpa nın ikinci kısmı, isimle alâkalı son ek pa ile dut kelimesinin yiyip yutmak bir türemesidir. Dolayısıyla bunun anlamı, yiyici, yutucudur. Söz konusu hayvanlarımızın Shor dilinde özellikle birçok ismi vardır. Ker bos, ker can, ar can, ulu arjan: efsanevi hayvan, tüm Şamanların yardımcısının en güçlüsü (...). Efsanevî vahşi hayvanların yukarıda söz edilen isimleri, tam doğru isimler değildir. Fakat sıfatlar gösterdiği güce isnat eder. Bundan dolayı ker kudretli, pas dik başlı, can büyük, ar ağır, ulu güçlü, arjan can ve ar kelimelerinin bir birleşik var oluşu: kudretli, büyük. Yerliler, ker bos un uzun ve sivri dişleri olan tüylü domuz ya da vahşi yaban domuzunun bir çeşidi olabileceğini düşünürler. Bu gibi hayvanlara, Sibirya nın çam ormanlarında rastlanılamadı. Her Şaman, ker bos u o da kizinden (baba adam) alır. Bu, davul üzerinde, diğer Şamanların enji (kabiliyet) i üzerinde hayvanların gücünü bu suretle göstermesiyle en büyük çizimdir. Baraba Türkleriyle benzer şekilde diğer Güney Sibirya halkları, canavarın çizimine (dev balık ve dev yiyici), davulun daha alt kısımlarına yer verdiler. Davullarında bu resme yer vermeyen Altay Kizhi ve Telengitler bunu, Şaman ın cüppesinin bir pendantifi ya da sıraya göre, çadırda muhafaza edilen bir idol olarak tasvir ederler. A. V. Anokhin, Altay Kizhi zamanlarının cüppelerinin yan tarafları üzerinde, siyah ve kahverengi büyük bir püskül materyali olduğunu tarif eder. Üstünde, onun başı ve ağzı, ayrıca aşağıda iki bacağı ve sonuçta tekrar iki bacağı ve çatallı bir kuyruğu vardır. Bu, Şaman ın pudaq larda (engeller) karşılaştığı Erlik in yeraltı dünyası imparatorluğunun bir canavarı, dutpa olarak adlandırılır. Püsküller, mandaq (Şaman kostümü) üzerinde tüm uzunluğuyla kürek kemiğinden asılıdır. Dutpa, Şaman ı ya da Şamanlığı yaşayan insanları yiyen ölü ruhlardan, üzüt

17 dek ten, şeytan körmös ten (ruh) korur. Bir Telengit fotoğrafının müze etiketi üzerinde (GME, no içinde) (Figür 17) şu tarifi okuyoruz: ker jutpa: Balık Hayvanı, efsanevî hayvan, heykeli tasvir: Bu Şamanı (Şamanların inançlarında) yer altı dünyasındaki şeytan ruhlardan korur. Objenini kendisi ayrıca aynı müzede korunuyor (no içinde) ve onun kitabesi şu sözlerle tamamlanır: kar jıtpa. Arkasındaki Şaman figürü ile balık hayvanı, keçeden yapılan iyi bir koruyucu ruh (un resmi), siyah materyal ile kaplı, kemikten yapılan dişlere ve pençelere sahip (Telengit; Cuj Stepi. S. I. Rudenko ve A. N. Glukhov un koleksiyonu, 1924). Figür 17: Bir telengit çadırında canavar (dutpa) idolü (Fotoğraf GME de, no: içinde) Altay Kizhi telakkisinde Erlik in sarayı tojbodym da insan gözyaşlarını birlikte taşıyan dokuz nehrin kavşağında durur. Toj bodym nehrinin kıyısında su canavarları, dutpalar, yeşil yanları, solgun göğüsleri, büyük sandallara benzeyen dişleriyle dolaşıyorlar. Dutpalar Erlik in sarayını korurlar. Teleutların telakkisinde ker balyq, su canavarının (su ezi) oğludur. Diğer koleksiyonlarla değerlendirme yapılınca bu, Suların kan ı, Talaj kan ın oğludur. Kendi sihrinde Şaman bunu denizin dışına çağırır: Anan pasqa qan ada Ün salyza keliger Qajyy salyza tüzüger! Dajyq tübün dajqayan, Tenis tübün tensegen Talaj qannyn ulany Üzu tamur kel balyq Dışarı (gelir misin sen de) baba kan Bir çığlıkla sesime cevap vererek, gel Bir çığlıkla çağrıma cevap vererek, in! Gel-gitin altını titreten sen Okyanusun altını sallayan sen Denizlerin kanının oğlu (talaj kan) Ağzı, yarılmış dev bir balık Shorların inancında, Şaman yolculuğu esnasında şeytan güçleriyle temasa girerken ve şeytan ruhunu bir kişiden çıkarırken (qara neme) ya da aynı ruhtan bir adamın ruhunu (qut) koparırken ya da şeytan bir Şamanla savaşırken olduğu gibi aşırı derecedeki tehlikeli durumlarda bu vahşi hayvanın hizmetini kullanır. Bazı Şamanlar, kendi özel güçleri için bunu çağırırlar: er pozuymyn küci (benim kendi erkeklik gücüm). Ker bos, Şaman ın hem deniz hem de kara ağacı olarak hizmet verir. Bundan dolayı diğer lakapları: er pozumyn ker balyq (benim kendi erkekliğim dev balık), ya da bura, örneğin alty azaqtyy qal buyra altı bacaklı korkunç (yani korkunç büyük) buyra. Bu kadar kuvvetli ve güçlü varlık, ayrıca göz olarak adlandırılır: toyus töj bas qaraq

18 değişmez dokuz çift göz. Şaman bunların bir ya da iki tanesine sahiptir. İkisine sahip olduğunda, onar ulu kicig orjan büyük ve küçük arjan (gülle gibi büyük) olarak adlandırılır. Bunun Şaman ın aracı olarak nasıl hizmet verdiği, Kumandin fikrinde açık olarak gösterilir: Bu ker cutpa, ker nan ın kendisidir. Ker nan, ker pos la da özdeştir. Bu bir başka Şamanı hırsla yediğinde ya da bir şeytan ruh (naman aza) kaldırıldığında bu, Şamanla gider; o zaman zaman ker cutpa nın ağzında yürür. Oltynda eki cer sijip Syrtında eki tenri sijip Altındaki çenli dünyayı yarıp yol açar Üstteki çenli gökyüzünü yarıp yol açar Hayvan, sıkıca tuzağa yakalanan bir tavşan gibi boğaz tarafından tutulur ve Şaman ın kendisi ağızdan içeri girer ve orada durur. Hayvanın boğazı, bunun, Şaman ı yiyip yutmasını durdurmak için sıkıştırılır. Benzer bir resim, Altay Kizhi kavramından da doğar: Üstü ürdin tanara qarmap kalıp jat Asty ardın jör qarmap kalıp jat Kör- jutpa turup jatgan* Önceki Kumandin malûmatım, bu efsanevî hayvanın Şaman için sahip olduğu önemi şu şekilde açıkladı: Eğer sen birdenbire bir başka Şamanı yiyip yutmaya başlarsan ya da efendiyi görmek için dağın içine (tay ezi- tayın efendisi) gidersen o zaman, bu ker pos un içine gidersin. Güçlü bir Şaman bunu yapabilir ama zayıf bir Şaman bunu yapamaz. Şamanların inancında, efsanevî hayvan, Şamanı farklı bir tarzda da korur. Teleut Şamanı, dünyevî ile karşılaşmak için yola koyulmadan önce, semâvî ve yer altı dünyasının ruhları, Şamanlık esnasında ker balyq ı çağırırlar ve bununla üç kere etrafını kuşatır gibi yapar, qurculan jot (qurcu çember>qurcula çemberlemek). Bundan dolayı bu ruhun niteliği tan kurcu Şamanın güçlü çemberi. Bu fikir, Şaman şarkılarına yansır. Örneğin, Teleut Şamanı, ker balyq a şu sözlerle hitap eder: Dajyq tübün dajqayan Tenis tübün tensegen Tolaj qannyn ulany Üzu tanyyl ker balyq Er pojumnun tan qurcu Ve parola qabyl kel! Gelgitin altını titreten Okyanusun altını sallayan Denizlerin kan ının oğlu (tolaj-kan) Onun ağzı yarılan dev bir balık Ben kendi erkekliğimin güçlü çemberi Sor beni üç kerre sorarken, kuşat beni kuşatırken, gel! Tubalar da efsanevi hayvanın adını dutpa olarak biliyorlar fakat bize faydası olan metinler, bunun hakkında sahip olduğumuz bilgiye hiçbir şey eklemiyor. Sonuç olarak, Khakaların da efsanevî hayvanı bildiğine dikkat edelim: Bazen onlar, davulun alt kısmına, çeşitli fantastik hayvanları, görünüş tamamen açık olmayan deniz canavarlarını resmettiler. Onların bile her durumda balık ya da ejder olup olmadıkları araştırılamaz. Onların ismi (ker palyq) balığı gösterir. Ker palyq, deniz altında yaşayan korkunç bir iri canavar olarak tanımlanır. Her yıl, masalsı kahramanlar bir kurban olarak bu canavara 60 çocuğu ikram ederler.

19 Şamanlar, apseleri iyileştirirken onların yardımını bunda gördüler. Ker playq; apseleri dışarı çekmek zorundaydı, o suretle hasta insanın acısı yatışıyordu. Güney Sibirya Türk halklarının efsanevî hayvanın oturduğunu farz ettikleri yerin hangi denizde olduğu sorusu yine ortaya çıkmaktadır. Açıkça hiçbir okyanusta değildir, onlar buna uzak bölgede yapıyorlar. Bu görüş noktasından, Karadeniz in Kuman isminin Karbalya (taniz) dev balığın (denizi) olması oldukça aydınlatıcıdır. Baraba Türk davulu üzerinde çizimlerin mukayeseli analizinin dinî, tarihî sonuçlarını özetlerken, Baraba Türk Şamanlarının, Şamanistlikleri süresince tüm alt ve üst dünyaya gittiklerini de farz edebiliriz. Seyahati esnasında, ruhların yolunun kavşağından geçer ve göklere erişecek kadar yüksek ağaca tırmanarak üst alana girer. Şaman, ruhların binek hayvanlara da sahip olduğu ve gözcüsünün kuş olduğu ruhların imparatorluğunda, zoomorfik yaşam ruhuna biner. Alt alanda da Şamana ruhlar tarafından yardım edilir: Onun vücudu efsanevî bir su hayvanı tarafından korunur ve yer altı dünyasının ruhları için niyet edilen, onlar için yere dökülecek olan içki ile doldurulan kap bir kurbağa tarafından taşınır. Özetimizde kullanılabilir filolojik literatürün ne yazık ki bize ismi ile tanımak için hiçbir şey sunmaması sebebiyle, çeşitli kavramların Baraba Türk adlarını doğal olarak ihmal ettik. Fakat popüler inançlara dayanan materyalin özel bir linguistik koleksiyonu, bu boşluğu doldurabilir. Çünkü, sanemler esnasında gördüğümüz gibi, farklı amaçlarla toplanan birkaç folklor metni bile bazı alâkalı terminolojiyi içerir. Figür 18: Bir ütü şekilli başı olan bir Telengit Şamanının davul çubuğu (Biisk müzesi no: 207/1954 içinde) Baraba Türk davul çubuğu, Şaman davulunun bu zarurî aksesuarının gördüğümüz gibi bir ütünün formunda vuruş sonlu silindirik bir tutamacı vardır. Bu obje, yine Altay Türklerinin yani güney Altaylıların benzer kullanımlı bir objesini andırır. Çünkü örneğin aynı tarzın bir ütü biçimli vuruş sonu, Biisk müzesinde (no. 207/1954/a) (Figür 18) tutulan Telengiz davul çubuğu üzerinde görülebilir. DİPNOTLAR

Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000)

Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000) Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000) 14.08.2014 SIRA SIKLIK SÖZCÜK TÜR AÇIKLAMA 1 1209785 bir DT Belirleyici 2 1004455 ve CJ Bağlaç 3 625335 bu PN Adıl 4 361061 da AV Belirteç 5 352249 de

Detaylı

Yönler ve Yön Bulma. Yönler ikiye ayrılır.

Yönler ve Yön Bulma. Yönler ikiye ayrılır. Yönler ve Yön Bulma Nerede olduğumuzu anlatmak, bir yeri bulmak veya bulunduğu yeri tarif edebilmek için yönleri kullanırız. Yön, belli bir noktaya göre, bir yerin bulunduğu taraftır. Evimizin, okulumuzun,

Detaylı

TÜRK MİTOLOJİSİ DR.SÜHEYLA SARITAŞ 1

TÜRK MİTOLOJİSİ DR.SÜHEYLA SARITAŞ 1 TÜRK MİTOLOJİSİ DR.SÜHEYLA SARITAŞ 1 Çeşitli Türk topluluklarının mitolojileriyle ilgili malzemelerin bir çoğunu bilim adamları, misyonerler, seyyahlar ya da bazı yabancı araştırmacılar tarafından derlenmiştir.

Detaylı

Mitoloji ve Animizm, Fetişizm. Dr. Süheyla SARITAŞ 1

Mitoloji ve Animizm, Fetişizm. Dr. Süheyla SARITAŞ 1 Mitoloji ve Animizm, Fetişizm Dr. Süheyla SARITAŞ 1 Animizm Canlıcılık olarak da bilinin animizmin mitolojinin gelişmesinde önemli rolü vardır. İlkel devirde, eski insanlar her bir doğa olayının, eşyanın,

Detaylı

GİRİŞ... 1 ATLETİZM OYUNLARI... 9 DÜZ KOŞU OYUNLARI...

GİRİŞ... 1 ATLETİZM OYUNLARI... 9 DÜZ KOŞU OYUNLARI... İÇİNDEKİLER GİRİŞ... 1 ATLETİZM OYUNLARI... 9 DÜZ KOŞU OYUNLARI... 11 Bayrak Yarışı I... 12 Bayrak Yarışı II... 14 Bayrak Yarışı III... 16 Mekik Koşusu... 18 Numaralı Koşu Oyunu... 20 Alçak Çıkıştan Koşu...

Detaylı

ARALIK AYI +3 YAŞ ÖZEL YAKACIK BALKANLAR KOLEJİ Eğitim Öğretim Yılı AYIN TEMASI

ARALIK AYI +3 YAŞ ÖZEL YAKACIK BALKANLAR KOLEJİ Eğitim Öğretim Yılı AYIN TEMASI ÖZEL YAKACIK BALKANLAR KOLEJİ 2016 2017 Eğitim Öğretim Yılı AYIN TEMASI ARALIK AYI +3 YAŞ Engelliler Haftası (3 Aralık ) Tutum Yatırım ve Yerli Malı Haftası (12-18 Aralık ) Kış Mevsimi Yeni Yıl ( 31 Aralık-

Detaylı

Tanrı Herşeyi Yarattığı Zaman

Tanrı Herşeyi Yarattığı Zaman Çocuklar için Kutsal Kitap sunar Tanrı Herşeyi Yarattığı Zaman Yazarı: Edward Hughes Resimleyen: Byron Unger ve Lazarus Uyarlayan: Bob Davies ve Tammy S. Tercüme eden: Nurcan Duran Üreten: Bible for Children

Detaylı

GÜNEŞİN ELEKTROMANYETİK SPEKTRUMU

GÜNEŞİN ELEKTROMANYETİK SPEKTRUMU GÜNEŞİN ELEKTROMANYETİK SPEKTRUMU Güneş ışınımı değişik dalga boylarında yayılır. Yayılan bu dalga boylarının sıralı görünümü de güneş spektrumu olarak isimlendirilir. Tam olarak ifade edilecek olursa;

Detaylı

Jurte'lerin Tarihi. Çadır Elemanları. Siyah Çadırların Kökeni. Orta Asya'dan Almanya'ya. Üçgen Parçaları

Jurte'lerin Tarihi. Çadır Elemanları. Siyah Çadırların Kökeni. Orta Asya'dan Almanya'ya. Üçgen Parçaları Jurte'lerin Tarihi Siyah Çadırların Kökeni Jurte ler aslen Orta Asya da göçebe yaşayan Türkler in ve Moğollar ın kullandıkları yurt adı verilen çadırlardır. Bu çadırlar halklarca göçebe yaşam tarzına uygun

Detaylı

TEK TEK TEKERLEME. Havada bulut Sen bunu unut

TEK TEK TEKERLEME. Havada bulut Sen bunu unut Havada bulut Sen bunu unut 8 TEK TEK TEKERLEME Öğrendiğim ilk tekerlemeyi hatırlamıyorum ama; çocukluğuma dönüp, baktığımda onlarca tekerleme arasından ikisinin öne çıktığını çok net görüyorum. Bir tanesi,

Detaylı

Hafta Sonu Ev Çalışması HAYAL VE GERÇEK

Hafta Sonu Ev Çalışması HAYAL VE GERÇEK Hafta Sonu Ev Çalışması HAYAL VE GERÇEK Babasının işi nedeniyle çocuğun orta öğretimi kesintilere uğramıştı. Orta ikideyken, büyüdüğü zaman ne olmak ve ne yapmak istediği konusunda bir kompozisyon yazmasını

Detaylı

Paragraftaki açıklamaya uygun düşen atasözü aşağıdakilerden hangisidir?

Paragraftaki açıklamaya uygun düşen atasözü aşağıdakilerden hangisidir? 1) İnsanlar, dağlar gibi yerlerinden kımıldamayan cansızlar değildir. Arkadaşlar, tanışlar birbirlerinden ne kadar uzakta olursa olsun ve buluşmaları ne kadar güç olursa olsun, günün birinde bir araya

Detaylı

MÜBDÎ. Allah MUHSÎ dir. MUHSÎ, her şeyin sayısını bilen demektir.

MÜBDÎ. Allah MUHSÎ dir. MUHSÎ, her şeyin sayısını bilen demektir. Hiçbir müzisyen, bülbülün ötüşünden daha güzel bir şarkı söyleyemez. Bütün bu güzel şeyleri Allah yapar ve yaratır. Allah ın güzel isimlerinden biri de HAMÎD dir. HAMÎD, övülmeye, hamd edilmeye, şükür

Detaylı

OPTİK Işık Nedir? Işık Kaynakları Işık Nasıl Yayılır? Tam Gölge - Yarı Gölge güneş tutulması

OPTİK Işık Nedir? Işık Kaynakları Işık Nasıl Yayılır? Tam Gölge - Yarı Gölge güneş tutulması OPTİK Işık Nedir? Işığı yaptığı davranışlarla tanırız. Işık saydam ortamlarda yayılır. Işık foton denilen taneciklerden oluşur. Fotonların belirli bir dalga boyu vardır. Bazı fiziksel olaylarda tanecik,

Detaylı

Okuma- Yazmaya Hazırlık. Türkçe Dil Etkinlikleri Sanat Etkinlikleri Oyunlar Müzik Ve Ritim. Fen Ve Doğa Etkinlikleri

Okuma- Yazmaya Hazırlık. Türkçe Dil Etkinlikleri Sanat Etkinlikleri Oyunlar Müzik Ve Ritim. Fen Ve Doğa Etkinlikleri Türkçe Dil Etkinlikleri Sanat Etkinlikleri Oyunlar Müzik Ve Ritim Sohbetler *Tatilde neler yaptık? *Hava nedir? Hangi duyu organımızla hissederiz? *Tatildeyken hava nasıl değişimler oldu? *Müzik dendiğinde

Detaylı

Eskiden Amcam Başkötü ye ait olan Bizim Eski Yer,

Eskiden Amcam Başkötü ye ait olan Bizim Eski Yer, Eskiden Amcam Başkötü ye ait olan Bizim Eski Yer, DEŞŞET ORMANI, YARATIKKÖY Anneciğim ve Babacığım, Mektubunuzda sevgili bebeğinizin nasıl olduğunu sormuşsunuz, hımm? Ben gayet iyiyim, sormadığınız için

Detaylı

küçük bizon kızılderili köyü

küçük bizon kızılderili köyü ETKİNLİK HAKKINDA Kimileri onları elinde ok ve yayla acımasız birer savașçı olarak resmetti, kimileri ise doğaya ve tabiata saygılı ve sevgi dolu insanlar olduklarını anlattı. Peki Kızılderililer aslında

Detaylı

Minti Monti. Yaz 2013 Sayı:10 Ücretsizdir. Yelkenli Tekneler. Nasıl Yüzer, Bilir misin?

Minti Monti. Yaz 2013 Sayı:10 Ücretsizdir. Yelkenli Tekneler. Nasıl Yüzer, Bilir misin? Minti Monti Çocuklar için eğlenceli poster dergi Yaz 2013 Sayı:10 Ücretsizdir ISSN: 2146-281X Yelkenli Tekneler Nasıl Yüzer, Bilir misin? Yelkenli teknelerle ilgili bilmeniz gereken 5 şey Dev gemiler nasıl

Detaylı

Bir küçücük aslancık varmış

Bir küçücük aslancık varmış Hopla Topla Geldik bir oyunun sonuna Bak çok dağılmış oda Oyun bitince etrafı Toparlamak lazım sonra Bebekler rafa haydi Arabalar kutuya haydi Tüm oyuncaklar dolaplara Hadi hop hop Hadi hopla topla Odanı

Detaylı

Burun, anatomik olarak, yüz üzerinde alınla üst dudak arasında bulunan, dışa çıkıntılı, iki delikli koklama ve solunum organı. Koku alma organıdır.

Burun, anatomik olarak, yüz üzerinde alınla üst dudak arasında bulunan, dışa çıkıntılı, iki delikli koklama ve solunum organı. Koku alma organıdır. Burun, anatomik olarak, yüz üzerinde alınla üst dudak arasında bulunan, dışa çıkıntılı, iki delikli koklama ve solunum organı. Koku alma organıdır. Burun boşluğu iki delikle dışarı açılır. Diğer taraftan

Detaylı

Karabük Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi...www.ibrahimcayiroglu.com MASAÜSTÜ YAYINCILIK

Karabük Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi...www.ibrahimcayiroglu.com MASAÜSTÜ YAYINCILIK KROKİ ÇİZİMLERİ MASAÜSTÜ YAYINCILIK Kroki Herhangi bir cimi veya düşündüğümüz bir şekli karşımızdakine anlatabilmek için resim aletleri kullanmadan serbest elle çizilen resimlerdir. Mühendis ve teknisyenler

Detaylı

OPTİK. Işık Nedir? Işık Kaynakları

OPTİK. Işık Nedir? Işık Kaynakları OPTİK Işık Nedir? Işığı yaptığı davranışlarla tanırız. Işık saydam ortamlarda yayılır. Işık foton denilen taneciklerden oluşur. Fotonların belirli bir dalga boyu vardır. Bazı fiziksel olaylarda tanecik,

Detaylı

ARALIK AYINDA NELER YAPTIK?

ARALIK AYINDA NELER YAPTIK? OYUN ETKİNLİĞİ Çocukların kendilerini, duygu ve düşüncelerini rahatça ifade edebildikleri oyun etkinliklerine yer verildi. Eğitici oyuncak merkezi, evcilik merkezi, kukla merkezi, blok merkezi, müzik merkezi,

Detaylı

LEGOLİNO. HEDEF-1 Legolino oyununu tanıma

LEGOLİNO. HEDEF-1 Legolino oyununu tanıma LEGOLİNO HEDEF-1 Legolino oyununu tanıma 1-1 Oyunla ilgili dikkatini toplar. 1-2 Anlatılanları dikkatle dinler. 1-3 Parçaları kendisinin çıkarıp tekrar toplaması gerektiğini bilir. 1-4 Uygulama kutusunu

Detaylı

YILDIZ ve KELEBEK GRUPLARI MART AYI BÜLTENİ

YILDIZ ve KELEBEK GRUPLARI MART AYI BÜLTENİ YILDIZ ve KELEBEK GRUPLARI MART AYI BÜLTENİ MART AYINDA NELER ÖĞRENDİK? Hayvanlar hakkında neler bildiğimizi ifade ettik. Hayvanları isimlendirdik. Suda yaşayan hayvanları gösterdik. Ormanda yaşayan hayvanlara

Detaylı

YARATICI OKUMA DOSYASI. En sevdiğiniz tatil kitabını anlatan bir resim çiziniz.

YARATICI OKUMA DOSYASI. En sevdiğiniz tatil kitabını anlatan bir resim çiziniz. YARATICI OKUMA DOSYASI En sevdiğiniz tatil kitabını anlatan bir resim çiziniz. MAVİŞ Mavişe göre Dünya nın ¾ nün suyla kaplı olmasının nedeni nedir?...... Maviş in gözünün maviden başka renk görmemesinin

Detaylı

Çalgı Müziği. Çalgı Çeşitleri

Çalgı Müziği. Çalgı Çeşitleri Çalgı Müziği Çalgı Çeşitleri Çalgı Müziği Müzik aletleri ile yapılan müziğe çalgı müziği denir. Çalgı müziği, tek veya birden fazla çalgının bir araya gelmesiyle yapılır. Bütün müzik aletleri, çeşitlerine

Detaylı

Business Projesi için Talimatlar

Business Projesi için Talimatlar Business Projesi için Talimatlar www.mybernette.com Business Projesi için Talimatlar Etek İhtiyacınız olanlar 2 adet erkek gömleği 0,7 m gri takım elbise kumaşı (1,4 m genişliğinde) 1 m astar kumaşı 14

Detaylı

Minti Monti. İlkbahar 2015 Sayı:17 Ücretsizdir. Kızıl Panda

Minti Monti. İlkbahar 2015 Sayı:17 Ücretsizdir. Kızıl Panda Minti Monti Çocuklar için eğlenceli poster dergi İlkbahar 2015 Sayı:17 Ücretsizdir ISSN: 2146-281X Kızıl Panda Himalayalar Yeryüzünün Zirvesi Sıradağlar Doğa Yürüyüşünde Yanına Hangi Malzemeleri Alırsın?

Detaylı

TEKNİK RESİM 6. HAFTA

TEKNİK RESİM 6. HAFTA TEKNİK RESİM 6. HAFTA MİMARİ PROJELER Mimari Proje yapının Vaziyet (yerleşim) planını Kat planlarını En az iki düşey kesitini Her cephesinden görünüşünü Çatı planını Detayları ve sistem kesitlerini içerir.

Detaylı

HARİTA OKUMA BİLGİSİ

HARİTA OKUMA BİLGİSİ HARİTA OKUMA BİLGİSİ 1. Harita üzerinde gösterilen işaretlerden hangisi uluslararası yol numarasıdır? a) O-3 b) E-80 c) D100 d) K2 2. Yeryüzünün tamamının veya bir parçasının kuşbakışı görünümünün matematiksel

Detaylı

ALTIN BALIK. 1. Genç balıkçı neden altın balığı tekrar suya bırakmayı düşünmüş olabilir?

ALTIN BALIK. 1. Genç balıkçı neden altın balığı tekrar suya bırakmayı düşünmüş olabilir? ALTIN BALIK Bir zamanlar iki balıkçı varmış. Biri yaşlı, diğeriyse gençmiş. İki balıkçı avladıkları balıkları satarak geçinirlermiş. Bir gün yine denize açılmışlar. Ağı denize atıp beklemeye başlamışlar.

Detaylı

Porsuk. Şube : Gymospermae Sınıf : Coniferae Takım : Taxoideae Familya : Taxaceae Cins : Taxus L. Tür : Taxus baccata L.

Porsuk. Şube : Gymospermae Sınıf : Coniferae Takım : Taxoideae Familya : Taxaceae Cins : Taxus L. Tür : Taxus baccata L. Porsuk Şube : Gymospermae Sınıf : Coniferae Takım : Taxoideae Familya : Taxaceae Cins : Taxus L. Tür : Taxus baccata L. Genel olarak 15-20 m boylanır. 2-2.5 m çap yapabilir. Yenice - Karakaya (Karabük)

Detaylı

SİZİN WEB SİTENİZ BİR TANEDİR!

SİZİN WEB SİTENİZ BİR TANEDİR! 1 SİZİN WEB SİTENİZ BİR TANEDİR! Tabi şu da bir gerçek ki, sizin siteniz 350 milyon ve hala artmakta olan siteden bir tanesidir. Sitenizin diğerlerinden ayrılması ve ayakta kalması için ne yapabilirsiniz?

Detaylı

3. SINIFLAR BU AY NELER ÖĞRENECEĞİZ? OCAK

3. SINIFLAR BU AY NELER ÖĞRENECEĞİZ? OCAK 3. SINIFLAR BU AY NELER ÖĞRENECEĞİZ? 04 22 OCAK TÜRKÇE ÖĞRENME ALANI: DİNLEME 1. Dinleme Kurallarını Uygulama 1. Dinlemeye hazırlık yapar. 2. Dinleme amacını belirler. 3. Dinleme amacına uygun yöntem belirler.

Detaylı

Teknik Resim TEKNİK BİLİMLER MESLEK YÜKSEKOKULU. 3. Geometrik Çizimler. Yrd. Doç. Dr. Garip GENÇ

Teknik Resim TEKNİK BİLİMLER MESLEK YÜKSEKOKULU. 3. Geometrik Çizimler. Yrd. Doç. Dr. Garip GENÇ TEKNİK BİLİMLER MESLEK YÜKSEKOKULU Teknik Resim Genel Bilgi Teknik resimde bir şekli çizmek için çizim takımlarından faydalanılır. Çizilecek şekil üzerinde eşit bölüntüler, paralel doğrular, teğet birleşmeler,

Detaylı

Tatilde Sanatla Uğraşalım

Tatilde Sanatla Uğraşalım Tatilde Sanatla Uğraşalım Bu kitapçığın sahibi 2 Yaz tatili sanat etkinlikleri yapmak için çok uygun bir zaman. Biz de bu yaz tatilinde yararlanmanız için bir sanat etkinlikleri kitapçığı hazırladık. Kitapçığın

Detaylı

BİZE KATILIR MISINIZ?

BİZE KATILIR MISINIZ? BİZE KATILIR MISINIZ? ŞARKILAR FARECİK Bizim mutfakta bir yuvası var. Ben bilemem ki kaç yavrusu var. Her şeyi kemirdi. Her şeyi dağıttı. Annemi babamı çıldırttı. Farecik farecik, Döktün saçtın farecik,

Detaylı

2011 2012 Eğitim Öğretim Yılı Ders Programı

2011 2012 Eğitim Öğretim Yılı Ders Programı 2011 2012 Eğitim Öğretim Yılı Ders Programı Dersin Adı: Türkçe Dil Bilgisi Yaş Grubu: 1-3 yaş Ögretmen: İmge Şahin Email: sahin_imge@hotmail.com Değerli Veliler, Bu yıl okul öncesi (1-3 yaş) sınıfını beraber

Detaylı

4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI

4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI 4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI 1. Dünya mızın şekli neye benzer? Dünyamızın şekli küreye benzer. 2. Dünya mızın şekli ile ilgili örnekler veriniz.

Detaylı

GOBUSTAN KAYALIKLARI VE İLK SANATÇILAR

GOBUSTAN KAYALIKLARI VE İLK SANATÇILAR GOBUSTAN KAYALIKLARI VE İLK SANATÇILAR En azından sanatla ilgisi olanlar, dünya tarihinin en eski çizimlerin, İspanya daki Altamira Mağarası ile Fransa daki Lasque Mağarası duvarına yapılmış hayvan resimleri

Detaylı

ASTRONOMİ TARİHİ. 3. Bölüm Mezopotamya, Eski Mısır ve Eski Yunan da Astronomi. Serdar Evren 2013

ASTRONOMİ TARİHİ. 3. Bölüm Mezopotamya, Eski Mısır ve Eski Yunan da Astronomi. Serdar Evren 2013 ASTRONOMİ TARİHİ 3. Bölüm Mezopotamya, Eski Mısır ve Eski Yunan da Astronomi Serdar Evren 2013 Fotoğraf: Eski Yunan mitolojisinde sırtında gök küresini taşıyan astronomi tanrısı, ATLAS. Daha modern nesil

Detaylı

OKULUN ADI: DERİN DÜŞLER ANAOKULU YAŞ GRUBU: AY

OKULUN ADI: DERİN DÜŞLER ANAOKULU YAŞ GRUBU: AY AY E K İ M 2 0 1 2 PSIKOMOTOR ALAN Amaç1.Bedensel koordinasyon gerektiren belirli hareketleri yapabilme. 1. Sözel yönergelere uygun olarak ısınma hareketleri yapar. 4. Sözel yönergelere uygun olarak yürür.

Detaylı

TEKRAR. Genç Brezilyalılar topla yatıp topla kalkar. Kazanmak için yaşarlar. Köklerine inerek orijinal futsal hız hareketlerinin bazılarını öğren.

TEKRAR. Genç Brezilyalılar topla yatıp topla kalkar. Kazanmak için yaşarlar. Köklerine inerek orijinal futsal hız hareketlerinin bazılarını öğren. Genç rezilyalılar topla yatıp topla kalkar. Kazanmak için yaşarlar. Köklerine inerek orijinal futsal hız hareketlerinin bazılarını öğren. antrenman DRILE D VÇ 360 ELÁSTICO lambreta TEKRR Çözene kadar Çözene

Detaylı

Kocaman Bir Set! 3. Her sene milyonlarca turist Çin Seddini görmeye gelir. 4. Turisler duvarın üstünde yürümeyi çok severler.

Kocaman Bir Set! 3. Her sene milyonlarca turist Çin Seddini görmeye gelir. 4. Turisler duvarın üstünde yürümeyi çok severler. Kocaman Bir Set! Öyle kocaman bir set düşünün ki Amerika Birleşik Devletleri nin bir ucundan diğer ucuna gitsin. Ne kadar uzun! Çin Seddi onun iki misli uzunluğunda! Tam 4000 mil. Çin i düşman saldırılarından

Detaylı

Yazılı Materyaller. Yazılı Materyaller. Yazılı Materyaller. Yazı boyutu Yazı boyutu. Görsel Araç-Gereç ve Materyaller

Yazılı Materyaller. Yazılı Materyaller. Yazılı Materyaller. Yazı boyutu Yazı boyutu. Görsel Araç-Gereç ve Materyaller Öğretim Materyalleri Görsel Araç-Gereç ve Materyaller Yazılı materyaller (Kitaplar) Ders Kitapları Öğretmen Kitapları Alıştırma Kitapları Kaynak Kitaplar (?????) Hikaye, masal ve romanlar Yazılı Materyaller

Detaylı

Ve Brahman bir felsefedir ve o çeşit anlamlarıyla felsefi ve edebi yazılarda kullanılır.

Ve Brahman bir felsefedir ve o çeşit anlamlarıyla felsefi ve edebi yazılarda kullanılır. Prana Sanskritçe den nefes-nefes alma ve devamlı hareket şeklinde çevrilir. Bu Hint felsefesinde-tıbbında ve teolojisinde genel bir anlamı ifade eder. Dil uzmanları kelimeye bu anlamları yanında hayat

Detaylı

YGS Yönetimine Ormancılık Perspektifinden Bakmak. (Ormancılıkta Yaban Hayatına Yer Vermek) I. Bölüm

YGS Yönetimine Ormancılık Perspektifinden Bakmak. (Ormancılıkta Yaban Hayatına Yer Vermek) I. Bölüm YGS Yönetimine Ormancılık Perspektifinden Bakmak (Ormancılıkta Yaban Hayatına Yer Vermek) I. Bölüm YGS yönetimi; Hedef, prensipler,araçlar,gerekli şartlar ve detaylar Hedef: EtkinYGS yönetimi Prensip:

Detaylı

Selin A.: Yağmur yağdığında neden gökkuşağı çıkar? Gülsu Naz Ş.: Neden sonbaharda yapraklar çok dökülür? Emre T.: Yapraklar neden sararır?

Selin A.: Yağmur yağdığında neden gökkuşağı çıkar? Gülsu Naz Ş.: Neden sonbaharda yapraklar çok dökülür? Emre T.: Yapraklar neden sararır? İSTEK ÖZEL KEMAL ATATÜRK ANAOKULU MARTILAR SINIFI Mevsimler Geçtikçe Doğadaki Canlıların Yaşam Biçimleri de Değişir Konusu İle İlgili Neler Biliyoruz? Ece S. : Yaz mevsimi olunca hayvanlar daha da heyecanlanır.

Detaylı

Minti Monti. Kutup ayısını tanımak ister misin?

Minti Monti. Kutup ayısını tanımak ister misin? Minti Monti Çocuklar için eğlenceli poster dergi Ücretsizdir Kış 2011 Sayı:4 ISSN: 2146-281X Kutup ayısını tanımak ister misin? Kutup Ayısı, Buz Ülkesinin Kralı Minti Monti Kuzey Kutbu'nda Sevdiklerine

Detaylı

Gökyüzü Hakkında Neler Biliyorum? Sorusuna arkadaşlarımızın verdiği cevaplar.

Gökyüzü Hakkında Neler Biliyorum? Sorusuna arkadaşlarımızın verdiği cevaplar. 04.12.2015 Denizyıldızı Sınıfı ndan Merhaba; Bu hafta, Gökyüzü ve Uzay konusuna giriş yaptık. Konumuzu Gökyüzü ve Uzay olarak iki başlığa ayırdık, bu hafta Gökyüzü konusunu işledik. İlk olarak gökyüzü

Detaylı

Atoller (mercan adaları) ve Resifler

Atoller (mercan adaları) ve Resifler Atoller (mercan adaları) ve Resifler Atol, hayatlarını sıcak denizlerde devam ettiren ve mercan ismi verilen deniz hayvanları iskeletlerinin artıklarının yığılması sonucu meydana gelen birikim şekilleridir.

Detaylı

OKULUN ADI: DERİN DÜŞLER ANAOKULU YAŞ GUBU: 48 60 AY E K İ M

OKULUN ADI: DERİN DÜŞLER ANAOKULU YAŞ GUBU: 48 60 AY E K İ M AYLAR E K İ M 2 0 1 2 PSİKOMOTOR ALAN AMAÇ 1- Bedensel koordinasyon gerektiren hareketleri yapabilme. 1- Sözel yönergelere uygun olarak ısınma hareketleri yapar. 10- Belli bir yükseklikten atlar. 12- Pedal

Detaylı

Ö. Ç. BİLFEN ANAOKULU 6 YAŞ GRUBU GÜNLÜK EĞİTİM PROGRAMI

Ö. Ç. BİLFEN ANAOKULU 6 YAŞ GRUBU GÜNLÜK EĞİTİM PROGRAMI 03.11.2014 PAZARTESİ Ö. Ç. BİLFEN ANAOKULU 6 YAŞ GRUBU GÜNLÜK EĞİTİM PROGRAMI SERBEST ZAMAN ETKİNLİĞİ: Çocuklarla selamlaşıldı. Müzik eşliğinde öğretmenin yönergelerine uygun ısınma hareketleri yapıldı.

Detaylı

Makedonya Cumhuriyeti ; 1991 yılında Yugoslavya Sosyalist Federatif Cumhuriyeti nin iç savaşlara girdiği dönemde bağımsızlığını ilan etmiştir.

Makedonya Cumhuriyeti ; 1991 yılında Yugoslavya Sosyalist Federatif Cumhuriyeti nin iç savaşlara girdiği dönemde bağımsızlığını ilan etmiştir. Makedonya Cumhuriyeti ; 1991 yılında Yugoslavya Sosyalist Federatif Cumhuriyeti nin iç savaşlara girdiği dönemde bağımsızlığını ilan etmiştir. Kuzeyde Sırbistan ve Kosova batıda Arnavutluk, güneyde Yunanistan,

Detaylı

***Yapılan bir çizimin harita özelliğini gösterebilmesi için çizimin belirli bir ölçek dahilinde yapılması gerekir.

***Yapılan bir çizimin harita özelliğini gösterebilmesi için çizimin belirli bir ölçek dahilinde yapılması gerekir. HARİTA BİLGİSİ Harita Kuşbakışı görünümün Ölçekli Düzleme aktarılmasıdır. ***Yapılan bir çizimin harita özelliğini gösterebilmesi için çizimin belirli bir ölçek dahilinde yapılması gerekir. Kroki Kuşbakışı

Detaylı

GEZİ ÖNCESİ ALIŞTIRMALAR 6-13 YAŞ GRUBU

GEZİ ÖNCESİ ALIŞTIRMALAR 6-13 YAŞ GRUBU GEZİ ÖNCESİ ALIŞTIRMALAR 6-13 YAŞ GRUBU 2 İÇİNDEKİLER CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI (ALIŞTIRMA-1) CANLILAR (ALIŞTIRMA-2) GIDA ZİNCİRLERİ (ALIŞTIRMA-3) AĞDA NE VAR (ALIŞTIRMA-4) ADAPTASYON (ALIŞTIRMA-5)

Detaylı

5. SINIF SOSYAL BİLGİLER BÖLGEMİZİ TANIYALIM TESTİ. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır.

5. SINIF SOSYAL BİLGİLER BÖLGEMİZİ TANIYALIM TESTİ. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır. PLATO: Çevresine göre yüksekte kalmış, akarsular tarafından derince yarılmış geniş düzlüklerdir. ADA: Dört tarafı karayla

Detaylı

AL-5000 ÇALIŞMA İSTASYONU KULLANMA KILAVUZU

AL-5000 ÇALIŞMA İSTASYONU KULLANMA KILAVUZU AL-5000 ÇALIŞMA İSTASYONU KULLANMA KILAVUZU 1 ÖNEMLİ BİLGİLER - LÜTFEN OKUYUNUZ.. Herhangi bir egzersiz proğramına başlamadan önce doktorunuza danışınız.doktorunuzu mevcut form seviyenizi değerlendirip

Detaylı

Doğada Keşif Yapıyoruz

Doğada Keşif Yapıyoruz Bir Ağacı İnceleyin Doğada Keşif Yapıyoruz Aslı Zülal Çizim: Bengi Gençer Bulutları Gözlemleyin Kuş Gözlemi Yapın dogaetkinlik.indd 2 Keşif Çantası Hazırlayın Renk Avına Çıkın 26.09.2013 15:04 Bir ağacı

Detaylı

Doğada ki en belirgin özelliklerine; İnsan vücudunda Deniz kabuklarında Ağaç dallarında rastlanır.

Doğada ki en belirgin özelliklerine; İnsan vücudunda Deniz kabuklarında Ağaç dallarında rastlanır. Doğada ki en belirgin özelliklerine; İnsan vücudunda Deniz kabuklarında Ağaç dallarında rastlanır. Altın oran pi (π) gibi irrasyonel bir sayıdır ve ondalık sistemde yazılışı 1.618033988749894..(Noktadan

Detaylı

Mutfak Etkinliği. Türkçe Dil Etkinlikleri Sanat Etkinlikleri Oyunlar Şarkı. Büskivili pasta yapıyoruz.

Mutfak Etkinliği. Türkçe Dil Etkinlikleri Sanat Etkinlikleri Oyunlar Şarkı. Büskivili pasta yapıyoruz. Türkçe Dil Etkinlikleri Sanat Etkinlikleri Oyunlar Şarkı Mutfak Etkinliği Sohbetler Yaşayan değerlerimizden Doğruluk ile ilgili sohbet ediyorum. Sağlığımızı korumak için neler yapmalıyız konulu sohbet

Detaylı

Türkçe Dil Etkinlikleri Sanat Etkinlikleri Oyunlar Müzik Bilim Etkinlikleri

Türkçe Dil Etkinlikleri Sanat Etkinlikleri Oyunlar Müzik Bilim Etkinlikleri Türkçe Dil Etkinlikleri Sanat Etkinlikleri Oyunlar Müzik Bilim Etkinlikleri Sohbetler *Kendimi tanıyorum (İlgi ve yeteneklerim, hoşlandıklarım, hoşlanmadıklarım) *Arkadaşlarımı tanıyorum *Okulumu tanıyorum

Detaylı

koşullar nelerdir? sağlamaktadır? 2. Harita ile kroki arasındaki fark nedir?

koşullar nelerdir? sağlamaktadır? 2. Harita ile kroki arasındaki fark nedir? 1. Bir çizimin harita özelliği taşıması için gerekli koşullar nelerdir? 2. Harita ile kroki arasındaki fark nedir? 3. Haritalar günlük hayatımızda ne gibi kolaylıklar sağlamaktadır? 4. Haritalar hangi

Detaylı

3. SINIF MATEMATİK 1. KİTAP

3. SINIF MATEMATİK 1. KİTAP . SINIF MATEMATİK 1. KİTAP Bu kitabın bütün hakları Hacer KÜÇÜKAYDIN a aittir. Yazarın yazılı izni olmaksızın kısmen veya tamamen alıntı yapılamaz ve çoğaltılamaz. Copyright 2015 YAZAR Ahmet KÜÇÜKAYDIN

Detaylı

TEKNİK RESİM. Ders Notları: Mehmet Çevik Dokuz Eylül Üniversitesi. Geometrik Çizimler-2

TEKNİK RESİM. Ders Notları: Mehmet Çevik Dokuz Eylül Üniversitesi. Geometrik Çizimler-2 TEKNİK RESİM 2010 Ders Notları: Mehmet Çevik Dokuz Eylül Üniversitesi 2/20 Geometrik Çizimler - 2 Bir doğru ile bir noktayı teğet yayla birleştirmek Bir nokta ile doğru üzerindeki bir noktayı yayla birleştirmek

Detaylı

ÖZEL EFDAL ANAOKULU 2012-2013 EĞİTİM-ÖĞRETİM DÖNEMİ DENIZYILDIZI GRUBU KASIM AYI BÜLTENİ

ÖZEL EFDAL ANAOKULU 2012-2013 EĞİTİM-ÖĞRETİM DÖNEMİ DENIZYILDIZI GRUBU KASIM AYI BÜLTENİ ÖZEL EFDAL ANAOKULU 2012-2013 EĞİTİM-ÖĞRETİM DÖNEMİ DENIZYILDIZI GRUBU KASIM AYI BÜLTENİ BU AY ÖĞRENDİKLERİMİZ ATATÜRK Atatürk kim olduğunu hatırladık Atatürk ün hayatını inceledik. Atatürk ün kişisel

Detaylı

IQ Oyun Tasarımı Öğretmen Kılavuzu Dedektif Oyunu

IQ Oyun Tasarımı Öğretmen Kılavuzu Dedektif Oyunu IQ Oyun Tasarımı Öğretmen Kılavuzu Dedektif Oyunu Özet Öğrenciler bir oyun tasarımcısının bakış açısından dedektif Oyunu denen bir IQ oyununu tasarlayacaklar ya da analiz/ test edeceklerdir. Bu ödev öğrencilerinizin

Detaylı

1. BÖLÜM. MÜHENDİSLİK ÇİZİMİNDE KULLANILAN ARAÇLAR ve GEREÇLER

1. BÖLÜM. MÜHENDİSLİK ÇİZİMİNDE KULLANILAN ARAÇLAR ve GEREÇLER 1. BÖLÜM MÜHENDİSLİK ÇİZİMİNDE KULLANILAN ARAÇLAR ve GEREÇLER MHN 113 Mühendislik Çizimi 2 1. Giriş Mühendislik çizimi (teknik resim), mühendisler arasındaki iletişimi en kolay ve en doğru şekilde sağlaması

Detaylı

Işığın izlediği yol : Işık bir doğru boyunca km/saniye lik bir hızla yol alır.

Işığın izlediği yol : Işık bir doğru boyunca km/saniye lik bir hızla yol alır. IŞIK VE SES Işık ve ışık kaynakları : Çevreyi görmemizi sağlayan enerji kaynağına ışık denir. Göze gelen ışık ya bir cisim tarafından oluşturuluyordur ya da bir cisim tarafından yansıtılıyordur. Göze gelen

Detaylı

Rönesans Heykel Sanatı

Rönesans Heykel Sanatı Rönesans Heykel Sanatı Ortaçağda heykel mimariye bağımlıdır. Fakat Rönesans döneminde, heykel mimariden bağımsız eserler olarak karşımıza çıkar. Heykeller meydanlarda, saraylarda ve köşklerde sergilenmeye

Detaylı

MATEMATİK DERSİ GENEL DEĞERLENDİRME

MATEMATİK DERSİ GENEL DEĞERLENDİRME MATEMATİK DERSİ GENEL DEĞERLENDİRME Adı Soyadı :.. 1. Aşağıdaki sayıları sembol kullanarak küçükten büyüğe sıralayınız. 456, 56, 71,877,950,95,2,857 7) 75 misket beş kardeş arasında paylaştırılıyor. Küçük

Detaylı

GRAFİKLER WORD PROGRAMINDA GRAFİK OLUŞTURMA DERS KİTABI. HAZIRLAYAN Mehmet KUZU

GRAFİKLER WORD PROGRAMINDA GRAFİK OLUŞTURMA DERS KİTABI. HAZIRLAYAN Mehmet KUZU GRAFİKLER WORD PROGRAMINDA GRAFİK OLUŞTURMA DERS KİTABI HAZIRLAYAN Mehmet KUZU GRAFİKLER GRAFİKLER Grafik Nedir? Grafik nasıl oluşturulur? Word de ne tür grafikler oluşturulur? Grafik Oluşturma? Grafikler,

Detaylı

KESİTLER ve 0.08 M A 8X M A C M 0.06 A X 45. M42 X 1.5-6g 0.1 M B M TARAMA

KESİTLER ve 0.08 M A 8X M A C M 0.06 A X 45. M42 X 1.5-6g 0.1 M B M TARAMA 0.08 M A 8X 7.9-8.1 0.1 M B M M42 X 1.5-6g 0.06 A 6.6 6.1 9.6 9.4 C 8X 45 0.14 M A C M 86 20.00-20.13 C A B 0.14 KESİTLER ve 44.60 TARAMA 44.45 B 31.8 31.6 0.1 9.6 9.4 25.5 25.4 36 34 41.3 41.1 0.02 Prof.

Detaylı

10. DENİZDE ÇATIŞMAYI ÖNLEME

10. DENİZDE ÇATIŞMAYI ÖNLEME 10. DENİZDE ÇATIŞMAYI ÖNLEME 1. Dar bir kanalda ilerleyen bir tekne, kanalın neresinde seyredecektir? Kanalın, teknenin sancak tarafındaki dış sınırına olabildiğince güvenle yaklaşabileceği mesafede 2.

Detaylı

ZEHİRSİZ DOĞA MANTARLARI. Yrd.Doç.Dr. Halil DEMİR

ZEHİRSİZ DOĞA MANTARLARI. Yrd.Doç.Dr. Halil DEMİR ZEHİRSİZ DOĞA MANTARLARI Yrd.Doç.Dr. Halil DEMİR TÜRKİYE NİN YENEN MANTARLARI Ülkemiz sahip olduğu flora ve iklim koşulları nedeniyle değişik ortamlarda yetişen doğa mantarları yönünden oldukça zengindir.

Detaylı

Ö.Ç BİLFEN ANAOKULU 5 YAŞ GRUBU GÜNLÜK EĞİTİM PROGRAMI

Ö.Ç BİLFEN ANAOKULU 5 YAŞ GRUBU GÜNLÜK EĞİTİM PROGRAMI Ö.Ç BİLFEN ANAOKULU 5 YAŞ GRUBU GÜNLÜK EĞİTİM PROGRAMI 01-05 HAZİRAN 2015 01 HAZİRAN PAZARTESİ SERBEST ZAMAN ETKİNLİĞİ: Çocuklarla selamlaşıldı ve istedikleri ilgi köşelerinde evden getirdikleri oyuncaklarla

Detaylı

ÖZEL EFDAL ERENKÖY ANAOKULU PENGUEN GRUBU EKİM AYI BÜLTENİ

ÖZEL EFDAL ERENKÖY ANAOKULU PENGUEN GRUBU EKİM AYI BÜLTENİ ÖZEL EFDAL ERENKÖY ANAOKULU PENGUEN GRUBU EKİM AYI BÜLTENİ 1 SONBAHAR VE YAPRAKLAR Sonbahar Mevsimin de gözlemlediğimiz hava olaylarını isimlendirdik. Sonbahar mevsimine ait giysileri ayırt ettik. Rüzgâr

Detaylı

Türk Halı Sanatında Bir Teknik Özellik

Türk Halı Sanatında Bir Teknik Özellik Türk Halı Sanatında Bir Teknik Özellik Prof. Dr. Şerare Yetkin 18. yüzyıl sonu -19. yüzyıl başına tarihlenen bir Yörük halisidir... Düğümler her sırada bir atlamalı olarak değişen argaçlara bağlanmıştır.

Detaylı

6.12 Örnekler PROBLEMLER

6.12 Örnekler PROBLEMLER 6.1 6. 6.3 6.4 6.5 6.6 6.7 Çok Parçalı Taşıyıcı Sistemler Kafes Sistemler Kafes Köprüler Kafes Çatılar Tam, Eksik ve Fazla Bağlı Kafes Sistemler Kafes Sistemler İçin Çözüm Yöntemleri Kafes Sistemlerde

Detaylı

Siyahın Tasarımlardaki Önemi Nedir?

Siyahın Tasarımlardaki Önemi Nedir? Siyahın Tasarımlardaki Önemi Nedir? Asil duruşu nedeniyle bayanların kıyafetlerde tercih ettiği renklerin başında siyah gelir. Kadına zerafet ve incelik katan siyah aynı zamanda kadınları daha zayıf ve

Detaylı

KİTABIN REHBERLİK PLANLAMASI. Bölümler. Bölümlere Ait Konu Kavrama Testleri KONU KAVRAMA TESTİ DOĞA VE İNSAN 1 TEST - 1

KİTABIN REHBERLİK PLANLAMASI. Bölümler. Bölümlere Ait Konu Kavrama Testleri KONU KAVRAMA TESTİ DOĞA VE İNSAN 1 TEST - 1 Sunum ve Sistematik SUNUM Sayın Eğitimciler, Sevgili Öğrenciler, ilindiği gibi gerek YGS, gerekse LYS de programlar, sistem ve soru formatları sürekli değişmektedir. Öğrenciler her yıl sürpriz olabilecek

Detaylı

MİT VE DİN İLİŞKİSİ. (Kutsal Metinlerle İlişkisi) DR. SÜHEYLA SARITAŞ 1

MİT VE DİN İLİŞKİSİ. (Kutsal Metinlerle İlişkisi) DR. SÜHEYLA SARITAŞ 1 MİT VE DİN İLİŞKİSİ (Kutsal Metinlerle İlişkisi) DR. SÜHEYLA SARITAŞ 1 Mit ve Din Mitolojiler genel olarak dinsel, ruhani ve evrenin ya da halkların oluşumu gibi yaratılış veya türeyiş gibi temaları içerirler.

Detaylı

ÖNEMLİ GÜVENLİK BİLGİLERİ

ÖNEMLİ GÜVENLİK BİLGİLERİ ÖNEMLİ GÜVENLİK BİLGİLERİ Ürünümüzü seçtiğiniz için teşekkürler. Bu el kitabının tamamını okuyunuz ve daima yanınızda bulundurunuz. 1. Aleti monte etmeden ve kullanmadan önce bu el kitabının iyice okunması

Detaylı

a 3 -<» rt3 ft3 Ö o\3 CO o\3 Ö o\3 CO v-< 0x3 Ö V-i -i» 3 Gezi / İlgaz Anadolu'nun Sen Yüce Bir Dağısın 0x3 Ö 0x3 Kitap / Kayıp Gül

a 3 -<» rt3 ft3 Ö o\3 CO o\3 Ö o\3 CO v-< 0x3 Ö V-i -i» 3 Gezi / İlgaz Anadolu'nun Sen Yüce Bir Dağısın 0x3 Ö 0x3 Kitap / Kayıp Gül ft o\ I V-i :p --( a * > Gezi / İlgaz Anadolu'nun Sen Yüce Bir Dağısın Kitap / Kayıp Gül Röportaj / Dr. Süleyman Ozüpekçe El Sanatları / Geleneksel Sanatlarımız/

Detaylı

TEKNİK RESİM. Ders Notları: Doç. Dr. Mehmet Çevik Celal Bayar Üniversitesi. Geometrik Çizimler-2

TEKNİK RESİM. Ders Notları: Doç. Dr. Mehmet Çevik Celal Bayar Üniversitesi. Geometrik Çizimler-2 TEKNİK RESİM 4 2014 Ders Notları: Doç. Dr. Mehmet Çevik Celal Bayar Üniversitesi Geometrik Çizimler-2 2/21 Geometrik Çizimler - 2 Bir doğru ile bir noktayı teğet yayla birleştirmek Bir nokta ile doğru

Detaylı

Harita : Yeryüzünün tamamının veya bir bölümünün kuşbakışı görünümünün belli bir ölçek dahilinde küçültülerek düzleme aktarılmasına denir

Harita : Yeryüzünün tamamının veya bir bölümünün kuşbakışı görünümünün belli bir ölçek dahilinde küçültülerek düzleme aktarılmasına denir Harita : Yeryüzünün tamamının veya bir bölümünün kuşbakışı görünümünün belli bir ölçek dahilinde küçültülerek düzleme aktarılmasına denir Not: Bir çizimin harita olması için 2 temel unsur gereklidir :

Detaylı

Görünüş çıkarmak için, cisimlerin özelliğine göre belirli kurallar uygulanır.

Görünüş çıkarmak için, cisimlerin özelliğine göre belirli kurallar uygulanır. Görünüş Çıkarma Görünüş çıkarma? Parçanın bitmiş halini gösteren eşlenik dik iz düşüm kurallarına göre belirli yerlerde, konumlarda ve yeterli sayıda çizilmiş iz düşümlere GÖRÜNÜŞ denir. Görünüş çıkarmak

Detaylı

MERAKLI KİTAPLAR Kavramlar

MERAKLI KİTAPLAR Kavramlar MERAKLI KİTAPLAR Kavramlar Bu kitabın sahibi:... Tüm zamanların insanları, bütün dünyada, her zaman içinde yaşadıkları ve barındıkları bir yaşam alanına, bir eve ihtiyaç duymuşlardır. Öncelikle, mimari,

Detaylı

Doğal ve doğal olmayan yapı ve tesisler, özel işaretler, çizgiler, renkler ve şekillerle gösterilmektedir.

Doğal ve doğal olmayan yapı ve tesisler, özel işaretler, çizgiler, renkler ve şekillerle gösterilmektedir. HARİTA NEDİR? Yeryüzünün tamamının veya bir parçasının kuşbakışı görünümünün, istenilen ölçeğe göre özel işaretler yardımı ile küçültülerek çizilmiş örneğidir. H A R İ T A Yeryüzü şekillerinin, yerleşim

Detaylı

Yaralanmalar. Bölüm 5

Yaralanmalar. Bölüm 5 Yaralanmalar Bölüm 5 Kapsam: Yara nedir? Kaç çeşit yara vardır? Yaraların ortak belirtileri nelerdir? Yaralanmalarda ilkyardım nasıl olmalıdır? Ciddi yaralanmalar nelerdir? Ciddi yaralanmalarda ilkyardım

Detaylı

ORMAN YANGIN DAVRANIŞINA GİRİŞ

ORMAN YANGIN DAVRANIŞINA GİRİŞ Orman Koruma Dersi ORMAN YANGIN DAVRANIŞINA GİRİŞ Prof. Dr. Ertuğrul BİLGİLİ Ekim 2014 1.2. Orman Yangını Tanımı Orman yangını, çevresi açık olması nedeniyle serbest yayılma eğiliminde olan ve ormandaki

Detaylı

ÖZEL EFDAL ERENKÖY ANAOKULU PENGUENLER GRUBU NİSAN AYI BÜLTENİ ÇİÇEKLER TEMASI

ÖZEL EFDAL ERENKÖY ANAOKULU PENGUENLER GRUBU NİSAN AYI BÜLTENİ ÇİÇEKLER TEMASI ÖZEL EFDAL ERENKÖY ANAOKULU PENGUENLER GRUBU NİSAN AYI BÜLTENİ ÇİÇEKLER TEMASI 23NİSAN ULUSAL EGEMENLİK VE ÇOCUK BAYRAMI Bitkileri tanıdık. Bitkileri gözlemledik. Bitki türlerini isimlendirdik. Bitkilerin

Detaylı

YILDIZLARIN HAREKETLERİ

YILDIZLARIN HAREKETLERİ Öz Hareket Gezegenlerden ayırdetmek için sabit olarak isimlendirdiğimiz yıldızlar da gerçekte hareketlidirler. Bu, çeşitli yollarla anlaşılır. Bir yıldızın ve sı iki veya üç farklı tarihte çok dikkatle

Detaylı

CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI

CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI Dünyamızda o kadar çok canlı türü var ki bu canlıları tek tek incelemek olanaksızdır. Bu yüzden bilim insanları canlıları benzerlik ve farklılıklarına göre sınıflandırmışlardır.

Detaylı

RENK İLE İLGİLİ KAVRAMLAR

RENK İLE İLGİLİ KAVRAMLAR RENK İLE İLGİLİ KAVRAMLAR Tanımlar Renk Oluşumu Gökyüzünde yağmur sonrasında olağanüstü bir renk kuşağı ( gökkuşağı ) görülür. Bunun nedeni yağmur damlalarının, cam prizma etkisi ile ışığı yansıtarak altı

Detaylı

CANLILAR DÜNYASINI GEZELİM TANIYALIM / CANLILAR VE HAYAT

CANLILAR DÜNYASINI GEZELİM TANIYALIM / CANLILAR VE HAYAT CANLILAR DÜNYASINI GEZELİM TANIYALIM / CANLILAR VE HAYAT Dünyamızda milyonlarca tür canlının yaşadığı tahmin edilmektedir. Bunlar kedi, köpek, aslan, yılan, böcek, kuş gibi hayvanlar, elma, meşe, erik,

Detaylı

CANLILAR DÜNYASINI GEZELİM TANIYALIM

CANLILAR DÜNYASINI GEZELİM TANIYALIM CANLILAR DÜNYASINI GEZELİM TANIYALIM Bulut Kuş OKUL Ağaç Çimenler Taş Ayşe Çocuklar Kedi Top Çiçekler Göl Yukarıdaki şekilde Ayşe nin okula giderken çevresinde gördüğü canlı ve cansız varlıkları inceleyelim.

Detaylı

ÖZEL KIRAÇ ORTAOKULU 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DEĞERLER EĞİTİMİ RAPORU (NİSAN 2015) KARŞILIKSIZ İYİLİK YAPMAK

ÖZEL KIRAÇ ORTAOKULU 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DEĞERLER EĞİTİMİ RAPORU (NİSAN 2015) KARŞILIKSIZ İYİLİK YAPMAK ÖZEL KIRAÇ ORTAOKULU 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DEĞERLER EĞİTİMİ RAPORU (NİSAN 2015) KARŞILIKSIZ İYİLİK YAPMAK 5.sınıf öğrencileriyle Karşılıksız İyilik Yapmak ne demektir? sorusu üzerine sınıfta beyin

Detaylı

BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ EĞİTİM PROGRAMI (BEP) FORMU

BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ EĞİTİM PROGRAMI (BEP) FORMU BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ EĞİTİM PROGRAMI (BEP) FORMU PROGRAMIN ADI : ZİHİNSEL ENGELLİ BİREYLER DESTEK EĞİTİM PROGRAMI BEP BAŞLAMA TARİHİ: ÖĞRENCİNİN ADI VE SOYADI : BEP BİTİŞ TARİHİ : ÖĞRENCİNİN ŞU ANKİ PERFORMANS

Detaylı