Mayıs - Ağust os 2014 Tescillidir Marka

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Mayıs - Ağust os 2014 Tescillidir Marka"

Transkript

1 4 ir illid Mayıs - Ağustos 2014 Ma rk esc at

2 Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı yayını olan Çalışma Dünyası Dergisi yılda üç kez yayımlanan HAKEMLİ DERGİ dir. Dergide yayımlanan makaleler en az iki hakem tarafından okunmaktadır. Çalışma hayatına ilişkin makale, inceleme ve araştırmaların yer aldığı derginin amacı; çalışma hayatına ilişkin akademik ve mesleki gelişime katkı yapmaktır. Çalışma Dünyası Dergisi, Asos Index ve Ebsco tarafından indekslenmektedir. T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı nın Dört Aylık Hakemli Dergisidir ve Markaların Korunması Hakkında 556 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye göre, Çalışma Dünyası Dergisi Logosu, 23/07/2014 tarihinde Türk Patent Enstitüsü nün 2013/65622 marka numarası ile tescillidir.

3 Mayıs-Ağustos Cilt: 2 Sayı:2 Yıl: 2014 May-August Volume:2 Number:2 Year:2014 Sahibi / Owner of the Journal Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Adına Ahmet ERDEM (Müsteşar / Undersecretary) ÇALIŞMA DÜNYASI DERGİSİ Hakemli Dergi Genel Yayın Yönetmeni / Publication Manager Dr. Mehmet Selim BAĞLI (Müsteşar Yardımcısı / Deputy Undersecretary) Sorumlu Yazı İşleri Müdürü / Desk Editor Mustafa DİNÇ (Strateji Geliştirme Başkanı V.) Editör / Editor in Chief İlknur POLAT Editör Yardımcısı / Co-Editor Nurettin ALBAYRAK Yayın Türü: Yerel Süreli Yayın / Type of Publication: Local Periodical Yayın Aralığı: Dört aylık / Frequency of Publication: Three times per year Dili: Türkçe ve İngilizce / Language: Turkish and English Tasarım / Design: Eflal Ajans Matbaacılık San. Tic. Ltd. Şti. Basım Yeri / Printed by: Eflal Ajans Matbaacılık San. Tic. Ltd. Şti. Kazım Karabekir Cad. Koyunlu İşhanı No: 95/ 1-A İskitler / ANKARA Basım Tarihi / Press Date: ISSN: İletişim Bilgileri / Contact Information İnönü Bulvarı No: 42 Emek / Ankara / Türkiye Tel: Fax: Web: Mail: Çalışma Dünyası Dergisi Tüm hakları saklıdır. Bu Dergi nin tamamı ya da Dergi de yer alan bilimsel çalışmaların bir kısmı ya da tamamı 5846 sayılı Yasa nın hükümlerine göre Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı nın yazılı izni olmaksızın elektronik, mekanik, fotokopi ya da herhangi bir kayıt sistemiyle çoğaltılamaz, yayınlanamaz. Dergide yayımlanan makalelerdeki görüşler ve fikirler yazarlara ait olup, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı nı bağlamaz. 2

4 YAYIN KURULU / EDITORIAL BOARD Dr. Mehmet Selim BAĞLI Başkan Mustafa DİNÇ Üye Kayhan ÜNAL Üye Naim KAVLAK Üye Sadettin AKYIL Üye İsmail AKBIYIK Üye Deniz ERSÖZ Üye Ramazan DOĞAN Üye Dilşad AKAL Üye Asuman AKTAŞ Üye Hamza ALTINSOY Üye Dr. Zaliha İnci KARABACAK Üye HAKEM VE DANIŞMA KURULU / ADVISORY BOARD* Prof. Dr. Adnan GÜLERMAN (Emekli Öğretim Üyesi) Prof. Dr. Ali SEYYAR (Sakarya Üniversitesi) Prof. Dr. Cem KILIÇ (Gazi Üniversitesi) Prof. Dr. Doğan ŞENYÜZ (Uludağ Üniversitesi) Prof. Dr. Ercan AKYİĞİT (Sakarya Üniversitesi) Prof. Dr. Eyüp BEDİR (Gazi Üniversitesi) Prof. Dr. Güngör TURAN (Epoka Üniversitesi) Prof. Dr. Haluk Hadi SÜMER (Selçuk Üniversitesi) Prof. Dr. Kamil TÜĞEN (Dokuz Eylül Üniversitesi) Prof. Dr. M. Fatih UŞAN (Yıldırım Beyazıt Üniversitesi) Prof. Dr. Mehmet YÜCE (Uludağ Üniversitesi) Prof. Dr. Metin Orhan KUTAL (Gedik Üniversitesi) Prof. Dr. Metin TAŞ (Emekli Öğretim Üyesi) Prof. Dr. Murat ŞEN (Melikşah Üniversitesi) Prof. Dr. Mustafa AYDIN (Kadir Has Üniversitesi) Prof. Dr. Mustafa Yaşar TINAR (Dokuz Eylül Üniversitesi) Prof. Dr. Necmiddin BAĞDADİOĞLU (Hacettepe Üni.) Prof. Dr. Nurşen CANİKLİOĞLU (Marmara Üniversitesi) Prof. Dr. Nükhet HOTAR Prof. Dr. Oğuz KARADENİZ (Pamukkale Üniversitesi) Prof. Dr. Sabri TEKİR (İzmir Üniversitesi) Prof. Dr. Sacit ADALI (Turgut Özal Üniversitesi) Prof. Dr. Sedat MURAT (İstanbul Üniversitesi) Prof. Dr. Selda AYDIN (Gazi Üniversitesi) Prof. Dr. Şerife Türcan ÖZŞUCA (Ankara Üniversitesi) Prof. Dr. Talat CANBOLAT (Marmara Üniversitesi) Prof. Dr. Üstün DİKEÇ (Emekli Öğretim Üyesi) Prof. Dr. Vedat BİLGİN (Gazi Üniversitesi) Prof. Dr. Yusuf ALPER (Uludağ Üniversitesi) Prof. Dr. Zeki PARLAK (Marmara Üniversitesi) Prof. Dr. Ziya Sacit ÖNEN (Atılım Üniversitesi) Doç. Dr. A. Argun AKDOĞAN (TODAİE) Doç. Dr. Ali Cengiz KÖSEOĞLU (Yıldırım Beyazıt Üni.) Doç. Dr. Aşkın KESER (Uludağ Üniversitesi) Doç. Dr. Aydın BAŞBUĞ (Gazi Üniversitesi) Doç. Dr. Burak TANGÖR (TODAİE) Doç. Dr. Erdinç YAZICI (Gazi Üniversitesi) Doç. Dr. Fuat BAYRAM (Marmara Üniversitesi) Doç. Dr. H. İbrahim SARIOĞLU (İstanbul Üniversitesi) Doç. Dr. Handan KUMAŞ (Pamukkale Üniversitesi) Doç. Dr. İbrahim AYDINLI (Gazi Üniversitesi) Doç. Dr. İbrahim SUBAŞI (Marmara Üniversitesi) Doç. Dr. Kamil ORHAN (Pamukkale Üniversitesi) Doç. Dr. Pir Ali KAYA (Uludağ Üniversitesi) Doç. Dr. Rıdvan BAYIRLI (Gazi Üniversitesi) Doç. Dr. Saim OCAK (Marmara Üniversitesi) Doç. Dr. Sayım YORĞUN (Kocaeli Üniversitesi) Doç. Dr. Zekeriya ARI (Uludağ Üniversitesi) Yrd. Doç. Dr. Ali YILMAZ (Kırıkkale Üniversitesi) Yrd. Doç. Dr. Cihan Selek ÖZ (Sakarya Üniversitesi) Yrd. Doç. Dr. Hasan ŞENOCAK (İstanbul Üniversitesi) Yrd. Doç. Dr. Mehmet Merve ÖZAYDIN (Gazi Üni.) *Unvanlara göre alfabetik isim sıralı 3

5 4

6 Editörden... Değerli Okurumuz, Hakemli akademik yayın olarak ikinci yılına giren dergimizin 4. Sayısında değerli yazarlarımızın özverili çalışmalarıyla kaleme aldıkları, hakemlerimizin eleştiri ve düzeltmeleri sonucu olgunlaştırdığımız altı makaleyi sizlerle paylaşıyoruz. Bu sayımızda yer alan; Emek-Teknoloji-İşsizlik İlişkisi konulu makalede yazarlar, teknolojinin toplumsal değişimlere yol açtığını vurgulamakta ve teknolojinin istihdama yansımasını araştırmaktadırlar. KOBİ lerde İş Doyumunun Ölçümlenmesine Yönelik Babaeski de Bir Araştırma adlı makalede, Babaeski ilçesindeki KOBİ lerden tesadüfi örnekleme yoluna başvurularak 100 işletmede anket yapılmış ve bu anketlerin 91 tanesi değerlendirmeye alınmıştır. Bu çalışmayla iş yerindeki çalışanların iş doyumarı incelenmiştir. Devlet Memurlarına Yapılan Fazla veya Yersiz ödemelerin Geri Alınması başlıklı makalede ise farklı sebeplerden dolayı kamu görevlisine yapılan fazla ödemelerin niteliği ile geri alınacak tutarların ve faizinin hesaplanması hususunda bir araştırma yapılmaktadır. Uluslararası Kaynaklar ve 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu isimli çalışmada iş sağlığı ve güvenliği konusunu içeren ve Türkiye nin de kabul ettiği ILO sözleşmeleri ile ILO Uluslararası İSG Strateji Dokümanı incelenmiştir. Söz konusu dokümanda yer alan gereksinimlerin 6331 sayılı kanun ile ne seviyede karşılandığı tartışılmaktadır. Güvenlik Yönetim Sistemi ile İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi nin standartlarına değinilen SEVESO II Direktifi Kapsamında Güvenlik Yönetim Sistemleri adlı çalışmada, SEVESO II direktifi ile uygulanması hakkında bilgilere yer verilmektedir. Son olarak, Göçmenlik ve Göçmen İşçi Kavramları ile Dış Göç Yapmış İşçilerin Çalışma Hayatında Karşılaştıkları Sorunlar isimli çalışmada ise, Türkiye ye göç etmiş işçilerin çalışma hayatında yaşadıkları sorunlara ve kötü çalışma şartları sebebiyle sağlık ve güvenlik risklerine değinilmektedir. Makaleleri titizlikle inceleyip olgunlaşmasına katkı veren hakemlerimize, Dergimizin gelişimine yardımcı olan Yayın Kurulumuza, eleştiri ve önerileri ile bizleri yönlendiren okurlarımıza ve bu sayımıza değerli fikirleri ve özverili çalışmaları ile katkıda bulunan tüm yazarlarımıza tek tek teşekkür ediyorum. Zengin içerikli yeni sayılarda görüşmek üzere İlknur POLAT Çalışma Dünyası Dergisi Editörü 5

7 6

8 İÇİNDEKİLER / CONTENTS Emek - Teknoloji - İşsizlik İlişkisi Relationship Between Labor - Technology - Unemployment Yrd. Doç. Dr. Serdar ORHAN, Fatih SAVUK... 9 Kobi lerde İş Doyumunun Ölçümlenmesine Yönelik Babaeski de Bir Araştırma A Research in Babaeski Towards the Measurement of Job Satisfaction of SMES Dr. Serdar CANBAZ, Gülsen DEMİRKOL GEROĞLU... Devlet Memurlarına Yapılan Fazla veya Yersiz Ödemelerin Geri Alınması Reimbursing the Overpay or Undue Payments Granted to Civil Servants Zafer DEMİRCİ... Uluslararası Kaynaklar ve 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenlik Kanunu International Resources and the Law Occupational Health and Safety No.6331 Dr. Mesut Cemil İŞLER... SEVESO II Direktifi Kapsamında Güvenlik Yönetim Sistemleri Safety Management Systems Under SEVESO II Directive Cemal Can AYANOĞLU... Göçmenlik ve Göçmen İşçi Kavramları ile Dış Göç Yapmış İşçilerin Çalışma Hayatında Karşılaştıkları Sorunlar The Concept of Migration and Migrant Worker and the Problems of Migrant Workers in Working Life Who Have Emigrated Duygu ÇELGİN

9

10 EMEK-TEKNOLOJİ-İŞSİZLİK İLİŞKİSİ RELATIONSHIP BETWEEN LABOR-TECHNOLOGY-UNEMPLOYMENT Yrd. Doç. Dr. Serdar ORHAN * Fatih SAVUK ** Özet Teknolojinin insan hayatında sihirli değneğini dokundurmadığı alan görmek neredeyse imkânsız hale gelmiştir. Bunun belli bir takım toplumsal etkilerinin olması kaçınılmaz bir gerçektir. Bu toplumsal etkilerden belki de en kuvvetlisi Ludist akımlardır. Ludist akımın arka planını bilmek günümüz enformasyon toplumunun da yapısını anlayabilmek demektir. Çalışmada bu arka plan incelenerek teknolojinin istihdama olan etkilerine değinilecektir. Böylece teknolojinin uzun vadede istihdam açısından korkulması gereken bir olgu olmaması gerektiği anlatılacaktır. Anahtar Kelimeler: Luddizm, teknoloji, işsizlik Abstract It has almost become impossible to see any field the magic wand of technology touches in human life. It is an unavoidable fact that this has some certain social impacts. Perhaps the most powerful one of these social impacts is the Luddist trends. To know the background of Luddism means to understand also the structure of today s information society. In the study the impacts of technology on employment will be addressed by examining this background. Thus, it will be explained that technology should not be a phenomenon to be afraid of in terms of employment in the long run. Keywords: Luddism, technology, unemployment JEL Classification: E24, O1 * Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, ** Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, ÇSGB Çalışma Dünyası Dergisi / Cilt: 2 / Sayı: 2 / Mayıs-Ağustos 2014 / Sayfa: 9-24 Labour World / Volume: 2 / Issue: 2 / May-August 2014 / Page:

11 Giriş İnsan yaşamının en değerli unsurlarından bir tanesi olan emek Batı dillerinde çalışma kavramından ayrılmaz bir unsur olarak görülmektedir. Kök olarak uğraş anlamına gelen emek diğer üretim faktörlerinden bir yönüyle ayrılmaktadır. Onu diğer üretim faktörlerinden ayıran en önemli özellik doğrudan insan unsuru içermesidir. Doğrudan insan unsuruyla bağlantılı olan bu kavramın toplumsal ve kültürel değişimlerden etkilenmemesi imkânsızdır. Yeni teknolojilerin dünya sahnesine çıkışı yaklaşık olarak 250 sene öncesine bizleri götürmektedir. İngiltere ve özellikle Batı Avrupa ülkelerinde buharlı makineler ve bunların kullanıldığı dokuma tezgâhları kol gücünden makineleşme dönemine geçişin en büyük göstergesi ve simgesi olmuştur. 20. Yüzyılın hemen başında Batı Avrupa ülkelerinde ve Birleşik Amerika da kimyasal ürünlerin geliştirilmesi, elektrik sistemlerinin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması, ekonomik büyümeyi sağlamış ve yeni teknolojiler böylece yeni bir yön kazanmıştır. Yine 20. yüzyılın başlarında yarı otomatik montaj sistemine dayanan Fordizm in yerini tam otomasyona bırakması ve otomasyonun çelik, petro-kimya gibi ağır sanayi kollarında üretim işlemlerini geliştirmesi teknolojiye çağ atlatmıştır. 19. ve 20. Yüzyıl da en kuvvetli algı teknolojinin insan yaşamına yön verdiği yönündeydi. Bütün hayatımızı değiştiren makinalar ve teknolojiydi. İnsanlığın kendini yeniden üretmesini, kısır değil de üretken bir döngü olarak tanımlarsanız; bu algılama döngünün içindeki kimi noktaları alıp, bizzat insanların kendi döngüsünü buna bağlayan bir görünüş sergilemektedir. İnsan makinayı yapar, belirli toplumsal ilişkilerde bunu üretir; toplumun geçim kaynaklarını ve yaşamını yeniden üretirken makinalarla belirli biçimlerde buluşur. Bu buluşmanın kendisi, insanı dönüp yeniden etkiler. Bu etkilerle insan yeniden ve yeni makinaları yapar. Döngü bu şekilde dönüp duruyor; kısır değil, ama üretken. Bu döngüyü farklı yerden başlatıp, bu cansız noktaları dondurur, canlılığı atarsanız, elde ettiğiniz kabaca teknolojik belirlenimciliktir. Teknolojinin emekle olan ilişkisi özellikle Sanayi Devrimi nden sonra sıkça incelenmeye ve irdelenmeye başlanmıştır. Bu süreçte teknolojinin emeğe yani doğal olarak insana olan ihtiyacı fazlaca inceleme konusu olmuştur. Bu çalışmada, dolaylı yoldan teknoloji karşıtı olan Ludistlerin tarihi arka planı incelenecektir. Yaşadıkları dönemin endüstriyel özellikleri incelendikten sonra, teknolojinin daha modern dönemlerde, yani günümüze yakın dönemlerde istihdama olan etkileri gösterilecektir. Çalışmada ayrıca tarım, sanayi ve hizmet sektörlerindeki istihdamın ne yöne kaydığına dair bilgiler verilecektir. Tüm bunlar sonucunda ulaşacağımız nokta başlangıç noktamız olan Luddizmin aksine, teknolojinin aslında düşman olmadığı ve dönüşüm süreçlerine yenik düşenlerin, yani vasıflarını kas gücünden enformasyona yükseltemeyenlerin işsizlik tehlikesiyle karşı karşıya olduğu, tersi durumdakilerin ise enformasyon çağının oluşturduğu toplum yapısına uyum sağlayabileceği olacaktır. 10

12 1. Dolaylı Teknoloji Karşıtlığı: Luddizm ve Yeni Luddizm Yeni teknolojiye doğrudan direnç, sıklıkla gözlemlenen tarihsel bir olgudur. Tarihsel olarak, ne zaman yeni bir teknik geliştirilse, onun üretimde kullanıp kullanılmamasıyla, yani kabul edilip edilmemesiyle ilgili bir seçim yapılmıştır. Bu tip olayların büyük çoğunluğunda, bu karar çok basitmiş gibi görünebilir; eğer yeni teknik, verimliliği ve kârları arttırırsa benimsenecektir, aksi takdirde de benimsenmeyecektir (Bülbül ve Özbay, 2007:20). Sermaye yatırımının artması, iş gücü, fen bilimlerindeki yenilik ve icatlar, teknolojik gelişmeler, ulaşım, nakil ve aktarımın önemi, girişimciliğin gücü ve değişen yaşam standartları endüstri devriminin açılımında yer alır. Söz konusu dönem, rasyonalleşme ve standartlaşma ideali eşliğinde kitlesel üretim için çok sayıda fabrikanın kurulduğu, pek çok bilimsel icadın yapıldığı, iş bulma ve eğitim olanakları doğrultusunda kentlerin çılgın nüfuslara ulaşarak metropollere dönüştüğü, ciddi sağlık sorunları eşliğinde barınak sıkıntılarının yaşandığı, sınıf ayrımının belirginleşerek mühendis sınıfının karşısında işçi sınıfının konumlandırıldığı üretim odaklı bir toplumu, sanayi toplumunu tarif ediyordu (Talu, 2010:142). Bütün bunlar olurken sanayi toplumunun karşıt bir eylem geliştirmesi kadar doğal bir durum olamazdı. Bu karşıt eylemler sermayeye karşı onu disipline edebilmek adına makine kırıcılık faaliyetleri etrafında toplanmıştır. Ned Ludham ın başını çektiği bu eylemler asırlar boyu devam edecek, enformasyon teknolojilerinin gelişmesi ve enformasyon devriminin gerçekleşmesiyle farklı boyutlara ulaşacaktır. Öyle ki; günümüzün en etkili aktivistlerinden Ted Kazcynski teknoloji karşıtlığı uğruna profesörlük görevinden istifa edecek, hatta bir manifesto yayınlayacaktır. Kazcynski ye (1996:1-2) göre: Sanayi Devrimi ve sonuçları insan soyu için bir felaket oldu. Bu sonuçlar, gelişmiş ülkelerde yaşayan bizlerin yaşamdan beklentilerimizi oldukça arttırırken toplumun denge sini bozdu, yaşamı anlamsızlaştırdı, insanları aşağılamalara maruz bıraktı, yaygın psikolojik acılara (Üçüncü Dünya da fiziksel acılara da) yol açtı ve doğal dünyayı şiddetli zararlara uğrattı. Teknolojik ilerleyişin devamı durumu daha da kötüleştirecek; insanları daha büyük aşağılamalara maruz bırakıp, doğal yaşamda daha fazla zarara sebep olacak; büyük olasılıkla daha fazla sosyal bozulmaya ve psikolojik acılara yol açacak; belki de gelişmiş ülkelerde bile fiziksel acıların artmasına neden olacak. Endüstriyel-teknolojik sistem devam edebilir veya yıkılabilir. Eğer devam ederse, sonunda psikolojik ve fiziksel acılar daha düşük seviyelere inebilir; ancak uzun ve acı dolu bir alışma döneminden sonra ve insanlarla diğer pek çok yaşayan organizmayı işlenmiş birer ürün ve çark dişlilerine indirgemek pahasına. Üstelik sistem devam ederse, sonuçları kaçınılmaz olacak. Bu düşünceleriyle Kazynski nin aslında düşünsel arka plân olarak Ned Ludham ve Luddistlerden çok da farklı düşünmediğini, teorik olarak aralarında benzerlikler olduğunu çalışmamızın ilerleyen bölümlerinde ele alacağız. Luddizm ve Yeni Luddizm arasında, toplumun dönemlere göre farklılık göstermesinden dolayı, farklar vardır. Çalış a (2013:179) göre Yeni Luddizm, makinelerin onların yerini alacağı korkusuyla eylem yapan işçi sınıfından ziyade, daha çok günümüz toplumunun teknolojik ilerlemesinin hoyratça kullanımından kaynaklanan, dünyanın ekolojik sistemi- 11

13 nin tehdidinin karşısında şiddetini yitirmiş bir tüketici hareketidir. Günümüz Luddistleri doğrudan yıkıcı eylemlere başvurmamaktadırlar. Gündelik hayatta teknoloji kullanımının eleştirel olarak sorgulanmasını talep etmekle beraber, teknolojinin güç ilişkileri içerisindeki yerini de göstermeye çalışmaktadırlar Luddizm 1758 yılında İngiliz işçileri ilk mekanik yün biçme makinelerini parçalamıştır. Nottingham da Ned Ludham adında bir işçi, çorap dokuma tezgâhını tahrip etmiştir. Bunun gibi olaylar tüm İngiltere ye yayılmış ve Ludizm ortaya çıkmıştır. İngiltere de makinelerin ve fabrikaların tahribine karşı şiddetli cezalar (ölüm cezasını da barındıran) içeren ilk yasa 1769 yılında hazırlanmıştır. Ancak Ludizmin yayılmasını önleyememiştir (Beer, 1989:460). Sanayi Devrimi nin başlamasından bu yana teknolojik değişmenin ekonomik büyüme ve istihdam üzerindeki etkisi iktisatçıların ve politika yapıcıların ilgisini çekmiştir. 18. yüzyılın sonları ve 19. yüzyılın başlarında klasik iktisatçılar teknolojik değişim sürecine, çalışmalarında önemli bir yer vermişlerdir. Örneğin Klasik İktisatçılar arasında Ricardo nun, ilk defa Principles of Political Economy (1821) kitabının üçüncü baskısında yer alan ünlü Makina Üzerine bölümü tekstil sanayiinde mekanizasyon sonucu istihdam kaybının yarattığı karamsarlığı yansıtmaktadır. Kral Ludd un adına atfen Luddizm olarak adlandırılan makinaların kırılması hareketi, sanayileşmenin erken dönemlerinde (kalifiye) işgücünü ikame eden makinaların yaygınlaşmasına karşı ilk protesto biçimiydi (Taymaz, 1998:1). Luddizmin ortaya çıkışının bugünkü adıyla tekstil sanayisinde olması gelişigüzel bir olay değildir. O zamanların en yaygın üretim alanı ve doğal olarak makinelerle ilk tanışan sanayi dalı tekstildir. Makineler zanaatkâr ve işçilerin elinden hünerlerini aldıkça, bu büyük bir tepkiye, makine kırıcıları hareketine dönüşmüştür. Bu hareket, kırk yılı kapsayan dönemde, makine hangi üretim alanına girdiyse orada hemen ortaya çıkmıştır (Yılmazer, 2005:4). Luddizm, ilerleme karşısında geleneksel üretimin gerici bir tepkisi olarak görülse bile, işçilerin grev, işgal gibi mücadele biçimlerinden önceki toplu pazarlık aracı olmuştur. Ludist hareketlerde toprağın üzerindeki ipoteği kaldırma, vergilerin düşürülmesi gibi hedefler ortaya konmuştur. Yapılmadığı takdirde işletmeler yakılmış, yağma edilmiş ve makineleri icat edenler saldırıya uğramıştır. Bu bakımdan Luddist hareket Thompson tarafından (1991:664), açıkça itiraf edilemeyen devrimci hareketin etrafında sürekli olarak dolaşan ayaklanmaya benzeyen bir hareket olarak nitelendirilmektedir. Aynı dönemlerde Avrupa nın farklı yerlerinde de işçiler emeklerini koruma altına alabilmek için benzer hareketlerde bulunmuşlardır. Fransa ya bakacak olursak, benzer bir örgütlenme görebiliriz. Kent merkezlerinde oluşan kulüplerde halk örgütlenmeye başlamıştır. Fransa da başlayan baldırı çıplaklar (sans-culottes) hareketi, burjuva düzenine karşı ilk ciddi hareket olarak gelişmiştir. Bu hareket zengin tabakalara düşman, küçük mülkiyeti korumayı hedefleyen bir harekettir. Gelişen kapitalist sistemde hızla mülksüzleşen zanaatkarlar, küçük toprak sahipleri, küçük esnaf ve emekçi yoksulların bir direnişi olan baldırı çıplaklar hareketi, bileşimini oluşturan kesimlerin yoksullaşmasına paralel olarak radikal- 12

14 leşmiştir. Ancak nesnel koşullara paralel olarak bu hareket, alternatif bir toplumsal proje sunamamıştır. İşsizliğin önlenmesi, yiyecek sıkıntısının son bulması ve devletin ücretlerin ödenebilirliğini garanti altına alması taleplerini aşamamıştır (Guerin, 1986:69). Eric Hobsbawm makine kırıcılığın iki farklı boyutunu ele almaktadır. İlk boyutu; buradaki düşmanlık doğrudan makinelere karşı oluşan bir düşmanlık değil, işverene karşı bir baskı yaratabilmek için başvurulan bir eylemdir. Bu çeşit bir yıkıcılık, fabrika ve madenciliğin, erken evrelerindeki geleneksel ve yerleşik bir endüstriyel çatışmanın yansımasıdır. Bu yöntem sadece makinelere karşı değil, en hassas zararın nasıl oluşabileceğine bağlı olarak hammaddelere, ürünlere veya işverenin özel mülkiyetine doğrudan yönelik olabilir larda kömür madeni işçileri gıda fiyatlarındaki yüksekliği, maden girişindeki makineleri yakarak protesto etmişler ve bir isyanın öncüsü olmuşlardır. İkinci boyutunda ise; işçi sınıfının, özellikle işçi tasarrufu yapan, Sanayi Devrimi nin yarattığı yeni makinelere yönelttiği doğrudan düşmanlık ele alınır. Hobsbawm yıkıcılıkla ilgili burada üç gözlemden bahseder: İşçi sınıfının bu düşmanlığı ne gelişigüzel oldu, ne de önceden belliydi, Bölgesel ve sektörel bazı istisnaların dışında pratik anlamda etkisi azdı, Sadece işçileri kapsamıyor, imalâtçıları da kapsayan ve halk tarafından paylaşılan ortak düşüncenin ürünüydü (Hobsbawm, 1952 den aktaran Çalış, 2013: ). Bütün bu olaylar olurken arka planda şunu unutmamak gerekir: Bazı anarşist gruplar Luddisttirler fakat Luddist akımı başlatanlar orijinalinde anarşist değillerdir. Kendi hayal kırıklıklarını şiddetli bir şekilde eyleme dönüştürmek niyetindeydiler. Ancak sistemi tamamen çökertmek gibi bir niyetleri yoktu. Aksine sistemi daha çok korumak gibi bir niyetleri vardı. Verdikleri savaş sisteme karşı değil, sistemin çarpıklıklarına karşı ve gelecek endişesinden dolayıydı (Fox, 2004: ). Çalış a (2013: ) göre Luddist olayların göstermiş olduğu özellikler, erken dönem sanayileşmenin çalışma ilişkilerinde başlayan hoşnutsuzluğun bir göstergesidir. Bu bakımdan bakıldığı zaman Luddizm geçici bir çatışma anıdır. Dönüşen ilişkilerin tarafı olan nitelikli el işçileri, sorunun kaynağı olarak da onları işinden, itibarından ve alışık olduğu yaşamdan koparan makineli üretim karşımıza çıkmaktadır. Dönüşen çalışma biçimleri zanaatıyla hayatını kazanan kesimlerin toplumsal alandaki varlıklarını, makineleşmenin piyasa işleyişine uygun olarak tahsis edilmesiyle tehdit etmektedir. Sanayi Devriminin ilk yıllarında görülen bu olaylar, teknolojinin gelecekte yaratacağı toplumsal sonuçların habercisi olmuş, sanayileşme adının gelecekte yerini modernleşme almış, diğer bir taraftan da bu gelişimler toplumsal alanda bağımlılık ilişkileri yaratmıştır Yeni Luddizm Teknolojinin toplumsal hayattaki etkisiyle ilgili olan tartışmalar geçerliliğini yitirmemiştir sonrasında yaşanan teknolojik değişim ve bu değişimin üretim yöntemleri üzerindeki etkisi benzer işleyişin farklı bir dönemsel formatını oluşturmaktadır. Günümüzde teknoloji 13

15 karşıtlığının gerekliliği oluşan tehditlerin büyüklüğü karşısında savunulmaktadır. Böyle bir dönemde Yeni Luddizm, insan denetiminden çıkan ve dünya yaşamını kırılganlaştıran teknolojik ilerlemeye karşıdır. Teknolojik ilerleme toplumsal hayatı kolaylaştırmadan daha çok, doğayı ve insanlığı kontrol altına alma ihtiyacına dönüşmüş ve bütün insanlığı tehdit edecek bir duruma gelmiştir. Toffler a (1996: ) göre son üç yüz yıl içinde yeni teknolojilerle ilgili olarak sorulan sorular çok basittir. Ekonomik ya da askeri açıdan yararlı mıdır? O na göre artık bellidir ki artık bu iki ölçüt yeterli değildir. Yeni teknolojilerin, ekonomik ve stratejik testlerin yanında, çevresel ve toplumsal çok daha güç sınavlardan geçmesi gerekecektir. Bugün başını alıp giden teknolojiye karşı çıkışlar farklıdır. Bu isyanı yapan hiç de öyle yoksul ve cahil olmayan, hatta teknolojiye ve ekonomik gelişmeye de itiraz etmeyen, ama kontrol altına alınmamış bir teknolojik gelişmenin kendileri için, bütün yeryüzü için bir tehlike yaratabileceğine inanmış insanlardan oluşan ve gittikçe büyüyen bir ordudur. Çalış a (2013: ) göre Yeni Luddizm doğrudan teknoloji karşıtlığı değildir. Yeni Luddistler kökeninde insan hayatını yıkıcı etkiler yaratan teknolojilerin karşısındadır. Bunun yanı sıra akılcılığı insan gizli gücünün, maddi kazanımını insan icraatının ve teknolojik gelişmeyi toplumsal ilerlemenin kilit yolu sayan dünyevi görüşten doğan tüm düşüncelerin de karşısındadırlar. Yeni Luddizm insanlık için daha iyi yaşanılabilir bir geleceğin yöntemlerini sorgulamaktadır. Bu bakımdan nükleer, kimyasal, biyogenetik, elektromanyetik gibi teknolojileri ilkesel olarak reddederler. Bu teknolojilerin toplumsal hayatta yarattığı yıkım ölçüsünde toplumsal hayatın dışında kalanlar geçmişte Luddistlerin karşılaştığı durumlarla benzerlik göstermektedir. Luddistler ve Yeni Luddistler arasındaki fark temel çıkış noktaları benzer olsa da eylem tarzlarıdır. Yeni Luddistlerde makine kırıcılık tarzı eylemler belirgin değildir. Luddizm ve Yeni-Luddizm arasındaki geçiş; 18. yüzyıl üreticilerinin kızgınlığından, 20. yüzyılın tüketicilerinin hoşnutsuzluğuna doğru bir yönelim sergilemiştir. Yeni Luddizmin inşa edildiği noktanın tüketim alışkanlıkları ve bu alışkanlıkların yarattığı yıkım üzerine olduğu görülmektedir. Bu da kapitalizmin dönemden döneme farklılık göstermesinden dolayı ortaya çıkmıştır. Yeniden Toffler ın (1996: ) görüşlerine dönecek olursak: Yeni Luddistler henüz açık ve kapsamlı bir program geliştirememiştir. Bu teknoloji isyancıları yeryüzünün biyosferinin çok narin olduğunu, teknolojinin gezegenimize düzeltilmesi mümkün olmayacak zararlar verme tehlikesinin olacağını da kabul ederek işe başlamaktadırlar. Bu yüzden bütün yeni teknolojilerin, neden olabilecekleri kötü etkiler açısından bir kez elden geçirilmesini, tehlikeli olanların yeniden düzenlenmesini ya da fiilen engellenmesini, kısacası yarının teknolojilerine çevresel açıdan daha çok sınırlamalar getirilmesini istemektedirler. Yeni Luddistler in günümüzdeki en önemli temsilcisi Theodore Kaczynski dir. İyi bir matematikçi ve teorisyen olan Kaczynski çalıştığı üniversitedeki profesörlük görevinden istifa ederek teknoloji karşıtı birçok eyleme karışmıştır. Kaczynski ye (1996:36) göre teknolojinin kötü tarafları iyi taraflarından ayrılamaz. Endüstriyel toplumun özgürlük lehine yeniden düzenlenmesinin olanaksızlığının diğer bir nedeni ise, çağdaş teknolojinin, tüm parçaların diğerine bağlı olduğu bir bütünlüklü sistem olmasıdır. Teknolojinin kötü taraflarını 14

16 atıp sadece iyi taraflarını bırakamazsınız. Örneğin tıp bilimindeki ilerlemeler, kimya, fizik, biyoloji, bilgisayar bilimi ve diğer alanlardaki ilerlemelere bağlıdır. İleri düzey tıbbi tedaviler, yalnızca teknolojik açıdan gelişkin, ekonomik açıdan zengin bir toplumda bulunabilen pahalı ve ileri teknoloji ürünü bir donanım gerektirir. Şurası açık ki, tüm teknolojik sistem ve ona uygun her şey olmaksızın tıpta pek bir ilerleme kaydedilemez. Kaczynski nin (1996:53) şu cümleleri de üzerinde düşünülmesi gereken düşünceler üzerine kurulmuştur: Teknoloji severler, bilim hepsini halledecek! Kıtlığı yenecek, psikolojik sorunları ortadan kaldıracağız, herkesi mutlu ve sağlıklı yapacağız! Tabii, ne demezsiniz. Bunu iki yüz sene önce de söylüyorlardı. Endüstri Devrimi güya fakirliği yok edecek, herkesi mutlu edecekti vb. Sonuç, gerçekte çok farklı oldu. Teknoloji severler, toplumsal sorunları anlamada umutsuzca saflar (ya da kendilerini kandırıyorlar). Büyük bir değişiklik (yararlı gözükenler bile) bir topluma girdiğinde, çoğu tahmin edilemeyecek, uzun bir değişiklikler zincirine yol açar; bu gerçeğin farkında değiller (ya da göz ardı etmeyi tercih ediyorlar). Sonuç toplumun yıkılışıdır. Bu yüzden, teknoloji severlerin, fakirlik ve hastalığa bir son vermek, sağlıklı mutlu insanlar yaratmak vb. yolundaki çabalarının, şu andakinden bile daha sorunlu toplumsal düzenler yaratması olası. Örneğin, bilim adamları teknik olarak düzenlenmiş, yeni gıdalar üreterek kıtlığı durduracaklarının söyleyip övünüyorlar. Oysa bu, insan nüfusunun sürekli artmasına neden olacak ve kalabalığın da stres ve saldırganlığı arttırdığı gayet iyi biliniyor. 2. Teknoloji-İşsizlik İlişkisi Yaşadığımız çağda üretim teknolojilerinin ve buna bağlı olarak üretici güçlerin geldiği seviye, üretim ilişkilerini tamamen değiştirmektedir. Değişen üretim ilişkileriyle birlikte sermaye ve emek yeni konumlara ulaşmıştır. 18. yüzyılın sonundan itibaren endüstrileşme süreci teknolojik değişmelere bağlı olmuştur. Bu anlamda yeni teknolojilerdeki yeni kavramı hakkında esasen güncel bir şey yoktur (McLoughlin ve Clark, 1994:8). Kapitalist üretim biçiminde 1970 Ierden sonra başlayan yapısal dönüşüm, gerek gelişmiş ülkelerde gerek gelişmekte olan ülkelerde emek ile sermaye arasındaki ilişkilerde köklü değişikliklere, buna bağlı olarak endüstriyel ilişkiler sistemlerinde bir yeniden yapılanma sürecine yol açmıştır. Bir yanda büyük işletmelerin bölünmesi ya da küçük ölçekli işyerlerinin sayısındaki artışla, öte yanda üretim süreçlerinin daralması ya da alt işverenler arasında yeniden bölüştürülmesiyle kendini gösteren bu yeniden yapılanma olgusu, hem örgüt ve yönetim yapılarının hem de sendikal katılma ve toplu pazarlığa dayanan geleneksel kurumların doğasında pek çok değişikliğe neden olmuştur. Söz konusu değişikliklerin gerisinde, sermayenin uluslararası hareketi ve teknolojik gelişme gibi iki önemli olgunun bulunduğu bilinmektedir (Öngen, 1995:279). Gelişmiş ülkelerde son yıllarda enformasyon ve iletişim teknolojisi sektörlerinde ortaya çıkan değişmeler, ekonomik performans üzerinde doğrudan ya da dolaylı olarak çeşitli 15

17 etkiler yaratmaktadır. Buna bağlı olarak, ekonominin mikro ve makro düzeydeki pek çok kavramın giderek farklılaşması nedeniyle, eski anlamlarını yitirdiği gözlenmektedir. Bu olgu literatürde yeni ekonomi (new economy) kavramı ile ifade edilmektedir (Bayraç, 2003:41) Teknolojik Gelişmenin Emek Piyasaları Üzerindeki Etkileri a) İyimser Görüş: Yeni teknolojilerin istihdam üzerinde olumlu etki göstereceğini düşünen ve iyimserler olarak nitelendirilebilecek düşünürler bilgi teknolojisinin istihdamı arttıracağı ve çalışma hayatının kalitesini geliştireceği görüşündedirler. İyimserlere göre, yüksek teknoloji kullanan Japonya gibi ülkelerde işsizlik oranının diğer ülkelere oranla düşük olması, görüşlerini desteklemesi bakımından önem taşımaktadır. İyimserlere göre, yeni teknolojinin kullanılması değil kullanılmaması işsizliğe yol açacaktır. İngiltere ve diğer ülkelerde görülen işsizliğin nedeni emekten tasarruf eden ancak verimliliği ve rekabet gücünü arttıran yeni tekniklerin yayılması olmayıp, tam tersine bu konuda diğer ülkelerden geri kalınarak pazar kaybına uğranmış olmasıdır. Bu görüşü savunanlara göre yeni teknolojiler işsizliğe yol açsa da yeni teknolojilerin ortaya çıkaracağı verimlilik ve refah artışı yanında bunların fiyat veya talep üzerinde gerçekleşmesi beklenen olumlu etkileri ve yeni ürünler, yeni pazarlar, yeni endüstriler yeni istihdam olanakları yaratacaktır. b) Karamsar Görüş: İkinci görüşte ise düşünürler yeni teknolojilerin işsizliğe yol açacağı görüşündedirler. Bu tezi savunanlar emeğin yerine makinanın ikame edilmesinin işsizliği arttıracağını belirtmektedirler. Ayrıca bu yazarlar bilgi işlem teknolojisinin maliyeti hızla azalırken, emek maliyetinin artmaya devam etmesinin bu eğilimi sürdürmesinden endişe etmektedirler. Ataman a (1998:59) göre bir üretim faaliyetinin gerçekleşmesi için emek, sermaye bileşimi gerekmektedir. Bunların birbirine oranı ise üretim teknolojisine göre değişmektedir. Emek-sermaye arasındaki ikame olanakları teknolojik bir sorundur. Üretici, emek-sermaye maliyeti en düşük üretimi gerçekleştirecek biçimde oluşturur. Teknolojik gelişmenin çok büyük bir hızla üretim sürecine girmesi üretimde otomasyon dönemini başlatmıştır ve doğal olarak emek kullanımını azaltmıştır ve istihdam düzeyi düşerek teknolojik işsizlik ortaya çıkmıştır. Teknolojik işsizlik bugün yaşanmakta olan işsizlik sorununun önemli bir kısmını açıklamaktadır. c) Dengeleyici Görüş: Son gruptaki düşünürler ise iki görüşü de dengelemeye çalışmaktadırlar. Onlara göre, gelişmenin etkisi bu gelişmeden yararlanan insanların onu kullanış amaç ve tarzına bağlı olmaktadır. Bundan dolayı teknolojinin mutlaka bir yönde etki göstereceğini ifade etmek doğru olmayacaktır. İki görüşü dengelemeye çalışan bu düşünürlerin görüşlerine göre, yeni teknolojiler istihdamı miktar ve yapı olarak etkilemekle birlikte teknolojik değişme ile istihdam arasında doğrudan ilişki kurmak kolay değildir (Tokol, 2000:8). Teknik gelişmeler, özellikle bilgi ve iletişim teknolojisindeki yayılma ve bu gelişmelerin 16

18 istihdam üzerine etkileri, küreselleşme sürecinde istihdam sorununun tartışılmasına yeni boyutlar getirmiştir. Daha önce değindiğimiz üç farklı görüşü Prof. Dr. Nusret Ekin farklılıklarla yorumlamıştır. Ekin e (1997:190) göre bu alandaki tartışmaları üç farklı boyutta incelememiz gerekmektedir. İlki; en basit anlamda, eski tarihlerden bu yana gelen ve Luddistler in de ortaya çıkmasına neden olan etkidir: yeni teknolojiler hızla iş fırsatlarını ortadan kaldırmakta ve çalışma hayatının sonunu getirmektedir. Özellikle yeni teknolojiler yüksek vasıflı çalışanlar talep etmekte ve düşük vasıflı çalışanlara olan talep giderek azalmaktadır. İkinci boyut ise teknoloji-verimlilik ve istihdam ilişkilerinde karşımıza çıkmaktadır. Teknolojik gelişme verimliliği yükseltmekte ve belirli bir üretim seviyesindeki emek talebini azaltmaktadır. Fakat aynı zamanda bu gelişme maliyetleri düşürmekte ve bu düşme sadece o teknolojinin uygulandığı faaliyet dalında değil, bütün endüstrilerde ortaya çıkmaktadır. Bu nedenle yeni teknolojilerin uygulanması, üretimin daha yüksek oranda artışı yoluyla piyasaları hızla genişletmektedir. Bu iki yönlü etkinin bir sonucu olarak teknolojik gelişme ya iş tahrip etmekte ya da ekonomide bir bütün olarak yeni işler yaratmaktadır. Üçüncü ve son boyutu ise küreselleşmeyle ilgili olan kısımdır. Enformasyon teknolojilerinin gelişmesi, küreselleşme sürecinde üretimin hızla gelişmesinde kilit rol oynamaktadır. İletişim maliyetlerindeki keskin düşüşler yanında, ulaşım maliyetlerindeki paralel şekilde ortaya çıkan inişler, üretim sisteminin düşük maliyetli bölgelere yeniden kayması yoluyla üretim maliyetlerinin asgariye indirilmesini mümkün kılmaktadır. Böyle bir gelişme sayesinde yabancı yatırımlar doğrudan gelişmekte olan ülkelere doğru yönelim gösterecektir Teknoloji-İşsizlik İlişkisini Açıklayan Teoriler Castells e (2005:15) göre teknoloji ile toplum ilişkisi açısından vurgulanması gereken şey, devletin teknolojik yenilikleri gerek başlatarak, gerek yasaklayarak, gerek onların öncülüğünü üstlenerek yüklendiği rolün, belli bir mekân ve zamanda hâkim olan toplumsal ve kültürel güçleri ifade edip örgütlediğinden dolayı sürecin tamamı açısından belirleyici olduğudur. Teknoloji, büyük ölçüde bir toplumun kendini, devlet de dâhil toplumun kurumları üzerinden teknolojik üstünlüğe sevk etme kapasitesini ifade eder. Üretim güçlerinin bu gelişimin gerçekleşmiş olduğu tarihsel süreç, teknolojinin ve onun dokuduğu toplumsal ilişkiler ağının özelliklerine damga vurur. Günümüzdeki teknolojik devrim açısından da farklı bir durum söz konusu değildir. Kapitalizmin küresel olarak yeniden yapılandığı bir tarihsel dönemde doğdu ve yayıldı; bu bir tesadüf değildi; bugünün teknoloji devrimi kapitalizm için temel önemde bir araçtı. Teknolojik gelişmenin çok büyük bir hızla üretim sürecine girmesi üretimde otomasyon dönemini başlatmıştır. Üçüncü Endüstri Devrimi olarak nitelendirilen yüksek düzeyde otomatizasyon sadece birkaç nitelikli teknisyenle çalışabilen fabrikaların ortaya çıkmasına neden olmuştur. İşsizlik sorununa yeni yaklaşımlar çerçevesinde otomasyon işgücü piyasasında değişimlere neden olan en önemli etkendir (Ataman, 1998:59). Narin e göre (2012:42) üretim sürecinde otomasyonun gelişmesi, toplumsal ve ekonomik kriz ile iki 17

19 dünya savaşının hızlandırdığı bir süreçte yaşanır. Bu süreç, gerçekte bilimin sermaye birikiminin ihtiyaç duyduğu askeri sanayinin hizmetine alınması ile başlar. Bilimin üretimine hâkim olma sürecinin savaş sonrası görünümü, üniversite sanayi işbirliği ve üretimin otomasyonunun hızlanması, yaygınlaşmasıdır lerden bu yana gelişen otomasyon, imalât endüstrilerinde sayısal kumanda mekanizmasına bağlı makineler, otomatik kontroller ve benzeri kolaylıklarla, klâsik aletlerin yerini tam manasıyla almıştır. Bazı işletmeler, fabrikanın tümünü ya da bazı atölyelerini, hiç bir insan katkısına lüzum göstermeden ve prodüktiviteyi arttırıcı bir şekilde çalıştıran ve bu çalışmaları kontrol eden otomasyon sistemleri ve bilgisayarlar kullanırlar. Benzer yöntemler, iş takibi ve büro işleri gibi konularda da otomasyon uygulanabilir (Berksun, 1973:238). Bozkurt (2005:174) enformasyon teknolojilerinin özelliklerini şu şekilde sıralamıştır: Yeni teknolojiler son derece geniş bir kullanım alanına sahiptirler ve maliyetlerde büyük düşüşlere yol açmaktadırlar. Bu teknolojiler iletişimi ve enformasyonun muha fazasını kolaylaştırırlar. Üretim, pazarlama, satış, teknik servis, idari faaliyetler üzerinde derin etkiye sahiptirler. Üretim ve hizmetlerin kalitesini arttırıcı etkiye sahiptirler. Emeğin, hammaddenin, enerjinin ve sermayenin tasarruflu kullanılmasına yol açar. Firmaların günlük değişen müşteri taleplerine daha kolay ayak uydurmalarını, yani esneklik kazanmalarına yardımcı olur. Yeni teknolojiler gerekli makinelerin süratle değiştirilmesine ve küçük, orta boy firmaların gelişmesine yardımcı olur. Teknolojik gelişme yeni vasıflar kazanılmasını gerekli kılar. Yeni teknolojiler sadece yeni endüstrilerde ve hizmetler alanında değil aynı zamanda işletmenin yönetim yapıları üzerinde de önemli değişiklikler yapar. Daha yatay örgütlenmenin yanı sıra işletme enformasyonunda bölümler arasında daha kolay akışına yardımcı olur. Enformasyon teknolojisinin fabrikalara, bürolara ve hizmetlere yayılması, işçilerin yerini makinelerin alacağı yönünde yüzyıllık bir korkuyu yeniden canlandırmış; toplumsal örgütlenmemize hâkim olan verimlilik mantığıyla alakasız hâle gelmiştir. Luddite akımının Enformasyon çağı henüz gerçekleşmediyse de 1980 lerden sonra Batı Avrupa da yaygınlaşan işsizlik, emekten tasarruf eden teknolojilerin etkisiyle işgücü piyasalarının, dolayısıyla bütün bir toplumsal yapının karışma potansiyeliyle ilgili sorunlar doğurmuştur. Bu sorunla ilgili tartışmalar daha henüz yolun başında ve açık bir cevap üretmekten oldukça da uzaktadır. Bir tarafta, tarihsel tecrübelere göre, teknolojik ilerlemeler daha etkili üretim araçlarıyla emeğin yerini aldıkça, bir faaliyet türünden diğerine doğrudan bir geçiş olduğunu savunanlar vardır. Castells (2005: ) bu doğrultuda şunları belirtmektedir: Britanya da yılları arasında tarımsal işgücü sayı bakımından yarıya indi, tarım sektöründe çalışanların işgücünün toplamına oranı da %50 den %2.2 ye düştü; ancak kişi 18

20 başına verimlilik 68 faktör artarken, verimlilikteki bu artış, nüfusun giderek daha geniş bir kesimini istihdam edebilmek için imalat, sonra da hizmet sektörlerine sermaye ve emek yatırımına imkân tanıdı. Benzer şekilde 20. yüzyılda Amerikan ekonomisinde teknolojik değişimin olağanüstü hızı, tarım kesiminde işgücünü kitlesel olarak yerinden etti, ancak ABD ekonomisinde yaratılan iş imkânlarının sayısı 1900 de 27 milyondan, 1999 da 133 milyon seviyesine çıktı. Knut Wicksell, David Ricardo nun tezinden bir yüzyıl sonra farklı bir tahmini emek arzı esnekliği katsayısı ve emek talebi teorisi kullanmasına rağmen, temelde aynı modeli kullanarak, Ricardo nun tahmininin doğru olmadığını, işlerin ve reel hasılanın teknolojik gelişmeden dolayı kayba uğramasının şart olmadığını göstermiştir. Nitekim korkulan teknolojik işsizlik örnekleri yaşanmamış; örneğin 19. yüzyıl İngiltere sinde yapısal işsizlikte Ricardo nun ve Luddist lerin korktuğu türde seküler bir artış gerçekleşmemiştir (Mokyr, 2005 ten aktaran Bülbül ve Özbay, 2007:24). Yeni teknolojilerin kullanımının yaygınlaşması ile birlikte iş dünyasında yeni istihdam alanları yaratılmış ve eski istihdam alanları yok olmuştur. Ortodoks iktisatçılara göre yeni iş ve istihdam alanlarının yaratılması eski iş ve istihdam alanlarının kaybından daha büyük bir yüzde oluşturur (Alçın, 2010:131). ILO nun yeni teknolojiler üzerine gerçekleştirdiği bir dizi araştırmanın sonuçlarına göre yeni teknolojilerin istihdam seviyesi üzerine etkisi kısa dönemde ele alınırsa olumsuzdur. Ancak uzun dönemde mal ve hizmetlerin kalitesinin artması, maliyetlerin azalması, yeni ürünler ve endüstriler yaratma, yeni teknoloji alanında yapılacak yatırımlar aracılığıyla ekonomik gelişmeyi teşvik etmek gibi nedenlerle bu etki olumlu olacaktır. Bu durumda yeni teknolojinin ortaya çıkardığı iş kayıpları uzun dönemde ortadan kalkacaktır (Tokol, 2000:10). Sanayi sonrası toplumun yaşadığı değişimin çalışma ilişkilerini de yakından etkilediğini ve değerlendirme yaparken, verilere bakarken sadece tek taraşı değil sektörel bazlı geçişleri de dikkate almak gerekmektedir. Örneğin, ABD gibi imalat sanayi istihdamının hızlı bir biçimde azaldığı İngiltere de 1965 yılında işgücünün yüzde 32 si imalat sanayisinde çalışırken bu oran 1997 de yüzde 18 e düşmüştür. Buna karşılık, 1979 yılında işgücünün yüzde 58 i hizmet sektöründe iken 1997 de oran yüzde 75 olmuştur (Sezal, 1999 dan aktaran Alçın, 2010:131). Rekabet gücünü belirleyen kalite ile üretim maliyeti, büyük ölçüde ürün ve süreçlerdeki yeniliğe bağlı olacağından belli bir şirket, sanayi ya da ulusal ekonomide hızlı teknolojik değişimin daha düşük değil, yüksek düzeyde bir istihdam yaratması daha muhtemeldir. Bu Young ile Lawson un teknolojinin 1972 ile 1984 arasında ABD de istihdam ve üretime etkisiyle ilgili araştırmalarında ortaya koyduğu bulgularla tutarlıdır. İkilinin incelediği 79 sektörün 44 ünde, yeni teknolojilerin emekten tasarruf yaratma yönündeki etkileri, nihai talebin daha yükselmesiyle telafi edilmiş, böylece sonuçta istihdam genişlemiştir. Ulusal ekonomiler düzeyinde, Asya Pasifik te yeni sanayileşen ülkeler hakkında yapılan araştırmalar da uluslararası rekabet gücünü arttıran sektörlerin teknolojik bakımdan yenilenmesi sonucu istihdamda, özellikle imalat sektöründe ciddi bir artış yaşandığını göstermektedir (Castells, 2005: ) 19

21 Tablo 1: İstihdamın Tarımdan İmalat ve Hizmet Sektörüne Kayışı Dünya Gelişmiş Ülkeler ve AB Gelişmekte olan Ülkeler Güneydoğu Asya ve Pasifik Latin Amerika Az Gelişmiş Ülkeler Kaynak: ILO 2007 Raporu Tarım İmalat Hizmet Tablo 2: 2012 Yılı Ülkelere Göre Tarım, Sanayi ve Hizmet Sektörü İstihdam Yüzdeleri Ülke Tarım Sanayi Hizmet Belçika Danimarka Almanya Yunanistan İspanya Fransa İrlanda İtalya Lüksemburg Hollanda 3 15(2011) 72(2011) Avusturya Portekiz Finlandiya İsveç İngiltere ABD 2(2010) 17(2010) 81(2010) Japonya 4(2010) 25(2010) 71(2010) Türkiye Kaynak: Dünya Bankası 2013 İstihdam Raporu Yayınlanan bu iki gösterge ile birlikte tarım sektöründen hizmet ve imalat sektörüne olan geçişleri görmekteyiz lı yıllarda sektörel yapıdaki değişmeler küresel olarak istihdamın yapısını da etkilemiş ve bu sonuçlar ortaya çıkmıştır. Özellikle teknolojinin gelişmesiyle birlikte tarım ve imalat sektöründe istihdam edilenlerden hizmet sektörüne doğru 20

22 kaymalar yaşanmış, bu sürece adapte olamayanlar ise işsizlikle yüzleşmek zorunda kalmışlardır. Hizmetler sektörünün yaygınlaşması, 1950 lerin sonlarına doğru gerçekleşmiştir. ABD de, 1950 yılında ilk defa imalat sektöründe çalışan işçilerin, hizmetler sektöründe çalışanların gerisinde kalması ve bu eğilimin benzer şekilde devam etmesi yükselen yeni toplumun hizmet ağırlıklı toplum olacağı yolunda yorumlara yol açmıştır. Bu düşünce, ilerleyen dönemlerde yani günümüzde hizmetler sektörü içinde enformasyon/eğitim ve bilgi işlerinin büyük pay aldığı bir tabloyu ortaya çıkarmıştır (Bozkurt, 2012: ). Tablo 3: İşsizlik Oranları Ülke * Belçika Danimarka Almanya Yunanistan İspanya Fransa İrlanda İtalya Lüksemburg Hollanda Avusturya Portekiz Finlandiya İsveç İngiltere ABD Japonya Kanada Türkiye Kaynak: Eurostat, DPT, UNHDR 2004 ten aktaran Bozkurt (2012:178), *ILO, li yıllardan sonra yüksek düzeyde endüstrileşmiş ülkelerde işsizlik hızlı bir yükseliş göstermiştir. Hatta 2000li yıllarda ise İkinci Dünya Savaşı ndan sonraki en yüksek seviyelere çıkmıştır. Ancak bu artışları doğrudan teknolojik gelişmelere bağlamak doğru olmayacaktır. Örneğin Amerika da 1973 yılında yüzde 4,9 seviyelerinde olan işsizlik 10 yıl sonra yüzde 9,6 ya ulaşmış, ancak sonraki yıllarda küçük ölçekli firmaların çoğalması 21

23 ve hizmet sektöründe yaratılan yeni işlerle bu oran 2002 de 5,8 e gerilemiştir (Bozkurt, 2012:177). Bu açıdan düşündüğümüzde yılları arasındaki işsizlik artışının arka planını sadece teknolojik gelişmelere bağlarsak, yılları arasında işsizliğin çok daha yüksek seviyelerde olması gerekirdi, çünkü bu dönemde hiç kuşkusuz teknolojik yenilikler çok daha fazladır. Sonuç Üretim faktörlerinden belki de en değerlisi olan emeğin gelişen ve küreselleşen dünyada kendisini tehlike içinde hissetmesi son derece normaldir. Bu duygular içerisinde teknolojiye karşı içten içe bir düşman gözüyle bakan insanoğlu uzun yıllardır makinelerin ne zaman kendilerinin yerini alacağını sorgulamıştır. Hatta öyle ki, bunu günlük hayatımızın vazgeçilmezi olan filmlerde, kitaplarda sık sık işlemiş, bilimsel çalışmalarda konu haline getirmiştir. Ancak burada kişilerin sorgulaması gereken olgu makineler değil, kendileridir. Çağın vasıflarını yerine getiremeyen toplumlar veya bireyler genellikle oyun dışı kalmaktadır. Bunu tarım toplumundan sanayi toplumuna geçişte, sanayi toplumundan da bilgi toplumuna geçiş evrelerinde görmekteyiz. Tokol un (2000:11) da ifade ettiği gibi ILO nun yeni teknolojiler üzerine gerçekleştirdiği bir dizi araştırmanın sonuçlarına göre yeni teknolojilerin istihdam seviyesi üzerine etkisi kısa dönemde ele alınırsa olumsuzdur. Ancak uzun dönemde mal ve hizmetlerin kalitesinin artması, maliyetlerin azalması, yeni ürünler ve endüstriler yaratma, yeni teknoloji alanında yapılacak yatırımlar aracılığıyla ekonomik gelişmeyi teşvik etmek gibi nedenlerle bu etki olumlu olacaktır. Bu durumda yeni teknolojinin ortaya çıkardığı iş kayıpları uzun dönemde ortadan kalkacaktır. Yapılan araştırmalar bize enformasyon teknolojisinin doğrudan işsizliğe sebep olmadığını göstermektedir. Teknolojinin yayılmasıyla birlikte bazı işler başka yerlere kaydırılıp yeni işler ortaya çıkmaktadır, bazı işler ise tamamen ortadan kalmaktadır. Ancak bu kayıplar ve artışlar arasındaki ilişki rekabet gücüne, iktidarların politikalarına, şirketlerin stratejilerine, sektörlere, sanayilere, bölgelere ve ülkelere göre farklılıklar gösterebilmektedir. Örneğin otomotiv sektöründe teknolojinin işsizlik üzerine olan etkileri incelenirken Japonya da bu rakamın toplam istihdam içerisinde yüzde 2 ile 3,5 arasında olabileceği belirtilirken Brezilya da yapılan çalışmalarda istihdam kaybının yaşanmayacağı sonucuna varılmıştır. Görüldüğü gibi bu farklılıklar toplum dinamiklerinin genel olarak düşünülmesiyle açıklanabilmektedir. Günümüz iktisadi hayatı düşünüldüğünde işsizlik olgusuyla ilgili sosyoekonomik ve siyasal faktörler ışığında değerlendirme yapılmalıdır. Sadece teknolojiyi suçlamak yeterli değildir. Teknoloji dolaylı yoldan işsizlik üzerinde etkili olsa bile, temel aktör değildir. 22

24 Kaynakça ALÇIN, Sinan (2010), Teknoloji İle Değişen Üretim İlişkileri, Emek ve Siyaset, Dipnot Yayınları, Ankara. ATAMAN, Berrin Ceylan (1998), İşsizlik Sorununa Yeni Yaklaşımlar, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, Cilt 53, s BAYRAÇ, Naci (2003), Yeni Ekonominin Toplumsal, Ekonomik ve Teknolojik Boyutları, Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 4, Sayı 1, s BEER, Max (1989), The General History of Socialism and Social Struggles, Russell & Russell, New York. BERKSUN, Serdar (1973), Otomasyonun Ekonomik ve Sosyal Problemleri, İstanbul Üni. İşletme Fakültesi Dergisi, Cilt:2, Sayı:2, İstanbul, s BOZKURT, Veysel (2012), Endüstriyel ve Post Endüstriyel Dönüşüm: Bilgi-Ekonomi-Kültür, Ekin Yayınevi, 2. Baskı, Bursa. BÜLBÜL, Yaşar, ÖZBAY, Rahmi Deniz (2007), Osmanlı İmparatorluğu nda Teknolojiye Karşı Direncin İktisat Tarihi, İş-Güç Endüstri İlişkileri ve İnsan Kaynakları Dergisi, Cilt 9, sayı 4, s CASTELLS, Manuel (2005), Enformasyon Çağı: Ekonomi, Toplum ve Kültür, I. Cilt, İstanbul. ÇALIŞ, Şuayyip (2013), Yeni Teknolojiler ve Çalışma Hayatı, Anadolu Üniversitesi Yayını No:2926, Eskişehir. EKİN, Nusret (1997), Küresel Bilgi Çağında Eğitim-Verimlilik-İstihdam, İTO Yayını No: , İstanbul. FOX, Nicols (2004), Against the Machine:The Hidden Luddite Tradition in Literature, Art, and Individual Lives, Island Press, Washington, DC. GUERIN, Daniel (1986), Fransa da Sınıf Mücadelesi , Çev. Yavuz Alogan, 1. Baskı, Yazın Yayıncılık, İstanbul. KAZCYNSKI, Theodore (1996), Sanayi Toplumu ve Geleceği, Kaos Yayınları, İstanbul. MCLOUGHLIN, Ian, CLARK, Jon (1992), Technological Change at Work, Open University Press, Buckhingam. NARİN, Özgür (2012), Teknoloji, Üretim Sürecinde Bölünme ve Emek, Elektrik Mühendisleri Odası Dergisi, Sayı 445, Ekim, s ÖNGEN, Tülin (1995), İleri Teknoloji ve Çalışma İlişkilerinin Değişen Paradigması, SBF Dergisi, Cilt 50, Ankara,s TALU, Nilüfer (2010), Modernlik Söylemi: Endişeli Bakışlarda Modern Birey, Orta Doğu Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Dergisi, Cilt:27, Sayı:2, s

EMEK-TEKNOLOJİ-İŞSİZLİK İLİŞKİSİ

EMEK-TEKNOLOJİ-İŞSİZLİK İLİŞKİSİ EMEK-TEKNOLOJİ-İŞSİZLİK İLİŞKİSİ RELATIONSHIP BETWEEN LABOR-TECHNOLOGY-UNEMPLOYMENT Yrd. Doç. Dr. Serdar ORHAN * Fatih SAVUK ** Özet Teknolojinin insan hayatında sihirli değneğini dokundurmadığı alan görmek

Detaylı

ÇALIŞMA EKONOMİSİ II

ÇALIŞMA EKONOMİSİ II ÇALIŞMA EKONOMİSİ II KISA ÖZET KOLAYAOF DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ.

Detaylı

İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ

İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİNDE TEMEL KAVRAMLAR İnsan Kaynakları Yönetimi (İKY) İKY Gelişimi İKY Amaçları İKY Kapsamı İKY Özellikleri SYS BANKASI ÖRNEĞİ 1995 yılında kurulmuş bir

Detaylı

İNSANİ GELİŞMEYİ SÜRDÜRMEK:! EĞİTİM VE İŞGÜCÜ PİYASASI GÖSTERGELERİ İTİBARİYLE TÜRKİYE NİN PERFORMANSININ DEĞERLENDİRİLMESİ!

İNSANİ GELİŞMEYİ SÜRDÜRMEK:! EĞİTİM VE İŞGÜCÜ PİYASASI GÖSTERGELERİ İTİBARİYLE TÜRKİYE NİN PERFORMANSININ DEĞERLENDİRİLMESİ! İNSANİ GELİŞMEYİ SÜRDÜRMEK:! EĞİTİM VE İŞGÜCÜ PİYASASI GÖSTERGELERİ İTİBARİYLE TÜRKİYE NİN PERFORMANSININ DEĞERLENDİRİLMESİ!! IŞIL KURNAZ" GAZİ ÜNİVERSİTESİ UNDP 2014 İNSANİ GELİŞME RAPORU# TÜRKİYE TANITIM

Detaylı

DERSTE KAZANDIRILACAK ÖZELLİKLER KAPSAM HAFTALARA GÖRE DERS PROGRAMI ÖNERİLEN KAYNAKLAR

DERSTE KAZANDIRILACAK ÖZELLİKLER KAPSAM HAFTALARA GÖRE DERS PROGRAMI ÖNERİLEN KAYNAKLAR PROGRAM ADI TURİZM VE OTEL İŞLETMECİLİĞİ DERSİN KODU TUR / TRO 169 DERSİN ADI TEMİZLİK ÜRÜNLERİNİN KULLANIMI VE DENETİMİ DERSİN SORUMLUSU ÖĞR. GÖR. MELTEM BOZKURT DERSİN TÜRÜ Zorunlu x Seçmeli EĞİTİM DİLİ

Detaylı

BURSA DA İLK 250 ŞİRKET VE İSTİHDAM

BURSA DA İLK 250 ŞİRKET VE İSTİHDAM BURSA DA İLK 250 ŞİRKET VE İSTİHDAM Prof. Dr. Yusuf ALPER 1. GENEL OLARAK İSTİHDAM Ekonomik faaliyetin toplumsal açıdan en önemli ve anlamlı sonuçlarından birini, yarattığı istihdam kapasitesi oluşturur.

Detaylı

KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK?

KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK? KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK? Dünyada mal ve hizmet hareketlerinin uluslararası dolaşımına ve üretimin uluslararasılaşmasına imkan veren düzenlemeler (Dünya Ticaret Örgütü, Uluslararası

Detaylı

Çalışma alanları. 19 kasım 2012

Çalışma alanları. 19 kasım 2012 Çalışma alanları 19 kasım 2012 Çalışma alanları Hizmet alanları Sanayi alanları Tarım tarımsal üretim tarım+ticaret kenti Sanayi imalat sanayi atölyeden hafif sanayi fabrikaya ağır sanayi seri üretim (fordizm)

Detaylı

ALAN ARAŞTIRMASI II. Oda Raporu

ALAN ARAŞTIRMASI II. Oda Raporu tmmob makina mühendisleri odası TMMOB SANAYİ KONGRESİ 2009 11 12 ARALIK 2009 / ANKARA ALAN ARAŞTIRMASI II Türkiye de Kalkınma ve İstihdam Odaklı Sanayileşme İçin Planlama Önerileri Oda Raporu Hazırlayanlar

Detaylı

Maliye Bakanı Sayın Mehmet Şimşek in Konuşma Metni

Maliye Bakanı Sayın Mehmet Şimşek in Konuşma Metni GSO-TOBB-TEPAV Girişimcilik Merkezinin Açılışı Kredi Garanti Fonu Gaziantep Şubesi nin Açılışı Proje Değerlendirme ve Eğitim Merkezi nin Açılışı Dünya Bankası Gaziantep Bilgi Merkezi Açılışı 23 Temmuz

Detaylı

Tablo 1. Seçilen Ülkeler için Yıllar İtibariyle Hizmetler Sektörü İthalat ve İhracatı (cari fiyatlarla Toplam Hizmetler, cari döviz kuru milyon $)

Tablo 1. Seçilen Ülkeler için Yıllar İtibariyle Hizmetler Sektörü İthalat ve İhracatı (cari fiyatlarla Toplam Hizmetler, cari döviz kuru milyon $) 4.2. HİZMETLER 1. Hizmetler sektörünün ekonomideki ağırlığı bir refah kriteri olarak değerlendirilmektedir (1). (2) tarafından bildirildiği üzere, sanayileşmeyle birlikte, ulaştırma hizmetleri ve belirli

Detaylı

SANAYİDE GELİŞMELER VE İSTİHDAM EĞİLİMLERİ. Esra DOĞAN, Misafir Araştırmacı. Damla OR, Yardımcı Araştırmacı. Yönetici Özeti

SANAYİDE GELİŞMELER VE İSTİHDAM EĞİLİMLERİ. Esra DOĞAN, Misafir Araştırmacı. Damla OR, Yardımcı Araştırmacı. Yönetici Özeti 15 Nisan 2014 SANAYİDE GELİŞMELER VE İSTİHDAM EĞİLİMLERİ Esra DOĞAN, Misafir Araştırmacı Damla OR, Yardımcı Araştırmacı Yönetici Özeti Ocak dönemine işsizlik ve tarım dışı işsizlik oranlarında; bir önceki

Detaylı

ĐSTĐHDAM AÇISINDAN ĐLK 250 Prof. Dr. Şükrü Kızılot Gazi Üniversitesi Arş.Gör.Özgür Şahan Gazi Üniversitesi

ĐSTĐHDAM AÇISINDAN ĐLK 250 Prof. Dr. Şükrü Kızılot Gazi Üniversitesi Arş.Gör.Özgür Şahan Gazi Üniversitesi 1 ĐSTĐHDAM AÇISINDAN ĐLK 250 Prof. Dr. Şükrü Kızılot Gazi Üniversitesi Arş.Gör.Özgür Şahan Gazi Üniversitesi 1- Genel Olarak Bir ekonominin başarı ölçütlerinden birisi de istihdam yaratma kapasitesidir.

Detaylı

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer AB ve Uluslararası Organizasyonlar Şefliği Uzman Yardımcısı IMF Küresel Ekonomik

Detaylı

SOSYAL POLİTİKA II KISA ÖZET KOLAYAOF

SOSYAL POLİTİKA II KISA ÖZET KOLAYAOF DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. SOSYAL POLİTİKA II KISA ÖZET KOLAYAOF

Detaylı

R KARLILIK VE SÜRDÜRÜLEB

R KARLILIK VE SÜRDÜRÜLEB ÜRETİMDE İNOVASYON BİLAL AKAY Üretim ve Planlama Direktörü 1 İleri teknolojik gelişme ve otomasyon, yeni niteliklere ve yüksek düzeyde eğitim almış insan gücüne eğilimi artıyor. Mevcut iş gücü içinde bu

Detaylı

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Hollanda ya ihracat yapan 361 firma bulunmaktadır. 30.06.2015 tarihi itibariyle Ekonomi Bakanlığı

Detaylı

SEKTÖREL GELİŞMELER İÇİNDEKİLER Otomotiv. Beyaz Eşya. İnşaat. Turizm. Enerji. Diğer Göstergeler. Sektörel Gelişmeler /Ağustos 2013 1

SEKTÖREL GELİŞMELER İÇİNDEKİLER Otomotiv. Beyaz Eşya. İnşaat. Turizm. Enerji. Diğer Göstergeler. Sektörel Gelişmeler /Ağustos 2013 1 SEKTÖREL GELİŞMELER İÇİNDEKİLER Otomotiv Otomotiv İç Satışlarda Hızlı Artış Temmuz Ayında Devam Ediyor. Beyaz Eşya Beyaz Eşya İç Satışlarda Artış Temmuz Ayında Hızlandı. İnşaat Reel Konut Fiyat Endeksinde

Detaylı

BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman

BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman 516 1. SEKTÖRÜN TANIMI Büro, muhasebe ve bilgi işlem makineleri imalatı ISIC Revize 3 ve NACE Revize 1 sınıflandırmasına

Detaylı

C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002.

C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI NIN GELİR DAĞILIMINDA ADALETSİZLİK VE YOKSULLUK SORUNUNA YAKLAŞIMI (SEKİZİNCİ

Detaylı

ELEKTRONİK İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ (ELECTRONIC HUMAN RESOURCES MANAGEMENT) E- İKY / E- HRM (I)

ELEKTRONİK İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ (ELECTRONIC HUMAN RESOURCES MANAGEMENT) E- İKY / E- HRM (I) ELEKTRONİK İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ (ELECTRONIC HUMAN RESOURCES MANAGEMENT) E- İKY / E- HRM (I) Günümüzde bilişim ve iletişim teknolojilerindeki hızına erişilemez gelişme ve ilerlemelerin sonucunda özellikle

Detaylı

11.10.2015. Faktör Donatımı Teorisi (Heckscher Ohlin) Karşılaştırmalı Üstünlüklere Eleştiri. Heckscher Ohlin Modelinden Çıkartılan Teoremler

11.10.2015. Faktör Donatımı Teorisi (Heckscher Ohlin) Karşılaştırmalı Üstünlüklere Eleştiri. Heckscher Ohlin Modelinden Çıkartılan Teoremler Faktör Donatımı Teorisi (Heckscher hlin) Karşılaştırmalı Üstünlüklere Eleştiri Karşılaştırmalı üstünlükler teorisi uluslararası emek verimliliğindeki farklılıkların nedeni üzerinde durmamaktadır. Bu açığı

Detaylı

İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri

İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri 1. Yıl - Güz 1. Yarıyıl Ders Planı Mikroekonomik Analiz I IKT751 1 3 + 0 8 Piyasa, Bütçe, Tercihler, Fayda, Tercih,

Detaylı

2002 HANEHALKI BÜTÇE ANKETİ: GELİR DAĞILIMI VE TÜKETİM HARCAMALARINA İLİŞKİN SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ

2002 HANEHALKI BÜTÇE ANKETİ: GELİR DAĞILIMI VE TÜKETİM HARCAMALARINA İLİŞKİN SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ TÜRKİYE EKONOMİ KURUMU TARTIŞMA METNİ 2003/6 http://www.tek.org.tr 2002 HANEHALKI BÜTÇE ANKETİ: GELİR DAĞILIMI VE TÜKETİM HARCAMALARINA İLİŞKİN SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ Zafer Yükseler Aralık, 2003

Detaylı

TÜRKİYE'NİN İLK 500 BÜYÜK SANAYİ KURULUŞU 2012

TÜRKİYE'NİN İLK 500 BÜYÜK SANAYİ KURULUŞU 2012 İstanbul Sanayi Odası tarafından bu yıl 45 incisi hazırlanan TÜRKİYE NİN İLK 500 BÜYÜK KURULUŞU içerisinde bu yılda 2011 yılına göre değişiklik olmamış ve 487 özel, 13 de kamu sanayi kuruluşu yer almaktadır.

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. ALİ KONAK

Yrd. Doç. Dr. ALİ KONAK Yrd. Doç. Dr. ALİ KONAK ÖZGEÇMIS Adres : Karabük Üniversitesi İ.İ.B.F. İktisat Bölümü, Demir Çelik Kampüsü, Balıklar Kayası Mevki, Pk. 78050, Karabük Telefon : E-posta : doktor_dr77@hotmail.com, alikonak@karabuk.edu.tr

Detaylı

İktisat Tarihi II. XI. Hafta

İktisat Tarihi II. XI. Hafta İktisat Tarihi II XI. Hafta 19. yy da Ekonomik Gelişmeler 19. yy Avrupa da, sanayinin bir hayat tarzı olarak kesin zaferine şahit oldu. 19. yyda uluslararası ekonomik ilişkilerde ve devletlerin ekonomik

Detaylı

Tarım & gıda alanlarında küreselleşme düzeyi. Hareket planları / çözüm önerileri. Uluslararası yatırımlar ve Türkiye

Tarım & gıda alanlarında küreselleşme düzeyi. Hareket planları / çözüm önerileri. Uluslararası yatırımlar ve Türkiye Fırsatlar Ülkesi Türkiye Yatırımcılar için Güvenli bir Liman Tarım ve Gıda Sektöründe Uluslararası Yatırımlar Dr Mehmet AKTAŞ Yaşar Holding A.Ş. 11-12 Şubat 2009, İstanbul sunuş planı... I. Küresel gerçekler,

Detaylı

Türkiye de Yabancı Bankalar *

Türkiye de Yabancı Bankalar * Bankacılar Dergisi, Sayı 52, 2005 Türkiye de Yabancı Bankalar * I. Giriş: Uluslararası bankacılık faaliyetleri, geçen yüzyılın ikinci yarısından itibaren uluslararası ticaret akımlarının ve doğrudan yabancı

Detaylı

Toplumlar için bilginin önemi

Toplumlar için bilginin önemi Toplumlar için bilginin önemi İnsanlık tarihi günümüze kadar şu toplumsal aşamalardan geçmiştir: İlkel toplum Doğa, avlanma Tarım toplumu MÖ.800-1750 ler Toprak, basit iş bölümü Sanayi toplumu Makinalaşma

Detaylı

167 SAYILI İNŞAAT İŞLERİNDE GÜVENLİK VE SAĞLIK HAKKINDA ILO SÖZLEŞMESİ NİN İNŞAAT SEKTÖRÜNÜN VERİMLİLİĞİ ÜZERİNE ETKİSİ

167 SAYILI İNŞAAT İŞLERİNDE GÜVENLİK VE SAĞLIK HAKKINDA ILO SÖZLEŞMESİ NİN İNŞAAT SEKTÖRÜNÜN VERİMLİLİĞİ ÜZERİNE ETKİSİ 167 SAYILI İNŞAAT İŞLERİNDE GÜVENLİK VE SAĞLIK HAKKINDA ILO SÖZLEŞMESİ NİN İNŞAAT SEKTÖRÜNÜN VERİMLİLİĞİ ÜZERİNE ETKİSİ Yrd. Doç. Dr. Barış ÖZTUNA Çankırı Karatekin Üniversitesi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri

Detaylı

İÇİNDEKİLER. ÖN SÖZ... iii GİRİŞ...1 ÖRGÜTLERDE İNSAN KAYNAKLARI VE YÖNETİMİ...9

İÇİNDEKİLER. ÖN SÖZ... iii GİRİŞ...1 ÖRGÜTLERDE İNSAN KAYNAKLARI VE YÖNETİMİ...9 İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ... iii GİRİŞ...1 1. BÖLÜM ÖRGÜTLERDE İNSAN KAYNAKLARI VE YÖNETİMİ...9 İNSAN KAYNAKLARI KAVRAMI, ÖNEMİ VE ÖZELLİKLERİ...10 İnsan Kaynakları Kavramı...10 İnsan Kaynaklarının Önemi...12

Detaylı

15.660 Stratejik İnsan Kaynakları Yönetimi. Profesör M. Diane Burton MIT Sloan School of Management

15.660 Stratejik İnsan Kaynakları Yönetimi. Profesör M. Diane Burton MIT Sloan School of Management 15.660 Stratejik İnsan Kaynakları Yönetimi Profesör M. Diane Burton MIT Sloan School of Management Çalışanlara İş Hayatlarıyla İlgili Ne Kadar Söz Hakkı Verilmelidir? İşle ilgili konularda çalışanlara

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Sunuş... 1. Konu... 2. Proje Koordinatörü ve Uygulayıcı Kurum... 2. Tarih ve Yer... 2. Amaç ve Hedefler... 3. Katılımcılar...

İÇİNDEKİLER. Sunuş... 1. Konu... 2. Proje Koordinatörü ve Uygulayıcı Kurum... 2. Tarih ve Yer... 2. Amaç ve Hedefler... 3. Katılımcılar... İÇİNDEKİLER Sunuş... 1 Konu... 2 Proje Koordinatörü ve Uygulayıcı Kurum... 2 Tarih ve Yer... 2 Amaç ve Hedefler... 3 Katılımcılar... 3 Yöntem... 3 Kapsam... 4 Projede Görevli Personel... 5 SUNUŞ 21. Yüzyıl

Detaylı

REKABET GÜCÜ VE DEĞİŞEN DÜNYA TUNCAY SONGÖR REKABET KURUMU II. BAŞKANI KURUL ÜYESİ

REKABET GÜCÜ VE DEĞİŞEN DÜNYA TUNCAY SONGÖR REKABET KURUMU II. BAŞKANI KURUL ÜYESİ REKABET GÜCÜ VE DEĞİŞEN DÜNYA TUNCAY SONGÖR REKABET KURUMU II. BAŞKANI KURUL ÜYESİ MÜŞTERİ ODAKLI YENİ EKONOMİ ESKİ EKONOMİ ARZ

Detaylı

DOĞRUDAN YABANCI YATIRIM

DOĞRUDAN YABANCI YATIRIM Invest in DOĞRUDAN YABANCI YATIRIM Türkiye de Doğrudan Yabancı Yatırımın Gelişimi Makroekonomik anlamda küresel ekonomiye uyumu sağlayan yapısal reformlar, bir yandan Türkiye yi doğrudan yabancı yatırım

Detaylı

5. İşçi fazlasını, işveren fazlasını ve iş fazlasını şekil yardımıyla gösteriniz.

5. İşçi fazlasını, işveren fazlasını ve iş fazlasını şekil yardımıyla gösteriniz. 1. Emeğin marjinal ürününün formulü nedir? 2. İşçi fazlasının formulü nedir? 3. İşveren fazlasının formulü nedir? 4. İş fazlasının formulü nedir? 5. İşçi fazlasını, işveren fazlasını ve iş fazlasını şekil

Detaylı

JOURNAL OF ATATÜRK RESEARCH CENTER

JOURNAL OF ATATÜRK RESEARCH CENTER JOURNAL OF ATATÜRK RESEARCH CENTER VOLUME: XXVII JULY 2011 NUMBER: 80 Mart, Temmuz ve Kasım Aylarında Yayımlanan Hakemli Dergi Peer Reviewed Journal Published in March, July and November ATATÜRK KÜLTÜR,

Detaylı

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler AB inin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Sayfa No Nüfus (Bin Kişi) 1 Nüfus Artış Hızı (%) 2 Cari Fiyatlarla GSYİH (Milyar $) 3 Kişi Başına GSYİH ($) 4 Satınalma Gücü Paritesine Göre Kişi Başına GSYİH

Detaylı

AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4.

AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4. AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4. Ülkelerin Büyüme Oranı 5. Ülkelerin Kişi Başına Gayri Safi Yurtiçi

Detaylı

İçindekiler kısa tablosu

İçindekiler kısa tablosu İçindekiler kısa tablosu Önsöz x Rehberli Tur xii Kutulanmış Malzeme xiv Yazarlar Hakkında xx BİRİNCİ KISIM Giriş 1 İktisat ve ekonomi 2 2 Ekonomik analiz araçları 22 3 Arz, talep ve piyasa 42 İKİNCİ KISIM

Detaylı

TÜRKİYE DE VE DÜNYA DA İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ

TÜRKİYE DE VE DÜNYA DA İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ TÜRKİYE DE VE DÜNYA DA İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ İş Sağlığı ve Güvenliği Kavramı Geleneksel anlamıyla iş sağlığı ve güvenliği; işyerlerini işin yürütümü nedeniyle oluşan tehlikelerden uzaklaştırmak ve sağlığa

Detaylı

Çalışma Hayatının İki Büyük Korkusu: İşsizlik ve İş Güvencesizliği Two Big Fear of Working Life: Unemployment and Job Insecurity

Çalışma Hayatının İki Büyük Korkusu: İşsizlik ve İş Güvencesizliği Two Big Fear of Working Life: Unemployment and Job Insecurity Çalışma Hayatının İki Büyük Korkusu: İşsizlik ve İş Güvencesizliği Two Big Fear of Working Life: Unemployment and Job Insecurity İskender GÜMÜŞ* Nebi Sümer, Nevin Solak, Mehmet Harma İşsiz Yaşam: İşsizliğin

Detaylı

İBRAHİM ARAP. e-posta: ibrahim.arap@deu.edu.tr Tel: +0. 232. 420 41 80 / 20620. 2004-2009 : Dokuz Eylül Üni. Sosyal Bilimler Enst.

İBRAHİM ARAP. e-posta: ibrahim.arap@deu.edu.tr Tel: +0. 232. 420 41 80 / 20620. 2004-2009 : Dokuz Eylül Üni. Sosyal Bilimler Enst. İBRAHİM ARAP e-posta: ibrahim.arap@deu.edu.tr Tel: +0. 232. 420 41 80 / 20620 KİŞİSEL BİLGİLER Uyruğu : T.C Doğum Tarihi : 01.02.1972 Doğum Yeri : Mersin Medeni Durumu : Evli ÖĞRENİM 2004-2009 : Dokuz

Detaylı

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER Modern Siyaset Teorisi Dersin Kodu SBU 601 Siyaset, iktidar, otorite, meşruiyet, siyaset sosyolojisi, modernizm,

Detaylı

ELEKTRİKLİ ARAÇLARIN VE YAKIT ETKİNLİK POLİTİKALARININ PETROL FİYATLARINA ETKİSİ

ELEKTRİKLİ ARAÇLARIN VE YAKIT ETKİNLİK POLİTİKALARININ PETROL FİYATLARINA ETKİSİ ELEKTRİKLİ ARAÇLARIN VE YAKIT ETKİNLİK POLİTİKALARININ PETROL FİYATLARINA ETKİSİ Ersin ÖKTEM 1 Yrd.Doç.Dr. İzzettin TEMİZ 2 1 Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı TPAO, eoktem@tpao.gov.tr 2 Gazi Üniversitesi

Detaylı

Yeni Sosyal Güvenlik Sistemi Üzerine Notlar

Yeni Sosyal Güvenlik Sistemi Üzerine Notlar Yeni Sosyal Güvenlik Sistemi Üzerine Notlar Recep Kapar Muğla Üniversitesi recepkapar@sosyalkoruma.net www.sosyalkoruma.net Sosyal Güvenlik Harcamaları Yüksek Değildir Ülke İsveç Fransa Danimarka Belçika

Detaylı

İŞLETME POLİTİKASI (Stratejik Yönetim Süreci)

İŞLETME POLİTİKASI (Stratejik Yönetim Süreci) İŞLETME POLİTİKASI (Stratejik Yönetim Süreci) İşletmenin uzun dönemde yaşamını devam ettirmesine ve sürdürülebilir rekabet üstünlüğü sağlamasına yönelik bilgi toplama, analiz, seçim, karar ve uygulama

Detaylı

HALKLA İLİŞKİLER (HİT102U)

HALKLA İLİŞKİLER (HİT102U) DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. HALKLA İLİŞKİLER (HİT102U) KISA ÖZET

Detaylı

Madenlerde Yaşanan İş Kazaları ve Sonuçları Üzerine Bir Değerlendirme Selin Arslanhan Araştırmacı

Madenlerde Yaşanan İş Kazaları ve Sonuçları Üzerine Bir Değerlendirme Selin Arslanhan Araştırmacı Madenlerde Yaşanan İş Kazaları ve Sonuçları Üzerine Bir Değerlendirme Selin Arslanhan Araştırmacı Hüseyin Ekrem Cünedioğlu Araştırmacı TEPAV Değerlendirme Notu Temmuz 2010 Özet Türkiye maden sektörünün

Detaylı

ENDÜSTRİ MÜHENDİSİ TANIM GÖREVLER KULLANILAN ALET VE MALZEMELER

ENDÜSTRİ MÜHENDİSİ TANIM GÖREVLER KULLANILAN ALET VE MALZEMELER ENDÜSTRİ MÜHENDİSİ TANIM GÖREVLER Üretimin girdileri olan hammadde, yardımcı malzeme, enerji, makine ve işgücü gibi kaynakların en verimli şekilde kullanılması ve kalitesi yüksek, maliyeti düşük ürün elde

Detaylı

Kadınların Ġstihdama Katılımı ve YaĢanan Sorunlar

Kadınların Ġstihdama Katılımı ve YaĢanan Sorunlar Kadınların Ġstihdama Katılımı ve YaĢanan Sorunlar Lütfi ĠNCĠROĞLU Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Çalışma Genel Müdür Yardımcısı GiriĢ Nüfusunun yarısı kadın olan ülkemizde, kadınların işgücü piyasasına

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Doç. Dr. Mehmet KARAKAŞ. Yalova Üniversitesi İ.İ.B.F. İktisat Bölümü Öğretim Üyesi. Üniversite. Üniversitesi

ÖZGEÇMİŞ. Doç. Dr. Mehmet KARAKAŞ. Yalova Üniversitesi İ.İ.B.F. İktisat Bölümü Öğretim Üyesi. Üniversite. Üniversitesi Doğum Tarihi: 28.11.1970 ÖZGEÇMİŞ Doç. Dr. Mehmet KARAKAŞ Doğum Yeri: Medeni Hali: Kişisel E-posta: İstanbul Evli (2 Çocuk) karakasmehmet34@gmail.com Mevcut Konum Yalova Üniversitesi İ.İ.B.F. İktisat Bölümü

Detaylı

Sağlıkta Maliyet. B.Burcu TANER Mayıs.2015

Sağlıkta Maliyet. B.Burcu TANER Mayıs.2015 Sağlıkta Maliyet B.Burcu TANER Mayıs.2015 14 Mayıs 2015 tarihinde Acıbadem Üniversitesi nde yapılan ASG XV. Hemşirelik Haftası Etkinliklerinde sunulmuştur. Hedef Daha geniş kitleler için daha iyi sağlık

Detaylı

HİDROLİK PNÖMATİK SEKTÖRÜ NOTU

HİDROLİK PNÖMATİK SEKTÖRÜ NOTU HİDROLİK PNÖMATİK SEKTÖRÜ NOTU Akışkan gücü, basınçlı akışkanların, ister sıvı ister gaz halinde olsun, enerjilerinden faydalanarak elde edilen güçtür. Sıvı veya gaz, yada somut olarak su veya hava, ancak

Detaylı

DR. MEVLÜT ÇETİNKAYA NIN ÖZGEÇMİŞİ VE ÇALIŞMLARI

DR. MEVLÜT ÇETİNKAYA NIN ÖZGEÇMİŞİ VE ÇALIŞMLARI DR. MEVLÜT ÇETİNKAYA NIN ÖZGEÇMİŞİ VE ÇALIŞMLARI mcetinkaya@petkim.com.tr 1959 yılında Ankara da doğan Mevlüt ÇETİNKAYA, İlk ve Ortaokulu Ankara, Lise öğrenimini Kayseri İnşaat Teknik Lisesinde tamamlamıştır.

Detaylı

Kıvanç Duru 2015 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Programı Değerlendirmesi

Kıvanç Duru 2015 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Programı Değerlendirmesi Kıvanç Duru 2015 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Programı Değerlendirmesi Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisadi ve Mali Analiz Yüksek Lisansı Bütçe Uygulamaları ve Mali Mevzuat Dersi 2015 YILI

Detaylı

MÜHENDİSLİK EĞİTİMLERİNDE ÖLÇÜMBİLİM VE KALİBRASYON KONULARINDAKİ MEVCUT DURUMUN DEĞERLENDİRİLMESİ

MÜHENDİSLİK EĞİTİMLERİNDE ÖLÇÜMBİLİM VE KALİBRASYON KONULARINDAKİ MEVCUT DURUMUN DEĞERLENDİRİLMESİ 253 MÜHENDİSLİK EĞİTİMLERİNDE ÖLÇÜMBİLİM VE KALİBRASYON KONULARINDAKİ MEVCUT DURUMUN DEĞERLENDİRİLMESİ Özge ALTUN ÖZET Ülkemizde gelişen teknoloji ve ileri seviye mühendislik uygulamalarının artmasıyla

Detaylı

Derece Alan Üniversite Yıl

Derece Alan Üniversite Yıl ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Çetin DOĞAN 2. Doğum Tarihi : 28.01.1964 3. Unvanı : Profesör 4. Öğrenim Durumu : Doktora Derece Alan Üniversite Yıl Doktora İktisat Bölümü Bradford Üniversitesi, 1993 İngiltere

Detaylı

DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE EKONOMİSİ

DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE EKONOMİSİ DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE EKONOMİSİ (Taslak Rapor Özeti) Faruk Aydın Hülya Saygılı Mesut Saygılı Gökhan Yılmaz Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Araştırma ve Para Politikası Genel Müdürlüğü

Detaylı

İSO YÖNETİM KURULU BAŞKANI ERDAL BAHÇIVAN IN KONUŞMASI

İSO YÖNETİM KURULU BAŞKANI ERDAL BAHÇIVAN IN KONUŞMASI İSO YÖNETİM KURULU BAŞKANI ERDAL BAHÇIVAN IN KONUŞMASI 2023 e 10 Kala Kamu Üniversite Sanayi İşbirliği Bölgesel Toplantısı nda konuya yönelik düşüncelerimi ifade etmeden önce sizleri, şahsım ve İstanbul

Detaylı

İSG KÜLTÜRÜ VE EĞİTİM

İSG KÜLTÜRÜ VE EĞİTİM İSG KÜLTÜRÜ VE EĞİTİM DOÇ.DR.SAİM OCAK MARMARA ÜNİVERSİTESİ HUKUK FAKÜLTESİ İSG AMACI Çalışanları Korumak Üretim Güvenliğini Sağlamak (İş gücü kaybını önlemek) İşletme Güvenliğini Sağlamak İSG HAKKI Sağlıklı

Detaylı

izlenmiştir. Çin Halk Cumhuriyeti 1949 yılında kurulmuştur. IMF'ye bağlıbirimler: Guvernörler Konseyi, İcra Kurulu, Geçici Kurul, Kalkınma Kurulu

izlenmiştir. Çin Halk Cumhuriyeti 1949 yılında kurulmuştur. IMF'ye bağlıbirimler: Guvernörler Konseyi, İcra Kurulu, Geçici Kurul, Kalkınma Kurulu DÜNYA EKONOMİSİ Teknoloji, nüfus ve fikir hareketlerini içeren itici güce birinci derecede itici güç denir. Global işbirliği ağıgünümüzde küreselleşmişyeni ekonomik yapının belirleyicisidir. ASEAN ekonomik

Detaylı

K R Ü E R SEL L K R K İ R Z SON O R N A R S A I TÜR Ü K R İ K YE E KO K N O O N M O İSİND N E D İKT K İSAT A P OL O İTİKA K L A AR A I

K R Ü E R SEL L K R K İ R Z SON O R N A R S A I TÜR Ü K R İ K YE E KO K N O O N M O İSİND N E D İKT K İSAT A P OL O İTİKA K L A AR A I KÜRESEL KRİZ SONRASI TÜRKİYE EKONOMİSİNDE İKTİSAT POLİTİKALARI Prof. Dr. Adem ahin TOBB-ETÜ Öğretim Üyesi 14 Mayıs 2010, İSTANBUL KRİZLER 2008 2001 İç Kaynaklı Finansal Derinliği Olan Olumlu Makro Ekonomik

Detaylı

İKTİSAT ANABİLİM DALI ORTAK DOKTORA DERS İÇERİKLERİ. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS

İKTİSAT ANABİLİM DALI ORTAK DOKTORA DERS İÇERİKLERİ. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS İKTİSAT ANABİLİM DALI ORTAK DOKTORA DERS İÇERİKLERİ 1. YIL GÜZ DÖNEMİ İleri Makroiktisat I IKT801 1 3 + 0 6 Makro iktisadın mikro temelleri, emek, mal ve sermaye piyasaları, modern AS-AD eğrileri. İleri

Detaylı

YÖNETİM SİSTEMLERİ. Alev ACAR Çevre Mühendisi Yönetim Sistemleri Uzmanı

YÖNETİM SİSTEMLERİ. Alev ACAR Çevre Mühendisi Yönetim Sistemleri Uzmanı YÖNETİM SİSTEMLERİ Alev ACAR Çevre Mühendisi Yönetim Sistemleri Uzmanı Genel Bilgilendirme Çevre Yönetim Sistemi (ISO 14001) İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi (OHSAS 18001) Sosyal Sorumluluk Standardı

Detaylı

YENİ HÜKÜMET PROGRAMI EKONOMİ VE HAZIR GİYİM SEKTÖRÜ İÇİN DEĞERLENDİRME EKONOMİ VE STRATEJİ DANIŞMANLIK HİZMETLERİ 30 KASIM 2015

YENİ HÜKÜMET PROGRAMI EKONOMİ VE HAZIR GİYİM SEKTÖRÜ İÇİN DEĞERLENDİRME EKONOMİ VE STRATEJİ DANIŞMANLIK HİZMETLERİ 30 KASIM 2015 YENİ HÜKÜMET PROGRAMI EKONOMİ VE HAZIR GİYİM SEKTÖRÜ İÇİN DEĞERLENDİRME EKONOMİ VE STRATEJİ DANIŞMANLIK HİZMETLERİ 30 KASIM 2015 HÜKÜMETİN YAPISI VE BAKANLIKLAR EKONOMİ YÖNETİMİ; REFORMLAR İLE HIZLI EKONOMİK

Detaylı

TEKSTİL MAKİNALARI. Hazırlayan Hasan KÖSE 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi

TEKSTİL MAKİNALARI. Hazırlayan Hasan KÖSE 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi TEKSTİL MAKİNALARI Hazırlayan Hasan KÖSE 2006 T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi TEKSTİL MAKİNALARI TÜRKİYE DE ÜRETİM Tanımı Tekstil makinaları, tekstil sanayinin

Detaylı

AB 2020 Stratejisi ve Türk Eğitim Politikasına Yansımaları

AB 2020 Stratejisi ve Türk Eğitim Politikasına Yansımaları AB 2020 Stratejisi ve Türk Eğitim Politikasına Yansımaları Y. Doç. Dr. Tamer Atabarut Boğaziçi Üniversitesi Yaşamboyu Eğitim Merkezi Müdürü atabarut@boun.edu.tr Avrupa 2020 Stratejisi: Akıllı, Sürdürülebilir

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM 2013 yılının ikinci çeyreğinde yüzde 2,8 oranında büyüyen ABD ekonomisi üçüncü çeyrekte yüzde 3,6 oranında büyümüştür. ABD de 6 Aralık 2013 te

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ ÜNİVERSİTESİ DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ

ÖZGEÇMİŞ ÜNİVERSİTESİ DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ 1. Adı Soyadı: Ahmet Okur 2. Doğum Tarihi: 05.05.1953 3. Unvanı: Yard.Doç. Öğrenim Durumu: ÖZGEÇMİŞ Lisans İşletme ESKİŞEHİR İKTİSADİ VE TİCARİ İLİMLER AKADEMİSİ Yüksek İktisat Ana DOKUZ EYLÜL Lisans(Tezli)

Detaylı

İzmir İktisat Kongresi, 30-31 Ekim 2013 Oturum 7D: Tarım ve Gıda Sektöründe Dönüşüm. Panel Başkanı: Vedat Mirmahmutoğlları, GTHB Müsteşarı

İzmir İktisat Kongresi, 30-31 Ekim 2013 Oturum 7D: Tarım ve Gıda Sektöründe Dönüşüm. Panel Başkanı: Vedat Mirmahmutoğlları, GTHB Müsteşarı İzmir İktisat Kongresi, 30-31 Ekim 2013 Oturum 7D: Tarım ve Gıda Sektöründe Dönüşüm Panel Başkanı: Vedat Mirmahmutoğlları, GTHB Müsteşarı Panelistler: Erdoğan Güneş (Ankara Üniversitesi), Abdullah Kutlu

Detaylı

Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi ISSN 1302 6658

Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi ISSN 1302 6658 Kocaeli Üniversitesi ISSN 1302 6658 Yusuf Bayraktutan, Yüksel Bayraktar Yakınlaşma Kriterleri Bağlamında AB Genişlemesi ve Türkiye Tahir Büyükakın, Cemil Erarslan Enflasyon Hedeflemesi ve Türkiye de Uygulanabilirliğinin

Detaylı

URAP ALAN SIRALAMASI 9 EYLÜL 2016 URAP (University Ranking by Academic Performance)

URAP ALAN SIRALAMASI 9 EYLÜL 2016 URAP (University Ranking by Academic Performance) URAP 2015-2016 ALAN SIRALAMASI 9 EYLÜL 2016 URAP (University Ranking by Academic Performance) ODTÜ Enformatik Enstitüsü URAP Laboratuvarı, üniversitelerin güçlü ve geliştirmeye açık yönlerini belirlemelerine

Detaylı

Global Ekonomi ve Yurtdışı Piyasalar. Temmuz 2011

Global Ekonomi ve Yurtdışı Piyasalar. Temmuz 2011 Global Ekonomi ve Yurtdışı Piyasalar Temmuz 2011 Görünüm Küresel ekonomide toparlanma sürüyor: Gelişmiş ülkelerdeki borç yükünün yarattığı kırılganlık sebebiyle toparlanma yavaş seyrederken, gelişmekte

Detaylı

Yunanistan Ekonomik Krizine Genel Bir Bakış

Yunanistan Ekonomik Krizine Genel Bir Bakış Yunanistan Ekonomik Krizine Genel Bir Bakış Dr. Aytekin Keleş Son yirmi yılda dünya hızla global bir ekonomik yapı haline dönüşmektedir. Her bir ülkenin ekonomisi ve ekonomik değişimleri birçok ülkeyi

Detaylı

2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI. (40 Test Sorusu)

2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI. (40 Test Sorusu) ZİRAAT BANKASI 2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI (40 Test Sorusu) 1 ) Aşağıdakilerden hangisi bir kredi derecelendirme kuruluşudur? A ) FED B ) IMF C ) World Bank D ) Moody's E ) Bank

Detaylı

WORLD FOOD DAY 2010 UNITED AGAINST HUNGER

WORLD FOOD DAY 2010 UNITED AGAINST HUNGER DUNYA GIDA GUNU ACLIGA KARSI BIRLESELIM Dr Aysegul AKIN FAO Turkiye Temsilci Yardimcisi 15 Ekim 2010 Istanbul Bu yılki kutlamanın teması, ulusal, bölgesel ve uluslararası düzeyde dünyadaki açlıkla mücadele

Detaylı

21. YÜZYILDA DEĞİŞİM, YÖNETİM VE LİDERLİK. Dr. Mesud ÜNAL

21. YÜZYILDA DEĞİŞİM, YÖNETİM VE LİDERLİK. Dr. Mesud ÜNAL 21. YÜZYILDA DEĞİŞİM, YÖNETİM VE LİDERLİK Dr. Mesud ÜNAL I Yayın No : 2617 Araştırma Dizisi : 4 1. Baskı - Ocak 2012 - İSTANBUL ISBN 978-605 - 377-639 - 0 Copyright Bu kitabın bu basısının Türkiye deki

Detaylı

TÜRKİYE DE 2013 YILINDA ENFLASYON YEŞİM CAN

TÜRKİYE DE 2013 YILINDA ENFLASYON YEŞİM CAN TÜRKİYE DE 2013 YILINDA ENFLASYON YEŞİM CAN KIRKLARELİ-2014 Kırklareli Üniversitesi Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Merkezi TÜRKİYE DE 2013 YILINDA ENFLASYON HAZIRLAYAN YEŞİM CAN Adres: Ekonomik ve Sosyal

Detaylı

İş Sağlığı ve Güvenliği

İş Sağlığı ve Güvenliği İş Sağlığı ve Güvenliği Sunanlar: Cem Taşkın Öktem 1133022 Büşra Duman 1133024 Sunum Tarihi: 06.03.2014 İrem Bengisu Ay 1133016 Kübra Yaman 1133036 İş Sağlığı ve İş Güvenliğinin Gelişimi Geçmişi daha eskiye

Detaylı

MELİKŞAH ÜNİVERSİTESİ HUKUK FAKÜLTESİ DERGİSİ

MELİKŞAH ÜNİVERSİTESİ HUKUK FAKÜLTESİ DERGİSİ MELİKŞAH ÜNİVERSİTESİ HUKUK FAKÜLTESİ DERGİSİ MELİKŞAH ÜNİVERSİTESİ HUKUK FAKÜLTESİ DERGİSİ Gen Hukuku Özel Sayısı CİLT: I SAYI: 1 YIL: 2012 HAZİRAN 2012 KAYSERİ SAHİBİ Melikşah Üniversitesi Hukuk Fakültesi

Detaylı

İş Sağlığı Güvenliğine Genel Bakış ve Güvenlik Kültürü Güvenlik, yapılan işin ve/veya çalışma şartlarının zarar ve/veya tehlike içermeme durumudur. Güvenliği sağlamanın üç ana kuralı vardır; 1- Güvenliği

Detaylı

GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ

GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ Hazırlayan: Fethi SAYGIN Mart 2014 Kaynak :DESTATIS (Alman İstatistik Enstitüsü) GENEL DEĞERLENDİRME Ekonomi piyasalarındaki durgunluk ve sorunlara rağmen,

Detaylı

CAM SANAYİİ. Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi

CAM SANAYİİ. Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi CAM SANAYİİ Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006 T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi TÜRKİYE'DE ÜRETİM Cam sanayii, inşaat, otomotiv, meşrubat, gıda, beyaz eşya, mobilya,

Detaylı

Türkiye de Kadın İstihdam Sorununa Çözümler LİZBON SÜRECİ ve KADIN GİRİŞİMCİLİĞİ

Türkiye de Kadın İstihdam Sorununa Çözümler LİZBON SÜRECİ ve KADIN GİRİŞİMCİLİĞİ Türkiye de Kadın İstihdam Sorununa Çözümler LİZBON SÜRECİ ve KADIN GİRİŞİMCİLİĞİ TOBB Kadın Girişimciler Kurulu Kongresi Ankara, 25 Ağustos 2008 Y.Doç.Dr. İpek İlkkaracan İstanbul Teknik Üniversitesi Kadının

Detaylı

2014 NİSAN AYI ENFLASYON RAPORU

2014 NİSAN AYI ENFLASYON RAPORU 2014 NİSAN AYI ENFLASYON RAPORU HAZIRLAYAN 05.05.2014 RAPOR Doç. Dr. Murat BİRDAL - İktisat Fakültesi İktisat Bölümü Yrd. Doç. Dr. Sema ULUTÜRK AKMAN - İstatistik Araştırma Merkezi Araş. Gör. Hakan BEKTAŞ

Detaylı

ENDÜSTRİYEL VE POST-ENDÜSTRİYEL DÖNÜŞÜM

ENDÜSTRİYEL VE POST-ENDÜSTRİYEL DÖNÜŞÜM ENDÜSTRİYEL VE POST-ENDÜSTRİYEL DÖNÜŞÜM Bilgi, Ekonomi ve Kültür Prof. Dr. Veysel BOZKURT İstanbul Üniversitesi EKİN 2012 ÖNSÖZ ii Endüstriyel dönüşümün toplumsal sonuçlarını en iyi anlatan yazarlardan

Detaylı

İKİNCİ YIL ÜÇÜNCÜ YIL

İKİNCİ YIL ÜÇÜNCÜ YIL ÇALIŞMA EKONOMİSİ VE ENDÜSTRİ İLİŞKİLERİ BÖLÜMÜ LİSANS DERS PROGRAMI (II.Öğretim) 101 İktisada Giriş I 2 0 2 4 102 İktisada Giriş II 2 0 2 4 103 Genel Muhasebe I 2 0 2 4 104 Genel Muhasebe II 2 0 2 4 105

Detaylı

Özgeçmiş ve Eserler Listesi. Mehmet KARAKAŞ

Özgeçmiş ve Eserler Listesi. Mehmet KARAKAŞ Özgeçmiş ve Eserler Listesi Mehmet KARAKAŞ Doğum Tarihi: 28.11.1970 Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Lisans Maliye İstanbul Üniversitesi 1994 Y. Lisans Bütçe ve Mali Planlama İstanbul Üniversitesi

Detaylı

SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası

SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası STRATEJİK VİZYON BELGESİ SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası Yakın geçmişte yaşanan küresel durgunluklar ve ekonomik krizlerden dünyanın birçok ülkesi ve bölgesi etkilenmiştir. Bu süreçlerde zarar

Detaylı

SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA

SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA Problem 1 (KMS-2001) Kısa dönem toplam arz eğrisinin pozitif eğimli olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Detaylı

RÜZGAR ENERJĐSĐ. Erdinç TEZCAN FNSS

RÜZGAR ENERJĐSĐ. Erdinç TEZCAN FNSS RÜZGAR ENERJĐSĐ Erdinç TEZCAN FNSS Günümüzün ve geleceğimizin ekmek kadar su kadar önemli bir gereği; enerji. Son yıllarda artan dünya nüfusu, modern hayatın getirdiği yenilikler, teknolojinin gelişimi

Detaylı

ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLAR DEĞERLENDİRME RAPORU

ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLAR DEĞERLENDİRME RAPORU ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLAR DEĞERLENDİRME RAPORU Ağustos 2010 TÜRKİYE YE ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIM GİRİŞLERİ 2010 YILI İLK YARISINDA 3,2 MİLYAR DOLAR OLDU 2010 yılının ilk yarısında, Türkiye ye

Detaylı

AKADEMİK ÖZGEÇMİŞ. Maliye Anabilim Dalı Doktora Programı, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Dokuz Eylül Üniversitesi (1986-1989)

AKADEMİK ÖZGEÇMİŞ. Maliye Anabilim Dalı Doktora Programı, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Dokuz Eylül Üniversitesi (1986-1989) Prof. Dr. Coşkun Can Aktan Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Buca-İzmir TÜRKİYE http://www.canaktan.org E-Mail: ccan.aktan@deu.edu.tr AKADEMİK ÖZGEÇMİŞ EĞİTİM Doktora Maliye

Detaylı

6. Uluslararası Sosyal Güvenlik Sempozyumu İzmir de Başladı

6. Uluslararası Sosyal Güvenlik Sempozyumu İzmir de Başladı 6. Uluslararası Sosyal Güvenlik Sempozyumu İzmir de Başladı Sosyal Güvenlik Kurumu(SGK) ve Uluslararası Sosyal Güvenlik Teşkilatı(ISSA) işbirliği ile Stratejik İnsan Kaynakları Politikaları ve İyi Yönetişim

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİSİ MAKRO EKONOMİK GÖSTERGELER. (Kasım 2015)

TÜRKİYE EKONOMİSİ MAKRO EKONOMİK GÖSTERGELER. (Kasım 2015) TÜRKİYE EKONOMİSİ MAKRO EKONOMİK GÖSTERGELER (Kasım 2015) TEPAV Perakende Güven Endeksi-TEPE (Ağustos 2015) TEPE, Ekim ayında bir önceki aya ve geçen yılın aynı dönemine göre arttı. Geçtiğimiz 3 ayda işlerin

Detaylı

MONİTÖR MONİTOR 05/02/2015

MONİTÖR MONİTOR 05/02/2015 FX BİST MONİTÖR MONİTOR 05/02/2015 21/10/2015 Halk Yatırım Yurtiçi Satış Destek Bölümü tarafından hazırlanmıştır. Halk Yatırım Satış ve Pazarlama Birimi tarafından hazırlanmıştır FOREX GÖRÜNÜM TÜRKİYE

Detaylı

DÜNYADA VE TÜRKİYEDE MESLEK HASTALIKLARI

DÜNYADA VE TÜRKİYEDE MESLEK HASTALIKLARI 1 DÜNYADA VE TÜRKİYEDE MESLEK HASTALIKLARI Meslek hastalıkları, işyeri ortamında bulunan faktörlerin etkisi ile meydana gelen hastalıkların ortak adıdır. Dünya Sağlık Örgütü ve Uluslararası Çalışma Örgütü

Detaylı

Marmara Üniversitesi Lojistik & Tedarik Zinciri Yönetimi Sertifika Programı Marmara University Logistics & Supply Chain Management Certificate Program

Marmara Üniversitesi Lojistik & Tedarik Zinciri Yönetimi Sertifika Programı Marmara University Logistics & Supply Chain Management Certificate Program Marmara Üniversitesi Lojistik & Tedarik Zinciri Yönetimi Sertifika Programı Marmara University Logistics & Supply Chain Management Certificate Program Amaç Değişen ve gelişen müşteri isteklerinin en verimli

Detaylı