İş sağlığı kavramı Ülkemiz İSG göstergeleri İş Kazaları Fiziksel etkenler

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "İş sağlığı kavramı Ülkemiz İSG göstergeleri İş Kazaları Fiziksel etkenler"

Transkript

1 İş sağlığı kavramı Ülkemiz İSG göstergeleri İş Kazaları Fiziksel etkenler Prof.Dr.Halim İŞSEVER İstanbul Tıp Fakültesi Halk Sağlığı AD İ.Ü İSG Koordinatörü

2 Amaç Üniversitemiz Rektörlük teşkilatı çalışanlarının İş sağlığı ve güvenliği kavramı, Ülkemiz İSG göstergelerini, Meslek hastalıkları, Fiziksel etkenler, Temel ergonomi kavramları konusunda bilgilenmelerini sağlamak

3 İş Sağlığı kavramı, kapsamı bütün mesleklerde çalışanların bedensel ruhsal sosyal iyilik hallerinin korunması, geliştirilmesi, en üst düzeyde sürdürülmesi işin insana işçinin kendi işine uyumunun sağlanması Tanım 1995 de gözden geçirilmiş, aynı ifade korunarak, bu amaca ulaşmak için iş ortamının sağlığı ve güvenliği geliştirecek şekilde düzenlenmesi gerektiğine işaret etmiştir ILO WHO, 1951

4 SAĞLIĞIN DOĞAL GİDİŞİ ETKEN ÇEVRE İYİLEŞME ÖZÜRLENME ÖLÜM İNSAN ORGANİZMASI HER ÜÇ FAKTÖR GRUBU KARŞILIKLI OLARAK ETKİLEŞİR HASTALIK UYARANI KONAKÇI REAKSİYONU SEMPTOMLAR KLİNİK ÖNCESİ DEVRE PRİMER KORUMA KLİNİK DEVRE SEKONDER KORUMA TERSİYER KORUMA SAĞLIK KAPASİTESİNİN YÜKSELTİLMESİ ÖZGÜL KORUMA ERKEN TANI VE UYGUN TEDAVİ İŞGÖRMEZLİĞİN DURDURULMASI KAZANMA GÜCÜNÜN İADESİ 4

5 SAĞLIĞIN DOĞAL GİDİŞİ ETKEN ÇEVRE İYİLEŞME ÖZÜRLENME ÖLÜM İNSAN ORGANİZMASI HER ÜÇ FAKTÖR GRUBU KARŞILIKLI OLARAK ETKİLEŞİR HASTALIK UYARANI KONAKÇI REAKSİYONU SEMPTOMLAR KLİNİK ÖNCESİ DEVRE PRİMER KORUMA KLİNİK DEVRE SEKONDER KORUMA TERSİYER KORUMA SAĞLIK KAPASİTESİNİN YÜKSELTİLMESİ ÖZGÜL KORUMA ERKEN TANI VE UYGUN TEDAVİ İŞGÖRMEZLİĞİN DURDURULMASI KAZANMA GÜCÜNÜN İADESİ Kaza ve MH öncesi devre Sağlıklı dönem Kaza ve MH sonrası dönem Hastalıklı dönem

6 SAĞLIĞIN DOĞAL GİDİŞİ ETKEN ÇEVRE İYİLEŞME ÖZÜRLENME ÖLÜM İNSAN ORGANİZMASI HER ÜÇ FAKTÖR GRUBU KARŞILIKLI OLARAK ETKİLEŞİR HASTALIK UYARANI KONAKÇI REAKSİYONU SEMPTOMLAR KLİNİK ÖNCESİ DEVRE Olumsuz işyeri koşullarını düzeltmek İş organizasyonu PRİMER Risk değerlendirmesi, KORUMA İşe giriş muayeneleri Sağlık eğitimi SAĞLIK Ergonomi ÖZGÜL KAPASİTESİNİN İşyeri faktörlerinin optimize KORUMA YÜKSELTİLMESİ Edilmesi Eğitim.. Kişisel koruyucular Primer koruma.. ERKEN TANI VE UYGUN TEDAVİ KLİNİK DEVRE SEKONDER Periyodik muayeneler KORUMA Risk faktörlerine yönelik Tarama muayeneleri,uygun Veri tabanın hazırlanması Erken tanı,. İŞGÖRMEZLİĞİN DURDURULMASI TERSİYER KORUMA KAZANMA GÜCÜNÜN İADESİ 6

7 İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) Hizmetleri Amaç: Çalışanın sağlığını korumak Strateji: İSG Uygulama İlkeleri Uygun işe yerleştirme İşyeri risklerinin saptanması İşyeri risklerinin kontrolü Aralıklı kontrol muayenesi İşyeri sağlık ve güvenlik hizmetleri Sağlık eğitimi İnsangücü: Doktor, mühendis diğer sağlık ve teknik elemanlar Yasal dayanak

8 İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ (İSG) KANUNU No Kabul: RG:

9 Amaç İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KOORDİNATÖRLÜĞÜ İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ (İSG) KANUNU No Kabul: RG: MADDE 1 (1) Bu Kanunun amacı; işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması ve mevcut sağlık ve güvenlik şartlarının iyileştirilmesi için işveren ve çalışanların görev, yetki, sorumluluk, hak ve yükümlülüklerini düzenlemektir. Kapsam ve istisnalar MADDE 2 (1) Bu Kanun; kamu ve özel sektöre ait bütün işlere ve işyerlerine, bu işyerlerinin işverenleri ile işveren vekillerine, çırak ve stajyerler de dâhil olmak üzere tüm çalışanlarına faaliyet konularına bakılmaksızın uygulanır.

10 İstisna: TSK, emniyet, afet müdahale ekipleri, ev hizmetleri, kendi nam ve hesabına tek başına çalışanlar

11 KAMUDA İSG HİZMETLERİ

12 İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) Hizmetleri Amaç: Çalışanın sağlığını korumak Strateji: İSG Uygulama İlkeleri Uygun işe yerleştirme İşyeri risklerinin saptanması İşyeri risklerinin kontrolü Aralıklı kontrol muayenesi İşyeri sağlık ve güvenlik hizmetleri Sağlık eğitimi İnsangücü: Doktor ve diğer sağlık elemanları Mühendis ve diğer teknik elemanlar

13 İSG HİZMET MODELLERİ Kısmi süreli işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı istihdamı Tam süreli işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı istihdamı Ortak Sağlık ve Güvenlik Biriminden hizmet alımı

14 Ülkemizin göstergeleri..

15 Çalışma Yaşamı ve Sağlık İlişkisi Çalışma Ortamı Çalışma İlişkileri SAĞLIK Çalışma Koşulları Yaşanan Çevre Bireysel Özellikler Toplumsal Özellikler A.Ergör

16 İş çevresi

17 Zararlar Durum Risk seviyesi Sonuçlar Fiziksel İş kazaları Biyolojik Kimyasal Ergonomik Psikososyal Yüksek kişisel talep Yüksek profesyonel talep Kısıtlı veya talebin kontrol edilmemesi Meslek hastalıkları, mesleksel kanserler Artan riske maruziyet Stress Şiddet Depresyon Bağımlılık (Alkol, ilaç, sigara ) Yetersiz beslenme Yetersiz hareket Cinsiyet ayrımcılığı Absenteism, İş devamsızlık İş kaybı Ağrı, hastalık, rahatsızlık Yeti kaybı Ölüm

18 İş ve sağlık arasındaki ilişki Aşırı iş yükü.. Sağlık problemleri Meslek hastalıkları Çalışanın sağlığına Gelen riskler Güvencesiz koşullar Güvencesiz davranışlar İş kazaları

19 İş kazası* a) Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, b) İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle, c) Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda, d) Emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda, e) Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında, meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaydır. *5510 sayılı yasa Md:13

20 İş kazası* İşyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, ölüme sebebiyet veren veya vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen engelli hâle getiren olayı sayılı yasa*

21 Meslek hastalığı* Meslek hastalığı, sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik halleridir. Mesleki risklere maruziyet sonucu ortaya çıkan hastalığı sayılı yasa *5510 sayılı yasa Md:14

22 Ülkemizde İş Kazaları Her yıl İş Kazası Ölüm/300 : Her gün 3-4 ölüm Malul/300 : Her gün 5-6 malul

23 İŞ KAZASI VE MESLEK HASTALIĞI SAYILARI - SÜREKLİ İŞ GÖRMEZLİK ÖLÜM YILLAR Sigortalı sayısı İŞ KAZASI MESLEK HASTALIĞI İŞ KAZASI MESLEK HASTALIĞI İŞ KAZASI MESLEK HASTALIĞI , , , , , , , , , Kaynak: SGK istatistikleri

24 YILLAR Sigortalı sayısı İŞ KAZA sayısı İŞ KAZASIölüm MESLEK İŞ KAZA HASTALIĞI HIZI İŞ KAZA ÖLÜM HIZ MES.HAS - HIZI-YÜZ ONBİNDE BİNDE , ,56 1,36 6, , ,68 1,55 7, , ,00 2,22 7, , ,48 1,23 14, , ,29 0,98 6, , ,12 1,30 4, , ,27 1,44 5, , ,28 1,54 6, , ,27 0,62 3,

25 YILLARI ARASI STANDARDİZE EDİLMİŞ İŞ KAZASI ORANLARI FAALİYET GRUPLARI (*) TOPLAM SİKO FAAL GR TOP. SİKO FAAL GR TOP. SİKO 11 KÖMÜR MADENCİLİĞİ , , ,88 34 METAL.MÜTEA.ESAS ENDÜS , , ,29 35 METALDEN EŞ.İM.(Makina Hariç) , , ,08 25 AĞAÇ VE MANTAR MAMÜLLERİ , , ,99 33 TAŞ,TOPRAK,KİL,KUM VS. İMA , , ,37 12 KÖMÜRDEN GAYRİ MADENLER , , ,26 30 KAUÇUK SANAYİİ , , ,25 36 MAKİNA İM. VE TAMİRATI , , ,83 26 MOBİLYA VE TESİSAT İMALATI , , ,08 27 KAĞIT VE KAĞIT.EŞYA İMALATI , , ,47 38 NAKİL ARAÇLARI İMALİ , , ,82 21 İÇKİ SANAYİİ , , ,74 23 DOKUMA SANAYİİ , , ,54 19 METAL OLMAYAN DİĞER , , ,13 14 TAŞ,KİL VE KUM OCAKLARI , , ,12 H.İşsever-İstanbul Tıp

26 YILLARI ARASI STANDARDİZE EDİLMİŞ İŞ KAZASI ORANLARI FAALİYET GRUPLARI TOP. SİKO FAALİ GR TOP. SİKO FAALİ GR TOP. SİKO 11 KÖMÜR MADENCİLİĞİ , , ,87 34 METAL.MÜTEA.ESAS ENDÜS , , ,17 35 METALDEN EŞ.İM.(Makina Hariç) , , ,92 33 TAŞ,TOPRAK, KİL, KUM VS. İMA , , ,67 30 KAUÇUK SANAYİİ , , ,69 12 KÖMÜRDEN GAYRİ MADENLER , , ,44 25 AĞAÇ VE MANTAR MAMÜLLERİ , , ,41 36 MAKİNA İM. VE TAMİRATI , , ,36 27 KAĞIT VE KAĞIT.EŞYA İMALATI , , ,74 26 MOBİLYA VE TESİSAT İMALATI , , ,96 38 NAKİL ARAÇLARI İMALİ , , ,65 39 DİĞER MUH.EŞYA İMALATI , , ,56 23 DOKUMA SANAYİİ , , ,35 13 HAM PETROL VE TABİİ GAZ , , ,09 14 TAŞ, KİL VE KUM OCAKLARI , , ,37 31 ECZA VE KİMYEVİ MAD.SANAYİİ , , ,32 21 İÇKİ SANAYİİ , , ,61 37 ELEKT.MAK.CİHAZ MALZ.İMA , , ,49

27 KOD FAALİYET GRUPLARI SIKO 2008 SIKO2009 SIKO 2010 SIKO 2011 SIKO BİTKİSEL İSTANBUL VE HAYVANSAL ÜRETİM ÜNİVERSİTESİ 49,890 İŞ SAĞLIĞI 88,09 79,32 VE GÜVENLİĞİ 74,09 KOORDİNATÖRLÜĞÜ 88,78 02 ORMANCILIK VE TOMRUKÇULUK 25,911 49,06 45,25 45,62 37,13 03 BALIKÇILIK VE SU ÜRÜNLERİ YETİŞ. 41,256 93,53 62,91 128,94 111,77 05 KÖMÜR VE LİNYİT ÇIKARTILMASI 1396, , , , ,14 06 HAM PETROL VE DOĞALGAZ ÇIKARIMI 96, ,55 243,95 219,40 186,76 07 METAL CEVHERİ MADENCİLİĞİ 241, ,79 283,15 322,32 298,15 08 DİĞER MADENCİLİK VE TAŞ OCAK. 122, ,67 154,87 195,59 153,89 09 MADENCİLİĞİ DESTEKLEYİCİ HİZMET 10, ,76 117,32 503,84 309,62 10 GIDA ÜRÜNLERİ İMALATI 70, ,00 107,98 108,67 116,00 11 İÇECEK İMALATI 83, ,70 110,48 92,34 79,38 12 TÜTÜN ÜRÜNLERİ İMALATI 74, ,58 227,59 126,89 76,14 13 TEKSTİL ÜRÜNLERİ İMALATI 130, ,75 155,40 131,48 190,05 14 GİYİM EŞYALARI İMALATI 23,257 34,42 35,85 30,27 29,56 15 DERİ VE İLGİLİ ÜRÜNLER İMALATI 52,656 50,90 42,83 51,98 45,27 16 AĞAÇ,AĞAÇ ÜRÜNLERİ VE MANTAR ÜR. 232, ,51 234,23 245,20 232,73 17 KAĞIT VE KAĞIT ÜRÜNLERİ İMALATI 192, ,18 249,04 251,98 245,48 18 KAYITLI MEDYANIN BASILMASI VE ÇOĞ. 39,005 55,78 68,62 71,24 61,67 19 KOK KÖMÜRÜ VE PETROL ÜRÜN. İM. 85, ,27 76,53 86,83 76,38 20 KİMYASAL ÜRÜNLERİ İMALATI 111, ,15 174,52 156,77 157,13 21 ECZACILIK VE ECZ.İLİŞKİN MAL.İM.. 130,376 40,83 21,16 40,84 36,20 22 KAUÇUK VE PLASTİK ÜRÜNLER İM. 161, ,27 211,75 211,73 216,51 23 METALİK OLMAYAN ÜRÜNLER İMA. 250, ,70 345,82 348,44 294,26 24 ANA METAL SANAYİ 410, ,87 508,15 531,10 477,84 25 FABRİK.METAL ÜRÜN.(MAK.TEC.HAR) 237, ,21 340,85 323,72 313,96 26 BİLGİSAYAR, ELEKRONİK VE OPTİK ÜR. 102, ,44 174,40 121,71 168,03 27 ELEKTRİKLİ TECHİZAT İMALATI 321, ,66 300,65 225,34 302,69 28 MAKİNE VE EKİPMAN İMALATI 330, ,20 205,22 208,31 226,59 29 MOTORLU KARA TAŞITI VE RÖMORK İM. 280, ,41 276,77 233,76 229,63 30 DİĞER ULAŞIM ARAÇLARI İMALATI 73, ,86 210,88 212,31 173,21 31 MOBİLYA İMALATI 736, ,28 143,20 180,53 181,10 33 MAKİNE VE EKİPMAN.KURULUMU VE ON. 163, ,44 107,16 105,70 107,34 35 ELK.GAZ,BUHAR VE HAVA.SİS.ÜRET.DA. 37,762 51,91 43,90 44,59 51, Yılları arasında Standardi ze edilmiş İş kazası oranları 36 SUYUN TOPLANMASI ARITILMASI VE DAĞT. 107, ,44 73,10 72,80 67,39 41 BİNA İNŞAATI 0,000 69,90 59,51 65,35 70,08 42 BİNA DIŞI YAPILARIN İNŞAATI 214,839 89,64 88,55 94,14 98,65 49 KARA TAŞIMA.VE BORU HATTI TAŞIMA. 62,380 80,74 70,82 70,82 66,52 50 SU YOLU TAŞIMACILIĞI 136, ,06 128,57 128,57 151,88 51 HAVAYOLU TAŞIMACILIĞI 138,011 56,44 216,32 132,28 130,37 52 TAŞIMA.İÇİN DEPOLAMA VE DESTEK.FA. 92, ,81 141,67 120,15 127,93 55 KONAKLAMA 140, ,90 85,75 79,61 79,03 56 YİYECEK VE İÇECEK HİZMETİ FAAL. 91,675 73,97 41,79 43,03 47,52 58 YAYIMCILIK FAALİYETLERİ 1996,689 21,22 3,16 6,27 8,60 68 GAYRİMENKUL FAALİYETLERİ 94,504 12,57 10,33 6,69 7,65 91 KÜTÜPHANE,ARŞİV VE MÜZELER 1361,526 29,46 10,46 7,97 36,34 93 SPOR, EĞLENCE VE DİNLENCE FAAL. 92,275 38,64 20,85 17,75 26,62 97 EV İÇİ ÇALIŞANLARIN FAALİYETLERİ 2579,415 94,07 9,95 7,69 2,94

28 yılları arasında kaza nedenlerine göre yüzde dağılımlar Kod no yıl2012 yıl2011 yıl2010 yıl2009 yıl2008 yıl Taşıt Kazaları - 4,76 4,17 4,03 4,14 3,45 3, Kişilerin Düşmesi 11,41 14,26 14,30 13,00 11,67 11, Makinelerin Sebep Olduğu Kazalar 17,90 13,38 12,08 15,06 14,22 14, Normal Sınırlar Dışındaki Isılara Maruz Kalmak Veya Temas Etmek 1,35 1,69 2,34 1,80 1,92 1, Düşen Cisimlerin Çarpıp Devirmesi 14,81 18,68 19,01 17,71 18,18 16, Bir Veya Birden Fazla Cismin Sıkıştırması, Ezmesi,Batması, Kesmesi 26,15 34,67 37,11 30,01 33,34 34, Diğer Nedenler 17,72 8,46 5,48 13,30 12,24 10,09

29 yılları arasında kaza nedenlerine göre yüzde dağılım grafiği yıl12 yıl11 yıl10 yıl09 yıl08 yıl07 37,114 34,667 34,820 33,344 30,010 26,150 17,899 18,682 19,007 17,713 18,178 16,259 14,259 14,295 15,058 14,809 13,378 14,222 14,498 13,005 11,408 11,674 11,748 12,084 4,759 4,175 4,027 4,137 3,447 3,635 1,352 1,686 2,340 1,796 1,916 1,981 17,722 13,303 12,239 10,094 8,458 5, Taşıt Kazaları Kişilerin Düşmesi 400- Makinelerin Sebep Olduğu Kazalar 600- Normal Sınırlar Dışındaki Isılara Maruz Kalmak Veya Temas Etmek 700- Düşen Cisimlerin Çarpıp Devirmesi 800- Bir Veya Birden Fazla Cismin Sıkıştırması, Ezmesi,Batması, Kesmesi Diğer Nedenler

30

31 Heinrich s Classic Accident Pyramid For every major injury, there are about 30 minor injuries and 300 non-injury incidents (H.W. Heinrich Industrial Accident Prevention: A Scientific Approach, 1931)

32 Bird s Accident Pyramid Ölümlü kaza 1 Diğer yaralanma -10 Maddi hazar 30 Ne yaralanma ne hasar 600 Bird of the Insurance Company of North America further accidents involving 297 companies and 3 billion (milyar) work hours. Frank E. Bird and Germain, Practical Loss Control Leadership, 1969)

33 R A T I O S

34

35 KAMU İŞYERLERİNDE İSG HİZMETLERİ YÜKÜMLÜLÜKLER İşveren yükümlülüğü İSG hizmetlerini temin sağlamak Çalışanlara İSG eğitimi vermek Risk değerlendirmesi yapmak İşe alırken uygunluk konusuna dikkat etmek Çalışanların yükümlülüğü Kendi can güvenliğini korumak Kurallara uymak, KKD kullanımı... Başkalarının can güvenliğine dikkat etmek Alet-araç-gereci doğru kullanmak Tehlikeli durum farkederse derhal haber vermek

36 KAMU İŞYERLERİNDE İSG HİZMETLERİ ÖRGÜTLENME İSGB: İş Sağlığı ve Güvenliği Birimi İş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini yürütmek üzere işyerinde kurulan, gerekli donanım ve personele sahip olan birim OSGB: Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi Kamu kurum ve kuruluşları, organize sanayi bölgeleri ile Türk Ticaret Kanununa göre faaliyet gösteren şirketler tarafından, işyerlerine iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini sunmak üzere kurulan gerekli donanım ve personele sahip olan ve Bakanlıkça yetkilendirilen birim TSM Hizmeti: İşyeri hekimliği hizmeti vermek üzere yetkilendirilen Sağlık Bakanlığına bağlı toplum sağlığı merkezi

37 FİZİKSEL ETKENLER

38 İNSAN SAĞLIĞINA ETKİ EDEN FİZİKSEL ETKENLER ELEKTRO MANYETİK RAD. İYONİZDE EDEN (x GAMMA) İYONİZE ETMEYEN UV RADYASYON GÖRÜNÜR IŞINLAR INFRARED RADYASYON RADYO FREKANSLARI MİKRO DALGA BOYLULAR UZUN DALGA BOYLULAR PARTİKÜLER RADYASYON NÖTRONLAR İYONİZE EDEN ALFA IŞINLARI BETA IŞINLARI

39 İNSAN SAĞLIĞINA ETKİ EDEN FİZİKSEL ETKENLER SES VİBRASYON BASINÇ ISI ULTRASES İŞİTİLİR SES İNFRASES LOKALİZE TÜM VÜCÜT VİBRASYONU ALÇAK YÜKSEK SICAK SOĞUK

40 Dr.Halim İşsever -İstanbul Tıp Fakültesi İş Sağlığı Bilim Dalı İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KOORDİNATÖRLÜĞÜ Elektromanyetik radyasyonlar ve sağlık üzerine etkileri

41 Dr.Halim İşsever -İstanbul Tıp Fakültesi İş Sağlığı Bilim Dalı İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KOORDİNATÖRLÜĞÜ Fiziksel özellikler Dalga özellikli radyasyonlar. Boşlukta aynı hızla yayılırlar. Bu hız ışık hızına eşittir. Saniyede km. (3x10 10 cm/sn) Kuantum denen partiküller tarafından taşınırlar.

42 Dr.Halim İşsever -İstanbul Tıp Fakültesi İş Sağlığı Bilim Dalı İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KOORDİNATÖRLÜĞÜ Sinüzoidal dalga ve özellikleri

43 Dr.Halim İşsever -İstanbul Tıp Fakültesi İş Sağlığı Bilim Dalı İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KOORDİNATÖRLÜĞÜ Dalga boyu frekans arasındaki ilişki c = f x f= c / C= Işık hızı f: frekans : Dalga boyu

44 Dalga boyu frekans arasındaki ilişki Kısa dalga boyu Yüksek frekans Uzun dalga boyu Düşük frekans

45 Dr.Halim İşsever -İstanbul Tıp Fakültesi İş Sağlığı Bilim Dalı

46 Dr.Halim İşsever -İstanbul Tıp Fakültesi İş Sağlığı Bilim Dalı İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KOORDİNATÖRLÜĞÜ Dalga boyu frekans ilişkisi

47 Elektromanyetik dalganın bileşenleri

48

49 İyonlaştırmayan radyasyon olarak da tanımlanan elektromanyetik radyasyon, enerjinin boşlukta elektrik ve manyetik alanlar şeklinde yayılmasıdır.

50 Bir elektromanyetik dalga ; maksimum değeri ile 0 değeri arasında salınan manyetik ve elektrik alanlar içerir. Bu alanların büyüklüğü bir ortalama değer veya tepe değerinin büyüklüğü ile belirlenir.

51 Elektromanyetik spektrum İyonize eden İyonize etmeyen

52 Raydo dalgaları KHz MHz

53 Mikro dalga boyları

54

55 Elektromanyetik Spektrum

56 Elektromanyetik radyasyonun tanecik özelliği X ve Gama ışınları gibi kısa dalga boylu elektromanyetik dalgalar, madde ile karşılaştıklarında, dalga olmaktan çok partikülmüş gibi tepki görür ve gösterirler. Gerçekte bu dalgalar enerji demetleri olup kuantum veya foton adını alır.

57 Tanımlar Elektrik alan şiddeti (E) : Elektrik alanındaki bir elektrik yüküne etki eden vektörel kuvvet miktarı (Volt/metre) Manyetik alan şiddeti (H) : Manyetik akı yoğunluğunun ortamın geçirgenliğine oranı (Amper/metre) Elektromanyetik alan : Elektrik ve manyetik alan bileşenleri olan dalganın oluşturduğu alan Güç yoğunluğu (S): EM dalganın hareket doğrultusuna dik, birim alana düşen güç miktarı (Watt/m 2 )

58 Güç yoğunluğu 1 m 2 lik bir alandan geçen 1 W lık elektromanyetik dalganın güç yoğunluğu 1W /m 2 dir. Dr.Halim İşsever -İstanbul Tıp Fakültesi İş Sağlığı Bilim Dalı

59 Elektrik alanlar Voltajlardan meydana gelir Gücü (Volt/metre) olarak ölçülür Elektrikli cihazın anahtarı kapalı iken de meydana gelir. Alanın gücü kaynaktan uzaklaştıkça azalır Bina materyallerinin çoğu elektrik alanlarına karşı küçük çapta kalkandır Manyetik alanlar Mevcut akımlardan meydana gelir Gücü (amper/metre) olarak ölçülür Yaygın olarak EMA göstergesi mikrotesla ( T)veya militesladır (mt). Manyetik alanlar cihaz çalışır duruma geldiği zaman oluşur. Alanın gücü kaynaktan uzaklaştıkça azalır Manyetik alanlar materyaller tarafından zayıflatılmazlar

60 Çok düşük, orta ve yüksek frekanslı elektrik ve manyetik alanlar Çok düşük frekanslı alanlar : 300 Hz e kadar olan frekansa sahiptirler, elektrikli güç kaynakları ve elektrik kullanan cihazlar, gerilim hatları ana kaynaklarıdır. Orta frekans alanlar : (300 Hz-10 Mhz) Bilgisayar ekranı, alarm ve güvenlik cihazları ana kaynaklardır. Yüksek frekans alanlar : (10 Mhz-300 Ghz) Radyo,TV, Radar ve cep telefonu antenleri ve mikro dalga fırınlar ana kaynaklardır.

61 Düşük frekanslı manyetik alanlar, vücut içinde akımlar meydana getirmektedir. Bu akımların gücü dışarıdaki manyetik alanın yoğunluğuna bağlıdır. Eğer manyetik alan yeterli kadar büyük ise, bu akımlar sinir ve kasların uyarılmasına neden olur veya diğer biyolojik prosesleri etkileyebilirler.

62 IARC- Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı Manyetik alanlar (Extremely low frequency )- Grup -2B Elektrik alanlar (Extremely low frequency )- Grup -3 Statik elektrik ve manyetik alanlar- Grup -3 Group -2B- Şüpheli kanserojen- Grup 3- insanlara karşı kanserojen olduğu sınıflanılmayan ajanlar

63 Radyo frekanslarındaki zararlar Cep telefonlarının kullanım frekanslarındaki yükselme ve dalga uzunluklarının mikro dalga özelliği göstermesi bu günlerdeki tartışmayı daha da attırmıştır. Radyo frekanslarında elektromanyetik alanların ana biyolojik etkisi ısıtmadır.

64 Cep telefonlarında, dolayısı ile baz istasyonlarına kullanılan iletişim frekansları 900 Mhz: 0,9 Ghz, = 33,3 cm 1800 Mhz :1,8 Ghz, = 16,7 cm Mikrodalga fırınlar : 2,4 Ghz : =12,5cm

65 Bu frekanslarda bir elektromanyetik dalgaya maruz kalındığında ne kadar elektromanyetik enerji soğuruluyor?

66 SAR (Spesific Absorbsion Rate- Spesifik enerji soğurma hızı) Mikro dalga boylarında bir dalgaya maruz kalındığında, m gibi bir vücut kütlesinde soğurulan enerji hızı = m E 2 /p dir = dokunun iletkenliği p = dokunun yoğunluğu E = elektrik alan değeri E 2 /p ise dokunun SAR değeri Bu değer vücudun farklı yerlerinde farklı farklıdır.

67 SAR Birimi Watt/kg Vücudun 1 kg ının sıcaklığını 1 o C yükselten elektromanyetik enerji miktarıdır. ICNIRP ( International Comission for Non - Ionising Radiation Protection) SAR = 4 Watt/kg kabul etmiş. Mesleksek maruziyet = 0,4 watt /kg Genel halk (mesleksel maruziyetin 1/5 i) = 0,08 Watt/kg

68 Baz istasyonlarının çalışma prensipleri 60 W Güç yoğunluğu 100mW/m 2 5V/m: Elektrik alan 0,02 T : many. alana sahip Kule üzerine monte edilmiş biz baz istasyonundan yayınlanan ana ışın

69 Hücresel bilgi sistemleri Baz istasyonlarının kent içine hücresel bilgi sistemi ile yerleştirilmesi

70 Tablo 4. Türkiye de geçerli elektromanyetik radyasyon sınır değerleri GSM Operatörü Frekans Bandı Elektrik Alan Şiddeti (V/m) Tek bir cihaz için Ortamın toplamı için Manyetik Alan Şiddeti (A/m) Tek bir cihaz için Ortamın toplamı için A 900 MHz 10,23 41,25 0,027 0,111 B 900 MHz 10,23 41,25 0,027 0,111 C 1800 MHz 14,47 58,34 0,038 0,157 3G (Her Üç Operatör) 2100 MHz ,04 0,16 Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu yönetmeliğinde ortamın toplamı için olan sınır değerler ile tek bir cihaz için olan sınır değerler birbirinden ayrılmıştır ve ortamın toplamı için olan sınır değerin %25 i alınarak tek bir cihaz için olan sınır değer belirlenmiştir. Buna göre baz istasyonlarının çalıştığı frekanslar için ülkemizde geçerli sınır değerler Tablo 4 deki gibidir

71 İki önemli nokta! 1) Manyetik alanın gücü tüm cihazlarda, cihazdan uzaklaştıkça hızlı bir şeklide düşmektedir. 2) Elektrikli cihazların çoğu vücuda çok yakın tutulmamalı 3) 30 cm uzaklıkta manyetik alanı değeri genel halk için verilen 100 T limit değerin den 100 kez daha düşük hale gelmekte.

72 Elektromanyetik alanlardan korunmak için öneriler Elektrikli aletlerin kendimizden mümkün olduğunca uzakta çalıştırılmalı. Etki mesafe ile ters orantılı, Kullanmadığımız aletler kapalı tutulmalı yada fişten çıkarılmalı, Araç telefonlarının antenleri araçların tepesinde olmalı,

73 Elektrikli saat, radyo baş ucumuzda olmamalı, kullanmak zorunda isek mümkün olduğunca uzakta olmalı, Yatağımız mümkün olduğunca EM alanlarda uzak olmalı, Yatak odasında TV ve radyo bulunmamalı,

74 Saç kurutma makinesinin elektrik alanı oldukça yüksek, sürekli kullanılmamalı aralıklar ile kısa süreli kullanılmalı, Mikrodalga fırın çalışırken en az 1 m, fotokopi makinesinden en az 50 cm uzakta durulmalı, Elektrikli tıraş makinesi tercih edilmemeli, jilet veya şarjlı olanlar tercih edilmeli,

75 TV ekranlarının ön ve arkasından 2 m uzakta durulmalı Çamaşır ve bulaşık makinesi çalışır iken yakınında durmamalı,

76 Mobil telefon kullanımı ve beyin tümörü riskini araştıran çalışmaların özeti Kaynak ICNIRP Envi.Healt Pers Referans Çalışm a Tüm or tipi Maruziyet Mobil tel tipi/ OR-RR(%95 CI) popülasyonu (vaka/kontrol) değerlendirmesi süresi Hardell ve ark (1989) İsveç tüm tüm ör(209/425) sorgulam a form u Analog 1,0(0,7-14) (Vaka-kontrol) Acustic neurom a ve görüşm e Mhz 0,8(0,1-4,2) %16 >5 yıl Muscatt ve ark 2000 ABD- Mal. Beyin tüm sorgulam a form u Analog 0,9(0,6-1,2) (Vaka-kontrol) ayaktan hast (469/422) ve görüşm e Mhz Boston %5 >4 yıl Inskip ve ark-2000 ABD- Tüm tüm ör (782/799) sorgulam a form u Analog 0,9(0,7-1,1) (Vaka-kontrol) ayaktan hast Gliom a (489/799) ve görüşm e Mhz 1,0(0,7-1,4) Boston Meningloma (197/799) %8 >4 yıl 0,8(0,5-1,2) Pitsburg Acustic neuroma(98/799) 0,8(0,5-1,4) Muscatt ve ark 2000 ABD- Acustic neurom a(90/86) sorgulam a form u Analog 0,9 (Vaka-kontrol) ayaktan hast ve görüşm e Mhz New york %7 >3-6 yıl, Auvien ve ark-2002 Finlandiya Tüm tüm ör(389/1986) Üyelik bilgileri analog ort 1,3(0,9-1,8) (Vaka-kontrol) Gliom a(198/989) 2-3 yıl üyelik 1,5(1,0-2,4) Benin (129/643) Dijial <1 yıl üyelik 1,1(0,5-2,4) Salivar gland(34/170) 1,3(0,4-4,7) Hardell ve ark 2002 İsveç Tüm tüm ör( 1303/1303) sorgulam a form u analog Mh1,3(1,0-1,6) (Vaka-kontrol) ve görüşm e m edyan 8 yıl dij MHz medyan 3 yıl Hardell ve ark 2002 İsveç Acustic neurom a(159/422) sorgulam a form u Analog 3,5(1,8-6,8) (Vaka-kontrol) ve görüşm e Dijital 1,2(0,7-2,2) Johansen ve ark Tüm tüm ör(154) Abonelik süresi Analog MHzSIR 1,0(0,8-1,1) Kohort cep tel.abonelerigliom a(66) dijiral 15 yıllık takip0,9(0,7-1,2) Menigiom a(16) 0,9(0,5-1,4) Christansen ve ark 2004 Daim arka Acustik neurom a(106) populasyak kontrol(212) 0,9(0,51-1,6)

77 9 SORU CEVAPLANMALI! C E L L U L A R E X P O S U R E D O S E R E S P O N S E S T A T I S T I C S H U M A N R E P R O D U C I B L E A N I M A L P A T H O L O G Y E P I D E M I O L O G Y Kaynak :

78 Kısa vadeli zararlar Kalp pilinin bozulma riski Yoğun stres ve yorgunluk Konsantrasyon bozukluğu, dikkati toplayamama Kulak çınlaması, kulaklarda ısınma Geçici işitme kayıplar Baş ağrısı, sersemlik hissi

79 Olası uzun vadeli zararlar Genetik yapıda bozulmalar Lenfoma Kan beyin bariyerinde zedelenme Kalp rahatsızlıkları Hafıza zayıflaması beyin tümörü riski Embriyo gelişiminin zarar görmesi Kadınlarda düşük riskinin artışı Kan hücrelerinde bozulmalar Bağışıklık sisteminde bozulma Hipertansiyon, Sperm sayısında azalmalar

80 Cep telefonu ile ilgili önemli noktalar Kaynak : Şeker S., Çerezci O: Radyasyon kuşatması.b.ü yayınları,2000

81 Cep telefonu görüşmeleri mümkün olduğunca kısa tutulmalı, Eğer kullanabileceğiniz sabit telefon hattı var ise o tercih edilmeli, Çocuklara zorunlu durumlar haricince cep telefonu kullandırılmamalı,

82 Cep telefon görüşmelerini kulaklık aracılığı ile yapılmalı. Kulaklık kullanmanın % 100 güvenli hale getirmediği bilinmeli, Cep telefonunu görüşme dışında ekstra özelliklerini kullanmaktan kaçınmalı,

83 Yaşamımızı kolaylaştıran bir cihazın sağlığımıza bazı yönlerden zararlı olabileceği unutulmamalı, Kendimize sınırsız konuşma olanakları tanımamalıyız,

84 İYONİZE EDEN RADYASYON

85 Yüksek dalga boyu Düşük frekans Düşük enerji Elektromanyetik Spektrum Alçak dalga boyu Yüksek frekans Yüksek enerji

86 Elektromanyetik Radyasyon Türlerinin Ortak Özellikleri 1) Hızları ışık hızına eşittir. 2) Geçtikleri ortama enerji transfer ederler(lineer enerji Transferi) 3) Maddeyi geçerken emilim ve saçılma nedeniyle yoğunlukları azalır. 4) Boşlukta yoğunlukları uzaklığın karesi ile ters orantılıdır.

87 Elektromanyetik Radyasyon Çeşitleri:

88

89

90 İyonlaştırıcı Radyasyon İnsanlar için potansiyel yarar yada zarar

91 İyonlaştırıcı Radyasyon Kaynakları 1- Doğal Radyasyon Uzayda (Kozmik ışınlar) Doğal Radyoaktif Elementlerde (U 238, Radon) 2- Yapay Radyasyon X-ışınları, yüksek enerjili elektronlar Yapay Radyoaktif Elementler

92 USA ; Yıllık Background Radiation Maruziyeti mrem rem == röntgen equivalent in man, a unit of dose. 8% 8% 18% 55% 11% Radon (198 mrem) Internal Emitters (40 mrem) Cosmic (29 mrem) Terrestrial ((29 mrem) Man-Made (65 mrem)

93 İyonlaştırıcı Radyasyon Türleri X-ışınları -ışınları Alfa parçacıkları (He atomu tanecikleri) Beta ışınları( Elektronlar) Nötronlar(Çekirdek tanecikleri) partiküler

94 Dalgalar X-ray Partiküller Gamma-ray Enerjiyi kinetik enerji veya hareket halindeki kütle biçiminde taşıyan atomik partiküller Alfa-partikül: 2 proton + 2 nötron Beta-partikül: yüksek hızlı elektron

95 Tıpta Kullanılan Radyasyon Türleri X-ışınları -ışınları Beta parçacıkları Alfa parçacıkları

96 Tıpta Radyasyon Kullanımı Radyoloji Nükleer Tıp Radyasyon Onkolojisi Diğerleri Anjiografi Ünitesi Ameliyathane Acil Servis

97 Atom çekirdeği A KÜTLE NUMARASI(N+P) X Z ATOM NUMARASI

98 Atomun yapısı Protons Neutrons Electrons..atomların hepsi kararlı değil.. Kararlı olmayan atomlar : Radyoaktif atomlar..

99 Kararsız atomlar

100 2 proton ve 2 nötron. Helyum atomu Alfa 4 2 He

101 Alfa Your skin will stop it can t penetrate skin internal hazard stopped by paper found in soil, radon and other radioactive materials

102 Beta Yüksek enerjili elektron negatif yüklü.. -

103 Beta skin, eye and internal hazard stopped by plastic found in natural food, air and water

104 Gamma Radyasyonu Gamma ışın, X ışını gibi kısa dalga boyu Enerjisi yüksek, kütlesi yok.

105

106 Bazı atom çekirdeklerin yarılanma süresi Element İzotop Zaman Uranyum 238 U 4, yıl Plütonyum 239 Pu yıl Karbon 14 C 5730 yıl Tritium 3 H 12,36 yıl Sezyum 137 Cs 30 yıl Radyum 236 Ra 1622 yıl Radon 222 Rn 3,8 gün Fransiyum 223 Fr 22 dakika Toryum 223 Th 0,9 saniye Polonyum 84 Po 0, saniye

107

108 Alfa, beta, gama ışınlarının özellikleri

109 İYONLAŞTIRICI RADYASYONUN HÜCRE ÜZERİNE ETKİLERİ

110 Absorblanma Doz Birimi (Rad) : ışınlanan maddenin 1 kg ına 10-2 joule'iuk enerji veren radyasyon miktarıdır. Gray (Gy) : ışınlanan maddenin 1 kg ına1 joule'luk enerji veren radyasyon miktarıdır Doz Eşdeğeri (rem) : SI birimler sisteminde Doz Eşdegeri Birimi joule/kg olup bunun özel adı Sievert (Sv) dr ve 1 Sv. 1 Gy'lik X ve gamma ışını ile aynı biyolojik etkiyi meydana getiren herhangi bir radyasyon miktarı olarak tanımlanmıştır.

111 Fiziksel adım İyonize radyasyon enerjisinin canlı dokuya transferi sonucunda, dokuyu oluşturan atom ve moleküllerde meydana gelen iyonlaşma ve uyarılma, Kimyasal adım Hasar görmüş atom ve moleküller diğer hücresel yapılar ile reaksiyona girerek serbest radikallerin ortaya çıkması.. Biyolojik adım Organizmada radyasyonun etkisi ile oluşan bu tür moleküler değişiklikler, son kademe olan Biyolojik kademeyi başlatır

112 RADYASYONDAN KORUNMA PRENSİPLERİ

113 AMAÇ Yüksek dozlara bağlı kısa dönemde ortaya çıkan deterministik etkilerin ortadan kaldırılması, Düşük dozlara bağlı uzun dönemde ortaya çıkan, tahmin edilemeyen, stokastik etkilerin oluşma olasılığının kabul edilebilir seviyelere çekilmesi,

114 ALARA ALARA (ICRP, 1927, 26 no.lu yayın) (As Low As Reasonably Achievable) Mantıklı olarak alınabilecek en düşük doz Çünkü hiçbir radyasyon dozu tamamen güvenilir değildir.

115 KORUNMADA TEMEL PRENSİPLER UZAKLIK ZAMAN ZIRHLANMA AKTİVİTE

116 RADYASYON BİRİMLERİ AKTİVİTE IŞINLAMA ABSORBLANAN EŞDEĞER DOZ DOZ Curie Bq (Becquerel) Röntgen Coulomb/kg (c/kg) Rad Gray (Gy) Rem Sievert (Sv)

117 Aktivite Radyoaktif maddenin saniye başına gerçekleştirdiği bozunma sayısı CURIE (Ci): 1 sn de 3,7x10 10 bozunma BECKEREL (Bq): 1sn de 1 bozunma 1Ci = 3,7x10 10 Bq

118 Işınlama RONTGEN ( R ): 1 cm 3 havada bir elektrostatik yük birimi (2,5x10-4 coulomb )oluşturan X veya gama ışını miktarı

119 Absorbe Edilen Dozlar RAD (Radyasyon Absorbsiyon Dozu): Işınlanan maddenin 1 gramının absorbe ettiği enerji 100 Erg ise aldığı doz 1 RAD dır. GRAY ( Gy ): 100 RAD (1 Joule/kg)

120 Eşdeğer Dozlar REM: RAD ın biyolojik yapılardaki (memelilerdeki) karşılığı SIEVERT (Sv): Etkin eşdeğer doz birimi (Gray karşılığı). Bir doku veya organın 1 kg ında 1 joule luk enerji soğurulmasına karşılık gelen radyasyon dozu. 1 Sv = 100 Rem

121 RADYASYONUN BİYOLOJİK ETKİLERİ

122 Biyolojik hasara etki eden faktörler Radyasyonun Cinsi Miktarı Hızı Vücudun maruz kalan bölgesi Maruz kalan bölgenin büyüklüğü

123 RBE (Relatif Biyolojik Etkinlik) Farklı tiplerdeki iyonlaştırıcı radyasyonların eşit dozlarının aynı etkiyi göstermemesi Beta, X, Gama 1 RBE Alfa 10 RBE Nötron 20 RBE

124 Radyasyon enerjisinin hücre tarafından soğurulması Hücre Çekirdek İyonlaşma ve uyarılma Radyasyon XX XX DNA zincirinde kırılmalar Kromozomlar

125 Radyasyonun Biyolojik Etkileri DOLAYLI ETKİ DİREK ETKİ

126 Direk Etki Isı artışı, uyarılma, iyonizasyon Mutasyon, hücre ölümü

127 İndirek Etki Radyasyonun indirek etkisi atoma enerji transferi sonucu, serbest radikaller oluşturarak molekülün parçalanmasını kapsar.

128 İndirek Etki H 2 0 iyonize radyasyon H e- H + OH H H 2 0H H 2 O 2 SERBEST RADİKALLER

129 SERBEST RADİKALLER Diş orbitallerinde paylaşılmamış elektron içeren son derece aktif kısa ömürlü moleküllerdir. Organizmada diğer molekülleri ile hızlı rekasiyona girerek onların yapısını değiştirirler.

130 Serbest radikallere karşı savunma mekanizmaları 1. Enzim savunması Sitokrom oksidaz Superoksiditdismutaz (SOD) Katalaz Glutatyon peroksidaz Glutatyon redüktaz 2. Serbest radikal tutucu antioksidanlar A,C, E vitamini Glutatyon Biyoflavanoidler

131 Serbest Radikaller Kritik hedefler lipid, enzim ve nükleik asit, protein,dna/rna Hücre fonksiyonlarının yitirilmesi, HÜCRESEL ÖLÜM

132 Deterministik Etkiler (Rastlantısal Olmayan) Hücre ölümü Etki eşik dozu yüksektir Sessiz evre genellikle kısa Doz yüksek olduğunda etki kesin Etkinin şiddeti doz ile artar Doz hızının etkiler üzerinde büyük bir tesiri var

133 Stokastik Etkiler (Rastlantısal) Kanser ve kalıtımsal etki Uzun sessiz evre Belli bir eşik dozu yok Meydana gelme olasılığı doz ile artar Şiddet derecesi doz ile artmaz Doz hızının risk üzerine küçük bir etkisi olabilir Kanser için birkaç yıllık, kalıtımsal etkiler için ise daha uzun sessiz evre mevcut

134 Yüksek Doz Radyasyonun Etkileri 1. Akut Etkiler (Akut Radyasyon Sendromu) 2. Kronik Etkiler

135 Yüksek Doz Radyasyonun Etkileri Akut Radyasyon Sendromu Birkaç dk. veya saat içinde çok yüksek doz radyasyona (100 RAD ve daha fazla) tüm vücudun maruz kalması

136 Yüksek Doz Radyasyonun Etkileri Uzun dönemde Kronik Etkiler Ciltte değişiklikler, yanıklar, dermatitler, kansere dönüşüm, Yaşamın kısalması, Fizyolojik yaşlanma sürecinin hızlanması, Lösemi ve diğer tümör sıklığında artış (8-10 yıl) Katarakt (5-10 yılda) Tirod kanseri (15-30 yılda)

137 Radiation - 1 msv/yr for 70 years Radiation 3.4 msv/yr for 30 years Manufacturing Government Agriculture Construction Mining and Quarrying Overweight by 20% Smoking 20 cigarettes a day Estimated Years Lost İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KOORDİNATÖRLÜĞÜ Estimated Years of Life Expectancy Lost Janice Brock University RPO Industry Type Or Activity

138 Risk in perspective Scenarios with one in million chance of death: A 5 hour flight by jet aircraft Cancer (Cosmic Rays) Living for 2 weeks in a granite building Cancer (radioactivity) Travelling 100 km by car Road Accident Travelling 1,000 km by air Accident Smoking 1-3 cigarettes Cancer & Lung Disease Drinking a half bottle of wine Liver & Other Disease Working as a Radiographer for 1 month Cancer (X-Rays) Working as a Radiologist for 2 weeks Cancer (X-Rays) Janice Brock University RPO

139 RADYASYON GÜVENLİĞİ MEVZUATI

140 YASA TÜRKİYE ATOM ENERJİSİ KURUMU (TAEK) KANUNU Resmi Gazete Tarih/ No: 13 Temmuz 1982/ Kanun No: 2690

141 TÜZÜK RADYASYON GÜVENLİĞİ TÜZÜĞÜ Resmi Gazete Tarih/ Sayı: / 18861

142 YÖNETMELİKLER RADYASYON GÜVENLİĞİ YÖNETMELİĞİ Resmi Gazete Tarih/Sayı: /23999 TIPTA TEDAVİ AMACIYLA KULLANILAN İYONLAŞTIRICI RADYASYON KAYNAKLARINI İÇEREN TESİSLERE LİSANS VERME YÖNETMELİĞİ Resmi Gazete Tarih/Sayı: /21997

143 YÖNETMELİKLER GAMMA VE ELEKTRON DEMETİ IŞINLAMA TESİSLERİNİN GÜVENLİĞİ VE LİSANSLANMASI YÖNETMELİĞİ Resmi Gazete Tarihi/Sayı: /21964 DİŞ HEKİMLİĞİNDE KULLANILAN RÖNTGEN CİHAZLARI LİSANSLAMA YÖNETMELİĞİ Resmi Gazete Tarih/Sayı : /21666

144 YÖNETMELİKLER RADYOAKTİF MADDENİN GÜVENLİ TAŞINMASI YÖNETMELİĞİ Resmi Gazete Tarihi/Sayı : /23106 NÜKLEER ve RADYOLOJİK TEHLİKE DURUMU ULUSAL UYGULAMA YÖNETMELİĞİ Resmi Gazete Tarihi/Sayı: /23934

145 YÖNETMELİKLER ÖZEL İŞLEM GEREKTİRMEYEN RADYOAKTİF ATIKLARA İLİŞKİN YÖNETMELİK Resmi Gazete Tarih/Sayı: /23934

146 TAEK YASASI İLE Barışçıl amaçlarla Türkiye de atom enerjisinin kalkınma planlarına uygun olarak ülke yararına kullanılmasını sağlamak,,..,koordine etmek ve denetlemek yetkisi Türkiye Atom Enerjisi Kurumuna verilmiştir.

147 Lisans Yükümlülüğü Radyasyon Güvenliği Tüzüğü ve Yönetmeliği kapsamına giren radyasyon kaynaklarının imal, ithal ve ihraç edilmesi, alınması, satılması, taşınması, depolanması, bakımı, onarımı, kurulması, sökülmesi, değiştirilmesi, radyasyon kaynaklarıyla çalışılabilmesi ve her türlü amaçla bulundurulması ve kullanılması için Kurum dan lisans alınması zorunludur.

148 Çalışma Alanları Denetimli Alanlar: Radyasyon görevlilerinin giriş ve çıkışlarının özel denetime, çalışmalarının radyasyon korunması bakımından özel kurallara bağlı olduğu ve görevi gereği radyasyon ile çalışan kişilerin ardışık beş yılın ortalama yıllık doz sınırlarının 3/10 undan fazla radyasyon dozuna maruz kalabilecekleri alanlardır. Denetimli alanlarda kişiler film veya cep dozimetresi kullanır.

149 Çalışma Alanları Gözetimli Alanlar: Radyasyon görevlileri için yıllık doz sınırlarının 1/20 sinin aşılma olasılığı olup, 3/10 unun aşılması beklenmeyen, kişisel doz ölçümünü gerektirmeyen fakat çevresel radyasyonun izlenmesini gerektiren alanlardır.

150 Radyasyon Uyarıcı İşaretler Radyasyona maruz kalınabilecek bölgelere görünebilecek şekilde konmalıdır.

151 Basic Safety Factors Keep exposures As Low As Reasonably Achievable (ALARA) Time - Keep exposure times to a minimum Distance - Inverse square law: by doubling distance from a source, exposure is dec by a factor of 4 Shielding wear lead, use lead wall 151

152 Shielding Basic Safety Factors 152

153 Çalışma Koşulları Çalışma Koşulu A: Yılda 6 msv den daha fazla etkin doza veya göz merceği, cilt, el ve ayaklar için yıllık eşdeğer doz sınırlarının 3/10 undan daha fazla doza maruz kalma olasılığı bulunan çalışma koşuludur. Çalışma Koşulu B: Çalışma Koşulu A da verilen değerleri aşmayacak şekilde radyasyon dozuna maruz kalma olasılığı bulunan çalışma koşuludur.

154 Resmi Gazete Tarihi: Resmi Gazete Sayısı: Sağlık Personeli b) Denetimli alanlar: Radyasyon görevlilerinin giriş ve çıkışlarının özel denetime, çalışmalarının radyasyondan korunma bakımından özel kurallara bağlı olduğu ve görevi gereği radyasyon ile çalışan kişilerin ardışık beş yılın ortalama yıllık doz sınırlarını 3/10 undan fazla radyasyon dozuna maruz kalabilecekleri alanları,

155 d) Gözetimli alanlar: Radyasyon görevlileri için yıllık doz sınırlarının 1/20'sinin aşılma ihtimali olup, 3/10'unun aşılması beklenmeyen, kişisel doz ölçümünü gerektirmeyen fakat çevresel radyasyonun izlenmesini gerektiren alanları,

156 SAĞLIK HİZMETLERİNDE İYONLAŞTIRICI RADYASYON KAYNAKLARI İLE ÇALIŞAN PERSONELİN RADYASYON DOZ LİMİTLERİ VE ÇALIŞMA ESASLARI HAKKINDA YÖNETMELİK Resmi Gazete Tarihi: Resmi Gazete Sayısı: Radyasyon doz limitleri 2) Radyasyon kaynağı ile çalışan personelin maruz kalacağı etkin doz, göz merceği ve tüm vücut için ardışık beş yıl toplamında 100 msv i, herhangi bir tek yılda 50 msv i geçemez. Bu kurala aykırı olmayacak şekilde ayrıca; a) Etkin dozun ayda 2 msv i, b) El ve ayaklar için eş değer dozun aylık 50 msv i, c) En yoğun radyasyona maruz kalan 1 cm 2 lik alan referans olmak üzere cilt için eş değer dozun aylık 50 msv i,

157 Yıllık doz sınırları Radyasyon görevlileri için (2) Radyasyon kaynağı ile çalışan personelin maruz kalacağı etkin doz, göz merceği ve tüm vücut için ardışık beş yıl toplamında 100 msv i, herhangi bir tek yılda 50 msv i geçemez. Bu kurala aykırı olmayacak şekilde ayrıca; a) Etkin dozun ayda 2 msv i, b) El ve ayaklar için eş değer dozun aylık 50 msv i, c) En yoğun radyasyona maruz kalan 1 cm 2 lik alan referans olmak üzere cilt için eş değer dozun aylık 50 msv i, geçmesi halinde bu seviyeler, inceleme düzeyi doz seviyeleri olarak değerlendirilir..

158 Yıllık doz sınırları Toplum üyesi kişiler için etkin doz herhangi bir yılda 5 msv i, ardışık beş yılın ortalaması ise 1 msv i geçemez. El, ayak veya deri için yıllık eşdeğer doz sınırı 50 msv, göz merceği için 15 msv dir.

159 Kişisel dozimetre zorunluluğu Yıllık dozun, izin verilen düzeyin 3/10 unu aşma olasılığı bulunan Çalışma Koşulu A durumunda görev yapan kişilerin, kişisel dozimetre kullanması zorunludur.

160 Gebelik-Radyasyon Çocuk doğurma çağındaki radyasyon görevlilerinin maruz kaldıkları radyasyon dozunun mümkün olduğu kadar düşük düzeyde tutulması için gerekli önlemlerin alınması zorunludur.

161 Gebelik-Radyasyon Hamileliği belirlenmiş olan radyasyon görevlileri ancak gözetimli alanlarda çalıştırılır.

162 Sağlık Kontrolü Radyasyon görevlileri işe başlamadan önce sağlık raporu istenir, ayrıca hematolojik, dermatolojik ve hekim tarafından gerekli görülmesi halinde radyolojik tetkikleri yapılır.

163 Sağlık Kontrolü Denetimli alanlarda görev yapanların hematolojik tetkikleri yılda en az bir kez yapılır. Kurum tarafından gerekli görüldüğü hallerde ise bu süre kısaltılır ve raporları saklanır.

164 Radyoaktif atıklar Kapalı radyasyon kaynakları hiç bir şekilde radyoaktif atık olarak çevreye verilemez ve lisans sahibi tarafından Kuruma önceden yazılı olarak bilgi verilmeden bir başka resmi veya özel kişi yada kuruluşa devredemez.

165 Güvenlik şeridi dışında doz şiddeti 1mSv/saat (0,1mR/saat) olacaktır

166 Bakım-onarım Lisans sahibi radyoaktif madde içeren radyasyon kaynaklarının bakımı, onarımı, kurulması, sökülmesi ve değiştirilmesi için TAEK e yazılı olarak başvurur ve Kurumun onayı alınır.

167 Kayıt tutma ve saklama yükümlülüğü a) Personele İlişkin Kayıtlar b) Radyasyon Kaynaklarına İlişkin Kayıtlar c) Radyoaktif Atıklara İlişkin Kayıtlar d) Kazaya İlişkin Kayıtlar

168 SONUÇ Tıbben gerekli olmayan radyasyona izin verilmemeli ALARA Dikkatli, öngörülen kurallara uygun çalışılırsa toplum ve radyasyon görevlilerinin sağlığı riske atılmadan radyasyondan yararlanılabilir

169 GÜRÜLTÜ ve SAĞLIK ÜZERİNE ETKİLERİ 169

170 Ses ve fiziksel özellikleri 170

171 171

172 Ses günlük hayatımızın vazgeçilmez bir parçası, Müzik veya kuş ötüşü gibi hoş zevkleri tattırır, konuşarak anlaşabilmemizi sağlarken, kimi zamanda bizi tehlikelere karşı uyarır, Günlük yaşamda kullandığımız cihazlar hakkında kalite değerlendirmesi yapabilmemizi sağlar. 172

173 Sesin fiziksel özelikleri Sesin dalga boyu, hızı Sesin frekansı Sesin gücü, yoğunluğu Ses basıncı Ses yoğunluk düzeyi Ses basıncı düzeyi 173

174 SESİN FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ Ses havada bir sinüzoidal dalga şeklinde yayılır 174

175 Frekans ve dalga boyu Frekans birim zamandaki dalga sayısıdır. Frekans, dalga boyuna bağımlı, dalga boyu ile ters orantılı bir özelliktir. Frekans = hız/ dalga boyu (f=c/ ) olarak ifade edilir. Dalga boyu ne kadar kısa ise birim zamana o kadar çok dalga sığar. Dalga boyu uzun ise frekans düşük Dalga boyu kısa ise frekans yüksektir. 175

176 SESİN FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ FREKANS Frekans birim zamandaki dalga sayısıdır. Frekans birimi Hertz (Hz) dir. Dalga boyu ne kadar kısa ise birim zamana o kadar çok dalga sığar. Dalga boyu uzun ise frekans düşük Dalga boyu kısa ise frekans yüksektir. 176

177 Sesin frekansı Frekans birimi Hertz (Hz). İnsan kulağı 20 ile Hz. Arasında olan sesleri işitebilmektedir. Kulağımızın algılamadığı 20 Hz den az olan seslere infrasound Hz üzerindeki seslere ultrasound denilmektedir. 177

178 Ses Basınç Düzeyi [db] İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KOORDİNATÖRLÜĞÜ İşitme Sınırları Acı Verme Eşiği Zarar Görme Riski 80 Müzik 60 Konuşma İşitme Eşiği k 2k 5k 10k 20 k Frekans [Hz]

179 Ses Frekans Aralığı Infra Duyulabilir Ultra K Hz Frekans

180 İnsan sesleri İnsan sesleri yaklaşık olarak Hz'lik frekanslarda yer almaktadır. Erkek sesleri daha düşük frekanslarda ( Hz), kadın sesleri ise daha yüksek frekanslarda ( Hz) yer almaktadır. 180

181 Sesin hızı Sesin hava ve su gibi ortamlarda birim zamanda aldığı yoldur. Sesin yayıldığı veya içinden geçtiği ortamların elatisitesine, yoğunluğuna bağlı olarak değişir. Hız havada, suda veya diğer katı ortamlarda farklı farklıdır. 181

182 SES HIZI Sesin hava ve su gibi ortamlarda birim zamanda aldığı yol olarak tanımlanır. Sesin yayılma hızı içinde bulunduğu ortama (elatisite, yoğunluk) ve ortamın sıcaklığına bağlıdır. Hız havada, suda veya diğer katı ortamlarda farklı farklıdır. Hava : 0 C 332 m/s Hava : 20 C 344m/s Hava : 100 C 386 m/s Karbondioksit m/s 277 Hava : 344 m/s Alkol : 1213 m/s Su : 1463 m/s Altın : 1743 m/s Bakır : 3560 m/s Demir : /6/

183 Sesin gücü Sesin kaynağından çevreye yayılan enerji anlamına gelir. Watt birimi ile ifade edilir. 183

184 Sesin yoğunluğu Ses gücünün birim zamanda birim alana düşen miktarını gösterir. (W/m2) Ses yoğunluğu bakımından kaynakla etkilene yer arasındaki uzaklık önemlidir. Gürültünün işitme eşikleri üzerindeki etkilerini değerlendirmede önemli bir özelliktir. 184

185 Ses basıncı Ses iletimi havadaki veya bulunduğu ortamdaki titreşimler ile olmaktadır. Sesin havayı titreştirmesi, havada basınç oluşturması demektir. Ses basıncı paskal ölçü (Pa) birimi ile değerlendirilmektedir. İşitme eşiği olan W/m2 ses yoğunluğu 2x10-5 Pa kadar basınç oluşturur. 185

186 SİNUS DALGALARI Kaynak :Druzman

187 SİNUS DALGALARI Dalga Boyu λ (cm) Tepe Noktası Genlik-Şiddet - (dba) Temel Çizgi Çukur Noktası

188 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KOORDİNATÖRLÜĞÜ SESİN FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ Sesin Hızı-V (cm/sn) (Sesin 1 saniyede aldığı yol) BASINÇ Şiddet (Genlik) Frekans-F (Hertz&1/sn) (Sesin 1 saniyedeki dalga sayısı) Dalga Boyu-λ (cm) B Periyot-T (t) S: Sıkışma-Max Basınç (Sinüs Tepe Noktası) S ZAMAN KONUM G G: Genleşme-Min Basınç (Çukur Noktası) G

189 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KOORDİNATÖRLÜĞÜ SESİN FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ SESİN DALGA BOYU (λ) (cm) SESİN PERİYODU (T) (sn) SESİN FREKANSI (F) (1/sn & Hertz-Hz) Arka arkaya gelen iki sinüs tepe noktası arasındaki uzaklık. Bir dalga boyu için geçen zaman. Birim zamandaki (bir saniyedeki) dalga sayısı. Ses dalgaları boyuna dalgalardır. Titreşimle ortaya çıkan sıkıştırma dalgalarıdır. Ses dalgaları maddesel ortamlarda (katı, sıvı, gaz) hareket edebilir, ancak boşlukta hareket edemezler. Birim saniyedeki devir sayısı. Bir dalganın boyu arttığında frekansı azalır. İşitilebilir Frekanslar Hz 20 Hz 20 khz Pratikte 4000 Hz üzeri frekanslara rastlanmaz.

190 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KOORDİNATÖRLÜĞÜ SESİN ŞİDDETİ Ses Şiddeti Ses Yoğunluğu Semptomatik Ses Gücü Ses Kaynağı Ses Basıncı Kuvvet Ses kaynağının maddesel bir ortamda oluşturduğu titreşimler «sıkışma ve genleşme dalgaları» Ses dalgalarının sıkışma ve gevşeme sırasında maddesel ortamda birim yüzeye uyguladığı kuvvetin nesnel olarak ölçülmesiyle elde edilen değer «Birim alana uygulanan ses kuvvet düzeyi» Newton/cm² (Bar) Newton «Kulağın 1 metre uzağındaki ses basınç düzeyi» Ses gücünün, belirlenmiş «birim zamanda, birim alana düşen miktarı» «Birim alandaki sesin yoğunluk düzeyi» «İnsan kulağının seslere verdiği logaritmik tepki» «Ses basıncı; kulağın ses kaynağına olan mesafesine de bağlıdır» db W/m² Newton*m/sn (Watt=W) Ses Basıncı «Ses Gücü» 1 Metre Uzaklık

191 Ses yoğunluk düzeyi Herhangi bir zamanda kulağımıza çok değişik frekans ve yoğunlukta sesler gelmektedir. Kulağımızdaki özellik dolayısı ile, kulağımız bu değişikliklere doğrusal değil, logaritmik olarak tepki vermektedir. Ses yoğunluğu ve basıncındaki değişim işitme eşiği değerine orantılı olarak logaritmik bir artış şeklinde ölçülür.

192 Ses yoğunluk düzeyi Ses yoğunluk değerinden logaritmik olarak türetilen değere Bell, günlük yaşamda Bell in onda biri anlamına gelen db değeri kullanılmaktadır. Yoğunluk düzeyi (db) = 10 log I/Io Io= referans ses yoğunluğu (işitme eşiği : W/m2 I= değerlendirilen ses yoğunluğu 192

193 Ses basıncı düzeyi Ses yoğunluğu kullanılarak yapılan hesaplamaya benzer şekilde basınç değerleri kullanılarak ses basıncı düzeyi hesaplanır. Basınç düzeyi(db)= 10 log 10 (p/po) 2 = 20 log 10 (p/po) Po =referans ses basıncı ( 2x10-5 Pa) P = değerlendirilen ses basıncı 193

194 ENDÜSTRİDE GÜRÜLTÜ Dr.Halim İşsever 194

195 Ses basıncı oranı ile işitme şiddeti arasındaki ilişki P/Po db Ses basıncı şiddeti oranı üstel arttığı halde, işitme şiddeti aritmetik olarak artmaktadır. 195

196 İşitme Basınç etkisi ile havada oluşan titreşim kulağa ulaştığında kulak zarını titreştirir. Zar titreşimleri orta kulaktaki kemikçiklere (incus, malleus ve stapez ) (çekiç örs-üzengi) ulaştırır. Kemikçikler aracılığı ile ses dalgaları iç kulağa iletilir. Bu şekilde iç kulaktaki (koklea) sıvı (endolenfa) titreşir ve sonunda kokleadeki tektorial membran üzerinde bulunan titrek tüylü hücreler titreşim hisseder. Tektorial membran üzerindeki titrek tüylü hücreler (hairy cells) titreşimi hisseder. Bu hücreler tarafından hissedilen ses işitme siniri (akustik sinir) aracılığı ile beyindeki temporal loba iletilir ve ses algısı oluşur. 196

197

198 Kulak İstanbul Tıp Dr.Halim İşsever 198

199 199

200

201 201

202 202

203

204 204

205 205

206 206

207 İstanbul Tıp Dr.Halim İşsever 207

208 ENDÜSTRİDE GÜRÜLTÜ İstanbul Tıp Fakültesi Dr.Halim İşsever 208

209 Frekans Ağırlık Eğrileri L p [db] Lin. D D B C A B + C A k 2 k 5 k 10 k 20 k Frekans [Hz]

210 Eşdeğer Sürekli Ses Düzeyi, L eq L eq 10 log 10 1 T T 0 p t p 0 2 dt L p L eq Zaman T

211 L eq Ölçümü L p L eq Zaman

212 İnsan sağlığı açısından gürültünün tanımı Gürültü yapay olarak ortaya çıkan niteliği (frekansları farklı ses dalgasınınüst üste gelmesi ) ve niceliği bozulmuş arzu edilmeyen seslerdir(şiddetinin zararlı seviyelere ulaşması ). 212

213 db(a) İnsan kulağının en çok hassas olduğu orta ve yüksek frekansların özellikle vurgulandığı bir ses değerlendirmesi birimidir. 213

214 GÜRÜLTÜNÜN DEĞERLENDİRİLMESİ İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KOORDİNATÖRLÜĞÜ İşitme kayıpları göz önüne alınarak, gürültü ölçmeleri yapılacaksa, gürültü ölçme cihazları db(a)'ya göre kalibre edilmelidir. Gürültü ölçme cihazında db(a) değeri, insan kulağının duyma eğrisine en yakın değerleri ifade eder. Bir işyerinde, sekiz saatlik çalışma süresince toplam gürültü düzeyi ölçülmeli ve iyi bir frekans analizi yapılmalıdır. 8/6/

215 GÜRÜLTÜ [A skalası ölçümü] [A skalasındaki ölçme, insan kulağının duyduğu değerdir.

216 Eşdeğer Gürültü Seviyesi (Leq): Verilmiş bir süre içinde süreklilik gösteren ses basınçlarının ortalama değerini veren db(a) biriminde bir gürültü ölçeğidir. Simgesi Leq olup aşağıdaki gibi hesaplanmaktadır İstanbul Tıp Dr.Halim İşsever 216

217 Gürültü türleri Kararlı gürültü : Sürekli olarak aynı düzeyde gürültüyü tanımlamak için kullanılan bir terimdir. Kararsız gürültü : Ses basıncı düzeyi zaman zaman iniş ve çıkışlar göstermektedir Aralıklı gürültü : Belirli aralıklar ile çalışan motorun çıkardığı Darbe gürültüsü : Çekiç veya pres makinelerinin çıkardığı gürültü 217

218 GÜRÜLTÜ AYNI ORTAMDA VE EŞİT İKİ GÜRÜLTÜ KAYNAĞININ TOPLAM GÜRÜLTÜ DÜZEYİ BİRİNCİ SES KAYNAĞI (db) İKİNCİ SES KAYNAĞI (db) TOPLAM SES DÜZEYİ (db) Toplam Gürültü Düzeyi = Birinci Ses Kaynağı + 3

219 GÜRÜLTÜ AYNI ORTAMDAKİ FARKLI İKİ GÜRÜLTÜ KAYNAĞININ TOPLAM GÜRÜLTÜ DÜZEYİ 1. Ses Kaynağı 2. Ses Kaynağı İki Kaynak Farkı Eklenecek db (Yüksek Ses Kaynağı Düşük Ses Kaynağı) / (Farka Karşılık Gelen + Yüksek Ses)

220 Gürültüye bağlı sağlık sorunları Endüstriyel işitme kayıpları Yorgunluk baş ağrısı ve kafada sersemlik Gürültüye bağlı hipertansiyon Erkeklerde libido azalması Kadın çalışanlarda çeşitli şikayetler Konsantrasyon zayıflığı Gürültülü ortamda kaza riskinin artması 220

221 Gürültünün İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri Psikolojik Etkiler: Davranış bozuklukları, öfkelenme, genel rahatsızlık duygusu, sıkılma Fiziksel Etkiler: Geçici veya kalıcı işitme hasarları Fizyolojik Etkiler: Vücut aktivitesinde değişiklikler, kan basıncında artış, dolaşım bozuklukları, solunumda ve kalp atışlarında hızlanma, ani refleksler. Performans Etkileri: İş veriminde azalma, konsantrasyon bozukluğu, 221

222 Gürültüye bağlı işitme kayıpları Uzun süreli şiddetli gürültüye (85 db üstü) maruz kişilerde iki tür de işitme kaybı oluşmaktadır. Geçici İşitme kayıpları Sürekli işitme kayıpları 222

223 ENDÜSTRİDE GÜRÜLTÜ İstanbul Tıp Fakültesi Dr.Halim İşsever 223

224 Gürültünün göreceli değerlendirilmesi Gürültü seviyesi(db) Çevresel kaynak İnsan konuşması 140 Siren _ 120 Jet kalkışı _ 110 Perçin makinesi _ 110 Havalı çekiç Kulağa bağırmak 90 Metro 60 cm den bağırarak 80 Vakum temizleyici _ 70 Geniş çevre yolu Yüksek sesle konuşma 50 Yol trafiği Normal konuşma 30 Kütüphane Yumuşak tonda fısıltı 20 Radyo stüdyosu _ 0 İşitme eşiği _ 224

225 Geçici işitme kayıpları Uzun süre gürültüye maruz kaldıktan sonra ortaya çıkan ve belirli bir süre dinlendikten sonra ortaya çıkan işitme kayıplarıdır. Geçici işitme kaybının ortadan kalkabilmesi için maruz kalınan sürenin karesi veya 10 katı bir sürenin gerekli olduğu çeşitli literatürlerde belirtilmektedir. 225

226 Sürekli işitme kayıpları Gürültülü ortamlarda çalışan kişilerin anılan bu sürelere sahip olması çalışma yaşamında mümkün olmamaktadır. 8 saatlik çalışma sonunda 16 saatlik dinlenme sürelerine sahip çalışanlarda bu işitme kayıpları yığılmalı şekilde oluşarak sürekli işitme kayıplarını oluştururlar. 226

227 Sürekli işitme kayıpları Tekrarlı bir şekilde ve çok uzun süre işitme reseptörleri üzerine gelen bu fiziksel enerji, reseptörlerin bozulmasına, sinirsel iyileşemez tipteki kayıpların oluşmasına neden olur. Kulağımızın en hassas olduğu frekans bölgesi 4000 Hz lik frekans bölgesidir. 227

228 228

229 SAF SES ODİOMETRİSİ İŞİTİLEBİLİR FREKANS ARALIĞI «Kullanılan odiometri aygıtlarında hava-kemik yolu eşitleri birbirine çakışacak tarzda kalibre edilmiştir.» KULAĞIN EN DUYARLI OLDUĞU FREKANSLAR Konuşma Frekansları E: /K: İlk Kayıp En Hassas 4000 Yaşlılığa bağı işitme kayıpları yüksek frekanslardan düşük frekanslara doğru olur. Odiometrik Testlerde Kullanılan Frekanslar Odiometrik Testlerde kulağa gönderilen sesin şiddeti db(a) aralığındadır.

230 Cüneyt xxxx 4 Yıl Çubukhadde Hz db sağ db sol db İstanbul Tıp Fakültesi Dr.Halim İşsever 230

231 Hasan xxxx 4 Yıl Çubukhadde Hz db sağ db sol db İstanbul Tıp Fakültesi Dr.Halim İşsever 231

232 2010 Yılı SSK İstatistikleri (Fiziksel Etkenlerle oluşan meslek hastalıkları) E Grubu- Group E Erkek Kadın Topla m E-1 63 İyonlayıcı Işınlarla Olan Hastalıklar Diseases caused by ionizing radiations E-2 64 Enfraruj Işınları İle Katarakt E-3 E-4 E-5 E-6 A E-6 B E-6 C E-6 D E-6 E E-6 F Cataracts caused by heat radiation 65 Gürültü Sonucu İşitme Kaybı (Akustik Çentik) Hearing impairment caused by noise (Acustic slot) 66 Hava Basıncındaki Ani Değişmelerle Olan Hastalıklar(Polinöropati) Diseases caused by atmospheric compression or decompression (polyneuropathy) 67 Titreşim Sonucu Kemik-Eklem Zararları Ve Anjönöratik Bozuklukları Osteoarticular diseases of the hands and wrists caused by mechanical vibration 68 Sürekli Lokal Baskı Sonucu Artiküler Bursaların Hastalıkları Diseases of articulare bursitis resulting from continious local pressure 69 Aşırı Yükleme Sonucu Veter, Veter Kılıfı Ve Periost Hastalıkları Veter, veter case and periost diseases due to over looding 70 Maden Ocağı Ve Benzeri İşyerlerindeki Meniskus Zararları Meniskus diseases in mining sites and so 71 Fazla Zorlama Sonucu Vertebra Prosesuslarının Yırtılması Tearing of vertebal processis due to over forcing 72 Sürekli Lokal Baskı Sonucu Sinir Felçleri Neural paralyses due to continous local pressure 73 Kas Krampları Muscular cramps E-7 74 Maden İşçileri Nistagmusu Toplam Tota l Miners nystagmus

233 233

234 İŞİTME KAYBI DERECESİ SINIFLANDIRMASI 10-26dB ve üstü Normal işitme Çok hafif derecede İK Hafif Orta İleri Çok ileri Saf ses ortalaması (500-2 khz.)

235 Gürültünün sağlık etkilerinden korunma önlemleri Gürültüye bağlı işitme kayıpları bir meslek hastalığı olduğuna göre meslek hastalıklarına korunma önlemleri burada da geçerli olmaktadır. Teknik koruyucu önlemler Tıbbi koruyucu önlemler Organizasyona ait önlemler. 235

236 Teknik koruyucu önlemler. Kaynakta ve çevrede alınabilecek teknik koruyucu önlemler Kişisel koruyucu önlemler olmak üzere iki grupta incelenmektedir. 236

237 Kaynakta ve çevrede alınabilecek önlemler. Makine bakımlarının yapılması Makine çalışma hızının düşürülmesi Makineleri susturucu cihazlar Çarpan yüzeylerin mümkün ise sert plastikten yapılmış malzeme ile kaplanması Duvarların sesi absorbe eden malzeme ile kaplanması Gürültü kaynağı olan makinenin kapatılması ve çevreden ayrılması. 237

238 Kişisel koruyucu önlemler Bu tip önlemler, gürültüde çalışan insanların gürültüden korunabilmelerini için kulak tıkaçları (earplug) ve kulak kepçesinin üzerine takılan (earmuff) kulaklıkları (Kulak manşonu) içermektedir. Kulak tıkaçları db lik bir azalma sağlar iken, kulak manşonlarının koruyuculuğu daha fazladır. Algılanan ses düzeyinde db lik bir azalma sağlamaktadır. 238

239 239

240 Tarama odyometresi 240

241 KULAK KORUYUCULARI-KULAKLIKLAR 241

242 KULAK TIKAÇLARI 242

243 İstanbul Tıp Dr.Halim İşsever 243

244 Şekil'de her iki koruyucu cihazın kullanım şekli ile gürültünün azaltılması konusunda sağladıkları avantajı gösterir eğri görülmektedir. İstanbul Tıp Fakültesi Dr.Halim İşsever 244

245 Tıbbi koruyucu önlemler İşe giriş muayeneleri : Gürültü riskini taşıyan işlerde çalışan kişilerin işitmeleri tam bir odyometrik muayeneden geçirilmeli. Hipertansif olanlar ve risk grubu oluşturanlar belirlenmelidir. Periyodik muayeneler : Belirli aralıklar ile yapılan odyometrik muayeneler Hz lik işitme frekanslarında yapılan odyometrik muayeneler ile işitme kayıpları erken dönemde saptanır. İşçi ve İşverene yönelik sağlık eğitimi : Mevzuat ve kulak koruyucuların sürekli kullanımı 245

246 Organizasyona ait önlemler Gürültüden oluşan işitme kayıpları belirli dinlenme süreleri sağlanır ise önlenebilir. İşitme kayıplarının oluşmaması için literatürde kabul edilen limit değer 90dB(A) için 8 saattir. Bu süre bir grup standarda göre 3 db, bir grup standarda göre ise 5 db dir. Yani gürültü seviyesi 95 db olduğu zaman maruz kalma süresi 4 saat, 100 db olduğu zaman ise 2 saate inmektedir. Uygulama tamamen kuramsal olup, pratikte pek tercih edilen bir yol değildir. 246

247 Organizasyona yönelik önlemler 247

248 Konu ile ilgili mevzuat Gürültü kontrol yönetmeliği-çevre bakanlığı Meslekte kazanma gücü ve maluliyetin hesaplanması Yönetmeliği 2008 Gürültü yönetmeliği (6331 İş SG kanunu) 248

249 ÇALIŞANLARIN GÜRÜLTÜ İLE İLGİLİ RİSKLERDEN KORUNMALARINA DAİR YÖNETMELİK Resmi Gazete Tarihi: Resmi Gazete Sayısı:

250 a) En yüksek ses basıncı (Ptepe): C-frekans ağırlıklı anlık gürültü basıncının tepe değerini, b) Günlük gürültü maruziyet düzeyi (LEX, 8saat) [db(a) re. 20 μpa]: TS 2607 ISO 1999 standardında tanımlandığı gibi en yüksek ses basıncının ve anlık darbeli gürültünün de dahil olduğu A-ağırlıklı bütün gürültü maruziyet düzeylerinin, sekiz saatlik bir iş günü için zaman ağırlıklı ortalamasını, c) Haftalık gürültü maruziyet düzeyi (LEX, 8saat): TS 2607 ISO 1999 standardında tanımlandığı gibi A-ağırlıklı günlük gürültü maruziyet düzeylerinin, sekiz saatlik beş iş gününden oluşan bir hafta için zaman ağırlıklı ortalamasını, 250

251 Maruziyet Değerleri ve İşverenlerin Yükümlülükleri Maruziyet eylem değerleri ve maruziyet sınır değerleri MADDE 5 (1) Bu Yönetmeliğin uygulanması bakımından, maruziyet eylem değerleri ve maruziyet sınır değerleri aşağıda verilmiştir: a) En düşük maruziyet eylem değerleri: (LEX, 8saat) = 80 db(a) veya (Ptepe) = 112 Pa [135 db(c) re. 20 μpa](20 μpa referans alındığında 135 db (C) olarak hesaplanan değer). b) En yüksek maruziyet eylem değerleri: (LEX, 8saat) = 85 db(a) veya (Ptepe) = 140 Pa [137 db(c) re. 20 μpa]. c) Maruziyet sınır değerleri: (LEX, 8saat) = 87 db(a) veya (Ptepe) = 200 Pa [140 db(c) re. 20 μpa]. 251

252 2) Maruziyet sınır değerleri uygulanırken, çalışanların maruziyetinin tespitinde, çalışanın kullandığı kişisel kulak koruyucu donanımların koruyucu etkisi de dikkate alınır. (3) Maruziyet eylem değerlerinde kulak koruyucularının etkisi dikkate alınmaz. (4) Günlük gürültü maruziyetinin günden güne belirgin şekilde farklılık gösterdiğinin kesin olarak tespit edildiği işlerde, maruziyet sınır değerleri ile maruziyet eylem değerlerinin uygulanmasında günlük gürültü maruziyet düzeyi yerine, haftalık gürültü maruziyet düzeyi kullanılabilir. Bu işlerde; a) Yeterli ölçümle tespit edilen haftalık gürültü maruziyet düzeyi, 87 db(a) maruziyet sınır değerini aşamaz. b) Bu işlerle ilgili risklerin en aza indirilmesi için uygun tedbirler alınır. 252

253 3) İşyerinde en yüksek maruziyet eylem değerlerinin aşıldığının tespiti halinde, işveren; a) Bu maddede belirtilen önlemleri de dikkate alarak, gürültüye maruziyeti azaltmak için teknik veya iş organizasyonuna yönelik önlemleri içeren bir eylem planı oluşturur ve uygulamaya koyar. b) Gürültüye maruz kalınan çalışma yerlerini uygun şekilde işaretler. İşaretlenen alanların sınırlarını belirleyerek teknik olarak mümkün ise bu alanlara girişlerin kontrollü yapılmasını sağlar. (4) İşveren, çalışanların dinlenmesi için ayrılan yerlerdeki gürültü düzeyinin, bu yerlerin kullanım şartları ve amacına uygun olmasını sağlar. (5) İşveren, bu Yönetmeliğe göre alınacak tedbirlerin, Kanunun 10 uncu maddesi uyarınca özel politika gerektiren gruplar ile kadın çalışanların durumlarına uygun olmasını sağlar. 253

254 MARUZİYET SINIR VE ETKİN DEĞERLERİ En Yüksek Maruziyet Sınır Değeri Aşılmaması gereken gürültü değeridir. Günlük/Haftalık >=87 85 Maximum Ortam Gürültüsünü Düşürme KKD koruyuculuğu dikkate alınır. En Yüksek Maruziyet Eylem Değeri Günlük/Haftalık >=85 Zarar Kulak Koruyucu Kullandırma KKD koruyuculuğu dikkate alınmaz. En Düşük Maruziyet Eylem Değeri Günlük/Haftalık >=80 Kulak Koruyucu Bulundurma Yasal Kavramlar Sınır-Etkin Değerler Yapılacak İşlemler Günlük gürültü maruziyetinin günden güne belirgin şekilde farklılık gösterdiğinin kesin olarak tespit edilmesi durumunda, maruziyet sınır ve etkin değerlerinde günlük maruziyet değerleri yerine haftalık maruziyet değerleri kullanılabilir.

Kaynak: Forum Media Yayıncılık; İş Sağlığı ve Güvenliği için Eğitim Seti

Kaynak: Forum Media Yayıncılık; İş Sağlığı ve Güvenliği için Eğitim Seti Kaynak: Forum Media Yayıncılık; İş Sağlığı ve Güvenliği için Eğitim Seti Radyasyonun Keşfi 1895 yılında Wilhelm Conrad Röntgen tarafından X-ışınlarının keşfi yapılmıştır. Radyasyonun Keşfi 1896 yılında

Detaylı

RADYASYON VE RADYASYONDAN KORUNMA

RADYASYON VE RADYASYONDAN KORUNMA RADYASYON VE RADYASYONDAN KORUNMA Mehmet YÜKSEL Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Fizik Anabilim Dalı MADDENİN YAPISI (ATOM) Çekirdek Elektronlar RADYASYON NEDİR? Radyasyon; iç dönüşüm geçiren

Detaylı

Radyasyon, Radyoaktivite, Doz, Birimler ve Tanımlar. Dr. Halil DEMİREL

Radyasyon, Radyoaktivite, Doz, Birimler ve Tanımlar. Dr. Halil DEMİREL Radyasyon, Radyoaktivite, Doz, Birimler ve Tanımlar Dr. Halil DEMİREL Radyasyon, Radyoaktivite, Doz ve Birimler Çekirdek Elektron Elektron Yörüngesi Nötron Proton Nükleon Atom 18.05.2011 TAEK - ADHK 2

Detaylı

İş sağlığı kavramı - Ulusal mevzuat- İSG kurulları görev ve yetkileri -

İş sağlığı kavramı - Ulusal mevzuat- İSG kurulları görev ve yetkileri - İş sağlığı kavramı - Ulusal mevzuat- İSG kurulları görev ve yetkileri - Prof.Dr.Halim İŞSEVER İstanbul Tıp Fakültesi Halk Sağlığı AD İ.Ü İSG Koordinatörü Isınma egzersizleri Enerji veren oyunlar NOKTALARI

Detaylı

RADYASYON GÜVENLİĞİ. Öğr.Gör. Şükrü OĞUZ KTÜ Tıp Fakültesi Radyoloji AB

RADYASYON GÜVENLİĞİ. Öğr.Gör. Şükrü OĞUZ KTÜ Tıp Fakültesi Radyoloji AB RADYASYON GÜVENLİĞİ Öğr.Gör. Şükrü OĞUZ KTÜ Tıp Fakültesi Radyoloji AB İyonlaştırıcı radyasyonlar canlılar üzerinde olumsuz etkileri vardır. 1895 W.Conrad Roentgen X ışınını bulduktan 4 ay sonra saç dökülmesini

Detaylı

İşyeri ortamlarında, çalışanların sağlığını. ve güvenliğini korumak amacıyla yapılan bilimsel çalışmaların tümü diye tanımlanabilir.

İşyeri ortamlarında, çalışanların sağlığını. ve güvenliğini korumak amacıyla yapılan bilimsel çalışmaların tümü diye tanımlanabilir. İş Sağlığı ve Güvenliği İşyeri ortamlarında, çalışanların sağlığını ve güvenliğini korumak amacıyla yapılan bilimsel çalışmaların tümü diye tanımlanabilir. Çalışanların sağlığı ve güvenliğin bozulması

Detaylı

İSG 514 RADYASYON GÜVENLİĞİ

İSG 514 RADYASYON GÜVENLİĞİ İSG 514 RADYASYON GÜVENLİĞİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI Ders koordinatörü: Yrd. Doç. Dr. Mustafa GÜNGÖRMÜŞ mgungormus@turgutozal.edu.tr http://www.turgutozal.edu.tr/mgungormus/

Detaylı

SES DALGALARı Dalgalar genel olarak, mekanik ve elektromanyetik dalgalar olmak üzere iki ana gruba ayrılır. Elektromanyetik dalgalar, yayılmak için bi

SES DALGALARı Dalgalar genel olarak, mekanik ve elektromanyetik dalgalar olmak üzere iki ana gruba ayrılır. Elektromanyetik dalgalar, yayılmak için bi SES FĠZĠĞĠ SES DALGALARı Dalgalar genel olarak, mekanik ve elektromanyetik dalgalar olmak üzere iki ana gruba ayrılır. Elektromanyetik dalgalar, yayılmak için bir ortama ihtiyaç duymazlar ve boşlukta da

Detaylı

İYONLAŞTIRICI RADYASYON BULUNAN İŞYERLERİNDE RİSK DEĞERLENDİRMESİ

İYONLAŞTIRICI RADYASYON BULUNAN İŞYERLERİNDE RİSK DEĞERLENDİRMESİ İYONLAŞTIRICI RADYASYON BULUNAN İŞYERLERİNDE RİSK DEĞERLENDİRMESİ Dr. Sibel TÜRKEŞ YILMAZ İçerik Türkiye de Radyasyon Kaynakları Radyasyona Maruz Kalma Çeşitleri Temel Güvenlik Standartları Doz Sınırları

Detaylı

SELÇUK ÜNİVERSİTESİ "RADYASYON GÜVENLİĞİ ÜST KURULU KURULUŞ VE ÇALIŞMA ESASLARI YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Yasal Dayanak ve Tanımlar

SELÇUK ÜNİVERSİTESİ RADYASYON GÜVENLİĞİ ÜST KURULU KURULUŞ VE ÇALIŞMA ESASLARI YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Yasal Dayanak ve Tanımlar SELÇUK ÜNİVERSİTESİ "RADYASYON GÜVENLİĞİ ÜST KURULU KURULUŞ VE ÇALIŞMA ESASLARI YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Yasal Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1- Bu yönerge, Selçuk Üniversitesi Tıp Fakültesi

Detaylı

İŞYERLERİNDE İYONLAŞTIRICI RADYASYONDAN KORUNMA

İŞYERLERİNDE İYONLAŞTIRICI RADYASYONDAN KORUNMA İŞYERLERİNDE İYONLAŞTIRICI RADYASYONDAN KORUNMA Dr. Sibel TÜRKEŞ YILMAZ Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Radyasyon Sağlığı ve Güvenliği Dairesi sibel.turkes@taek.gov.tr İçerik Türkiye Atom Enerjisi Kurumu

Detaylı

CEP TELEFONUNUN ZARARLARI VE ALINABİLECEK TEDBİRLER

CEP TELEFONUNUN ZARARLARI VE ALINABİLECEK TEDBİRLER CEP TELEFONUNUN ZARARLARI VE ALINABİLECEK TEDBİRLER Nobel ödül sahibi Onkolog Devra Davis: Cep telefonunun zararları konusunda Küresel bir alarm durumu ilan edilmeli. Bir bilim adamı olarak, 6 yıl öncesine

Detaylı

ÖZET: GİRİŞ VE AMAÇ: BULGULAR:

ÖZET: GİRİŞ VE AMAÇ: BULGULAR: Ülkemizde, İş Kazası, Meslek Hastalığı ve Bu Nedenlerle Ölen ve İşgöremez Sayılarının, İş Kollarındaki Sigortalı İşçi ve İşyeri Sayılarına Göre Standardize Edilerek Değerlendirilmesi M.Caner İşbilir*,

Detaylı

RADYASYON VE SAĞLIK A.HİKMET ERİŞ TIBBİ RADYOFİZİK UZM. BEZMİALEM VAKIF ÜNİV.TIP FAK.

RADYASYON VE SAĞLIK A.HİKMET ERİŞ TIBBİ RADYOFİZİK UZM. BEZMİALEM VAKIF ÜNİV.TIP FAK. RADYASYON VE SAĞLIK A.HİKMET ERİŞ TIBBİ RADYOFİZİK UZM. BEZMİALEM VAKIF ÜNİV.TIP FAK. RADYASYON ÇALIŞANLARI VE BİLİNMESİ GEREKENLER RADYASYON TANIMI: DALGA VE TANECİK ÖZELLİKTE UZAYDA DOLAŞAN ENERJİ PAKETİ.

Detaylı

İŞYERLERİNDE İYONLAŞTIRICI RADYASYONDAN KORUNMA

İŞYERLERİNDE İYONLAŞTIRICI RADYASYONDAN KORUNMA İŞYERLERİNDE İYONLAŞTIRICI RADYASYONDAN KORUNMA Dr. Sibel TÜRKEŞ YILMAZ Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Radyasyon Sağlığı ve Güvenliği Dairesi sibel.turkes@taek.gov.tr İçerik Türkiye Atom Enerjisi Kurumu

Detaylı

Radyasyon nedir Nasıl ölçülür Günlük pratikte alınan radyasyon ERCP de durum ne Azaltmak için ne yapılabilir

Radyasyon nedir Nasıl ölçülür Günlük pratikte alınan radyasyon ERCP de durum ne Azaltmak için ne yapılabilir MÖ 460-377 980-1037 MÖ 460-377 980-1037 Radyasyon nedir Nasıl ölçülür Günlük pratikte alınan radyasyon ERCP de durum ne Azaltmak için ne yapılabilir RADYASYON NEDİR X ışınını 1895 te Wilhelm Conrad Roentgen

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ xx.11.2015 Sayı 44 Genel Değerlendirme Temmuz 2015 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Temmuz 2015 ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Eylül 2015 verilerinin değerlendirildiği- 44.

Detaylı

Yıldızlara gidemeyiz; sadece onlardan gelen ışınımı teleskopların yardımıyla gözleyebilir ve çözümleyebiliriz.

Yıldızlara gidemeyiz; sadece onlardan gelen ışınımı teleskopların yardımıyla gözleyebilir ve çözümleyebiliriz. Yıldızlara gidemeyiz; sadece onlardan gelen ışınımı teleskopların yardımıyla gözleyebilir ve çözümleyebiliriz. Işık genellikle titreşen elektromanyetik dalga olarak düşünülür; bu suda ilerleyen dalgaya

Detaylı

Nükleer Tekniklerin Endüstriyel Uygulamalarında Radyasyondan Korunma. Prof.Dr.Ali Nezihi BİLGE İstanbul Bilgi Üniversitesi

Nükleer Tekniklerin Endüstriyel Uygulamalarında Radyasyondan Korunma. Prof.Dr.Ali Nezihi BİLGE İstanbul Bilgi Üniversitesi Nükleer Tekniklerin Endüstriyel Uygulamalarında Radyasyondan Korunma Prof.Dr.Ali Nezihi BİLGE İstanbul Bilgi Üniversitesi Endüstride Nükleer Teknikler Radyoaktif izleyiciler Radyasyonla Ölçüm Cihazları

Detaylı

MESLEK HASTALIKLARI ve İŞ KAZALARI

MESLEK HASTALIKLARI ve İŞ KAZALARI 15 Ocak 2011 İş Kazaları, Meslek Hastalıkları ve Hukuksal Yönü MMO Kocaeli Şubesi MESLEK HASTALIKLARI ve İŞ KAZALARI Doç. Dr. Nilay Etiler Kocaeli Üniversitesi Meslek hastalığı 5510 sayılı SS-GSS Kanunu

Detaylı

ALARA RGD RKS SINAVI ÇALIŞMA SORULARI

ALARA RGD RKS SINAVI ÇALIŞMA SORULARI 1) Radyoaktivite nedir? ALARA RGD RKS SINAVI ÇALIŞMA SORULARI a. Çekirdeğin enerji açığa çıkararak 2 farklı atoma bölünmesidir b. Atomun yörünge elektronlarından birinin koparılmasıdır. c. Karasız atom

Detaylı

Doç. Dr. A. Oral Salman Kocaeli Üniversitesi Elektronik ve Haberleşme Mühendisliği

Doç. Dr. A. Oral Salman Kocaeli Üniversitesi Elektronik ve Haberleşme Mühendisliği Doç. Dr. A. Oral Salman Kocaeli Üniversitesi Elektronik ve Haberleşme Mühendisliği Sunum Başlıkları: Biraz Fizik: Elektromanyetik Dalgalar, EM Spektrum, EMD ların Enerjisi, EMD ların maddeyle etkileşimi

Detaylı

ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI MEVZUATINDA RADYASYONDAN KORUNMANIN YERİ, UYGULAMADA YAŞANAN GÜÇLÜKLER, ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI MEVZUATINDA RADYASYONDAN KORUNMANIN YERİ, UYGULAMADA YAŞANAN GÜÇLÜKLER, ÇÖZÜM ÖNERİLERİ T.C. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI MEVZUATINDA RADYASYONDAN KORUNMANIN YERİ, UYGULAMADA YAŞANAN GÜÇLÜKLER, ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 11.06.2015 Sayı 39 Eki-08 Oca-09 Nis-09 Tem-09 Eki-09 Oca-10 Nis-10 Tem-10 Eki-10 Oca-11 Nis-11 Tem-11 Eki-11 Oca-12 Nis-12 Tem-12 Eki-12 Oca-13 Nis-13 Tem-13 Eki-13 Oca-14 Nis-14 Tem-14 Eki-14 Oca-15

Detaylı

Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri çalışanlara yönelik iş sağlığı ve güvenliği ile yakından ilgilidir?

Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri çalışanlara yönelik iş sağlığı ve güvenliği ile yakından ilgilidir? 2015-1 İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ ARA SINAV SORULARI VE CEVAPLARI 1. I. Çalışanların korunması II. Üretim güvenliğinin sağlanması III. İşletme güvenliğinin sağlanması Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri

Detaylı

GÜNEŞİN ELEKTROMANYETİK SPEKTRUMU

GÜNEŞİN ELEKTROMANYETİK SPEKTRUMU GÜNEŞİN ELEKTROMANYETİK SPEKTRUMU Güneş ışınımı değişik dalga boylarında yayılır. Yayılan bu dalga boylarının sıralı görünümü de güneş spektrumu olarak isimlendirilir. Tam olarak ifade edilecek olursa;

Detaylı

Radyasyon. İnsan kendi ürettiği ve kullanmaya başladığı cihazlar nedeniyle, tabiatta var olan normal ışınım ortamının dengesini bozmuştur.

Radyasyon. İnsan kendi ürettiği ve kullanmaya başladığı cihazlar nedeniyle, tabiatta var olan normal ışınım ortamının dengesini bozmuştur. RADYASYON Radyasyon İnsan kendi ürettiği ve kullanmaya başladığı cihazlar nedeniyle, tabiatta var olan normal ışınım ortamının dengesini bozmuştur. Radyasyon Genel anlamda ışınım, enerjinin herhangi bir

Detaylı

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ İŞ HİJYENİ-4 PROF. DR. SARPER ERDOĞAN İş Hijyeni-4 Işınlar İyonizan olmayan ışınlar İyonizan ışınlar Eşik değerler 1 Işınlar

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 19.10.2016 Sayı 55 Genel Değerlendirme Temmuz 2016 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Temmuz 2016 verilerinin değerlendirildiği- 55. sayısında sigortalı ücretli istihdamı,

Detaylı

İÇİNDEKİLER ANA BÖLÜM I: RADYASYON, RADYOAKTİVİTE,VÜCUDA ETKİLER VE RİSK KAVRAMI...1. Bölüm 1: Radyasyonla İlgili Kısa Açıklamalar...

İÇİNDEKİLER ANA BÖLÜM I: RADYASYON, RADYOAKTİVİTE,VÜCUDA ETKİLER VE RİSK KAVRAMI...1. Bölüm 1: Radyasyonla İlgili Kısa Açıklamalar... İÇİNDEKİLER ANA BÖLÜM I: RADYASYON, RADYOAKTİVİTE,VÜCUDA ETKİLER VE RİSK KAVRAMI...1 Bölüm 1: Radyasyonla İlgili Kısa Açıklamalar...3 Bölüm 2: İyonlaştırıcı Radyasyonlar Vücudumuzu Nasıl Etkiliyor?...7

Detaylı

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ İŞ HİJYENİ-3 PROF. DR. SARPER ERDOĞAN İş Hijyeni-3 Tozlar Toz ölçümü Gürültü 1 Tozlar Tozlar ve duman sisle birlikte aerosolleri

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 11.12.2015 Sayı 45 Genel Değerlendirme Ağustos 2015 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Ağustos 2015 ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Ekim 2015 verilerinin değerlendirildiği- 45.

Detaylı

Ünite. Dalgalar. 1. Ses Dalgaları 2. Yay Dalgaları 3. Su Dalgaları

Ünite. Dalgalar. 1. Ses Dalgaları 2. Yay Dalgaları 3. Su Dalgaları 7 Ünite Dalgalar 1. Ses Dalgaları 2. Yay Dalgaları 3. Su Dalgaları SES DALGALARI 3 Test 1 Çözümleri 3. 1. Verilen üç özellik ses dalgalarına aittir. Ay'da hava, yani maddesel bir ortam olmadığından sesi

Detaylı

ELEKTROMANYETİK ALAN VE ETKİLERİ. Arş. Gör. Dr. Didem DAYMAZ Arş. Gör. Dr. Merve PARLAK Hacettepe Üniversitesi Tıp Fak. Halk Sağlığı ABD.

ELEKTROMANYETİK ALAN VE ETKİLERİ. Arş. Gör. Dr. Didem DAYMAZ Arş. Gör. Dr. Merve PARLAK Hacettepe Üniversitesi Tıp Fak. Halk Sağlığı ABD. ELEKTROMANYETİK ALAN VE ETKİLERİ Arş. Gör. Dr. Didem DAYMAZ Arş. Gör. Dr. Merve PARLAK Hacettepe Üniversitesi Tıp Fak. Halk Sağlığı ABD. Eylül 2016 ELEKTROMANYETİK ALAN NEDİR? Elektromanyetik alan, elektrik

Detaylı

Yönerge, elektromanyetik alanlardan kaynaklanan iki tür doğrudan biyofiziksel etki tanımı yapmaktadır

Yönerge, elektromanyetik alanlardan kaynaklanan iki tür doğrudan biyofiziksel etki tanımı yapmaktadır EMF Direktifi Kısa adı "EMF Direktifi", resmi başlığı "DIRECTIVE 2013/35/EU OF THE EUROPEAN PARLIAMENT AND OF THE COUNCIL olan 26 Haziran 2013 tarih, 2013/35 sayılı Avrupa İş Güvenliği Yönergesi, işçilerin

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 07.08.2015 Sayı 41 Genel Değerlendirme Nisan 2015 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Nisan 2015 verilerinin değerlendirildiği- 41. sayısında sigortalı

Detaylı

BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar NSAĞLIK HİZMETLERİNDE İYONLAŞTIRICI RADYASYON KAYNAKLARI İLE ÇALIŞAN PERSONELİN RADYASYON DOZ LİMİTLERİ İLE DOZ AŞIMINDA ALINACAK TEDBİRLER HAKKINDA YÖNETMELİK TASLAĞI BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak

Detaylı

İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ EĞİTİMİ G Ü R Ü L T Ü

İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ EĞİTİMİ G Ü R Ü L T Ü İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ EĞİTİMİ G Ü R Ü L T Ü GÜRÜLTÜ, GENEL OLARAK İSTENMEYEN VE RAHATSIZ EDEN SES OLARAK TANIMLANIR. Ses; Hava basıncındaki dalgalanmaların kulaktaki etkisinden ileri gelen fiziksel bir

Detaylı

Sağlık Fiziği. 1. Bölüm

Sağlık Fiziği. 1. Bölüm Sağlık Fiziği 1. Bölüm Tıbbi Uygulamalar Tanı Radyasyon başta Radyoloji olmak üzere, Nükleer Tıp, Radyoterapi ve çeşitli tıp dallarında tanı amaçlı kullanılmaktadır. En yüksek oranda tanı amaçlı kullanımı

Detaylı

Alüminyum Profil İmalatında İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği

Alüminyum Profil İmalatında İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Alüminyum Profil İmalatında İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Prof. Dr. Fevzi YILMAZ Yrd. Doç Dr. Ebubekir KOÇ Met. ve Malz. Müh. Yaşar AKÇA (C Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı) ALUS 06 4 Ekim 2013 Bazı Tanımlar

Detaylı

Serbest radikallerin etkileri ve oluşum mekanizmaları

Serbest radikallerin etkileri ve oluşum mekanizmaları Serbest radikallerin etkileri ve oluşum mekanizmaları Serbest radikallerin yapısında, çoğunlukla oksijen yer almaktadır. (reaktif oksijen türleri=ros) ROS oksijen içeren, küçük ve oldukça reaktif moleküllerdir.

Detaylı

6331 sayılı İş Kanunu kapsamında iş sağlığı ve güvenliği konusunda çalışmalar yaparak, Şifa Ortak Sağlık Güvenlik Birimi tarafından ;

6331 sayılı İş Kanunu kapsamında iş sağlığı ve güvenliği konusunda çalışmalar yaparak, Şifa Ortak Sağlık Güvenlik Birimi tarafından ; 17.12.2013 İŞ GÜVENLİĞİ KAPSAMINDAKİ HİZMET TEKLİFİ TEKLİF BİLGİLERİ YETKİLİ ANKARA DİŞ HEKİMLERİ ODASI DANIŞMAN ŞİFA ORTAK SAĞLIK VE GÜVENLİK BİRİMİ ADRES: HEPKEBİRLER MAH. NASRULLAH İŞ MERKEZİ KAT:5

Detaylı

Gürültü Perdeleri (Bariyerleri) Prof.Dr.Mustafa KARAŞAHİN

Gürültü Perdeleri (Bariyerleri) Prof.Dr.Mustafa KARAŞAHİN Gürültü Perdeleri (Bariyerleri) Prof.Dr.Mustafa KARAŞAHİN Gürültü nedir? Basit olarak, istenmeyen veya zarar veren ses db Skalası Ağrı eşiği 30 mt uzaklıktaki karayolu Gece mesken alanları 300 mt yükseklikte

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI'

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI' ' İnsanlar üzerinde olumsuz etki yapan ve hoşa gitmeyen seslere gürültü denir. Özellikle büyük kentlerimizde gürültü yoğunlukları oldukça yüksek seviyede olup Dünya Sağlık Teşkilatınca belirlenen ölçülerin

Detaylı

29 Aralık 2012 CUMARTESİ. Resmî Gazete. Sayı : 28512 YÖNETMELİK. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığından:

29 Aralık 2012 CUMARTESİ. Resmî Gazete. Sayı : 28512 YÖNETMELİK. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığından: 29 Aralık 2012 CUMARTESİ Resmî Gazete Sayı : 28512 YÖNETMELİK Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığından: İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ RİSK DEĞERLENDİRMESİ YÖNETMELİĞİ 1 / 14 BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak

Detaylı

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ ANABİLİM DALI TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ ANABİLİM DALI TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ ANABİLİM DALI TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ 1. Yıl - GÜZ DÖNEMİ ZORUNLU DERSLER İş Sağlığı Epidemiyolojisi ISG701 1 3 + 0 6 İş sağlığı ve epidemiyoloji kavramlarının

Detaylı

ALETLİ ANALİZ YÖNTEMLERİ

ALETLİ ANALİZ YÖNTEMLERİ ALETLİ ANALİZ YÖNTEMLERİ Spektroskopiye Giriş Yrd. Doç. Dr. Gökçe MEREY SPEKTROSKOPİ Işın-madde etkileşmesini inceleyen bilim dalına spektroskopi denir. Spektroskopi, Bir örnekteki atom, molekül veya iyonların

Detaylı

Çalışan Sağlığının Korunmasında Kişisel Koruyucu Donanımın Yeri ve Önemi. Prof. Dr. Nazmi Bilir Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi

Çalışan Sağlığının Korunmasında Kişisel Koruyucu Donanımın Yeri ve Önemi. Prof. Dr. Nazmi Bilir Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Çalışan Sağlığının Korunmasında Kişisel Koruyucu Donanımın Yeri ve Önemi Prof. Dr. Nazmi Bilir Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Sunum planı İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) kavramı Çalışanların sağlığının

Detaylı

İKİNCİ BÖLÜM Genel Hükümler

İKİNCİ BÖLÜM Genel Hükümler Amaç GEBE VEYA EMZİREN KADINLARIN ÇALIŞTIRILMA ŞARTLARIYLA EMZİRME ODALARI VE ÇOCUK BAKIM YURTLARINA DAİR YÖNETMELİK (14 Temmuz 2004 tarih ve 25522 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır) BİRİNCİ BÖLÜM Amaç,

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 01 10 2014 Sayı 31 TEPAV İSTİHDAM İZLEME TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Haziran 2014 verilerinin değerlendirildiği- 31. sayısında sigortalı

Detaylı

Neden bu konuyu seçtik? İşyeri hekimleri mevzuatı biliyor mu?

Neden bu konuyu seçtik? İşyeri hekimleri mevzuatı biliyor mu? Neden bu konuyu seçtik? İşyeri hekimleri mevzuatı biliyor mu? http://www.csgb.gov.tr/csgbportal/isgg m.portal?page=mevzuat&id=3 http://egitim.druz.com.tr/egitimmevzuati http://isgkatip.csgb.gov.tr/logout.aspx

Detaylı

Büyük Patlama ve Evrenin Oluşumu. Test 1 in Çözümleri

Büyük Patlama ve Evrenin Oluşumu. Test 1 in Çözümleri 7 Büyük Patlama ve Evrenin Oluşumu 225 Test 1 in Çözümleri 1. Elektrikçe yüksüz parçacıklar olan fotonların kütleleri yoktur. Işık hızıyla hareket ettikleri için atom içerisinde bulunamazlar. Fotonlar

Detaylı

GÜNDEM. Risk Analizi Yasal Durum Adım Bazlı Risk Analizi Rutin Olmayan İşler için Risk Analizi

GÜNDEM. Risk Analizi Yasal Durum Adım Bazlı Risk Analizi Rutin Olmayan İşler için Risk Analizi 1 GÜNDEM Risk Analizi Yasal Durum Adım Bazlı Risk Analizi Rutin Olmayan İşler için Risk Analizi 2 RİSK ANALİZİNDE YASAL DURUM 6311 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, Risk değerlendirmesi, kontrol,

Detaylı

Radyasyona Bağlı Hücre Zedelenmesi. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015

Radyasyona Bağlı Hücre Zedelenmesi. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Radyasyona Bağlı Hücre Zedelenmesi Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Radyasyon nedir? «Yüksek hızlı partiküller ya da dalgalar şeklinde yayılan enerji» Radyasyon kaynakları 1- Doğal kaynaklar 2- Yapay kaynaklar

Detaylı

e-posta: isg2014abc@hotmail.com ve http://www.isgabcegitim.com

e-posta: isg2014abc@hotmail.com ve http://www.isgabcegitim.com 6331 İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KANUNU HAP CEVAPLAR 1 6331 2 İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu Uygulanır Kamu ve özel sektöre ait bütün işlere ve işyerlerine, bu işyerlerinin işverenleri ile işveren vekillerine,

Detaylı

İŞYERİ HEKİMİ VE DİĞER SAĞLIK PERSONELİNİN GÖREV, YETKİ,SORUMLULUK VE EĞİTİMLERİ HAKKINDA YÖNETMELİK

İŞYERİ HEKİMİ VE DİĞER SAĞLIK PERSONELİNİN GÖREV, YETKİ,SORUMLULUK VE EĞİTİMLERİ HAKKINDA YÖNETMELİK F İ Y A T T E K L İ F İ ALTINIŞIK OSGB. Ltd. Şti. DİŞ HEKİMLERİ ODASI Tel-Fax : 0256-2591155 TEKLİF NO / TARİH 08.11.2013 / 301 GSM : 0532-4104875 (A. Hakan TÜRE) YETKİLİ Ayşegül hanım e-mail : a.hakanture@altinisikosgb.com.tr

Detaylı

Kulağın anatomik yapısı ÇEVRE FAKTÖRLERĐNĐN. iş yerinde çevre faktörleri. klima aydınlatma gürültü mekanik titreşimler ve zararlı maddeler

Kulağın anatomik yapısı ÇEVRE FAKTÖRLERĐNĐN. iş yerinde çevre faktörleri. klima aydınlatma gürültü mekanik titreşimler ve zararlı maddeler ÇEVRE FAKTÖRLERĐNĐN ĐŞ YAŞAMINA ETKĐSĐ iş yerinde çevre faktörleri klima aydınlatma gürültü mekanik titreşimler ve zararlı maddeler MAK4091 Ergonomi 1 Ses; SES elastik bir ortam olan havada, mekanik titreşimlerden

Detaylı

İyonlaştırmayan EM Dalga Maruziyeti

İyonlaştırmayan EM Dalga Maruziyeti İyonlaştırmayan EM Dalga Maruziyeti 05 Kasım 2015 FMO/Ankara Mehmet GÜLŞEN Başkanlık Müşaviri Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) mehmet.gulsen@btk.gov.tr Sunum Planı Ülkemizde BTK EM Maruziyet

Detaylı

İŞVERENİN İŞ KAZASI VE MESLEK HASTALIĞI BİLDİRİM YÜKÜMLÜLÜĞÜ

İŞVERENİN İŞ KAZASI VE MESLEK HASTALIĞI BİLDİRİM YÜKÜMLÜLÜĞÜ İŞVERENİN İŞ KAZASI VE MESLEK HASTALIĞI BİLDİRİM YÜKÜMLÜLÜĞÜ Recep GÜNER 69 * ÖZ 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanun unun 14 üncü maddesi göre işveren istihdam ettiği çalışanın iş kazası veya meslek

Detaylı

Hayat Kurtaran Radyasyon

Hayat Kurtaran Radyasyon Hayat Kurtaran Radyasyon GÜNLÜK HAYAT KONUSU: Kanser tedavisinde kullanılan radyoterapi KĐMYA ĐLE ĐLĐŞKĐSĐ: Radyoterapi bazı maddelerin radyoaktif özellikleri dolayısıyla ışımalar yapması esasına dayanan

Detaylı

GENEL RİSK DEĞERLENDİRMESİ ÖRNEK FORMU

GENEL RİSK DEĞERLENDİRMESİ ÖRNEK FORMU GENEL RİSK DEĞERLENDİRMESİ ÖRNEK FORMU Risk Değerlendirme No: Tarih: İşveren: İşyeri Adresi: Yapılan İş Nedir? (Kısaca açıklayınız) İşçi sayısı: Erkek Kadın Çocuk Çırak Öğrenci RİSK DEĞERLENDİRMESİ YAPILMASININ

Detaylı

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNDE RİSK YÖNETİMİ VE DEĞERLENDİRMESİ DOÇ. DR. İBRAHİM OCAK DOÇ. DR. ALİ İSMET KANLI

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNDE RİSK YÖNETİMİ VE DEĞERLENDİRMESİ DOÇ. DR. İBRAHİM OCAK DOÇ. DR. ALİ İSMET KANLI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNDE RİSK YÖNETİMİ VE DEĞERLENDİRMESİ DOÇ. DR. İBRAHİM OCAK DOÇ. DR. ALİ İSMET KANLI Konu Başlıkları 1. Temel Kavramlar ve Tanımlar 2. İlgili Mevzuat 3. Risklerden Korunma Yöntemleri

Detaylı

12. SINIF KONU ANLATIMLI

12. SINIF KONU ANLATIMLI 12. SINIF KONU ANLATIMLI 3. ÜNİTE: DALGA MEKANİĞİ 2. Konu ELEKTROMANYETİK DALGA ETKİNLİK VE TEST ÇÖZÜMLERİ 2 Elektromanyetik Dalga Testin 1 in Çözümleri 1. B manyetik alanı sabit v hızıyla hareket ederken,

Detaylı

RİSK DEĞERLENDİRMESİ ve ÇALIŞANLARIN İSG EĞİTİMLERİ. Ali Kaan ÇOKTU

RİSK DEĞERLENDİRMESİ ve ÇALIŞANLARIN İSG EĞİTİMLERİ. Ali Kaan ÇOKTU T.C. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ RİSK DEĞERLENDİRMESİ ve ÇALIŞANLARIN İSG EĞİTİMLERİ Ali Kaan ÇOKTU İSG Uzman Yardımcısı Endüstri Mühendisi Giriş Genel

Detaylı

Prof.Dr. Nadi Bakırcı Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı A.D.

Prof.Dr. Nadi Bakırcı Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı A.D. Prof.Dr. Nadi Bakırcı Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı A.D. İhmal edilen bir konu olarak iş sağlığı ve güvenliği Bu konuda ihmal edilen bir grup olarak sağlık çalışanları Sağlık hizmeti

Detaylı

Click to add subtitle. Kaynak: Forum Media Yayıncılık; İş Sağlığı ve Güvenliği için eğitim Seti

Click to add subtitle. Kaynak: Forum Media Yayıncılık; İş Sağlığı ve Güvenliği için eğitim Seti Click to add subtitle Kaynak: Forum Media Yayıncılık; İş Sağlığı ve Güvenliği için eğitim Seti DÜNYA SAĞLIK ÖRGÜTÜ (WHO) İLE ULUSLARARASI ÇALIŞMA ÖRGÜTÜ (ILO) İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNİ, Tüm mesleklerde

Detaylı

AB de İşyeri Sağlığı ve Güvenliği

AB de İşyeri Sağlığı ve Güvenliği AB de İşyeri Sağlığı ve Güvenliği İşyeri Sağlığı, Güvenliği ve Hijyeni AB de İşyeri Sağlığı ve Güvenliğinin önemi Misyon ve teşkilat AB Mevzuatı ve AB Stratejisi Ortaklar Başlıca güçlükler ve inisiyatifler

Detaylı

RADYASYON GÜVENLİĞİ TÜZÜĞÜ

RADYASYON GÜVENLİĞİ TÜZÜĞÜ 2883 RADYASYON GÜVENLİĞİ TÜZÜĞÜ Bakanlar Kurulu Kararının Tarihi : 24/7/1985, No : 85/9727 Dayandığı Kanunun Tarihi : 9/7/1982, No : 2690 Yayımlandığı R. Gazetenin Tarihi : 7/9/1985, No : 18861 Yayımlandığı

Detaylı

Gürültü, sesler. İstenmeyen. Kulağa hoş gelmeyen. Rahatsız eden

Gürültü, sesler. İstenmeyen. Kulağa hoş gelmeyen. Rahatsız eden Gürültü, İstenmeyen Kulağa hoş gelmeyen Rahatsız eden sesler 3 Endüstrideki gürültüyü ise; İşyerlerinde, Çalışanlar üzerinde fizyolojik ve psikolojik etkiler bırakan ve iş verimini olumsuz yönde etkileyen

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 19 05 2014 Sayı 26 Genel Değerlendirme Ocak 2014 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Ocak 2014 verilerinin değerlendirildiği- 26. sayısında sigortalı ücretli istihdamı, kadın

Detaylı

2006 Yılı SSK Đstatistikleri

2006 Yılı SSK Đstatistikleri SSK ĐSTATĐSTĐKLERĐ Hızlı teknolojik gelişmeler bir yandan insanın refahına hizmet ederken, öte yandan insan hayatı ve çevre için tehlikeleri de beraberinde getirmiştir. Özellikle sanayileşmenin ve kütle

Detaylı

İşyeri Risk Değerlendirmesi için Prosedürler ve Araçlar

İşyeri Risk Değerlendirmesi için Prosedürler ve Araçlar Risk Değerlendirmesi ve İSG-YS konulu İSGİP Semineri 1 9 Temmuz 2010, Ankara İşyeri Risk Değerlendirmesi için Prosedürler ve Araçlar Heikki Laitinen Tehlike, kaza ve hastalıklara örnekler Yaralanma/hastalığın

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü. Ses ve Gürültü

T.C. ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü. Ses ve Gürültü T.C. ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü Ses ve Gürültü HUZURUMUZ VE SAĞLIĞIMIZ İÇİN GÜRÜLTÜYÜ ÖNLEMEK VATANDAŞLIK GÖREVİMİZDİR Modern, canlı bir şehirin dayanılmaz derecede gürültülü

Detaylı

Radyasyondan Korunma Prensipleri ve Yönetmelikler Dr. Emin GÜNGÖR

Radyasyondan Korunma Prensipleri ve Yönetmelikler Dr. Emin GÜNGÖR Radyasyondan Korunma Prensipleri ve Yönetmelikler Dr. Emin GÜNGÖR İçerik Radyasyon Nedir? Radyasyonun Biyolojik Etkileri Radyasyondan Korunma Yapay kaynaklardan toplum ışınlanmaları Radyasyon etkilerinin

Detaylı

FİZİKSEL ETKENLER. 1 GÜRÜLTÜ 2 TİTREŞİM 3 TERMAL KONFOR FAKTÖRLERİ 4 İYONİZAN ve NONİYONİZAN RADYASYON 5 BASINÇ

FİZİKSEL ETKENLER. 1 GÜRÜLTÜ 2 TİTREŞİM 3 TERMAL KONFOR FAKTÖRLERİ 4 İYONİZAN ve NONİYONİZAN RADYASYON 5 BASINÇ FİZİKSEL ETKENLER 1 GÜRÜLTÜ 2 TİTREŞİM 3 TERMAL KONFOR FAKTÖRLERİ 4 İYONİZAN ve NONİYONİZAN RADYASYON 5 BASINÇ G Ü R Ü L T Ü GÜRÜLTÜ, GENEL OLARAK İSTENMEYEN VE RAHATSIZ EDEN SES OLARAK TANIMLANIR. ENDÜSTRİDEKİ

Detaylı

Fotovoltaik Teknoloji

Fotovoltaik Teknoloji Fotovoltaik Teknoloji Bölüm 3: Güneş Enerjisi Güneşin Yapısı Güneş Işınımı Güneş Spektrumu Toplam Güneş Işınımı Güneş Işınımının Ölçülmesi Dr. Osman Turan Makine ve İmalat Mühendisliği Bilecik Şeyh Edebali

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 29 11 2014 Sayı 32 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni Temmuz 2014 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Temmuz 2014 verilerinin değerlendirildiği- 32.

Detaylı

Bölüm 5. Tıbbi Görüntüleme Yöntemlerinin Temel İlkeleri. Prof. Dr. Bahadır BOYACIOĞLU

Bölüm 5. Tıbbi Görüntüleme Yöntemlerinin Temel İlkeleri. Prof. Dr. Bahadır BOYACIOĞLU Bölüm 5 Tıbbi Görüntüleme Yöntemlerinin Temel İlkeleri Prof. Dr. Bahadır BOYACIOĞLU İÇİNDEKİLER X-ışınları Görüntüleme Teknikleri Bilgisayarlı Tomografi (BT) Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRI) Nükleer

Detaylı

Tarım Sektöründe İş Hijyeninin Önemi

Tarım Sektöründe İş Hijyeninin Önemi Tarım Sektöründe İş Hijyeninin Önemi Tarım Çalışanlarının İşyeri Ortam Koşulları Tarım sektörü, erken ölüm, yaralanma ve hastalık açısından inşaat ve madencilikten sonra en tehlikeli üçüncü iş koludur.

Detaylı

ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ. Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi

ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ. Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi 1 Çevre Koşullarının İnsan Üzerindeki Etkileri Çevre: Bir elemanın dışında çeşitli olayların geçtiği

Detaylı

27.01.2014. İçerik. Temel Atom ve Çekirdek Yapısı RADYASYON TEMEL KAVRAMLAR. Çekirdek. Nötronlar (yüksüz) Elektronlar (-1)

27.01.2014. İçerik. Temel Atom ve Çekirdek Yapısı RADYASYON TEMEL KAVRAMLAR. Çekirdek. Nötronlar (yüksüz) Elektronlar (-1) TEKNİKERLERE YÖNELİK BİLGİSAYARLI TOMOGRAFİ SİSTEMLERİNDE RADYASYONDAN KORUNMA VE PERFORMANS TESTLERİ BİLGİLENDİRME SEMİNERLERİ 24-25 OCAK 2014 RADYASYON TEMEL KAVRAMLAR Dr. Aydın PARMAKSIZ Türkiye Atom

Detaylı

TIPTA TEDAVİ AMACIYLA KULLANILAN İYONLAŞTIRICI RADYASYON KAYNAKLARINI İÇEREN TESİSLERE LİSANS VERME YÖNETMELİĞİ

TIPTA TEDAVİ AMACIYLA KULLANILAN İYONLAŞTIRICI RADYASYON KAYNAKLARINI İÇEREN TESİSLERE LİSANS VERME YÖNETMELİĞİ TIPTA TEDAVİ AMACIYLA KULLANILAN İYONLAŞTIRICI RADYASYON KAYNAKLARINI İÇEREN TESİSLERE LİSANS VERME YÖNETMELİĞİ Resmi Gazete Tarih/Sayı: 21.07.1996/21997 BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak,Tanımlar Amaç

Detaylı

Radyasyon Uygulamalarının Fizik Mühendisliği ve Eğitiminden Beklentileri. Dr. Abdullah ZARARSIZ Fizik Mühendisleri Odası

Radyasyon Uygulamalarının Fizik Mühendisliği ve Eğitiminden Beklentileri. Dr. Abdullah ZARARSIZ Fizik Mühendisleri Odası Radyasyon Uygulamalarının Fizik Mühendisliği ve Eğitiminden Beklentileri Dr. Abdullah ZARARSIZ Fizik Mühendisleri Odası İÇERİK - İYONLAŞTIRICI RADYASYON Endüstriyel Uygulamalar Medikal Uygulamalar Diğer

Detaylı

ECZANE ÇALIŞANLARININ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ AÇISINDAN GÖREV YETKİ VE SORUMLULUKLARI

ECZANE ÇALIŞANLARININ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ AÇISINDAN GÖREV YETKİ VE SORUMLULUKLARI ECZANE ÇALIŞANLARININ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ AÇISINDAN GÖREV YETKİ VE SORUMLULUKLARI Mad. Yük. Müh. Deniz ARIKAN (PhD) A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı İSG Koordinatörü İÇERİK İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu,

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 12.02.2016 Sayı 47 Eki.08 Şub.09 Haz.09 Eki.09 Şub.10 Haz.10 Eki.10 Şub.11 Haz.11 Eki.11 Şub.12 Haz.12 Eki.12 Şub.13 Haz.13 Eki.13 Şub.14 Haz.14 Eki.14 Şub.15 Haz.15 Eki.15 İSTİHDAM İZLEME Genel Değerlendirme

Detaylı

Nükleer Spektroskopi Arş. Gör. Muhammed Fatih KULUÖZTÜRK fatih.fizik@gmail.com

Nükleer Spektroskopi Arş. Gör. Muhammed Fatih KULUÖZTÜRK fatih.fizik@gmail.com BİTLİS EREN ÜNİVERSİTESİ FİZİK BÖLÜMÜ BÖLÜM SEMİNERLERİ 26.03.2014 Nükleer Spektroskopi Arş. Gör. Muhammed Fatih KULUÖZTÜRK fatih.fizik@gmail.com NÜKLEER SPEKTROSKOPİ Radyasyon ve Radyoaktivite Radyasyon

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 18.05.2016 Sayı 50 Eki.08 Şub.09 Haz.09 Eki.09 Şub.10 Haz.10 Eki.10 Şub.11 Haz.11 Eki.11 Şub.12 Haz.12 Eki.12 Şub.13 Haz.13 Eki.13 Şub.14 Haz.14 Eki.14 Şub.15 Haz.15 Eki.15 Şub.16 İSTİHDAM İZLEME Genel

Detaylı

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ HİZMETLERİ. Emekli Baş İş Müfettişi A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı İnşaat Mühendisi Şenel ŞEN

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ HİZMETLERİ. Emekli Baş İş Müfettişi A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı İnşaat Mühendisi Şenel ŞEN İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ HİZMETLERİ Emekli Baş İş Müfettişi A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı İnşaat Mühendisi Şenel ŞEN Sıra No / Konu Konunun genel amacı Öğrenme hedefleri 9 / İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri

Detaylı

Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği tarih ve sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği tarih ve sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. GÜRÜLTÜ KİRLİLİĞİ 1.Gürültü Genel olarak maddenin titreşimi ve bu titreşimin; hava, su gibi bir ortam aracılığı ile kulağa iletilmesi ses; hoşa gitmeyen ve rahatsız edici seslerde gürültü olarak tanımlanır.

Detaylı

Biyosidal Ürünlerde İş Sağlığı ve Güvenliği

Biyosidal Ürünlerde İş Sağlığı ve Güvenliği ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK EĞİTİM VE ARAŞTIRMA MERKEZİ Biyosidal Ürünlerde İş Sağlığı ve Güvenliği Deniz BOZ ERAVCI Çalışma ve Sosyal Güvenlik Eğitim Uzmanı 1 İçerik - İş Sağlığı ve Güvenliği - İlgili

Detaylı

RİSK DEĞERLENDİRMEDE YENİ YAKLAŞIMLAR

RİSK DEĞERLENDİRMEDE YENİ YAKLAŞIMLAR RİSK DEĞERLENDİRMEDE YENİ YAKLAŞIMLAR 20.06.2012 Tarih ve 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu 29.12.2012 Tarih ve 28512 Resmi Gazete Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 16 09 2014 Sayı 29 Genel Değerlendirme Nisan 2014 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Nisan 2014 verilerinin değerlendirildiği- 29. sayısında sigortalı

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 01 07 2014 Sayı 27 Genel Değerlendirme Şubat 2014 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Şubat 2014 verilerinin değerlendirildiği- 27. sayısında sigortalı

Detaylı

Çalışma Ortamı Gözetiminin Tanımı

Çalışma Ortamı Gözetiminin Tanımı Çalışma Ortamı Gözetiminin Tanımı Çalışma ortamı gözetimi; işyerlerinde çalışanların maruz kalabilecekleri endüstriyel kirlenmelerin (Ör: gürültü, kimyasal gazlar, tozlar vb.) iş sağlığı ve güvenliği mevzuatları

Detaylı

UYGUN İŞE YERLEŞTİRME. Volkan Dündar

UYGUN İŞE YERLEŞTİRME. Volkan Dündar UYGUN İŞE YERLEŞTİRME Volkan Dündar UYGUN İŞE YERLEŞTİRME KAPSAMI İşe giriş muayenesi ve işe yerleştirme birbirini tamamlayan kavramlardır. İşe Giriş Muayenesi Aralıklı Kontrol Muayenesi Erken Kontrol

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 22.03.2016 Sayı 48 Genel Değerlendirme Aralık 2015 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Aralık 2015 ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Aralık 2015 verilerinin değerlendirildiği- 48.

Detaylı

2014 Yılı SGK İş Kazası İstatistiklerinin Analizi

2014 Yılı SGK İş Kazası İstatistiklerinin Analizi Sayfa 1 / 6 2014 Yılı SGK İş Kazası İstatistiklerinin Analizi 1. Giriş Ülkemizde iş kazaları ve meslek hastalıklarına ait istatistiklerin toplanıp yayınlanması Sosyal Güvenlik Kurumu nun (SGK) sorumluluğundadır.

Detaylı

X X İl Milli Eğitim Müdürlüğü Toplum Sağlığı Merkezleri X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X. X X X X X X Okul/Kurum Müdürlükleri

X X İl Milli Eğitim Müdürlüğü Toplum Sağlığı Merkezleri X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X. X X X X X X Okul/Kurum Müdürlükleri A 1 B 2 İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ SORUMLULARININ TESPİTİ İl/İlçe Milli Eğitim Müdürlükleri ve Bağlı bulunan Okul/Kurumların işveren vekillerinin tespit edilerek, makam onayının alınması İL MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜKLERİ

Detaylı

RADYASYON. İşyerlerinde radyasyonun kullanılmasını ve denetlemesini «Türkiye Atom Enerjisi Kurumu» yapar.

RADYASYON. İşyerlerinde radyasyonun kullanılmasını ve denetlemesini «Türkiye Atom Enerjisi Kurumu» yapar. 5 RADYASYON TANIM VE DENETİM Radyasyon Latince bir kelime olup dilimizde ışıma olarak kullanılır. Atomlardan, güneşten ve diğer yıldızlardan yayılan enerjiye radyasyon enerji denir. İşyerlerinde radyasyonun

Detaylı

RÖNTGEN FİZİĞİ 6. X-Işınlarının madde ile etkileşimi. Doç. Dr. Zafer KOÇ Başkent Üniversitesi Tıp Fak

RÖNTGEN FİZİĞİ 6. X-Işınlarının madde ile etkileşimi. Doç. Dr. Zafer KOÇ Başkent Üniversitesi Tıp Fak RÖNTGEN FİZİĞİ 6 X-Işınlarının madde ile etkileşimi Doç. Dr. Zafer KOÇ Başkent Üniversitesi Tıp Fak X-IŞINI MADDE ETKİLEŞİMİ Elektromanyetik enerjiler kendi dalga boylarına yakın maddelerle etkileşime

Detaylı