bülten Ocak 2015 İtibarıyla Türkiye nin Enerji Görünümü Raporu tmmob makina mühendisleri odası Şubat 2015 Sayı 200 Ekidir

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "bülten Ocak 2015 İtibarıyla Türkiye nin Enerji Görünümü Raporu tmmob makina mühendisleri odası Şubat 2015 Sayı 200 Ekidir"

Transkript

1 bülten tmmob makina mühendisleri odası Şubat 2015 Sayı 200 Ekidir Ocak 2015 İtibarıyla Türkiye nin Enerji Görünümü Raporu

2 Enerji Politikaları Artan Bağımlılık Çıkmazında * Oğuz TÜRKYILMAZ yılı Türkiye nin enerjide dışa bağımlılığın devam ettiği bir yıl oldu. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı nın (ETKB) açıkladığı 2013 birincil enerji verilerine göre, 2013 te birincil enerji tüketimi %0,6 geriledi, ithal kaynakların oranı 2012 de %71,5 iken, 2013 te %73,5 a yükseldi te yerli kaynakların birincil enerji tüketimindeki payı %26,5 oldu. Önümüzdeki yıllarda bu oranın artması bir yana daha da düşmesi söz konusudur. Tablo 1 de de görüleceği üzere, 1990 dan 2013 e birincil enerji talebi %127,39, ithalat %211,62 artarken, yerli üretimdeki artış %24,78 ile sınırlı kalmıştır. Tablo 1. Türkiye Genel Enerji Dengesi ( ) Enerji Verileri Değişim Toplam Enerji Talebi (milyon tep) 52,9 120,29 %127,39 Toplam Yerli Üretim (milyon tep) 25,6 31,94 %24,78 Toplam Enerji İthalatı (milyon tep) 30,9 96,29 %211,62 Yerli Üretimin Talebi Karşılama Oranı %48 %28,5 - %40, te enerji maddeleri ithalatı, 60 milyar dolara ulaştığı 2012 ye göre gerilemiş ve 55,9 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Bu gerileme, bu sene de sürmüş ve tarihli AA haberine göre, enerji ham maddeleri ithalatı 2014 te, 2013 e göre %18 azalmış ve 54,9 milyar dolar olmuştur. Her ne kadar Orta Vadeli Program, dönemi için yıllık ortalama 60 milyar dolar ithalat bedeli öngörmüş ise de son haftalarda düşen petrol fiyatlarının etkisiyle, 2015 için biraz daha düşük tutarda bir ithalat yükü söz konusu olabilir. TMMOB Maden Mühendisleri Odası ndan çalışma arkadaşımız Dr. Nejat Tamzok un makalelerinde yer alan konuyla ilgili saptamaları önemlidir. Tükettiği enerjinin yaklaşık dörtte üçünü dışarıdan ithal eden Türkiye, enerjide dışa bağımlılığın en yüksek olduğu birkaç ülke arasında yer alıyor yılı net ithalat rakamları dikkate alındığında; Doğal gaz ithalatında Dünya beşincisi. Petrol ithalatında Dünya on üçüncüsü. Kömür ithalatında Dünya sekizincisi. Petrol koku ithalatında Dünya dördüncüsü. Kaynak: ETKB * Bu Rapordaki veri ve bilgilerin kapsamlı bir şekilde yer aldığı ve çok sayıda uzmanın katkılarıyla hazırladığım Sunum a linkinden; konuyla ilgili TMMOB Makina Mühendisleri Odası nın çok kapsamlı Raporuna ise linkinden ulaşılabilir. 1 TMMOB Makina Mühendisleri Odası Enerji Çalışma Grubu Başkanı 2 bülten 200

3 Son toplamda ise Türkiye nin Dünya net enerji ithalatı ligindeki sıralaması on birincilik. Birincil enerji tüketiminin yaklaşık yüzde 64 ünü toplam 10 ülkeden, yüzde 43 ünü sadece 3 ülkeden ve yüzde 27 sini ise tek bir ülkeden tedarik etmekte. Enerji arz güvenliği bakımından oldukça sorunlu bir tablo. Dahası, enerjide dışa bağımlılık oranı her yıl biraz daha artmakta. Yerli kaynak üretiminde ciddi bir atılım yapılamadığı takdirde, söz konusu bağımlılığın önümüzdeki dönemlerde hızla yüzde 80 lerin üzerine çıkması son derece muhtemel (http:// enerjigunlugu.net/petrol-dustu-diye-buyur-muyuz_11892.html). Tablo 2. Türkiye Enerji İthalatında Dünyada Kaçıncı Sırada? Kaynak İthalat Miktarı Dünyada Kaçıncı Sıradayız Doğal Gaz 45 Milyar m 3 5. Petrol 35 Milyon Ton 13. Kömür 30 Milyon Ton 8. Petro Kok 4 Milyon Ton 4. Kaynak: Dr. Nejat Tamzok (http://enerjigunlugu.net/turkiye-enerji-ithalatinda-kacinci_10228.html#.vlt4g0esvkm) web sitesinde yer alan bir habere göre, 2014 yılında TTK nın tuvenan üretimi 2 milyon 83 bin 643 tona, satılabilir üretimi de 1 milyon 300 bin 154 tona ulaştı te üretilen 57,5 milyon ton düzeyindeki linyit üretimi ise 2000 yılı üretimine göre yüzde 5,5 oranında bir gerilemeye karşılık geliyor. Dönem içerisinde linyit rezervlerinin yaklaşık 2 kat arttırıldığı göz önüne alındığında, linyit üretimindeki bu gerileme son derece dikkat çekici. Üretim geriledi ama kömür tüketimi 2013 te, 2000 yılına göre yüzde 38 oranında arttı. Aradaki fark ise ithalat ile karşılandı. Böyle olunca, 2000 yılında yerli üretimin kömür tüketimini karşılama oranı yüzde 56 düzeyindeyken 2013 yılında bu oran yüzde 48 e kadar geriledi. Ya diğer fosil yakıtlarımız? Vaziyet, o cephede de pek parlak değil. 90 lı yılların başında 4,5 milyon ton düzeyini gördükten sonra her yıl biraz daha gerileyen petrol üretimi, 2000 yılı sonrasında da bu eğilimini sürdürdü. En son 2013 yılında 2,4 milyon ton olarak gerçekleşti. Petrol üretimindeki gerileme, 2000 yılına göre yaklaşık yüzde 14 oranında. Yukarıdaki tablo, Türkiye nin fosil yakıtlarda dünyanın önde gelen ithalatçılarından biri olduğunu ortaya koymaktadır. Dr. Nejat Tamzok un makalelerinde yer alan konuyla ilgili saptamaları önemlidir dönemi içerisinde kömür üretimi, özellikle yılları arasında yüksek rakamlara da ulaştı. Ama yine de bu rakamlar 2001 krizi öncesinde ulaşılan üretim miktarlarından çok da farklı değildi yılı sonrasında gerilemeye başlayan kömür üretimleri 2013 yılında iyice taban yaptı. Bu yılda gerçekleşen yaklaşık 2 milyon ton düzeyindeki taşkömürü üretimi, 2004 yılında gerçekleşen üretimle birlikte son 70 yılın en düşük üretimi oldu üretim rakamı tahmini olan 2,4 milyon ton, bu eğilimin devam ettiğini gösteriyor. Türkiye, 2000 yılında petrol tüketiminin yüzde 9 unu yerli üretimle karşılıyordu yılında bu oran yüzde 7,3 e düştü. Doğal gaza gelince... Aslında, 2000 yılında 640 milyon m 3 olan doğal gaz üretimi 2008 yılında 1 milyar m 3 düzeyine kadar arttırılabildi. Ancak, daha sonra gerilemeye başlayan üretim 2013 yılında ancak 540 milyon m3 olarak gerçekleştirilebildi üretiminin ise 500 milyon m³ e ulaşmayabileceği tahmin ediliyor. Doğal gaz tüketiminin sadece yüzde 1,2 sini yerli 3

4 Şekil 1. Türkiye Enerji Tüketiminde Kaynak Payları Kaynak: Dr. Nejat Tamzok (http://enerjigunlugu.net/enerjide-yerli-kaynak-sorunu-1_11123.html) üretimle karşılayabilen Türkiye nin doğal gaz üretimi, bu dönemde de ihmal edilebilir boyutları aşabilmiş değil. Bunlardan başka, Türkiye enerji tüketiminde ağırlıklı yeri olan bir enerji kaynağı daha var. O da odun ve hayvan-bitki artıkları. Yani bildiğimiz yakacak odun ve tezek. Bunların tüketimi şehirleşmeye koşut olarak gerilemekte. Bu nedenle, üretimleri de 2000 yılından bu yana neredeyse yarıya düşmüş durumda. İKTİDARIN ENERJİ POLİTİKALARI Siyasi iktidar, elektrikte yıllık %5 6 oranında talep artışları öngörmektedir. ETKB nin Stratejik Planı nda, elektrik üretiminde çok iddialı hedefler yer almaktadır. Bu konu daha ileride ayrıntılı olarak değerlendirilmiştir. Öte yanda, 2013 elektrik tüketiminde öngörülen artış %5,40 iken, tüketim yalnızca %2,43 artmış, üretim ise %0,1 oranında azalmıştır için talepte yıllık bazda %5,5 artış öngörülürken, geçici verilere göre, 250,4 milyar kwh olarak gerçekleşen üretim %4,26, 255,5 milyar kwh olarak gerçekleşen tüketim ise %3,71 oranında artmıştır. Gerçekleşen tüketim artışı tahmin edilenin üçte bir oranında gerisinde kalmıştır. Türkiye nin her yedi-sekiz yılda bir ciddi bir ekonomik krizle karşı karşıya kaldığı (1994, 1999, 2001, ) dikkate alınmalıdır. Ülke ekonomisindeki gelişmelerle bağlantılı olarak elektrik talep artış hızı yavaşlamaktadır. Geçtiğimiz dönemlerde elektrik talep artışı milli gelir artış hızından fazla gerçekleşiyordu. Elektik tüketim kompozisyonun değişmesiyle birlikte, bu ilişkide de değişiklik gözlemlenmiş olup, elektrik tüketim artışı milli gelir artış oranına yaklaşmaktadır. Dünya ölçeğinde etkin olan durgunluk ve başta Rusya olmak üzere bölge ülkelerinde yaşanan ekonomik kriz ve ülkemiz için önümüzdeki yıllarda %2-3 lük milli gelir artış öngörüleri dikkate alındığında; elektrik talep artış oranının da benzer düşük oranlarda olması söz konusu değil midir? Hal böyle iken, 10. Kalkınma Planı nda yer aldığı şekilde talebin ve tüketimin yüksek bir hızla, neredeyse doğrusal olarak yılda %6 artacağını varsayan öngörüler, TEİAŞ analizlerinde yıllık %5 in üzerinde artış öngören talep tahminleri ne derece sağlıklıdır? 4 bülten 200

5 KURULU GÜÇTEKİ GELİŞME Elektrik üretimi için kurulu güç, 2013 sonunda ,5 MW iken, 2014 sonunda %8,6 artışla ,40 MW a ulaşmıştır. Aşağıdaki tabloda, hidrolik enerjiye dayalı kurulu güç ,90 MW ile birinci sırada yer almaktadır. Doğal gaz santralleri ise ,10 MW ile ikinci sıradadır. Ancak katı, sıvı ve gaz esaslı çok yakıtlı santrallerin de, çoğunlukla gaz yakıtla çalıştığı dikkate alındığında, doğal gaz yakıtlı santraller kurulu güç içinde ilk sırada yer almaktadır. Geçici verilere göre, milyar kwh olarak gerçekleşen elektrik üretiminin kaynaklara göre dağılımı Tablo 4 te verilmiştir. İlk sırada, 2013 te %43,8 lik paya sahip iken, elektrik üretiminde ağırlığı daha da artan ve %48,7 e ulaşan doğal gaz yer almaktadır. Hidrolik enerjinin payı, yaşanan ciddi kuraklık şartlarında %35,11 oranında azalma ile %24,8 den %16,1 e gerilemiş, ithal kömürün payı ise %12,2 den %14,6 ya yükselmiştir. Doğal gaz, ithal kömür ve sıvı yakıtlardan oluşan ithal kaynakların elektrik üretiminde payı %65,1 olmuştur döneminde elektrikteki yabancı kaynak payının artışı Dr. Nejat Tamzok tarafından şu sözlerle ifade edilmiştir yılları arasında Türkiye nin elektrik üretimi yaklaşık 2 kat düzeyinde arttı. Elektrik üretiminde kullanılan kaynakların bileşiminde ise bu dönemde aslında tek bir değişiklik oldu. Yaygın olarak sanılanın tersine elektrik üretiminde yerli kömürlerin kullanımından büyük ölçüde vazgeçildi ve yerli kömürün payı yüzde 30 lardan yüzde 13,6 ya düştü. Yerli kömürün yeri ise ithal kömür ve ithal doğal gaz tarafından dolduruldu. Hidrolik kaynakların payı değişmedi. Diğer yenilenebilir kaynakların payı önemli ölçüde arttırılmasına karşın toplam içindeki payları yüzde 4,2 düzeyini geçemedi. Böyle olunca da dönem başında elektrik üretiminde kullanılan yerli kaynakların payı yüzde 55 düzeyindeyken bu oran dönem sonunda yüzde 43 e geriledi. Tablo 3. Kaynaklara Göre Kurulu Güç (2014 Sonu İtibarıyla) Kaynak Türü Kurulu Güç (MW) Kurulu Güç Payı (%) Hidrolik ,9 34,0 Doğal Gaz ,1 30,9 Linyit 8.238,4 11,8 İthal Kömür 6.062,6 8,7 Çok Yakıtlılar (Katı+sıvı) 4.741,8 6,8 Rüzgar 3.629,7 5,2 Sıvı Yakıtlılar 523,8 0,8 Taş Kömürü 335,0 0,5 Jeotermal 404,9 0,6 Asfaltit 135,0 0,2 Yenilenebilir +Atık 288,1 0,4 Toplam ,4 100,0 Çok Yakıtlılar 6,8% Rüzgar 5,2% İthal Kömür 8,7% Linyit 11,8% Jeotermal 0,6% Yenilenebilir+Atık Taş Kömürü 0,4% 0,5% Sıvı Yakıt 0,9% Doğal Gaz 30,9% Asfaltit 0,2% Hidrolik 34,0% Kaynak: TEİAŞ 5

6 Tablo 4. Elektrik Üretiminin Kaynaklara Göre Dağılımı (2014 Sonu) Kaynak Türü Üretim (MWH) Üretim İçindeki Payı (%) Linyit %14,6 Rüzgar %3,3 Jeotermal %0,9 Diğer 0% Sıvı Yakıt %1,8 Sıvı Yakıt 4.423,70 1,8 Doğal Gaz ,80 48,7 Hidrolik ,80 16,1 Taş Kömürü ,70 14,6 Linyit ,40 14,6 Rüzgar 8366,8 3,3 Jeotermal 2251,8 0,9 Diğer 42,3 0 Taş Kömürü %14,6 Hidrolik %16,1 Doğal Gaz %48,7 Toplam ,2 100 Kaynak: TEİAŞ Şekil 2. Türkiye Elektrik Üretiminde Kaynak Payları Kaynak: Dr. Nejat Tamzok (http://enerjigunlugu.net/enerjide-yerli-kaynak-sorunu-1_11123.html) ELEKTRİK ÜRETİM YATIRIMLARINDA NEREYE? 2014 sonu itibarıyla, ,40 MW olan kurulu gücün yanı sıra, EPDK dan lisans alan ve toplam kurulu güçleri ,25 MW olan elektrik üretim amaçlı santral yatırımlarının Temmuz 2014 itibarıyla, yatırım ilerleme durumu Tablo 5 te verilmiştir. Yukarıdaki tabloya göre, yatırım gerçekleşme oranı %35 in üzerinde olan santral yatırımlarının toplam santraller içindeki payı yalnızca %18,73 tür. 6 bülten 200

7 Tablo 5. EPDK dan Lisans Alan Enerji Yatırımlarının İlerleme/Gerçekleşme Oranları (Temmuz 2014) Yakıt/Kaynak Türü İO Bilgisi Yok * 0>İO<10 10<İO<35 35<İO<70 İO>70 Genel Toplam Payı (%) Asfaltit 540 Biyokütle 80,44 9,30 2,38 45,88 137,99 0,27 Doğal Gaz 2.507, , , , , ,44 31,35 Fuel Oil 297,67 297,67 0,59 Hidrolik 4.870, , ,97 983, , ,45 27,63 Jeotermal 3,00 2,52 101,40 236,30 85,72 428,94 0,85 Kömür (Yerli) 500,00 135, , ,00 3,24 Kömür (İthal) 140, , , ,20 9,44 Kömür (Diğer) 3, ,00 113, ,14 5,34 Rüzgâr 591, , ,70 326,85 583, ,05 14,68 Diğer 1.424, ,00 17, ,37 5,01 Genel Toplam 9.918, , , , , ,25 100,00 % 19,56 43,41 18,30 5,69 13,04 100,00 100,00 Hazırlayan: Can Özgiresun, TMMOB Makina Mühendisleri Odası Öte yanda, gerçekleşme oranı %10 un altında olan santrallerin payı ise %43,41 dir. Projelerin beşte biri, %19,56 sı yatırımların gerçekleşme düzeyi hakkında EPDK ya bilgi vermemektedir. Bilgi vermeyenlerle birlikte, lisans alan enerji santral yatırımlarının üçte ikisine yakın kısmının (%62,97) henüz yatırıma başlamadığı söylenebilir. Bu oran, tüm lisanslı santral yatırımları içinde sırasıyla, en büyük paya sahip doğal gaz santrallerinde %66,6, HES lerde %60,3, ithal kömürde %74,9, RES lerde %71,9 düzeyindedir. Bu veriler, verilen lisansların çokluğuyla övünen yöneticilerin övünmeyi bırakıp, bu kadar çok projeye ihtiyaç olup olmadığı ve gerçekleşmelerin neden bu denli düşük düzeyde olduğu üzerinde düşünmeleri gerektiğini ortaya koymaktadır. Sağlıklı bir planlama yapabilmek için, yatırıma başlamamış, ÇED uygun belgesi alamamış, toplumsal maliyetleri faydalarından daha fazla olan ve bölge halkının istemediği projelerin iptali sağlanmalıdır. TMMOB Makina Mühendisleri Odası olarak bu konuda yıllardır vurguladığımız gerçeklerin; EPDK tarafından nihayet farkına varılması ve lisans süreleri içinde yatırıma yönelmeye başlamayan bazı projelerin lisanslarının iptallerine başlanılması olumludur. Ancak kısa bir süre sonra bu uygulama durdurulmuş ve gerekçeleri üzerine kamuoyuna herhangi bir bilgi verilmemiştir. EPDK NIN ÖNÜNDEKİ PROJELER Öte yandan, itibarıyla, EPDK nın önünde başvuru aşamasında olan ve kurulu güç toplamları ,84 MW ya ulaşan 691 adet santral projesi bulunmaktadır ,59 MW kurulu gücündeki 244 adet santral projesi ise inceleme-değerlendirme safhasındadır. Toplam ,43 MW kapasitedekki proje elektrik üretim lisansı almak için beklemektedir. Hidrolik, rüzgar ve jeotermal kaynaklara dayalı ,31 MW kurulu güçte 244 adet proje ise uygun bulunmuş olup, istenilen belgeleri tamamladıklarında lisans alacaklardır. Lisans sürecindeki santral projelerinin dökümü Tablo 6 da verilmiştir. 7

8 Tablo İtibarıyla Lisans Sürecindeki Elektrik Üretim Projeleri Yakıt Türü Başvuru Aşamasında Adet Kurulu Güç (MWe) İnceleme Değerlendirmede Adet Kurulu Güç (MWe) Uygun Bulundu Adet Kurulu Güç (MWe) Adet Toplam Kurulu Güç (MWe) Hidrolik , , , ,46 Rüzgar 7 167, , , ,65 Jeotermal 8 189, , , ,87 Biyokütle 7 71, , , ,11 Güneş ,38 0 0,00 0 0, ,38 İthal Kömür , ,00 0 0, ,00 Yerli Kömür 2 770, ,00 0 0, ,00 Prolitik Oil & 1 5,00 0 0,00 0 0,00 1 5,00 Prolitik Gaz Doğal Gaz , ,06 0 0, ,93 Diğer , ,40 0 0, ,40 Uranyum 0 0, ,00 0 0, ,00 Kömür 0 0, ,00 0 0, ,00 Proses Atık Isısı 0 0,00 1 3,00 0 0,00 1 3,00 Toplam , , , ,79 Kaynak: EPDK MEVCUT, YATIRIM VE LİSANS ALMA SÜREÇLERİNDEKİ PROJELERİN KURULU GÜÇLERİ Yukarıda sözü edilen mevcut kurulu güç ile, lisans almış ve yatırım aşamasındaki projeler ve EPDK dan lisans alma sürecinde olan enerji yatırımlarının tümünün gerçekleşmesi halinde oluşacak kurulu güç aşağıda, Tablo 7 de verilmiştir. Bu tabloda yer alan ve itibarıyla başvuru aşamasında olan toplam ,84 MW kurulu güçteki 691 adet yeni santral projesi yapılan analizde dikkate alınmamıştır. Çünkü: Başvuru aşamasında olan 28 adet toplam ,87 MW kapasitedeki doğal gaz santralinin, doğal gaz santrallerine tanınan teşviklerin sona erdiği ve yeni doğal gaz temin anlaşmalarının yapılmadığı dikkate alındığında, finansman bulmaları ve gerçekleşmeleri çok güçtür. Devrede olan HES lerin toplam kurulu gücünün ,90 MW, yatırım aşamasında olanların ,45 MW, başvuruları uygun bulunup lisans alma sürecinde olanların ise ,31 MW olduğu ve bu üç grubun kurulu güçleri toplamının ,66 MW ye ulaştığı, bu miktarın bile, Türkiye nin HES potansiyelinin üzerinde olduğu dikkate alındığında, lisans başvuru sürecinde olan toplam ,63 MW kapasitedeki 126 adet HES projesinin gerçekleşme olasılığı çok tartışmalıdır. Başvuru aşamasındaki 495 adet GES in toplam kurulu gücü 7.860,38 MW olmakla birlikte, EPDK nın yarışma ile yalnızca toplam 600 MW kapasitedeki projeye lisans vereceği dikkate alınmalıdır. Benzer bir sorgulama, ithal kömür santralleri için de yapılabilir. Mevcut kurulu güç 6.026,60 MW, yatırım aşamasındaki projeler toplamı 4.786,20 MW dir. İnceleme değerlendirme 8 bülten 200

9 Tablo 7. Mevcut, Yatırım ve Lisans Alma Süreçlerindeki Projelerin Kurulu Güçleri TANIM KURULU GÜÇ (MW) 2014 Aralık Sonu Kurulu Güç , Temmuz İtibariyle Lisans Almış Olan, Yatırım Sürecindeki Projeler ,25 Mevcut Tesisler + Yatirim Sürecinde Olan Projeler , İtibarıyla Lisans Alması Uygun Bulunan Projeler , İtibarıyla Başvuru Aşamasındaki Projeler (49.455,84) İtibarıyla İnceleme Değerlendirme Aşamasında Olan Projeler ,59 Mevcut Tesisler + Yatırım Sürecinde Olan Projeler + Lisans Alıp Yatırıma Geçmeyi Öngören Projeler ,61 Sona Erdirilmesi İstenen Lisans/Başvurular ,68 MW Daha Önce Sonlandırılan Başvurular 800,72 MW İptaller Toplamı ,40 MW Toplam Proje Stoku ,21 MW Hazırlayan: Oğuz Türkyılmaz, TMMOB Makina Mühendisleri Odası aşamasındaki 13 adet projenin kurulu güçleri toplamı MW, başvuru aşamasındaki 13 adet projenin kurulu güç toplamı ise MW dir. Bu denli yüksek kapasitede ithal kömür santraline ihtiyaç olup-olmadığına ek olarak, birçok projenin aynı dar sahil şeritlerinde kurulmak istenmesinin yaratacağı sorunlar, idari yargının tekil çevresel etki çalışmalarını yeterli görmeyip, yakın bölgede kurulmak istenen tüm santrallerin bölgesel ölçekte kümülatif çevresel etki çalışmalarını talep etmeye yönelmesi, çevre halkının tepkileri vb. etkenler, projelerin fizibilitesini tartışmalı hale getirmektedir. Konuyla ilgili olarak ETKB Enerji İşleri Eski Genel Müdürü, Elektrik-Elektronik yüksek Mühendisi Budak Dilli nin; sektörün işleyişini çok iyi bilen, deneyimli bir uzman olarak, bu çalışmamız için kaleme aldığı, tek çözüm olarak gösterilen liberal elektrik piyasası kapsamında, santral yatırımlarının durumu ve geleceğine ilişkin kayda değer saptamalarını ve sorularını aşağıda paylaşıyoruz. MEVCUT PROJE STOKU LİBERAL PİYASA ŞARTLARI ALTINDA GERÇEKLEŞEBİLİR Mİ? Eğer bir serbest piyasadan bahsediyorsak, böyle bir piyasa ortamında yatırımlar lisans başvuru miktarına göre değil, piyasa şartlarına bağlı olarak gerçekleşir. Üretim yatırımlarının piyasa ortamında özel sektör tarafından gerçekleştirilmesinin temel koşulu, kurulacak üretim tesislerinin uzun dönemde yatırım bedelini (faizleri ve kredi geri ödemelerini), yakıt ve işletme giderlerini karşılayabilecek ve bunun üzerinde de bir kar sağlayacak gelir getirip getirmeyeceğine bağlıdır. Kısacası bir proje, iç verimlilik oranı (IRR) belirli bir düzeyin üstündeyse finanse edilebilir ve gerçekleştirilebilir. Projenin getirileri de gelecekteki talep gelişimine, üretim kapasitesinin gelişimine ve piyasa fiyatlarına bağlıdır. Yatırım ancak, yapılacak tesiste üretilecek enerjinin ne kadar ve hangi fiyatla satılabileceğinin tahmin edilmesi, buna bağlı getiri hesaplarının olumlu olması durumunda finanse edilebilir. 9

10 İlaveten, üretilecek ürünün rekabet içerisinde pazarlanması için, piyasa yapısının ve hukuk sisteminin ne derece şeffaf, adil ve etkin olduğu da yatırım kararının verilmesinde belirleyici faktörlerdir. Bu açılardan bakıldığında: Bugün üretim kapasitesi ile maksimum talep (puant güç) arasındaki fark yaklaşık MW dolaylarında, başka bir deyişle, kapasite marjini %70 düzeyindedir. (Hidrolojik koşullar ve mevcut termik kapasitenin düşük kapasite faktörü nedeniyle, bu oranın en az %35 düzeyinde olması gerekir). Talep, geçmişte olduğu kadar hızlı artmamaktadır. GSYH nın gelişimiyle sıkı sıkıya ilişkili olan yıllık talep artışının, orta dönemde ortalama en fazla %4-5 düzeyinde olacağı beklenmektedir (yıllık büyüme oranının ortalama %3-4 arasında kalması koşuluyla). Bu talep gelişimi ve hâlihazırda inşa edilmekte olan yeni santrallerin katkısı sonucunda, Türkiye de kapasite marjininin 2020 li yıllara kadar %50 nin altına düşmeyeceği tahmin edilmektedir. Yani artan talebi karşılayabilecek bir arz vardır. Bu durumda piyasadaki üretim tesislerinin yıllık kapasite faktörleri, verimliliklerine bağlı olarak düşer. Bazı dönemlerde kuraklık ve gaz teminindeki sıkıntılar nedeniyle emre amade kapasite düşmekte ve bu kadar büyük bir kapasite marjini ile dahi talebi karşılamakta sıkıntılar olmaktadır. Ancak uzun dönemli yatırım kararlarında bu geçici durum tek başına belirleyici değildir. Buna ilaveten alım garantili olan yenilenebilir kaynaklı üretimlerin gelişmesi ölçüsünde termik tesislerin kullanım faktörleri ve dolayısıyla yıllık gelirleri azalır. Piyasadaki fiyatlar, teorik olarak arz-talep durumuna göre (yakıt fiyatlarının gelişimine bağlı olarak) gelişir. Teorik olarak, talebin yeterli bir yedekle karşılanabileceği bir dönemde, yokluk rantı olmaz ve kar marjları azalır. Hidrolojik koşulların uygun olduğu ve yakıt temininin sorun olmayacağı dönemlerde; baz yükün büyük ölçüde kömür santralleri ile kar- şılandığı, maliyet avantajları nedeniyle büyük hidroelektrik tesislerin ve alım desteği sayesinde diğer yenilenebilirlerin kendilerine yer bulduğu bir piyasa ortamında, yeni termik tesisler ancak orta ve puant yükte üretim yapabilir. Bu durumda santrallerin kapasite faktörü ve dolayısıyla getirileri azalır. Bu durumda, yakıt temininde, piyasa işleyişinde herhangi bir olumsuzluk öngörülmese dahi (ki bu olumsuzluklar vardır) bahsedilen lisans+başvuru listelerinde on binlerce MW olarak görünen kapasitenin finanse edilmesi ve gerçekleştirilmesi söz konusu olamaz. Bu koşullarda ancak, mevcut ve devreye girecek termik santrallerin maliyetinden daha düşük maliyetle üretim yapabilecek, yani rekabet edebilecek tesislerin gerçekleşmesi mümkün olabilir ki bunların sayısı ve kurulu gücü, çok abartılı bir tahminle, Türkiye deki verimsiz sayılabilecek santrallerin kurulu gücü kadar olabilir. Kaldı ki, mevcut linyit santralleri verimsiz olsa dahi, yakıt maliyetlerinin görece düşük olmaları nedeniyle, marjinal fiyata bağlı bir piyasa içerisinde her zaman yerleri vardır ve baz yükün büyük bir bölümünü karşılar. Bu açıdan, bu santrallerde özelleştirmeler neticesinde, iddia edilen verim artışları da yeni santrallerin yatırım kararlarında önemli bir faktördür. Yukarıdaki arz/talep ve fiyat analizinin yatırım iç kârlılığı açısından olumlu olması halinde bile, bu yatırımların gerçekleşmesi başka faktörlere de bağlıdır. - Geçmiş 7-8 yılda, uluslararası finansman koşullarındaki olumlu seyir, gerek finansman temininde, gerekse finans maliyetinin düşmesinde görece rahatlık sağlamıştır. Son yıllarda bu durum değişmiştir ve çoğunlukla kabul edildiği üzere, artık bir bolluktan söz edilemez. - Bu durumda, potansiyel finansman kaynakları, daha seçici davranarak güven verecek, riskleri daha düşük piyasalara yönelirler. - Finans piyasalarındaki risk algısı, sadece arz-talep ve fiyat gelişimine bağlı değildir. Bunlardan daha da önemlisi, politik riskler, 10

11 ülke riski, hukuki ve düzenleyici yapı riski konularında oluşan algılardır. - Ne yazık ki, arz-talep ve fiyattaki yatırımı zorlaştıran gelişmelere ilaveten, uluslararası finans ve politik analizler yapan kuruluşlarca, ekonomik yapının zayıfladığı, politik ve hukuk sistemindeki gelişmelerin olumsuz seyrettiği, kısacası ülkenin yatırım yapılabilir olmaktan uzaklaştığı dile getirilmektedir. - Önümüzdeki dönemde yerli finansman açısından yetersiz olan ülkemizde, yatırımların finansmanı daha da zorlaşacak gibi görülmektedir. Sonuç olarak, arasında mevcut proje stokundan ancak MW lık (yenilenebilirler dahil) bir bölümünün gerçekleştirilebileceği, geri kalan ve miktarı on binlerce MW olarak ifade edilen kısmından büyük ölçüde vazgeçileceği, bir kısmının da erteleneceği söylenebilir. İthal kömür ve doğal gaz gibi fosil yakıtların bu denli yüksek kullanımı, önümüzdeki yıllarda gündeme gelebilecek karbon salımlarına yönelik cezai ekonomik yaptırımlara da yol açabilecektir. Siyasi iktidar, bir yandan dış ticaret açığının en büyük sorumlusu olarak enerji girdilerini göstersede, izlediği politikalarla bu faturayı katlayacak adımlar atarak, enerji girdileri fiyatlarında yaşanabilecek artışların da olumsuz etkisi ile enerji girdileri ithalatının çok daha artmasına neden olabilecektir. TÜRKİYE NİN NÜKLEER ENERJİ SANTRALLERİNE İHTİYACI VAR MI? Siyasi iktidarın, yerli ve yenilenebilir kaynaklardan azami ölçüde yararlanmayı hedeflemeyip, nükleer santral yatırımlarında ısrar etmesi yanlış bir politikadır. Yerli ve Yenilenebilir Kaynaklarımız Ne Durumda? Elektrik üretimi amacıyla kullanılabilecek güneş enerjisinin henüz binde biri-ikisi değerlendirilmektedir. Oysa Türkiye nin güneşe dayalı yıllık 400 milyar kwh elektrik üretim kapasitesi, 2014 te tükettiğimiz elektriğin bir buçuk katından daha fazladır. Türkiye de rüzgar santralleri ile 140 milyar kwh elektrik üretmek mümkündür. Oysa devrede olan rüzgar santralleri, kurulabilecek kapasitenin yalnızca %7,6 sı, 2014 te rüzgara dayalı olarak sağlanan 8,3 milyar kwh üretim, üretilebilir potansiyelin %6 sıdır. Yatırım aşamasındaki tüm projeler devreye girdiğinde bile, rüzgar potansiyelinin dörtte üçü hala atıl ve değerlendirmeyi bekliyor olacaktır. Jeotermal potansiyelin henüz beşte biri kullanılmaktadır. Biyo yakıt potansiyelin nerede ise tamamı atıl vaziyettedir. Küçük dereleri borulara hapsederek doğaya, halka ve yaşama kastetme anlamına gelen yanlış projeler bir kenara konulduğunda, değerlendirilebilecek hidrolik potansiyelin henüz %60 ı değerlendirilmiştir. Proje ve yatırım sürecindeki HES projeleri devreye girdiğinde, akıllı bir su yönetimiyle, yılda 100 milyar kwh den fazla elektrik üretmek mümkündür. Doğaya verdiği zararları asgari düzeyde tutmak şartıyla, kükürt giderme tesisleri, baca gazı arıtma cihazları, AB normlarında çalışacak filtrelerle ve hava soğutmalı sistemlerle kurulacak santrallerin değerlendireceği linyitle ilave milyar kwh elektrik üretme imkanını hedeflemek söz konusudur. Bu denli büyük yerli ve yenilenebilir kaynak atıl vaziyette iken, yakıtından teknolojisine dışa bağımlı, yatırımcısı bile ithal olan nükleer santrallere ihtiyaç yoktur. Nükleer Santrallerin Yaratacağı Sorunlar Türkiye ye göre çok daha ileri bir teknolojik altyapıya sahip olan Japonya da, nükleer santrallerde yaşanan son kazalar karşısında çaresiz kalındığı görmezden gelinip, bize bir şey olmaz demek ise cehalet örneğidir. 11

12 Akkuyu da kurulması öngörülen santral projesi yanlış bir projedir ve iptal edilmesi gerekir. Çünkü 1970 lerde santral için uygun görülen Akkuyu bölgesi aktif fay hatlarına sahiptir. Olası büyük bir depremin ve deprem sonrasında oluşabilecek dev dalgaların santrali hasara uğratabilme riski söz konusudur. Çok kapsamlı jeolojik ve jeofizik araştırmalar yapmadan, bu konuyu, Biz Rusya ya söyledik, santrali daha güvenli yapacaklar vb. gayri ciddi ifadelerle geçiştirmek mümkün değildir. Nükleer santrallerle ilgili olarak ülkemizde, Ulusal Nükleer Enerji Strateji Belgesi ve Eylem Planı hazırlanmadığı, Temel yasaların bulunmadığı, İkincil mevzuatında birçok eksikliğin olduğu, Teknik bilgi birikimi ve deneyimi yeterli olmadığı, teknoloji transferinin nasıl yapılacağına dair bir yol haritasının bulunmadığı, TAEK i bu konuda etkin kılacak düzenlemelerin yapılmadığı koşullarda, Akkuyu NES projesinin her türlü karar yetkisi devredilerek bir Rus şirketine bırakılması, ikili anlaşma ile sürecin ulusal hukukun sınırlarına taşınılmaya çalışılması, aynı kurgu ve yaklaşımla yeni NES projelerine karar verilmesi ve ülkemizin nükleer enerji gibi stratejik bir konuda, denemesınama alanı yapılması kabul edilemez. Kaldı ki, yakıtından yapımına ve işletilmesine kadar Rus şirketlerine bağımlı Akkuyu NES projesi, taşıdığı tüm olumsuzlukların ve risklerin yanı sıra, enerjide genel olarak dışa bağımlılığı, özel olarak Rusya ya bağımlılığı artıracaktır. NES lerin inşaat sürelerinin uzunluğuna ek olarak, zaten yüksek olan yapım maliyetleri, yüksek söküm maliyetleri, atık maliyetleri, öngörülen ve öngörülemeyen toplumsal maliyetleri ile toplam maliyetleri fizibilite ve proje değerlerinden çok daha yüksek olmaktadır. Akkuyu da, Sinop ta, Trakya da ve başka yerlerde, her türlü karar erkinin yatırımcı şirketlerde olduğu, şeffaflığın ve kamusal denetimin olmadığı sü- reçlerle, başka NES lerin yapılmasına yönelik plan ve uygulamalar ülke çıkarlarına uygun değildir. Genel olarak enerji yatırımları, özel olarak nükleer santral projeleri, ülke kamuoyunun bilgi ve erişimi dışında, kapalı kapılar ardında yapılan görüşmelerin ve pazarlıkların konusu olmamalıdır. Bütün süreçler açık, şeffaf, erişilebilir ve denetlenebilir olmalıdır. Türkiye, nükleer enerji konusunda bilgi birikimini arttırmalı, orta ve uzun vadede yerli ve yenilenebilir enerji kaynaklarının elektrik ihtiyacını karşılamakta yetersiz kalma olasılığına karşı, enerji planlamasında; risklerin ortadan kalktığı, yeni teknolojilerin geliştiği ve atık sorununun çözüldüğü koşulların oluşması halinde; nükleer enerjiden de yararlanma imkanlarını öngörmelidir. İlgili tüm kesimlerin katılımıyla, katılımcı ve şeffaf bir anlayışla Ulusal Nükleer Enerji Strateji Belgesi ve Eylem Planı hazırlanmalı ve uygulanmalıdır. NES kazalarının ülkemiz ve insanlarımıza olumsuz etkilerine karşı, Acil Eylem Planları kamuoyunun bilgisine sunulmalı ve ilgili tüm kesimlerin görüşleri alınarak dünya standartları düzeyine kavuşturulmalıdır. ELEKTRİK ÜRETİM VE DAĞITIMINDA ÖZELLEŞTİRME TEDAŞ a bağlı elektrik dağıtım şirketlerinin tamamı özel sektöre devredilmiş olup, yeni sahipleri olan özel şirketler, aşağıdaki haritada belirtilmiştir. Serbestleştirme ve özelleştirmeler sonrasında tarife düzenlemeleri ve kayıp kaçak oranlarında yapılan değişiklikler ile dağıtım şirketlerinin yeni sahiplerinin kazançlarını arttırmalarına olanak sağlanmıştır. Halen TBMM gündeminde olan ve kayıp-kaçaklarla ilgili yeni düzenleme ile özel şirketlerin kazançları ilave bir güvence altına alınmak istenmektedir. Elektrik üretim tesislerinin özelleştirmesi sürecinde, önce bazı küçük HES ler özelleştirilmiş, bunu EÜAŞ a ait termik santrallerin özelleştirilmesi izlemiştir. EÜAŞ ın son özelleştirmeler sonrasında MW olan toplam kurulu gücünün üçte iki- 12

13 IC İçtaş/ Trakya Cengiz-Kolin-Limak/ Boğaziçi EnerjiSA /Anadolu Yakası EnerjiSA (Sabancı Çalık Enerji/ Akcez(Akenerji +CEZ)/ Sakarya + EON) / Yeşilırmak Başkent Limak-Kolin- Cengiz/Uludağ Elsan- Tümaş- Karaçay OGG/ Gediz Aydem Aş. / Aydem Eti Gümüş(SSS Yıldızlar)/ Osmangazi Cengiz- Kolin- Limak/ Akdeniz (Alarko+Cengiz) /Meram Kolin-Limak- Cengiz/Çamlıbel Kayseri ve Civ. Elek. TAŞ EnerjiSA /Toroslar Akedaş/Göksu Aksa Elektrik/ Çoruh Aksa Elektrik/ Fırat Kiler Holding/Aras İşkaya Doğu OGG/ Dicle Türkerler İnş. AŞ. /Vangölü Şekil 3. Elektrik Dağıtım Özelleştirmeleri Hazırlayan: Figen Çevik, Fizik Mühendisi 100% 100% 90% 80% 70% 60% ,9 68,5 90% 80% 70% 60% ,6 71,9 50% 50% 40% 30% 20% 10% ,1 31,5 40% 30% 20% 10% ,4 28,1 0% % Kamu Özel Sektör Kamu Özel Sektör TÜRKİYE KURULU GÜCÜ TÜRKİYE ELEKTRİK ÜRETİMİ Kamu Özel Sektör Şekil 4. Elektrik Üretiminde Kamu ve Özel Sektör Payları Kaynak: ETKB 13

14 si oranında olan, MW lık bölümünün, bazı santrallerin tek başlarına, diğer bazı santrallerin ise gruplar halinde özelleştirilmesi söz konusudur. Bu kapasitenin özelleştirilmesi halinde, kamunun elinde kalacak kurulu güç, yalnızca bazı HES lerden oluşan MW olacaktır. Seyitömer, Kangal, Hamitabat, Yatağan, Çatalağzı, Kemerköy, Yeniköy TS leri özel sektöre devredilmiştir. Orhaneli, Tunçbilek, Soma termik santralleri için ihale yapılmış, devir süreci başlamıştır. İktidar, ETKB Strateji Belgesinde, tüm termik santrallerini 2016 sonuna kadar özelleştirme hedefini bildirmiştir. EÜAŞ elinde bazı HES lerin özelleştirilmesine de devam edilecektir. Elektrik üretimi, toptan satışı ve dağıtımında, rekabet getirileceği gerekçesiyle kamu varlığı özelleştirmeler eliyle yok edilirken, dağıtımda tek bir özel sektör şirketler grubunun sektörün %30 unu kontrol altında tutabilmesi rekabet hukukuna uygun görülebilmektedir. Sektöre egemen olan bazı şirket ve gruplar, dağıtım sektöründe pazar paylarının %30 olduğunu, toptan satış faaliyetlerinde hızla büyüdüklerini ve üretimdeki paylarının hızla büyüdüğünü övünçle ifade etmektedir. Belli başlı birkaç grup, gruplarına bağlı farklı şirketler eliyle, sadece elektrik dağıtımında değil, üretimi ve tedariki alanlarında da faaliyet göstererek yatay ve dikey bütünleşme ile hakimiyet tesis etmeyi amaçlamaktadır. Kamu tekeli yerini, hızla az sayıda özel tekele bırakmaktadır. Halen iki grubun elektrik dağıtımında payı yarıyı aşmıştır. Ulus ötesi enerji şirketlerinin birçoğu Türkiye de faaliyete başlamış olup, faal özel sektör şirketleriyle birleşmeler, devralmalar da gündemdedir. Bu beklenti, başta EPDK olmak üzere, sektör yetkililerince de enerji sektöründe konsolidasyon olacak denerek dile getirilmektedir. Elektrik üretiminde kamunun payı 2002 den bu yana gerileme eğilimini sürdürmüştür sonu itibarıyla kamu payı, kurulu güçte %31,5, üretimde %28,1 olarak gerçekleşmiş olup, yıl içinde özel sektöre devredilecek santrallerin de envanterden düşmesi sonucu, 2015 sonunda kamunun payı daha da azalacaktır. ETKB STRATEJİK PLANI 3 Aralık 2014 günü, kalabalık bir topluluğa gösterişli bir etkinlikle sunulan ETKB Stratejik Planı, elektrik üretiminde gerçekleşmesi çok zor hedefler koyarken, Kalkınma Bakanlığı nca Kasım 2014 te yayımlanan Yerli Kaynaklara Dayalı Enerji Üretim Programı Eylem Planı ile çelişkili ve uyumsuz hedefler öngörüyor. Stratejik Plan Belgesi nde, yerli ve yenilenebilir enerji kaynaklarının değerlendirilmesiyle ilgili olarak aşağıdaki 2019 hedefleri bulunmaktadır: Yerli kömüre dayalı elektrik üretiminin 60 milyar kwh a, HES lerin kurulu gücünün MW a, RES lerin kurulu gücünün MW a, JES lerin kurulu gücünün 700 MW a, GES lerin kurulu gücünün MW a, Biyokütleye dayalı kurulu gücünün 700 MW a çıkarılması, Ayrıca Akkuyu Nükleer Güç Santralinin (NGS) test üretimine başlaması, Sinop NGS nin inşatına başlanması, üçüncü NGS hazırlıklarının sonuçlandırılması hedefleri yer almaktadır. ABARTILI HEDEFLER HES LERE DAYALI ELEKTRİK ÜRETİMİYLE BAŞLIYOR Örnekleyecek olursak: Eylem Planı, ilk hatayı baz aldığı 2014 yılı hidroelektrik santrallerine (HES lere) dayalı elektrik üretiminde yapıyor. Eylem Planına göre, 2014 te hidrolik enerjiden elektrik üretim miktarı 66 TWh kabul edilmiş. Oysa 2014, geçici sonuçları 40,4 TWh rakamını gösteriyor. Bu gerçekleşme, iktidarın 66 TWh kabulünün %38,8 gerisindedir. Bu verilere göre Eylem Planı hidrolik enerjiden elektrik üretim miktarının dört yılda %125 lik bir artışla, 40,4 TWh dan 91 TWh a ulaşacağını hayal ediyor. Eylem Planı, dönemi için hidrolik enerjiden elektrik üretim kurulu gücünde de MW kapasite artışı öngörüyor. 14

15 Strateji Belgesi ise döneminde kurulu güçte %36 oranında, MW lık bir artış öngörüyor. Strateji Belgesinin HES ler için öngördüğü kurulu güç artışının gerçekleşmesi için, Temmuz 2014 itibarıyla, EPDK dan lisans alan ve toplam ,45 MW kurulu güçte olan yatırım aşamasındaki tüm HES projelerinin %60,88 inin önümüzdeki beş yıl içinde sonuçlanması gerekiyor. Oysa Temmuz 2014 tarihli EPDK verilerine göre, lisans alan projelerin %34,8 i EPDK ya bilgi bile vermezken, %25,6 sının yatırım gerçekleşme oranı %10 un altındadır, başka bir ifadeyle, henüz yatırıma başlanmamıştır. Yatırım gerçekleşme oranı %35 ün üzerinde olan projelerin kurulu güçleri toplamı ise yalnızca 3.010,63 MW tır. Bu veriler, hidrolik enerjiden elektrik üretimiyle ilgili olarak gerek Eylem Planının, gerekse Strateji Belgesi hedeflerinin gerçekçi olmadığını ortaya koyuyor. KÖMÜRDE DE GERÇEKLEŞMESİ İMKÂNSIZ HEDEFLER Eylem Planı 2013 yılında 32 TWh olan yerli kömür kaynaklı elektrik enerjisi üretiminin, 2018 yılında %78 artışla 57 TWH a çıkarılmasını hedefliyor. Bu hedefe ulaşabilmek için 2014 te %34, 2015 te %26 gibi fantastik üretim artışları öngörüyor. Strateji Belgesi, yerli kömüre dayalı elektrik üretiminde beş yılda %83 bir artış hedefi koyuyor. Temmuz 2014 itibarıyla, EPDK dan lisans alan ve toplam 4.892,14 MW kurulu güçte olan yatırım aşamasındaki tüm yerli kömüre (linyit, taş kömürü, asfaltit) dayalı elektrik üretim projelerinin devreye gireceği öngörülüyor. Bu çok zor te 36.4 milyar kwh olan kömüre dayalı elektrik üretimini 60 milyar kwh a ulaştırmak, izlenen politikalarla mümkün değildir. Özelleştirilecekleri gerekçesiyle, yıllardır kamu santrallerinde üretim artışına yönelik ciddi rehabilitasyon çalışmaları yapılmadığı gibi, özelleştirilen linyit santrallerinde de henüz kayda değer bir yenileme, kapasite arttırım yatırımı söz konusu olmamıştır. İktidarın gerek Eylem Planında, gerekse Strateji Belgesinde linyit potansiyelinin değerlendirilmesi için önerdiği politika; Afşin Elbistan, Konya Karapınar gibi büyük havzaların termik santral kurulmak üzere talep garantisi-hasılat paylaşımı şeklinde veya belirli bir süre alım garantisinin sağlandığı Yap-İşlet veya Yap-İşlet-Devret modeliyle ihaleye çıkarılması, yani kömür sahalarının uluslararası şirketlere altın tepsi içinde sunulmasıdır. Bu amaçla TAQA, Katar, Güney Kore ve Çin firmalarıyla yapılan görüşmelerden bugüne değin sonuç alınmamıştır. Yabancı bir şirketle bugün anlaşmaya varılsa bile, sözü edilen havzalarda madencilik ve santral yatırım projelerinin 10. Kalkınma Planı ( ) veya ETKB Stratejik Planı ( ) döneminde sonuçlanması olası gözükmemektedir. İktidarın bu alandaki politikasının diğer bileşeni de kalan sahaların da özel sektöre açılması ve rödovans usulüyle elektrik üretimi amacı santral kurulması için TKİ tarafından ihale edilmesidir. Bu politika bugüne değin başarılı sonuç vermemiştir. Sahalarla ilgili teknik, ticari, çevresel konular yeterince araştırılmadan çıkılan ihaleleri üstlenen firmalar da iyice etüt etmeden verdikleri tekliflerle üstlendikleri projeleri sonuçlandırmamıştır. Bugüne değin yapılan ihalelerin sonuçları yeterince değerlendirilmeden, üstlenilen projelerin gecikme/gerçekleşmemelerinin nedenleri iyice çözümlenmeden, teklif veren firmaların teknik deneyim ve güçlerinin teklif verdikleri maden işletme, santral tesis etme ve işletmeye uygun olup olmadığını irdelemeden getirilen çözüm önerileri de geçersizdir. Eylem Planında sözü edilen sorunlara değinmeden, sorun yalnızca firmaların verdiği teminat miktarlarıyla sınırlıymışçasına çözüm önerisi olarak teminatları yükseltmeyi önermek, konuya yaklaşımdaki ciddiyetin düzeyini ortaya koymaktadır. Öte yandan, Türkiye nin kömür madenciliğindeki durumu ortada iken, Eylem Planında yer alan uygun ülkelerde yurt dışı kömür ruhsatı alma, arama, kömür ve enerji kaynağı olarak kullanılabilecek madenlerin aranması, üretimi ve ithalatı amacıyla bir şirket kurulması önerilebilmektedir. 15

16 RES HEDEFLERİ DE SORUNLU RES lerde 2014 sonunda 3 629,70 MW olan kurulu gücü, Strateji Belgesinde belirtilen MW hedefine ulaştırmak için, arasında her yıl ortalama MW kapasiteyi devreye almak gerekecektir. Başka bir deyişle, önümüzdeki beş yılın her günü 3 4 MW güçte rüzgar türbinini üretime başlatmak zorunluluğu söz konusudur. Temmuz 2014 itibarıyla lisans alan tüm RES lerin kurulu gücünün 7.445,05 MW olduğu göz önüne alındığında, bu projelerin %87 sinin beş yıl içinde sonuçlanmasını öngörmek, imkansız olmasa da gerçekleşmesi çok güç bir hedeftir ve hedefe ulaşmak için çok ciddi bir çalışma gerekir. JEOTERMALDE HESAP HATALARI Jeotermale dayalı elektrik santrallerinin kurulu gücü toplamı 2014 Kasım sonunda 404,9 MW a ulaşmışken, Strateji Belgesinde 2015 için 360 MW, 2016 için 420 MW kurulu güç hedefleri öngörmek, Strateji Belgesinin ciddiyetinin ve verilerinin güvenilirliğinin sorgulanması gerektiğine işaret ediyor. Lisans alan ve yatırım sürecinde olan jeotermal elektrik santrallerinin kurulu gücü 428,94 MW tır. Öte yanda, itibarıyla, toplam 402,87 MW kapasitede 22 proje ise lisans başvuru sürecinin çeşitli aşamalarındadır. Yaklaşık MW için de arama, saha çalışmaları devam etmektedir. Elektrik üretimi amaçlı tüm bu projeler gerçekleşir ise bu proje stoku, iktidarın 2019 için koyduğu 700 MW lık hedefini ikiye katlayabilecektir. Ancak bu rakam bile, İTÜ Enerji Enstitüsü nün 2000 MW olan öngörüsünün çok gerisindedir. ETKB nin jeotermal elektrikle ilgili hedefleri güncellemesi gerekmektedir. GÜNEŞ BİZE UZAK TMMOB Makina Mühendisleri Odası Enerji Çalışma Grubu üyesi Şenol Tunç un Türkiye nin birçok yöresinde yaptığı fiziki inceleme ve ölçüm çalışmalarına göre, yaklaşık km² alana tesis edilecek GES ler ile 363 TWH elektrik üretmek, çatı uygulamalarıyla bu rakamı 400 TWH a çıkarmak mümkündür. Böyle büyük kapasitede potansiyel değerlendirmeyi beklerken, 2015 te izin verilecek GES projelerinin toplamı 600 MW, yeni başvurular için tarih ise 2015 baharıdır hedefi ise MW ile sınırlı tutulmuştur. Bu tablo, iktidarın güneş enerjisine ne denli uzak olduğunu ortaya koymaktadır. Yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı elektrik üretimiyle ilgili Stratejik Planda yer alan hedefler tartışmalı ve sorunludur. Hal böyle iken, Yerli Kaynaklara Dayalı Enerji Üretim Programı Eylem Planı nda yer alan 2018 de, abartılı HES ler dışında yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı elektrik üretimini %190 arttırma hedefinin ciddiye alınacak bir tarafı yoktur. DOĞAL GAZA DAYALI ELEKTRİK ÜRETİMİ AZALACAK MI? Her ne kadar 2013 elektrik üretimi içinde doğal gazın payı %43,8 olarak gerçekleşmişse de 2014 geçici sonuçlarına göre bu oran %48,7 dir. Aralık 2014 sonu itibarıyla doğal gaz santrallerinin kurulu gücü ,10 MW tır. Doğal gazda lisans alıp, yatırımları süren santrallerin kurulu güçleri toplamı ,44 MW tır. İnceleme-değerlendirme aşamasındaki santrallerin kurulu güçleri toplamı ise 9.999,06 MW tır. Lisans iptali için başvuran toplam 9.692,06 MW güçteki projelerin mevcut lisanslı proje stokundan düşülüp-düşülmediği bilinmemektedir. Eğer düşülmüş ise durum daha da vahimdir. Düşülmediği varsayılıp, düşülse bile, proje stoku ,44 MW a ulaşabilecektir. Daha önceleri bu proje stokunun abartılı olduğunu söyleyen uzmanlar ve TEİAŞ, bu hedefi bugün MW a çekmiştir. Projelerin ancak %23,4 ünün gerçekleşebileceğinin öngörülmesi, plansızlığın boyutlarını ortaya koymaktadır. Bir kabule göre ,44 MW, başka bir kabule göre de ,50 MW a varan proje stoku her durumda abartılı ve sorunludur. Yeni doğal gaz santral projelerinin yalnızca yarısının gerçekleşmesi halinde bile, gaz santrallerinin toplam kurulu gücünün MW a ulaşması durumunda, gaz yakıtlı santrallerin gereksinece- 16

17 Enerjiden yararlanmak temel bir insan hakkıdır. Bu nedenle enerjinin tüm tüketicilere yeği yıllık gaz ihtiyacı ise yaklaşık 40 milyar m 3 ü aşabilecektir. Bu miktar, 2014 gaz tüketiminin %83 ünden fazladır. Doğal gaza dayalı hiçbir yeni projeye lisans verilmemesi ve lisans alan projelerin yalnızca gerçekleşme oranı %10 un üzerinde olanların devreye girmesi halinde, doğal gaz santrallerinin kurulu güçler toplamı MW a ulaşabilecektir. Bu durumda kurulacak yeni doğal gaz yakıtlı elektrik üretim santrallerinin ek 7 8 milyar m 3 gaz ihtiyaçlarının, hangi ülkeden, hangi anlaşmalarla, hangi boru hatlarıyla ve/veya LNG anlaşmalarıyla temin edileceği belirsizdir. Gaz üretici ülke ve kuruluşlardan, gerek boru hattı, gerekse LNG olarak ithal edilecek ilave gaz arzının ülke içindeki tüketim noktalarına ulaştırılabilmesi için, iletim şebekesinde yapılması gereken yatırımların (yeni kompresör istasyonları, yeni basınç düşürme ve ölçüm istasyonları, yeni loop hatları vb.) hangi zaman aralıklarında, nerelerde, nasıl ve kimin eliyle gerçekleşebileceği soruları da yanıtsızdır. Bu plansız yapı göz önüne alındığında, Strateji Belgesinde öngörüldüğü gibi, 2019 da on puanlık bir düşüşle, elektrik üretimi içinde doğal gazın payını %38 e düşürmek, izlenen politikalarla olası görünmemektedir. İTHAL KÖMÜRE GÖZLER KAPALI Toplam MW kapasitesindeki 13 adet ithal kömüre dayalı elektrik üretim santrali yatırımının lisans başvuruları inceleme-değerlendirme aşamasındadır. Bu santrallerin de lisans alması halinde, yatırımları süren toplam 4.786,20 MW güçteki proje ile birlikte, ithal kömüre dayalı santrallerin yaratacağı ilave kapasite ,20 MW a ulaşacaktır. Bu miktara mevcut 6.062,60 MW kurulu güç de eklendiğinde, varılacak kapasite toplam ,80 MW a ulaşacak ve Türkiye kurulu gücünün %29 u kadar güçte ithal kömür santrali kurulması söz konusu olacaktır. Sektör uzmanları, ithal kömüre dayalı santrallerde de proje stokunu çok abartılı bulmakta ve birçok projenin gerçekleşmeyebileceği değerlendirmesinde bulunmaktadır. Lisans alan yatırımlardan gerçekleşme oranı %70 in üzerinde olan 1200 MW kapasiteli santralin devreye girmesi sonrasında, kalan toplam 3 445,50 MW kapasitedeki projenin gerçekleşme oranı %10 un altında olup, MW kapasitedeki proje hakkında bilgi yoktur. EPDK sürecindeki projelerden ise uygun bulunan hiçbir proje yoktur. Bu veriler, uzmanların ithal kömür santral projelerinin büyük çoğunluğunun gerçekleşmeyebileceği öngörüsünü güçlendirmektedir. Strateji Belgesinde yer alan hedeflerin gerçekleşebilirliği bir yana, bu hedeflere ulaşmak için uygulanması gereken araç ve politikaların belirtilmemiş olması da Strateji Belgesinin geçerliliğini gündeme getirmektedir. Planlama: Yeniden! Türkiye nin kendi ufkunu çizebilen, strateji oluşturabilen, dünya ekonomisinden ve uluslararası egemen siyasetin örgütlü baskısından neler gelebileceğini kestiren kapasiteye ve esnekliğe sahip olabilmesi ve bir takım kırmızı çizgilerini çizebilmesi için, toplumun üretici ve yaratıcı güçlerini harekete geçirmek için mutlaka aklın seferberliğinin ürünü olan planlama yı yeniden düşünmek zorundadır. Planlama, eskimemiş, dişlileri fazla aşınmamış işlevsel bir araç olarak pek çok ulusal ekonomiye hizmet etmiş ve onları bir tarih aşamasında yukarıya çıkarmış bir kaldıraç olarak hâlâ kendi aklının ürünü olan politikaları sürdüren ülkelere hizmet etmeyi sürdürmektedir. O halde biz de yapabiliriz! Yeniden deneyebiliriz ve denemeliyiz. Planlama yeniden! Hangi araçlarla? sorusunun yanıtı ise kaynakların sağlıklı envanterini yaparak, yerli ve yenilenebilir kaynaklara ağırlık vererek, güvenilir girdi-çıktı analizleri uygulayarak, yeni bir kurumsallaşma üzerinden bütünleşik kaynak planlaması anlayışıyla hazırlanacak toplum, kamu ve ülke çıkarlarını gözeten Strateji Belgeleri, Beş Yıllık Planlar, Yol Haritaları, Eylem Planları ile bütünlüğü içindedir. Bu çerçeve içinde şu adımlar atılmalıdır. ÖNERİLER 17

18 ve yenilenebilir enerji kaynakları dikkate alınarak, enerji yatırımlarına yön verecek enerji arz talep projeksiyonları, beş ve on yıllık vadelerle, 5, 10, 20, 30, 40 yıllık dönemler için yapılmalıdır. ETKB, toplum çıkarları doğrultusunda temel stratejileri ve politikaları geliştirmek ve uygulamakla yükümlüdür. ETKB güçlendirilmeli, uzman ve liyakatli kadrolar istihdam etmelidir. Güçlü bir ETKB nin, ülke çıkarlarına uygun politikalar geliştirmesi ve uygulaması sağlanmalıdır. Türkiye bugüne kadar enerji ihtiyacını esas olarak yeni enerji arzıyla karşılamaya çalışan bir politika izlemiştir. Dağıtımda kaçaklarla birlikte %15 civarındaki kayıplar ve nihai sektörlerde yer yer %50 nin üzerine çıkabilen enerji tasarrufu imkanları göz ardı edilmiştir. Enerji ihtiyacını karşılamak üzere, genelde ithal enerji kullanılmış ve ithalata dayalı yüksek maliyetli yatırımlar yapılmış, diğer yandan, enerji kayıpları devam ederek enerjideki dışa bağımlılık Türkiye için ciddi boyutlara ulaşmıştır. Bu nedenle, bundan sonra izlenmesi gereken politikanın sloganı talebin yönetilmesi ve önce enerji verimliliği için yatırım yapılması, bu yatırımlarla sağlanan tasarruflar yeterli olmaz ise yeni enerji üretim tesisi yatırımı olmalıdır. Sanayileşme politika ve önceliklerini gözden geçirmek, yarattığı katma değeri görece düşük, enerji yoğun sanayi sektörleri (çimento, seramik, ark ocaklı demir demir-çelik vb.) yerine enerji tüketimi düşük, yaratacağı katma değeri yüksek ileri teknolojili sanayi dallarının (elektronik, bilgisayar donanım ve yazılım, robotik, aviyonik, lazer, telekomünikasyon, gen mühendisliği, nano-teknolojiler vb.) gelişimine ağırlık verilmelidir. Elektrik üretiminde fosil yakıtların payını arttırmayı öngören politika ve uygulamalardan vazgeçilmeli, stratejik ve kurumsal öncelik ve destekler, yenilenebilir kaynaklara verilmelidir. Enerji sektöründeki faaliyetlerde planlama gerekliliği kabul edilmeli; birincil enerji kaynağı kullanımında dışa bağımlılığın azaltılması, sürterli, kaliteli, sürekli, düşük maliyetli, güvenilir bir şekilde sunulması, temel bir enerji politikası olmalıdır. Enerji üretiminde ağırlık; yerli, yeni ve yenilenebilir enerji kaynaklarına verilmelidir. Enerji planlamaları, ulusal ve kamusal çıkarların korunmasını, toplumsal yararın arttırılmasını, yurttaşların ucuz, sürekli ve güvenilir enerjiye kolaylıkla erişebilmesini, çevreye verilen zararın asgari düzeyde olmasını hedeflemelidir. Enerji sektöründe bütünleşik kaynak planlaması zorunludur. Bu planlama; enerji üretiminin dayanacağı kaynakların seçimi, enerji tüketim eğilimlerinin incelenmesi, talep tarafı yönetim uygulamalarının üzerinde yoğunlaşma, enerjinin daha verimli kullanımı, çevreye verilen zararın asgari düzeyde olması, yatırımın yapılacağı yerde yaşayan insanların hak ve çıkarlarının korunması vb. ölçütleri gözeterek yapılmalıdır. Planlama çalışmaları katılımcı ve şeffaf bir şekilde yapılmalı, çalışmalara ilgili kamu kurumlarının yanı sıra, üniversiteler, bilimsel araştırma kurumları, meslek odaları, uzmanlık dernekleri, sendikalar ve tüketici örgütlerinin katılım ve katkıları sağlanmalıdır. Strateji Belgeleri ve Eylem Planları tozlu raflarda unutulmak için değil, uygulanmak için hazırlanmalı, ilgili tüm kesimler için bağlayıcı ve yol gösterici olmalıdır. Bu amaçla, genel olarak enerji planlaması, özel olarak elektrik enerjisi ve doğal gaz, kömür, petrol, su, rüzgar, güneş vb. tüm enerji kaynaklarının üretimi ile tüketim planlamasında; strateji, politika ve önceliklerin tartışılıp yeniden belirleneceği, toplumun tüm kesimlerinin ve konunun tüm taraflarının görüşlerini ifade edebileceği, geniş katılımlı bir Ulusal Enerji Platformu oluşturulmalıdır. Ülke ölçeğinin yanı sıra, il ve bölge ölçeğinde de enerji kaynak, üretim, dağıtım planlaması yapılmalıdır. ETKB bünyesinde de bu platformla eşgüdüm içinde olacak bir Ulusal Enerji Strateji Merkezi kurulmalıdır. Bu merkezde yerli kaynaklar 18

19 dürülebilirlik ve maliyet ve arz güvenilirliği unsurlarını içermelidir. Gerek kamu sektörü, gerek özel sektör yatırımları için bu planlamaya uymak zorunluluğu getirilmelidir. Bu kapsamda ülke, bölge ve il ölçeğinde kaynaklar sağlıklı bir şekilde belirlenmeli, enerji yatırımlarında ithalat faturasını artıran, dışa bağımlılığı yoğunlaştıran doğal gaz ve ithal kömür yerine, yerli ve yenilenebilir kaynakları azami biçimde değerlendirilmelidir. Kamu, elektrik üretim, iletim ve dağıtım tesislerinin inşası ve işletilmesi sırasında genel olarak kamu yararının, hidrolik kaynakların, ekosistemin ve mülkiyet haklarının kollanması için gerekli tedbirleri almalı, bu tür tesislerin topluma faydasının azami düzeyde, maliyetinin de asgari düzeyde olmasını hedeflemelidir. ETKB ve EPDK, lisans/ruhsat/izin verecekleri tesislerin topluma faydalarının maliyetlerinden çok olduğundan emin olmalıdır. Kamu, bu izin, ruhsat ve lisansları özel sermayeli kuruluşlara verirken, yalnızca ülkenin enerji ihtiyacının karşılanmasını dikkate almaktadır. Bu kabul edilemez. İlgili kurumların, bu tür ayrıcalıkları birilerine verirken toplum yararını da gözetmesi sağlanmalıdır. Bu tür işlem ve düzenlemelerde fayda-maliyet analizi ve etki analizi çalışmaları yapılmalıdır. Daha açık bir ifadeyle, ilgili kamu otoriteleri, projeleri tüm yönleri ile analiz etmelidir. Başvuran her projeye lisans verilmemelidir. Doğal ve toplumsal çevreye etkisi kabul edilebilir sınırlarda olan, teknik, finansal ve kurumsal açılardan yapılabilir olup, ülke ekonomisine faydası maliyetinden daha fazla olan projelere lisans verilmeli, verilen lisanslar da bu ölçütlere göre denetlenmelidir. Enerji yatırımlarında; 1) Üretim/dağıtım lisansı verilirken, lisans verme kriterlerini belirlerken ve herhangi bir lisans başvurusunu incelerken, aynı konuda birden fazla lisans başvurusu arasında seçim yaparken, lisans konusu faaliyetlerin uygulanmasını izlerken/denetlerken, 2) Topluma/kamuya/devlete ait kaynak ve zenginlikler (hidrolik, kömür, jeotermal kaynaklar, para, ormanlar, araziler) tahsis edilirken, kullandırılırken, topluma ait olan kaynaklardan yararlanmada toplum yararı (a. israf edilmeyerek, etkin ve verimli kullanarak; b. işletme/yararlanma sürecindeki topluma olan faydaların maliyetlerden fazla olması sağlanarak ve fayda ve maliyetleri ilgili kesimler arasında adil bölüştürme yoluyla) esas alınırken, 3) Enerji yatırımlarının çevresel etkileri değerlendirilirken, 4) Aynı alanda gerçekleştirilebilecek birden fazla yatırım seçeneği arasında bir tercih yapılması gerektiğinde (örneğin aynı alanda kömür ocağı ile bir başka tesisin kurulması söz konusu olduğu durumda), 5) Enerji arzı planlanırken ve enerji kaynaklarının kullanımına yönelik tercihler yapılırken, 6) Enerji sektörünün ve enerji ekipmanlarının teşvik sistemlerinde, enerjinin fiyatlandırılmasında, vergilendirilmesinde, enerji sektörü yatırımlarının finansmanında toplum yararının gözetildiği, fayda-maliyet ve etki analizi çalışmaları mutlaka yapılmalı ve yukarıdaki süreçleri kapsamalıdır. Bu bağlamda toplumsal etki sürecinin Çevresel Etki Değerlendirmesi mevzuatı kapsamına alınması, Çevresel Etki Değerlendirmesi ile birlikte Toplumsal Etkilerin de değerlendirilebilmesi ve halkın olumlu ya da olumsuz etkilerden haberdar olarak yatırım öncesi sürece ve yatırımın izlenmesi/denetlenmesi çalışmalarına dâhil edilmesi gerekmektedir. Mevcut yönetmelik, Çevresel ve Toplumsal Etki Değerlendirme Yönetmeliği olarak değiştirilmeli, içeriği de projelerin toplumsal etkilerini ölçmeye ve değerlendirmeye yarayacak ölçütler ile donatılmalıdır. Plansız, çevre ve toplumla uyumsuz yatırım alanlarında yaşayan halkın istemediği projelerden vazgeçilmelidir. Verimli tarımsal arazilere, ormanlara, sit alanlarına santral kurulmamalıdır. Gerze deki termik santral, Sinop ve Akkuyu daki nükleer santral, Doğu Karadeniz deki, Dersim deki, Alakır daki projeler, Türkiye nin 19

20 dört bir yanındaki birçok HES projesi gibi, halkın istemediği tüm projeler iptal edilmelidir. Enerji sektöründe süregelen ve sorunlara çözüm getirmediği ortaya çıkan kamu kurumlarını küçültme, işlevsizleştirme, serbestleştirme, özelleştirme amaçlı politika ve uygulamalar son bulmalı; mevcut kamu kuruluşları etkinleştirilmeli ve güçlendirilmelidir. Özelleştirmeler durdurulmalıdır. Enerji üretim, iletim ve dağıtımında kamu kuruluşlarının da çalışanların yönetim ve denetimde söz ve karar sahibi olacağı, özerk bir statüde, etkin ve verimli çalışmalar yapması sağlanmalıdır. Bu kapsamda, doğal gaz ve petrol arama, üretim, iletim, rafinaj, dağıtım ve satış faaliyetlerinin entegre bir yapı içinde sürdürülmesi için BOTAŞ ve TPAO, Türkiye Petrol ve Doğal Gaz Kurumu bünyesinde; elektrik üretim, iletim, dağıtım faaliyetlerinin bütünlük içinde olması için de EÜAŞ, TEİAŞ, TEDAŞ, TETAŞ, eskiden olduğu gibi Türkiye Elektrik Kurumu (TEK) bünyesinde birleştirilmelidir. Hızla yükselen enerji fiyatları nedeniyle, düşük gelirli grupların çağdaş bir insan hakkı olan enerjiden yararlanma imkanlarının yok olduğu göz önüne alınarak, hane halkı geliri belirli bir düzeyin altında kalan ailelere, ayda 250 kwh, yılda kwh elektrik ve yılda 1500 m 3 doğal gaz bedelsiz olarak sağlanmalıdır. Doğal gaz, petrol, ithal kömür gibi dışa bağımlı fosil yakıtların enerji tüketimindeki ve elektrik üretimindeki payını düşürmeye yönelik politikalar uygulanmalıdır. Enerji girdileri ve ürünlerindeki yüksek vergiler düşürülmelidir. Elektrik enerjisi fiyatı içindeki faaliyet dışı unsur olan TRT payı ile artık doğrudan Maliye ye aktarılan Enerji Fonu kaldırılmalıdır. Gerek birincil enerji ihtiyacının, gerekse elektrik üretiminin yurt içinden karşılanan bölümünün azami düzeyde olmasına yönelik strateji, yol haritası ve eylem planlarının uygulanmasıyla, elektrik üretiminde dışa bağımlılığın azaltılması ve kısa ve orta vadede, doğal gazın payının %25, ithal kömürün payının %5, yerli kömürün payının %25, hidrolik enerjinin payının %25, diğer yenilenebilir enerji kaynaklarının payının %20 düzeyinde olması hedeflenmelidir. Uzun vadede ise fosil kaynakların payının daha da azaltılması ve elektrik üretiminin büyük ağırlığının yenilenebilir enerji kaynaklarına dayandırılması ve nihai hedef olarak yalnızca yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımı amaçlanmalıdır. Halen yürürlükte olan Elektrik Enerjisi Arz Güvenliği Strateji Belgesi uzun vadeli planlar çerçevesinde, toplumun çıkarları, yukarıdaki hedefler ve yerli-yenilenebilir kaynaklara öncelik verecek şekilde güncellenerek uygulanmalıdır. Teşekkür Raporun hazırlanması sürecinde redaksiyon çalışmalarını yapan ve enerji yatırımlarının toplumsal etkileri, faydaları ve maliyeti konusunda tez ve tartışmalarımızı zenginleştiren MMO Enerji Çalışma Grubu Danışmanı Maden Mühendisi Mehmet Kayadelen e; çalışmalarını bizlerle paylaşan MMO Enerji Çalışma Grubu Üyesi Makina Mühendisi Tülin Keskin e, ODTÜ Mezunları Derneği Enerji Komisyonu üyesi Elektrik-Elektronik Y. Mühendisi Budak Dilli ye ve Jeoloji Y. Mühendisi İlknur Karabey e, Maden Mühendisleri Odasından Dr. Nejat Tamzok a; 2014 geçici elektrik üretim ve kurulu güç verilerini temin eden ODTÜ Mezunları Derneği Enerji Komisyonu üyesi Matematikçi Yusuf Bayrak a, 2014 geçici petrol ve gaz verilerini temin eden MMO Enerji Çalışma Grubu Danışmanı yön eylem araştırmacısı Ülker Aydın a; raporda yer alan birçok grafik ve tabloyu hazırlayan mütercim tercüman Elif Naz Arslan a; rapor hazırlık sürecindeki kabul ve varsayımları, tartışma ve katkılarıyla geliştiren ve zenginleştiren ODTÜ Mezunları Derneği Enerji Komisyonu na teşekkür ederiz. 20 TMMOB Makina Mühendisleri Odasý Haber Bülteni Şubat 2015 Sayý 200 Ekidir MMO Adýna Sahibi Ali Ekber ÇAKAR Sorumlu Yazý Ýþleri Müdürü Ercüment Ş. ÇERVATOĞLU Basýmevi Ankamat Matbaacılık San. Limited Şirketi Güleryüz Sanayi Sitesi 30. Cad Sokak No: 60 İvedik / ANKARA Tel: (0312) Yönetim Yeri Meşrutiyet Cad. No: 19/6. Kat Kızılay / Ankara Tel: (0 312) Faks: (0 312) e-posta:

Enerji Sektörümüzün Negatif Görünümü

Enerji Sektörümüzün Negatif Görünümü Enerji Sektörümüzün Negatif Görünümü Dünya Gazetesi nin Şubat 2015 tarihli, Mehmet Kara imzalı ve Türkiye, dünyanın 11 inci en büyük enerji ithalatçısı başlıklı haberinin başlangıcı şöyle: TMMOB Makina

Detaylı

Tablo 1. Türkiye Genel Enerji Dengesi (1990 2013) (Kaynak: ETKB)

Tablo 1. Türkiye Genel Enerji Dengesi (1990 2013) (Kaynak: ETKB) 1.1 ENERJİ VERİLERİ Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı nın (ETKB) açıkladığı 2013 birincil enerji verilerine göre, 2013 te birincil enerji tüketimi %0,6 geriledi, ithal kaynakların oranı 2012 de %71,5

Detaylı

Türkiye Enerji Görünümü Raporu: Enerji Politikaları Artan Bağımlılık Çıkmazında

Türkiye Enerji Görünümü Raporu: Enerji Politikaları Artan Bağımlılık Çıkmazında Ocak 2015 İtibarıyla Türkiye Enerji Görünümü Raporu: Enerji Politikaları Artan Bağımlılık Çıkmazında OĞUZ TÜRKYILMAZ * 2014 Türkiye nin enerjide dışa bağımlılığın devam ettiği bir yıl oldu. Enerji ve Tabii

Detaylı

ELEKTRİK ENERJİSİ TALEP TAHMİNLERİ, PLANLAMASI ve ELEKTRİK SİSTEMİNİN DETAYLI İNCELENMESİ

ELEKTRİK ENERJİSİ TALEP TAHMİNLERİ, PLANLAMASI ve ELEKTRİK SİSTEMİNİN DETAYLI İNCELENMESİ ELEKTRİK ENERJİSİ TALEP TAHMİNLERİ, PLANLAMASI ve ELEKTRİK SİSTEMİNİN DETAYLI İNCELENMESİ YUSUF BAYRAK TEİAȘ APK Daire Bașkanlığı 1. GİRİȘ 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ve sektörün yeniden yapılanmasından

Detaylı

OĞUZ TÜRKYILMAZ TMMOB MAKİNA MÜHENDİSLERİ ODASI ENERJİ ÇALIŞMA GRUBU BAŞKANI DÜNYA ENERJİ KONSEYİ TÜRK MİLLİ KOMİTESİ YÖNETİM KURULU ÜYESİ

OĞUZ TÜRKYILMAZ TMMOB MAKİNA MÜHENDİSLERİ ODASI ENERJİ ÇALIŞMA GRUBU BAŞKANI DÜNYA ENERJİ KONSEYİ TÜRK MİLLİ KOMİTESİ YÖNETİM KURULU ÜYESİ OĞUZ TÜRKYILMAZ TMMOB MAKİNA MÜHENDİSLERİ ODASI ENERJİ ÇALIŞMA GRUBU BAŞKANI DÜNYA ENERJİ KONSEYİ TÜRK MİLLİ KOMİTESİ YÖNETİM KURULU ÜYESİ 1 Enerjide Dışa Bağımlılık Artıyor - 1 Türkiye nin 1990-2011 döneminde

Detaylı

Dünyada Enerji Görünümü

Dünyada Enerji Görünümü 22 Ocak 2015 Dünyada Enerji Görünümü Gelir ve nüfus artışına paralel olarak dünyada birincil enerji talebi hız kazanmaktadır. Özellikle OECD dışı ülkelerdeki artan nüfusun yanı sıra, bu ülkelerde kentleşme

Detaylı

Türkiye nin Enerji Teknolojileri Vizyonu

Türkiye nin Enerji Teknolojileri Vizyonu Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 26. Toplantısı Türkiye nin Enerji Teknolojileri Vizyonu Prof. Dr. Yücel ALTUNBAŞAK Başkanı Enerji İhtiyacımız Katlanarak Artıyor Enerji ihtiyacımız ABD, Çin ve Hindistan

Detaylı

TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ APK DAİRESİ BAŞKANLIĞI TÜRKİYE ELEKTRİK ENERJİSİ 5 YILLIK ÜRETİM KAPASİTE PROJEKSİYONU (2014 2018)

TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ APK DAİRESİ BAŞKANLIĞI TÜRKİYE ELEKTRİK ENERJİSİ 5 YILLIK ÜRETİM KAPASİTE PROJEKSİYONU (2014 2018) TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ APK DAİRESİ BAŞKANLIĞI TÜRKİYE ELEKTRİK ENERJİSİ 5 YILLIK ÜRETİM KAPASİTE PROJEKSİYONU (2014 2018) HAZİRAN 2014 İÇİNDEKİLER I GİRİŞ... 4 II TALEP GELİŞİMİ...

Detaylı

TÜRKİYE'DE YENİLENEBİLİR ENERJİ

TÜRKİYE'DE YENİLENEBİLİR ENERJİ TÜRKİYE'DE YENİLENEBİLİR ENERJİ Enerji İşleri Genel Müdürlüğü 18 Haziran 2009, Ankara YEK Potensiyeli Yenilenebilir Enerji Üretimi Yenilenebilir Kurulu Güç Kapasitesi YEK Hedefleri YEK Mevzuatı YEK Teşvik

Detaylı

ENERJİ. KÜTAHYA www.zafer.org.tr

ENERJİ. KÜTAHYA www.zafer.org.tr ENERJİ 2011 yılı sonu itibarıyla dünyadaki toplam enerji kaynak tüketimi 12.274,6 milyon ton eşdeğeri olarak gerçekleşmiştir. 2011 yılı itibarıyla dünyada enerji tüketiminde en yüksek pay %33,1 ile petrol,

Detaylı

Hidroelektrik Enerji. Enerji Kaynakları

Hidroelektrik Enerji. Enerji Kaynakları Hidroelektrik Enerji Enerji Kaynakları Türkiye de kişi başına yıllık elektrik tüketimi 3.060 kwh düzeylerinde olup, bu miktar kalkınmış ve kalkınmakta olan ülkeler ortalamasının çok altındadır. Ülkemizin

Detaylı

2014 İKİNCİ ÇEYREK ELEKTRİK SEKTÖRÜ. Tüketim artışı aheste, kapasite fazlası sürüyor. Yael Taranto tarantoy@tskb.com.tr

2014 İKİNCİ ÇEYREK ELEKTRİK SEKTÖRÜ. Tüketim artışı aheste, kapasite fazlası sürüyor. Yael Taranto tarantoy@tskb.com.tr Tüketim artışı aheste, kapasite fazlası sürüyor Yılın ilk yarısında elektrik tüketimi 2013 yılının aynı dönemine kıyasla %3,6 artış gösterdi. Yıllık tüketim artış hızı ilk çeyrekte %3 olarak gerçekleşirken,

Detaylı

Türkiye Elektrik Piyasası

Türkiye Elektrik Piyasası Türkiye Elektrik Piyasası Emrah Besci Elektrik - Elektronik Mühendisi (EE 04) Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi Üyesi http://emrah.besci.gen.tr Emrah@Besci.gen.tr Elektriğe ulaşamayan 1,267 milyar

Detaylı

OĞUZ TÜRKYILMAZ TMMOB MAKİNA MÜHENDİSLERİ ODASI

OĞUZ TÜRKYILMAZ TMMOB MAKİNA MÜHENDİSLERİ ODASI TMMOB MAKİNA MÜHENDİSLERİ ODASI OĞUZ TÜRKYILMAZ TMMOB MAKİNA MÜHENDİSLERİ ODASI ENERJİ ÇALIŞMA GRUBU BAŞKANI ODTÜ MEZUNLAR DERNEĞİ ENERJİ KOMİSYONU ÜYESİ (IE 73) 1.ENERJİDE DIŞA BAĞIMLILIK 1 Türkiye Birincil

Detaylı

AYLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU-5

AYLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU-5 EİGM İstatistik & Analiz Enerji İşleri Genel Müdürlüğü http://www.enerji.gov.tr/yayinlar_raporlar/ Mayıs 2014 AYLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU-5 Esra KARAKIŞ, Enerji İstatistikleri Daire Başkanlığı İçindekiler

Detaylı

TÜRKİYE ELEKTRİK SİSTEMİ (ENTERKONNEKTE SİSTEM)

TÜRKİYE ELEKTRİK SİSTEMİ (ENTERKONNEKTE SİSTEM) TÜRKİYE ELEKTRİK SİSTEMİ (ENTERKONNEKTE SİSTEM) 8. İLETİM TESİS VE İŞLETME GRUP MÜDÜRLÜĞÜ (İŞLETME VE BAKIM MÜDÜRLÜĞÜ) HAZIRLAYAN TEMMUZ 2008 Ankara 1 Gönderen: Recep BAKIR recepbakir38@mynet.com ENTERKONNEKTE

Detaylı

Enerjide yüksek ithalat ekonomiye büyük risk

Enerjide yüksek ithalat ekonomiye büyük risk Tarih: 13.01.2013 Sayı: 2013/01 (RAPOR 13 OCAK PAZAR GÜNÜNE AMBARGOLUDUR) Türkiye Enerji İstatistikleri ve Vizyon Raporu na göre; Enerjide yüksek ithalat ekonomiye büyük risk İstanbul Serbest Muhasebeci

Detaylı

TÜRKİYE NİN RÜZGAR ENERJİSİ POLİTİKASI ZEYNEP GÜNAYDIN ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI ENERJİ İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

TÜRKİYE NİN RÜZGAR ENERJİSİ POLİTİKASI ZEYNEP GÜNAYDIN ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI ENERJİ İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE NİN RÜZGAR ENERJİSİ POLİTİKASI ZEYNEP GÜNAYDIN ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI ENERJİ İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ GİRİŞ POTANSİYEL MEVZUAT VE DESTEK MEKANİZMALARI MEVCUT DURUM SONUÇ Türkiye Enerji

Detaylı

Türkiye Elektrik İletim A.Ş. Genel Müdürlüğü Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi Üyesi

Türkiye Elektrik İletim A.Ş. Genel Müdürlüğü Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi Üyesi Türkiye Elektrik Piyasası Emrah Besci Türkiye Elektrik İletim A.Ş. Genel Müdürlüğü Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi Üyesi http://emrah.besci.gen.tr Emrah@Besci.gen.tr Elektriğe ulaşamayan 1,267

Detaylı

TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM SİSTEMİNDE RÜZGÂR ENERJİ SANTRALLERİ TEİAŞ

TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM SİSTEMİNDE RÜZGÂR ENERJİ SANTRALLERİ TEİAŞ TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM SİSTEMİNDE RÜZGÂR ENERJİ SANTRALLERİ TEİAŞ Kemal YILDIR Genel Müdür Yönetim Kurulu Başkanı TÜREK, İstanbul Kasım 2013 ANA FAALİYET KONULARI Türkiye Elektrik Sistemini yönetmek Türkiye

Detaylı

AYLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU-3

AYLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU-3 EİGM İstatistik & Analiz Enerji İşleri Genel Müdürlüğü http://www.enerji.gov.tr/yayinlar_raporlar/ Mart 2015 AYLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU-3 Esra KARAKIŞ, Enerji İstatistikleri Daire Başkanlığı İçindekiler

Detaylı

Türkiye de Rüzgar Enerjisi. www.euas.gov.tr 1

Türkiye de Rüzgar Enerjisi. www.euas.gov.tr 1 Türkiye de Rüzgar Enerjisi www.euas.gov.tr 1 Enerjinin Önemi Günümüz dünyasında bir ülkenin sürdürülebilir kalkınma hamlelerini gerçekleştirmesi, toplumsal refahı yükseltmesi ve global ölçekte rekabet

Detaylı

Yaz Puantı ve Talep Yönetimi

Yaz Puantı ve Talep Yönetimi Yaz Puantı ve Talep Yönetimi Genel elektrik talebi kış aylarında ısıtma ve aydınlatma, yaz aylarında ise soğutma (klima) ihtiyacına bağlı olarak bölgesel ve mevsimsel farklılıklar oluşturur. modus Enerji

Detaylı

TÜRKİYE DOĞAL GAZ MECLİSİ 2013-2014 KIŞ DÖNEMİ DOĞAL GAZ GÜNLÜK PUANT TÜKETİM TAHMİNİ VE GELECEK YILLARA İLİŞKİN ALINMASI GEREKEN TEDBİRLER

TÜRKİYE DOĞAL GAZ MECLİSİ 2013-2014 KIŞ DÖNEMİ DOĞAL GAZ GÜNLÜK PUANT TÜKETİM TAHMİNİ VE GELECEK YILLARA İLİŞKİN ALINMASI GEREKEN TEDBİRLER 2013-2014 KIŞ DÖNEMİ DOĞAL GAZ GÜNLÜK PUANT TÜKETİM TAHMİNİ VE GELECEK YILLARA İLİŞKİN ALINMASI GEREKEN TEDBİRLER 2014 İÇİNDEKİLER 1. Talebe İlişkin Baz Senaryolar 2. Doğal Gaz Şebekesi Arz İmkânlarına

Detaylı

Cumali Taştekin EÜAŞ Maden Sahaları Daire Başkanı (V)

Cumali Taştekin EÜAŞ Maden Sahaları Daire Başkanı (V) Cumali Taştekin EÜAŞ Maden Sahaları Daire Başkanı (V) Elektrik Üretim Anonim Şirketi (EÜAŞ); 1970 yılında Kurulan Türkiye Elektrik Kurumu nun (TEK), 1994 yılında TEAŞ ve TEDAŞ olarak ikiye ayrılmasından

Detaylı

Dünyada Enerji Görünümü

Dünyada Enerji Görünümü 09 Nisan 2014 Çarşamba Dünyada Enerji Görünümü Dünyada, artan gelir ve nüfus artışına paralel olarak birincil enerji talebindeki yükseliş hız kazanmaktadır. Nüfus artışının özellikle OECD Dışı ülkelerden

Detaylı

Elektrik Sektörü 2015 Üçüncü Çeyrek Değerlendirmesi. Yael Taranto TSKB Ekonomik Araştırmalar tarantoy@tskb.com.tr

Elektrik Sektörü 2015 Üçüncü Çeyrek Değerlendirmesi. Yael Taranto TSKB Ekonomik Araştırmalar tarantoy@tskb.com.tr Elektrik Sektörü 2015 Üçüncü Çeyrek Değerlendirmesi Yael Taranto TSKB Ekonomik Araştırmalar tarantoy@tskb.com.tr Ekim 2015 Tüketim Artışı Sanayi Üretiminin Gerisinde Kaldı 2015 in ilk dokuz ayında elektrik

Detaylı

Türkiye nin Enerji Görünümü Işığında Doğalgaz Piyasasının Liberalizasyonu

Türkiye nin Enerji Görünümü Işığında Doğalgaz Piyasasının Liberalizasyonu Türkiye nin Enerji Görünümü Işığında Doğalgaz Piyasasının Liberalizasyonu Nusret Cömert Yönetim Kurulu Üyesi STEAM 13.Uluslararası Enerji Arenası 8 Eylül 2011 İstanbul PETFORM Hakkında 2000 yılında kurulan

Detaylı

ANKARA İLİ ELEKTRİK ÜRETİM-TÜKETİM DURUMU

ANKARA İLİ ELEKTRİK ÜRETİM-TÜKETİM DURUMU ANKARA İLİ ELEKTRİK ÜRETİM- DURUMU Yusuf BAYRAK TEİAŞ APK Dairesi Başkanlığı Türkiye elektrik sistemi tümleşik bir sistemdir. Bölgelerin veya illerin coğrafi sınırları ile elektrik sistemi işletme bölgelerinin

Detaylı

2014 ÜÇÜNCÜ ÇEYREK ELEKTRİK SEKTÖRÜ. Tüketim Yavaş, Kapasite Hızlı Artıyor. Yael Taranto tarantoy@tskb.com.tr

2014 ÜÇÜNCÜ ÇEYREK ELEKTRİK SEKTÖRÜ. Tüketim Yavaş, Kapasite Hızlı Artıyor. Yael Taranto tarantoy@tskb.com.tr Tüketim Yavaş, Kapasite Hızlı Artıyor Yılın ilk dokuz ayında elektrik tüketimi 2013 yılının aynı dönemine kıyasla %4,6 artış gösterdi. Yıllık tüketim artış hızı ilk çeyrekte %3, ikinci çeyrekte %4,2 olarak

Detaylı

Yenilenebilir Enerjiye Dayalı Elektrik Enerjisinin Sertifikasyonu

Yenilenebilir Enerjiye Dayalı Elektrik Enerjisinin Sertifikasyonu Yenilenebilir Enerjiye Dayalı Elektrik Enerjisinin Sertifikasyonu Fatih YAZITAŞ Yenilenebilir Enerji Genel Müdürlüğü Yeni Teknolojiler ve Destek Daire Başkanı fyazitas@yegm.gov.tr Türkiye Rüzgar Enerjisi

Detaylı

TÜRKİYE ELEKTRİK ENERJİSİ 10 YILLIK ÜRETİM KAPASİTE PROJEKSİYONU (2010 2019) Özet

TÜRKİYE ELEKTRİK ENERJİSİ 10 YILLIK ÜRETİM KAPASİTE PROJEKSİYONU (2010 2019) Özet TÜRKİYE ELEKTRİK ENERJİSİ 10 YILLIK ÜRETİM KAPASİTE PROJEKSİYONU (2010 2019) Özet Bu özet, TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM A.Ş GENEL MÜDÜRLÜĞÜ, APK DAİRESİ BAŞKANLIĞI tarafından hazırlanan Ekim 2010 tarihli projeksiyonu,

Detaylı

Enervis H o ş g e l d i n i z Ekim 2015

Enervis H o ş g e l d i n i z Ekim 2015 Enervis H o ş g e l d i n i z Ekim 2015 Dünya Enerji Genel Görünümü Genel Görünüm Dünya Birincil Enerji Tüketimi 2013-2035 2013 2035F Doğalgaz %24 Nükleer %4 %7 Hidro %2 Yenilenebilir Petrol %33 Kömür

Detaylı

TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ APK DAİRESİ BAŞKANLIĞI TÜRKİYE ELEKTRİK ENERJİSİ 5 YILLIK ÜRETİM KAPASİTE PROJEKSİYONU (2013 2017)

TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ APK DAİRESİ BAŞKANLIĞI TÜRKİYE ELEKTRİK ENERJİSİ 5 YILLIK ÜRETİM KAPASİTE PROJEKSİYONU (2013 2017) TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ APK DAİRESİ BAŞKANLIĞI TÜRKİYE ELEKTRİK ENERJİSİ 5 YILLIK ÜRETİM KAPASİTE PROJEKSİYONU (2013 2017) KASIM 2013 İÇİNDEKİLER I GİRİŞ... 4 II TALEP GELİŞİMİ...

Detaylı

Yenilebilir Enerji Kaynağı Olarak Rüzgar Enerjisi

Yenilebilir Enerji Kaynağı Olarak Rüzgar Enerjisi Yenilebilir Enerji Kaynağı Olarak Rüzgar Enerjisi İbrahim M. Yağlı* Enerji üretiminde Rüzgar Enerjisinin Üstünlükleri Rüzgar enerjisinin, diğer enerji üretim alanlarına göre, önemli üstünlükleri bulunmaktadır:

Detaylı

4628 SAYILI ELEKTRİK PİYASASI KANUNU UYGULAMASI SONUÇLARI

4628 SAYILI ELEKTRİK PİYASASI KANUNU UYGULAMASI SONUÇLARI 4628 SAYILI ELEKTRİK PİYASASI KANUNU 4628 SAYILI ELEKTRİK PİYASASI KANUNU UYGULAMASI SONUÇLARI UYGULAMASI SONUÇLARI Muzaffer Başaran BAŞARAN EÜAŞ Emekli Gen. Genel Md. Müdür Yrd Yrd ODTÜ Mezunlar Derneği

Detaylı

TÜRKİYE ELEKTRİK PİYASASI (Piyasa Yapısı ve Yatırım Fırsatları)

TÜRKİYE ELEKTRİK PİYASASI (Piyasa Yapısı ve Yatırım Fırsatları) TÜRKİYE ELEKTRİK PİYASASI (Piyasa Yapısı ve Yatırım Fırsatları) Elektrik Piyasası Dairesi Başkanı Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu 3 üncü Türkiye Altyapı Finansmanı Konferansı 23 Ekim 2008 - İstanbul Rakamlarla

Detaylı

TÜRKİYE DOĞAL GAZ MECLİSİ 2012 2013 KIŞ DÖNEMİ DOĞAL GAZ GÜNLÜK PUANT TÜKETİM TAHMİNİ VE ALINMASI GEREKLİ TEDBİRLER

TÜRKİYE DOĞAL GAZ MECLİSİ 2012 2013 KIŞ DÖNEMİ DOĞAL GAZ GÜNLÜK PUANT TÜKETİM TAHMİNİ VE ALINMASI GEREKLİ TEDBİRLER 2012 2013 KIŞ DÖNEMİ DOĞAL GAZ GÜNLÜK PUANT TÜKETİM TAHMİNİ VE ALINMASI GEREKLİ TEDBİRLER 2012 İÇİNDEKİLER 1. Talebe İlişkin Baz Senaryolar 2. Doğal Gaz Şebekesi Arz İmkânlarına Dair Varsayımlar 3. Elektrik

Detaylı

2013 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

2013 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DÜNYADA ELEKTRİK ENERJİSİ SEKTÖRÜNÜN GÖRÜNÜMÜ Bilindiği üzere, elektrik enerjisi tüketimi gelişmişliğin göstergesidir. Bir ülkedeki kişi başına düşen

Detaylı

KÜRESEL ISINMA ve ENERJİ POLİTİKALARI. Özgür Gürbüz Yeşiller Enerji Çalışma Grubu 8 Ekim 2006 - İstanbul

KÜRESEL ISINMA ve ENERJİ POLİTİKALARI. Özgür Gürbüz Yeşiller Enerji Çalışma Grubu 8 Ekim 2006 - İstanbul KÜRESEL ISINMA ve ENERJİ POLİTİKALARI Özgür Gürbüz Yeşiller Enerji Çalışma Grubu 8 Ekim 2006 - İstanbul Sera gazları ve kaynakları Kyoto Protokolü tarafından belirtilen 6 sera gazı: Karbon dioksit (CO

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI ENERJİ Artan nüfus ile birlikte insanların rahat ve konforlu şartlarda yaşama arzuları enerji talebini sürekli olarak artırmaktadır. Artan enerji talebini, rezervleri sınırlı

Detaylı

2012 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

2012 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DÜNYADA ELEKTRİK ENERJİSİ SEKTÖRÜNÜN GÖRÜNÜMÜ Bilindiği üzere, elektrik enerjisi tüketimi gelişmişliğin göstergesidir. Bir ülkedeki kişi başına düşen

Detaylı

Türkiye Elektrik Sektörü Serbestleşen bir piyasa için gelecek senaryoları. Mayıs 2012 Uygar Yörük Ortak I Danışmanlık I Enerji ve Doğal Kaynaklar

Türkiye Elektrik Sektörü Serbestleşen bir piyasa için gelecek senaryoları. Mayıs 2012 Uygar Yörük Ortak I Danışmanlık I Enerji ve Doğal Kaynaklar Türkiye Elektrik Sektörü Serbestleşen bir piyasa için gelecek senaryoları Mayıs 2012 Uygar Yörük Ortak I Danışmanlık I Enerji ve Doğal Kaynaklar Türkiye Elektrik Piyasası Reform Süreci Yan Hizmetlerin

Detaylı

Yenilenebilir Enerji Kaynaklarımız ve Mevzuat. Hulusi KARA Grup Başkanı

Yenilenebilir Enerji Kaynaklarımız ve Mevzuat. Hulusi KARA Grup Başkanı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarımız ve Mevzuat Hulusi KARA Grup Başkanı Sunum Planı Yenilenebilir Enerji Kaynakları Potansiyelimiz ve Mevcut Durum İzmir ve Rüzgar Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına İlişkin

Detaylı

Elektrikte bir yıllık 'denge' zararı; 800 milyon YTL

Elektrikte bir yıllık 'denge' zararı; 800 milyon YTL Elektrikte bir yıllık 'denge' zararı; 800 milyon YTL Büyük özelleştirme ihalelerine hazırlanan enerji sektöründe devlet kurumlarının DUY (Dengeleme Uzlaştırma Yönetmeliği) nedeniyle zararı 800 milyon YTL

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ (YEGM)

YENİLENEBİLİR ENERJİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ (YEGM) 1 ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI 03.02.2013 YENİLENEBİLİR ENERJİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ (YEGM) E.Emel Dilaver, 22 Ocak 2013 Yenilenebilir Enerji Genel Müdürlüğü 2 03.02.2013 TÜRKİYENİN ENERJİ KONUSUNDAKİ

Detaylı

Enerji Sektörüne İlişkin Yatırım Teşvikleri

Enerji Sektörüne İlişkin Yatırım Teşvikleri Enerji Sektörüne İlişkin Yatırım Teşvikleri 5 Kasım 2015 Ekonomi Bakanlığı 1 Enerji Sektöründe Düzenlenen Teşvik Belgeleri V - 20.06.2012-30.06.2014 Döneminde Düzenlenen Yatırım Teşvik Belgelerinin Kaynaklarına

Detaylı

ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI

ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE Türkiye önümüzdeki yıllarda artan oranda enerji ihtiyacı daha da hissedecektir. Çünkü,ekonomik kriz dönemleri

Detaylı

TMMOB MAKİNA MÜHENDİSLERİ ODASI

TMMOB MAKİNA MÜHENDİSLERİ ODASI TMMOB MAKİNA MÜHENDİSLERİ ODASI Hazırlayan: OĞUZ TÜRKYILMAZ TMMOB MAKİNA MÜHENDİSLERİ ODASI ENERJİ ÇALIŞMA GRUBU BAŞKANI Dünya Birincil Enerji Tüketimi Kaynaklar Bazında (%), 2012 sonu Nükleer 4,5 % Hidroelektrik

Detaylı

Yenilenebilir Enerji Kaynakları

Yenilenebilir Enerji Kaynakları Yenilenebilir Enerji Kaynakları Türkiye Enerji Fırsatları Enerji Kaynakları Genel Görünümü Enerji Kaynaklarına Göre Maliyet Ve Fırsatları Enerji Sektöründeki Büyük Oyuncuların Yeri Türkiye de Enerji Sektörü

Detaylı

AR& GE BÜLTEN. Enerjide Yeni Ufuklara

AR& GE BÜLTEN. Enerjide Yeni Ufuklara Enerjide Yeni Ufuklara Nurel KILIÇ Enerji yol haritalarının oluşturulduğu dünyada, yapısal değişim gözleniyor. Ülkemizi coğrafi/stratejik konumu gereği çok yakından etkileyen bu süreçte ülkemiz için çizilen

Detaylı

AYLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU-2

AYLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU-2 EİGM İstatistik & Analiz Enerji İşleri Genel Müdürlüğü http://www.enerji.gov.tr/yayinlar_raporlar/ Şubat 2015 AYLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU-2 Esra KARAKIŞ, Enerji İstatistikleri Daire Başkanlığı İçindekiler

Detaylı

Liberalleşmenin Türkiye Enerji. 22 Şubat 2012

Liberalleşmenin Türkiye Enerji. 22 Şubat 2012 Liberalleşmenin Türkiye Enerji Piyasasına Etkileri i 22 Şubat 2012 Liberalleşmenin son kullanıcılara yararları somutları çeşitli sektörlerde kanıtlanmıştır Telekom Havayolu Liberalleşme öncesi > Genellikle

Detaylı

Azerbaycan Enerji Görünümü GÖRÜNÜMÜ. Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi. www.hazar.org

Azerbaycan Enerji Görünümü GÖRÜNÜMÜ. Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi. www.hazar.org Azerbaycan Enerji GÖRÜNÜMÜ Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi EKİM 214 www.hazar.org 1 HASEN Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi, Geniş Hazar Bölgesi ne yönelik enerji,

Detaylı

TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ SEKTÖR TOPLANTISI HATAY / 15.02.2103

TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ SEKTÖR TOPLANTISI HATAY / 15.02.2103 TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ SEKTÖR TOPLANTISI HATAY / 15.02.2103 RES PROJELERİNE İLİŞKİN KARŞILAŞILAN SORUNLAR 1) TEŞVİKLER 2) İZİNLER 3) ÖLÇÜMLER 4) YENİ BAŞVURULARIN ALINMASI 5) KAPASİTE ARTIŞI 6) BAĞLANTI

Detaylı

İSTİHDAMA KATKISI. Tülin Keskin TMMOBMakine Mühendisleri Odası

İSTİHDAMA KATKISI. Tülin Keskin TMMOBMakine Mühendisleri Odası ENERJİ VERİMLİLİĞİ VE YENİLENEBİLİR ENERJİNİN İSTİHDAMA KATKISI Tülin Keskin TMMOBMakine Mühendisleri Odası Enerji Verimliliği Danışmanı Türkiye de İstihdam Türkiye nin çalışma çağındaki nüfusu önümüzdeki

Detaylı

Ülkemizde Elektrik Enerjisi:

Ülkemizde Elektrik Enerjisi: Karadeniz Teknik Üniversitesi Elektrik-Elektronik-Bilgisayar Bilim Kolu Eğitim Seminerleri Dizisi 6 Mart 8 Mayıs 22 Destekleyen Kuruluşlar: Karadeniz Teknik Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği

Detaylı

Türkiye de Yenilenebilir Enerji Piyasası. Dünya Bankası Shinya Nishimura 28 Haziran 2012

Türkiye de Yenilenebilir Enerji Piyasası. Dünya Bankası Shinya Nishimura 28 Haziran 2012 Türkiye de Yenilenebilir Enerji Piyasası Dünya Bankası Shinya Nishimura 28 Haziran 2012 Yenilenebilir Enerji Türkiye için Neden Enerji Arz Güvenliği Önemli? Enerji ithalat oranı %70 in üzerinde (tüm ithalatın

Detaylı

mmo bülteni þubat 2005/sayý 81 doðalgaz temin ve tüketim politikalarý raporu da basýn mensuplarýna daðýtýlmýþtýr.

mmo bülteni þubat 2005/sayý 81 doðalgaz temin ve tüketim politikalarý raporu da basýn mensuplarýna daðýtýlmýþtýr. TÜRKÝYE DE DOÐAL GAZ TEMÝN VE TÜKETÝM POLÝTÝKALARI Basýna ve Kamuoyuna 10 Ocak 2005 Oda Baþkanýmýz Emin KORAMAZ Odamýzýn Doðalgaz alanýnda yaptýðý çalýþmalarý ve Türkiye deki Doðalgazýn durumu hakkýnda

Detaylı

TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ APK DAİRESİ BAŞKANLIĞI TÜRKİYE ELEKTRİK ENERJİSİ 10 YILLIK ÜRETİM KAPASİTE PROJEKSİYONU (2007 2016)

TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ APK DAİRESİ BAŞKANLIĞI TÜRKİYE ELEKTRİK ENERJİSİ 10 YILLIK ÜRETİM KAPASİTE PROJEKSİYONU (2007 2016) TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ APK DAİRESİ BAŞKANLIĞI TÜRKİYE ELEKTRİK ENERJİSİ 10 YILLIK ÜRETİM KAPASİTE PROJEKSİYONU (2007 2016) TEMMUZ 2007 İÇİNDEKİLER I GİRİŞ... 2 II TALEP GELİŞİMİ...

Detaylı

LİSANSSIZ RES VE DAĞITIM ŞİRKETİ İLİŞKİSİ 10 EKİM 2015 İZMİR

LİSANSSIZ RES VE DAĞITIM ŞİRKETİ İLİŞKİSİ 10 EKİM 2015 İZMİR LİSANSSIZ RES VE DAĞITIM ŞİRKETİ İLİŞKİSİ 10 EKİM 2015 İZMİR Son günlerde çok cazip hale gelen lisanssız elektrik üretiminde ilk sırayı GES ler almaktadır.yenilenebilir enerji kaynakları arasında rüzgar

Detaylı

ÖZET AĞAOĞLU ENERJİ GRUBU TÜRKİYE ENERJİ SEKTÖRÜ YENİLENEBİLİR ENERJİ RÜZGAR ENERJİSİ STATÜ FIRSATLAR ZORLUKLAR/PROBLEMLER TAVSİYELER

ÖZET AĞAOĞLU ENERJİ GRUBU TÜRKİYE ENERJİ SEKTÖRÜ YENİLENEBİLİR ENERJİ RÜZGAR ENERJİSİ STATÜ FIRSATLAR ZORLUKLAR/PROBLEMLER TAVSİYELER 1 ÖZET AĞAOĞLU ENERJİ GRUBU TÜRKİYE ENERJİ SEKTÖRÜ YENİLENEBİLİR ENERJİ RÜZGAR ENERJİSİ STATÜ FIRSATLAR ZORLUKLAR/PROBLEMLER TAVSİYELER 2 PORTFÖY ÖZETİ Kapasite Dağılımı Üretim Dağılımı Rüzgar 65,3% Rüzgar

Detaylı

TÜRKİYE DE GÜNEŞ ENERJİSİ

TÜRKİYE DE GÜNEŞ ENERJİSİ TÜRKİYE DE GÜNEŞ ENERJİSİ ALİ BÜLENT KAPCI Elektrik-Elektronik Mühendisi ETKB - Yenilenebilir Enerji Genel Müdürlüğü YENİLENEBİLİR ENERJİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ (YEGM) Muhtelif sektör/alanlarda gelişimin takip

Detaylı

ICCI 2016 TÜREB Özel Oturumu Yenilenebilir Enerji Yatırımlarının Ülke Ekonomisine Katkısı

ICCI 2016 TÜREB Özel Oturumu Yenilenebilir Enerji Yatırımlarının Ülke Ekonomisine Katkısı PF ICCI 2016 TÜREB Özel Oturumu Yenilenebilir Enerji Yatırımlarının Ülke Ekonomisine Katkısı 2 Enerji sektörü başarılı bir dönüşüm süreci geçirdi 2001 yılında yürürlüğe giren Elektrik Piyasası Kanunu ile

Detaylı

Mars Enerji Hakkında

Mars Enerji Hakkında Mars Enerji Hakkında Mars Enerji International Hollanda Üretim Planı ; RES Servis ve kurulumda, Hollanda lı partner Avrupalı yatırımcıları TR ye gelmesinde köprü Üreticiler ile hızlı işbirlikleri Mars

Detaylı

RES YATIRIMLARI VE EKOSİSTEM TEBLİĞİ. Ergün AKALAN Enerji Yatırımları Daire Başkanı yatirim@enerji.gov.tr

RES YATIRIMLARI VE EKOSİSTEM TEBLİĞİ. Ergün AKALAN Enerji Yatırımları Daire Başkanı yatirim@enerji.gov.tr RES YATIRIMLARI VE EKOSİSTEM TEBLİĞİ Ergün AKALAN Enerji Yatırımları Daire Başkanı yatirim@enerji.gov.tr SUNUM PLANI 1. RES lerin Enerji Sektöründeki Durumu 2. Strateji Hedeflerimiz 3. RES Yatırım Süreci

Detaylı

Türkiye Elektrik Piyasası Yapısı, YEK Elektrik Üretimi ve İlgili Mevzuat Mustafa SEZGİN

Türkiye Elektrik Piyasası Yapısı, YEK Elektrik Üretimi ve İlgili Mevzuat Mustafa SEZGİN Türkiye Elektrik Piyasası Yapısı, YEK Elektrik Üretimi ve İlgili Mevzuat Mustafa SEZGİN Strateji ve Sektörel Politikalar Grup Başkanı Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu 18.11.2015 Enerji Piyasası Düzenleme

Detaylı

Enerji Piyasaları ve Politikaları Enstitüsü Institute for Energy Markets and Policies

Enerji Piyasaları ve Politikaları Enstitüsü Institute for Energy Markets and Policies Enerji Piyasaları ve Politikaları Enstitüsü Institute for Energy Markets and Policies OĞUZ TÜRKYILMAZ* Not: Bu makalede yazılanların içeriği tamamen yazara aittir. EPPEN in ya da makale yazarının görev

Detaylı

ÜRETĠM TESĠSLERĠ BÖLGESEL BAĞLANTI KAPASĠTE RAPORU 2020-2025

ÜRETĠM TESĠSLERĠ BÖLGESEL BAĞLANTI KAPASĠTE RAPORU 2020-2025 ÜRETĠM TESĠSLERĠ BÖLGESEL BAĞLANTI KAPASĠTE RAPORU 2020-2025 31.07.2015 İçindekiler Ġçindekiler... 2 Amaç ve Kapsam... 7 1. Yöntem... 8 2. Bölgelerin Değerlendirmeleri ve Sonuçlar... 10 2.1. Akdeniz...

Detaylı

TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ APK DAİRESİ BAŞKANLIĞI TÜRKİYE ELEKTRİK ENERJİSİ 10 YILLIK ÜRETİM KAPASİTE PROJEKSİYONU (2006 2015)

TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ APK DAİRESİ BAŞKANLIĞI TÜRKİYE ELEKTRİK ENERJİSİ 10 YILLIK ÜRETİM KAPASİTE PROJEKSİYONU (2006 2015) TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ APK DAİRESİ BAŞKANLIĞI TÜRKİYE ELEKTRİK ENERJİSİ 10 YILLIK ÜRETİM KAPASİTE PROJEKSİYONU (2006 2015) HAZİRAN 2006 İÇİNDEKİLER I GİRİŞ... 2 II TALEP GELİŞİMİ...

Detaylı

YAŞAR ÜNİVERSİTESİ Mühendislik Fakültesi

YAŞAR ÜNİVERSİTESİ Mühendislik Fakültesi YAŞAR ÜNİVERSİTESİ Mühendislik Fakültesi ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ (http://esm.yasar.edu.tr) Sunum Planı Neden Yaşar Üniversitesi Enerji Sistemleri Mühendisliği Bölümü`nde Okumalıyım? Bölüm

Detaylı

ŞİRKET HAKKINDA Şirket: Ortaklar: Yönetim / Ekip Toplam Çalışan Sayısı: Açıklama:

ŞİRKET HAKKINDA Şirket: Ortaklar: Yönetim / Ekip Toplam Çalışan Sayısı: Açıklama: ŞİRKET HAKKINDA Şirket: Z & S Yenilenebilir Enerji Sist. San. Ve Tic. Ltd. Şti. Ortaklar: Zeki KÜÇÜKYARMA, Yönetim / Ekip: Zeki KÜÇÜKYARMA / Genel Müdür Stephan RİNDİSBACKER / Avrupa Temsilcisi Ufuk UĞUR

Detaylı

Enerji Verimliliğinde Akıllı Şebekelerin Rolü ULUSLARARASI İSTANBUL AKILLI ŞEBEKELER KONGRE VE SERGİSİ

Enerji Verimliliğinde Akıllı Şebekelerin Rolü ULUSLARARASI İSTANBUL AKILLI ŞEBEKELER KONGRE VE SERGİSİ Enerji Verimliliğinde Akıllı Şebekelerin Rolü ULUSLARARASI İSTANBUL AKILLI ŞEBEKELER KONGRE VE SERGİSİ 10.05.2013 EnerjiSA & Başkent Elektrik Dağıtım AŞ Türkiye nin en büyük sanayi ve finans topluluklarından

Detaylı

Türkiye nin Enerji Görünümü Işığında Arama Üretim Sektörü & Doğalgaz Piyasasına İlişkin PETFORM Önerileri

Türkiye nin Enerji Görünümü Işığında Arama Üretim Sektörü & Doğalgaz Piyasasına İlişkin PETFORM Önerileri Türkiye nin Enerji Görünümü Işığında Arama Üretim Sektörü & Doğalgaz Piyasasına İlişkin PETFORM Önerileri Altan Kolbay Genel Sekreter EIF Uluslararası Elektrik Zirvesi 15 Eylül 2011 Ankara PETFORM Hakkında

Detaylı

TTGV Enerji Verimliliği. Desteği

TTGV Enerji Verimliliği. Desteği Enerjiye Yönelik Bölgesel Teşvik Uygulamaları Enerji Verimliliği 5. Bölge Teşvikleri Enerjiye Yönelik Genel Teşvik Uygulamaları Yek Destekleme Mekanizması Yerli Ürün Kullanımı Gönüllü Anlaşma Desteği Lisanssız

Detaylı

ÇEŞME YARIMADASI RÜZGÂR SANTRALLERİNİN İLETİM SİSTEMİNE BAĞLANTISI

ÇEŞME YARIMADASI RÜZGÂR SANTRALLERİNİN İLETİM SİSTEMİNE BAĞLANTISI 1 ÇEŞME YARIMADASI RÜZGÂR SANTRALLERİNİN İLETİM SİSTEMİNE BAĞLANTISI İ. Kürşat BÜLBÜL 1 ÖZET Bu çalışmada; rüzgâr santrallerinin güç sistemlerine entegrasyonu, iletim sistemi operatörünün bakış açısından

Detaylı

Ekonomik Görünüm ve Tahminler: Nisan 2015

Ekonomik Görünüm ve Tahminler: Nisan 2015 Ekonomik Görünüm ve Tahminler: Nisan 215 BÜYÜME DÜŞMEYE DEVAM EDİYOR Zümrüt İmamoğlu* ve Barış Soybilgen ** 13 Nisan 215 Yönetici Özeti Mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış Sanayi Üretim Endeksi (SÜE)

Detaylı

Dünyada ve Türkiye'de Enerji Sektörünün Durumu

Dünyada ve Türkiye'de Enerji Sektörünün Durumu Dünyada ve Türkiye'de Enerji Sektörünün Durumu Oğuz TÜRKYILMAZ Endüstri Mühendisi TMMOB Makina Mühendisleri Odası Enerji Çalışma Grubu Başkanı Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi (DEK-TMK) Yönetim

Detaylı

Kartal USLUEL. Yönetim Kurulu Başkanı

Kartal USLUEL. Yönetim Kurulu Başkanı KURULUŞ 1992 40 ı AŞKIN ÜYE EMSAD ELEKTROMEKANİK SANAYİCİLER DERNEĞİ 2 MİLYAR USD İHRACAT Yönetim Kurulu Başkanı Elektromekanik sanayimizin bugünkü durumu, Şebekelerimizde kullanılan malzemelerin kalite

Detaylı

Fatih YAZITAŞ Yenilenebilir Enerji Genel Müdürlüğü Yeni Teknolojiler ve Destek Daire Başkanı

Fatih YAZITAŞ Yenilenebilir Enerji Genel Müdürlüğü Yeni Teknolojiler ve Destek Daire Başkanı Fatih YAZITAŞ Yenilenebilir Enerji Genel Müdürlüğü Yeni Teknolojiler ve Destek Daire Başkanı İstanbul, Kasım 2014 Son 10 Yılda Gelinen Nokta(2003-2013) Elektrik tüketimi yaklaşık 2 kat artışla 245 milyar

Detaylı

TÜREK 2012. Yalçın KIROĞLU, Ğ Başkan

TÜREK 2012. Yalçın KIROĞLU, Ğ Başkan TÜREK 2012 Lisanssız Elektrik Üretimi i Oturumu Yalçın KIROĞLU, Ğ Başkan 1 Neden Lisanssız Elektrik Bizce yakın tarihimizin en önemli adımlarından 3. Köprü, Hızlı Tren Elektrik Piyasası Reformu 2001 Lisanssız

Detaylı

Tolerans Katsayısı Uygulamasının RES Projelerine Etkisi

Tolerans Katsayısı Uygulamasının RES Projelerine Etkisi PF Tolerans Katsayısı Uygulamasının RES Projelerine Etkisi Tolerans Katsayısının RES Projelerinin Ekonomisine Etkisi 2 Yönetmelikte yapılan son değişiklik ile YEKDEM e katılan santrallerin dengesizlik

Detaylı

YELİ VE MEVCUT YATIRIMLAR

YELİ VE MEVCUT YATIRIMLAR TÜRKİYE RÜZGAR R ENERJİSİ POTANSİYEL YELİ VE MEVCUT YATIRIMLAR RÜZGAR ENERJİSİ VE SANTRALLERİ SEMİNERİ Rahmi Koç Müzesi Konferans Salonu - İstanbul (27 MAYIS 2011) MUSTAFA ÇALIŞKAN Makine Yüksek Mühendisi

Detaylı

TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ POTANSİYELİ. Mustafa ÇALIŞKAN EİE - Yenilenebilir Enerji Kaynakları Şubesi Müdür Vekili

TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ POTANSİYELİ. Mustafa ÇALIŞKAN EİE - Yenilenebilir Enerji Kaynakları Şubesi Müdür Vekili TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ POTANSİYELİ Mustafa ÇALIŞKAN EİE - Yenilenebilir Enerji Kaynakları Şubesi Müdür Vekili Dünya nüfusunun, kentleşmenin ve sosyal hayattaki refah düzeyinin hızla artması, Sanayileşmenin

Detaylı

ENERJİ SEKTÖRÜNDE YENİDEN YAPILANDIRMA UYGULAMALARININ DEĞERLENDİRİLMESİ. Sayın Başkan, değerli katılımcılar,

ENERJİ SEKTÖRÜNDE YENİDEN YAPILANDIRMA UYGULAMALARININ DEĞERLENDİRİLMESİ. Sayın Başkan, değerli katılımcılar, ENERJİ SEKTÖRÜNDE YENİDEN YAPILANDIRMA UYGULAMALARININ DEĞERLENDİRİLMESİ Sayın Başkan, değerli katılımcılar, Konuşmama başlamadan önce, 10. Enerji Kongresi ni başarıyla düzenlemekte olan Dünya Enerji Konseyi

Detaylı

TÜRKİYE de ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU UYGULAMA POLİTİKALARI

TÜRKİYE de ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU UYGULAMA POLİTİKALARI TÜRKİYE de ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU UYGULAMA POLİTİKALARI KISACA EPDK Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) elektrik piyasalarının düzenlenmesi amacıyla 4628 sayılı Yasa ile 2001 yılında kurulmuştur.

Detaylı

2011-2012 YEKDEM UYGULAMALARI

2011-2012 YEKDEM UYGULAMALARI 2011-2012 YEKDEM UYGULAMALARI Nezir AY TEİAŞ Elektrik Piyasaları İşletme Dairesi Başkanı 07 Kasım 2012 İstanbul 1 Dünya da yenilenebilir enerji kaynakları için uygulanan bazı teşvik mekanizmaları Dünyada,

Detaylı

11-16 ŞUBAT DEMİR CEVHERİ PİYASA FİYATLARI

11-16 ŞUBAT DEMİR CEVHERİ PİYASA FİYATLARI 11-16 ŞUBAT DEMİR CEVHERİ PİYASA FİYATLARI MADEN DERECE MENŞEİ CFR(USD/MT) DEMİR %65 TÜRKİYE 152-154 DEMİR %60/59 TÜRKİYE 131-133 DEMİR %55/54 TÜRKİYE 112-114 11-16 ŞUBAT CEVHERİ PİYASA FİYATLARI MADEN

Detaylı

ICCI 2015. 2015 RES Müracaatları ve Türkiye Rüzgar Sektörüne Etkileri. İsmail KURİŞ, EKSİM Yatırım Holding

ICCI 2015. 2015 RES Müracaatları ve Türkiye Rüzgar Sektörüne Etkileri. İsmail KURİŞ, EKSİM Yatırım Holding ICCI 215 215 RES Müracaatları ve Türkiye Rüzgar Sektörüne Etkileri İsmail KURİŞ, EKSİM Yatırım Holding Misyon & Vizyon 1986 yılında kurulan Eksim Yatırım Holding A.Ş., Türkiye nin önde gelen grupları arasında

Detaylı

Rüzgar Enerjisinin Türkiye deki Yeri YEK Kanunu Rüzgar Enerjisinin Ticaret İmkanları YEKDEM DUY Öneriler

Rüzgar Enerjisinin Türkiye deki Yeri YEK Kanunu Rüzgar Enerjisinin Ticaret İmkanları YEKDEM DUY Öneriler RÜZGAR SANTRALARINDA ÜRETİLEN ELEKTRİK ENERJİSİNİN PİYASALARDA SATILMASI HULUSİ KARA TÜREB DENETİM KURULU BAŞKANI TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ KONGRESİ TURKISH WIND ENERGY CONGRESS 7-8 KASIM 2012 İSTANBUL İÇERİKİ

Detaylı

TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ APK DAİRESİ BAŞKANLIĞI TÜRKİYE ELEKTRİK ENERJİSİ 10 YILLIK ÜRETİM KAPASİTE PROJEKSİYONU (2009 2018)

TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ APK DAİRESİ BAŞKANLIĞI TÜRKİYE ELEKTRİK ENERJİSİ 10 YILLIK ÜRETİM KAPASİTE PROJEKSİYONU (2009 2018) TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ APK DAİRESİ BAŞKANLIĞI TÜRKİYE ELEKTRİK ENERJİSİ 10 YILLIK ÜRETİM KAPASİTE PROJEKSİYONU (2009 2018) Haziran 2009 İÇİNDEKİLER I GİRİŞ... 2 II TALEP GELİŞİMİ...

Detaylı

Rüzgar Enerji Santralleri Yatırım Deneyimleri. Kenan HAYFAVİ Genel Müdür Yardımcısı

Rüzgar Enerji Santralleri Yatırım Deneyimleri. Kenan HAYFAVİ Genel Müdür Yardımcısı Rüzgar Enerji Santralleri Yatırım Deneyimleri Kenan HAYFAVİ Genel Müdür Yardımcısı TÜREK Kasım 2014 1 İçerik Türkiye de Rüzgar Enerjisi Lisanslama Teşvikler - Finansman Sonuç 2 Türkiye de Enerji Talebi

Detaylı

Yakın n Gelecekte Enerji

Yakın n Gelecekte Enerji Yakın n Gelecekte Enerji Doç.Dr.Mustafa TIRIS Enerji Enstitüsü Müdürü Akademik Forum 15 Ocak 2005 Kalyon Otel, İstanbul 1 Doç.Dr.Mustafa TIRIS 1965 Yılı nda İzmir de doğdu. 1987 Yılı nda İTÜ den Petrol

Detaylı

Sera Gazlarının İzlenmesi ve Emisyon Ticareti. Politika ve Strateji Geliştirme. Ozon Tabakasının Korunması. İklim Değişikliği Uyum

Sera Gazlarının İzlenmesi ve Emisyon Ticareti. Politika ve Strateji Geliştirme. Ozon Tabakasının Korunması. İklim Değişikliği Uyum Politika ve Strateji Geliştirme Sera Gazlarının İzlenmesi ve Emisyon Ticareti Ozon Tabakasının Korunması İklim Değişikliği Uyum 1 Birleşmiş Milletler İklim değişikliği Çerçeve Sözleşmesi ve ilgili uluslararası

Detaylı

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi 2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisadi ve Mali Analiz Yüksek Lisansı Bütçe Uygulamaları ve Mali Mevzuat Dersi Kıvanç

Detaylı

2010 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

2010 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DÜNYADA ELEKTRİK ENERJİSİ SEKTÖRÜNÜN GÖRÜNÜMÜ Bilindiği üzere, elektrik enerjisi tüketimi gelişmişliğin göstergesidir. Bir ülkedeki kişi başına düşen

Detaylı

TEMİZ ENERJİ TEKNOLOJİLERİ KURSU. Harran Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Makina Mühendisliği Bölümü Osmanbey Kampüsü, Şanlıurfa

TEMİZ ENERJİ TEKNOLOJİLERİ KURSU. Harran Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Makina Mühendisliği Bölümü Osmanbey Kampüsü, Şanlıurfa TEMİZ ENERJİ TEKNOLOJİLERİ KURSU Prof. Dr. Hüsamettin BULUT Harran Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Makina Mühendisliği Bölümü Osmanbey Kampüsü, Şanlıurfa KISA ÖZGEÇMİŞ Doç. Dr. Hüsamettin BULUT EĞİTİM

Detaylı

ENERJİ YATIRIMLARI VE TEŞVİK TEDBİRLERİ

ENERJİ YATIRIMLARI VE TEŞVİK TEDBİRLERİ ENERJİ YATIRIMLARI VE TEŞVİK TEDBİRLERİ TEŞVİK UYGULAMA ve YABANCI SERMAYE GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ANKARA - Nisan 2012 1 TEŞVİK NEDİR? Ekonomik literatürde teşvik kavramı, belirli ekonomik ve sosyal faaliyetlerin

Detaylı

Yenilenebilir Enerji Kaynaklarından Elektrik Üretimi. Hakan Şener AKATA ETK Uzm. Yard.

Yenilenebilir Enerji Kaynaklarından Elektrik Üretimi. Hakan Şener AKATA ETK Uzm. Yard. Yenilenebilir Enerji Kaynaklarından Elektrik Üretimi Hakan Şener AKATA ETK Uzm. Yard. Akış Yenilenebilir Enerji Kaynakları YEK Potansiyeli YEK Gelişim YEK Hedefler Lisanslı Elektrik Üretim Tesisleri Lisanssız

Detaylı

OĞUZ TÜRKYILMAZ TMMOB MAKİNA MÜHENDİSLERİ ODASI ENERJİ ÇALIŞMA GRUBU BAŞKANI

OĞUZ TÜRKYILMAZ TMMOB MAKİNA MÜHENDİSLERİ ODASI ENERJİ ÇALIŞMA GRUBU BAŞKANI TMMOB MAKİNA MÜHENDİSLERİ ODASI OĞUZ TÜRKYILMAZ TMMOB MAKİNA MÜHENDİSLERİ ODASI ENERJİ ÇALIŞMA GRUBU BAŞKANI Dünya Birincil Enerji Tüketimi Kaynaklar Bazında (%), 2013 Nükleer %4,4 Hidroelektrik 6,7 %

Detaylı