3.GRİ DÖKME DEMİR Ötektik Altı Gri Dökme Demirlerin Yavaş Soğutulması

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "3.GRİ DÖKME DEMİR Ötektik Altı Gri Dökme Demirlerin Yavaş Soğutulması"

Transkript

1 3.GRİ DÖKME DEMİR Gri dökme demirler pek çok faydalı özelliklere sahip olduğu için büyük ve küçük boyutlardaki basit ve karmaşık dökümler için tasarım mühendisliğinin halen gözde malzemeleridir. Bugün bütün dökümlerin % 75 i (ağırlık olarak) performans avantajı ve düşük maliyetleri nedeniyle gri dökme demirlerden yapılır. Gri dökme demirlerdeki lamel grafitler üstün aşınma direncini sağlayan sertlik seviyesindeki mükemmel işlenebilirlik, sınırlı yağlamalı sürtünme direnci ve titreşimi absorbe özelliği sağlar. Gri dökme demirler, basma dayanımı, boyutsal denge ve gerilim altında sehim verme gibi uygulamalar için çeliklerle mukayese edilebilir Ötektik Altı Gri Dökme Demirlerin Yavaş Soğutulması Şekil 3.1 referans alınarak ötektik altı (%3C-%2Si) bir gri dökme demirin yavaş katılaşması düşünülsün. Yavaş katılama (denge) şartları altında katı birincil ostenit dendritleri sıvı da nokta (1) (yaklaşık 1250 C) oluşmaya başlayacak ve nokta (2) de 1250 C ki ötektik katılaşma başlangıcına kadar sıvı içersindeki büyümeye devam edecektir. Daha sonra ötektik küçük bir sıcaklık aralığında [noktalar (2) ve (3)] katılaşacaktır. Bundan sonra alaşım birincil ostenit dendritlerinden ve ostenit-grafit ötektikten oluşacaktır. Solidüste ostenit yaklaşık %1.7 C la doymuştur. Şekil 3.1:Demir-grafit-silisyum denge diyagramının kesiti 2. 14

2 Solidüsün altındaki, (3) den (4) e yavaş soğuma ostenitten karbon atılması ve bu karbon atomlarının ötektikte bulunan grafitlerde çökelmesi gerçekleşir. Fazla karbon yaklaşık 800 C ötektoid sıcaklığa erişinceye kadar çökelmeye devam eder. Ötektoid aralığındaki [noktalar (4) den (5) e] soğuma ostenitin ferrite dönüşmesine ve fazla karbonun mevcut olan grafit lamelleri üzerine çökelmesine neden olur. Son mikroyapı birincil ostenit dendritlerinden kaynaklanan ferritik bölgelerden ve ostenit-grafit ötektikten kaynaklanan grafit lamellerinden oluşmuştur. Ticari dökme demirlerde katılaşama işlemi pek demir alaşım elementleri, katılaşma hızı ve kesit boyutu gibi değişkenlerden dolayı oldukça karmaşıktır Gri Dökme Demirin Mikro Yapısı Üzerine Kimyasal Kompozisyonun Etkisi Karbon ve silisyum gri dökme demirde ana alaşım elementleridir ve mikro yapı üzerine en büyük etkiye sahiptir. Buna karşın bütün elementler belli düzeyde mikroyapıyı etkiler grafit oluşumunu artıran elementler grafit kararlaştırıcı olarak adlandırılır. Silisyum kuvvetli bir kararlaştırıcıdır ve gri dökme demirde grafitleştirmeyi artıran en önemli bireysel kompozisyon faktörüdür. Grafitleşme; demirde serbest hale geçerek çökelmesi işlemidir. Fe 3 C Fe+C (grafit) Demir karbür oluşumunu teşvik eden diğer elementler karbür kararlaştırıcı olarak adlandırılır. Krom, mangan ve kükürt karbür kararlaştırıcı elementlerin örnekleridir 2. Karbon ve Silisyum Karbon ve silisyum her ikisi de gri dökme demirde grafit oluşumunu artırır ve bu nedenle bu elementlerin yüzdeleri artırıldığında Şekil 3.2 de gösterildiği gibi gri dökme demirin oluşumu teşvik edilmiş olacaktır. Silisyum ve karbon miktarı kritik seviyenin altına düşürülürse beyaz dökme demir oluşacaktır. Beyaz ve gri dökme demirlerden meydana gelen benekli dökme demir bir orta yapı olarak üretilebilir. Şekil 3.2: Karbon ve silisyum yüzdelerinin oluşan dökme tipi üzerine etkisi 2. 15

3 Karbon, gri dökme demirde grafit veya demir karbür olarak bulunabilir. Grafitleşme tamamlanırsa gri dökme demir ferritik matriksli grafit lamellerine sahip olacaktır. Buna karşın karbonun %0.5 ila %0.8 i demir karbür (Fe 3 C) olarak birleşirse dökme demirin matriksi perlitik olacaktır. Gri dökme demirde silisyum miktarı ağırlıkça %1-3.5 aralığındadır. Fe-C-Si alaşımında silisyum miktarı artırıldığında ötektik kompozisyon sola kayar (Şekil 2.8). Bu ötektik kayma aşağıdaki eşitlikle ifade edilebilir. % Ötektik karbon (Fe-C-Si alaşımı) = x %Si (Alaşımda) Gri dökme demirlerin pek çok özelliği karbon eşdeğerliğine (K.E) bağlıdır. Karbon eşdeğerliği dökme demirdeki karbon ve silisyum miktarı alınarak aşağıdaki eşitlikle bulunur. Karbon eşdeğerliği = %C (demirde) + 1/3 %Si (demirde) İkili Fe-C sisteminin ötektik kompozisyonu %4.3 C olduğu için yaklaşık 4.3 karbon eşdeğerliği alaşımın yaklaşık olarak ötektik kompozisyonda olduğunu gösterir. Karbon eşdeğerliği %4.3 den daha az olan bir alaşımın ötektik altı bu oranın üzerinden olan alaşım ise ötektik üstüdür. Karbon eşdeğerliğine benzer bir kriterde de doymuşluk derecesi dir. Doymuşluk derecesi (D.D) = (Toplam C) / 4.3-!/3 (Si+P) D.D < 1 olduğunda alaşım ötektik altı, D.D= 1 olduğunda ötektik, D.D > 1 olduğunda ise alaşım ötektik üssüdür 2. Kükürt ve Mangan Kükürt belli bir düzeyde bütün dökme demirlerde bulunur. KGDD de küresel grafit oluşumunu sağlamak için ilave edilen magnezyumdan dolayı kükürt miktarı düşük tutulmalıdır. Buna karşın diğer dökme demirlerde kükürdün etkisi kükürt mangan reaksiyonuyla bağlantılı olarak düşünülebilir. Mangansız dökme demirlerde kükürt, demir sülfür (FeS) oluşturmak üzere demirle birleşecektir. FeS katılaşma sırasında tane sınırlarında toplanır (segregasyon). Dökme demirlerde mangan bulunursa kükürt katılaşma işlemi boyunca MnS ve karmaşık mangandemir-sülfatlar şeklinde çökelir. Sonuç olarak rastgele dağılmış açılı mangan sülfür parçacıkları oluşur. Bu parçacıklar ticari dökme demirlerin dökülebilirlik ve kullanım özellikleri üzerine çok az etkiye sahiptir. Dökme demirlerde kükürt ve manganın her ikisinin de tek başına etkisi grafit oluşumunu kısıtlamak ve perlit oluşumunu artırmaktır. Bu nedenle kükürt veya mangan tek başına her ikisi de karbür kararlaştırıcı elementlerdir. Buna karşın her ikisinin varlığı durumunda karbür kararlaştırma etkileri yoktur. Perlitik yapı isteniyorsa, örneğin dökme demirde MnS olarak kükürtle birleşmesi için gerekli olan miktarının üzerinde aşırı mangan ergimiş dökme demire ilave edilmelidir 2. Bahis konusu ilişkiyi ifade etmek için aşağıdaki ampirik ifadeler verilmektedir 3 : 16

4 1. %S x 1.7= %Mn olduğunda, MnS oluşumu için kimyasal açıdan yeterli Mn ve S vardır. 2. %S x = %Mn olduğunda maksimum ferrit ve minimum perlit oluşacaktır. 3. %S x = %Mn olduğunda perlitik bir mikro yapı oluşacaktır. Fosfor Yeterince fosfor içeren dökme demirler, özellikle gri dökme demirler demir-demirfosfat ötektiği (steadite) oluşturabilir. Düşük ergime noktasına sahip (954 ve 980 C arasında) steadite nispeten düşük bir sıcaklıkta katılaşır ve katılaşan hücre sınırlarında yerleşir. Pek çok dökme demir %0.2 seviyesinde, steadite üç hücrenin kesişme noktasında iç bükey üçgen şeklinde katılaşır. Yüksek fosfor seviyelerinde, steadite daha fazla oluşur. Demir fosfat sert ve kırılgan olduğu için bir dökme demirde steadite miktarındaki artış (örneğin %3 ün üzerinde P) sertlik ve kırılganlığı artırır ve işlenebilirliği azaltabilir. Buna karşın bu sert bileşik aşınma direncini artırır ve bu nedenle bileşiğin varlığı bazı uygulamalar için istenebilir 2. Fosforun etkisi ötektik karbon % sini veren bağıntı aşağıdaki gibi belirlenebilir Ötektik C % si = 4.3-1/3 (Si+P) 3.3. Katılaşma Sırasındaki Grafitleşme Gri dökme demirlerde, grafit lamellerinin şekil boyut ve dağılımı katılaşama esnasında oluşur. Grafit tip ve boyutları arasındaki farklılıklar incelenmiş ve ASTM ile AFS tarafından kabul edilen standartlarla belirlenmiştir (Şekil 3.3). Gri dökme demir yapısında genel olarak gelişi güzel yönlenmiş ve uniform dağılmış A tipi lameller tercih edilir. B tipi grafitler daha ziyade ferrit matriks içinde oluşan rozet grupları şeklinde ve gelişigüzel yönlenmiştir; yüksek mukavemet için iyi değildir. C tipi grafitler ötektiküstü bileşimde oluşur, termal şoka dayanıklıdır, ancak düşük mukavemet ve işlendikten sonra kaba yüzey verir. D tipi grafitler daha yüksek silisyum içerenlerde ve hızlı soğuma şartlarında oluşur. İyi işlenebilme özelliği vermesine karşılık, düşük mukavemet ve düşük aşınma direncine neden olur. Hücresel şekilde oluşan D tipi grafitlerin oluşumuna katılaşma esnasındaki aşırı soğumanın neden olduğu ileri sürülmektedir. Nihayet E tipi grafitlere daha çok karbon % si düşük ötektikaltı bileşimlerde rastlanır. Grafitler tercihli yönlenme gösterir Kesit Boyutları ve Grafit Tipi Grafit boyut, sayı ve dağılımındaki farklılıklar çekirdeklenme ve büyüme prensiplerine bağlı olarak gelişir. Çekirdeklenme hızı düşük olduğunda gelişi yönlenmiş iri lameller meydana gelir; bu durumda yayınma için bol vakit olduğundan grafitleşme kolayca oluşur. Yayınma ve grafitleşme için yeterli süre olacak şekildeki bir aşırı soğuma nedeniyle oluşan hızlı çekirdeklenme küçük lamellere sahip olur. Daha fazla aşırı soğuma ise çekirdeklenme ve grafitleşmeyi önleyebilir. Bu durumda beyaz dökme demir oluşur. Dolayısıyla bütün mikroyapılar ve grafit tipleri herhangi bir gri dökme demirde oluşabilir; bu dökme demirin katılaşama esnasındaki soğuma hızına ve/veya sonradan gördüğü işlemlere bağlıdır 3. 17

5 3.5. Aşırı Isınma Şekil 3.3 ASTM ve AFS gri dökme demirde grafit lamel tipleri 3. Gri dökme demir için aşırı ısınma: sıvı metalin 1510 C ın üstündeki sıcaklıklara ısıtılması demektir. Aşırı ısınmanın oluşu katılaşama süresinde aşırı soğumanın oluşma şansını da artırır. Grafit lamel boyutları küçülür ve aşırı ısıtma sonucu D ve E tipi grafitler oluşur. Uygun şekilde aşılanmadıkları takdirde ince kesitlerde beyaz ve benekli dökme demir yapısı görülebilir Aşılama (Inokülasyon) Aşılama belirli etkilerden faydalanmak için sıvı metale, bileşiminde önemli değişim meydana getirmeyecek şekilde yapılan ilavedir. Sıvı dökme demirin aşılanmasıyla grafit tipinde önemli değişim sağlanabilir. Örneğin ferrosilisyum veya bir başka grafitleştirici, %0.05 ila %0.25 gibi düşük % lerde ilave edilirse A tipi grafitlerin oluşumuna yol açar. Aşırı soğuma aşılama ile önlenmektedir. Bu, özellikle aşırı ısınmış dökme demire aşılayıcı ilave edildiğinde belli olur. Ergitme ve aşılama uygun yapıldığında istenen cinste (boyutta) A tipi grafitlerin elde edilmesi mümkündür 3. Bazı ticari aşılayıcıların bileşimleri Tablo 3.1 de verilmektedir: Tablo 3.1: Ticari aşılayıcılar 3. 18

6 3.7. Çil Kontrolü Gri dökme demirlerde grafitleşme kontrolü özellikle ergitme safhasında önde gelen bir problemdir. Çil testi, dökme demirde grafitleşme meylini bir dereceye kadar belirleyen bir yöntemdir. Test örneği kupol ağzından veya potadan alınan sıvı metalin maça kumundan bir kalıba dökülmesiyle elde edilir. Örneğin şeklinden dolayı bazı kısımlar daha çabuk soğur. Bu tür örnekler şekil 3.4 de verilmektedir. Bir yüzü çillenmiş (metal soğutucu) yassı çubuk (Şekil3.4.a) en çok kullanılan örneklerden biridir. 19

7 Şekil 3.4: Üç tip çil derinliği kontrol örneği 3. Örneklerde beyaz dökme demir olarak katılaşmış kısmın derinliği ölçülür. Çil derinliği bileşimle çok etkilenir, düşük C veya Si % leri daha derin bir çil oluşumuna yol açar. Çil derinliği ile karbon eşdeğerliği arasında ilişki şekil 3.5 de gösterilmektedir. Dökme demirlerde çil derinliği büyük ölçüde pota ilaveleri ve aşılayıcılar ile azaltılabilir 3. Şekil 3.5 Çil derinliği ile karbon eşdeğerliği arasındaki ilişkinin yaklaşık gösterilişi Katı Durumda Grafitleşme % 3.6 C ve % 2.1 Si içeren bir dökme demirin katılaşma olayı sonunda % 2 grafit şeklinde karbon vardır ve karbonun %1.5 i ise ostenit içinde erimiştir. Sıcaklık ötektoid sıcaklığına düşünce, yavaş bir soğuma olması şartıyla karbon, ostenitten grafit olarak dışarı atılır. Bu olaya katı halde grafitleşme tabir edilir. Karbonun atılması ostenit içinde % 0.6 karbon kalıncaya kadar devam eder. Bu atılan grafit mevcut lamellerin üzerine çöker. Ötektoid dönüşüm aralığında çok yavaş soğuma varsa ostenitte kalan %0.6 karbonun büyük kısmı yerine yine grafit halinde dışarı atılacak ve ostenit ferrite dönüşecektir. Pratikte genellikle yapıda belirli oranda perlit veya tamamen perlit görülür veya görülmesi istenir. Mangan ve kükürt arası denge sağlanmışsa döküm kum kalıpta da soğumuş olsa yine perlit yapısı kalıcı olur. Ostenitin ötektoid dönüşümü (ostenit perlit) şeklinde olur 3. 20

8 3.9. Gri Dökme Demirlerin Mekanik Özellikleri Gri dökme demirlerin mekanik özellikleri, kimyasal kompozisyon ve katılaşma hızının ortaklaşa etkilerinden kaynaklanmaktadır. Gri dökme demirin katılaşma hızı gri dökme demirdeki grafitin boyut, şekil ve dağılımını etkilemektedir. Katılaşmadan sonraki soğuma hızı ısıl işlemdekine benzer bir etkiye sahiptir. Bu nedenle elde edilen ferritik veya perlitik matris esas olarak katılaşmadan sonraki soğuma hızıyla belirlenir. Karbon ve silisyum dökme demirin mekanik özelliklerini belirleyen en önemli elementlerdir. Genelde karbon eşdeğerliği azaldığında gri dökme demirin dayanımı artar. Karbon eşdeğerliğinin ve kesit boyutunun gri dökme demirin çekme dayanımı üzerindeki etkisi şekil 3.6 da gösterilmiştir. Yaklaşık kpa ın üzerinde çekme dayanımı istendiğinde çok ince kesitler hariç, krom, nikel ve molibden ilavesine ihtiyaç vardır. Şekil 3.6: Karbon eşdeğerliğinin ve kesit alanının gri dökme demirin çekme dayanımı üzerine etkisi 2. Gri dökme demirin çekme dayanımını artırmak için hızlı soğuma ve temperleme ile ısıl işlemi yapılır. Ağ şeklindeki grafit lamellerinden dolayı düşük dayanıma sahip gri dökme demirin mikroyapısı şekil 3.7 de gösterilmiştir. Yüksek grafit içeriği kaba lamel oluşumuna neden olur ve dökme demirin dayanımını daha da azaltır. Gevrek grafit lamelleri matrisi zayıflatır ve çatlağı başlatmak için iç çentik etkisi yapmaktadır 2. 21

9 Şekil 3.7: Ötektik üstü kompozisyonlu bir gri dökme demirin mikroyapısı. Burada B tipi grafitler görülmektedir 2. Farklı karbon eşdeğerlerindeki farklı grafit lamel tiplerinin ve ostenitik dendritlerin mekanik özellikler üzerine etkisi Ruff ve Wallace tarafından araştırılmıştır. Bu araştırmacılar birincil ostenitik dendrit miktarını artırmakla gri dökme demirin dayanımını iyileştirmişlerdir. Karşılaştırılabilir dendrit miktarları ve benzer karbon eşdeğerliği şartları altında A tipi grafit yüzdesi fazla ve ince ötektik hücreler grafit lamelleri arasındaki etkin açıklığı azaltarak çekme dayanımı artmaktadır. Gri dökme demirlerin en iyi özellikleri büyük miktardaki uzun birincil ostenit dendritleri, hemen hemen %100 A tipi grafit inceltilmiş ötektik hücreler ve perlitik matriks kombinasyonu elde edilmiştir. Bu yapı az miktarda titanyum içeren sıvı alaşıma azot ilave edilerek elde edilmiştir 2. Aşınma Direnci: Gri dökme demirler kayma sürtünmesi tipi aşınmaya karşı önemli bir dirence sahiptir. Bu nedenle, içten yanmalı motorlardaki silindir boşlukları ve piston segmanlarının kayma yüzeyleri ve makine takımlarına kızak kanalları gibi kayma gerektiren uygulamalarında kullanılır. Gri dökme demirler grafit lamellerinin yağlayıcı etkisi ve yağın grafit tarafından tutulması ile açıklanan mükemmel aşınma ve yapışma direnci göstermektedir 2. İşlenebilirlik: Gri dökme demirler şekil 3.8 de gösterildiği gibi en iyi işlenebilir dökme demir alaşımlarıdır. Sağlam ve sert ince perlitik matrisler düşük hızlarda işlenir Buna karşın perlitik matrisli gri dökme demirler en iyi işlenebilirlik ve aşınma direnci kombinasyonuna sahiptir 2. Titreşim sönümleme kapasitesi: Sönümleme kapasitesi titreşimin neden olduğu enerjiyi absorbe (emme) ve bu nedenle de sönümleme yeteneği olarak tanımlanır. Özellikle lamel grafit yüzdesi fazla olan gri dökme demirler titreşimi şekil 3.9 da gösterildiği gibi hızla sönümler. Gri dökme demirin sönümleme kapasitesi bazı uygulamalar için büyük avantaj sağlar. Dişli kapakları, silindir blokları ve başlıkları gri dökme demirin sönümleme kapasitesinden faydalanılan bazı uygulama alanlarıdır 2. 22

10 Şekil 3.8: Gri dökme demirlerin işlenmesinde matriks mikroyapısı ve kesme hızının talaş kaldırma hacmi üzerine etkisi 2. Şekil 3.9:Demir esaslı malzemelerin nispi titreşim sönümleme yetenekleri, her çevrim için absorbe etme veya bunların belirli sönümleme kapasiteleri on kattan fazla değişiklik gösterebilir Gri Dökme Demirlere Uygulanan Isıl İşlemler Gri dökme demire çeliğe uygulanana benzer ısıl işlemlerle su verilebilir, temperlenebilir. Örneğin silindir laynerlerin aşınma direnci, sertliğin, sertleşme ve temperleme yoluyla HRC değerine yükseltilmesiyle arttırılabilir. Isıl işlem yapmakla elde edilebilecek başlıca avantajlar; daha iyi işlenebilirlik, daha yüksek aşınma direnci ve mukavemet daha iyi boyutsal kararlılıktır 3. 23

11 Tavlama ve normalleştirme ısıl işlemleri Gri dökme demirlerin işlenebilirliğini iyileştirmek için genellikle tavlama veya normalleştirme işlemi uygulanır. Kritik sıcaklık altı tavlama ºC sıcaklığa kadar ısıtıp bu sıcaklıkta 2 ila 4 saat tutmak ve yavaş soğutmakla gerçekleştirilir. Bu işlem esnasında perlitin küreleşmesi ve bir miktar grafitleşme oluşur. Tam tavlama ise kritik sıcaklığın üstüne üzerinde ºC a kadar ısıtıp ve bu sıcaklıkta belirli bir süre tutarak, yavaş soğutmakla elde edilir; bu işlem sonunda grafitleşme tamamlanıp ve yumuşama olur, sertlik 120 ila 140 Brinell değerine iner. Metal kalıptan elde edilen dökümlere genellikle bu işlem uygulanır. Yüksek sıcaklıkta ısıtma ve havada soğutma şeklinde gerçekleştirilen normalleştirme ile yapıda saklanan perlit sayesinde tavlamaya nazaran daha yüksek mukavemet ve sertlik değeri elde edilir Su verme ve temperleme ısıl işlemi Su verme ve temperleme işlemi daha çok gri dökme demirlerin aşınma direncini arttırmak için uygulanır. Dökme demirin ºC a ısıtılması % erimiş karbon içeren ostenitik bir yapının oluşmasına neden olur. Bu durumdan yağda veya suda su verme ile su verilmiş çelik sertliğinde martensitik bir yapı elde edilir. Su verilmiş dökme demirler istenen sertlik değerine göre değişik sıcaklıklarda temperlenirler. Sertleştirmeden sonra ºC da temperleme ile optimum çekme mukavemeti değeri elde edilir (Şekil 3.10). Ancak hemen ilave etmek gerekir ki bütün parçaya su vermek yerine alevle veya endüksiyonla yüzey sertleştirme hemen her zaman tercih edilir; çünkü bir dökme demir parça yüksek sıcaklıktan ani soğutulduğunda çatlarlar 3. Şekil 3.10: Su verilmiş ve temperlenmiş bir düşük alaşımlı gri dökme demirde Brinell sertlik değeri ve çekme mukavemetinin temperleme sıcaklığı ile değişimi 3. Genellikle yüksek çekme mukavemet için su verme ve temperleme işlemi, parçaların çarpılma ve çatlama tehlikesi nedeniyle uygulanmaz. Yüksek çekme mukavemet için daha çok alaşımlandırma ve/veya ısıl işlem uygulanır. 24

12 Ostemperleme ve martemperleme ısıl işlemleri Özellikle gri dökme demirlerde su verme işleminin doğurduğu gerilimleri azaltmak için, oda sıcaklığının oldukça üstünde bir sıcaklıktaki ergimiş kurşun banyosu veya yağ, tuz banyolarında su verilip bu sıcaklıkta istenen yapı ve özelliklerin elde edilmesine kadar tutulur. Bu tür sıcak ortamda su verme işlemi temel olarak ikiye ayrılır: Ostemperleme ve Martemperleme. Ostemperleme işlemi sonunda gri dökme demirin matriksi esas olarak beynitten oluşur. Şekil 3.11 de görüldüğü gibi dökme demire dönüşüm sıcaklığının üstünde bir sıcaklıkta tutulan tuz, yağ veya kurşun banyosunda su verilir ve beynit dönüşümü tamamlanıncaya kadar bu sıcaklıkta tutulur. Su verme sıcaklığı ºC, banyo sıcaklığı ise ºC arasındadır 3. Şekil 3.11: Ostemperleme için bir örneğin şematik gösterimi 3. Tuz, yağ veya kurşun banyosunda tutma süresini etkileyen faktörler sıcaklık ve dökme demirin bileşimidir. Ostenit tane büyüklüğünün etkisi genellikle azdır, ancak bazı şartlar altında büyük önem taşıyabilir (Şekil 3.12). Bu arada dikkat edilmesi gereken husus nikel, krom, molibden gibi alaşım elementi ilavesinin dönüşüm için gerekli süreyi arttırdıklarıdır. Şekil 3.12: %3.75 T.C, %2.9 Si, %.55 Mn, %0.4 P ve %0.06 S içeren bir gri dökme demirin T.T.T (Sıcaklık, dönüşüm, zaman) eğrisi. Kesikli çizgiler iri tane, düz çizgi küçük taneye göstermektedir 3. 25

13 Martemperleme işlemi ise, martensit oluşumunu gerilim doğurmadan sağlamak için yapılır.şekil 3.13 den de görüldüğü gibi martemperleme için klasik su verme işlemine benzer şekilde ısıtılan döküm parçası martensitik dönüşüm sıcaklığının hemen üstündeki bir sıcaklıkta ( ºC, alaşımsız olanlar için) tutulan tuz ve yağ banyosuna atılır ve bütün döküm parçası bu sıcaklığa erişinceye kadar banyoda tutulup, oda sıcaklığına soğutulur. Özellikle gri dökme demirden silindir laynerleri için bu işlem başarı ile uygulanmaktadır. Şekil 3.13: Martemperleme çevrimi için bir örneğin şematik gösterilişi Gerilim giderme ısıl işlemi Makine ile işlemede veya kullanma esnasında döküm parçasında zararlı boyut değişimleri olduğunda gerilim giderme işlemi gerekir, çünkü bu boyutsal değişimler döküm işleminden parçada kalmış artık gerilmeler sonucu olmaktadır. Herhangi bir metal dökümü gibi gri dökme demirde yüksek sıcaklıktan itibaren soğutulduktan sonra iç gerilmeler içerir. Bunun nedeni, değişik kesitlerdeki soğuma hızının hiçbir zaman aynı olmamasıdır.ayrıca kum kalıbın, döküm parçasının büzülmesine karşı direnci de iç gerilmelere neden olabilir. Bu iç gerilmelerin mertebesi döküm parçasının şekil ve boyutlarına, kullanılan döküm tekniğine ve malzemenin bileşimine bağlı olarak değişir. İç gerilmeleri gidermek için tavsiye edilen tavlama sıcaklıkları Tablo 3.2 de verilmektedir. Tablo 3.2: Gri dökme demirlere için tavsiye edilen gerilim giderme tavı sıcaklıkları Gri dökme demir tipi Gerilim giderme tavı sıcaklığı Alaşımsız ºC Düşük alaşımlı ºC Yüksek alaşımlı ºC Gerilim giderme tavlaması tablo 3.2 deki sıcaklıklara yavaş olarak ısıtmak, bir saat veya daha fazla bu sıcaklıkta tutmak ve özellikle ºC arasını 50 ºC/ saat hızda soğutmak şeklinde yapılır Gri Dökme Demirlerde Alaşım Elementleri 26

14 Gri dökme demirler, krom, bakır, nikel veya molibden gibi elementlerle alaşımlandırılabilirler. Alaşımlandırmanın etkisi başlıca mikroyapı, matriks, grafitleşme şekli ve mekanik özellikler üzerinde olmaktadır. Alaşım elementlerinin mikroyapı üzerindeki etkileri, bunların, karbür oluşturma meyillerine, ferrit içinde eriyip erimediklerine, grafit boyut ve dağılımını ne oranda değiştirdiklerine bağlı olarak gelişir. Cr, Mn, Mo gibi karbür oluşturucu elementler daha çok tamamen perlitik yapı elde etmek için kullanılırlar. Bu elementlerin alaşımlardaki % oranları artıkça, birleşik karbonu daha yüksek, daha sert ve mukavemetli perlit oluşur. Aynı elementlerin katılaşmada grafitleşmeyi etkileyecekleri açıktır; yanlış olarak fazla oranda kullanıldıklarında gri dökme demir yerine beyaz dökme demir yapısına neden olabilirler. Silisyum, nikel ve bakır ise mikroyapıda ferrit içinde erirler ve ferritin sertlik ve mukavemetini arttırırlar. Bu elementler aynı zamanda grafitleşmeyi teşvik ederler 3. - Krom, %0.15 ila 0.75 gibi küçük miktarlarda gri dökme demire ilave edildiğinde tamamen perlitik bir mikroyapı elde edilir. Birleşik karbon oranı %0.06 dan fazla olan bir perlitik yapı daha yüksek sertlik ve mukavemet sağlar. Yüksek mukavemet ve sertliğin yanında krom ilavesi gri dökme demire oksidasyon direnci özelliği de kazandırır; özellikle gri dökme demirin, oksidasyon veya tufal oluşumuna yüksek sıcaklıklardaki uygulamalarında % Cr ilavesinin oksidasyona direnci arttırdığı tespit edilmiştir. Yüksek alaşımlılar ise %30 a kadar Cr içerebilirler; ancak bunlar beyaz dökme demirlerdir ve çok özel uygulama alanları vardır. -Molibden özellikle sertleştirmede efektif rol oynar, çünkü ostenitin ince perlit veya beynite dönüşümüne büyük ölçüde katkısı vardır. Molibden ve nikel beraber kullanıldıklarında bu açıdan çok daha yararlı sonuçlar alınır. Yaklaşık %0.5 molibden çekme mukavemetinde ~ 5 kg/cm 2 artış sağlar. -Nikel orta derecede bir grafitleştiricidir, ferrit içinde erir ve bu fazın sertleşmesine sebep olur. Yalnız başına kullanıldığında gri dökme demir yapısını elde etmek için gerekli silisyum miktarını azaltıcı rol oynar ve bu suretle grafit ve perlitik yapının da ince taneli oluşumunu sağlar. Diğer elementlerle beraber kullanıldığında oldukça değişik özellikler elde edilebilir. Daha yüksek oranlarda kullanıldığında gri dökme demir ostenitik veya martensitik bir yapıya sahip olur. Örneğin ticari adı Ni-Resist olan dökme demir bir ostenitik gri dökme demir olup daha çok kimya cihazları gibi yüksek korozyon direnci isteyen uygulamalarda kullanılır. Ayrıca, nikel, molibden ve krom ile alaşımlandırma döküm halinde martensitik bir yapı elde etmek için yapılır. -Bakır da nikel gibi orta derecede grafitleştirici bir elementtir ve ferrit fazında erir, aşınma korozyon direncini arttırmak için %3.0 oranına kadar kullanılır. -Silisyum dökme demirler için özel bir alaşım elementi olarak da kullanılır. %6 ila 8 Si içeren dökme demirlerin adi dökme demirlere karşı daha yüksek bir tufalleşme direnci gösterdikleri bilinmektedir. -Alüminyum alaşım elementi olarak kullanılmamakta beraber, kullanılan ferroalaşımlarda mevcut olduğundan, gri dökme demir özelliklerine etkisi vardır. Alüminyum düşük miktarlarda ~ %0.25 kuvvetli grafitleştirici, yüksek miktarlarda ise ~ %8.0 karbürleştirici bir etki gösterir. Son yıllarda oksidasyon direnci yüksek bir alaşım elde etmek için %12 ye kadar Al içeren dökme demirler üzerinde çalışılmıştır. 27

15 Nihayet Titanyum % gibi oranlarda kullanıldığında grafitleşmeyi teşvik eder ve grafit lamel boyutlarını küçültür, ancak bu oranların üstünde bulunduğunda, ısıl işlemle parçalanmayan çok stabl TiC oluşturur.bazı elementlerin çok az miktarlarda da olsalar gri dökme demirin çekme özelliklerine çok belirgin etkileri vardır. Bunlardan kalsiyum, silisyum, magnezyum, lantanyum, bor ve tellüryum kuvvetli karbürleştiricilerdir. Sert beyaz dökme demirden bir yüzey istendiğinde %0.05 B veya %0.005 Te ilavesi yapılabilir. Bu elementleri ihtiva eden alaşımlar sıvı metale, kalıba dökülmeden hemen evvel, ilave edilir (inokülasyon) Gri Dökme Demirlerin Sınıflandırılması Gri dökme demirlerin Türk Standartlar Enstitüsü ne (TSE) göre sınıflandırması Tablo 3.3 de verilmektedir. DDL işareti (Dökme Demir Lamelli) anlamına gelmektedir. DDL işaretini takip eden sayılar ise minimum çekme mukavemetini gösterir. Örneğin DDL=10 çekme mukavemeti 10 kg/mm 2 olan lamel grafitli gri dökme demir demektir. Alman (DIN) normundaki gri dökme demirlerin sınıflandırılışı aynen TSE deki gibi, yalnız işaret DDL değil GG (Gusseisen mit Lamellengraphit=Grauguss) şeklindedir. Amerikan ASTM standardında gri ve lamel grafitli dökme demirler sınıflara ayrılmışlardır. (Class 20, 30, 40 v.b.) Sınıf numaraları p.s.i (lb/inç 2 ) olarak minimum çekme mukavemetini vermektedir. Örneğin Class 20 (σ) = çekme mukavemeti p.s.i, Class 60 (σ = p.s.i) gibi. ASTM e göre sınıflandırılmış gri dökme demirlerin bileşim ve mekanik özelliklerine ilişkin örnekler Tablo 3.4'de verilmektedir. Yine Amerikan SAE standartlarında gri dökme demirler numaralanarak sınıflandırılmıştır; bu sınıflandırmaya ait örnekler Tablo 3.5 de verilmektedir. Tablo 3.3: TSE ye göre gri dökme demirlerin sınıflandırılışı 3. 28

16 Tablo 3.4: ASTM e göre sınıflandırılan gri dökme demirlere ait tipik bileşim ve mekanik özellik örnekleri 3. 29

17 Tablo 3.5: SAE ye göre otomotiv endüstrisinde kullanılan gri dökme demirlerin mekanik özellikleri 3. 30

6. BEYAZ ve YÜKSEK ALAŞIMLI DÖKME DEMİRLER

6. BEYAZ ve YÜKSEK ALAŞIMLI DÖKME DEMİRLER 6. BEYAZ ve YÜKSEK ALAŞIMLI DÖKME DEMİRLER Gri dökme demirlerin özellikleri; kimyasal bileşimlerinin değiştirilmesi veya kalıp içindeki soğuma hızlarının değiştirilmesiyle, büyük oranda farklılıklar kazanabilir.

Detaylı

Beyaz dökme demir mikroyapısı. Metalografik yapı beyaz renkli sementitle birlikte dendritik karakterde katılaşmış ince bir perlitik şebekeyi

Beyaz dökme demir mikroyapısı. Metalografik yapı beyaz renkli sementitle birlikte dendritik karakterde katılaşmış ince bir perlitik şebekeyi DÖKME DEMİRLER BEYAZ DÖKME DEMİR Beyaz dökme demir mikroyapısı. Metalografik yapı beyaz renkli sementitle birlikte dendritik karakterde katılaşmış ince bir perlitik şebekeyi göstermektedir. BEYAZ DÖKME

Detaylı

Isıl işlem, katı haldeki metal ve alaşımlarına belirli özellikler kazandırmak amacıyla bir veya daha çok sayıda, yerine göre birbiri peşine uygulanan

Isıl işlem, katı haldeki metal ve alaşımlarına belirli özellikler kazandırmak amacıyla bir veya daha çok sayıda, yerine göre birbiri peşine uygulanan ISIL İŞLEMLER Isıl işlem, katı haldeki metal ve alaşımlarına belirli özellikler kazandırmak amacıyla bir veya daha çok sayıda, yerine göre birbiri peşine uygulanan ısıtma ve soğutma işlemleridir. İşlem

Detaylı

Dökme Demirlerin Korozyonu Prof.Dr.Ayşegül AKDOĞAN EKER

Dökme Demirlerin Korozyonu Prof.Dr.Ayşegül AKDOĞAN EKER Dökme Demirlerin Korozyonu DÖKME DEMİR %2,06-%6,67 oranında karbon içeren Fe-C alaşımıdır. Gevrektirler. İstenilen parça üretimi sadece döküm ve talaşlı şekillendirme ile gerçekleştirilir. Dayanım yükseltici

Detaylı

2. Sertleştirme 3. Islah etme 4. Yüzey sertleştirme Karbürleme Nitrürleme Alevle yüzey sertleştirme İndüksiyonla sertleştirme

2. Sertleştirme 3. Islah etme 4. Yüzey sertleştirme Karbürleme Nitrürleme Alevle yüzey sertleştirme İndüksiyonla sertleştirme Isıl İşlem Isıl İşlem Isıl işlem, metal veya alaşımlarına istenen özellikleri kazandırmak amacıyla katı halde uygulanan kontrollü ısıtma ve soğutma işlemleri olarak tanımlanır. Çeliğe uygulanan temel ısıl

Detaylı

DENEYİN ADI: Jominy uçtan su verme ile sertleşebilirlik. AMACI: Çeliklerin sertleşme kabiliyetinin belirlenmesi.

DENEYİN ADI: Jominy uçtan su verme ile sertleşebilirlik. AMACI: Çeliklerin sertleşme kabiliyetinin belirlenmesi. DENEYİN ADI: Jominy uçtan su verme ile sertleşebilirlik AMACI: Çeliklerin sertleşme kabiliyetinin belirlenmesi. TEORİK BİLGİ: Kritik soğuma hızı, TTT diyagramlarında burun noktasını kesmeden sağlanan en

Detaylı

BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ

BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ MALZEME LABORATUARI I DERSİ ISIL İŞLEM (NORMALİZASYON, SU VERME, MENEVİŞLEME) DENEY FÖYÜ DENEYİN ADI: Isıl İşlem(Normalizasyon,

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ DERS 11 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net

MALZEME BİLGİSİ DERS 11 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net MALZEME BİLGİSİ DERS 11 DR. FATİH AY www.fatihay.net fatihay@fatihay.net GEÇEN HAFTA DEMİR ESASLI ALAŞIMLAR DEMİR DIŞI ALAŞIMLAR METALLERE UYGULANAN İMALAT YÖNTEMLERİ METALLERE UYGULANAN ISIL İŞLEMLER

Detaylı

KİMYASAL BİLEŞİMİ. Element % Karbon Silisyum Manganez Fosfor Kükürt

KİMYASAL BİLEŞİMİ. Element % Karbon Silisyum Manganez Fosfor Kükürt GRİ DÖKME DEMİRLER GRİ DÖKME DEMİR Katılaştıktan sonra bileşimindeki karbonun büyük bir kısmı serbest grafit yaprakları (lamel) halinde bulunan bir dökme demir çeşididir. Kırıldığı zaman, yüzeyi gri görünüşlüdür.

Detaylı

Demirin Kristal Yapıları

Demirin Kristal Yapıları Demirin Kristal Yapıları 1535 C 1390 C 910 C SIVI FERRİT (delta) OSTENİT (gamma) OSTENİT Kübik Yüzey Merkezli (KYM) FERRİT (alpha) FERRİT Kübik Hacim Merkezli (KHM) Kübik hacim merkezli (KHM), Kübik yüzey

Detaylı

CERRAHİ İĞNE ALAŞIMLARI. Microbiologist KADİR GÜRBÜZ

CERRAHİ İĞNE ALAŞIMLARI. Microbiologist KADİR GÜRBÜZ CERRAHİ İĞNE ALAŞIMLARI Microbiologist KADİR GÜRBÜZ Bileşimlerinde en az % 12 krom bulunan çelikler paslanmaz çeliklerdir.tüm paslanmaz çeliklerin korozyon direnci, çok yoğun ve koruyucu krom oksit ince

Detaylı

Demir Karbon Denge Diyagramı

Demir Karbon Denge Diyagramı Demir Karbon Denge Diyagramı Saf Demirin Soğuma ve Isınma Eğrileri 769 C Curie noktasıdır. Bu sıcaklığın altında Fe manyetik özellik gösterir. 1 Fe-C Denge Diyagramı Fe-C Denge Diyagramı 2 Fe-C Denge Diyagramı

Detaylı

KTÜ, Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü

KTÜ, Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü FAZ DİYAGRAMLARI DERS NOTLARI İçerik KTÜ, Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü Denge Dışı Reaksiyonlar ve Oluşan Yapılar (Martenzitik ve Beynitik Yapı) Bu güne kadar işlenen konularda denge veya yarı

Detaylı

ÇELİĞİN ISIL İŞLEMLERİ

ÇELİĞİN ISIL İŞLEMLERİ ÇELİĞİN ISIL İŞLEMLERİ Isıl İşlem Isıl işlem; Bir malzemenin mekanik özelliklerini ve/veya içyapısını değiştirmek amacıyla, o malzemeye belli bir sıcaklık-zaman programı dahilinde uygulanan bir ısıtma

Detaylı

Prof. Dr. İRFAN AY / Öğr. Gör. FAHRETTİN KAPUSUZ 1

Prof. Dr. İRFAN AY / Öğr. Gör. FAHRETTİN KAPUSUZ 1 MAKİNE PROGRAMI MALZEME TEKNOLOJİSİ-I- (DERS NOTLARI) Prof.Dr.İrfan AY Öğr. Gör. Fahrettin Kapusuz 2008-20092009 BALIKESİR Prof. Dr. İRFAN AY / Öğr. Gör. FAHRETTİN KAPUSUZ 1 DEMİR-KARBON (Fe-C) DENGE DİYAGRAMI

Detaylı

KARBON EŞDEĞERİ, CE. CE'nin 4.3 %'ye eşit olduğu değer 100 % Ötektik yapıya karşılık gelmektedir. Bu değerin üzerinde. ötektiküstü.

KARBON EŞDEĞERİ, CE. CE'nin 4.3 %'ye eşit olduğu değer 100 % Ötektik yapıya karşılık gelmektedir. Bu değerin üzerinde. ötektiküstü. GRİ DÖKME DEMİRLER KARBON EŞDEĞERİ, CE CE'nin 4.3 %'ye eşit olduğu değer 100 % Ötektik yapıya karşılık gelmektedir. Bu değerin üzerinde altında ise ötektiküstü ötektikaltı Katılaşma gerçekleşmektedir Gri-Beyaz

Detaylı

3. MALZEME PROFİLLERİ (MATERİALS PROFİLES) 3.1. METAL VE ALAŞIMLAR. Karbon çelikleri (carbon steels)

3. MALZEME PROFİLLERİ (MATERİALS PROFİLES) 3.1. METAL VE ALAŞIMLAR. Karbon çelikleri (carbon steels) 3. MALZEME PROFİLLERİ (MATERİALS PROFİLES) 3.1. METAL VE ALAŞIMLAR Karbon çelikleri (carbon steels) Çelik, bileşiminde maksimum %2 C içeren demir karbon alaşımı olarak tanımlanabilir. Karbon çeliğin en

Detaylı

Faz dönüşümleri: mikroyapı oluşumu, faz dönüşüm kinetiği

Faz dönüşümleri: mikroyapı oluşumu, faz dönüşüm kinetiği Faz dönüşümleri: mikroyapı oluşumu, faz dönüşüm kinetiği Faz dönüşümleri 1. Basit ve yayınma esaslı dönüşümler: Faz sayısını ve fazların kimyasal bileşimini değiştirmeyen basit ve yayınma esaslı ölçümler.

Detaylı

DEMİR KARBON FAZ DİYAGRAMI

DEMİR KARBON FAZ DİYAGRAMI MARMARA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MALZEME BİLİMİ Demir, Çelik ve Dökme Demir Yrd. Doç. Dr. Abdullah DEMİR DEMİR KARBON FAZ DİYAGRAMI Saf demire teknolojik özellik kazandıran

Detaylı

DENEYİN ADI: Çeliklerin Isıl İşlemi. AMACI: Çeliklerde ısıl işlem yoluyla mikroyapı ve mekanik özelliklerin değişiminin öğretilmesi.

DENEYİN ADI: Çeliklerin Isıl İşlemi. AMACI: Çeliklerde ısıl işlem yoluyla mikroyapı ve mekanik özelliklerin değişiminin öğretilmesi. DENEYİN ADI: Çeliklerin Isıl İşlemi AMACI: Çeliklerde ısıl işlem yoluyla mikroyapı ve mekanik özelliklerin değişiminin öğretilmesi. TEORİK BİLGİ: Metal ve alaşımlarının, faz diyagramlarına bağlı olarak

Detaylı

2.2 DÖKME DEMİRLER. MALZEME BİLGİSİNE GİRİŞ, Burhan Oğuz, OERLIKON Yayını,

2.2 DÖKME DEMİRLER. MALZEME BİLGİSİNE GİRİŞ, Burhan Oğuz, OERLIKON Yayını, 2.2 DÖKME DEMİRLER Başlarda gördüğümüz gibi, yüksek fırından alman dökme demir (pik demiri) genellikle çeliğe dönüştürülür. Ama bunun bir bölümü, kupol ocaklarında ergitilerek, çelik endüstrisinin hemen

Detaylı

Gaz. Gaz. Yoğuşma. Gizli Buharlaşma Isısı. Potansiyel Enerji. Sıvı. Sıvı. Kristalleşme. Gizli Ergime Isısı. Katı. Katı. Sıcaklık. Atomlar Arası Mesafe

Gaz. Gaz. Yoğuşma. Gizli Buharlaşma Isısı. Potansiyel Enerji. Sıvı. Sıvı. Kristalleşme. Gizli Ergime Isısı. Katı. Katı. Sıcaklık. Atomlar Arası Mesafe İmal Usulleri DÖKÜM Katılaşma Döküm yoluyla üretimde metal malzemelerin kullanım özellikleri, katılaşma aşamasında oluşan iç yap ile belirlenir. Dolaysıyla malzeme özelliklerinin kontrol edilebilmesi

Detaylı

2-C- BAKIR VE ALAŞIMLARININ ISIL İŞLEMLERİ 2-C-3 MARTENSİTİK SU VERME(*)

2-C- BAKIR VE ALAŞIMLARININ ISIL İŞLEMLERİ 2-C-3 MARTENSİTİK SU VERME(*) 2-C- BAKIR VE ALAŞIMLARININ ISIL İŞLEMLERİ 2-C-3 MARTENSİTİK SU VERME(*) Sınai bakırlı alaşımlar arasında sadece soğukta iki veya çok fazlı alüminyumlu bakırlar pratik olarak mantensitik su almaya yatkındırlar.

Detaylı

Paslanmaz Çeliklerin Kaynak İşlemi Esnasında Karşılaşılan Problemler ve Alınması Gereken Önlemler Paslanmaz çeliklerin kaynak işlemi esnasında

Paslanmaz Çeliklerin Kaynak İşlemi Esnasında Karşılaşılan Problemler ve Alınması Gereken Önlemler Paslanmaz çeliklerin kaynak işlemi esnasında Paslanmaz Çeliklerin Kaynak İşlemi Esnasında Karşılaşılan Problemler ve Alınması Gereken Önlemler Paslanmaz çeliklerin kaynak işlemi esnasında karşılaşılan ve kaynak kabiliyetini etkileyen problemler şunlardır:

Detaylı

ÇELİKLERİN ISIL İŞLEMLERİ. (Devamı)

ÇELİKLERİN ISIL İŞLEMLERİ. (Devamı) ÇELİKLERİN ISIL İŞLEMLERİ (Devamı) c a a A) Ön ve arka yüzey Fe- atomları gösterilmemiştir) B) (Tetragonal) martenzit kafesi a = b c) Şekil-2) YMK yapılı -yan yana bulunan- iki γ- Fe kristali içerisinde,

Detaylı

Faz ( denge) diyagramları

Faz ( denge) diyagramları Faz ( denge) diyagramları İki elementin birbirleriyle karıştırılması sonucunda, toplam iç enerji mimimum olacak şekilde yeni atom düzenleri meydana gelir. Fazlar, İç enerjinin minimum olmasını sağlayacak

Detaylı

TOKLUK VE KIRILMA. Doç.Dr.Salim ŞAHĠN

TOKLUK VE KIRILMA. Doç.Dr.Salim ŞAHĠN TOKLUK VE KIRILMA Doç.Dr.Salim ŞAHĠN TOKLUK Tokluk bir malzemenin kırılmadan önce sönümlediği enerjinin bir ölçüsüdür. Bir malzemenin kırılmadan bir darbeye dayanması yeteneği söz konusu olduğunda önem

Detaylı

Faz dönüşümünün gelişmesi, çekirdeklenme ve büyüme olarak adlandırılan iki farklı safhada meydana gelir.

Faz dönüşümünün gelişmesi, çekirdeklenme ve büyüme olarak adlandırılan iki farklı safhada meydana gelir. 1 Faz dönüşümlerinin çoğu ani olarak gerçekleşmediğinden, reaksiyon gelişiminin zamana bağlı, yani dönüşüm hızına bağlı olarak gelişen yapısal özelliklerini dikkate almak gerekir. Malzemelerin, özellikle

Detaylı

DÖKME DEMİRLER: Mikroyapı ve Alaşım Elementleri

DÖKME DEMİRLER: Mikroyapı ve Alaşım Elementleri DÖKME DEMİRLER: Mikroyapı ve Alaşım Elementleri Mikroyapı Dökme demirler mikroyapıya duyarlı alaşımlara örnek teşkil ederler, bir başka deyimle metal özellikleri büyük ölçüde metalografik yapıya bağlı

Detaylı

MMT209 Çeliklerde Malzeme Bilimi ve Son Gelişmeler 2 Çelik üretimi. Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir Güz Yarıyılı

MMT209 Çeliklerde Malzeme Bilimi ve Son Gelişmeler 2 Çelik üretimi. Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir Güz Yarıyılı MMT209 Çeliklerde Malzeme Bilimi ve Son Gelişmeler 2 Çelik üretimi Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2013-2014 Güz Yarıyılı Bir entegre çelik tesisinde üretim akışı 2 Hematit, Fe2O3 Manyetit, Fe3O4 Götit, FeO(OH)

Detaylı

İmal Usulleri. Döküm Tekniği

İmal Usulleri. Döküm Tekniği İmal Usulleri Döküm Tekniği Örnek Heterojen Çekirdeklenme Alışılmamış laboratuar deneyleri dışında, sıvı metal için homojen çekirdeklenme asla olmaz. Uygulamadaki sıvı metallerin içinde hemen her zaman

Detaylı

BA KENT ÜNİVERSİTESİ. Malzemeler genel olarak 4 ana sınıfa ayrılabilirler: 1. Metaller, 2. Seramikler, 3. Polimerler 4. Kompozitler.

BA KENT ÜNİVERSİTESİ. Malzemeler genel olarak 4 ana sınıfa ayrılabilirler: 1. Metaller, 2. Seramikler, 3. Polimerler 4. Kompozitler. MALZEMELER VE GERĐLMELER Malzeme Bilimi mühendisliğin temel ve en önemli konularından birisidir. Malzeme teknolojisindeki gelişim tüm mühendislik dallarını doğrudan veya dolaylı olarak etkilemektedir.

Detaylı

DENEYİN ADI: Kum ve Metal Kalıba Döküm Deneyi. AMACI: Döküm yoluyla şekillendirme işleminin öğrenilmesi.

DENEYİN ADI: Kum ve Metal Kalıba Döküm Deneyi. AMACI: Döküm yoluyla şekillendirme işleminin öğrenilmesi. DENEYİN ADI: Kum ve Metal Kalıba Döküm Deneyi AMACI: Döküm yoluyla şekillendirme işleminin öğrenilmesi. TEORİK BİLGİ: Metalik malzemelerin dökümü, istenen bir şekli elde etmek için, seçilen metal veya

Detaylı

Pratik olarak % 0.2 den az C içeren çeliklere su verilemez.

Pratik olarak % 0.2 den az C içeren çeliklere su verilemez. 1. DENEYİN AMACI: Farklı soğuma hızlarında (havada, suda ve yağda su verme ile) meydana gelebilecek mikroyapıların mekanik özelliklere etkisinin incelenmesi ve su ortamında soğutulan numunenin temperleme

Detaylı

JOMINY DENEYİ MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

JOMINY DENEYİ MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ 1. DENEYİN AMACI: Bu deney ile incelenen çelik alaşımın su verme davranışı belirlenmektedir. Bunlardan ilki su verme sonrası elde edilebilecek maksimum sertlik değeri olup, ikincisi ise sertleşme derinliğidir

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ DERS 7 DR. FATİH AY.

MALZEME BİLGİSİ DERS 7 DR. FATİH AY. MALZEME BİLGİSİ DERS 7 DR. FATİH AY www.fatihay.net fatihay@fatihay.net GEÇEN HAFTA KIRILMANIN TEMELLERİ KIRILMA ÇEŞİTLERİ KIRILMA TOKLUĞU YORULMA S-N EĞRİSİ SÜRÜNME GİRİŞ Basınç (atm) Katı Sıvı Buhar

Detaylı

Mikroyapısal Görüntüleme ve Tanı

Mikroyapısal Görüntüleme ve Tanı Mikroyapısal Görüntüleme ve Tanı -Ek Ders Notları- Yrd. Doç. Dr. Enbiya Türedi Aralık 2012 Kaynak: www.metallograph.de 2 Malzeme: 1.7131 (16MnCr5) ötektoid-altı ısıl işlemsiz Büyütme: 500 : 1 Dağlayıcı:

Detaylı

Konu: Çelik Elde Edilmesi, Isıl İşlem ve Uygulamaları

Konu: Çelik Elde Edilmesi, Isıl İşlem ve Uygulamaları Konu: Çelik Elde Edilmesi, Isıl İşlem ve Uygulamaları Çeliğin Elde Edilmesi Çelik,(Fe) elementiyle ve genelde % 0,2 %2,1 oranlarında değişebilen karbon miktarının bileşiminden oluşan bir tür alaşımdır.

Detaylı

BÖLÜM 4 KAYNAK METALURJİSİ

BÖLÜM 4 KAYNAK METALURJİSİ BÖLÜM 4 KAYNAK METALURJİSİ Kaynakta Oluşan Metalurjik Bölgeler Kaynakta Oluşan Metalurjik Bölgeler Kaynak Metalinin Katılaşması Kaynak Metalinin Katılaşması Kaynak Metalinin Katılaşması Tek pasoda yapılmış

Detaylı

Malzeme Bilgisi Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Temel kavramlar Demir-Karbon Denge Diyagramı

Malzeme Bilgisi Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Temel kavramlar Demir-Karbon Denge Diyagramı Malzeme Bilgisi Prof. Dr. Akgün ALSARAN Temel kavramlar Demir-Karbon Denge Diyagramı İçerik Giriş Demir-sementit diyagramı Demir-grafit diyagramı Dökme demir 2 Giriş Demir, pek çok mühendislik alaşımının

Detaylı

Fe-C ve Fe-Fe 3 C FAZ DİYAGRAMLARI

Fe-C ve Fe-Fe 3 C FAZ DİYAGRAMLARI Fe-C ve Fe-Fe 3 C FAZ DİYAGRAMLARI Malzeme Malzeme Bilgisi Bilgisi PROF. DR. HÜSEYİN UZUN HOŞGELDİNİZ 1 Fe-C ve Fe-Fe 3 C FAZ DİYAGRAMLARI İkili alaşım sistemlerinin en önemlilerinden birisi demir-karbon

Detaylı

BAZI ÖRNEKLER Soru 1 - Soru 2 -

BAZI ÖRNEKLER Soru 1 - Soru 2 - BAZI ÖRNEKLER Soru 1 - ZSD (zaman-sıcaklık-dönüşüm) diyagramlarının nasıl elde edildiğini, gerekli şekilleri çizerek açıklayınız? Cevap: Kritik Çekirdeklenme Çekirdeklenme Hızı Dönüşüm Hızı Soru 2 - Ötektoid

Detaylı

MMT440 Çeliklerin Isıl İşlemi 2 Sertleştirme Isıl İşlemi ve Sertleşebilirlik

MMT440 Çeliklerin Isıl İşlemi 2 Sertleştirme Isıl İşlemi ve Sertleşebilirlik MMT440 Çeliklerin Isıl İşlemi 2 Sertleştirme Isıl İşlemi ve Sertleşebilirlik Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2011-2012 Bahar Yarıyılı 2. Sertleştirme Isıl İşlemi ve Sertleşebilirlik 2.1. Tanımlar 2.2. Su verme

Detaylı

şeklinde, katı ( ) fazın ağırlık oranı ise; şeklinde hesaplanır.

şeklinde, katı ( ) fazın ağırlık oranı ise; şeklinde hesaplanır. FAZ DİYAGRAMLARI Malzeme özellikleri görmüş oldukları termomekanik işlemlerin sonucunda oluşan içyapılarına bağlıdır. Faz diyagramları mühendislerin içyapı değişikliği için uygulayacakları ısıl işlemin

Detaylı

Demir Karbon Denge Diyagramı

Demir Karbon Denge Diyagramı Demir Karbon Denge Diyagramı Saf Demirin Soğuma ve Isınma Eğrileri 769 C Curie noktasıdır. 769 C sıcaklığın altında demir (Fe) manyetik özellik gösterir. 1 Fe-C Denge Diyagramı Fe-C Denge Diyagramı 2 Fe-C

Detaylı

ÇELİKLERİN KOROZYONU. 14.04.2009 Prof.Dr.Ayşegül AKDOĞAN EKER

ÇELİKLERİN KOROZYONU. 14.04.2009 Prof.Dr.Ayşegül AKDOĞAN EKER ÇELİKLERİN KOROZYONU Fe-C Denge Diyagramı Fe-C Denge Diyagramı KARBON ORANLARINA GÖRE ÇELİKLER Ötektoidaltı çelik %0,006 C - %0,8 C Ötektoid (Perlitik) çelik (%0,8 C li) Ötektoidüstü çelik %0,8 C - %2,06

Detaylı

DEMİR KARBON ALAŞIMLARI

DEMİR KARBON ALAŞIMLARI DEMİR KARBON ALAŞIMLARI Fe Al Cu Zn Diğer Dünya Metal Üretimi Fe Cu Al Zn Diğer (%) 94 1 3 1 1 1600 C 1400 C d L 1200 C 1000 C g 800 C a 600 C Çelik Dökme Demir 400 C Fe 1% C 2% C 3% C 4% C 5% C 6% C

Detaylı

4. TEMPER DÖKME DEMİR

4. TEMPER DÖKME DEMİR 4. TEMPER DÖKME DEMİR Temper dökme demir, tamamen grafitsiz sert ve kırılgan beyaz dökme demirin temperleme tabir edilen ısıl işlem ile karbürlerinin parçalanması sonucu oluşan, yüksek mukavemetli, sünek

Detaylı

Demir-Karbon Denge Diyagramı

Demir-Karbon Denge Diyagramı Demir-Karbon Denge Diyagramı Sıcaklık Demir-Karbon diyagramı Demir, pek çok mühendislik alaşımının temelini oluşturan metaldir. Külçe demir olarak bilinen ve hemen hemen saf durumdaki demir çatı, soba

Detaylı

Metallerde Özel Kırılganlıklar HASAR ANALİZİ

Metallerde Özel Kırılganlıklar HASAR ANALİZİ Metallerde Özel Kırılganlıklar HASAR ANALİZİ Prof. Dr. Akgün ALSARAN 11 Giriş Hidrojen gevrekliği Sıvı metal kırılganlığı Temper gevrekliği Ana Hatlar 22 Malzemelerin servis koşullarında performanslarını;

Detaylı

Ç l e i l k i l k e l r e e e Uyg u a l na n n n Yüz ü ey e y Ser Se tle l ş e t ş ir i me e İ şl ş e l m l r e i

Ç l e i l k i l k e l r e e e Uyg u a l na n n n Yüz ü ey e y Ser Se tle l ş e t ş ir i me e İ şl ş e l m l r e i Çeliklere Uygulanan Yüzey Sertleştirme İşlemleri Bazı uygulamalarda kullanılan çelik parçaların hem aşınma dirençlerinin, hem de darbe dayanımlarının yüksek olması istenir. Bunun için parçaların yüzeylerinin

Detaylı

1. AMAÇ Çeliklerde ısıl işlem yoluyla mikroyapı ve mekanik özelliklerin değişiminin incelenmesi

1. AMAÇ Çeliklerde ısıl işlem yoluyla mikroyapı ve mekanik özelliklerin değişiminin incelenmesi 1. AMAÇ Çeliklerde ısıl işlem yoluyla mikroyapı ve mekanik özelliklerin değişiminin incelenmesi 2. TEORİK BİLGİ 2.1. Çeliklerin Isıl İşlemi Metal ve alaşımlarının, faz diyagramlarına bağlı olarak ergime

Detaylı

Bölüm 11: Uygulamalar ve Metal Alaşımların İşlenmesi

Bölüm 11: Uygulamalar ve Metal Alaşımların İşlenmesi Bölüm 11: Uygulamalar ve Metal Alaşımların İşlenmesi Metal alaşımlar nasıl sınıflandırılır ve genel uygulama alanları nedir? Metallerin genel üretim teknikleri nelerdir? Demir esalı olan ve olmayan alaşımlarda

Detaylı

ÇÖKELME SERTLEŞTİRMESİ

ÇÖKELME SERTLEŞTİRMESİ ÇÖKELME SERTLEŞTİRMESİ Prof. Dr. Ramazan YILMAZ Sakarya Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi, Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü Esentepe Kampüsü, 54187, SAKARYA ÇÖKELME SERTLEŞTİRMESİ (Yaşlandırma

Detaylı

Vermiküler/Silindirik Grafitli Dökme Demir COMPACTED GRAPHITE CAST IRON

Vermiküler/Silindirik Grafitli Dökme Demir COMPACTED GRAPHITE CAST IRON Vermiküler/Silindirik Grafitli Dökme Demir COMPACTED GRAPHITE CAST IRON Ferrit Silindirik grafitler (Ferrit + Perlit) Matrix Grafit küreleri Silindirik, Gri ve Küresel grafitli dökme demirler arası özelliklere

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ. Katılaşma, Kristal Kusurları

MALZEME BİLGİSİ. Katılaşma, Kristal Kusurları MALZEME BİLGİSİ Dr.- Ing. Rahmi ÜNAL Konu: Katılaşma, Kristal Kusurları 1 Saf Metallerde Katılaşma Metal ve alaşım malzemelerin kullanım özellikleri büyük ölçüde katılaşma sırasında oluşan iç yapı ile

Detaylı

Pik (Ham) Demir Üretimi

Pik (Ham) Demir Üretimi Pik (Ham) Demir Üretimi Çelik üretiminin ilk safhası pik demirin eldesidir. Pik demir için başlıca şu maddeler gereklidir: 1. Cevher: Demir oksit veya karbonatlardan oluşan, bir miktarda topraksal empüriteler

Detaylı

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI METALÜRJİ TEKNOLOJİSİ GRİ (ESMER) DÖKME DEMİR 521MMI271

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI METALÜRJİ TEKNOLOJİSİ GRİ (ESMER) DÖKME DEMİR 521MMI271 T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI METALÜRJİ TEKNOLOJİSİ GRİ (ESMER) DÖKME DEMİR 521MMI271 Ankara, 2011 Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan Çerçeve Öğretim Programlarında yer alan yeterlikleri

Detaylı

Prof. Dr. HÜSEYİN UZUN KAYNAK KABİLİYETİ

Prof. Dr. HÜSEYİN UZUN KAYNAK KABİLİYETİ KAYNAK KABİLİYETİ Günümüz kaynak teknolojisinin kaydettiği inanılmaz gelişmeler sayesinde pek çok malzemenin birleştirilmesi artık mümkün hale gelmiştir. *Demir esaslı metalik malzemeler *Demirdışı metalik

Detaylı

Demir Esaslı Malzemelerin İsimlendirilmesi

Demir Esaslı Malzemelerin İsimlendirilmesi Demir Esaslı Malzemelerin İsimlendirilmesi Malzemelerin listelerde, tablolarda ve raporlarda kısa ve tam olarak belirtilmesi için (Alman normu DIN e göre) iki olanak vardır: a) DIN 17007 ye göre malzeme

Detaylı

Şekil 1. Oluklu Merdane

Şekil 1. Oluklu Merdane Hadde Merdaneleri Günümüzün yaygın imal usullerinden biri olan haddelemeyi gerçekleştiren hadde merdanelerinin ilk malzemesi kolay dökülebilirliği ve geniş alaşım aralığı nedeni ile dökme demirler olmuştur.

Detaylı

MMT440 Çeliklerin Isıl İşlemi 1 Isıl İşlem Yöntemlerinin Sınıflandırılması ve Tanımlanması

MMT440 Çeliklerin Isıl İşlemi 1 Isıl İşlem Yöntemlerinin Sınıflandırılması ve Tanımlanması MMT440 Çeliklerin Isıl İşlemi 1 Isıl İşlem Yöntemlerinin Sınıflandırılması ve Tanımlanması Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2011-2012 Bahar Yarıyılı TS EN 10020 Standardına göre çelikler TS EN 10020 ye göre

Detaylı

CALLİSTER FAZ DİYAGRAMLARI ve Demir-Karbon Diyagramı

CALLİSTER FAZ DİYAGRAMLARI ve Demir-Karbon Diyagramı CALLİSTER FAZ DİYAGRAMLARI ve Demir-Karbon Diyagramı Bileşen deyimi, çoğunlukla alaşımı oluşturan saf metaller ve/veya bileşikler için kullanılır. Örneğin bir bakır-çinko alaşımı olan pirinçte Cu ve Zn,

Detaylı

BÖHLER K306 OSMANLI ALAŞIMLI ÇELİKLER SAN. VE TİC. LTD. ŞTİ. Başlıca çelik özelliklerinin kıyaslanması

BÖHLER K306 OSMANLI ALAŞIMLI ÇELİKLER SAN. VE TİC. LTD. ŞTİ. Başlıca çelik özelliklerinin kıyaslanması Başlıca çelik özelliklerinin kıyaslanması Bu tablonun amacı çelik seçeneğini kolaylaştırmaktır. Bununla birlikte, farklı uygulamalardan etkilenen çeşitli stres koşulları hesaba katılmamıştır. Teknik danışmanlık

Detaylı

Isıl İşlemde Risk Analizi

Isıl İşlemde Risk Analizi Isıl İşlemde Risk Analizi Tam Isıl İşlem Çevrimi Isıl işlem öncesi operasyonlar Isıl işlem operasyonları Isıl İşlemde Temel Riskler Isıl işlemde en çok karşılaşılan problemler şunlardır: Su verme çatlaması

Detaylı

DOĞAL KURŞUN METALİK KURŞUN PLAKALAR

DOĞAL KURŞUN METALİK KURŞUN PLAKALAR KURŞUN ve ALAŞIMLARI DOĞAL KURŞUN METALİK KURŞUN PLAKALAR 1 KURŞUN ve ALAŞIMLARI Romalılar kurşun boruları banyolarda kullanmıştır. 2 KURŞUN ve ALAŞIMLARI Kurşuna oda sıcaklığında bile çok düşük bir gerilim

Detaylı

Faz Dönüşümleri ve Faz (Denge) Diyagramları

Faz Dönüşümleri ve Faz (Denge) Diyagramları Faz Dönüşümleri ve Faz (Denge) Diyagramları 1. Giriş Bir cisim bağ kuvvetleri etkisi altında en düşük enerjili denge konumunda bulunan atomlar grubundan oluşur. Koşullar değişirse enerji içeriği değişir,

Detaylı

Konu: Yüksek Hassasiyetli Yağ Keçelerinin Takviye Bilezik Kalıplarının Üretiminde Kullanılan Takım Çelikleri ve Üretim Prosesleri

Konu: Yüksek Hassasiyetli Yağ Keçelerinin Takviye Bilezik Kalıplarının Üretiminde Kullanılan Takım Çelikleri ve Üretim Prosesleri Nurettin ÇALLI Fen Bilimleri Ens. Öğrenci No: 503812162 MAD 614 Madencilikte Özel Konular I Dersi Veren: Prof. Dr. Orhan KURAL İTÜ Maden Fakültesi Konu: Yüksek Hassasiyetli Yağ Keçelerinin Takviye Bilezik

Detaylı

Yüzey Sertleştirme 1

Yüzey Sertleştirme 1 Yüzey Sertleştirme 1 Yüzey sertleştirme Sünek yapıya sahip çeliklerden imal edilmiş makine parçalarında sert ve aşınmaya dayanıklı bir yüzey istenir. Örneğin yatak muylusu, kavrama tırnağı ve diğer temas

Detaylı

ÖSTENİTİK PASLANMAZ ÇELİKLERİN KAYNAĞI

ÖSTENİTİK PASLANMAZ ÇELİKLERİN KAYNAĞI ÖSTENİTİK PASLANMAZ ÇELİKLERİN KAYNAĞI Östenitik paslanma çeliklerin kaynağı, alaşımlı karbonlu çeliklerden nispeten daha kolaydır. Çünkü östenitik paslanmaz çeliklerin kaynağında, hidrojen çatlağı problemi

Detaylı

MMT209 Çeliklerde Malzeme Bilimi ve Son Gelişmeler 10 Yüksek mukavemetli yapı çelikleri. Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2013-2014 Güz Yarıyılı

MMT209 Çeliklerde Malzeme Bilimi ve Son Gelişmeler 10 Yüksek mukavemetli yapı çelikleri. Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2013-2014 Güz Yarıyılı MMT209 Çeliklerde Malzeme Bilimi ve Son Gelişmeler 10 Yüksek mukavemetli yapı çelikleri Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 20132014 Güz Yarıyılı Genel yapı çelikleri esasta düşük ve/veya orta karbonlu çelik olup

Detaylı

MALZEMELERİN MUKAVEMETİNİ ARTIRICI İŞLEMLER

MALZEMELERİN MUKAVEMETİNİ ARTIRICI İŞLEMLER MALZEMELERİN MUKAVEMETİNİ ARTIRICI İŞLEMLER Malzemelerin mekanik özelliği başlıca kimyasal bileşime ve içyapıya bağlıdır. Malzemelerin içyapısı da uygulanan mekanik ve ısıl işlemlere bağlı olduğundan malzemelerin

Detaylı

Çeliklere Uygulanan SERTLEŞTİRME YÖNTEMLERİ

Çeliklere Uygulanan SERTLEŞTİRME YÖNTEMLERİ Çeliklere Uygulanan SERTLEŞTİRME YÖNTEMLERİ Temel Bilgiler ve Kavramlar Sertleştirme, çeliklerin A 3 veya A 1 sıcaklığı üzerindeki bir sıcaklıktan, yüzeyde (veya aynı zamanda kesitte) önemli sertlik artışı

Detaylı

YORULMA HASARLARI Y r o u r l u m a ne n dir i?

YORULMA HASARLARI Y r o u r l u m a ne n dir i? YORULMA HASARLARI 1 Yorulma nedir? Malzemenin tekrarlı yüklere maruz kalması, belli bir tekrar sayısından sonra yüzeyde çatlak oluşması, bunu takip eden kopma olayı ile malzemenin son bulmasına YORULMA

Detaylı

HSS alanında etkinlik

HSS alanında etkinlik New Haziran 2017 Talaşlı imalat da yenilikler HSS alanında etkinlik Yeni HSS-E-PM UNI matkabı, HSS ile VHM arasındaki boşluğu dolduruyor TOTAL TOOLING=KALITE x SERVIS 2 WNT Önasya Kesici Takımlar San.

Detaylı

Prof. Dr. İRFAN AY / Öğr. Gör. FAHRETTİN KAPUSUZ 1

Prof. Dr. İRFAN AY / Öğr. Gör. FAHRETTİN KAPUSUZ 1 MAKİNE PROGRAMI MALZEME TEKNOLOJİSİ-I- (DERS NOTLARI) Prof.Dr.İrfan AY Öğr. Gör. Fahrettin Kapusuz 2008-20092009 BALIKESİR Prof. Dr. İRFAN AY / Öğr. Gör. FAHRETTİN KAPUSUZ 1 DEMİR-KARBON (Fe-C) DENGE DİYAGRAMI

Detaylı

KTÜ, Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü

KTÜ, Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü FAZ DİYAGRAMLARI DERS NOTLARI İçerik KTÜ, Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü Çeliklerde Soğuma Sırasında Oluşan İçyapılar 2 Çeliklerde Soğuma Sırasında Oluşan İçyapılar Yukarıdaki şekilden görüldüğü

Detaylı

MMT209 Çeliklerde Malzeme Bilimi ve Son Gelişmeler 2 Çelik üretimi. Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2014-2015 Güz Yarıyılı

MMT209 Çeliklerde Malzeme Bilimi ve Son Gelişmeler 2 Çelik üretimi. Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2014-2015 Güz Yarıyılı MMT209 Çeliklerde Malzeme Bilimi ve Son Gelişmeler 2 Çelik üretimi Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2014-2015 Güz Yarıyılı Bir entegre çelik tesisinde üretim akışı 2 Hematit, Fe2O3 Manyetit, Fe3O4 Götit, FeO(OH)

Detaylı

BÖHLER S500 OSMANLI ALAŞIMLI ÇELİKLER SAN. VE TİC. LTD. ŞTİ. Başlıca Çelik Özelliklerinin Karşılaştırılması

BÖHLER S500 OSMANLI ALAŞIMLI ÇELİKLER SAN. VE TİC. LTD. ŞTİ. Başlıca Çelik Özelliklerinin Karşılaştırılması Başlıca Çelik Özelliklerinin Karşılaştırılması Bu tablo çelik seçiminizde yardım olmak için hazırlanmıştır. Ancak yine de farklı uygulama türlerinin yarattığı gerilme koşulları dikkate alınmamıştır. Teknik

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ DERS 9 DR. FATİH AY.

MALZEME BİLGİSİ DERS 9 DR. FATİH AY. MALZEME BİLGİSİ DERS 9 DR. FATİH AY www.fatihay.net fatihay@fatihay.net GEÇEN HAFTA TANIMLAR VE TEMEL KAVRAMLAR İKİLİ FAZ DİYAGRAMLARI FAZ DİYAGRAMLARININ YORUMLANMASI DEMİR-KARBON SİSTEMİ BÖLÜM 7 FAZ

Detaylı

Uygulamalar ve Kullanım Alanları

Uygulamalar ve Kullanım Alanları BÖHLER W360 ISOBLOC ılık veya sıcak dövme kalıpları ve zımbaları için geliştirilmiş bir takım çeliğidir. Sertlik ve tokluğun istendiği çok çeşitli uygulamalarda kullanılabilir. Özellikler Yüksek sertlik

Detaylı

BÖHLER W300. Sıcak iş Çeliklerinin Başlıca Özelliklerinin Karşılaştırılması

BÖHLER W300. Sıcak iş Çeliklerinin Başlıca Özelliklerinin Karşılaştırılması Sıcak iş Çeliklerinin Başlıca Özelliklerinin Karşılaştırılması Bu tablo çelik seçiminizde yardım olmak için hazırlanmıştır. Ancak yine de farklı uygulama türlerinin yarattığı gerilme koşulları dikkate

Detaylı

BÖHLER K460 OSMANLI ALAŞIMLI ÇELİKLER SAN. VE TİC. LTD. ŞTİ. Başlıca Çelik Özelliklerinin Karşılaştırılması

BÖHLER K460 OSMANLI ALAŞIMLI ÇELİKLER SAN. VE TİC. LTD. ŞTİ. Başlıca Çelik Özelliklerinin Karşılaştırılması Başlıca Çelik Özelliklerinin Karşılaştırılması Bu tablonun amacı çelik seçeneğini kolaylaştırmaktır. Bununla birlikte, farklı uygulamalardan etkilenen çeşitli stres koşulları hesaba katılmamıştır. Teknik

Detaylı

TERMOKİMYASAL YÜZEY KAPLAMA (BORLAMA)

TERMOKİMYASAL YÜZEY KAPLAMA (BORLAMA) TERMOKİMYASAL YÜZEY KAPLAMA (BORLAMA) Deneyin Amacı: Demir esaslı bir malzemenin borlanması ve borlama işlemi sonrası malzemenin yüzeyinde oluşan borür tabakasının metalografik açıdan incelenmesi. Teorik

Detaylı

BÖHLER S700 OSMANLI ALAŞIMLI ÇELİKLER SAN. VE TİC. LTD. ŞTİ. Başlıca çeliklerin özelliklerinin karşılaştırılması:

BÖHLER S700 OSMANLI ALAŞIMLI ÇELİKLER SAN. VE TİC. LTD. ŞTİ. Başlıca çeliklerin özelliklerinin karşılaştırılması: Başlıca çeliklerin özelliklerinin karşılaştırılması: Bu tablo çelik seçiminizde yardım olmak için hazırlanmıştır. Ancak yine de farklı uygulama türlerinin yarattığı gerilme koşulları dikkate alınmamıştır.

Detaylı

Isıl işlemler. Malzeme Bilgisi - RÜ. Isıl İşlemler

Isıl işlemler. Malzeme Bilgisi - RÜ. Isıl İşlemler Isıl işlemler 1 ISIL İŞLEM Katı haldeki metal ve alaşımlara, belirli özellikler kazandırmak amacıyla bir veya daha çok sayıda, yerine göre birbiri peşine uygulanan ısıtma ve soğutma işlemleridir. Bütün

Detaylı

Buna termodinamiğin birinci kanunu denir. Sistemin basıncı P hacmi V ise, pratikte genellikle olaylar sabit basınçta oluştuğundan ve

Buna termodinamiğin birinci kanunu denir. Sistemin basıncı P hacmi V ise, pratikte genellikle olaylar sabit basınçta oluştuğundan ve 1. METAL ve ALAŞIMLARINDA KATILAŞMA Alaşımlandırma yani bir metale istenen element veya elementlerin eklenmesi sıvı halde yapılır. Alaşım kalıplara dökülerek ya mamul haline, ya da daha sonra şekillendirilmek

Detaylı

BÖHLER S600 OSMANLI ALAŞIMLI ÇELİKLER SAN. VE TİC. LTD. ŞTİ. Başlıca çelik özelliklerinin karşılaştırması:

BÖHLER S600 OSMANLI ALAŞIMLI ÇELİKLER SAN. VE TİC. LTD. ŞTİ. Başlıca çelik özelliklerinin karşılaştırması: Başlıca çelik özelliklerinin karşılaştırması: Bu tablo çelik seçiminizde yardım olmak için hazırlanmıştır. Ancak yine de farklı uygulama türlerinin yarattığı gerilme koşulları dikkate alınmamıştır. Teknik

Detaylı

MMT440 Çeliklerin Isıl İşlemi 2 Sertleştirme Isıl İşlemi ve Sertleşebilirlik

MMT440 Çeliklerin Isıl İşlemi 2 Sertleştirme Isıl İşlemi ve Sertleşebilirlik MMT440 Çeliklerin Isıl İşlemi 2 Sertleştirme Isıl İşlemi ve Sertleşebilirlik Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2011-2012 Bahar Yarıyılı 2. Sertleştirme Isıl İşlemi ve Sertleşebilirlik 2.1. Tanımlar 2.2. Su verme

Detaylı

«Termal Analiz ile Döküm Süreçlerinin Kontrolü» «Controlling the Casting Process With Thermal Analysis»

«Termal Analiz ile Döküm Süreçlerinin Kontrolü» «Controlling the Casting Process With Thermal Analysis» «Termal Analiz ile Döküm Süreçlerinin Kontrolü» «Controlling the Casting Process With Thermal Analysis» Dr. Arda Çetin (Heraeus Electro-Nite Türkiye) 6.Oturum: Süreçler ve Kontrol 6th Session: Process

Detaylı

BÖHLER W302. Sıcak iş Çeliklerinin Başlıca Özelliklerinin Karşılaştırılması

BÖHLER W302. Sıcak iş Çeliklerinin Başlıca Özelliklerinin Karşılaştırılması Sıcak iş Çeliklerinin Başlıca Özelliklerinin Karşılaştırılması Bu tablo çelik seçiminizde yardım olmak için hazırlanmıştır. Ancak yine de farklı uygulama türlerinin yarattığı gerilme koşulları dikkate

Detaylı

SÜPER ALAŞIMLAR Prof.Dr.Ayşegül AKDOĞAN EKER Prof.Dr.Ayşegül AKDOĞAN EKER

SÜPER ALAŞIMLAR Prof.Dr.Ayşegül AKDOĞAN EKER Prof.Dr.Ayşegül AKDOĞAN EKER Süper alaşım; ana yapısı demir, nikel yada kobalt olan nisbeten yüksek miktarlarda krom, az miktarda da yüksek sıcaklıkta ergiyen molibden, wofram, alüminyum ve titanyum içeren alaşım olarak tanımlanabilir.

Detaylı

ÇELİĞİN ISIL İŞLEMLERİ. 18.12.2008 Prof.Dr.Ayşegül AKDOĞAN EKER

ÇELİĞİN ISIL İŞLEMLERİ. 18.12.2008 Prof.Dr.Ayşegül AKDOĞAN EKER ÇELİĞİN ISIL İŞLEMLERİ Isıl İşlem Isıl işlem; bir malzemenin özelliklerini ve/veya içyapısını değiştirmek amacıyla, o malzemeye belli bir sıcaklık-zaman programı dahilinde uygulanan bir ısıtma ve soğutma

Detaylı

DERS BİLGİ FORMU Dersin Adı Alan Meslek/Dal Dersin okutulacağı Dönem /Sınıf/Yıl Süre Dersin amacı Dersin tanımı Dersin Ön Koşulları Ders ile

DERS BİLGİ FORMU Dersin Adı Alan Meslek/Dal Dersin okutulacağı Dönem /Sınıf/Yıl Süre Dersin amacı Dersin tanımı Dersin Ön Koşulları Ders ile DERS BİLGİ FORMU Dersin Adı Alan Meslek/Dal Dersin okutulacağı Dönem /Sınıf/Yıl Süre Dersin amacı Dersin tanımı Dersin Ön Koşulları Ders ile kazandırılacak yeterlikler Dersin İçeriği Yöntem ve Teknikler

Detaylı

Dökme Demirlerin Aşılanması W. MASCHKE, M. JONULEIT

Dökme Demirlerin Aşılanması W. MASCHKE, M. JONULEIT Dökme Demirlerin Aşılanması W. MASCHKE, M. JONULEIT Dökme Demirlere aşılayıcı ilavesi tavsiye edilen, hatta istenilen kalitede döküm parça üretimi için gerekli bir uygulamadır. Lamel ve küresel grafitli

Detaylı

OSMANLI ALAŞIMLI ÇELİKLER SAN. VE TİC. LTD. ŞTİ.BÖHLER W500

OSMANLI ALAŞIMLI ÇELİKLER SAN. VE TİC. LTD. ŞTİ.BÖHLER W500 Sıcak iş Çeliklerinin Başlıca Özelliklerinin Karşılaştırılması 1) Martenzitik Çelik (martenzit sıcaklığı yaklaşık olarak 480 C dir); bu form, ısı ile işlem gören çelikler ile karşılaştırılamamaktadır.

Detaylı

ALAŞIMLI BEYAZ DÖKME DEMİRLER

ALAŞIMLI BEYAZ DÖKME DEMİRLER ALAŞML BEYAZ DÖKME DEMİRLER GtRÎŞ MET 13 MART 95 SRA NO: 30 Alaşım elementlerinin ve ısıl işlem koşullarının, beyaz dökme demirlerin mikroyapısma ve özelliklerine etkisi bu yazıda özetlenmektedir. Alaşımlı

Detaylı

BÖHLER S705 OSMANLI ALAŞIMLI ÇELİKLER SAN. VE TİC. LTD. ŞTİ. Başlıca çeliklerin özelliklerinin karşılaştırılması:

BÖHLER S705 OSMANLI ALAŞIMLI ÇELİKLER SAN. VE TİC. LTD. ŞTİ. Başlıca çeliklerin özelliklerinin karşılaştırılması: Başlıca çeliklerin özelliklerinin karşılaştırılması: Bu tablo çelik seçiminizde yardım olmak için hazırlanmıştır. Ancak yine de farklı uygulama türlerinin yarattığı gerilme koşulları dikkate alınmamıştır.

Detaylı

MÜHENDİSLİKTE KULLANILAN MALZEMELER 1. DEMİR VE ÇELİK

MÜHENDİSLİKTE KULLANILAN MALZEMELER 1. DEMİR VE ÇELİK MÜHENDİSLİKTE KULLANILAN MALZEMELER 1. DEMİR VE ÇELİK Dünyada üretilen metallerin % 90'nı demir ve çelikten oluşmaktadır. Bunun büyük bir bölümünü mukavemeti ve işlenebilme özelliği olan, ucuz maliyetli

Detaylı

Uygulama çeliğin karbon miktarına bağlıdır. Alaşım elementlerinin tesiri de çok büyüktür.

Uygulama çeliğin karbon miktarına bağlıdır. Alaşım elementlerinin tesiri de çok büyüktür. SERTLEŞTİRME Amaç: Takım çeliklerin mümkün olan en yüksek sertlik derecesine ve aşınma mukavemetine sahip olması istenir. Bu arada soğuk şekil değiştirme kabiliyeti kaybolur ve süneklik çok düşer Uygulama:

Detaylı