TÜRKİYE DENGELEME GÜÇ PİYASASI TALİMAT MİKTARLARI ÜZERİNE İSTATİSTİKSEL BİR ÇALIŞMA 1. Gökhan Ceyhan Yazılım ARGE Uzmanı, EPİAŞ

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "TÜRKİYE DENGELEME GÜÇ PİYASASI TALİMAT MİKTARLARI ÜZERİNE İSTATİSTİKSEL BİR ÇALIŞMA 1. Gökhan Ceyhan Yazılım ARGE Uzmanı, EPİAŞ"

Transkript

1 TÜRKİYE DENGELEME GÜÇ PİYASASI TALİMAT MİKTARLARI ÜZERİNE İSTATİSTİKSEL BİR ÇALIŞMA 1 Gökhan Ceyhan Yazılım ARGE Uzmanı, EPİAŞ ÖZET Bu makalede, Türkiye Dengeleme Güç Piyasası (DGP) kapsamında 2015 Ocak 2016 Ağustos döneminde verilen saatlik yük alma (YAL) ve yük atma (YAT) talimat miktarlarının farkları analiz edilmiştir. İlk olarak, gün bazında saatlik ortalama YAL ve YAT miktarları karşılaştırılmış ve bu iki değişkenin ortalamalarının arasında istatistiksel bir fark bulunsa da bu farkın pratik açıdan önemsenmeyecek kadar küçük olduğu görülmüştür. Ardından, her bir talimat türü için gün bazında saatlik ortalama talimat miktarlarının dağılımı sergilenmiştir. Asıl olarak ise, toplam YAL ve YAT miktarları farkı saat bazında incelenmiş ve bulunan sonuçlar piyasa takas fiyatı (PTF) ve sistem marjinal fiyatı (SMF) arasındaki fark ile karşılaştırılmıştır. Bu karşılaştırma neticesinde, bazı saatler için YAL ve YAT teklif fiyatları üzerinde bulgular elde edilmiştir. Türkiye` de elektrik arz ve talebinin gerçek zamanda dengelenmesi, sistem operatörü olan Milli Yük Tevzi Merkezi (MYTM) tarafından dengeleme güç piyasası (DGP) ve yan hizmetler (YH) aracılığıyla yapılmaktadır. YH, primer, sekonder ve tersiyer olmak üzere birbiri ile bağlantılı üç kapasite miktarının sistemde tutulmasını içermektedir. DGP, asıl olarak tersiyer kapasitenin ve dolaylı olarak da sekonder kapasitenin oluşturulmasına aracılık etmektedir. Bu piyasadaki katılımcılar, saatlik olarak alış veya satış yönünde fiyat ve miktar bilgilerini içeren teklifler verirler. Sistem operatörü, piyasa katılımcıları tarafından verilen teklifleri baz alarak, sisteme ek enerji akışını veya sistemden enerji çekilmesini sağlamaya yönelik yük alma (YAL) ve yük atma (YAT) talimatları vermektedir. Bu talimatlar üç farklı etiket değeri ile verilmekte 1 Bu çalışmada yer alan tüm analiz ve görüşler yazara ait olup çalıştığı kurumdan bağımsızdır. Kullanılan tüm veriler ise halka açık seffaflik.epias.com.tr adresinde bulunabilir. 1

2 olup, 0 kodu arz-talep dengesizliğini, 1 kodu iletim kısıtlarını gidermeye yönelik verilen talimatları simgelemektedir. Etiket değeri 2 olan talimatlar ise sekonder kapasite oluşturabilmek adına kabul edilen teklifleri gösterirler. DGP` de oluşan saatlik SMF, ilgili saatte kabul edilen toplam YAL ve YAT miktarları arasındaki fark ve verilen teklif seti ile oluşturulmuş liyakat sırası eğrisi (merit order curve) kullanılarak hesaplanmaktadır 2. Liyakat sırası eğrisi üzerinde, kabul edilen toplam YAL ve YAT miktarları arasındaki farka karşılık gelen fiyat SMF` yi belirlemektedir. Teklif edilen en ucuz YAL teklif fiyatının PTF` den büyük veya ona eşit, en pahalı YAT teklif fiyatının ise PTF` den küçük veya ona eşit olacağını varsayarsak, toplam kabul edilen YAL miktarı YAT miktarından fazla olursa (enerji açığı) SMF PTF` den yüksek veya ona eşit çıkacaktır. Aksi durumda da (enerji fazlası), SMF en fazla PTF kadar olacaktır. PTF ve SMF arasındaki fark ise, enerji açığı ya da fazlası miktarına ve verilen teklif fiyatlarının PTF` den uzaklığına bağlı olmaktadır. Bu bakımdan, PTF ve SMF` nin farklılaştığı saat dilimlerinde toplam YAL ve YAT miktarlarının farklılaşmaması, en iyi YAL veya YAT teklif fiyatlarının referans fiyat olan PTF` den bir yönde uzakta kaldığına işaret edebilir. Diğer taraftan, PTF ve SMF` nin farklılaşmadığı saat dilimlerinde toplam YAL ve YAT miktarlarının farklılaşması, en iyi teklif fiyatlarının referans fiyat olan PTF` ye yakın verildiğine işaret edebilir. İlk olarak, 2015 Ocak 2016 Ağustos 3 dönemi örneklemi kullanılarak gün bazında saatlik ortalama toplam YAL ve YAT miktarlarının dağılımını inceleyelim. Bu amaçla, Şekil 1` de gün bazında saatlik ortalama toplam YAL ve YAT miktarlarının kutu grafiği (box-and-whiskers plot) verilmiştir. Grafikte görüldüğü üzere bu iki miktarın dağılımı birbirlerinden çok farklılaşmamakla beraber gün bazında saatlik ortalama toplam YAL talimatının örneklemdeki minimum değerinin daha düşük olduğu gözlemlenmektedir. Grafikteki en üst çizgilerin üzerindeki noktalar ayrık noktaları (outliers) temsil etmekte olup iki örneklemde de önemli miktarda bulunmaktadır. 2 EPDK Dengeleme Güç Piyasası Kapsamında Etiket Değerlerinin Belirlenmesi ve Sistem Marjinal Fiyatının Hesaplanması Prosedürü Ağustos 2015 verisi örneklemlerden çıkarılmıştır. 2

3 Şekil 2` de ise aynı gösterim talimat türü bazında verilmiştir. Yük alma yönünde gün bazında ortalama saatlik talimat miktarı en yüksek olan etiket türü 0 olup onu 1 etiketli miktar takip etmektedir. Yük atma yönünde ise farklı bir sıra görülmektedir. Ortalamada en yüksek yük atma miktarı 2 kodlu talimatlara ait olup, onu 0 kodlu talimatlar takip etmektedir. Şekil 1. Gün bazında saatlik ortalama toplam YAL ve YAT miktarlarının kutu grafiği Şekil 2. Talimat türü ve gün bazında saatlik ortalama YAL ve YAT miktarlarının kutu grafiği 3

4 Saatlik analizlere geçmeden önce, gün bazında saatlik ortalama YAL ve YAT miktarlarının ortalamada sıfırdan farklı olup olmadığını inceleyelim. Bu amaçla, gün bazında saatlik ortalama toplam YAL YAT miktarı ortalaması sıfıra eşittir hipotezini test edeceğiz. Alınan örneklemlerde YAL ve YAT miktarları birbirlerine zaman olarak bağımlı oldukları için paired t-test yöntemini kullanmak uygun olmaktadır. Yapılan analizlerde hipotez doğru iken yanlış karara varma ihtimali (Type-1 error) 5% olarak alınmıştır. Şekil 3` de gün bazında saatlik ortalama toplam YAL ve YAT miktarları arasındaki farkın dağılımı verilmiştir. Dağılımın sıfırın etrafında simetrik bir şekilde dağıldığı gözlemlenmektedir ( Central Limit Theorem dolayısı ile beklenen bir sonuç bu). Bu gözlem test sonucu ile de desteklenmektedir. Test sonucuna göre %95 ihtimal ile gün bazında saatlik ortalama toplam YAT miktarı YAL miktarına göre 9.6 ile MWh arasında fazla olsa dahi bu fark pratikte önemsenmeyecek kadar azdır. Şekil 3. Günlük ortalama toplam YAL ve YAT miktarları farkı dağılımı Şimdi ise saat bazında kabul edilen toplam YAL ve YAT miktarlarının farkının ortalamasının sıfırdan farklı olup olmadığını test edelim. Bu amaçla, her saat için ortalama toplam YAL YAT miktarı sıfıra eşittir hipotezini test edeceğiz. Tablo 1, her saat için yapılan testin sonucunu ve toplam YAL YAT miktarı ortalaması üzerinde 4

5 %95` lik güven aralıklarını vermektedir. Şekil 4` te ise ortalama ve limit değerleri görselleştirilmiştir. Bu sonuçlara göre; Toplam YAL ve YAT miktarları arasındaki en büyük mutlak fark saat 06:00` da gerçekleşmekte ve ortalama 4 YAT talimat miktarı, YAL talimat miktarından %95 ihtimalle 1061 ve 1290 MWh arasında daha fazla olmaktadır. Toplam YAL miktarının toplam YAT miktarından ortalamada en fazla olduğu saat 09:00` dur. Bu saatte, ortalama YAL talimat miktarı, YAT talimat miktarından %95 ihtimalle 339 ve 529 MWh arasında daha fazla olmaktadır. Tablo 1. Ortalama saatlik toplam YAL toplam YAT miktarı üzerinde %95 güven aralıkları ve hipotez sonuçları Saat Ortalama Alt Limit Üst Limit p-değeri 5 Sonuç Ret Ret Ret Ret Ret Ret Ret Ret Ret Ret Ret Ret Ret Reddedilemedi Ret Ret Reddedilemedi 4 Sonuçların yanlış yorumlanma ihtimaline karşı bir noktaya vurgu yapmak istedim. Verilen aralıklar ilgili değişkenin popülasyon ortalaması parametresi (population mean) için geçerlidir ve bir gün için oluşacak YAL ve YAT talimat miktarlarının farkını tahmin etmek için kullanılmamalıdır. 5 Type-1 error olarak seçilen 0.05 değerinden küçük değerler hipotezin reddedildiğini yani talimat miktarlarının ortalamalarının birbirinden farklı olduğunu gösterir. 5

6 Ret Reddedilemedi Reddedilemedi Ret Ret Ret Ret Ortalama Toplam YAL-Toplam YAT Saatler Ortalama Alt Limit Üst Limit Şekil 4. Saat bazında ortalama saatlik toplam YAL toplam YAT miktarları ve %95 güven aralıkları Bir önceki yazımda 6, saat bazında ortalama PTF ve SMF farklarının sıfırdan farklı olup olmadığını test etmiş ve sonuçlarını raporlamıştım. Bu noktada, Tablo 1` de verilen sonuçları, PTF ve SMF farklılaşmasını ortaya koyan sonuçlar ile birlikte ele almak anlamlı olmaktadır. Eğer herhangi bir saatte ortalama toplam YAL YAT sıfırdan farklılaşmış ise, bu saat için ortalama PTF SMF` nin de farklılaşması beklenebilir (Ortalama PTF` lerin her saatte piyasa fiyat limitlerinden en az 75 lira uzakta olduğuna dayanarak, fiyat limitlerinin PTF ve SMF` nin farklılaşmasını önlemeyeceğini varsayıyorum)

7 Tablo 2` ye baktığımızda, 14 saat için iki test sonucunun birbirini desteklediğini görüyoruz. Diğer saatlerin 8 tanesinde ise, ortalama saatlik toplam YAL ve YAT miktarlarının birbirinden farklılaştığı gösterilmesine rağmen, ortalama PTF ve SMF` nin birbirinden farklı olduğu gösterilememiştir. Örneğin saat 03:00` te (4. saat) talimat miktarları üzerinden yapılan test, sistemde ortalamada enerji fazlası olduğunu göstermesine rağmen SMF` nin PTF` den farklı olduğu gösterilememiştir. Bu durumun iki sebebi olabilir: 1) PTF-SMF örnekleminin standart sapması yüksek olabilir ve sonucunda güven aralığı sıfırı içerecek şekilde geniş kurulmuş olabilir, 2) sistem operatörü fazla enerjiyi PTF` ye yakın fiyatlarda satabilmektedir. Ortalama fiyat farklarının dağılımlarının standart sapmaları incelendiğinde en yükseği 2.19` dur. Kullanılan t istatistiğinin değeri 1.96 olduğundan (n=572, α=0.05, iki taraflı), en geniş % 95 güven aralığı 8.58` dir (8.58=2*2.19*1.96). Dolayısı ile ortalama PTF SMF` nin mutlak değeri 4.29` dan büyük olan tüm saatlerde fiyat farklılaşması ispatlanabilmektedir. Saat 03:00 için fiyat farklılaşması gösterilemediğine göre ve enerji fazlası olduğundan, sistem operatörünün bu saatte fazla enerjiyi PTF` ye yakın fiyatlarda satabildiğini söylemek yanlış olmayacaktır. Benzer şekilde Tablo 2` ye bakarak aşağıdaki yorumlar yapılabilir: Saat 03:00 ve 04:00` de sistem operatörü fazla enerjiyi PTF` ye yakın fiyatlarda satabilmektedir. Saat 11:00, 12:00, 14:00, 15:00, 17:00 ve 20:00` de sistem operatörü enerji açığını PTF` ye yakın fiyatlarda enerji satın alarak karşılayabilmektedir. Saat 13:00 ve 16:00` da YAT teklif fiyatları PTF` den ortalamada uzakta verilmesinden dolayı, ortalama net talimat miktarları sıfıra yakın olmasına rağmen ortalama SMF ortalama PTF` den düşük çıkmıştır. Tablo 2. YAL - YAT miktarları farkı ve PTF SMF farkı test sonuçları Saat μ TYAL TYAT = 0 Enerji Yönü μ PTF SMF = 0 Fiyat Yönü 1 Ret Fazla Ret PTF>SMF 2 Ret Fazla Ret PTF>SMF 3 Ret Fazla Ret PTF>SMF 4 Ret Fazla Reddedilemedi 5 Ret Fazla Reddedilemedi 7

8 6 Ret Fazla Ret PTF>SMF 7 Ret Fazla Ret PTF>SMF 8 Ret Fazla Ret PTF>SMF 9 Ret Açık Ret PTF>SMF 10 Ret Açık Ret PTF>SMF 11 Ret Açık Ret PTF>SMF 12 Ret Açık Reddedilemedi 13 Ret Açık Reddedilemedi 14 Reddedilemedi Denge Ret PTF>SMF 15 Ret Açık Reddedilemedi 16 Ret Açık Reddedilemedi 17 Reddedilemedi Denge Ret PTF>SMF 18 Ret Açık Reddedilemedi 19 Reddedilemedi Denge Reddedilemedi 20 Reddedilemedi Denge Reddedilemedi 21 Ret Açık Reddedilemedi 22 Ret Açık Ret PTF<SMF 23 Ret Açık Ret PTF<SMF 24 Ret Açık Ret PTF<SMF Özet olarak bu çalışmada, toplam YAL ve YAT miktarlarının farkı incelenerek, fiyat farkları üzerinde bulunan sonuçlar ile karşılaştırılmış ve bazı saatlerde bulunan tutarsızlıklar teklif fiyatları ile ilişkilendirilerek açıklanmıştır. Ayrıca saatlik ortalama net talimat miktarı (toplam YAL - toplam YAT) üzerinde güven aralıkları verilmiş ve saat bazında değişimi ortaya konulmuştur. 8

TÜRKİYE` DE ELEKTRİK PİYASA TAKAS FİYATI VE SİSTEM MARJİNAL FİYATI FARKI ÜZERİNE İSTATİSTİKSEL BİR ÇALIŞMA 1

TÜRKİYE` DE ELEKTRİK PİYASA TAKAS FİYATI VE SİSTEM MARJİNAL FİYATI FARKI ÜZERİNE İSTATİSTİKSEL BİR ÇALIŞMA 1 TÜRKİYE` DE ELEKTRİK PİYASA TAKAS FİYATI VE SİSTEM MARJİNAL FİYATI FARKI ÜZERİNE İSTATİSTİKSEL BİR ÇALIŞMA 1 Gökhan Ceyhan Yöneylem Araştırması Uzmanı, EPİAŞ ÖZET Bu çalışmada, Türkiye gün öncesi elektrik

Detaylı

EPİAŞ ELEKTRİK PİYASASI 2015 YILI ÖZET BİLGİLER RAPORU Gün Öncesi Piyasa Takas Fiyatı

EPİAŞ ELEKTRİK PİYASASI 2015 YILI ÖZET BİLGİLER RAPORU Gün Öncesi Piyasa Takas Fiyatı Giriş Ülkemizin ilk enerji borsası olan Enerji Piyasaları İşletme A.Ş. nin kuruluşu, Gün İçi Elektrik Piyasasının faaliyete geçmesi gibi önemli gelişmelerin yaşandığı 21 yılı, Türkiye Elektrik Piyasası

Detaylı

DENGELEME GÜÇ PİYASASI (DGP)

DENGELEME GÜÇ PİYASASI (DGP) DENGELEME GÜÇ PİYASASI (DGP) TEİAŞ MİLLİ YÜK TEVZİ MÜDÜRLÜĞÜ SERHAT METİN ANKARA, 18 EYLÜL 2014 GENEL BAKIŞ Gerçek Zamanlı Dengeleme Türkiye Elektrik Sistemi, Entso-e Bağlantısı sonrası dengeleme, Dengelemenin

Detaylı

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu 35. Hafta (28.8.217-3.9.217) 35. haftada (28 Ağustos- 3 Eylül), * Haftalık PTF ortalamasının 8,67 TL/MWh azalması, * Doğalgaz kaynaklı üretim miktarının 597.878 MWh

Detaylı

HAFTALIK PİYASA GÖZLEM RAPORU

HAFTALIK PİYASA GÖZLEM RAPORU 2014/05 (27 Ocak 2 Şubat) - SAYI 32 EİGM HAFTALIK PİYASA GÖZLEM RAPORU 0 Bu raporda Gün Öncesi Piyasası nda fiyat oluşumu ve Dengeleme Güç Piyasası nda verilen talimatlar incelenmektedir. Yönetici Özeti

Detaylı

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu 33. Hafta (14.8.217-2.8.217) 33. haftada (14 Ağustos- 2 Ağustos), * Haftalık PTF ortalamasının 13,51 TL/MWh azalması, * Hidrolik kaynaklı üretim miktarının 26.724 MWh

Detaylı

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu 17. Hafta (25.4.216-1.5.216) 17. haftada (25 Nisan-1 Mayıs), * Haftalık üretim miktarının 147.1 MWh artarak, %3 oranında değişime uğraması, * Haftalık üretimde Kömür

Detaylı

Merkezi Limit Teoremi

Merkezi Limit Teoremi Örnekleme Dağılımı Merkezi Limit Teoremi Şimdiye kadar normal dağılıma uygun olan veriler ile ilgili örnekler incelendi. Çarpıklık gösteren veriler söz konusu olduğunda ne yapılması gerekir? Hala normal

Detaylı

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu 35. Hafta (29.8.216-4.9.216) 35. haftada (29 Ağustos - 4 Eylül), * Haftalık üretim miktarının % 3,4 (195.266 MWh, saatlik ortalama 1162 MWh) azalması, * Haftalık PTF

Detaylı

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu 23. Hafta (5.6.217-11.6.217) 23. haftada (5 Haziran - 11 Haziran), * Haftalık PTF ortalamasının 2,65 TL/MWh azalması, * Doğalgaz kaynaklı üretim miktarının 136.423 MWh

Detaylı

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu 43. Hafta (23.1.217-29.1.217) 43. haftada (23 Ekim - 29 Ekim), *Haftalık PTF ortalamasının,4 TL/MWh azalması, *Doğalgaz kaynaklı üretim miktarının 142.46 MWh (saatlik

Detaylı

49. haftada (05 Aralık - 11 Aralık), * Haftalık toplam fark tutarının olması,

49. haftada (05 Aralık - 11 Aralık), * Haftalık toplam fark tutarının olması, Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu 49. Hafta (5.12.216-11.12.216) 49. haftada (5 Aralık - 11 Aralık), * Haftalık PTF ortalamasının 15,2 TL/MWh artması, * Haftalık fiyattan bağımsız satış miktarının %16

Detaylı

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu 4. Hafta (23.1.217-29.1.217) 4. haftada (23 Ocak - 29 Ocak), * Haftalık PTF ortalamasının 36,79 TL/MWh artması, * Doğalgaz kaynaklı üretim miktarının 364.83 MWh (saatlik

Detaylı

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu 52. Hafta (26.12.216-1.1.217) 52. haftada (26 Aralık - 1 Ocak), * Haftalık PTF ortalamasının 13,9 TL/MWh azalması, * Haftalık satış yönünde eşleşen blok miktarının %25

Detaylı

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu 51. Hafta (19.12.216-25.12.216) 51. haftada (19 Aralık - 25 Aralık), * Haftalık PTF ortalamasının 97,94 TL/MWh artması, * Haftalık satış yönünde eşleşen blok miktarının

Detaylı

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu 8. Hafta (2.2.217-26.2.217) 8. haftada (2 Şubat - 26 Şubat), * Haftalık PTF ortalamasının 5,2 TL/MWh düşmesi, * Doğalgaz kaynaklı üretim miktarının 172.4 MWh (saatlik

Detaylı

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu 9. Hafta (27.2.217-5.3.217) 9. haftada (27 Şubat - 5 Mart), * Haftalık PTF ortalamasının 7,16 TL/MWh düşmesi, * Doğalgaz kaynaklı üretim miktarının 123.919 MWh (saatlik

Detaylı

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu 11. Hafta (13.3.217-19.3.217) 11. haftada (13 Mart - 19 Mart), * Haftalık PTF ortalamasının 2,11 TL/MWh artması, * Doğalgaz kaynaklı üretim miktarının 227.42 MWh (saatlik

Detaylı

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu 41. Hafta (1.1.216-16.1.216) 41. haftada (1 Ekim - 16 Ekim), * Haftalık PTF ortalamasının 18,6 TL/MWh azalması, * Haftalık fiyattan bağımsız satış miktarının %12 (13.433

Detaylı

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu 26. Hafta (27.6.216-3.7.216) 26. haftada (27 Haziran - 3 Temmuz), * Haftalık üretim miktarının %3 (194.116 MWh, saatlik ortalama 1.156 MWh) azalması, * İkili anlaşma

Detaylı

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu 37. Hafta (12.9.216-18.9.216) 37. haftada (12 Eylül - 18 Eylül), * Haftalık üretim miktarının % 25,78 ( 1.372.915 MWh, saatlik ortalama 8.172 MWh) azalması, * Haftalık

Detaylı

43. haftada (24 Ekim - 30 Ekim),

43. haftada (24 Ekim - 30 Ekim), Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu 43. Hafta (24.1.216-3.1.216) 43. haftada (24 Ekim - 3 Ekim), * Haftalık PTF ortalamasının 13,4 TL/MWh azalması, * Haftalık fiyattan bağımsız satış miktarının %15 (151.718

Detaylı

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu 28. Hafta (11.7.216-17.7.216) 28. haftada (11 Temmuz - 17 Temmuz), * Haftalık üretim miktarının %3 (haftalık 1.333.65 MWh, saatlik ortalama 7.935 MWh) artması, * 11-17

Detaylı

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu 27. Hafta (4.7.216-1.7.216) 27. haftada (4 Temmuz - 1 Temmuz), * Haftalık üretim miktarının %22 (1.242.741 MWh, saatlik ortalama 7.397 MWh) azalması, * İkili anlaşma

Detaylı

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu 29. Hafta (18.7.216-24.7.216) 29. haftada (18 Temmuz - 24 Temmuz), * Haftalık üretim miktarının %1'lik değişime uğraması, * Haftalık PTF ortalamasının 13,18 TL/MWh düşmesi,

Detaylı

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu 31. Hafta (1.8.216-7.8.216) 31. haftada (1 Ağustos - 7 Ağustos), * Haftalık üretim miktarının %2,1 artış göstermesi, * Haftalık PTF ortalamasının 1,36 TL/MWh artması,

Detaylı

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu 21. Hafta (23.5.216-29.5.216) 21. haftada (23 Mayıs-29 Mayıs), * Gün İçi Piyasası hacmindeki %24'lük artış, * Gün Öncesi Piyasası hacminin 41.873 MWh artması, * DGP

Detaylı

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu 23. Hafta (6.6.216-12.6.216) 23. haftada (6 Haziran-12 Haziran), * Haftalık üretim miktarının 58.97 MWh azalarak, %1.1 oranında değişime uğraması, * Rüzgar santrallerinin

Detaylı

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu 4.4.216-1.4.216 4-1 Nisan haftasında, * Haftalık üretim miktarı 88.79 MWh azalarak, %2 oranında değişime uğramıştır. * Haftalık ikili anlaşma mikarının bir önceki haftaya

Detaylı

* Haftalık fiyattan bağımsız satış miktarının %21 ( MWh, saatlik ortalama MWh) artması,

* Haftalık fiyattan bağımsız satış miktarının %21 ( MWh, saatlik ortalama MWh) artması, Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu 48. Hafta (28.11.216-4.12.216) 48. haftada (28 Kasım - 4 Aralık), * Haftalık fiyattan bağımsız satış miktarının %21 (2.876 MWh, saatlik ortalama 1.196 MWh) artması,

Detaylı

EİGM HAFTALIK PİYASA GÖZLEM RAPORU

EİGM HAFTALIK PİYASA GÖZLEM RAPORU EİGM HAFTALIK PİYASA GÖZLEM RAPORU YIL: 217 HAFTA: 42 SAYI: 223 25 lık PTF-SMF Grafiği 2 15 1 5 16 Ekim Pazartesi 17 Ekim Salı 18 Ekim Çarşamba 19 Ekim Perşembe 2 Ekim Cuma 21 Ekim Cumartesi 22 Ekim Pazar

Detaylı

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu 19. Hafta (9.5.216-15.5.216) 19. haftada (9 Mayıs-15 Mayıs), * Haftalık PTF ortalamasının 19,5 TL/MWh düşmesi, * Doğalgaz-LNG kaynaklı santrallerin üretimindeki 164.397

Detaylı

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu 22. Hafta (3.5.216-5.6.216) 22. haftada (3 Mayıs-5 Haziran), * Haftalık üretim miktarının 118.685 MWh artarak, %2.5 oranında değişime uğraması, * Doğalgaz kaynaklı üretimin

Detaylı

42. haftada (17 Ekim - 23 Ekim), * Haftalık PTF ortalamasının değişmemesi,

42. haftada (17 Ekim - 23 Ekim), * Haftalık PTF ortalamasının değişmemesi, Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu 42. Hafta (17.1.216-23.1.216) 42. haftada (17 Ekim - 23 Ekim), * Haftalık PTF ortalamasının değişmemesi, * Haftalık fiyattan bağımsız satış miktarının %5 (53.329MWh,

Detaylı

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu 25. Hafta (2.6.216-26.6.216) 25. haftada (2 Haziran - 26 Haziran), * Haftalık üretim miktarının %12,3 (632.981 MWh, saatlik ortalama 3.767 MWh) artması, * 23 Haziran

Detaylı

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu

Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu Elektrik Piyasaları Haftalık Raporu 18. Hafta (2.5.216-8.5.216) 18. haftada (2 Mayıs - 8 Mayıs), * Haftalık üretim miktarının 76.412 MWh azalarak %1,53 oranında değişime uğraması, * YEKDEM'de yer alan

Detaylı

Elektrik Piyasası. Nezir AY. TEİAŞ Elektrik Piyasa Hizmetleri ve Mali Uzlaştırma Dairesi Başkanı. Marmara Enerji Forumu 07-08 Eylül 2007 İstanbul

Elektrik Piyasası. Nezir AY. TEİAŞ Elektrik Piyasa Hizmetleri ve Mali Uzlaştırma Dairesi Başkanı. Marmara Enerji Forumu 07-08 Eylül 2007 İstanbul Elektrik Piyasası Nezir AY TEİAŞ Elektrik Piyasa Hizmetleri ve Mali Uzlaştırma Dairesi Başkanı Marmara Enerji Forumu 07-08 Eylül 2007 İstanbul Piyasa Mali Uzlaştırma Merkezi 1 GÜNDEM Elektrik Piyasası

Detaylı

Güçlü, Gelişen, Şeffaf Bir Piyasa İçin. Gün Öncesi Piyasası. Kadir ÜNAL Gün Öncesi Piyasası Müdürlüğü. 11 Ekim 2011 Rixos Oteli - Ankara

Güçlü, Gelişen, Şeffaf Bir Piyasa İçin. Gün Öncesi Piyasası. Kadir ÜNAL Gün Öncesi Piyasası Müdürlüğü. 11 Ekim 2011 Rixos Oteli - Ankara Güçlü, Gelişen, Şeffaf Bir Piyasa İçin Gün Öncesi Piyasası Kadir ÜNAL Gün Öncesi Piyasası Müdürlüğü 11 Ekim 2011 Rixos Oteli - Ankara Güçlü, Gelişen, Şeffaf Bir Piyasa İçin 2 Neden Gün Öncesi Piyasası

Detaylı

DUY da Gerçekleştirilmesi Planlanan Son Değişiklikler. İbrahim Etem ERTEN

DUY da Gerçekleştirilmesi Planlanan Son Değişiklikler. İbrahim Etem ERTEN GÜN ÖNCESİ PİYASASI VE PİYASA YÖNETİM SİSTEMİ (MMS) EĞİTİMİ 10-11 Ekim 2011 Ankara DUY da Gerçekleştirilmesi Planlanan Son Değişiklikler İbrahim Etem ERTEN DGP kapsamında SMF nin belirlenmesi DGP kapsamında

Detaylı

2016 YILI ELEKTRİK PİYASASI ÖZET BİLGİLER RAPORU

2016 YILI ELEKTRİK PİYASASI ÖZET BİLGİLER RAPORU 216 YILI ELEKTRİK PİYASASI ÖZET BİLGİLER RAPORU GİRİŞ PTF ortalamasının 215 yılına göre % 1,8 artışla 14,6 TL/MWh olarak hesaplanması, Türkiye kurulu gücünün 4.91 MW artışla 77.789 MW olması, Yıllık üretim

Detaylı

EİGM HAFTALIK PİYASA GÖZLEM RAPORU

EİGM HAFTALIK PİYASA GÖZLEM RAPORU YIL: 215 HAFTA: 39 SAYI: 117 3 Haftalık PTF - SMF Grafiği PTF SMF 25 2 15 1 5 21 Eylül Pazartesi 22 Eylül Salı 23 Eylül Çarşamba 24 Eylül Perşembe 25 Eylül Cuma 26 Eylül Cumartesi 27 Eylül Pazar Bu raporda

Detaylı

Elektrik piyasaları, sistem arz ve talebi eşitleme (dengeleme) esasına dayanır.

Elektrik piyasaları, sistem arz ve talebi eşitleme (dengeleme) esasına dayanır. GİRİŞİŞ Elektrik piyasaları, sistem arz ve talebi eşitleme (dengeleme) esasına dayanır. Dengeleme mekanizmasının amacı sistem arz güvenliğinin ve enerji kalitesinin sağlanmasıdır. Yeni dönemde dengeleme

Detaylı

8.Hafta. Değişkenlik Ölçüleri. Öğr.Gör.Muhsin ÇELİK. Uygun değişkenlik ölçüsünü hesaplayıp yorumlayabilecek,

8.Hafta. Değişkenlik Ölçüleri. Öğr.Gör.Muhsin ÇELİK. Uygun değişkenlik ölçüsünü hesaplayıp yorumlayabilecek, İSTATİSTİK 8.Hafta Değişkenlik Ölçüleri Hedefler Bu üniteyi çalıştıktan sonra; Uygun değişkenlik ölçüsünü hesaplayıp yorumlayabilecek, Serilerin birbirlerine değişkenliklerini yorumlayabileceksiniz. 2

Detaylı

EİGM HAFTALIK PİYASA GÖZLEM RAPORU

EİGM HAFTALIK PİYASA GÖZLEM RAPORU YIL: 215 HAFTA: 35 SAYI: 113 25 Haftalık PTF - SMF Grafiği PTF SMF 2 15 1 5 24 Ağustos Pazartesi 25 Ağustos Salı 26 Ağustos Çarşamba 27 Ağustos Perşembe 28 Ağustos Cuma 29 Ağustos Cumartesi 3 Ağustos Pazar

Detaylı

İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ...

İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ... İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ... v GİRİŞ... 1 1. İSTATİSTİK İN TARİHÇESİ... 1 2. İSTATİSTİK NEDİR?... 3 3. SAYISAL BİLGİDEN ANLAM ÇIKARILMASI... 4 4. BELİRSİZLİĞİN ELE ALINMASI... 4 5. ÖRNEKLEME... 5 6. İLİŞKİLERİN

Detaylı

Verilerin Özetlenmesinde Kullanılan Sayısal Yöntemler

Verilerin Özetlenmesinde Kullanılan Sayısal Yöntemler Verilerin Özetlenmesinde Kullanılan Sayısal Yöntemler Merkezi Eğilim Ölçüleri Merkezi eğilim ölçüsü, bir veri setindeki merkezi, yada tipik, tek bir değeri ifade eder. Nicel veriler için, reel sayı çizgisindeki

Detaylı

GİP Ekranları Tarafında Yapılan Geliştirmeler

GİP Ekranları Tarafında Yapılan Geliştirmeler 1) Saatlik Teklifler Tablosu GİP Ekranları Tarafında Yapılan Geliştirmeler a) Saatlik Teklifler ekranında AOF (TL/MWh) sütununun sol yanına "PTF (TL/MWh)" sütunu eklenmiştir. b) Blok Teklif Ekranında yer

Detaylı

Güçlü, Gelişen, Şeffaf Bir Piyasa İçin

Güçlü, Gelişen, Şeffaf Bir Piyasa İçin Güçlü, Gelişen, Şeffaf Bir Piyasa İçin Gün Öncesi Piyasası Abdülkadir ONGUN Gün Öncesi Piyasası Müdürlüğü 18 Kasım 2011 WOW - İstanbul Güçlü, Gelişen, Şeffaf Bir Piyasa İçin 2 Elektrik Piyasası Genel Bakış

Detaylı

BÖLÜM 5 MERKEZİ EĞİLİM ÖLÇÜLERİ

BÖLÜM 5 MERKEZİ EĞİLİM ÖLÇÜLERİ 1 BÖLÜM 5 MERKEZİ EĞİLİM ÖLÇÜLERİ Gözlenen belli bir özelliği, bu özelliğe ilişkin ölçme sonuçlarını yani verileri kullanarak betimleme, istatistiksel işlemlerin bir boyutunu oluşturmaktadır. Temel sayma

Detaylı

ELEKTRİK PİYASALARI 2015 YILI VERİLERİ PİYASA OPERASYONLARI DİREKTÖRLÜĞÜ

ELEKTRİK PİYASALARI 2015 YILI VERİLERİ PİYASA OPERASYONLARI DİREKTÖRLÜĞÜ ELEKTRİK PİYASALARI 2015 YILI VERİLERİ PİYASA OPERASYONLARI DİREKTÖRLÜĞÜ 1 GENEL MÜDÜR SUNUŞU; Gündelik hayatın vazgeçilmez unsuru haline gelen enerji, bireylerin yaşamında ve ülkelerin sosyo-ekonomik

Detaylı

TUREK 2015 RES lerde Üretim Tahminleri ve Elektrik Satışı. Fatih Yazıtaş 05.11.2015

TUREK 2015 RES lerde Üretim Tahminleri ve Elektrik Satışı. Fatih Yazıtaş 05.11.2015 TUREK 2015 RES lerde Üretim Tahminleri ve Elektrik Satışı Fatih Yazıtaş 05.11.2015 Gündem Elektrik Piyasası & EPİAŞ Gün Öncesi Piyasası ve Tahminleme (RES ler) Gün İçi Piyasası YEKDEM 2 Enerji Piyasaları

Detaylı

EİGM HAFTALIK PİYASA GÖZLEM RAPORU

EİGM HAFTALIK PİYASA GÖZLEM RAPORU YIL: 215 HAFTA: 14 SAYI: 92 3 25 PTF SMF Haftalık PTF - SMF Grafiği 2 15 1 5 3 Mart Pazartesi 31 Mart Salı 1 Nisan Çarşamba 2 Nisan Perşembe 3 Nisan Cuma 4 Nisan Cumartesi 5 Nisan Pazar Bu raporda Gün

Detaylı

VOB ELEKTRİK VADELİ İŞLEM SÖZLEŞMELERİ

VOB ELEKTRİK VADELİ İŞLEM SÖZLEŞMELERİ EYLÜL 2011 VOB ELEKTRİK VADELİ İŞLEM SÖZLEŞMELERİ Sözleşme, Araştırma ve İstatistik Müdürlüğü İÇİNDEKİLER Türkiye Elektrik Piyasası» Piyasanın Yapısı» Gün Öncesi Planlama» Fiyat Oluşumu Elektrik Vadeli

Detaylı

Hipotez Testleri. Mühendislikte İstatistik Yöntemler

Hipotez Testleri. Mühendislikte İstatistik Yöntemler Hipotez Testleri Mühendislikte İstatistik Yöntemler Hipotez Testleri Parametrik Testler ( z ve t testleri) Parametrik Olmayan Testler (χ 2 Testi) Hipotez Testleri Ana Kütle β( µ, σ ) Örnek Kütle b ( µ

Detaylı

DENGELEME UZLAŞTIRMA YÖNETMELİĞİ UYGULAMALARI İSMAİL ÖZÇELİK PİYASA İŞLEMLERİ VE PROJE MÜDÜRÜ

DENGELEME UZLAŞTIRMA YÖNETMELİĞİ UYGULAMALARI İSMAİL ÖZÇELİK PİYASA İŞLEMLERİ VE PROJE MÜDÜRÜ DENGELEME UZLAŞTIRMA YÖNETMELİĞİ UYGULAMALARI İSMAİL ÖZÇELİK PİYASA İŞLEMLERİ VE PROJE MÜDÜRÜ 30/09/2009 1 Gündem Piyasanın Gelişimi Gün Öncesi Planlama Dengeleme Güç Piyasası Saatlik Uzlaştırma Denge

Detaylı

BÖLÜM 6 MERKEZDEN DAĞILMA ÖLÇÜLERİ

BÖLÜM 6 MERKEZDEN DAĞILMA ÖLÇÜLERİ 1 BÖLÜM 6 MERKEZDEN DAĞILMA ÖLÇÜLERİ Gözlenen belli bir özelliği, bu özelliğe ilişkin ölçme sonuçlarını yani verileri kullanarak betimleme, istatistiksel işlemlerin bir boyutunu oluşturmaktadır. Temel

Detaylı

Popülasyon Ortalamasının Tahmin Edilmesi

Popülasyon Ortalamasının Tahmin Edilmesi Güven Aralıkları Popülasyon Ortalamasının Tahmin Edilmesi Tanımlar: Nokta Tahmini Popülasyon parametresi hakkında tek bir rakamdan oluşan tahmindir. Popülasyon ortalaması ile ilgili en iyi nokta tahmini

Detaylı

TEMİNAT HESAPLAMA PROSEDÜRÜ

TEMİNAT HESAPLAMA PROSEDÜRÜ TEMİNAT HESAPLAMA PROSEDÜRÜ Amaç MADDE 1 (1) Bu Prosedürün amacı piyasa katılımcılarının piyasaya ilişkin yükümlülüklerini yerine getirememesi veya faaliyetlerini gerçekleştirememesi durumunda, katılımcılar

Detaylı

OLASILIK ve İSTATİSTİK Hipotez Testleri

OLASILIK ve İSTATİSTİK Hipotez Testleri OLASILIK ve İSTATİSTİK Hipotez Testleri Yrd.Doç.Dr. Pınar YILDIRIM Okan Üniversitesi Mühendislik ve Mimarlık Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Hipotezler ve Testler Hipotez, kitleye(yığına) ait

Detaylı

Sürekli Rastsal Değişkenler

Sürekli Rastsal Değişkenler Sürekli Rastsal Değişkenler Normal Dağılım: Giriş Normal Dağılım: Tamamen ortalaması ve standart sapması ile tanımlanan bir rastsal değişken, X, için oluşturulan sürekli olasılık dağılımına normal dağılım

Detaylı

Elektrik Piyasası / 2014 Yılı Piyasa Gelişim Raporu

Elektrik Piyasası / 2014 Yılı Piyasa Gelişim Raporu Elektrik Piyasası / 2014 Yılı Piyasa Gelişim Raporu II Bu raporda yer alan tüm bilgi, tablo ve şekillerin her hakkı saklıdır. Kaynak gösterilmeden kullanılamaz. T.C. ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU Strateji

Detaylı

Türkiye Toptan Elektrik Piyasası Piyasa Mekanizmaları

Türkiye Toptan Elektrik Piyasası Piyasa Mekanizmaları YTL/MWh YTL/MWh SMF Piyasa Takas Fiyatı PTF Miktar MW MW Türkiye Toptan Elektrik Piyasası Piyasa Mekanizmaları Uygar Yörük Kıdemli Müdür, Deloitte Danışmanlık Deloitte Danışmanlık A.Ş. İstanbul, 22 Mayıs

Detaylı

2. REGRESYON ANALİZİNİN TEMEL KAVRAMLARI Tanım

2. REGRESYON ANALİZİNİN TEMEL KAVRAMLARI Tanım 2. REGRESYON ANALİZİNİN TEMEL KAVRAMLARI 2.1. Tanım Regresyon analizi, bir değişkenin başka bir veya daha fazla değişkene olan bağımlılığını inceler. Amaç, bağımlı değişkenin kitle ortalamasını, açıklayıcı

Detaylı

Güçlü, Gelişen, Şeffaf Bir Piyasa İçin GÜN ÖNCESİ PİYASASI TEKLİF VERME YAKLAŞIMLARI 11.10.2011

Güçlü, Gelişen, Şeffaf Bir Piyasa İçin GÜN ÖNCESİ PİYASASI TEKLİF VERME YAKLAŞIMLARI 11.10.2011 Güçlü, Gelişen, Şeffaf Bir Piyasa İçin GÜN ÖNCESİ PİYASASI TEKLİF VERME YAKLAŞIMLARI 11.10.2011 Güçlü, Gelişen, Şeffaf Bir Piyasa İçin 2 Neden Gün Öncesi Piyasası Gün Öncesi Piyasasının Amacı Piyasa katılımcılarına,

Detaylı

BÖLÜM 12 STUDENT T DAĞILIMI

BÖLÜM 12 STUDENT T DAĞILIMI 1 BÖLÜM 12 STUDENT T DAĞILIMI 'Student t dağılımı' ya da kısaca 't dağılımı'; normal dağılım ve Z dağılımının da içerisinde bulunduğu 'sürekli olasılık dağılımları' ailesinde yer alan dağılımlardan bir

Detaylı

T TESTİ: ORTALAMALAR ARASI FARKLARIN TEST EDİLMESİ. Yrd. Doç. Dr. C. Deha DOĞAN

T TESTİ: ORTALAMALAR ARASI FARKLARIN TEST EDİLMESİ. Yrd. Doç. Dr. C. Deha DOĞAN T TESTİ: ORTALAMALAR ARASI FARKLARIN TEST EDİLMESİ Yrd. Doç. Dr. C. Deha DOĞAN Gruplara ait ortalamalar elde edildiğinde, farklı olup olmadıkları ilk bakışta belirlenemez. Ortalamalar arsında bulunan

Detaylı

TANIMLAYICI İSTATİSTİKLER

TANIMLAYICI İSTATİSTİKLER TANIMLAYICI İSTATİSTİKLER Tanımlayıcı İstatistikler ve Grafikle Gösterim Grafik ve bir ölçüde tablolar değişkenlerin görsel bir özetini verirler. İdeal olarak burada değişkenlerin merkezi (ortalama) değerlerinin

Detaylı

SÜREKLİ OLASILIK DAĞILIŞLARI

SÜREKLİ OLASILIK DAĞILIŞLARI SÜREKLİ OLASILIK DAĞILIŞLARI Sürekli verilerin göstermiş olduğu dağılışa sürekli olasılık dağılışı denir. Sürekli olasılık dağılışlarının fonksiyonlarına yoğunluk fonksiyonu denilmekte ve bu dağılışlarla

Detaylı

YTÜ İktisat Bölümü EKONOMETRİ I Ders Notları

YTÜ İktisat Bölümü EKONOMETRİ I Ders Notları Yıldız Teknik Üniversitesi İktisat Bölümü Ekonometri I Ders Kitabı: J.M. Wooldridge, Introductory Econometrics A Modern Approach, 2nd. edition, Thomson Learning Appendix C: İstatistiksel Çıkarsama Doç.

Detaylı

2012 YILI EĞİTİM KATALOĞU. ETRM ENERJİ DANIŞMANLIK VE RİSK YÖNETİMİ A.Ş Nazlı Naseh-Consultant

2012 YILI EĞİTİM KATALOĞU. ETRM ENERJİ DANIŞMANLIK VE RİSK YÖNETİMİ A.Ş Nazlı Naseh-Consultant 2012 YILI EĞİTİM KATALOĞU ETRM ENERJİ DANIŞMANLIK VE RİSK YÖNETİMİ A.Ş Nazlı Naseh-Consultant ETRM Hakkında ETRM 2010 yılında AS/NEXIA iştiraki olarak kurulmuş ve sadece enerji sektörüne hizmet veren bir

Detaylı

Hipotez Testlerine Giriş. Hipotez Testlerine Giriş

Hipotez Testlerine Giriş. Hipotez Testlerine Giriş Hipotez Testlerine Giriş Hipotez Testlerine Giriş Hipotez Testlerine Giriş Gözlem ya da deneme sonucu elde edilmiş sonuçların, raslantıya bağlı olup olmadığının incelenmesinde kullanılan istatistiksel

Detaylı

14 Ekim 2012. Ders Kitabı: Introductory Econometrics: A Modern Approach (2nd ed.) J. Wooldridge. 1 Yıldız Teknik Üniversitesi

14 Ekim 2012. Ders Kitabı: Introductory Econometrics: A Modern Approach (2nd ed.) J. Wooldridge. 1 Yıldız Teknik Üniversitesi ÇOK DEĞİŞKENLİ REGRESYON ANALİZİ: ÇIKARSAMA Hüseyin Taştan 1 1 Yıldız Teknik Üniversitesi İktisat Bölümü Ders Kitabı: Introductory Econometrics: A Modern Approach (2nd ed.) J. Wooldridge 14 Ekim 2012 Ekonometri

Detaylı

Bir Normal Dağılım Ortalaması İçin Testler

Bir Normal Dağılım Ortalaması İçin Testler Bir Normal Dağılım Ortalaması İçin Testler İÇERİK o Giriş ovaryansı Bilinen Bir Normal Dağılım Ortalaması İçin Hipotez Testler P-değerleri: II. Çeşit hata ve Örnekleme Büyüklüğü Seçimi Örnekleme Büyüklüğü

Detaylı

Genel olarak test istatistikleri. Merkezi Eğilim (Yığılma) Ölçüleri Dağılım (Yayılma) Ölçüleri. olmak üzere 2 grupta incelenebilir.

Genel olarak test istatistikleri. Merkezi Eğilim (Yığılma) Ölçüleri Dağılım (Yayılma) Ölçüleri. olmak üzere 2 grupta incelenebilir. 4.SUNUM Genel olarak test istatistikleri Merkezi Eğilim (Yığılma) Ölçüleri Dağılım (Yayılma) Ölçüleri olmak üzere 2 grupta incelenebilir. 2 Ranj Çeyrek Kayma Çeyrekler Arası Açıklık Standart Sapma Varyans

Detaylı

SÜREKLĠ OLASILIK DAĞILIMLARI

SÜREKLĠ OLASILIK DAĞILIMLARI SÜREKLĠ OLASILIK DAĞILIMLARI Sayı ekseni üzerindeki tüm noktalarda değer alabilen değişkenler, sürekli değişkenler olarak tanımlanmaktadır. Bu bölümde, sürekli değişkenlere uygun olasılık dağılımları üzerinde

Detaylı

ĐŞLE 544 ĐSTATĐSTĐK ARA SINAV 11 Mayıs 2006

ĐŞLE 544 ĐSTATĐSTĐK ARA SINAV 11 Mayıs 2006 ĐŞLE 5 ĐSTATĐSTĐK ARA SINAV Mayıs 00 Adı Soyadı: No: [0 puan] -Bir Üniversitede okutulan derslerin öğrenciler tarafından değerlendirilmesi amacı ile hazırlanan bir anket formundaki sorulardan biri: Aldığınız

Detaylı

Hipotez Testi ENM 5210 İSTATİSTİK VE YAZILIMLA UYGULAMALARI. Ders 4 Minitab da İstatiksel Çıkarım-I. Hipotez Testi. Hipotez Testi

Hipotez Testi ENM 5210 İSTATİSTİK VE YAZILIMLA UYGULAMALARI. Ders 4 Minitab da İstatiksel Çıkarım-I. Hipotez Testi. Hipotez Testi ENM 52 İSTATİSTİK VE YAZILIMLA UYGULAMALARI Ders 4 Minitab da İstatiksel Çıkarım-I (Ortalamalar ve Oranlar İçin ) İstatistiksel Hipotezler İstatistiksel hipotez testi ve parametrelerin güven aralığı tahmini,

Detaylı

ÖRNEKLEME TEORİSİ. Prof.Dr.A.KARACABEY Doç.Dr.F.GÖKGÖZ

ÖRNEKLEME TEORİSİ. Prof.Dr.A.KARACABEY Doç.Dr.F.GÖKGÖZ ÖRNEKLEME TEORİSİ 1 Bir popülasyonu istatistiksel açıdan incelemek ve işlemler yapabilmek için popülasyon içerisinden seçilen örneklemlerden yararlandığımızı söylemiştik. Peki popülasyonun istatistiksel

Detaylı

İçindekiler. Ön Söz... xiii

İçindekiler. Ön Söz... xiii İçindekiler Ön Söz.................................................... xiii Bölüm 1 İstatistiğe Giriş....................................... 1 1.1 Giriş......................................................1

Detaylı

Hatalar Bilgisi ve İstatistik Ders Kodu: Kredi: 3 / ECTS: 5

Hatalar Bilgisi ve İstatistik Ders Kodu: Kredi: 3 / ECTS: 5 Ders Kodu: 0010070021 Kredi: 3 / ECTS: 5 Yrd. Doç. Dr. Serkan DOĞANALP Necmettin Erbakan Üniversitesi Harita Mühendisliği Bölümü Konya 07.01.2015 1 Giriş 2 Giriş Matematiksel istatistiğin konusu yığın

Detaylı

İstatistiksel Yorumlama

İstatistiksel Yorumlama İstatistiksel Yorumlama Amaç, popülasyon hakkında yorumlamalar yapmaktadır. Populasyon Parametre Karar Vermek Örnek İstatistik Tahmin 1 Tahmin Olaylar hakkında tahminlerde bulunmak ve karar vermek zorundayız

Detaylı

BÖLÜM 13 HİPOTEZ TESTİ

BÖLÜM 13 HİPOTEZ TESTİ 1 BÖLÜM 13 HİPOTEZ TESTİ Bilimsel yöntem aşamalarıyla tanımlanmış sistematik bir bilgi üretme biçimidir. Bilimsel yöntemin aşamaları aşağıdaki gibi sıralanabilmektedir (Karasar, 2012): 1. Bir problemin

Detaylı

İstatistik Dersi Çalışma Soruları Arasınav(Matematik Müh. Bölümü-2014)

İstatistik Dersi Çalışma Soruları Arasınav(Matematik Müh. Bölümü-2014) İstatistik Dersi Çalışma Soruları Arasınav(Matematik Müh. Bölümü-2014) S-1) Bir otoyol üzerinde radarla hız kontrolü yapan, polis ekipler tarafından tespit edilen tane aracın hızları aşağıdaki tabloda

Detaylı

Yapılan alan araştırması sonucunda aşağıdaki sonuçlar elde edilmiştir. ( ) ( ) ( ) ( )

Yapılan alan araştırması sonucunda aşağıdaki sonuçlar elde edilmiştir. ( ) ( ) ( ) ( ) İKİ DEĞİŞKENLİ OLASILIK Rassal bir deneme yapılmakta ve farklı iki olay ile ilgilenilmektedir. A 1, A 2,,A i olayları bağdaşmaz ve bütünü kapsayıcıdır. B 1, B 2,,B j olayları bağdaşmaz ve bütünü kapsayıcıdır.

Detaylı

YTÜ İktisat Bölümü EKONOMETRİ I Ders Notları

YTÜ İktisat Bölümü EKONOMETRİ I Ders Notları Yıldız Teknik Üniversitesi İktisat Bölümü Ekonometri I Ders Kitabı: J.M. Wooldridge, Introductory Econometrics A Modern Approach, 2nd. ed., 2002, Thomson Learning. Ch. 5: SEKK (OLS) nin Asimptotik Özellikleri

Detaylı

RASSAL DEĞİŞKENLER VE OLASILIK DAĞILIMLARI. Yrd. Doç. Dr. Emre ATILGAN

RASSAL DEĞİŞKENLER VE OLASILIK DAĞILIMLARI. Yrd. Doç. Dr. Emre ATILGAN RASSAL DEĞİŞKENLER VE OLASILIK DAĞILIMLARI Yrd. Doç. Dr. Emre ATILGAN 1 RASSAL DEĞİŞKENLER VE OLASILIK DAĞILIMLARI Olasılığa ilişkin olayların çoğunluğunda, deneme sonuçlarının bir veya birkaç yönden incelenmesi

Detaylı

Türkiye Elektrik Talebinin Profiller Üzerinden Analizi

Türkiye Elektrik Talebinin Profiller Üzerinden Analizi Türkiye Elektrik Talebinin Profiller Üzerinden Analizi 2011 yılı Temmuz ayında, tarife grupları arasındaki çapraz sübvansiyonun ne kadar olduğu konusunda çalışmalara bakarken, acaba bunun modelleme yoluyla

Detaylı

Meslek lisesi ve devlet lisesine giden N tane öğrenci olduğu ve bunların yıllık okul harcamalarına ait verilerin olduğu varsayılsın.

Meslek lisesi ve devlet lisesine giden N tane öğrenci olduğu ve bunların yıllık okul harcamalarına ait verilerin olduğu varsayılsın. KUKLA DEĞİŞKENLİ MODELLER Bir kukla değişkenli modeller (Varyans Analiz Modelleri) Kukla değişkenlerin diğer kantitatif değişkenlerle alındığı modeller (Kovaryans Analizi Modeller) Kukla değişkenlerin

Detaylı

BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ İÇİN İŞLETME İSTATİSTİĞİ

BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ İÇİN İŞLETME İSTATİSTİĞİ SAKARYA ÜNİVERSİTESİ BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ İÇİN İŞLETME İSTATİSTİĞİ Hafta 13 Yrd. Doç. Dr. Halil İbrahim CEBECİ Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir. "Uzaktan

Detaylı

Türkiye Elektrik. İbrahim Etem ERTEN. OSB Eğitimi 26 Mart 2012 Afyon

Türkiye Elektrik. İbrahim Etem ERTEN. OSB Eğitimi 26 Mart 2012 Afyon Türkiye Elektrik Piyasası ve DUY İbrahim Etem ERTEN Grup Başkanı - Enerji Uzmanı OSB Eğitimi 26 Mart 2012 Afyon Hızlı talep artışı: Yatırım ihtiyacı ve fırsatlar Rekabetçi piyasaların rolü Yüksek ithalat

Detaylı

TEMEL İSTATİSTİK BİLGİSİ. İstatistiksel verileri tasnif etme Verilerin grafiklerle ifade edilmesi Vasat ölçüleri Standart puanlar

TEMEL İSTATİSTİK BİLGİSİ. İstatistiksel verileri tasnif etme Verilerin grafiklerle ifade edilmesi Vasat ölçüleri Standart puanlar TEMEL İSTATİSTİK BİLGİSİ İstatistiksel verileri tasnif etme Verilerin grafiklerle ifade edilmesi Vasat ölçüleri Standart puanlar İstatistiksel Verileri Tasnif Etme Verileri daha anlamlı hale getirmek amacıyla

Detaylı

SIRADAN EN KÜÇÜK KARELER (OLS)

SIRADAN EN KÜÇÜK KARELER (OLS) SIRADAN EN KÜÇÜK KARELER (OLS) YÖNTEMİNİN ASİMPTOTİK ÖZELLİKLERİ Hüseyin Taştan 1 1 Yıldız Teknik Üniversitesi İktisat Bölümü Ders Kitabı: Introductory Econometrics: A Modern Approach (2nd ed.) J. Wooldridge

Detaylı

Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği Nihai Dönem Düzenlemeleri. Kullanıcı Prosedürleri - Kısım I: Piyasa İşlemleri

Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği Nihai Dönem Düzenlemeleri. Kullanıcı Prosedürleri - Kısım I: Piyasa İşlemleri Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği Nihai Dönem Düzenlemeleri Kullanıcı Prosedürleri - Kısım I: Piyasa İşlemleri Gündem KISIM I PİYASA İŞLEMLERİ Nihai Dönem Düzenlemeleri İle Gelen Temel Değişiklikler

Detaylı

OLS Yönteminin Asimptotik (Büyük Örneklem) Özellikleri SIRADAN EN KÜÇÜK KARELER (OLS) Asimptotik Özellikler: Tutarlılık. Asimptotik Özellikler

OLS Yönteminin Asimptotik (Büyük Örneklem) Özellikleri SIRADAN EN KÜÇÜK KARELER (OLS) Asimptotik Özellikler: Tutarlılık. Asimptotik Özellikler 1 SIRADAN EN KÜÇÜK KARELER (OLS) YÖNTEMİNİN ASİMPTOTİK ÖZELLİKLERİ Hüseyin Taştan 1 1 Yıldız Teknik Üniversitesi İktisat Bölümü Ders Kitabı: Introductory Econometrics: A Modern Approach (2nd ed.) J. Wooldridge

Detaylı

K-S Testi hipotezde ileri sürülen dağılımla örnek yığılmalı dağılım fonksiyonunun karşılaştırılması ile yapılır.

K-S Testi hipotezde ileri sürülen dağılımla örnek yığılmalı dağılım fonksiyonunun karşılaştırılması ile yapılır. İstatistiksel güven aralıkları uygulamalarında normallik (normal dağılıma uygunluk) oldukça önemlidir. Kullanılan parametrik istatistiksel tekniklerin geçerli olabilmesi için populasyon şans değişkeninin

Detaylı

Elektrik Piyasası Sektör Raporu Mayıs/2016

Elektrik Piyasası Sektör Raporu Mayıs/2016 Elektrik Piyasası Sektör Raporu I GİRİŞ Bu rapor, elektrik piyasasında faaliyette bulunan lisans sahibi şirketlerin Kurumumuza sunmuş oldukları bildirimler esas alınarak hazırlanmıştır. Rapordaki lisanslı

Detaylı

Elektrik Piyasası Sektör Raporu Nisan/2016

Elektrik Piyasası Sektör Raporu Nisan/2016 Elektrik Piyasası Sektör Raporu I GİRİŞ Bu rapor, elektrik piyasasında faaliyette bulunan lisans sahibi şirketlerin Kurumumuza sunmuş oldukları bildirimler esas alınarak hazırlanmıştır. Rapordaki lisanslı

Detaylı

Temel İstatistik. Y.Doç.Dr. İbrahim Turan Mart Tanımlayıcı İstatistik. Dağılımları Tanımlayıcı Ölçüler Dağılış Ölçüleri

Temel İstatistik. Y.Doç.Dr. İbrahim Turan Mart Tanımlayıcı İstatistik. Dağılımları Tanımlayıcı Ölçüler Dağılış Ölçüleri Temel İstatistik Tanımlayıcı İstatistik Dağılımları Tanımlayıcı Ölçüler Dağılış Ölçüleri Y.Doç.Dr. İbrahim Turan Mart 2011 DAĞILIM / YAYGINLIK ÖLÇÜLERİ Verilerin değişkenlik durumu ve dağılışın şeklini

Detaylı

ARALIK TAHMİNİ (INTERVAL ESTIMATION):

ARALIK TAHMİNİ (INTERVAL ESTIMATION): YTÜ-İktisat İstatistik II Aralık Tahmini I 1 ARALIK TAHMİNİ INTERVAL ESTIMATION): Nokta tahmininde ilgilenilen anakütle parametresine ilişkin örneklem bilgisinden hareketle tek bir sayı üretilir. Bir nokta

Detaylı

Elektrik Piyasası Sektör Raporu Haziran/2016

Elektrik Piyasası Sektör Raporu Haziran/2016 Elektrik Piyasası Sektör Raporu I GİRİŞ Bu rapor, elektrik piyasasında faaliyette bulunan lisans sahibi şirketlerin Kurumumuza sunmuş oldukları bildirimler esas alınarak hazırlanmıştır. Rapordaki lisanslı

Detaylı