OF TİCARET VE SANAYİ ODASI OF SANAYİ PROFİLİ VE ÜYE MEMNUNİYETİ ARAŞTIRMASI

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "OF TİCARET VE SANAYİ ODASI OF SANAYİ PROFİLİ VE ÜYE MEMNUNİYETİ ARAŞTIRMASI"

Transkript

1 2010 OF TİCARET VE SANAYİ ODASI OF SANAYİ PROFİLİ VE ÜYE MEMNUNİYETİ ARAŞTIRMASI

2 KISALTMALAR DİZİNİ AB: Avrupa Birliği ABD: Amerika BirleĢik Devletleri AR-GE: AraĢtırma GeliĢtirme BBDK: Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu BDT: Bağımsız Devletler Topluluğu BSS: Büyük Sanayi Sitesi CE: AB Uygunluk ĠĢareti DPT: Devlet Planlama TeĢkilatı DTM: DıĢ Ticaret MüsteĢarlığı FAO: BirleĢmiĢ Milletler Dünya Gıda ve Tarım Örgütü FED: ABD Merkez Bankası FKA: Fransız Kalkınma Ajansı G-20: GeliĢmekte olan 20 ülke GAP: Güneydoğu Anadolu Projesi GĠB: Gelir Ġdaresi BaĢkanlığı GSMH: Gayri Safi Milli Hâsıla GSYĠH: Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla IMF: Uluslararası Para Fonu ISO: Uluslararası Standart Organizasyonu ĠGE: Ġnsani GeliĢme Endeksi KDV: Katma Değer Vergisi KOBĠ: Küçük ve Orta Boy Ġsletmeler KOSGEB: Küçük ve Orta Ölçekli Sanayi GeliĢtirme ve Destekleme Ġdaresi BaĢkanlığı KSS: Küçük Sanayi Sitesi OHSAS: Ġs Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi OSB: Organize Sanayi Bölgesi ÖTV: Özel Tüketim Vergisi SDS: Sektörel DıĢ Ticaret ġirketleri SGK: Sosyal Güvenlik Kurumu TCMB: Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası TEFE: Toptan EĢya Fiyat Endeksi TĠM: Türkiye Ġhracatçılar Meclisi TKB: Türkiye Kalkınma Bankası TPE: Türk Patent Enstitüsü TSE: Türk Standardları Enstitüsü OF TSO: Of Ticaret ve Sanayi Odası TUĠK: Türkiye Ġstatistik Kurumu TÜFE: Tüketici Fiyat Endeksi WTO Dünya Ticaret Örgütü

3 TABLOLAR DİZİNİ Tablo 1: Yıllar itibari ile Of ilçesindeki nüfus verileri Tablo 2: Of Ġlçesinin YaĢ Grubu ve cinsiyetine Göre Dağılımı Tablo 3: Eğitim düzeyine göre Of Nüfus dağılımı Tablo 4: Of Ġlçesinin Temel Ekonomik Göstergeleri Tablo 5: 2008 ve 2009 Tarihi Ġtibariyle Of'ta faaliyet gösteren Bankaların Genel Profili Tablo 6: 2008 ve 2009 yıllarında Of ilçesinde vergi tahakkuku ve tahsilat oranları Tablo 7: Of ilçesinde elektrik kullanımının sınıflandırılması Tablo 8: Of ilçesine ait iģsizlik oranları, iģsizlerin eğitim durumları ve YaĢ Grupları-2009 Tablo 9: Of ilçesinde kuru çay üreten firmaların listesi Tablo 10: Of Ġlçesi'nde bulunan hayvan miktarları Tablo11: Of'ta Bulunan Sanayi ĠĢletmeleri ve faaliyet alanları Tablo 12 : Gıda sektöründe faaliyet gösteren iģletmelerin isimleri ve faaliyet alanları Tablo 13: Türkiye'nin Çay Ġhracatı Tablo 14: Çay Sektöründe OF TSO'ya kayıtlı iģletmelerin 2009 Yıl Sonu rakamları Tablo 15: Of TSO'nun Meslek Grupları ve Üye sayıları Tablo 16: OF Ticaret ve Sanayi Odası'nın tarihi itibariyle üye yapısı Tablo 17: 2008 ve 2009 yılında açılan ve kapanan Ģirket Sayıları Tablo 18: 2009 Yılında OF TSO tarafından verilen belgeler ve tescil iģlemleri sayısı Tablo 19: 2009 yılında kapasite raporu düzenlenen iģletme sayısı Tablo 20: OF TSO'nun 2008 ve 2009 yılı bütçe rakamları Tablo 21: ĠĢletmelerin Faaliyette Bulundukları Yerlere Göre Dağılımı Tablo 22. ĠĢletmelerin Hukuki Statülerine Göre Dağılımı Tablo 23. ĠĢletmelerin Faaliyette Bulunduğu Yerler Ġtibariyle Hukuki Statüleri Tablo 24. NACE kodlama Sistemine göre ĠĢletmelerin Dağılımı Tablo 25: ĠĢletmelerin üretim yapıp yapmama Durumu Tablo 26.: Üretim Yapan ĠĢletmelerin Kapasite Raporuna Sahip Olma Durumu Tablo 27. Yurt içi ve yurt dıģı satıģların toplamına göre iģletmelerin dağılımı Tablo 28. ĠĢletmelerde iģgörenlerin eğitim durumlarına göre dağılımı Tablo 29. ĠĢletmelerde Yabancı Dil Bilen Eleman Ġstihdam Durumu Tablo 30. Yabancı dil bilen personele sahip iģletmelerin faaliyet yeri itibariyle dağılımı Tablo 31. Yabancı Dil Bilen Personele Sahip ĠĢletmelerin Hukuki Statüleri Tablo 32. ĠĢletmelerde Ġstihdam Edilen Elemanların Bildiği Yabancı Dil

4 Tablo 33. ĠĢletmelerin sahip olduğu belge ve sertifikalar Tablo 34. ĠĢletmelerin ihtiyaç duyduğu belge ve sertifikalar Tablo 35. ĠĢletmelerin Fikri ve Sınaî Haklara Sahip Olma Durumu Tablo 36. Fikri Ve Sınaî Haklara sahip ĠĢletmelerin Hukuki Statülerine Göre Dağılımı Tablo 37. Tescilli Fikri Ve Sınai Haklara Sahip ĠĢletmelerin Faaliyet YerlerĠ Tablo 38. ĠĢletmelerin Sahip Oldukları Fikri ve Sınaî Haklara ĠliĢkin Tescil Belgesi Tablo 39. ĠĢletmenin ihracat yapma durumu Tablo 40. ĠĢletmenin ihracat yapıp yapmadığının faaliyet yerine göre dağılımı Tablo 41. ĠĢletmenin ihracat yapıp yapmadığının hukuki statüsüne göre dağılımı Tablo 42. ĠĢletmelerin ihracat yapamama nedenleri Tablo 43. ĠĢletmenin ihracat Ģekli Tablo 44. ĠĢletmelerin ithalat yapıp yapmadığına göre dağılımı Tablo 45. ĠĢletmelerin TeĢvik belgesi kullanıp kullanmama durumu Tablo 46. TeĢvik Belgesi Kullanımının ĠĢletmelerin Hukuki Statülerine Göre Dağılımı Tablo 47 TeĢvik belgesi kullanan iģletmelerin faaliyet yerlerine göre dağılımı Tablo 48. ĠĢletmelerin Kredi kullanma durumuna göre dağılımı Tablo 49. Kredi kullanan iģletmelerin hukuki statülerine göre dağılımları Tablo 50. Kredi kullanan iģletmelerin faaliyet yerlerine göre dağılımları Tablo 51. ĠĢletmenin Kredi Temininde Yararlandığı Kaynaklar Tablo 52. ĠĢletmelerin Kullandığı Kredi Türü Tablo 53. ĠĢletmelerin Önümüzdeki 3 Yıl Ġçinde Yatırım Yapma Planı Tablo 54. ĠĢletmelerin Yatırım Yapmayı DüĢündüğü Alanlar Tablo 55. ĠĢletmenin DanıĢmanlık Ve Eğitim Aldığı Veya Ġhtiyaç Duyduğu Alanlar Tablo 56. ĠĢletmelerin YurtdıĢı Firmalarla ĠĢbirliği Yapmayı Ġsteyip Ġstememe Durumu Tablo 57. ĠĢletmelerin YurtdıĢındaki Firmalarla ĠĢbirliği Ġsteğinin Türü Ve ġekli Tablo 58. ĠĢletmelerin En Çok ĠĢbirliği Yapmak Ġstedikleri Bölgelerin Önem Sırası Tablo 59. ĠĢletmelerin Of Ticaret Ve Sanayi Odası'ndan Memnuniyet Düzeyi Tablo 60. ĠĢletmelerin Odanın öncülük etmesini istedikleri alanlar ve önceliği Tablo 61. Of Ticaret Odasının sivil toplum faaliyetlerinin son iki yılının değerlendirmesi Tablo 62. Of Ticaret Odasının ilgi çevresiyle ve üyelerle iletiģim kurma yolu

5 GRAFİKLER DİZİNİ Grafik 1: Of Ġlçesinde Örgün Öğretim Profili Grafik 2: Kaynak: Of Ġlçe Tarım Müdürlüğü Grafik 3: ĠĢletmelerin Faaliyette Bulundukları Yerlere Göre Dağılımı Grafik 4: ĠĢletmelerin Hukuki Statülerine Göre Dağılımı Grafik 5: NACE Kodlama sistemine Göre ĠĢletmelerin Faaliyet Alanı Grafik 6: ĠĢletmelerin satıģ profili Grafik 7: ĠĢletmelerde iģgörenlerin eğitim durumlarına göre dağılımı Grafik 8. Yabancı dil bilen personele sahip iģletme oranı Grafik 9. ĠĢletmelerde yabancı dil bilen personelin dağılımı Grafik 10. ĠĢletmelerin sahip olduğu belge ve sertifikalar Grafik 11. ĠĢletmenin ihtiyaç duyduğu belge ve sertifikalar Grafik 12. ĠĢletmelerin Fikri ve Sınaî Haklara Sahip Olma Durumu Grafik 13. ĠĢletmelerin Sahip Oldukları Fikri ve Sınaî Haklara ĠliĢkin Tescil Belgesi Grafik 14. ĠĢletmenin ihracat yapma durumu Grafik 15. ĠĢletmelerin ihracat yapamama nedenleri Grafik 16. ĠĢletmenin ihracat Ģekli Grafik 17. ĠĢletmelerin ithalat yapıp yapmaması Grafik 18. ĠĢletmelerin TeĢvik belgesi kullanıp kullanmama durumu Grafik 19. ĠĢletmelerin kredi kullanma durumu Grafik 20. ĠĢletmenin Kredi Temininde Yararlandığı Kaynaklar Grafik 21. ĠĢletmelerin Kullandığı Kredi Türü Grafik 22. ĠĢletmelerin Önümüzdeki 3 Yıl Ġçinde Yatırım Yapma Planı Grafik 23. ĠĢletmelerin Yatırım Yapmayı DüĢündüğü Alanlar Grafik 24. ĠĢletmenin DanıĢmanlık Ve Eğitim Aldığı Veya Ġhtiyaç Duyduğu Alanlar Grafik 25. ĠĢletmelerin YurtdıĢı Firmalarla ĠĢbirliği Yapmayı Ġsteyip Ġstememe Durumu Grafik 26. ĠĢletmelerin YurtdıĢındaki Firmalarla ĠĢbirliği Ġsteğinin Türü Ve ġekli Grafik 27. ĠĢletmelerin En Çok ĠĢbirliği Yapmak Ġstedikleri Bölgelerin Önem Sırası Grafik 28. 0f Ticaret ve Sanayi Odasının öncülük etmesini istedikleri alanlar Grafik 29. Of Ticaret Odasının sivil toplum faaliyetlerinin son iki yılının değerlendirmesi Grafik 30. Of Ticaret Odasının ilgi çevresiyle ve üyelerle iletiģim kurma yolu

6 İÇİNDEKİLER 1. GİRİŞ 1.1. Türkiye'de Ve Dünyada Genel Durum 1.2. Of Ġlçesinin Genel Profili Ġlçenin Tarihi Mülki, Ġdari Ve Siyasi Yapılanma Nüfus Yapısı Ġlçede Eğitim Ve Öğretim Sosyo-Ekonomik Yapı Ekonomik Göstergeler Göç ve KentleĢme Ġstihdam ve ĠĢsizlik Ġlçede Tarım Ġlçede Hayvancılık Ġlçede Turizm Sanayi Gıda Sanayi Of'ta Çay Sanayi Of' Ġlçesi Yatırım Profili 2. OF TİCARET VE SANAYİ ODASI'NIN PROFİLİ 3.ARAŞTIRMANIN TANIMLAYICI ÇERÇEVESİ 3.1.Proje Sahibi 3.2. Projenin Adı 3.3. AraĢtırmanın Tanımı Ve Amacı 3.4. AraĢtırmanın Gerekçesi 3.5. Kısa Ve Uzun Vadeli Hedefler 4. METOT VE TEKNİKLER 4.1. Kavramsal ġema 4.2. AraĢtırmada Uygulanan Metodoloji 4.3. Kapsam ve Sınırlılıklar, AraĢtırmanın Evreni ve Örneklem Kapsam ve Sınırlılıklar AraĢtırmanın Evreni ve Örneklem 4.4. AraĢtırmanın Yöntemi ve Veri Toplama Teknikleri Ġkincil Veri Toplama Tekniği Birincil Veri Toplama Tekniği 5. ARAŞTIRMANIN BULGULARI 5.1. ĠĢletmelerin Faaliyet Gösterdiği Yer 5.2. ĠĢletmenin Hukuki Yapısı 5.3. NACE Kodlama Sistemine Göre ĠĢletmenin Faaliyet Gösterdiği Sektör Değerlendirme

7 5.4. ĠĢletmelerin Üretim Kapasitesi Değerlendirme 5.5. ĠĢletmelerin Mali Göstergeleri Değerlendirme 5.6. ĠĢletmelerin Ġnsan Kaynakları Profili Değerlendirme 5.7. ĠĢletmelerde Yabancı Dil Bilen Eleman Ġstihdamı Değerlendirme 5.8. ĠĢletmelerin Kalite ve Ürün/Hizmet Belgelendirme Profili Değerlendirme 5.9. ĠĢletmelerin Fikri Ve Sınai Haklar Sahiplik Profili Değerlendirme ĠĢletmenin DıĢ Ticaret Profili ĠĢletmenin Ġhracat Profili ĠĢletmelerin Ġthalat Profili ĠĢletmelerin Yatırım Profili Değerlendirme ĠĢletmelerin Kredi Kullanma Profili Değerlendirme ĠĢletmelerin Yatırım Profili Değerlendirme ĠĢletmelerin Aldığı veya Ġhtiyaç Duyduğu DanıĢmanlık ve Eğitim Profili Değerlendirme ĠĢletmelerin ĠĢbirliği Eğilimi Değerlendirme ĠĢletmelerin Of Ticaret ve Sanayi Odasından Memnuniyet Durumları ve Beklentileri Değerlendirme OF TSO'nun Bir Sivil Toplum KuruluĢu Olarak Değerlendirilme Profili Değerlendirme Üyelerin OF TSO'dan Ġstedikleri ĠletiĢim Yöntemi OF TSO'ya Ġletilmek Ġstenen Sorun ve Öneriler 6. SONUÇ VE ÖNERİLER LİTERATÜR EKLER EK 1- Trabzon Tarım Mastır Planı Çerçevesinde Uygulanması Önerilen Yeni Projeler EK 2-TR90 Doğu Karadeniz Bölgesi Tarım Mastır Planı Çerçevesinde Uygulanabilecek Tarımsal Üretim Dönük Yatırım Alanları

8 1. Giriş 1.1. Türkiye'de Ve Dünyada Genel Durum Türkiye ekonomisi 1980 li yıllarda dünyaya açılmaya baģlamıģ ve 1989 yılından itibaren yeniden yapılanma sürecine girmiģtir. Bu süreçte tarım sektörünün ekonomik katma değer içindeki payı azalırken, sanayi ve hizmet sektörünün payında artıģ görülmüģtür yılında GSYĠH içinde tarım yüzde 26,1, sanayi yüzde 19,3 ve hizmetler yüzde 54,6 oranında paya sahip iken, 2008 yılında sanayinin payı yüzde 19,5 e ve hizmet sektörünün payı yüzde 72,7 ye yükselmiģ, tarım ise yüzde 7,8 e düģmüģtür. Buradan da anlaģılacağı üzere Türk ekonomisi geliģmiģ ülke ekonomilerinin yapılarına doğru bir dönüģüm içerisindedir. Sanayi sektörünün ülke ekonomisi içindeki payı çok değiģmemesine rağmen, yapısal olarak çok önemli aģamalar kaydetmiģtir. Ġhracat 2002 deki 36 milyar ABD Doları düzeyinden, 2008 de 132 milyar ABD Dolarına ulaģmıģtır. Yine bu dönemde, Türkiye ye gelen uluslararası doğrudan yabancı sermaye yatırımlarında önemli bir artıģ yaģanmıģ, yılları arasında 73 milyar ABD Doları tutarında doğrudan dıģ yatırım gerçekleģmiģtir. Özel sektör tarafından ise yaklaģık 300 milyar TL tutarında sabit sermaye yatırımı yapılmıģ olup, bu tutarın yaklaģık olarak yarısı Küçük ve Orta Büyüklükteki ĠĢletmeler (KOBĠ) tarafından gerçekleģtirilmiģtir. Yine aynı dönemde sanayi sektöründe 50 binden fazla yeni KOBĠ kurulmuģ, KOBĠ lerin sayısı ve istihdam ettikleri eleman sayıları artmıģ, ihracat yapan KOBĠ lere yılda yaklaģık 3 bin KOBĠ eklenerek yaklaģık olarak 20 bin KOBĠ ilk defa ihracat yapmaya baģlamıģtır. Ġç ve dıģ kaynaklı kredilerin KOBĠ ler tarafından kullanımı artmıģtır. Küçük ve Orta Ölçekli ĠĢletmelerin (KOBĠ) Türk ve dünya ekonomisinde oynadıkları kritik role iliģkin çok çeģitli çalıģmalar bulunmaktadır. Türk KOBĠ leri, özellikle Gümrük Birliği ve sonrasında gündeme gelen Avrupa Birliği (AB) aday üyeliği ile, küreselleģmenin genel rekabetçi baskılarının yanında, dünyanın en güçlü bölgesel yapılanmasının da rekabet baskısıyla yüz yüze gelmektedirler. Ancak, artık Türkiye nin AB ve G-20 gibi bloklar içerisinde yer alarak küresel düģünme yönünde ciddi adımlar atması, KOBĠ yöneticilerinin iģletmelerinin yönlerini belirlemede stratejik düģünme ve yönetme mecburiyetini beraberinde getirmektedir. Ekonomik geliģmeyi hızlandırmanın, toplumdaki yaratıcı potansiyeli ortaya çıkarmanın, yenilikçi ve yaratıcı fikirleri yaygınlaģtırmanın en etkin yolu, fırsat eģitliğinin ekonominin tüm birimlerine yayılmasıdır. Bu birimlerin temel taģı ise Küçük ve Orta Ölçekli ĠĢletmelerdir (KOBĠ). Ekonomilerin geliģme motoru ve istihdam kaynağı olarak bilinen KOBĠ ler, yeni iģ imkanları yaratmakla kalmayıp, yenileģmenin ve rekabetin de en dinamik kaynağını oluģturmaktadırlar. KOBĠ ler, uluslararası pazarın taleplerine iliģkin yeni üretim yöntem-tekniklerine ve yeni pazarlama stratejilerine uyum sağlayabilecek esneklikte oldukları için sanayileģme sürecinin lokomotif gücüdür. Türkiye de KOBĠ tanımı, çalıģan sayısı bakımından AB KOBĠ tanımı ile benzeģmektedir. Ancak, Türkiye de iģletmelerin ciro ve sermaye yapılarının küçük olması nedeniyle, bu ölçütler bakımından AB KOBĠ tanımında kabul edilen değerlerin altında bir

9 değer belirlenmiģtir. AB ye uyum çerçevesinde yayınlanan KOBĠ Tanımı Yönetmeliği ne göre Türkiye de bir iģletmenin yıllık net satıģ veya yıllık mali bilanço değeri 25 milyon TL nin altında ve çalıģan sayısı 250 kiģiden az ise bu iģletme KOBĠ olarak tanımlanmaktadır yılı verilerine göre toplam 2,5 milyon iģletmenin yüzde 99,9 u KOBĠ dir. Bu iģletmeler; toplam istihdamın yüzde 81 ini, toplam üretimin yüzde 60 ını, toplam satıģların yüzde 72 sini, yatırımların yüzde 62 sini ve katma değerin yüzde 58 ini oluģturmaktadır. Buradan da anlaģılacağı üzere KOBĠ ler Türkiye ekonomisi içinde önemli bir paya sahiptir. KOBĠ lerin ekonomideki bu önemlerine karģılık, birçoğu geleneksel iģletme niteliğinde olup, yeniliklere ve değiģimlere ayak uydurmakta zorlanan, mevcut durumlarını devam ettirmeye çalıģan, rekabet gücü düģük iģletmelerdir. Bu noktada AB de KOBĠ lerin konumuna iliģkin bazı kısa notlar düģmek gerekmektedir. Zira, bu birliğe üyelik sonucunda Türk KOBĠ lerini nelerin beklediğine dikkat çekmekte fayda vardır. Dünyanın her yerinde olduğu gibi AB nde de KOBĠ ler ekonomide önemli rol oynamaktadırlar. European Network for SME Research (1994) araģtırmasına göre KOBĠ ler AB deki toplam ticari organizasyonların % 95 ini, toplam istihdamın % 72 sini ve toplam cironun % 80 ini gerçekleģtirmektedirler. KOBĠ lerde üretilen katma değerin düģük olmasında, bu iģletmelerin teknik bilgi ve beceri seviyelerinin, bilgi ve iletiģim teknolojilerine eriģim fırsatlarının ve bu teknolojilerin sağladığı avantajlardan faydalanma kabiliyetlerinin sınırlı olmasının etkili olduğu bilinmektedir. Bölgelerarası dengeli kalkınma, az yatırımla daha çok üretim ve ürün çeģitliliği sağlama, ferdi tasarrufları teģvik etmesi, gelir dağılımındaki çarpıklıkları asgariye indirmesi, talep değiģikliklerine ve çeģitliliklerine daha kolay uyum sağlaması gibi özellikleriyle ülkemiz ekonomisi ve sosyal yapısı içinde büyük sanayi tarafından doldurulamayacak bir yeri olan KOBĠ'lerin ekonomiye sağladığı katma değerin böylesine düģük olması sadece büyük sanayiye göre ölçek dezavantajlarıyla açıklanamaz. Ülkemiz KOBĠ'lerinin çözüm bekleyen yönetim verimsizliği, kalifiye isçi eksikliği ve finansman zorlukları gibi pek çok sorunları da vardır. Türkiye Ekonomisi nin ortalama %90 lık kesimini oluģturan KOBĠ lerin, ekonomi içerisindeki katma değer oranının %25 gibi düģük bir seviyede olması, ekonominin temel dinamiği olarak gösterilen bu iģletmelerin Türkiye de üretim ve ticaret kapasitesi olarak ne derece geride kaldığının bir göstergesidir. Özellikle yaģanan ekonomik krizlerde ilk etkilenen kesim olan KOBĠ lerin, 1994, 2000, 2001 ve son yaģanan 2008 küresel krizi çerçevesinde büyük bir darbe yediğini ve reel sektör içerisinde üretim ve ticaret hadlerinin büyük oranlarda azaldığını söylemek mümkündür. KOBĠ ler, özellikle geliģmekte olan ülkeler açısından ekonominin temel dinamiklerini oluģturmaktadır. Bu yapıdaki isletmeler, gerek içsel, gerekse de dıģsal dinamiklerden kaynaklanan tüm kriz süreçlerinde en çok etkilenen iģletmelerdir. Türk ekonomisinin de temel dinamiğini KOBĠ ler meydana getirmektedir. KOBĠ'lerin oranının % 90 gibi bir yüzdeye sahip olması, reel sektörün kırılgan bir yapıya sahip olduğunun göstergesidir. Çünkü KOBĠ lerin gerek iç, gerekse de dıģ piyasadaki etki ve hâkimiyet düzeyleri, çok uluslu Ģirketlere göre düģük seviyede kalmaktadır. Bu durum ülke ekonomisi açısından büyük sıkıntıları beraberinde getirmektedir. KOBĠ lerin yeterli oranlarda fona sahip olamaması ve devletin bu yapıdaki firmaları sürekli sübvansiyon, kredi ve teģviklerle desteklemesi gerekmektedir. Ayrıca bu yapıdaki firmaların kriz yönetimi konusunda eksik bilgiye sahip olması krizlerin etkilerini derinleģtirmekte ve ekonomi üzerindeki hasarını daha da arttırmaktadır kriz

10 dönemlerinde, içsel dinamiklerden kaynaklanan sorunlar yaģanmıģ ve küresel çapta bir pazar kaybı yaģanmadığı için, kriz kısa bir zaman dilimi içinde atlatılabilmiģtir yılında baģ gösteren ve "Mortgage Krizi" olarak Amerika da ortaya çıkan, zamanla tüm dünyayı etkisi altına alan küresel kriz, Türkiye de özellikle tekstil ve otomotiv sektörü baģta olmak üzere birçok sektörü olumsuz yönde etkilemiģtir yılının ikinci yarısında dünyayı etkisi altına alan finansal krizin kaynağı, 2007 yılının baslarında ABD nin finansal yapısında ortaya çıkan sorunlardır. Mortgage krizi olarak da adlandırılan 2008 küresel krizinin arka planında, 2002 yılı sonunda FED in kısa vadeli faiz oranını %1 e çekmesi ve düģük faizlere güvenilip, bankalar tarafından tüketicilere yaygın ipotekli ev kredisi açılması yatmaktadır. Finansal krizden önce Türkiye de reel kesimde bir duraklama baģlamıģ, GSYĠH büyüme hızı 2007 de %4.5 a düģmüģtür. Tarımdaki Ģiddetli gerilemeyi (% -7.3), imalat sanayisindeki ve inģaat sanayisindeki yavaģlama (sırasıyla %5.4 ve %5) takip edince, GSYĠH deki artıģ, 2002 yılında gerçekleģen büyüme oranının da altına inmiģtir küresel krizi, birçok geliģmekte olan ülkeyi etkilediği gibi Türkiye yi de etkilemiģtir. BaĢta KOBĠ ler olmak üzere, birçok Ģirket iflas etmiģ ya da kapanma durumuna gelmiģtir. Türkiye de finansal sektörün yeteri kadar derinliğe sahip olmaması, reel sektörün bu durumdan daha fazla etkilenmesine yol açmıģtır. Devlet tarafından TCMB aracılığıyla piyasalara müdahale edilmesi ve faiz oranlarının aģağıya çekilmesi, ayrıca doların 1.70 TL seviyelerine kadar yükselmesine izin verilmesi, ihracatçı firmalarımızı az da olsa rahatlatmıģtır dönemlerinde yaģanan krizlere oranla daha geniģ çaplı olan 2008 krizi devletin, KOBĠ lerin rekabet gücünü kaybetmemesi için daha kapsamlı teģvikler uygulamasına neden olmuģtur. Bu amaçla; Ekonomik ĠĢbirliği TeĢkilatı Ticaret ve Kalkınma Bankası ile Ziraat Finansal Kiralama arasında KOBĠ Kalkındırma Kredisi anlaģması, Halk Bank ile Fransız Kalkınma Ajansı arasında 2011 e kadar sürecek olan KOBĠ DönüĢüm Projesi imzalanmıģtır. Ayrıca tekstil sektöründeki KOBĠ lerin belirlenecek illere taģınmaları halinde yeni yatırımlar için KDV istisnası, gümrük vergisi muafiyeti, faiz desteği, kurumlar ve gelir vergisi indirimi, yatırım yeri tahsisi gibi teģvikler öngörülmektedir. Öngörülen bu teģviklerle KOBĠ lerin rekabet, ihracat yapabilme gücünün arttırılması ve kriz yönetimi hakkında KOBĠ lerin bilgilendirilmesi ve eğitilmesi hedeflenmektedir. Bu politikalarla küresel krizden en az zararla çıkılması düģünülmektedir. Fakat bu izlenen politikaların yeterli olup olmadığı hala bir tartıģma konusudur. Global dünyada hızla değiģen teknoloji ve piyasaların küreselleģmesi, rekabet koģullarını etkilemekte ve KOBĠ ler için yeni imkânlar tanımaktadır. KüreselleĢmenin yaģanıldığı bir dönemde ülkemiz iģletmelerinin de küreselleģen dünyaya ayak uydurmaları gerektiği, uluslararası rekabete girmek için stratejik hedeflerini belirlemeleri ve teknolojik yenilikleri özümsemeleri gerekmektedir. KOBĠ'lerin rekabet gücünün arttırılması; fiyat, kalite, miktar, zamanlama, esneklik, belirli ürünlerde uzmanlaģmanın sağlanması, yenilik yapma ve Ģirket birleģmeleriyle büyüme gibi sekilerde gerçekleģtirilebilir. Bu rekabet boyutları arasında öncelikler belirlenmeli, ona göre uzun vadeli stratejiler belirlenmelidir. KOBĠ lerin desteklenmesi için farklı teģvik ve finansman araçları gerekmektedir. Bu açıklamalar doğrultusunda KOBĠ lerin rekabet gücünün arttırılabilmesi için; KOBĠ lerin hammadde tedarik sistemi, ortak satın alma stratejisi ile daha düģük maliyette girdi sağlayacak Ģekilde kurulmalıdır.

11 Elektrik enerjisi, doğalgaz, isçilik gibi maliyeti etkileyen unsurlara sübvansiyon sağlanmalıdır. Ġnovasyon ve AR-GE teģvikleri DanıĢma Havuzu, Ortak AraĢtırma Merkezi, vb. uygulamalar, KOBĠ lere maliyeti minimize edecek bir Ģekilde oluģturulabilir. KOBĠ lerin finansmanında vergilendirme de göz önüne alınarak uzun vadeli- düģük faizli kredi uygulamaları gerçekleģtirilebilir. Bu desteklerin, ülkede uygulanacak sanayi politikaları ve doğrudan kaynak aktarılacak kesimlere yönelik planlama araçları ile ilgili olduğu belirtilmelidir. KOBĠ ler çağın gerektirdiği profesyonel yönetim anlayıģını benimsemek zorundadır. Bu konuda, KOBĠ çalıģanlarının mesleki eğitimleri çok önemli bir yere sahiptir. ÇalıĢanlara gerekli bilgi aktarımları yapılmalı ve gerekli eğitimler verilmelidir. KOBĠ ler tüm faaliyetlerini ileri teknolojiyi kullanarak gerçekleģtirmelidirler. Ġsletmeler yüksek rekabet gücüne sahip olabilmek ve tüketici taleplerini en iyi Ģekilde karģılayabilmek için bilgisayar destekli üretim teknolojileri kullanmalıdırlar. Günümüzde KOBĠ lerin değiģime uyum sağlayabilmeleri için, çağın gereği olan teknolojik geliģmelerden biri olan internetten (e-ticaret, e-pazarlama) yararlanmalarının yaygınlaģması kaçınılmaz bir hal almıģtır. Böylece e-ticarette yaģanan hızlı geliģme, ülkemizdeki fiziki alt yapı yetersizliklerinin hızla tamamlanmasını ve gerekli hukuksal yapıya iliģkin çalıģmaların bir an önce baģlatılması ve sonuçlandırılmasını zorunlu kılmaktadır. E-ticaretin geliģtirilebilmesi için devletin her Ģeyden önce, gerekli teknik ve idari alt yapının kurulmasını sağlaması, hukuki alt yapıyı oluģturması, e-ticareti özendirecek önlemleri alması ve ulusal politika ve uygulamaların uluslararası politikalar ve uygulamalarla uyumunu sağlaması gerekmektedir. Ayrıca KOBĠ lerin bilgi-iletiģim teknolojilerinden etkin yararlanabilmelerini sağlamak amacıyla, eğitimli personel sıkıntısının giderilmesi ve yeterli bilgisayar ve donanımlarına sahip olmaları konusunda desteklenmeleri gerekmektedir. KOBĠ lerin e-ticarete yönelimlerini özendirecek tedbirler ve destekler süratle uygulamaya geçirilmeli, hükümetler, e-ticareti yaygınlaģtırmak için KOBĠ lerin internete eriģim maliyetlerini minimum seviyeye düģürerek, buna karsın telekomünikasyon hizmet ve kalitesini yükseltecek tedbirler almalıdır. Ġsletmeler leasing, faktöring, risk sermayesi gibi finansal ürünlerden faydalanmalı, Kredi Garanti Fonu Uygulamalarına yönelmeli ve kriz ortamı içerisinde stoklarını kontrol altında tutmalıdır. Beklenmedik olumsuz geliģmelerle karģılaģmamak için stokların durumu hakkında sürekli olarak yöneticiler bilgilendirilmeli ve devamlı olarak stok yönetiminin yapılması sağlanmalıdır. KOBĠ lere yönelik pazar araģtırmaları, eğitim faaliyetleri için sanayi-üniversite iģbirliklerinin oluģturulması ve düzenli aralıklarla sempozyum, panel, konferans gibi faaliyetlerin düzenlenmesi gerekmektedir. KOBĠ lerin Ar-Ge çalıģmaları yapması için gerekli teģvik ve yardımlar sağlanmalıdır. KOBĠ lerin ihracatta etkili bir model olan Sektörel DıĢ Ticaret ġirketleri (SDS) biçiminde örgütlenmeleri konusunda bilgilendirilmeleri, özendirilmeleri ve desteklenmeleri gerekmektedir.

12 1.2. Of İlçesinin Genel Profili Bir yörenin ekonomik olarak geliģimi, insan kaynaklarının ve maddi kaynaklarının yeterliliğinin yanında, geliģimi etkileyen iç ve dıģ faktörlere bağlıdır. Yöredeki KOBĠ'lerin genel durumunu ve yatırım ortamını; doğal kaynaklar, tarım, ormancılık ve hayvancılık potansiyeli, teknik ve sosyal alt yapı, sanayi ve ticaret, bölgenin sahip olduğu maddi kaynaklar ile nitelikli iģgücü potansiyeli oluģturmaktadır. GeliĢme, bir süreçtir ve yörenin önceki geliģmiģlik seviyesi, bu süreci olumlu veya olumsuz etkileyebilmektedir. GeliĢmeyi olumsuz etkileyen faktörlerin giderilmesi ve olumlu faktörlerden en fazla fayda sağlanacak Ģekilde yararlanılması, Ġlçe yöneticilerinin, hizmet sunucularının, üreticilerin ve meslek kuruluģlarının bilgi ve bilinç seviyelerinin yüksekliğinin yanında, mevcut sosyoekonomik duruma ve devletin sağladığı desteklerin yeterliliğine bağlıdır. Bu açıdan yatırım ortamının iyi tahlil edilmesi, artı ve eksilerinin iyi bilinmesi gerekmektedir. Yatırım ortamı irdelenirken, coğrafi ve demografik yapıdan, tarım ve sanayiye; alt yapıdan, gelir seviyesine kadar, yatırımları doğrudan veya dolaylı olarak etkileyen mevcut durumla ilgili bütün faktörlerin ortaya konulması gerekmektedir. Bu açıdan Of ilçesi ile ilgili bazı bilgiler aģağıda özet olarak belirtilmiģtir İlçenin Tarihi Miletoslu denizcilerce kurulan kolonilerden biri olan Of un Ġ.Ö de Pontus Krallığı sınırları içine girinceye kadar bağımsız bir yönetim olduğu, Pontus egemenliğinin yıkılması ile Roma, sonrada Bizans egemenliğine girdiği, Trabzon Rum Ġmparatorluğu döneminde ise önemli bir ticaret merkezi olduğu bilinmektedir. Cenevizliler ve Trabzonlular arasında uzun süre paylaģılamayan Of 1461 yılında Fatih Sultan Mehmet tarafından Osmanlı topraklarına katılmıģtır. Of adının kaynağı kesin olarak bilinmemekle birlikte, bu konuda çeģitli tahminler bulunmaktadır. Bunlardan birisi Koman Türklerinde Vatanı hiddetli bir Ģekilde korumak anlamına gelen OFSĠN kelimesinin zamanla söyleniģ değiģikliğine uğrayarak OF olarak kullanılmaya dönüģmüģ olabileceğidir. Ġkinci ise Yunanca da Yılan Kavi veya Bölüm anlamına gelen OFĠS kelimesinin zamanla OF olarak kullanılmıģ olabileceğidir. Of un o zamanki yollarının çok dönümlü, iniģ-çıkıģlı olduğundan bu adın kullanılmıģ olabileceği ileri sürülmektedir. Ġlçenin en büyük akarsuyu olan Sulaklı Deresinin bir dönem Ġlçenin adı olarak kullanıldığı, Sulaklı kelimesinin Özbek Türklerinde bir oymak adı olduğu ve ayrıca Of kelimesinin Silah anlamına geldiği dikkate alınırsa Of kelimesinin Türkçe olduğu daha büyük ihtimal taģımaktadır. Tarihçi ġemsettin Sami ve Ali Cevat, Of un Trabzon Vilayeti Lazistan Sancağına bağlı bir kazası olduğunu, nüfusu ile 100 ün üzerinde köyü bulunarak tahıl, meyve, fındık ve ceviz üretimindeki öneminden bahsetmektedir.

13 1.Dünya savaģında Çanakkale savaģlarından sonra, Osmanlı Genel Kurmayının Çanakkale birliklerini II. Ordu adıyla Doğu Anadolu ya taģıma kararı üzerine, Rusların Doğu Anadolu yu iģgal etmeleri ve bir Rus Tümeninin de Karadeniz sahilinde, kıyı Ģeridini iģgale baģlaması ile Of 15 Mart 1916'da Rus kuvvetlerince iģgal edilmiģtir. YaklaĢık 2 yıl Rus ve ayrılıkçı Ermeni güçlerinin elinde kalan Of, 28 ġubat 1918 de Türk Birliğince kurtarılmıģtır Mülki, İdari Ve Siyasi Yapılanma 1869 tarihli Salname Of un Mülki ve Siyasi yapılanmaya sahip eski bir ilçe olduğunu ortaya koyar. Cumhuriyet döneminde de hızla geliģip büyümeye devam eden ilçemiz, 1947 de Çaykara, 1997 de Hayrat ın ayrılmasına rağmen geliģmiģliğini sürdürmektedir. Of ta eğitim, sağlık, ekonomi, ulaģım gibi alanlarda görülen ilerleme mülki ve idari yapılanmada da geliģmelere yol açmıģtır. 55 köy, 8 Belediye ile idare edilen ilçe geneli 47 mahalleye ayrılmıģtır. Bu mahallelerden 9 u merkez ilçeye, 9 u Bölümlü, 6'sı Cumapazarı, 7 si Gürpınar, 7 si Uğurlu, 4 ü Kıyıcık Belediyeleri sınırlarında yer alır Nüfus Yapısı Ülkemizde nüfus sayımının baģladığı 1927 yılında nüfus büyüklüğü bakımından Trabzon'un en büyük Ġlçesi olan Of un nüfusu, idari değiģikliklerden büyük ölçüde etkilenmiģtir yılında Çaykara nın Ġlçe olmasıyla, Çaykara ve Dernekpazarı; 1990 yılında da Hayrat ve Balaban ın Of tan ayrılmıģtır. Büyüklük bakımından Of ilçesi Trabzon ilçeleri içinde Akçaabat tan sonra 2. sırada yer almaktadır. Nüfusun yarısına yakın bir kısmı Türkiye nin çeģitli Ģehirlerinde yaģamaktadır. Özellikle ziraatın yapıldığı bahar ve yaz aylarında ilçede nüfus yoğunluğu artmaktadır. KıĢ mevsiminde ise nüfus, eğitim ve diğer nedenlerle büyük kentlere göç yüzünden azalmakta, özellikle kırsal kesimler adeta boģaltılmaktadır. Of, göç veren bir ilçe olmasına karģın, aynı zamanda yakın ilçelerden, komģu vilayetlerden ve özellikle doğudan göç alan bir ilçe de konumundadır. Of Ġlçesi Nüfus Müdürlüğü ne 55 köy, 8 belediye ve 47 mahalle bağlı olup toplam 102 idari birim mevcuttur. Tablo 1: Yıllar itibari ile Of ilçesindeki nüfus verileri Yıl Merkez Köy Toplam Kaynak: TÜĠK ADNKS 2009 Verileri

14 Verilerden de görüldüğü gibi, ilçede nüfusun en yoğun olduğu yıl olan 1985 ten sonraki 15 yıl içerisinde nüfus normal Ģekilde seyrederken, 2000 yılından sonra hızlı bir düģüģe geçmiģtir yılı nüfus sayımında erkek nüfus, kadın nüfusun olduğu ve neredeyse kadın ve erkek nüfusun eģit olduğu görülmektedir yılında birbirine denk olan kadın erkek sayıları 2007 yılına gelindiğinde kadın nüfusunda bir artıģ olduğunu göstermiģtir. Erkek nüfus sayısı e düģerken kadın nüfus e düģmüģtür yılında gerçekleģtirilen Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi ne göre Of ilçesinde yaģayanların yaģ ve cinsiyet durumuna göre sayıları ise aģağıdaki gibidir: Tablo 2: Of Ġlçesinin YaĢ Grubu ve cinsiyetine Göre Dağılımı Ġlçe, yaģ grubu ve cinsiyete göre nüfus Ġl Ġlçe YaĢ grubu Toplam Erkek Kadın Trabzon Of Toplam Kaynak: TÜĠK, ADNKS 2009 verileri

15 İlçede Eğitim Ve Öğretim Of ilçesindeki nüfusun okur-yazar düzeyindeki eğitim seviyesi Türkiye ortalamasının üstündedir. Tablo 3: Eğitim düzeyine göre Of Nüfus dağılımı Bitirilen Eğitim Düzeyi, Cinsiyet Ve YaĢ Grubuna Göre Nüfus (06 ve 65 + YaĢ) Okuma Yazma Bilmeyen ,83% Okuma Bilen Ama Okul Bitirmeyen ,67% Ġlkokul Mezunu ,04% Ġlköğretim mezunu ,15% Ortaokul Veya Dengi Okul Mezunu ,24% Lise Veya Dengi Okul Mezunu ,37% Yüksekokul veya Fakülte Mezunu ,72% Yüksek Lisans 73 0,17% Doktora 9 0,02% Bilinmeyen ,80% Toplam ,00% Kaynak: TUĠK; ADNFK 2009 verileri

16 Of ilçesinde aģağıdaki baģlıklarda eğitim hizmetleri verilmektedir. a) Örgün Eğitim: Ġlçenin örgün eğitim profili aģağıdaki tabloda özetlenmiģtir. Okul Öncesi Öğrenci Sayısı Lise ve dengi okulu Öğrenci Sayısı Ġlköğretim Okulları Öğrenci Sayısı ÖĞRENCĠ DURUMU 1; ; ; ; Grafik 1: Of Ġlçesinde Örgün Öğretim Profili b) Yaygın Eğitim : Ġlçede yaygın eğitim kurumları hizmet veren kurumlar aģağıda verilmiģtir. b.1.) Halk Eğitim Merkezi : Merkez yörenin önemli bir eğitim merkezi olarak farklı alanlarda hizmet vermekte ve genç nüfusun nitelikli hale getirilmesi için farklı eğitim programları uygulamaktadır. Merkez kapsamında okuma yazma kursları, mesleki eğitim kursları, sosyal ve kültürel kurslar, açık ilköğretim okulu, Açıköğretim Lisesi, Mesleki Açıköğretim Lisesi, Mesleki Teknik Açıköğretim Lisesi hizmetleri de verilmektedir. Ġlçede bulunan Halk Eğitim Merkezi bünyesinde Giyim, NakıĢ, KumaĢ Boyama, Folklor, Bilgisayar, MefruĢat, Ġngilizce, kuaförlük, halkla iliģkiler, yetkili ateģçilik, ikinci kademe okuma-yazma, makine dikiģçisi, ebru, bilgisayarlı muhasebe, hasır takı örücülüğü, kuaförlük gibi mesleki eğitimler düzenlenmektedir. b.2.) Çıraklık Eğitim Merkezi : Ġlçenin Küçük Sanayi Sitesinde bulunan Mesleki Eğitim Merkezinde 30 meslek dalında 185 kalfa, 159 çırak olmak üzere 344 öğrenci 4 derslikte eğitim görmektedir. Eski ismi Çıraklık Eğitim Merkezi olan Of Mesleki Eğitim Merkezi, 15 civarında personelle bölgede nitelikli iģgücünün geliģmesine yönelik

17 hizmetler vermektedir. Merkez, farklı alanlarda Bilgisayar kursları, Usta Öğreticilik Kursları, ustalık Eğitim Kursları, kaynakçılık kursu, ĠĢ Pedagojisi kursları gibi alanlarda bölgede istihdam amaçlı eğitim programları düzenleyip uygulamaktadır. c) Of Rehberlik ve AraĢtırma Merkezi: Merkez Of havzasında bulunan Of, Sürmene, KöprübaĢı, Çaykara, Hayrat, Dernekpazarı ilçelerine yönelik hizmet vermektedir. Of rehberlik ve AraĢtırma Merkezi; Rehberlik ve psikolojik danıģma hizmetleri bölüm baģkanlığı, Özel eğitim hizmetleri bölüm baģkanlığı, Merkez kurulu ile eğitsel tanılama, Ġzleme, Değerlendirme Ekibinden oluģmaktadır. Merkezde, 7 öğretmen ve idareci hizmet vermektedir. Merkez öğrencilere, okullara ve velilere yönelik olarak Verimli Ders ÇalıĢma, Ergenlik ĠletiĢimi, Motivasyon, ÇatıĢma, Ģiddeti önleme gibi alanlarda rehberlik hizmetleri sunmaktadır Sosyo-Ekonomik Yapı DPT'nın Ġlçelerin Sosyo-Ekonomik GeliĢmiĢlik Sıralaması AraĢtırması (2004) sonuçlarına göre Of ilçesi, 872 Ġlçe Ġçinde Sosyo-Ekonomik GeliĢmiĢlik Sırası açısından, 3. bölge ilçeler arasında -0,02640 geliģmiģlik endeksiyle 339. sıradadır. DPT nin geliģmiģlik sıralamasına göre 3. sınıfta yer alan Of ilçesinde ise nüfusun önemli bir kısmı tarım sektöründe çalıģmaktadır. BaĢlıca tarımsal ürün çaydır. Bu ürüne yönelik ilçede Çaykur a ait çok sayıda çay fabrikası bulunmaktadır. Ayrıca özel sektöre ait çay fabrikaları da mevcuttur. Bunun dıģında ilçede 1 adet balık ve hayvan yemi üreten bir fabrikası bulunmaktadır. Ġlçede imalat sanayinde istihdam edilenlerin oranı yüksektir. Ayrıca ilçede orman ürünleri iģletme tesisi ve bir küçük sanayi sitesi bulunmaktadır. Turizm sektörü de, ilçenin doğal güzellikleriyle birlikte ön plana çıkmaktadır. Tablo 4: Of Ġlçesinin Temel Ekonomik Göstergeleri Ġlçenin Temel Ekonomik Göstergeleri Sıralaması Derecesi Endeksi Ġlçenin GeliĢmiĢlik Verisi ,0264 Değer Ġlçeler Ġçinde Sıralaması Tarım Sektöründe ÇalıĢanlar Oranı (%) 77, Sanayi Sektöründe ÇalıĢanlar Oranı (%) 5, Hizmetler Sektöründe ÇalıĢanlar Oranı (%) 16, Fert BaĢına Genel Bütçe Geliri (bin TL) Vergi Gelirlerinin Ülke Ġçindeki Payı (%) 0, Tarımsal Üretimin Ülke Ġçindeki Payı (%) 0, Kaynak: DPT, Ġlçelerin Sosyo-Ekonomik GeliĢmiĢlik Sıralaması AraĢtırması (2004) Bu araģtırmanın sonuçlarına göre, Ġlçede demografik göstergelerin çoğu, ülke ortalamalarının altında bulunmaktadır. ġehirleģme oranı yüzde 47,56 düzeyinde olup, döneminde yıllık ortalama nüfus artıģ hızı ise yüzde 7,23 dür. Nüfus bağımlılık oranı yüzde 57,88 ve ortalama hane halkı büyüklüğü yüzde 4,75 ile ülke ortalamasının üzerindedir. Nüfusun önemli bir kısmı tarım sektöründe çalıģmaktadır.

18 Toplam istihdamın yüzde 77,48 i tarım, yüzde 5,53 ü sanayi ve yüzde 16,99 u hizmetler sektöründe yer almaktadır. Sanayi ve hizmetler sektörlerinin yeterince geliģme gösterememesi, ücretli çalıģanlar ve iģverenler oranlarının düģük seviyede gerçekleģmesine neden olmuģtur. Ücretli çalıģanların ve iģverenlerin toplam istihdama oranı sırasıyla yüzde 25,45 ve yüzde 1,28 dir. Temel sosyal göstergelerden okuryazar nüfus oranı yüzde 85,84 ve okuryazar kadın nüfus oranı yüzde 78,37 ile ülke genel seviyesinin (yüzde 87,30 ve yüzde 80,62) altındadır. Of ilçesinin içinde bulunduğu üçüncü derecede geliģmiģ ilçeler grubunda 309 ilçe yer almaktadır. Gruptaki ilçelerin coğrafi bölgelere göre dağılımı incelendiğinde; Karadeniz den 67, Ġç Anadolu dan 60, Ege den 55, Akdeniz den 50, Marmara dan 44, Doğu Anadolu dan 22 ve Güneydoğu Anadolu dan 11 ilçe bulunduğu görülmektedir. Harita 1: Türkiye Genelinde Üçüncü Derecede GeliĢmiĢ Ġlçeler haritası Kaynak: DPT, Ġlçelerin Sosyo-Ekonomik GeliĢmiĢlik Sıralaması AraĢtırması, 2004 Haritada görüldüğü üzere bu grupta yer alan ilçeler, ülkenin orta, batı ve kuzeydoğu bölgelerinde kümelenmiģlerdir. Bu ilçelerin genel karakteristiği özellikle endüstriyel bitkiler üretiminde uzmanlaģmalarıdır. Tarım ağırlıklı bir ekonomik yapı sergileyen bu ilçeler, ülke tarımsal üretim değerlerinin yüzde 40 ını gerçekleģtirmektedirler. Grubu oluģturan ilçelerin toplam nüfusu kiģi, ülke nüfusu içindeki payı ise yüzde 20 dir. Grup içinde nüfusun yüzde 23 ü Karadeniz, yüzde 19 u Akdeniz, yüzde 18 i Ege, yüzde 15 i Ġç Anadolu, yüzde 10 u Marmara, yüzde 8 i Güneydoğu ve yüzde 7 si Doğu Anadolu Bölgesi nde yaģamaktadır. 3. düzeyde yer alan ilçeler için önerilen endüstriyel bitki üretiminde uzmanlaģma Of ilçesinde önemli düzeyde gerçekleģtirilmeye çalıģılmaktadır. YetiĢtirilmeye elveriģli baģlıca ürün olan çaya dayalı sanayi geliģmiģtir. Endüstriyel bir bitki olan çayın üretimi bu ilçede oldukça yaygınlaģmıģtır. Tarımsal üretimin büyük bir kısmı çaya ayrılırken, bu alanda yüksek istihdam da sağlanmıģtır.

19 Ekonomik Göstergeler Ġlçe ekonomisi tarıma ve çay sanayisine bağlıdır. Tarımda ise tek çeģit ürün geliģmiģtir. Küçük esnaf ve sanatkârların faaliyetleri ancak kendilerine yetmektedir. Çaykur ve özel çay fabrikaları ilçede önemli sayılabilecek oranda istihdam imkânı sağlamıģtır. YetiĢtirilmeye elveriģli baģlıca ürün olan çaya dayalı sanayi geliģmiģtir. Elde edilen diğer tarım ürünlerinden fındık da çok fazla olmamakla birlikte halkın geçim kaynağını oluģturmaktadır. Son zamanlarda devlet desteğiyle birlikte, çaya alternatif ürün olarak kivi yetiģtiriciliği ve ticareti yapılmaktadır. Kivi üretimi bölgede hızla yayılmaktadır. Bölgede, çaydan sonra baģlıca geçim kaynağı olması hedeflenmektedir. Bunların dıģında üretilen tarım ürünleri ticaret amaçlı değil tüketim amaçlıdır. Ġlçenin diğer bir geçim kaynağı hayvancılıktır. Özellikle büyükbaģ hayvancılık geçim kaynakları arasında önemli bir yer tutmaktadır. BüyükbaĢ hayvanlardan elde edilen süt ve süt ürünleri, gerek ilçe içi pazarda, gerekse ilçe dıģı pazarlarda yer bulmaktadır. Özellikle yaz dönemlerinde yaylalarda hayvan yetiģtiricileri tarafından bu ürünler elde edilmekte ya da modern teknikle, mandıralarda süt iģlenmekte ve ürünleri elde edilmektedir. KüçükbaĢ hayvancılıkta genelde hayvanın yününden ve etinden faydalanılmaktadır. Yörede bulunan maden yatakları da ilçe ekonomisine katkıda bulunmaktadır. Maden yönünden zengin olan bölgede bazı madencilik faaliyetleri yürütülmektedir. Ġlçeden 12 km. uzaklıkta bulunan Dumlusu mevkiindeki, bakır-çinko yatağı iģletilmektedir. Ġkinci maden ise Gürpınar Beldesi'ndeki bakır-çinko kurģun yatağıdır. a) Of İlçesinde Kredi Kullanımı ve Mevduat Durumu Tablo 5: 2008 ve 2009 Tarihi Ġtibariyle Of'ta faaliyet gösteren Bankaların Genel Profili 2008 Yıl Sonu / TL 2009 Yıl sonu / TL Yüzde Vadesiz Mevduat % Vadeli Mevduat % D.T.H (Vadesiz +Vadeli) % TOPLAM % 2008 Yıl Sonu 2009 Yıl sonu Yüzde Tüketici Kredileri % Otomobil Kredileri % Konut Kredileri % Ticari Kredileri % G. Nakdi Krediler % Toplam % Kanuni Takipteki Krediler % Kredilerin Toplamının Mevduat Ġçindeki Payı 55% Toplam Kanuni Takip Kredi Toplam Kredi Payı 6% Kaynak: OF TSO 2009 verileri

20 b) Of İlçesinde Vergi Tahakkuku ve Tahsilat Oranları Of ilçesine ait vergi tahakkuk ve tahsilat oranları Yılları kıyaslanarak aģağıdaki tabloda belirtilmiģtir. Tablo 6: 2008 ve 2009 yıllarında Of ilçesinde vergi tahakkuku ve tahsilat oranları VERGĠ TÜRLERĠ TAHAKKUK TAHSĠLAT TAHAKKUK TAHSĠLAT Gelir Vergisi , , , ,77 Kurumlar Vergisi , , , ,92 KDV , , , ,43 Vergi Gelir.( Diğer) , , , ,83 Vergi DıĢı Gelir , , , ,38 GENEL TOPLAM , , , ,33 c) Of İlçesinde Elektrik Kullanım Oranları Ġlçede 2008 yıl sonu itibariyle elektrik enerjisinin abone durumlarına göre dağılımı aģağıdaki tabloda verilmiģtir. Tablo 7: Of ilçesinde elektrik kullanımının sınıflandırılması Abone Grubu Aktif KWH Aktif Kayıp Aktif / TL Sanayi Sektörü , , ,68 Kamu KuruluĢları , , ,19 Diğerleri , , ,51 Toplam , , , Göç ve Kentleşme Türkiye genelinde ĢehirleĢmenin yüksek olması yanında, Trabzon da nüfusun hemen hemen yarısı Ģehirlerde diğer yarısı da bucak ve köylerde yaģamaktadır lı yıllardan sonra baģta Ġstanbul, Ankara, Ġzmir olmak üzere büyük Ģehirlere göç olmuģtur. Çay üretiminin yaygınlaģması göçü nispeten durdurmuģsa da sona erdirmemiģtir. Nitekim son nüfus sayımına göre Of göçün en fazla yaģandığı yerlerden biri olmuģtur. DıĢ göçler de li yıllarda özellikle Almanya, Hollanda, Belçika baģta olmak üzere batılı ülkelere olmuģtur. Daha sonraki yıllarda özellikle inģaat alanında Türk Ģirketlerinin yanında çalıģtırılmak üzere Ortadoğu ülkelerine göç gerçekleģmiģtir. Ortadoğu ülkelerine olan göçler daha çok erkek nüfus olmasıyla dikkat çekmektedir.

21 Of ilçesi göç konusunda, bağlı olduğu Trabzon iline benzer özellikler göstermektedir. Ġlçede 1970 li yıllardan önce, ekonomik nedenlerle nüfusun bir kısmının geçici veya daimi olarak göçtüğü izlenmiģtir. Bunlardan bir kısmı kolay uyum sağlayan yapısıyla gittiği yerde yerleģmiģ, iģini kurmuģtur. Bir kısmı da kazandığı parayla tekrar geri gelmiģtir. Ancak çayın ekonomik değer kazanmasından sonra göç olayı yavaģlamıģtır. Çay ürününün geliģme seyrine uygun olarak kamu ve özel sektörün Of ilçesi ve çevresinde kurduğu çay fabrikaları, küçük sanayi sitesi ve konutlaģma yoğun bir iģ potansiyeli oluģturmuģtur. Geçici ve sürekli olan bu göçler, ilçede iģ hacminin artmasına, yerleģim alanlarının geniģlemesine neden olmuģtur. Ziraatın yapıldığı bahar ve yaz aylarında köylerde, kıģ mevsiminde ise eğitim nedeniyle ilçe merkezinde nüfus artıģı olmaktadır İstihdam ve İşsizlik Ġlçede ekonominin en önemli itici gücü tarım sektörüdür. Türkiye genelinde olduğu gibi ilçede de çalıģan nüfusun hala önemli bir kısmı tarım sektöründe istihdam edilmektedir. DPT nin geliģmiģlik sıralamasına göre 3. sınıfta yer alan ilçede, genç bağımlılık oranı * ve iģsizlik oranı yüksektir. Temel altyapı hizmetlerinin tamamlanması çay tarımının yaygınlaģmasıyla gelir düzeyinin yükselmesi, ilçede kırsal ve kentsel yaģamda modern bir yaģama geçilmesine neden olmuģtur. Bunda ulaģım imkânlarının yeterliliği, nüfusun büyük kentlere sürekli olarak gidiģ-geliģ Ģeklindeki akımı, kitle iletiģim araçlarının yaygınlaģması da belirleyici olmuģtur. Ġlçede yaģayan kent ve kırsal nüfus arasında büyük ölçüde sosyal ve ekonomik dengesizlik görülmemektedir. Of ilçesine ait iģsizlik oranları ve iģsizlerin eğitim durumları Trabzon'la karģılaģtırmalı olarak aģağıda verilmiģtir. * Bağımlılık oranı; 15 yaģ altı ve 65 yaģ üstü nüfusun çalıģma çağındaki nüfusa oranı olarak tanımlanmaktadır. Genç bağımlılık oranı ise 15 yaģ altı nüfusun çalıģma çağındaki nüfusa oranı ile hesaplanır. Bu oran; çalıģma çağındaki nüfusun, kaç kiģiye baktığı Ģeklinde bir yorum yapılmasını sağlar.

22 Tablo 8: Of ilçesine ait iģsizlik oranları, iģsizlerin eğitim durumları ve YaĢ Grupları Yılı ĠĢsizlik Verileri Trabzon - Of 2009 Yılı Trabzon Ġli Kayıtlı ĠĢsiz 2009 Yılı Of Ġlçesi Kayıtlı ĠĢsiz ĠĢsizlik Erkek Kadın Toplam ĠĢsizlik Erkek Kadın Toplam Verileri Verileri Trabzon Ġli 2009 Yılı Ġtibariyle YaĢ Grupları Dağılımı Trabzon Ġli 2009 Yılı Ġtibariyle Öğrenim Durumları Dağılımı Kayıtlı ĠĢsiz Kayıtlı ĠĢsiz YaĢ Öğrenim Grubu Erkek Kadın Toplam Durumu Erkek Kadın Toplam Bilinmeyen Okur Yazar Olmayan Okur Yazar Ġlköğretim Lise Ön Lisans Lisans Yüksek Lisans Ve Daha Büyük Doktora Genel Toplam Genel Toplam Of Ġlçesi 2009 Yılı Ġtibariyle YaĢ Grupları Dağılımı Of Ġlçesi 2009 Yılı Ġtibariyle Öğrenim Durumları Dağılımı Kayıtlı ĠĢsiz Kayıtlı ĠĢsiz YaĢ Öğrenim Grubu Erkek Kadın Toplam Durumu Erkek Kadın Toplam Bilinmeyen Okur Yazar Olmayan Okur Yazar Ġlköğretim Lise Ön Lisans Lisans Genel Toplam Genel Toplam Kaynak: Of TSO Verileri

23 İlçede Tarım Ilıman ve yağıģlı iklime sahip Ġlçede tarım hayatı, hayvancılık ve ormancılığa dayanmaktadır. Tarım topraklarının yaklaģık % eğimlidir. Kıyı Ģeridi ve vadi tabanlarındaki düz topraklar çok sınırlıdır. Yüksek eğimli kesimlerdeki doğal örtü yer yer tahrip edilmiģ ve Ģiddetli toprak aģımı baģlamıģtır. Bunda çay tarımının geniģletilmek üzere ormanlık alanının sürekli azaltılmasının ve fazla yağıģların da etkisi vardır. Toprak dağılımı dengeli olup, küçük toprak mülkiyeti egemendir. Tarım iģletmelerimiz ancak geçimlik düzeyindedir. Yörede toprak kalınlığı 0-40 cm arasında olup genel asitlik derecesi 4,5-6 derece arasındadır. Organik madde bakımından 1,2-2 arasında değerler göstermektedir. Kireç oranı sıfırdır. Toprakların geneli tarıma elveriģli killi ve kumlu topraklar grubuna dâhildir. Yörede yine sarı-kırmızı-gri-kahverengi topraklar da bulunmakta olup kireç oranının sıfır olmasıyla özellikle çay tarımı için aranan toprak olma özelliğindedir. % 75 i eğimli olan tarım topraklarının yanı sıra kıyı Ģeridi ve Solaklı-Baltacı Irmakları Vadilerinde de az da olsa düz araziler bulunmaktadır. Yüksek kesimlerdeki doğal bitki örtüsü yer yer tahrip edilmiģ ve Ģiddetli toprak aģınımı baģlamıģtır. Bunda çay tarımı için orman alanlarının ortadan kaldırılması ve fazla yağıģların da etkisi vardır. Yer Ģekilleri tarıma etki eden faktörlerden biri olup, özellikle makineli ve yoğun tarımın yapılamamasını etkilemektedir. Ġlçe arazisinin %75 inin eğimli olması bu alanlarda daha çok çay ve fındık gibi fazla bakım istemeyen ve daha kolay yetiģen ürünlerin üretimine etki etmiģtir. Yer Ģekilleri ulaģımı da olumsuz yönde etkilemektedir. Ġklim elemanları yağıģ, sıcaklık, basınç ve rüzgâr bir bölgenin tarımsal faaliyetlerine etki eden en önemli faktördür.yağıģın ve sıcaklığın bir arada olduğu nemli iklim Ģartları ilçede bu Ģartlarda yetiģen çay, fındık ve mısır gibi ürünlerin üretimini öncelikli kılmıģtır. Tarım Arazisinin Dağılımı : Yüzölçümlerine göre Ġlçenin toprakları aģağıdaki gibi bir dağılım göstermektedir. 1-Ormanlık Arazisi :%52 2-Tarım Arazisi :%37 3-Çayır-Mera :%4 4-Kayalık ve Ġskan :%3 5-Diğer :%4

24 Çayır-Mer'a Otlakiye 4% Kayalık ve Ġskan 3% Diğer 4% Tarım(Kültür)Arazisi 37% Ormanlık Arazi 52% Tarım(Kültür)Arazisi Ormanlık Arazi Çayır-Mer'a Otlakiye Kayalık ve Ġskan Diğer Grafik 2: Kaynak: Of Ġlçe Tarım Müdürlüğü Ġlçede tarım alanında önemli sayılabilecek toplumsal örgütlenme dikkati çekmektedir. 5 adet Tarımsal Kalkınma Kooperatifi, 1 adet Tarım Kredi, 1 adet Ziraat Odası BaĢkanlığı ve 2005 yılında bölgede kurulan Üzümsü Meyve Üreticileri Birliği üretim-satıģ ve pazarlama konularında örgütlenmiģ olup Tarım ve KöyiĢleri Bakanlığınca yürütülen kırsal kalkınma projesi kapsamında hazırlanan Soğuk hava deposu ve paketleme projesi 2006 yılında kabul edilmiģ olup 2008 yılında faaliyete geçmiģtir yılında 17 dekar (680 Adet) Trabzon Hurması,1,5 dekar(3000 Adet) çilek bahçesi tesis edilmiģ olup, 26 dekar likarpa bahçesi tesisi için gerekli iģlemler yapılmıģ olup Orman Fidanlık tarafından dağıtımına baģlanmıģtır. ilkbahar ve sonbahar döneminde DOKAP çerçevesinde Ġlçenin Uğurlu Beldesinde 5,5 dekar kivi ve 23,5 dekar ceviz bahçesi yapılmıģtır. Ayrıca Tarım Ġlçe Müdürlüğü'nün giriģimleri ile Tarım Ġl Müdürlüğü ve Halk Eğitim Merkezi tarafından iki defa arıcılık kursu yapılarak çiftçilere arıcılık sertifikası verilmiģtir. Ġlçenin tarım arazilerinde ekilen, yetiģtirilen ve üretilebilen ürün çeģitleri önem sırasına göre Ģöyledir a) İlçede Çay Tarımı Ġlçede 1945 li yıllarda baģlayan yaģ çay üretimi giderek geniģ alanlara yayılmıģtır. Trabzon un çay üretim merkezi durumunda olan Of ilçesinde yaklaģık dekar arazide üretim yapılmaktadır. Çaykur a ait 5 çay fabrikasında yaklaģık 2145 daimi ve geçici personel istihdam edilmektedir. Resmi ve Özel bütün çay fabrikalarında yıllık kuru

25 çay üretimi miktarı ise ton iģlenmiģ çay ve ton yaģ çay olarak belirlenmiģtir. Yılda üç sürgün hasadıyla ilçenin yıllık yaģ çay alımı ton civarındadır. Bu miktardan yaklaģık bin ton kuru çay elde edilmektedir. Çaykur a ait 5 çay fabrikasında yaklaģık 2145 daimi ve geçici personel istihdam edilmektedir. Özel sektör çay fabrikaları ile beraber toplam istihdam miktarı 2370 i geçmektedir. Tablo 9: Of ilçesinde kuru çay üreten firmaların listesi Firma adı Adresi Abdullah Akyüz Of-Çaykara Yolu Akfa Çay Sanayi ve Tic. A.ġ. Baltacı Deresi Eskipazar Köyü Çaykur - Bölümlü Çay Fabrikası Müdürlüğü Bölümlü Çaykur - Çamlı Çay Fabrikası Müdürlüğü Çamlı Köyü Çamlı Çay ve Gıda San. Paz. A.ġ. Çamlıtepe Mah. Çaykur - Karaca Çay Fabrikası Müdürlüğü Karaca Beldesi CoĢan Ambalaj Paketleme Gıda ĠnĢaat Sanayi Ve Çamlıtepe Mahallesi Ticaret Limited ġirketi Demçay Çay Fabrikası Çamlıtepe Mahallesi Çaykur - Eskipazar Çay Fabrikası Müdürlüğü Kıyıcık Köyü Gürçay Gıda San. ve Tic. A.ġ. Pınaraltı Köyü Karahancı Gıda San. Tic. Ltd. ġti. Çaykara Yolu Üzeri 3.Km. Çaykur - Of Çay Fabrikası Müdürlüğü Kıyıboyu Köyü Of Çaysan Tarım Ürn. Ent. Tes. San. Tic. A.ġ. Çamlıtepe Mahallesi S.S Kaban ve Köyleri Tarımsal Kalkınma Koop. Çaykara Yolu Üzeri 2,5 Km (Özçay) Salih Zeki Akcebe-Akcebe Çay Sanayi Gürpınar Beldesi Y.Selim Çakıroğlu (Örnek Çay ĠĢl.) Sıraağaç Köyü Uluçay Gıda Sanayi ĠnĢ. Taah. Nakl. Ticaret. Ltd. Uluağaç Köyü ġti. Kaynak: Trabzon Ticaret Borsası, 2008 Bu firmalar içinde Özçay firması, kuru çay üretiminin yanı sıra organik çay üretimi de yapmaktadır. Bu firma ürün kalitesini günden güne artırarak "ISO 9000 Belgesi" ve "Uluslararası Kalite Ödülü" alarak organik çay ile sektörde bir ilke imza atmıģtır. Türkiye'de ilk kez üretilen organik çay, hiçbir katkı maddesi kullanılmadan, tamamen doğal ortamda yetiģtirilmiģ çaylardan üretilerek harmanlanmaktadır. Dünya çay pazarlarında organik çayın piyasa değeri oldukça yüksektir. Değerlendirilebilir ve sağlıklı bir planlama yapılması halinde ilçenin Ģartları organik çay üretmeye oldukça uygundur. b) Fındık Tarımı: Ġlçede fındık üretim alanı 4 bin dekar civarında bulunmaktadır.mevcut alanlardan iklim Ģartlarına bağlı olarak ton fındık üretimi yapılmaktadır yılında yaklaģık 150 ton civarında ürün elde edilmiģ olup, parasal değeri TL'dir.

26 c) Mısır Üretimi: Mısır özellikle nem ve yağıģ ile sıcaklığın bir arada olduğu iklim bölgelerinde yetiģme alanı bulur. Bu özelliği ile Of ve çevresi iyi bir üretim alanıdır. GeçmiĢte çay ve fındık alanları mısır üretim alanı olarak kullanılırdı. Ġlçemizde mısır ekim alanı 850 hektar olup bu ekili alandan 2975 ton mısır elde edilmektedir. d) Sebze ve Meyvecilik: Tamamen doğa Ģartlarında yetiģtirilen sebze ve meyveciliğin günlük tüketilmesi nedeniyle pazar değeri pek yoktur. Ancak her koģulda doğal olarak yetiģtirilen karalâhana önemli bir yer tutar. Son yıllarda Ġlçede Seracılık yaygınlaģtığından, sera ürünlerinden salatalık ve marul çiftçilerin önemli kazançlar sağlamaya baģlamıģtır. Elma ilçede üretilen meyveler içerisinde en fazla pazar payı olandır. YaklaĢık olarak adet elma ağacı olup bunlardan 260 ton elma alınmaktadır. Ġlçenin genelinde 9 çeģit elma bulunmaktadır. Serin iklim bölgelerinde yetiģme alanı bulunan armut, ilçede de yetiģme alanı bulur. Bilinen 30 çeģit armut türü ilçe topraklarında yetiģtirilmektedir. Bunlar daha çok meyve olarak tüketilmekle birlikte pekmezi de yapılmaktadır. Ağaç sayısı civarında, elde edilen meyve miktarı da 250 ton civarındadır. Armut üretimi de diğer meyvelerde olduğu gibi ticari amaç taģımaz. Ancak ailelerin kendi ihtiyaçlarını karģılar Akdeniz ikliminde yetiģen limon, portakal ve mandalina ilçede hüküm süren iklimin elveriģli olması nedeniyle üretilmektedir. Özellikle sahil Ģeridi ve içerilere giren ırmak vadilerinde üretim yapılır. Yukarılara çıkıldıkça sıcaklıkta meydana gelen azalmaya bağlı olarak üretim durur. Ġlçe genelinde 500 Adet limon, 1000 Adet portakal ve 7000 civarında da mandalina ağacı bulunmaktadır. Bu ağaçlardan özellikle Mandalina üretimi önemli derecede yer tutar. Of taki patates üretim alanı 130 hektar olup bu ekim alanından 3280 ton patates elde edilmektedir. Ancak bu üretim; gerek sahilde gerekse iç kesimlerde yerel tüketime yöneliktir, ticari amaç güdülmez. Ġlçede 35 hektar civarında kara lahana ekimi yapılır. Bu üretim alanından 280 ton civarında ürün alınmaktadır. Yörede 2 hektar barbunya fasulyesi ekiminden 12 ton civarında ürün alınmaktadır. Yine kuru fasulye ekim alanı da 23 hektar olup 12 ton civarında ürün alınır. Özellikle dere yatakları ve ırmak boyları ile evlerin bahçelerinde ailelerin kendi ihtiyaçlarını karģılamak amacıyla ekim yapılır. Taze fasulye ekim alanı 12 hektar olup buradan 150 ton ürün alınmaktadır. e) Seracılık Ġlçede Ģu an faal durumda olan 8 sera vardır. Bu seraların her biri 300 m2 olup toplam sera alanı 2400 m2 dir. f) Kivi Üretimi son yıllarda alternatif ürün olarak Kivi, Ceviz ve Trabzon Hurmasına büyük yöneliģ olmaktadır. Ġl Özel Ġdaresi ve Of Orman Fidanlık Mühendisliği çiftçilerin fidan

27 ihtiyacını karģılamaya çalıģılmaktadır yılında kivide iyi verim alınmıģ olup, yaklaģık 350 ton civarında meyve üretimi sağlanmıģtır. Ayrıca Of Üzümsü Meyveler Birliği tarafından yaklaģık 250 ton kivi depolanmıģtır. Ortalama 1,5-1,75TL/kg fiyat aralığında seyretmektedir. Ġlçede son yıllarda çaya alternatif bir ürün olarak kivi yetiģtiriciliğinde önemli bir artıģ olduğu gözlenmektedir. Kayda alınmamıģ bir dekardan küçük çok sayıda bahçelerin bulunması kivi üretimi ile ilgili istatistiklerde sorunlar oluģturmaktadır yılı Türkiye kivi üretiminin illere göre dağılımına bakıldığında Trabzon ilinin kayıt altına alınabilen 336 ton ile Türkiye üretimindeki payının % 4,20 olduğu görülmektedir 1. Normal Ģartlar altında kivi soğuk hava depolarında 4-6 ay arası muhafaza edilebilme özelliğine sahip bir meyvedir. Fakat ilçede yer alan küçük üreticiler maliyetinin yüksekliğinden dolayı soğuk hava deposu yaptırabilme imkânlarına sahip değillerdir. Bu nedenle küçük çaptaki üreticiler tarafından yetiģtirilen kivide son yıllarda arz fazlalığı oluģtuğu görülmektedir. Kivide meydana gelen arz fazlalığının bir çözümü yetiģtirilen kivilerin soğuk hava depolarında muhafaza edilmesidir. Fakat ilçede yer alan küçük çaptaki üreticiler maliyetinin yüksek olması nedeni ile bireysel olarak soğuk hava deposu inģa edememektedirler. Küçük üreticilerin bir araya gelerek ortak bir finansman ile ilçede ortak bir soğuk hava deposu inģa ettirmeleri bu probleme bir çözüm önerisi olarak görülmektedir. Diğer bir çözüm önerisi ise ilçede faaliyet gösteren tarım kurum ve kuruluģlarının Avrupa Birliği Kırsal Kalkınma Hibe Programı na ilçeye bir soğuk hava deposunun inģa ettirilmesini sağlayacak olan bir proje önerisi sunmalarıdır İlçede Hayvancılık Sahil Ģeridi ve orta kesimde aile ekonomisine katkı sağlamak amacıyla daha ziyade süt inekçiliği Ģeklinde kültür ırkı büyükbaģ hayvan beslenir. Yüksek kesimlerde yerli sığır ve küçük baģ hayvan yetiģtirilir. Çay alanlarının mera ve otlaklar aleyhine geniģlemesi hayvancılığın gerilemesi sonucunu yaratmıģtır. GeniĢ yaylalar olmasına rağmen hayvan yetiģtiriciliği ilgi görmemektedir. Yılda ortalama 250 sığır suni tohumlaması ihbarlı olarak yapılmaktadır. Ġlçenin Hayvan varlığı 2009 yılı sonu itibarıyla Ģöyledir. 1 Kivi YetiĢtiriciliği, Çay ĠĢletmeleri Genel Müdürlüğü, 2007

28 Tablo 10: Of Ġlçesi'nde bulunan hayvan miktarları CĠNSĠ MĠKTARĠ (ADET) Sığır 2400 Koyun-Keçi 2300 Kanatlı 1265 Arı Kovanı Kaynak: Of Ġlçe Tarım Müdürlüğü Hızla geliģmekte olan kitle iletiģim araçlarının toplumun hemen tüm kesimlerine ulaģması ile dengeli ve yeterli beslenme bilinci geliģmiģtir. Bugünün ekonomik koģulları ve nüfus artıģı dikkate alındığında hayvansal protein (besin) açığını en iyi kapatacak sektörün baģında kümes hayvancılığı gelmektedir. Kümes hayvancılığı, hayvancılık sektörünün en geliģmiģ ve teknolojiye en açık olan dalıdır. Üretiminin kolay ve hızlı olmasının yanında maliyetinin de düģük olması, yapılan yatırımın hemen ürüne ve paraya dönüģebilmesi kümes hayvancılığının baģlıca üstünlüklerindendir. SanayileĢme geniģledikçe büyükbaģ hayvanlara ayrılan otlaklar, meralar daralmıģ, tarım alanları küçülmüģtür. Kümes hayvancılığı için ise özel arazi gerekmemekte, her yerde yapılabilmektedir. Dolayısı ile kümes hayvancılığı ve bunun en geliģmiģ dalı olan tavukçuluk giderek önem kazanan bir sektör haline gelmiģtir. Of ilçesinde kümes hayvancılığı fazla geliģmemiģtir. Kümes hayvancılığı özellikle kırsal alanlarda bulunan evlerin bahçelerinde geleneksel yöntemlerle yapılmakta, büyük çiftlikler ve modern tesisler bulunmamaktadır. Ġhtiyaç genelde dıģarıdan gelen ürünlerle karģılanmaktadır. Tavukçuluğun diğer hayvancılık faaliyetlerine göre yukarıda bahsedilen avantajlarından dolayı geliģiminin Of ilçesinde desteklenmesinin ve bu sektöre yatırım yapılmasının ilçe ekonomisinin geliģimine önemli katkılar sağlayacağı düģünülmektedir. Yörede, bütün Karadeniz'de olduğu gibi balıkçılık da önemli geçim kaynakları arasında yer almaktadır. Karadeniz'in sunmuģ olduğu zenginliklerden önemli ölçüde yararlanılmaktadır. Balık üretimi genelde iç pazarda tüketilmektedir. Yörenin diğer bir geçim kaynağı olan arıcılık, Karadeniz'in zengin bitki örtüsü sayesinde yörede geliģmiģ ve önemli bir ekonomik gelir haline gelmiģtir. Arılardan genelde bal, polen ve arı sütü alınmaktadır. Ġlçede arıcılıktan elde edilen bal miktarı yıllık yaklaģık değer olarak 72 ton civarındadır. Arıcılığın yoğun yapıldığı yerler; Dumlusu, Yazlık, Ballıca, YemiĢalan, Uğurlu, Bölümlü, Fındıkoba köyleridir. Arılardan daha çok bal, polen, arısütü gibi ürünler alınır. Ġlçede arıcılıktan elde edilen bal miktarı yıllık 72 ton civarındadır. Yine ilçedeki toplam kovan sayısı ise adettir. Bu kovanlardan yıllık ton bal mumu elde edilmektedir

29 İlçede Turizm UlaĢım olanaklarının hızla geliģmesi, iletiģim araçlarının yaygınlaģması yörenin tanıtımında önemli rol oynamaktadır. Ayrıca son zamanlarda geliģen dağ turizmi, turizmin geliģmesini büyük ölçüde etkilemektedir. Ġlçenin tarihsel zenginliği, doğal güzellikleri, ılıman iklimi, temiz ve doğal plajları, denizi, sahilden baģlayıp yukarılara kadar uzanan gür ormanları, fındık bahçeleri, yaylaları yerli ve yabancı turistlerin ilgisini çekmiģtir. Doğal güzellikleriyle yüksek potansiyele sahip olan ilçede ormanların, yaylaların, denizin yanı sıra; bol akarsuları, alabalık dolu gölleri, derinden gelen soğuk kaynak suları ve mesire yerleriyle insanları stresten uzaklaģtıran bir ortam sağlamaktadır. Ġlçeyi turizm yönünden incelerken Çaykara-Dernekpazarı-Hayrat ilçeleri ile birlikte düģünmek gerekmektedir. Ġlçenin bölgedeki turizm alanları ile yakın bir konumda olması olumlu bir durumdur. Ġlçe, Çaykara-Uzungöl beldesine 45 km, Sultan Murat ġehitliğine 55 km, Ayder yaylalarına 110 km uzaklıktadır. Buralardaki turistik tesislerde yöre yemekleri (kuymak, muhlama, mısır ekmeği, süzme yoğurt, yayık yağı, kara lahana) ile et ve alabalık zevkle yenebilir. Çevrede en önemli tarihi eserlerden biri Cenevizliler tarafından yapıldığı bilinen Of kalesidir. Yine milli kültürümüzün köģe taģlarından olan eski evler, konaklar, serendeler Karadeniz e özgü yapısı ve güzellikleriyle kıyıları süslemektedirler. Ayrıca tarihi Kiremitli (HapsiyaĢ) Köprü, Baltacı Deresinde Liçöz Köprü kalıntısı, Çoruk Kalesi, Erenköy (Çoruk) Ġfira Köprüsü ve Sugeldi TaĢ Köprü, tarihi özelliği olan camiler (Keler Camii, Yukarı Saraçlı Camii, Bölümlü Mithat PaĢa Camii, Serindere Camii, Sugeldi AĢağı Mahalle Camii, Sarıkaya Köyü Merkez Camii, Korkut Köyü Merkez Camii vb), savaģ yıllarında kazılmıģ siperler, Kilise kalıntıları, Uğurlu kasabasında GümüĢhanevi Kütüphanesi ve altı asırlık çınar ağacı, Ballıca beldesindeki taģtan oyularak yapılmıģ çeģme, Eskipazar beldesindeki su arkı ve büyük zatların türbeleri ilçenin önemli tarihi eserleri arasındadır. Turizm Potansiyeli Açısından bazı Ziyaret Yerleri aģağıda belirtilmiģtir. 1-MaraĢlı Hasan Efendi Türbesi: Türbe Of ilçesinin doğusunda merkeze 5 km uzaklıkta, Eskipazar beldesinde, Kavak Camii nin yanında Iran transit yolu üzerinde bulunmaktadır. Of ta Ġslamiyeti yayan MaraĢlı kardeģlerden biridir. ġeyh Osman Efendi nin mezarı Çaykara nın Paçan (MaraĢlı), Mehmet Efendi nin mezarı Yente köyündedir. 2-Mehmet RüĢtü AĢıkkutlu Türbesi ( ) Türbesi Of ilçesinin 17 km güneyinde Uğurlu (Çifaruksa) kasabasının merkezinde yer alan Uğurlu Camisi önünde bulunmaktadır. Alim bir zat olarak bilindiğinden ölümünden sonra kabri pek çok kimse tarafından ziyaret edilmektedir. 3- Hacı Ahmet Efendi nin Kabri ( ): Of ilçesinin 15 km güneyinde yer alan Gürpınar Kasabası nın merkezine 500 m batı tarafında Gürpınar Camii nin kıble yönünde bulunmaktadır. Zamanında Of ta ilim ve takvasıyla meģhur olduğundan yöre halkı kendisine olan sevgi ve saygısından kabrini ziyaret etmektedir.

30 4- Kiraz Köyündeki Ġki ġehit Mezarı: Of un batısında merkeze 5 km uzaklıktaki Kiraz köyünün batısında ve güneyinde iki Ģehit mezarı bulunmaktadır. Batısındaki köy merkezine 1.5 km, güneyindeki ise 2 km uzaklıktadır. Bu kabirlerde yatanların isimleri bilinmemekte ve Of muharebelerinde Ģehit düģtükleri sanılmaktadır. 5- Sultan Murat ġehitliği: Çaykara ya bağlı Ataköy beldesinin Sultanmurat yaylasında bulunmaktadır. Bu kabristanın içerisinde bir yüzbaģı, 69 asker bulunmaktadır. Rus harbi sırasında Ģehit olmuģlardır. ġehitlik özellikle ziyarete açılıģ tarihi olan 23 Haziran ile ziyarete kapanıģ tarihi 21 Ağustos arasında daha sık ziyaret edilmektedir. 6-CoĢ Litroba Suyu: Of un güneyinde 5 km uzaklıkta Ballıca köyünün 3.5 km kuzey yönünde bulunmaktadır. Bu su az miktarda olup kaynak suyudur Sanayi Of ilçesinde sanayileģme, Trabzon iline benzer özellikler göstermektedir. Ortalama hane halkı büyüklüğü 6,13 olan ilçede toplam çalıģanların % 77,14 ü tarım sektöründe çalıģmaktadır. Bu denli yüksek bir oranda tarımsal alan iģgücü bulunmasına rağmen, tarımsal üretimin ülke içindeki payı 0,01230 olması itibariyle 872 ilçe arasında 754. sırada yer almaktadır. Ancak çay konusunda önemli geliģmeler sağlanmıģ olması sanayileģmeye katkıda bulunmuģtur. Ġlçede Çaykur un 5 adet çay fabrikası 1970 li yıllardan sonra kurulmaya baģlanarak üretime baģlamıģtır. Çay üretiminde tekelciliğin kaldırılarak, özel sektöre de çay iģleme imkânının tanınmasıyla birlikte ilçede iģlenmiģ çay sanayi oldukça geliģmiģtir. Tekelciliğin kaldırılmasından sonra özel sektöre ait çeģitli kapasitede ve kalitede üretim yapmak üzere çay fabrikaları bugün üretimlerini sürdürmektedir. Küçük Sanayi Sitesi 1983 yılında kurucu üyelerce Küçük Sanayi Sitesi Kooperatifi olarak kurulmuģtur. Arsanın temini ve binaların yapılması tamamlanmıģ, modern bir site oluģturulmuģtur. Hizmetler binasında Çıraklık Eğitim Merkezi bulunmaktadır. Bugün Küçük Sanayi Sitesi nde mevcut 111 iģyerinden 109 u faaliyet göstermektedir. Sanayinin sağlık ve çevreye zarar vermeksizin geliģmesi açısından sanayinin altyapısını oluģturan KSS ve OSB yatırımları oldukça önemlidir. Ġlçede ise Organize Sanayi Bölgesi bulunmamakla birlikte faal olan 1 küçük sanayi sitesi bulunmaktadır. Of ilçesinde sanayileģme, Trabzon iline benzer özellikler göstermektedir. Ortalama hane halkı büyüklüğü 6,13 olan ilçede toplam çalıģanların % 77,14 ü tarım sektöründe çalıģmaktadır. Bu denli yüksek bir oranda tarımsal alan iģgücü bulunmasına rağmen, tarımsal üretimin ülke içindeki payı 0,01230 olması itibariyle 872 ilçe arasında 754. sırada yer almaktadır. Ancak çay konusunda önemli geliģmeler sağlanmıģ olması sanayileģmeye katkıda bulunmuģtur. Ġlçede Çaykur un 5 adet çay fabrikası 1970 li yıllardan sonra kurulmaya baģlanarak üretime baģlamıģtır. Çay üretiminde tekelciliğin kaldırılarak, özel sektöre de çay iģleme imkânının tanınmasıyla birlikte ilçede iģlenmiģ çay sanayi oldukça geliģmiģtir. Tekelciliğin kaldırılmasından sonra özel sektöre ait çeģitli kapasitede ve kalitede üretim

31 yapmak üzere çay fabrikaları bugün üretimlerini sürdürmektedir. Küçük Sanayi Sitesi 1983 yılında kurucu üyelerce Küçük Sanayi Sitesi Kooperatifi olarak kurulmuģtur. Arsanın temini ve binaların yapılması tamamlanmıģ, modern bir site oluģturulmuģtur. Hizmetler binasında Çıraklık Eğitim Merkezi bulunmaktadır. Bugün Küçük Sanayi Sitesi nde mevcut 111 iģyerinden 109 u faaliyet göstermektedir. Ġlçede faaliyet gösteren büyük çaplı sanayi kuruluģları ve faaliyet alanları aģağıdaki tabloda belirtilmiģtir:

32 Tablo11: Of'ta Bulunan Sanayi ĠĢletmeleri ve faaliyet alanları No Firma Adı Ofçaysan Tarım Ürünleri Entegre Tesisleri Sanayi Tic. A.ġ Solaklı 1 Çay Fabrikası Faaliyet Alanı Siyah Çay 2 Ofçaysan Tarım Ürünleri Entegre Tesisleri Sanayi Tic. A.ġ -Of ġb Siyah Çay 3 Nbc Beton Parke Sanayi ĠnĢaat Taahhüt Nakliyat Ve Tic. Ltd. ġti Beton Parke, Bordür TaĢı 4 Kiler Gıda Maddeleri Ġhracat Ticaret Ve Taahhüt A.ġ Et Ürünleri 5 ġenyüz Pen - AyĢe ġenyüz PVC Plastik Doğrama 6 Çakıroğulları Yapı Malzemeleri Sanayi Turizm ĠnĢaat Taah.Nak. Toplu Yemek Tem.Yem.Hiz.Tic.Ltd.ġti 7 Güryem Yem Sanayi Ve Ticaret A.ġ Karma Hayvan Yemi 8 CoĢan Çay San.Tic.AĢ Siyah Çay 9 ÖztaĢkır ĠnĢaat Taah.TaĢ Ocak. ĠĢl.San.Tic.Ltd.ġti Mıcır TaĢ Tozu 10 TaĢkır Kollektif ġti. Mıcır TaĢ Tozu 11 Gürçay Gıda San.Nak.Tic. A.ġ Siyah Çay 12 Öz-TaĢ Hazır Beton San.ĠnĢ. Taah. Nak. Tic. Ltd.ġti Hazır Beton 13 Akyüz Çay Abdullah Akyüz Siyah Çay 14 AĢhane Yemek Hiz.ĠnĢ.Taah.Nak. Tur.Tem.Ltd.ġti Toplu Yemek 15 Ulu Çay Cevat Tursun Siyah Çay 16 Hayrat Çay Fabrikası Siyah Çay 17 Çamlı Çay Fabrikası Siyah Çay 18 Eskipazar Çay Fabrikası Siyah Çay 19 Karaca Çay Fabrikası Siyah Çay 20 Bölümlü Çay Fabrikası Siyah Çay 21 Of Çay Fabrikası Siyah Çay 22 Demçay Gıda Ve San.A.ġ Siyah Çay 23 Akfa Çay San. Tic. AĢ. Kıyıcık Çay Fabrikası Siyah Çay 24 S.S Özçay Tarımsal Kalkınma Koop. Siyah Çay 25 Karahancı Gıda San.Tic.Ltd.ġti - Of ġb Siyah Çay 26 Ay-Ka ĠnĢ.Taah.Gıda.Nak. Tur.Tem.Yemek Hiz. San. Tic. Ltd. ġti Siyah Çay 27 Yavuz Selim Çakıroğlu Siyah Çay 28 Uğur Gür Ġkbal Çay Sanayi Tic A.ġ Siyah Çay 29 Salih Zeki Akcebe - Akcebe Çay Siyah Çay 30 Ġsmet Ayazoğlu - ġeref Çay Siyah Çay 31 Sedef Plastik PVC Doğ. San. ĠnĢ. Taah. Nak. Tur. Yem. Tem. Hiz. PVC Plastik Doğrama Tic.Ltd.ġti. 32 Üçem Plastik -Muzaffer Yavuzaslan Plastik Lambri 33 Ġhmat Otomotiv ĠnĢ.Taah.Tur. Gıda Madd.Tic.Ltd.ġti Ekmek 34 Sar-TaĢ Beton Elemanları San. Kum Çakıl ĠĢl.Nak.Tic.Ltd.ġti Hazır Beton 35 Ayazoğlu Otomotiv Tekstil Sanayi Ve Ticatet Ltd.ġti Tekstil Konfeksiyon Kaynak: Of Ticaret ve Sanayi Odası, 2009 verileri

33 Gıda Sanayi Gıda sanayi, Of ta sanayi iģletmelerinin yoğun olarak bulunduğu bir sektördür. Gıda sanayinde 29 iģletme faaliyet göstermektedir. Bu iģletmeler ağırlıklı olarak çay, süt ve süt ürünlerine dayalı üretim ve paketleme yapmaktadır.. Tablo 12 : Gıda sektöründe faaliyet gösteren iģletmelerin isimleri ve faaliyet alanları UNVANI FAALİYET ALANI 1 Ak Market - Erkan Bulut Gıda Ürünleri Ticareti 2 AktaĢ Gıda Zücaciye Kozmetik Ve Temizlik Maddeleri Pazarlama Ticaret Limited ġirketi Gıda, Züccaciye, Kozmetik ve Temizlik Maddeleri Et ve Et Ürünleri Ticareti, Gıda 3 Altın Kasap - Salih Saral Ürünleri Ticareti, Kuru Çay Paketleme 4 Ali PaĢa Saral YaĢ Deri, Fındık, Yağ ve Peynir Ticareti 5 Bim BirleĢik Mağazaları A.ġ - Of ġubesi Toptan ve Perakende Ticareti 6 Bim BirleĢik Mağazaları A.ġ Kalyon ġube Toptan ve Perakende Gıda Ticareti 7 DurmuĢoğlu Market - Ayhan Çıkar Market ĠĢletmesi 8 Harun Saral Tavuk Besicilik ve SatıĢı 9 Kiler Gıda Maddeleri Ġhracat Ticaret Ve Taahhüt A.ġ. Gıda Maddeleri Kiler Gıda Maddeleri Ġhracat Ticaret Ve Taahhüt A.ġ. 10 ÇarĢıbaĢı ġubesi Gıda Maddeleri 11 Meriç Gıda Ve Kırtasiye - Hasan Meriç Gıda Perakendeciliği ve Kırtasiye Malzemeleri SatıĢı Gıda Ticareti, Her Türlü Petrol 12 Ofmar Gıda Pazarlama Ticaret Ve Sanayi Ltd. ġti. Ürünleri Alım Satımı, Her Türlü ĠnĢaat ĠĢleri 13 Recep Ali Seyhan Et ve Et Ürünleri Ticareti 14 Reis Gıda Maddeleri Ticaret Ltd. ġti. Gıda Maddeleri 15 Samet Seyhan Et ve Et Ürünleri Ticareti 16 Yılmaz Ayyıldız Kasap ve ġarküteri 17 Çelebi Aile Marketi-Emrullah Çelebi Bakkal, Gıda Ürünleri Ticareti 18 Öz Gülistan Gıda ĠnĢaat Taahhüt Petrol Ürünleri Nakliyat Turizm Medikal Temizlik Ve Yemek Hizmetleri Sanayi Ve Ticaret Limited ġirketi Gıda Perakende ve Toptan SatıĢ, ĠnĢaat, Nakliyat 19 Ġkizler Market - Ahmet Ulusal Gıda Ürünleri Ticareti 20 Ġrfanlı Kasap ġarküteri - Enver Acet Et ve Et Ürünleri Ticareti, Gıda Ticareti ġen Gıda Maddeleri Mobilya Sanayi Turizm ĠnĢaat 21 Taahhüt Nakliyat Temizlik Güvenlik Yemekhane Gıda Maddeleri ve Nakliyat ĠĢleri Hizmetleri Ticaret Limited ġirketi 22 ġen Kasap - Ġslam Öztürk Canlı Hayvan Alımı ve SatıĢı

34 23 Muhammet Sümer Gıda Ürünleri Perakende Ticareti 24 Site Mini Market Narin Ġbrahimoğlu Büfe ĠĢletmeciliği 25 Ulusoy ÇarĢı Dayanıklı Tük. Malları Ltd ġti Gıda Maddeleri ve Dayanıklı 26 T.H Çakır Gıda ve Day. Tük. Malları San. Tic. Ltd. ġti Tüketim Malları Toptan Perakende Meyve ve Sebze 27 Musa ġirinoğlu Ticareti 28 Hamit Seyhan Nakliyat, Ġthalat ve Ġhracat Kaynak: Of Ticaret ve Sanayi Odası, Of'ta Çay Sanayi a) Dünyada Genel Durum Of ilçesinde çay sanayisine girmeden önce genel olarak dünyadaki duruma göz atmak gerekmektedir. FAO(Food and Agriculture Organization of the United Nations) 2006 yılı istatistiklerine göre; Dünya da çay tarım alanları hektara ulaģmıģtır. Bu alanın % 87,8 i Asya, % 9,8 u Afrika, geri kalan % 2,4 lük kısmı ise Güney Amerika, Okyanusya ve Avrupa kıtalarında bulunmaktadır yılları arasında çay üretim alanları % 9 oranında geniģlemiģtir. Ülkeler itibariyle çay tarım alanlarının, % 41,1 i Çin, % 18 i Hindistan, % 7,8 i Sri Lanka, % 5,4 ü Kenya, % 4,3 ü Endonezya, % 4,5 i Vietnam, % 2,8 i Türkiye ve % 1,8 i Japonya da bulunmaktadır. Dünyada çay üretimi 2006 yılında ton a ulaģmıģtır. Bu üretimin % 82 si Asya, % 15 i Afrika, % 3 ü ise Amerika, Okyanusya ve Avrupa kıtalarında gerçekleģtirilmektedir yılları arasında, beģ yıllık süreç sonunda dünya üretimi % 13 oranında artmıģtır. Yıllık artıģ oranı ortalaması % 2,6 dır yılları arasında, on yıllık süreç sonunda en yüksek üretim artıģı Viet Nam (%141,2) da, en fazla üretim azalıģı ise ( 37,6) Gürcistan dadır. Dünya toplam çay üretiminin % 27,1 ini Çin, % 24,4 ünü Hindistan, % 8,5 ini Sri Lanka, % 8,5 ini Kenya, % 5,5 ini Türkiye, % 4,7 sini Endonezya, % 2,5 ini Japonya ve % 18,8 ini diğer üretici ülkeler gerçekleģtirmektedir. Dünya çay üretiminin % 70 i Siyah, % 23 ü YeĢil, % 7 si Oolong, Ġnstant, White çay ve diğer çay çeģitlerinden oluģmaktadır. Dünya da çay ithalatı, hem çay üreticisi olan ülkeler, hem de çay üreticisi olamayan ülkeler tarafından yapılmaktadır. FAO nun 2004 yılı verilerine göre, toplam çay ithalatı ton dur. Ġthalatta en büyük paya sahip ülkeler, AB-25 ülke (% 23,1), Rusya Federasyonu ve Bağımsız devletler (% 12,2), Pakistan (% 8,2), ABD (% 7,0), Mısır (% 5,2), Irak (% 4,9) ve Japonya (% 4,0) dır. Dünyada tüketim amaçlı net ithalat miktarı ise tondur. Toplam ithalat ile net ithalat arasındaki fark tondur. Bu miktar ise ülkeler tarafından re-export edilmektedir.re-export dünya çaycılığında özellikle üretici ülkelerin birbirlerinin çaylarını harmanlamak suretiyle yada tüketici ülkelerin ithal ettikleri çayı yeniden harmanlayıp ihraç etme iģlemidir. Re-export yapan en önemli tüketici ülke Ġngiltere dir. Yıllık kiģi baģına çay tüketim miktarları yüksek olan ilk beģ ülke ise; Ġrlanda (3,2 kg), Ġngiltere (2,6 kg), Kuveyt (2,5 kg), Türkiye (2,3 kg) ve Katar (2,0 kg) dır. Türkiye, çay tarım alanlarının geniģliği bakımından, dünyada üretici ülkeler arasında 7. sırada,

35 kuru çay üretimi yönünden de 5. sırada, yıllık kiģi baģına tüketim bakımından ise 4. sırada yer almaktadır. Ġlçede çay ürünü Mayıs-Ekim arasında 6 aylık süre içerisinde üç sürgün Ģeklinde hasat edilmektedir. Doğu Karadeniz Bölgesi nde dekar çaylık sahada yaklaģık üretici çay tarımı ile uğraģmakta, yıllık yaģ çay ürünü rekoltesi iklim ve tarımsal teknik koģullara bağlı olarak ton arasında değiģebilmektedir. Çay üreticilerinin % 80'i 0,5-5 dekar, % 17'si 6-10 dekar, % 2'si dekar, % 1 i dekara kadar çaylık alana sahiptir. Çay tarımı çoğunlukla küçük aile iģletmeciliği Ģeklinde yapılmaktadır. Tarım alanının iklimi ve deniz seviyesinden uzaklığı, çayın kalitesini belirleyen önemli etkendir. Bunun yanında çayın aromasının yoğunluğu, her Ģeyden önce tarım alanının denizden yüksekliğine bağlı olarak değiģmektedir. Çay bitkisi ne kadar yüksekte yetiģirse, aroması o kadar iyi olmaktadır. Of ilçesi mevcut özellikleri bakımından çay üretimine oldukça elveriģli bir alan sunmaktadır. Türkiye; Çay tarım alanlarının geniģliği bakımından üretici ülkeler arasında 6. sırada, kuru çay üretimi bakımından üretici ülkeler arasında 5. sırada, yıllık kiģi baģına tüketim bakımından dünya ülkeleri arasında 4. sırada yer almaktadır. Türkiye genelinde Çaykur un 46, özel sektörün ise 230 adet yaģ çay iģleme fabrikası bulunmaktadır. Çaykur un üretim kapasitesi ton, özel sektörün ise tondur. Toplam kapasite ise ton/gündür. Sektörde kapasite kullanım oranı yönünden büyük fark vardır. Toplam üretim kapasitesinin % 57'sine sahip olan özel sektör kuru çay üretiminde % paya sahip iken, Çaykur % 43 üretim kapasitesi ile kuru çay üretiminde % 60-65'lik paya sahiptir. Çaykur mevcut kapasitesinin tamamını kullanırken özel sektörün kapasite kullanım oranı oldukça düģüktür. Sektörde kapasite sorunu yoktur. Sorun, özel sektörün mevcut olan kapasitesini tam anlamıyla kullanamamasıdır. Sektörde mevcut atıl kapasitenin verimli Ģekilde kullanılabilmesine yönelik ciddi tedbirler alınmalıdır. Mevcut kapasite tam olarak kullanıldığında, yaģ çay ürünü kalite değerini koruduğu süre içinde, hasat edilip üretime verilmiģ olacaktır. 1990'lı yıllarda dünya'da yıllık siyah çay üretimi % 1 artarken, yeģil çayın % 2,5'luk bir artıģ seviyesini yakalamasına ve Çaykur'un önderliğinde yeģil çay üretimine tekrar baģlaması önemli bir geliģmedir. Ancak 2007'ye gelinmesine rağmen Türk çay tüketicisi yeģil çaya karģı gereken ilgiyi göstermemiģtir. Ancak Çaykur alternatif yeģil çaylarla bu ilgisizliği aģma çalıģmalarına devam etmektedir yılı Türk yeģil çayı için olumlu bir seyir takip edeceği düģünülmektedir. Türkiye'nin çay üretimi yılları arası çay üretimi aģağıdaki tabloda belirtilmiģtir. Çaykur - Özel Sektör Yılları Kuru Çay Üretimi (Bin Ton) Yıllar Çaykur Özel Toplam

36 Türkiye, dünyanın en büyük çay üretici ülkeleri arasında yer almasına rağmen bugüne kadar bazı istisna yıllar dıģında dünya çay ihracatından yeterli düzeyde pay alamamıģtır. Ġç tüketimin oldukça yüksek olması ve maliyetlerin diğer üretici ve ihracatçı ülkelerin maliyetleri ile karģılaģtırıldığında oldukça yüksek olması gibi diğer bazı nedenlerle Türkiye uzun yıllar ihracata dönük bir politika izlememiģtir. Yıllar itibariyle ülke genelinde gerçekleģtirilen çay ihracat rakamları aģağıdaki tabloda verilmiģtir: Tablo 13: Türkiye'nin Çay Ġhracatı Çay Ġhracatı Yıllar Paketli Çay Dökme Çay Toplam Ġhracat Ton Bin $ Ton Bin $ Ton Bin $ Kaynak: Çay ĠĢletmeleri Genel Müdürlüğü verileri Türkiye de çay ihracatı 1970 li yıllardan itibaren baģlamıģtır li yıllara gelinceye kadar iç üretimin tüketimi karģılamaması nedeniyle genel olarak net ithalatçı bir ülke pozisyonunda olan Türkiye, üretimin iç talebi karģılaması ve stokların oluģmaya baģlaması ile birlikte ihracata önem vermeye baģlamıģtır. Ancak uzun yıllar birim ihraç fiyatlarının ortalama maliyetlerin altında kalmasından dolayı çay ihracatı genellikle zararla sonuçlanmıģtır. Özel sektörün de devreye girmesinden sonra çay ihracatı karlılık açısından daha istikrarlı bir yapı kazanmıģtır. Bugün Türkiye de yıllık 6 milyon doların üzerinde çay ihracatı gerçekleģtirilmektedir. Çay ihracatında Almanya en önemli ülke olup bu ülkeyi Hollanda, ABD, Özbekistan ve Ġngiltere izlemektedir. Bu değerler içinde Of ilçesinde üretilen çayın payı oldukça yüksektir. AB ve aday ülkeler arasında tek çay üreticisi Türkiye dir. Bu ayrıcalıktan en iyi Ģekilde faydalanmak için çayla ilgili tarımsal kriterlerin belirlenmesinde Türk çayı ön plana çıkarılmalıdır. Kriterlerin tespitinde müdahil olunması, çaydaki kalite ölçüsünün ekstrattan doğallığa doğru değiģtirilmeye çalıģılması gerekmektedir.

37 b) Of ilçesinde Çay Sektörünün Durumu Türkiye'de çay bitkisi Doğu Karadeniz Bölgesi nde, Gürcistan sınırından baģlayan ve batıda Fatsa'ya kadar uzanan alan içerisinde yetiģtirilmektedir. Sahilden yer yer 30 km içerilere giren, ortalama 7-8 km derinliğinde olan Araklı-Kalkandere sınırına kadar uzanan bölge (36 km), çay yetiģtiriciliği için en elveriģli bölge olması nedeniyle birinci sınıf çay bölgesi olarak kabul edilmektedir. Anılan bölge içerisinde çaycılık sahilden m yüksekliğe kadar birbirine eklenerek bir çay denizi oluģturmakta ve kimi yerlerde 1000 m yükseklikte çay bahçelerinin kurulduğu görülmektedir. Kalkandere'den baģlayarak Fatsa ilçesine kadar uzanan bölge ise çay yetiģtiriciliği yönünden göreceli olarak tanımlanmaktadır. BaĢta Of ilçesi olmak üzere Doğu Karadeniz Bölgesi hem toprak bakımından, hem de iklim bakımından çay bitkisi için çok elveriģlidir. Çay bahçelerinde, zirai mücadele gerektiren zararlılar bulunmadığından herhangi bir tarımsal ilaç kullanılmamaktadır. Bu sebeple Türk çayında herhangi bir zirai ilaç kalıntısı bulunmamakta ve dünyadaki en tabii çay konumunda bulunmaktadır.

38 ÖZEL KAMU Of ilçesinde çay sektörünün genel durumu aģağıdaki tablolarda gösterilmiģtir. Tablo 14: Çay Sektöründe OF TSO'ya kayıtlı iģletmelerin 2009 Yıl Sonu rakamları Kamu ĠĢçilik Nakliye Yükleme Budama Doğrudan Gelir Çay Fabrikaları / TL Bedeli Bedeli Bedeli Desteği Karaca Çay Fabrikası Of Çay Fabrikası Eskipazar Çay Fabrikası Çamlı Çay Fabrikası Bölümlü Çay Fabrikası TOPLAM Fabrika Adı Alınan YaĢ Çay (Ton) Üretilen Kuru Çay (Ton) 2008 Yılı ÇalıĢan Sayısı 2009 Yılı ÇalıĢan Sayısı Of Çay Fabrikası Bölümlü Çay Fabrikası Eskipazar Çay Fabrikası Çamlı Çay Fabrikası Karaca Çay Fabrikası Toplam Gürçay Akfa Çay Ulu Çay Gıda Ltd. ġti Ofçay -Solaklı Ofçay -Çamlı CoĢan Ambalaj Paketleme Ltd.ġti 0 0 Demçay Gıda A.ġ Karahancı Çay Ltd. ġti Özçay Uğur Gür Çay Ayka (Ofes Çay) ġeref Çay - Ġsmet Ayazoğlu Akyüz Çay -Abdullah Akyüz Örnek Çay ĠĢletmesi TOPLAM

39 c) Çay Sektörünün sorunları ve çözüm önerileri c. 1. Sorunlar Ülkemizde çay üretiminde talebe göre arz fazlalığı bulunmaktadır. Arz fazlalığı ihracat yolu ile giderilmeye çalıģılmaktadır. Ġç talep ve ihracat artırılamaz ise bu sektörde faaliyet gösteren firmalar olumsuz etkilenecek ve bölgede sosyo-ekonomik dengeler bozulacaktır. Bunun için çay veriminin düģük olduğu bölgelerde arazi Ģartlarına uygun kivi gibi alternatif bitki yetiģtirilmesi yaygınlaģtırılmalıdır. Vasıfsız çayların toplanması sonucunda fabrikalarda lif yığılmaları olmaktadır. Karadeniz Üniversitesi Orman Fakültesi nce liflerden sunta imal etme baģarısını göstererek bu problemi ortadan kaldırmıģ ve yeni bir sanayi kolunun yaratılmasına katkıda bulunmuģtur. Ülkemizde çay tarımında temel sorun yaģ çay yaprağı kalitesi ile ilgili olup çayda, toplama tekniğe uygun Ģekilde makas kullanılmaması, gübrenin bilinçsizce kullanılması ürün kalitesinin azalmasına ve toprak yapısının bozulmasına neden olmaktadır. Ülkemizde çay bahçeleri oldukça yaģlıdır. Son yıllarda uygulanan budama sistemi de bu yaģlılığı ortadan kaldırmamaktadır. Çay bitkisinin ömrü azami 50 yıldır. Çaylık alanlarımızda büyük oranda bu yaģın üzerinde bitkiler bulunmaktadır. Budama sistemi uygulansa bile yaģlı çay bahçelerinden kaliteli yaprak alınması mümkün değildir. Toprak analizleri yapılmadan ve toprağın ihtiyaçları belirlenmeden yapılan gübre kullanımı da baģlı baģına bir sorundur. Toprağın ihtiyacı belirlenmeden atılan gübre bu durumda bitkiye fayda sağlamamakta ve toprağı daha da verimsizleģtirmektedir. 2.5 yaprak çay toplanmaması kaliteyi olumsuz etkilemekte, çay niteliği olmayan odunsu kısım da doğrudan çaya karıģarak kaliteyi düģürmektedir. 2.5 yaprak çay alınması fiyat ve randıman açısından sanayicilere, kalite açısından çay tüketicisine fayda sağlayacaktır. Özellikle sanayicilerin randımandan kazanması (verimi yükseltmesi) için kaliteli çay alımı zorunludur. Çaykur un kaliteyi ön plana çıkarmayan mevcut politikalarla yaptığı alımların da etkisiyle, özel sektör de çayda kaliteli alım yapamamaktadır. Çay bahçelerinin % 30,0 nun 50 yaģın üzerinde ekonomik verim yaģını tamamlamıģ çaylıklardan oluģması kaliteli yaģ yaprak üretimini engellemektedir. Çay bahçelerinde yaģlanmıģ ocakların tohumla yenilenmesine devam edilmektedir.üstün verim ve kalite özelliklerine sahip çay tipleri yerine tohumun tercih edilmesi bu konuda istenilen geliģmenin sağlanmasını engellemektedir. Çay topraklarının asitlik düzeyi ile makro ve mikro elementler kapsamının düzenli olarak izlenmesi gerekmektedir. Bu amaca yönelik olarak yeterli sayıda toprak analiz laboratuarlarının bulunmaması üreticilerin bilinçsizce gübre kullanımını artırmaktadır Bu durum toprak yapısını bozarak çevre kirlenmesine yol açmaktadır. YaĢ çay alım standardında ekonomik ve sosyal nedenlerle istikrar sağlanamaması çay üreticilerinin standart dıģı çay satma eğiliminin artmasına neden olmuģtur. Sektörde faaliyet gösteren iģletmelerin bir çoğu alım planı yapmadan

40 faaliyetlerini sürdürmekte bu durum da üreticiler topladıkları ürünü 3-4 gün bekleterek satma eğilimine girmekte böylelikle yaģ çay yaprağının kalitesinin bozulmasına dolayısıyla kuru çay kalitesinin azalmasına neden olmaktadır. Doğu Karadeniz bölgesinde çay tarım alanlarının yer aldığı sağlıklı ve teknik olarak oluģturulmuģ çay haritası bulunmamaktadır. Çay iletmelerinin % 85,0 i küçük aile iģletmesi Ģeklinde olup, tarım alanları mevcut sistemdeki uygulamalar nedeni ile giderek parçalanmaktadır. Çay tarımı bölgede çoğunlukla küçük aile iģletmeciliği Ģeklinde yapılmaktadır. Çay üreticilerinin %74,28 si 0, m2 arasında, %22 si m2 arasında ve %3,52 si m2 arasında % 0.14,86 sı m² ve üzerinde çaylık alana sahiptir.kayıtlı 77 bin, gerçekte ise hektar alanda (hava Ģartlarına göre değiģen üretim nedeniyle) ülkemizde yıllara göre ile ton arasında yaģ çay yaprağı üretilmektedir. Çay üreten 204 bin civarında aile olduğu dikkate alındığında aile baģına yaklaģık dönüme yakın çay üretim alanı düģtüğü gerçeği karģımıza çıkmaktadır. 4 dönümden alınabilen 4.8 ton çay, bugünün fiyatlarıyla yıllık YTL civarında gelir getirmekte, bu aylık olarak yaklaģık 200 milyon liraya tekabül etmektedir. Bu tablo tek geçimi çay olan üreticilerin açlık sınırının da altında olduklarının göstergesidir. Çay tarımında önemli bir sorun da arazilerin bölünmesidir. Babadan oğula yöntemiyle bölünen arazilerin giderek küçülmesi nedeniyle çay tarımı tam anlamıyla bir geçim kaynağı olmaktan çıkmakta ve adeta yardımcı bir ekonomik dayanak haline gelmektedir. Kaçak yollardan giren yabancı menģeli çaylar iç piyasada yerli çay satıģlarını olumsuz etkilemektedir. Türkiye ye özellikle Doğu ve Güneydoğu Bölgelerimizdeki sınırlar ve kapılar kullanılarak çeģitli yollardan çok değil, 6-7 yıl öncesine kadar yılda bin ton civarında siyah çay kaçak olarak sokuluyordu den sonra yapılan sıkı denetim ve çalıģmalarla bu miktar 15 bin ton civarına kadar indirilebilmiģti. Ancak son yıllarda kaçak çay giriģi konusunda bir artıģın meydana geldiği gözlemlenmektedir. Ayrıca, dahili iģlem rejimi kapsamında ihraç kaydıyla gümrüksüz olarak ithal edilen çayların, yasalara aykırı olarak yurt içine satıldığı da bilinmektedir. Çaykur ve özel sektörün yıllık kuru çay üretimi 220 bin ton civarına yükselmiģtir. Kaçak çay giriģlerinin asgari düzeye inmesiyle üretim-tüketim dengesi sağlanırken, giriģlerin arttığı dönemlerde ise büyük sıkıntılar meydana gelmekte ve stoklar oluģmaktadır. Çay ithalatında uygulanan yüksek vergi oranı kaçak çay ithalatının artmasına neden olmaktadır. Sağlıksız ve standarda uymayan çayların bile ülkemize giriģine neden olurken tüketici sağlığını tehdit ederken, iç piyasada yerli çay satıģlarını olumsuz etkilemektedir. Çay sektöründe teknolojik ilerlemeye rağmen, tüketici tercihlerine cevap verebilecek, kaliteyi koruyucu uygun paketleme ve ambalajlama sorunu henüz tam olarak giderilememiģtir. Çay paketleme konusunda ülkemizin hemen her yerinde görülen harmanlayıcı ve paketleyici firmaların prensip oluģturamadıkları ve karlarını maksimize edebilmek için tedbir aldıkları ve sektörde haksız rekabetin devam ettiği görülmektedir..

41 Yüksek üretim maliyetleri dünya piyasalarına (ihracat) çay satıģını engellemektedir. En önemli maliyet unsuru yaģ çayın fiyatıdır. YaĢ çay taban fiyatları düģük olduğu iddiası ile üreticiyi, yüksek olduğu iddiasıyla çay sanayisini tatmin etmemektedir. Dünya çay fiyatlarına bakıldığında çay sanayicisinin, çay taban fiyatlarıyla enflasyon karģılaģtırıldığında ise üreticilerin haklı olduğu sonucuna varılmaktadır. Bu çeliģkinin giderilmesi için prim ile üreticinin desteklenmesi gerekmektedir. Son yıllarda uygulanan sistem bu konuda oldukça rahatlık yaratmıģtır. Sonuçta üretici, prim de eklendiğinde, daha yüksek gelir elde etmekte ve sanayici ise düģük fiyatla yaģ çay satın alıp, kuru çayı ucuza mal ederek dünya çay piyasaları fiyatları ile rekabet etme Ģansını yakalayabilecek duruma gelmek için çaba sarf etmektedir. Yıllarca Çaykur un desteklenmesi, maliyet hesapları yapmadan satıģ yapılması sektörü dolayısıyla da sanayiciyi zor durumda bırakmıģtır. Çay piyasasında birçok özel firma kayıtsız, kalitesiz, sistem dıģı yollarla çay üretmektedir. Aynı zamanda yaģ çay üreticisine verdiği sözleri yerine getirmediğinden ve üretici alacaklarını çok geciktirdiğinden güven sorunu ortaya çıkmıģtır. Sektördeki bazı firmaların bu olumsuz davranıģları bütün sanayicilere yansıtılmakta ve dürüst çalıģan çay sanayicilerini de etkilemektedir. Özel sektördeki bu sağlıksız geliģmeyi teģvik eden, devletin uyguladığı yanlıģ politikalar olmuģtur. Modern devletin görevi, piyasada gerekli denetim ve kontrolleri yapmaktır. Ancak, sektörde devletin özellikle kuru çay üretimi ve paketleme aģamalarında, üretim izin belgesi olup olmamasına bakmadığı, bu durumda halk sağlığını tehdit ettiği kadar, haksız rekabete de yol açtığı görülmektedir. Piyasaya çıkan çayların bir bölümü Türk Gıda Kodeksine uygun değildir. Denetim göreviyle yükümlü Tarım Bakanlığı Koruma Kontrol Genel Müdürlüğü bu konudaki görevini etkin bir Ģekilde yerine getirmemektedir.standartlara uygun üretim yapmayan firmalar yasalara uygun ölçülerde denetime tabii tutulmamaktadır. Çayda KDV yüzde 8 oranında bulunmaktadır. Bu oranın yüksekliği faturasız ve kaçak çay satıģlarını teģvik etmektedir de özel sektörün devreye girmesine rağmen, çay sektörü hala Çaykur tarafından yönlendirilmektedir. Bu nedenle de kurumun yaģ çay yaprağına uygulayacağı alım fiyatı sektör için önemlidir. Ancak bu fiyat Ģimdiye kadar kampanya açıldıktan ve fabrikalar iģlemeye baģladıktan sonra açıklanmıģtır.. Bu durum, sezon için yapılacak planlama açısından sakıncalıdır. YaĢ çay yaprağı iģleyerek kuru çay üreten fabrikalar fuel-oil ve kömür kullanmaktadırlar. Bu durum enerji maliyetlerini yükseltmekte ve zaman içinde çevre kirliliğine sebep olmaktadır. Sanayide kullanılan elektrik enerjisi fiyatları da dünya ortalamasının çok üzerindedir.

42 c.2. Çözüm Önerileri Çay bölgesi topraklarının çay üretimini devamını sağlayacak Ģekilde iyileģtirilmesi, korunması ve toprağa uygun gübrenin seçilmesi gerekmektedir. Ekonomik ömrünü yitirmiģ yaģlı çay ocaklarının ekolojik Ģartlara uyum sağlayan seleksiyonla tespit edilmiģ verimliliği yüksek kolanlarla yenilenmesi bu projenin 20 yıllık süreye yayılması yerinde olacaktır. Kuru çay üretimi, üretim tekniğine, tüketici beğenisine ve standartlara uygun olarak yapılmalı, kaliteli çay üretimi zorunlu hale getirilmelidir. YaĢ çay alım ve üretim kampanyası döneminde kalitesiz ve iki buçuk yaprak dıģında çay satın alarak üretim yapan iģletmelerin faaliyetlerini önleyici tedbir alınmalıdır. YaĢ çay iģleme fabrikaları yasa ve yönetmelikler gereği gıda üretimine uygun teknik ve hijyenik Ģartlara sahip olmalıdır. Çay üreten iģletmelerin bu konuda denetimlerine ağırlık verilmeli, gıda üretimine uygun olmayan iletmelerin faaliyetleri durdurulmalıdır. Arz fazlası nedeniyle oluģan üretim-tüketim dengesizliğini gidermek ve stok sorununu çözebilmek için kaliteli ürün almanın Ģartları oluģturulmalı üretilen ürünün pazara sunum olanakları geliģtirilerek ürün çeģitlemesi,reklam-tanıtım ve tüketimi artırmaya yönelik çalıģmalara ağırlık verilmelidir. Çay tarım alanlarında birim baģına verimin artırılmasında yeni teknikler geliģtirilmelidir. Rize Ticaret Borsası çay ihtisas borsasına dönüģtürülmelidir. Üretilen kuru çayın dünya pazarlarında olduğu gibi alım ve satım iģlemlerinin borsada gerçekleģtirilmesi sağlanmalıdır. Borsaya iģlerlik kazandırılması Türk Gıda Kodeksine uygun çay üretimini teģvik edebileceği gibi gıda Kodeksine uygun üretim yapmayanlar da sektörde faaliyetlerine devam edemeyeceklerdir.ayrıca Borsa sistemi ile hem üretici firmalara denetim getirilmiģ, hem de müstahsilin yaģ çay bedellerini koruyacak müesseseler geliģtirilmiģ olacaktır. Böylelikle standart kalitede çayların piyasaya sunulması ile ithal veya yerli standart dıģı çayların piyasaya sunumunu engelleyecek ve tüketici bilinçlenecektir.üretim izni olmayan teknolojik ve hijyenik yönden yetersiz olan firmaların üretimleri engellenecektir. Dünya da kimyasal ilaç kullanmadan çay üretimi yapan ender ülkelerden biri olan ülkemizde yetiģen çayın, fuar, sergi ve benzeri yollarla Dünya ülkelerine tanıtımının yapılabilmesi için gerekli çalıģmalara hız verilmelidir. TSE çay konusunda daha sık denetimlerde bulunmalıdır. Kaliteli çay üretimi yanında tüketicinin de korunması amacıyla piyasaya arz edilen TSE belgeli çayların fiziksel, kimyasal ve duyusal muayeneleri yapılarak standartlara uymayanları cezalandırmalı ve tüketicilere duyuruda bulunmalıdır.

43 Üreticilerden 2.5 yaprak çay alımını zorlayacak bir yapılanma ve teģvik ile sektöre hem kalite gelecek, hem de üretim-tüketim dengesinin tam anlamıyla sağlanmasında önemli bir adım atılmıģ olunacaktır. Kaliteli alımı teģvik için yaģ çay alımında fiyat farklılaģmasına gitmek gerekmektedir. Açıklanan taban fiyat 2.5 yaprak yaģ çay fiyatı olduğundan, fındık alımında uygulanan randıman usulüne göre alım politikası çayda da yapılabilir. Bu uygulama, çaylıklara önceden girilmesi ve 2.5 yaprak çay toplanmasını özendirecektir. Ayrıca, toprağa verilecek gübrenin belirlenmesinde ilgili kurumlar daha etkin rol oynamalı, budama iģlemi yerine çaylıkların yeniden dikilerek yenilenmesi sağlanmalıdır. Ülkemizin Doğu-Güney ve Güneydoğudaki birçok ilinde hala önemli miktarda kaçak çay tüketilmektedir. Uzun yıllardır devam eden bu uygulama nedeniyle, bu bölgelerde kaçak çaya dayalı bir damak zevki oluģmuģtur. Yörelerde Türk çayı içilmemektedir. Çaykur tarafından son yıllarda bu bölgelerde bir kampanya içine girilmiģse de pek fazla bir ilerleme sağlanamamıģtır. Bu konuda, yani Türk çayına dayalı bir damak zevki oluģturabilmek için, bazı yıllarda oluģan stokların da kullanılması, reklam ve tanıtıma ağırlık verilmesiyle ilgili çalıģmalar yapılmalıdır.bu bölgelerde okullarda öğrencilere aylık birer kilogram kuru çay verilmesi bu konuda yapılabilecek bir çalıģmadır. Avrupa Birliği ile müzakerelerin sürdürüldüğü bir süreçte devletin hala belirli noktalarda Çaykur a desteğinin sürdürülmesi her bakımdan sıkıntı yaratmaktadır. Devlet, Çaykur u desteklediği müddetçe özel sektör Çay Sanayicileri ikinci sınıf sanayici muamelesi görmeye devam edecektir. Bu sistemin devamı, bütün olumsuzluklara rağmen ayakta kalmaya çalıģan özel sektör sanayicilerinin iflas etmesi, yok olması anlamına gelecektir. Dolayısıyla ülkemizin benimsediği liberal piyasa ekonomisi sistemiyle bağdaģmayan, Çaykur un tekel olduğu eski sisteme geri dönülmesi tehlikesi hala ortada bulunmaktadır. Gelecekte özelleģtirilmesi düģünülen Çaykur u, çay sanayicilerini yok ederek tekrar tekelci hale getirmenin ekonomik mantığı yoktur. Bu nedenle çay sanayicilerinin (sistemli-kayıtlı-dürüst-kurallara ve yasalara uygun çalıģan) desteklenmesi zorunludur. Devletin üreticiyi destekleyerek mağduriyetini önleme politikası devam ettirilmelidir. Sektörde en önemli sorunlardan birisi de, Üretim Ġzin Belgesi almadan, geliģigüzel Ģartlarda hijyenik olmayan ortamlarda yaģ çay yaprağından kuru çay üreten firmalardır. Devlet, ekonomide uygulamaları kontrol etme noktasında kaldığını bilmeli ve sürekli bir denetime tabii tutarak, bir gıda maddesi olan kuru çayın üretimindeki sağlık Ģartlarının kontrolünü hiçbir zaman ihmal etmemelidir. Bu aģamada, Üretim Ġzin Belgesi sadece yaģ çay yaprağını iģleyerek kuru çay üreten sanayicilere verilmelidir. Kuru çay üretmeyip, sadece paketleme yaparak piyasaya çıkan firmalara Üretim Ġzin Belgesi kesinlikle verilmemelidir. Sadece paketleme izin belgesi verilmelidir. Çay Sanayicisi için tam teģekküllü bir üretim yönetmeliği yeniden hazırlanmalıdır. YaĢ çay üreticisine hem daha az bedel ödeme hem de ödeme süresini uzatarak bir avantaj sağlama düģüncesini ön planda tutan, giriģimcilik kültürü geliģmemiģ,

44 kısa sürede aģırı kar yapma felsefesine sahip özel çay firmalarının bir an önce çay piyasasından ayıklanması gereklidir. Bu firmalar hem ileri teknolojiyi hem de çağdaģ yönetim anlayıģını yakalayamamıģtır. Dolayısıyla özel sektör ürünlerinin kaliteli-sağlıklıgüvenilir imajını edinebilmesi için yukarıda bahsedilen firmaların faaliyetlerine son verilmesi zorunludur. Gıda kodeksine uygun üretim yapılıp yapılmadığının bizzat fabrikalara ve pazara inilerek kontrol edilmesi gerekmektedir.tarım Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığı denetleme iģine ciddi eğilmeli, yerel denetim ağı oluģturulmalı ve aktif denetimi sağlayacak bir yapılanma içine girilmelidir. Tarım Bakanlığı Koruma Kontrol Genel Müdürlüğü daha etkin çalıģmalıdır.çay Sanayicilerinin yasal çerçevede izin isteklerini formaliteleri öne çıkartarak zora sokmamalıdır. Üretilecek çayın ambalajıylapoģetiyle,poģetinin Ģekliyle değil; kalitesiyle ilgilenilmelidir. YaĢ çay yaprağına verilen prim nedeniyle üreticiden sanayiciye satıģ aģamasında yüzde 99 oranında kayıt altına alınan sektörün her aģamada aynı Ģekilde olması sağlanmalıdır. Bunun yolu da kuru çay satıģlarında yüzde 8 olan KDV nin asgari düzeye indirilmesi Ģarttır. Bu,sektörün kayıt altına alınması sağlıklı yapılanma ve haksız rekabeti önleme açısından zorunludur. Ayrıca özel sektör üretiminin borsada kote edilmesini de zorunlu kılan teģvik sistemi getirilmelidir. Kuru çay satıģlarında faturasız satıģın önüne geçilmesi için KDV oranlarının yüzde 1-2 lere düģürülmesi gerekir. Çay bir gıda maddesidir ve bu maddelere uygulanan KDV oranına tabi olmalıdır. KDV deki indirimden doğacak vergi kaybı kayıtlı çay satıģının (matrahın) artması ile KDV ve gelir vergisi artıģıyla tazmin edilebilecektir. Çay sanayicilerinin büyük bir kısmı anonim Ģirkettir ve kurumlar vergisine tabidir. SatıĢın kayıt altına alınması ile ödenecek kurumlar vergisi artacaktır. Çay üretimini ve piyasayı denetleyen bir üst kurul oluģturmalıdır.üst kurula piyasadaki sapmalara müdahale edebilecek yetkiler verilmeli ve müdahale konuları tanımlanmalıdır. Üst kurul tamamen özerk bir yapıya kavuģturulmalı, devlet ve özel sektörün ilgili birim temsilcilerinden oluģmalıdır. Çay sektörüyle ilgili yapılan yasal düzenlemeler ( yasa-tüzük-yönetmelik) kesinlikle çay sanayicilerinin görüģleri de alınarak hazırlanmalıdır. Özellikle de AB ile tarımın uyumlu hale getirilmesi için çalıģmalar yapıldığı bir süreçte bu kesinlikle ihmal edilmemelidir. Dünyada tek zirai ilaç kullanılmadan üretilen ve kimyasal madde içermeyen çay Türk çayıdır. Bu özelliğin çok yoğun reklamlarla iģlenmesiyle dünya piyasalarına girmek mümkün olabilir. Çay Sanayicileri dünya piyasalarına tanıtım ve reklam yapabilecek maddi güce sahip olmadığından, bu görevi devletin de katkı sağladığı bir tanıtma grubu oluģturarak uygulamaya koymak gerekir. Türk çayının dünya pazarına girebilmesi (ihracat) öncelikle düģük maliyet ve kaliteli üretimle birebir alakalıdır. Reklam ve pazarlama, çay ihraç etmenin bir diğer önemli koģuludur.gerektiğinde profesyonel pazarlamacı ve reklamcılarla iģbirliğine gidilmelidir. ĠĢletme sermayesi bile bulmakta zorlanan çay sanayicilerinin dünya piyasalarına hitap edecek tarzda reklam ve pazarlama

45 bütçesi ayırmaları mümkün değildir. Bu nedenle Çay Tanıtma Grubu ve bütçesi oluģturulmalıdır. Bu grubun bütçesi için borsalara kota edilen ürünlerden yüzde 1, üreticiden de yüzde 1 kesilerek bir fon oluģturulabilir. Bu fonun kullanımı devletten tamamen bağımsız özerk bir kurula verilmelidir. Özel sektörün dünya piyasalarına girebilmesi için, kısa bir süre geçerli olsa bile, teģvik imkanları sağlanmalıdır. Çay ihracatının artırılması konusunda DıĢ Ticaret MüsteĢarlığı bir an önce harekete geçmelidir. Bir kısım çevreler çay ithalatından alınan verginin kaldırılması veya azaltılması için sürdürdükleri çabalardan vazgeçmemiģlerdir. Bu konuda ithalata konulan vergi ve fonların azaltılması bir yana, gerekirse daha da yükseltilmelidir. Benzer kısıtlamayı hem ABD nin hem de AB ülkelerinin kendi çiftçilerini ve hatta sanayicilerini korumak için yaptıkları hatırlanmalıdır. Ġthal edilen, bütün çayların borsaya kota edilmesi, ulaģım imkanları da göz önüne alınarak Trabzon da Çay Ġhtisas Gümrüğü nün kurulması gerekir. ĠĢletmeler sezon öncesi plan ve programlarını yaparak üretime geçmek zorundadırlar. Bu nedenle Ģimdiye kadar geciktirilen yaģ çay yaprağı alım fiyatı, kuruçay üretimine geçilmeden açıklanmalıdır. YaĢ çay yaprağının alım fiyatının tespitinde de Çaykur ile birlikte özel sektör temsilcileri bir araya gelmelidir. Çay üretiminde maliyetin önemli bir kısmını teģkil eden ve fueloil ile kömür kullanılarak elde edilen enerji problemi, doğal gaz ile çözülebilecektir. Bu nedenle 2006 de Doğu Karadeniz e getirileceği ifade edilen doğal gaz öncelikle sanayinin olduğu kesimlere dağıtılmalıdır. Çay sektörü, havaların sıcak olduğu yaz döneminde üretim yaptığı için, Türkiye nin doğal gaza en az ihtiyaç duyduğu dönemde kullanım yapmaktadır.çay sektörüne verilen doğal gazın maliyeti seramik sektörüne yapıldığı gibi ÖTV muafiyeti ile aģağıya çekilebilir. Bu avantaj da iyi değerlendirilmelidir. Doğal gaz enerji maliyetlerini azaltacağı gibi, çevre kirliliğinin de önüne geçmiģ olacaktır. AB de tek çay üreticisi Türkiye olduğuna göre, çayla ilgili tarımsal kriterlerin belirlenmesinde Türk çayının ön plana çıkarılması gerekir. Kriterlerin tespitinde müdahil olunması, çaydaki kalite ölçüsünün alıntı yapmaktan doğallığa doğru değiģtirilmeye çalıģılması lazımdır.

46 Of' İlçesi Yatırım Profili Of ilçesi yatırım profili önerileri bölümü, Türkiye'de Kırsal Kalkınma, Türkiye'de Organize Sanayi Bölgeleri Politikaları ve Uygulamaları, Ulusal Kalkınma Ġçin Yerel Teklifler, Dokuzuncu Kalkınma Planı ( ) Sanayi Politikaları Özel Ġhtisas Komisyonu Raporu, Doğu Karadeniz Bölgesel GeliĢim Planı, Ġllerin Sosyo-Ekonomik GeliĢmiĢlik Sıralaması AraĢtırması, Trabzon Yatırım Ortamı Ve Yapılabilecek Yatırımlar AraĢtırması, Trabzon Ġli Uygun Yatırım Alanları AraĢtırması, KOSGEB (2005) Saha AraĢtırma ÇalıĢması Trabzon Değerlendirme Raporu,. Ġllerde Öne Çıkan Sanayiler, TEB (Türk Ekonomi Bankası) (2007) Ġller Geleceklerini ġekillendiriyor: Trabzon Sonuç Raporu, TÜKRKONFED, (2006) Doğu Karadeniz Bölgesi Ġlleri Artvin, Giresun, GümüĢhane, Ordu, Rize, Trabzon- Kapsamında KarĢılaĢtırmalı Sektör Analizi- Sorunların Ve Göreli Üstünlüklerin Tespiti AraĢtırması Raporu incelenerek hazırlanmıģtır. Buna göre aģağıdaki yatırımların Of ilçesi için uygun olabileceği düģünülmektedir. Ayrıca tarımsal ve hayvansal alanlarda yapılabilecek yatırımlarla ilgili özet bilgiler Doğu Karadeniz Tarım Master Planı ve Trabzon Tarım Master Planı çerçevesinde ek-1 ve ek-2 olarak sunulmuģtur. a) Mikro girişimcilik Projeleri Arıcılık, Yasam Mahallerine BitiĢik Mekânlarda Kültür Irkı Süt Sığırı, Koyun, Keçi, Tavuk, Hindi, Kaz ve Ördek YetiĢtiriciliği, ÇeĢitli Meyve (Elma, Erik, Mandalina, Kivi, Çilek, incir, Kiraz, Armut,) YetiĢtiriciliği, AhĢap isleme (Mutfak ve Süs eģyası), Bakır, Bronz, Altın, GümüĢ ve Pirinç isleme (Ev ve Süs eģyası), Küçük Tezgâhlarda Dokumacılık (PeĢtamal ve Çorap gibi) Hane Halkı Tarafından Yapılan El Sanatlarına Yönelik Yatırımlar, El Halısı ve Kilim Dokumacılığı. b) Tarım Sektöründe Yapılabilecek Yatırımlar Seracılık (Sebze ve Kesme Çiçek) Yatırımları, Narenciye YetiĢtiriciliği, Bodur Elma, Bodur Kiraz, Kivi, Çilek ve Trabzon Hurması YetiĢtiriciliği Ceviz, Kestane ve Zeytin YetiĢtiriciliğine Yönelik Yatırımlar, Yağlık ve Silajlık Mısır Üretimine Yönelik Yatırımlar, Kültür Mantarı Üretimine Yönelik Yatırımlar, Yem Bitkileri (Silajlık Bitkiler) Üretimine Yönelik Yatırımlar, Ekolojik (Organik) Tarıma Yönelik Yatırımlar.

47 c) Hayvancılık Sektöründe Yapılabilecek Yatırımlar Arıcılık ve Bal Üretimine Yönelik Yatırımlar, Saanen Irkı Keçi YetiĢtiriciliği Et ve Süt Besiciliği, Et ve Yumurta Tavukçuluğu, Angora TavĢanı YetiĢtiriciliği Beyaz Hindi YetiĢtiriciliği d) Su Ürünleri Sektöründe Yapılabilecek Yatırımlar Alabalık Üretimi, Kafes Balıkçılığı. (Somon, Çupra, Levrek ve GökkuĢağı Alabalık), e)bitkisel Tarım ve Hayvan Ürünleri Artıklarına Dayalı Yapılabilecek Yatırımlar BüyükbaĢ Hayvan Gübresinden Organik Gübre Üretim Tesisi, Fındık Kabuğunun Değerlendirilmesi, Çay Atıklarından Yonga Levha Üretimi, Odun Briketi Üretim Tesisi f) Ormancılık Sektöründe Yapılabilecek Yatırımlar Hazır Mutfak Üretim Tesisi, MDF Üretim Tesisi, Melaminli Yonga Levha Üretim Tesisi, Modüler Mobilya Üretim Tesisi. g) Madencilik Sektöründe Yapılabilecek Yatırımlar Bakır Cevheri Ġsleme ve ZenginleĢtirme (MTA nın geçmiş yıllarda yaptığı Çalışmalarda Sürmene ve Of ilçelerinde de toplam ton rezerve sahip bakır-pirit yatakları bulunmuştur. Of-Kotarakdere sahasında % 1,43 Cu tenorlu ve ton görünür, ton muhtemel+mümkün rezervi olan Bakır (Cu) bulunmaktadır). Madencilik ve Taş Ocağı Yatırımları h) İmalat Sanayine Yönelik Yapılabilecek Yatırımlar Fındık Esaslı Çikolata ve Kakaolu Mamuller Üretim Tesisi, Pastörize Süt ve Süt Mamulleri Üretim Tesisi, YeĢil ve Seylan Tipi Çay Üretim Tesisi, Doğal Bitki Çayları Üretim Tesisi, Patates Cipsi ve Mısır Çerezi Üretim Tesisi, Arı Ürünleri Üretimi ve Paketleme Tesisi, Sebze-Meyve Ġsleme ve Ambalajlama Tesisi, Fındık, Meyve-Sebze Kurutma Tesisi, Su ġiģeleme Tesisi. Hayvan yemi, üretimi

48 Polikarbonat Damacana Üretimi Polikarbonat Levha Üretimi Meyve Suyu Konsantresi Üretimi Meyve ve Sebze Paketleme Tesisi Tekstil ve Deri isleme Makineleri imalatı Süt Sağım Sistemleri (Makineleri) imalatı Tekstil Makineleri Yedek Parça imalatı Kriko Esaslı Sabit Kaldırıcı Cihazlar imalatı Otomatik Oto Yıkama Üniteleri imalatı ÇeĢitli Tip Bıçak imalatı Tesisi, Medikal Cihazlar ve Cerrahi El Aletleri imalatı Gemi insa Sanayinde Yapılabilecek Yatırımlar Sac ve AhĢap Gemi, Tekne imalatı Tesisi, Üre-Formaldehit Tutkalı Üretim Tesisi, Kompakt Disk (CD) imalatı Tesisi, Polipropilen Esaslı Dokumasız (Non-Wowen) KumaĢtan Tek Kullanımlık Tıbbî Tekstil Ürünleri (Önlük, Bone, Kep ve Maske ) Üretim Tesisi. Seramik, Kil, Tas ve Çimentodan Gereçler Sanayinde Yapılabilecek Yatırımlar Hazır Beton Santrali Tesisi i) Diğer Sektörlerde Yapılabilecek Yatırımlar Endüstriyel Atık Ayırma ve Geri DönüĢüm Tesisi, Altın Mücevherat Ürünleri imalatı Tesisi, Naylon ve Misina Balık Ağı imalatı Tesisi, Sertifikalı Tohum Üretim Tesisi.

49 2. Of Ticaret Ve Sanayi Odası'nın Profili 14 Ekim 2003 tarihinde kurulan Of Ticaret ve Sanayi Odası Türkiye nin en yeni odalarından biridir. Hızla hizmet alanını geniģleterek kurumsallaģma yolunda adımlar atan Of TSO, bölgedeki firmaların ihtiyaç duyduğu en önemli hizmet alanı olarak görülebilecek finansal bilgilerin paylaģımı konusunda da çözüm üretmektedir. Ekonomik ve sosyal yoğunluğunun yanında, nüfusu itibariyle Trabzon un en cazip ilçelerinden biri olma özelliğini üzerinde taģıyan Of, kalkınma sürecini Of Ticaret ve Sanayi Odası nın kurulmasıyla birlikte hızlandırmıģtır. Of TSO, Ġlçenin sahip olduğu sosyal, kültürel ve tarihsel değerlerini itici güç olarak kullanarak, kendini uluslararası boyutlara taģımak ve Ģehir sanayisinin geliģme sürecine katkı sağlamayı hedeflemektedir. Of Ticaret ve Sanayi Odası bünyesinde yer alan meslek grupları ve bunların üye sayıları aģağıdaki tabloda belirtilmektedir: Tablo 15: Of TSO'nun Meslek Grupları ve Üye sayıları Meslek Grubu Adı Üye Sayısı 1 Madencilik ve Ġmalat 32 2 Yapı Kooperatifleri, ĠnĢaat ve ĠnĢaat Malzemecileri 67 3 Otomotiv ve Akaryakıt 23 4 Tarım, Ormancılık, Balıkçılık ve Tarımsal Kalkınma Kooperatifleri 27 5 Belirli Bir Mala Tahsis EdilmemiĢ Mağazalarda Toptan ve Perakende Ticaret 41 6 Bilgi ve ĠletiĢim Teknolojisi (ICT) Teçhizatının, Elektrikli Ev Aletlerinin Perakende ve Toptan Ticareti 15 7 Gıda, Ġçecek ve Tütün Toptan ve Perakende Ticareti, Kasaplar 42 8 UlaĢtırma ve Depolama 29 9 Konaklama ve Yiyecek Hizmeti Faaliyetleri, Bilgi ve ĠletiĢim, Finans ve Sigortacılık, Gayrimenkul Faaliyetleri 32 Mesleki Bilimsel ve Teknik Faaliyetler, Ġdari ve Destek Hizmet Ġle Diğer Hizmet 10 Faaliyetleri Çay ve Gıda Ġmalatçıları 32 Toplam 371 Kaynak: Of Ticaret ve Sanayi Odası, 2009 verileri

50 OF TSO'nun tarihi itibariyle üye sayısı 361 iken, 2009 yılı içinde 40 üye yeni kayıt yaptırmıģ, 19 üye askıya alınmıģ, 14 üye çeģitli nedenlerden dolayı kaydını sildirmiģ, askıdaki 2 üyenin kaydı güncellenmiģtir tarihi itibariyle OF TSO'nun aktif üye sayısı 371 üye olup, askıdaki üye sayısı ise 30 olarak görünmektedir yılında 2008 yılına göre kurulan Ģirket sayısında % 31 azalma görülürken, 2009 yılında 2008 yılına göre kapanan Ģirket sayısında % 60 azalma olmuģtur. VUK nun 176 ve 177. maddelerine göre; ilçede OF TSO'na kayıt olması gereken I. Sınıf tacirler belirlenerek, 81 iģletmenin odaya kayıt edilmesi çalıģmaları devam etmektedir. Tablo 16: OF Ticaret ve Sanayi Odası'nın tarihi itibariyle üye yapısı 2009 Genel Üye Yapısı ASKIDA FAAL TOPLAM 2008 Yılı Devreden Yılı Askıya Alınan Yılı Askıdan Faal Yılı Yapılan Kayıtlar Kaydı Silinen Kaynak: Of Ticaret ve Sanayi Odası, 2009 verileri Tablo 17: 2008 ve 2009 yılında açılan ve kapanan Ģirket Sayıları Açılan ġirket Sayısı Kapanan ġirket Sayısı 2008 Yılı Yılı 11 2 Kaynak: Of Ticaret ve Sanayi Odası, 2009 verileri 2009 yılı içerisinde, odanın Ticaret Sicil bünyesinde verilen belgelerin ve yapılan tescil iģlemlerinin tablosu aģağıdaki gibidir. Tablo 18: 2009 Yılında OF TSO tarafından verilen belgeler ve tescil iģlemleri sayısı Faaliyet Belgesi 300 Adet Ġhale Men Yazısı 33 Adet Rayiç 35 Adet Kapasite Raporları 8 Adet Toplam 376 Adet Sicil Tescil ĠĢlemleri Acentelik 4 Adet Adres DeğiĢikliği 1 Adet

51 Amaç Konu Tadili 3 Adet Düzeltme 13 Adet Genel Kurul 14 Adet Hisse Devri 10 Adet ĠĢtigal DeğiĢtirme 3 Adet KuruluĢ 37 Adet Resen Kayıt 0 Adet Tür DeğiĢikliği 0 Adet Sermaye Artırımı 3 Adet ġube AçılıĢı 3 Adet Tasfiye 8 Adet Terk 14 Adet Unvan DeğiĢikliği 2 Adet Yetki 44 Adet Toplam 159 Adet Umumi Toplam 535 Adet Kaynak: Of Ticaret ve Sanayi Odası, 2009 verileri Oda bünyesinde düzenlenen belgelerin toplamı 376 Belge olup, Ticaret Sicilinde 159 adet iģlem tescili olmak üzere toplam 535 iģlem yapılmıģtır. Oda 2009 yılı içerisinde AĢağıdaki 8 Firmaya Kapasite Raporu hazırlamıģtır. Tablo 19: 2009 Yılında Kapasite Raporu Düzenlenen ĠĢletme Sayısı Sıra No FĠRMA ADI 1 Akfa Çay San.Tic. A.ġ Kıyıcık Çay Fabrikası 2 Ay-Ka ĠnĢaat Taah. Gıda Nak. Tur. Yem. Güv. Hiz. San. Tic. Ltd. ġti 3 AĢhane Yemek Hiz. ĠnĢ. Taah. Nak. Tur. Tem. Tic. Ltd. ġti. 4 Demçay Gıda Sanayi Ve Ticaret A.ġ Of ġb. 5 NBC Beton Parke San.ĠnĢ. Taah. Nak. Tic. Ltd. ġti. 6 SartaĢ Beton Elemanları San. Kum. Çak.ĠĢl. Nak. Tic. Ltd. ġti 7 Sınırlı Sorumlu Of Özçay Tarımsal Kalkınma Kooperatifi 8 Sınırlı Sorumlu Of Özçay Tarımsal Kalkınma Kooperatifi Kaynak: Of Ticaret ve Sanayi Odası, 2009 verileri

52 Of TSO'nun yıllarına ait Konsolide ve GerçekleĢen Bütçe Rakamları aģağıdaki tabloda gösterilmiģtir. Tablo 20: OF TSO'nun 2008 ve 2009 yılı bütçe rakamları 2008 YILI 2009 YILI BÜTÇE Gelir (TL) Gider (TL) Gelir (TL) Gider (TL) Konsolide Bütçe , , , ,00 GerçekleĢen Bütçe , ,74 Kaynak: Of Ticaret ve Sanayi Odası, 2009 verileri

53 3.ARAŞTIRMANIN TANIMLAYICI ÇERÇEVESİ 3.1.Proje Sahibi Of Ticaret ve Sanayi Odası 3.2. Projenin Adı Of Sanayi Profili Ve Üye Memnuniyeti AraĢtırması 3.3. Araştırmanın Tanımı Ve Amacı Proje kapsamında, Of Ticaret ve Sanayi Odası na kayıtlı üretim faaliyet gösteren KOBĠ ler, mevcut durumun analizi, geleceğe dönük ihtiyaçlarının belirlenmesi ve benzeri konular açısından incelenmiģtir. AraĢtırma çerçevesinde, iģletmelerin kimlik profili, NACE kodlama sistemine göre faaliyet gösterdiği sektör, üretim yapıp yapmadığı, satıģlarının toplamı ve son 3 yılda izlediği seyir, insan kaynakları profili, kalite yönetim sistemleri ve ürün/hizmet belgelendirme profili, iģletmenin dıģ ticaret profili, iģletmenin yatırım profili, iģletmenin bugüne kadar aldığı veya ihtiyaç duyduğu danıģmanlık ve eğitim profili, iģletmenin iģbirliği profili baģlıklarında analiz edilmiģtir. Bunun yanında, Of TSO'ya kayıtlı iģletmeler, bağlı oldukları mesleki kuruluģ olarak, Of Ticaret ve Sanayi Odası'nı aldıkları hizmetler/beklentiler açısından değerlendirmiģlerdir Araştırmanın Gerekçesi Türkiye de genel olarak KOBĠ ler, mevcut durumun analizi, giriģimcilik, sermaye, iģ gücü ve diğer finansman / üretim kaynaklarına ulaģma güçlüğü çekmektedir. Bu durum, KOBĠ lerin geliģmesini ve bu geliģimin finanse edilme yollarının araģtırılmasını gerekli kılmaktadır. Bu anlamda, söz konusu KOBĠ lerle ilgili bilgilerin toplanması, iģletmelerde yaģanan problemlerin nasıl çözülebileceğine ıģık tutacağı gibi, aynı zamanda yerel/ulusal ve uluslar arası yönetim/finansman kurumları, bu iģletmeler için destekleyici yeni finansman modelleri geliģtirebilecektir. Bu tür çalıģmalar, söz konusu bölgelerde hızlı kalkınma sürecine destek verecektir Kısa Ve Uzun Vadeli Hedefler Bu araģtırma ile öncelikle, KOBĠ lere sağlanacak yeni yönetim/finansman desteği yöntemleri ve diğer beklentilerin düzeyini ortaya çıkaran bilgilere ulaģılması hedeflenmiģtir. Aynı zamanda bu iģletmelerin, bölgesel/küresel ekonomilere entegrasyonuna katkı sağlayacak diğer iģletmecilik desteklerinin izlemesi gereken seyir hakkında sonuçlara ulaģılmıģtır. Hedef grupta yer alan KOBĠ lerle ilgili tüm tarafların bir araya getirilerek, KOBĠ lerin geliģim stratejisinin oluģturulması gerekmecedir. Bu açıdan yeni yatırım alanlarının ortaya çıkarılması ve oluģturulan strateji çerçevesinde iģletmelerin rekabet güçlerinin arttırılarak ulusal ve uluslararası pazar paylarının artırılması önemli bir konu olarak görünmektedir. AraĢtırma verileri, önümüzdeki süreçte Of TSO'nun nasıl bir yol izlemesi gerektiği konusunda ipuçları sunmaktadır.

54 Anket çalıģması, üyelerin Of TSO yu algılama düzeylerini ve memnuniyet derecelerinin belirlenmesi yanında, ileriye dönük beklentilerinin de ortaya çıkmasını sağlamıģtır. AraĢtırmanın kısa vadeli hedeflerinden biri de, dıģ ticaret talepleri açısından sektörel KOBĠ profillerinin ortaya çıkmasını sağlayarak, Uluslar arası pazardan gelecek olan iģbirliği tekliflerine cevap verme imkanı tanımasıdır. AraĢtırma yeni yatırım alanlarının belirlenmesi konusuna da ıģık tutacak sonuçlar ortaya çıkarmıģtır. Yeni teģvik sisteminden dolayı, bölgesel ve sektörel bazda desteklenecek yatırım konuları, 2002/4720 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile belirlenen istatistikî bölge birimleri sınıflandırılması Düzey 2 esas alınarak yapılmıģtır. Sosyo -ekonomik geliģmiģlik endeksi kullanılarak ülkemiz dört bölgeye ayrıldığı Yeni TeĢvik Sistemi içinde Trabzon, en yüksek düzeyde destek sağlanan ve yatırıma açık "Dördüncü Bölge" içinde yer almaktadır. Yeni TeĢvik Siteminin amacı; ülkedeki bölgeler arası geliģmiģlik farklarını azaltmak, sektörel kümelenmeyi desteklemek, desteklenecek yatırım konularında ekonomiyi ölçülebilir hale getirmek ve rekabet gücünü arttırarak, ülkede teknoloji ve AR- GE içeriği yüksek büyük ölçekli yatırımları desteklemektir. Yeni TeĢvik Sistemi; Kurumlar/gelir vergisi indirimi, SSK pirimi iģveren hissesinin hazine tarafından karģılanması, faiz desteği, yatırım yeri tahsisi, yatırımlara KDV istisnası uygulanması, yatırımlara gümrük vergisinden muafiyet gibi önemli avantajlar sağlamakta olup, tarihine kadar baģlayacak yatırımları için önemli destekler içermektedir.

55 4. METOT VE TEKNİKLER 4.1. Kavramsal Şema:AraĢtırma çerçevesinde kullanılan kavramsal Ģemaya ait tanımlar aģağıda verilmiģtir. İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırması: Ġstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırmasında iller Düzey 3 olarak tanımlanmıģ; ekonomik, sosyal ve coğrafi yönden benzerlik gösteren komģu iller ise bölgesel kalkınma planları ve nüfus büyüklükleri de dikkate alınarak Düzey 1 ve Düzey 2 olarak gruplandırılmak suretiyle hiyerarģik Ġstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırması yapılmıģtır. Düzey 3 kapsamındaki Ġstatistiki Bölge Birimleri 81 Adet olup, il düzeyindedir. Her il bir Ġstatistiki Bölge Birimini tanımlamaktadır. Düzey 2 Ġstatistiki Bölge Birimleri, Düzey 3 kapsamındaki komģu illerin gruplandırılması sonucu tanımlanmıģ olup, 26 bölge belirlenmiģtir. Düzey 1 Ġstatistiki Bölge Birimleri ise, Düzey 2 kapsamındaki illerin gruplandırılması sonucu oluģturulmuģ olup, toplam 12 adettir. KOBİ: KOBĠ lerin tanımı birçok kurum ve kuruluģ tarafından farklı Ģekilde yapılmaktadır. Bununla birlikte, araģtırma çerçevesinde Resmi Gazete de yayınlanan KOBĠ tanımı esas alınmıģtır (Resmi Gazete Tarih ve No: / ). a) Mikro işletme: On kiģiden az yıllık çalıģan istihdam eden ve yıllık net satıģ hasılatı ya da mali bilançosu bir milyon TL yi aģmayan çok küçük ölçekli iģletmeleri, b) Küçük işletme: Elli kiģiden az yıllık çalıģan istihdam eden ve yıllık net satıģ hasılatı ya da mali bilançosu beģ milyon TL yi aģmayan iģletmeleri, c) Orta büyüklükteki işletme: Ġkiyüzelli kiģiden az yıllık çalıģan istihdam eden ve yıllık net satıģ hasılatı ya da mali bilançosu yirmibeģ milyon TL yi aģmayan iģletmeleri ifade etmektedir. Kapasite Raporu: Üretim yapan bir iģletmenin, mevcut makine parkı ve iģgücüyle, bir yıl zarfında kaç birimlik üretim yapılabileceğinin belli kriterlerden hareket ederek bilimsel bir Ģekilde belirlenmesi sonucu düzenlenen ve geçerlilik süresi 3 yıl olan belgedir. İhracat: En geniģ anlamda ihracat, bir ülke sınırları içerisinde serbest dolaģımda bulunan (bu ülkede yetiģen, üretilen, veya baģka ülkelerden ithal edilmiģ) malların ve hizmetlerin baģka ülkelere satılması/gönderilmesi anlamına geliyor. Dar anlamda ise, yabancılara ya da Türkiye dıģında yerleģik Türklere yapılan mal satıģlarını ve söz konusu malların bu amaçla yurtdıģına gönderilmesini ifade etmektedir. İthalat: Ġthalat,yurtdıĢında üretilen bir malın veya değerin ithalat mevzuatı ile gümrük mevzuatına uygun olarak yurda sokulması ithalat yönetmeliğinde tanımlanmıģ ve DıĢ Ticaret MüsteĢarlığınca ithalat olarak kabul edilen giriģlere denir.

56 Marka: Marka, bir iģletmenin mal ve/veya hizmetlerini bir baģka iģletmenin mal ve/veya hizmetlerinden ayırt etmeyi sağlaması koģuluyla, kiģi adları dahil, özellikle sözcükler, Ģekiller, harfler, sayılar, malların biçimi veya ambalajları gibi çizimle görüntülenebilen veya benzer biçimde ifade edilebilen, baskı yoluyla yayımlanabilen ve çoğaltılabilen her türlü iģarettir. Faydalı Model: Faydalı model aģağıdaki unsurları içermelidir. a) Yenilik : Faydalı model belgesi baģvurusuna konu olan buluģ baģvuru tarihinden önce, Türkiye içinde veya dünyada herkesin ulaģabileceği Ģekilde yazılı olarak veya bir baģka yolla açıklanmıģ veya yöresel veya ülke çapında kullanılmıģ ise, yeni değildir.faydalı model belgesi baģvurusu tarihinden önce, Türkiye'de yapılmıģ olan patent veya faydalı model belgesi baģvuruları, faydalı model belgesi baģvurusu tarihinden sonra yayınlanmıģ olsalar dahi, baģvuru konusu buluģun yeniliğini ortadan kaldırır. b) Sanayiye Uygulanabilir Olma : BuluĢ, tarım dahil sanayinin herhangi bir dalında üretilebilir veya kullanılabilir nitelikte ise, sanayiye uygulanabilir olduğu kabul edilir Patent: Bir buluģ için buluģ sahibine devlet tarafından verilen bir patent, buluģ sahibinin izni olmadan baģkalarının buluģu üretmesini, kullanmasını veya satmasını belirli bir süre boyunca engelleme hakkı vermektedir. Patentli bir buluģ; tıpkı iģle ilgili alınıp, satılabilen, kiralanıp, kiraya verilebilen diğer mallar gibi buluģ sahibinin mülkiyeti haline gelir. Patentler alındıkları ülkeler için hak sahipliği doğurur. Türkiye'de alınmıģ bir patent, sadece Türkiye içinde sahibine hak sağlamaktadır ve patentli ürünleri baģkalarının Türkiye'ye ithal etmesi durumunda, hak sahibine ithali durdurma hakkı verir Endüstriyel Tasarım: 554 sayılı Endüstriyel Tasarımların Korunmasına ĠliĢkin Kanun Hükmünde Kararnamede endüstriyel tasarımı kavramı Ģu Ģeklide tanımlanmaktadır; Tasarım, bir ürünün tümü, veya bir parçası veya üzerindeki süslemenin, çizgi, Ģekil, biçim, renk, doku, malzeme veya esneklik gibi insan duyuları ile algılanan çeģitli unsur veya özelliklerinin oluģturduğu bütünü ifade eder. Organize Sanayi Bölgesi: Organize Sanayi Bölgeleri (OSB): Sanayinin uygun görülen alanlarda yapılanmasını sağlamak, çarpık sanayileģme ve çevre sorunlarını önlemek, kentleģmeyi yönlendirmek, kaynakları rasyonel kullanmak, bilgi ve biliģim teknolojilerinden yararlanmak, sanayi türlerinin belirli bir plan dahilinde yerleģtirilmesi ve geliģtirilmesi amacıyla; sınırları tasdik edilmiģ arazi parçalarının imar planlarındaki oranlar dahilinde gerekli idari, sosyal ve teknik altyapı alanları ile küçük imalat ve tamirat, ticaret, eğitim ve sağlık alanları, teknoloji geliģtirme bölgeleri ile donatılıp planlı bir Ģekilde ve belirli sistemler dahilinde sanayi için tahsis edilmesiyle oluģturulan ve iģletilen mal ve hizmet üretim bölgelerini ifade eder.

57 Büyük/Küçük Sanayi Sitesi: Kent içinde dağınık Ģekilde yerleģmiģ ve elveriģsiz çalıģma koģulları altında çalıģan yapımcı ve onarımcı küçük sanayicileri çağdaģ ve düzenli birer iģyerine kavuģturmak, onların çalıģma koģullarını iyileģtirip aralarında dayanıģma ve organizasyonu geliģtirerek, ihtiyaçlarının daha kolay ve ekonomik olarak karģılanabilmesini ve iģyerlerine yeni teknolojilerin sokulmasını sağlayarak ana sanayi/yan sanayi iliģkilerinin geliģtirilmesini teminen benzer iģ kollarında çalıģan küçük iģletmeleri aynı yerde toplayan sitelerdir Araştırmada Uygulanan Metodoloji: Proje uygulama aģamasında proje yönetim ekibi, genel stratejileri gözden geçirdikten sonra, planlanan çalıģmaların alt baģlıklarına yönelik faaliyet adımlarını uygulamaya baģlamıģtır. Merkezde, saha çalıģması sonucu anket uygulaması yapılan KOBĠ lerin verdiği cevapların bir araya getirildiği bir veri tabanı da oluģturulmuģtur. Sağlıklı bir araģtırma yapılabilmesi amacıyla, projenin uygulama aģamasına geçmeden önce KOBĠ lerin genel yapısı ve ilgili kurumlar/kuruluģlar hakkında veri toplama çalıģması yapılarak bilgiler derlenmiģ ve Of TSO ya kayıtlı üyelerin, genel ekonomik yapısının, ticari ve ekonomik istatistiklerin incelenmesi gerçekleģtirilmiģtir. Ortaya çıkan verilerlerle, proje sahibinin beklentileri eģleģtirilerek bir anket formu oluģturulmuģtur. KOBĠ'lere uygulanan anketi soruları, aģağıdaki ana baģlıklara cevap verecek Ģekilde geliģtirilmiģtir. 1-ĠĢletmenin Kimlik Profili 2-ĠĢletmenin SatıĢ Profili, 3-ĠĢletmenin Ġnsan Kaynakları Profili 4-ĠĢletmenin Kalite Ve Ürün Belgelendirme Profili, 5-ĠĢletmenin DıĢ Ticaret Profili 6-ĠĢletmenin Yatırım Profili 7-ĠĢletmenin Bugüne Kadar Aldığı Veya Ġhtiyaç Duyduğu DanıĢmanlık Ve Eğitim Profili 8-ĠĢletmenin YurtdıĢı ĠĢbirliği Profili, 9-ĠĢletmenin OF TSO Ġle Ġlgili Memnuniyet Düzeyi Ve Hizmet Beklentileri Anket formları, Of TSO tarafından iģletme yöneticilerine doldurtulmuģtur. Anket formunun ilk sayfasına iģletmenin kaģesinin basılması veya imzalanması sağlanmıģtır. Anket formları, hedef KOBĠ'lerde uygulandıktan sonra, Proje Yönetim Merkezindeki uzmanlar tarafından kontrol edilerek teslim alınmıģtır. Uygulanan anketler, Proje Yönetim Merkezinde elektronik ortamda veri giriģine uygun Ģekilde düzenlenerek bilgilerin veritabanına girilmesi sağlanmıģtır.

58 AraĢtırma sonuçları elektronik ortamda SPSS-18 (Statistical Package for the Social Sciences) istatistiksel veri programı kullanılarak analiz edilmiģtir Kapsam ve Sınırlılıklar, Araştırmanın Evreni ve Örneklem Kapsam ve Sınırlılıklar AraĢtırma kapsamında incelenmesi gereken iģletmelerin tespit edilmesinde uzman görüģü yöntemi kullanılmıģtır. Bu sınıflandırmada yer alan iģletmeler, iki aģamalı bir eleme ve toplulaģtırma iģlemine tabi tutulmuģtur. 1. Aşama Birinci aģamada NACE Kodlama Sistemi dikkate alınarak genel bir sınıflama yapılmıģ ve farklı kanallardan elde edilen veriler ile kontrol edilerek belirlenen iģletmelerin faaliyet durumları incelenmiģtir. Ġncelenen sektörlerin ilçedeki iģ yeri sayıları, çalıģan sayıları ve kapasite kullanma oranları kıstas olarak alınmıģtır. NACE kodlama sisteminde yer alan, "Hanehalklarının iģverenler olarak faaliyetleri ve hanehalkları tarafından kendi kullanımlarına yönelik olarak ayrım yapılmamıģ mal ve üretim faaliyetleri" ve "uluslararası örgütler ve temsilciliklerinin faaliyetleri" grubu Of TSO üye yapısına uygun olmadığından anket kapsamı dıģına alınmıģtır. 2. Aşama Ġkinci aģamada ise, ilçede TSO'ya kayıtlı iģletmelerle ilgili olacağı düģünülen sivil toplum kuruluģları ve mesleki kuruluģların yanında, projede çalıģan uzmanların görüģlerine müracaat edilmiģtir. TSO'nun kendi sınıflandırmasına göre farklı meslek grubuna ayırdığı iģletmeler, ulusal ve uluslararası düzenlemelere uygun olması açısından NACE genel sınıflandırma yöntemine göre analiz edilmiģtir Araştırmanın Evreni ve Örneklem Proje kapsamında tarihiyle, TSO'ya kayıtlı iģletmeler taranmıģ ve tasfiye halindeki iģletmeler, anket uygulamasının dıģında bırakılmıģtır. Üye listeleri gözden geçirilirek 330 üye, çalıģmanın örneklemi olarak belirlenmiģtir. Ġlk aģamada aktif olarak faaliyet gösteren ve imalat sanayinde yer alan 52 iģletmenin bilgileri değerlendirmeye alınmıģtır Araştırmanın Yöntemi ve Veri Toplama Teknikleri AraĢtırmanın amacına ulaģılabilmesi için, hem nicel, hem de nitel araģtırma yöntemlerine müracaat edilmiģ, bu bağlamda, birincil ve ikincil veri toplama teknikleri kullanılmıģtır. AraĢtırmada öncelikle ikincil veri teknikleri kullanılmıģ ve bu bağlamda kapsamlı bir çalıģma yapılarak, hedef gruptaki iģletmeler belirlenmiģtir. Daha sonra yüz yüze anket uygulaması birincil veri toplama yöntemi olarak kullanılmıģtır.

59 4.4.1.İkincil Veri Toplama Tekniği Ġkincil veri kaynağı olarak, önce bir literatür çalıģması yapılmıģ, ardından ilçede OF TSO'ya bağlı olarak faaliyet gösteren iģletmeler ile ilgili temel değiģkenlere ulaģılmaya çalıģılmıģtır. Bu bağlamda, ilçe sınırları içerisinde faaliyet gösteren sektörler ile ilgili gazete ve dergi yazıları, bilimsel yayınlar ve kitaplar, sektörel yayınlar, sivil toplum kuruluģlarının kitapçıkları ve dernek kayıtları, üye listeleri ve adresleri, sektörün ve Ģirketlerin tanıtım broģürleri, ilgili internet kaynakları vs.) ve görsel dokümanlar araģtırılmıģ ve incelenmiģtir. Ġkincil veri toplama çerçevesinde, Devlet Planlama TeĢkilatı (DPT) raporları, Türkiye Ġstatistik Kurumu (TÜĠK) verileri, T.C. Sanayi ve Ticaret Bakanlığı Küçük ve Orta Ölçekli ĠĢletmeleri GeliĢtirme ve Destekleme Ġdaresi BaĢkanlığı (KOSGEB) araģtırmaları, Ġhracatı GeliĢtirme Etüd Merkezi (ĠGEME) raporları, Türk Patent Enstitüsü (TPE) kayıtları vb. kamu ve sivil toplum kuruluģlarının verilerinin yanı sıra, ekonomi gazetelerinin sektörel raporlarına (özel ekler) ve diğer süreli yayınlara müracaat edilmiģtir Birincil Veri Toplama Tekniği (Yüz Yüze Anket Yöntemi ile Verilerin Toplanması) AraĢtırmanın ikinci kısmı ise (ikincil veriler ıģığında elde edilen temel değiģkenlerin saptanmasından sonra) birincil kaynaklar ile gerçekleģtirilmiģtir. Bu bağlamda nitel (kalitatif) veri toplama tekniklerinden yüz yüze anket yöntemi kullanılmıģtır. Proje ekibi tarafından KOSGEB, ABĠGEM ve benzeri kuruluģların uyguladığı anketlerden yararlanılarak geliģtirilen (OF TSO'ya kayıtlı KOBĠ profili ve üyelerin memnuniyet düzeylerini belirlemeye yönelik) anket, kayıtlı iģletmelerin üst düzey ortakları ve yöneticileriyle yüz yüze görüģmeler yapılarak gerçekleģtirilmiģtir. Anket uygulama sırasında, görüģülen kiģilerin, yöneltilen sorular dıģındaki düģünceleri, açık uçlu olarak OF TSO'ya öneriler/sorunlar bölümüne aktarılmıģ ve analiz kapsamına alınmıģtır.

60 5. ARAŞTIRMANIN BULGULARI 5.1. İşletmelerin Faaliyet Gösterdiği Yer AraĢtırma kapsamında toplam 52 iģletmenin verileri analiz edilmiģtir. ĠĢletmelerin faaliyette bulundukları yerler itibariyle dağılımı Tablo 21 de gösterilmiģtir. AraĢtırmaya katılan iģletmelerin %94,23 ü (49 iģletme) yerleģim merkezlerinde faaliyet gösterirken; %5,27 si (3 iģletme) Küçük sanayi sitesinde faaliyet göstermektedir. Söz konusu bu oranlara bakıldığında, sektörel olarak büyük ve küçük sanayi sitelerine ihtiyaç duyulduğu görülecektir. Tablo 21: ĠĢletmelerin Faaliyette Bulundukları Yerlere Göre Dağılımı İşletmenin yeri Sayı Yüzde Küçük Sanayi Sitesi 3 5,77% YerleĢim Merkezi 49 94,23% Diğer 0 0,00% Toplam ,00% Grafik 3: ĠĢletmelerin Faaliyette Bulundukları Yerlere Göre Dağılımı

61 5.2. İşletmenin Hukuki Yapısı AraĢtırma kapsamındaki iģletmelerin hukuki statülerine göre dağılımı Tablo 22 de verilmiģtir. ĠĢletmelerin %55,8 i (29 iģletme) Limited Ģirket statüsünde iken; bunu %32,7 ile (17 iģletme) Ģahıs iģletmesi takip etmektedir. 6 iģletme ise (%11,5) Anonim Ģirket statüsündedir. Tablo 22. ĠĢletmelerin Hukuki Statülerine Göre Dağılımı Hukuki statü Sayı Yüzde Limited Ģirketi 29 55,8 Anonim Ģirket 6 11,5 Kolektif Ģirket 0 0,0 ġahıs iģletmesi 17 32,7 Kooperatif 0 0 Diğer 0 0 Toplam ,0 Grafik 4: ĠĢletmelerin Hukuki Statülerine Göre Dağılımı AraĢtırma kapsamındaki iģletmelerin faaliyette bulunduğu yerler itibariyle hukuki statülerine göre dağılımı Tablo 23 de verilmiģtir. Buna göre; YerleĢim merkezide en büyük Ģirket grubu 55,10 ile limited Ģirketler oluģtururken; en küçük grubu ise %12,24 ile Anonim Ģirketler oluģturmaktadır.

62 Küçük sanayi sitelerinde ise yine en büyük paya sahip iģletme türü 66,67 ile limited Ģirketler olurken; ġahıs iģletmesi oranı %33,33 düzeyinde kalmıģtır. Tablo 23. ĠĢletmelerin Faaliyette Bulunduğu Yerler Ġtibariyle Hukuki Statüleri Hukuki statü Limited Ģirketi Anonim Ģirket Kolektif Ģirket ġahıs iģletmesi Kooperatif Diğer Toplam Küçük sanayi sitesi YerleĢim merkezi Diğer Toplam Sayı Yüzde 66,67% 0,00% 0,00% 33,33% 0,00% 0,00% 100,00% Sayı Yüzde 55,10% 12,24% 0,00% 32,65% 0,00% 0,00% 100,00% Sayı Yüzde 0,00% 0,00% 0,00% 0,00% 0,00% 0,00% 0,00% Sayı Yüzde 55,77% 11,54% 0,00% 32,69% 0,00% 0,00% 100,00%

63 5.3. NACE Kodlama Sistemine Göre İşletmenin Faaliyet Gösterdiği Sektör AraĢtırmaya dahil iģletmelerin NACE kodlaması çerçevesinde faaliyet alanlarına göre dağılımları Tablo 24 te verilmiģtir. (Bilindiği gibi NACE Nomenclature générale des Activités économiques dans les Communautés Européennes Avrupa Birliğinde ekonomik faaliyetlerin istatistiksel olarak sınıflandırılmasında kullanılan bir sistemdir). Buna Göre, ĠĢletmelerin %55,77 si Toptan Ve Perakende Ticaret Alanında Faaliyet gösterirken; bunu %26,92 Ġle Ġmalat, %3,85 Ġle Finans Ve Sigorta Faaliyetleri Ve %3,85 Ġle Mesleki, Bilimsel Ve Teknik Faaliyetler Takip Etmektedir. Tablo 24. NACE kodlama Sistemine göre ĠĢletmelerin Dağılımı NACE kodlamasına göre faaliyet alanı Sayı Yüzde Finans Ve Sigorta Faaliyetleri 2 3,85% Mesleki, Bilimsel Ve Teknik Faaliyetler 2 3,85% Eğitim 1 1,92% Diğer Hizmet Faaliyetleri 1 1,92% Ġmalat 14 26,92% ĠnĢaat 1 1,92% Toptan Ve Perakende Ticaret; Motorlu TaĢıtların Motosikletlerin Onarımı Ve 29 55,77% UlaĢtırma Ve Depolama 1 1,92% Konaklama Ve Yiyecek Hizmeti Faaliyetleri 1 1,92% Toplam ,00% Grafik 5: NACE Kodlama sistemine Göre ĠĢletmelerin Faaliyet Alanı

64 Değerlendirme Sonuçlara bakıldığında, Of TSO'ya kayıtlı iģletmelerin büyük bir ekseriyetle (%55,77) alım satım yaptıkları görülmektedir. Bu anlamda söz konusu iģletmelerin, gerekli altyapının oluģturulması ve bilgi desteğinin sağlanması durumunda üretime yönlendirilmelerinin mümkün olabileceği değerlendirilmektedir. Diğer taraftan ilçede çay dıģında, tarım, ormancılık ve balıkçılık sektöründeki doğal kaynakların yeterli oranda üretime/sanayiye dönüģmediği ortaya çıkmaktadır. Su temini, Eğitim, Ġnsan sağlığı ve sosyal hizmet faaliyetleri, kültür-sanat-eğlence-dinlence ve spor, idari ve destek hizmet faaliyetleri, Bilgi ve iletiģim, Elektrik-gaz-buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı ve Gayrimenkul faaliyetleri gibi alanlarda çalıģan iģletme sayısının azlığı, ilçedeki sosyo-kültürel altyapının geliģtirilmesi gerektiğini göstermektedir İşletmelerin Üretim Kapasitesi AraĢtırmaya dahil iģletmelerin imalat yapıp yapmadıkları sorusuna verdikleri cevaplar Tablo 25 de gösterilmiģtir. Buna göre iģletmelerin %36,54 ü imalat yapmakta iken, %63,46 gibi büyük bir çoğunluğu ise imalat yapmadıklarını bildirmiģlerdir. Tablo 25: ĠĢletmelerin üretim yapıp yapmama Durumu Üretim yapıyor musunuz? Sayı Yüzde Evet 19 36,54% Hayır 33 63,46% Toplam ,00% Tablo 26.: Üretim Yapan ĠĢletmelerin Kapasite Raporuna Sahip Olma Durumu Üretim yapıyorsanız kapasite raporuna sahip Sayı Yüzde misiniz? Evet 15 78,95% Hayır 4 21,05% Toplam ,00%

65 Değerlendirme Üretim yaptığını ifade eden iģletmelerin kapasite raporuna sahip olup olmadıkları yolundaki beyanları Tablo 26 de verilmiģtir. Üretim yapan iģletmelerin %21,05 i kapasite raporuna sahip değildir. Bu rakam, kapasite raporu alabilecek durumda olan imalatçı iģletmelerin, büyük pazarlara açılmakta ve kurumsal iģletmelerle ticari iliģkiler kurmakta, önemli bir kriter olan kapasite raporuna yeterince önem vermediklerini göstermektedir. Bu sonuç, iģletmelerin bu konuda bilinçlendirilmesi gerektiğini de göstermektedir İşletmelerin Mali Göstergeleri ĠĢletmelerin yurt içi ve yurt dıģı satıģlarının toplamı sorusuna cevap veren 20 iģletmenin satıģ dağılımları Tablo 27 de verilmiģtir. Tablo 27. Yurt içi ve yurt dıģı satıģların toplamına göre iģletmelerin dağılımı ĠĢletmelerin yurt içi ve yurt dıģı satıģlarının toplamı Sayı Yüzde Sayı Yüzde Sayı Yüzde TL'den az 5 25,00% 4 19,05% 4 16,67% TL TL 5 25,00% 5 23,81% 7 29,17% TL TL 1 5,00% 3 14,29% 3 12,50% TL TL 4 20,00% 2 9,52% 1 4,17% TL TL 5 25,00% 6 28,57% 8 33,33% TL TL 0 0,00% 1 4,76% 1 4,17% TL'den fazla 0 0,00% 0 0,00% 0 0,00% Toplam ,00% ,00% ,00% Grafik 6: ĠĢletmelerin satıģ profili

66 Değerlendirme Sonuçlara bakıldığında, yılları arasında, yılının kriz yılı olmasına rağmen-, OF TSO'ya kayıtlı iģletmelerin çok olumsuz etkilendiğini söylemek zor gibi görünmekte, ancak durağan bir seyir izlendiğini ortaya çıkmaktadır. AraĢtırmaya katılan iģletmelerin her 3 yılda da yaklaģık %47 sinin yıllık satıģları TL den azdır. Yine sonuçlara göre TL ile TL arasında olan iģletmelerin oranı ise ortalama olarak % 17'ler düzeyindedir. AraĢtırmaya katılan iģletmelerin yaklaģık %62,5 sinin yıllık satıģlarının ,00 TL den az olması da, mikro iģletmelerin pazarlama, iģ geliģtirme, giriģimcilik geliģtirme, yönetim ve finansal açıdan geliģtirilmeleri gerektiği sonucunu vermektedir İşletmelerin İnsan Kaynakları Profili ĠĢletmelerde iģgörenlerin öğrenim durumlarına göre dağılımları tablo 28 de verilmiģtir. Lise mezunlarının oranı %22,53 iken, meslek lisesi mezunlarının oranı %4,68, çıraklık eğitimi mezunlarının oranı %0,94. tür. Bu sonuç iģletmelerin özellikle imalat sektöründe / sektörüne yönelmekte, teknik eleman sıkıntısı çektiklerini göstermektedir. Üniversite mezunlarının toplam iģgören içerisinde % 8,42 gibi oldukça yüksek bir seviyede olması ayrıca dikkat çekicidir. Tablo 28. ĠĢletmelerde iģgörenlerin eğitim durumlarına göre dağılımı ĠĢgörenlerin eğitim durumları ĠĢletme sayısı ÇalıĢan Sayısı Yüzde Lisansüstü (Yüksek lisans/doktora) 3 4 0,31% Üniversite (Lisans) ,42% Yüksekokul (Önlisans/Ġki yıllık) ,36% Teknik ve Endüstri Meslek Lisesi ,68% Lise ,53% Çıraklık eğitim mezunu ,94% Ġlköğretim ,76% Okur yazar değil ,01% Toplam ,00% fik 7: ĠĢletmelerde iģgörenlerin eğitim durumlarına göre dağılımı Gra

67 Değerlendirme Ġlçedeki nitelikli iģgücü ihtiyacının temel olarak 3 konuyu kapsadığı görülmektedir. Bunlar sırasıyla, Nitelikli iģgücü yetiģtirmek, söz konusu bu iģgücünü tutabilmek ve mevcut iģgücünün nitelikli iģgücüne dönüģtürülebilmesi için bilgi ve beceri seviyelerini yükseltmektir. Burada ilçedeki ekonomik aktörlerin tartıģması gereken birkaç konu bulunmaktadır: 1) Mevcut iģgücünün daha nitelikli hale getirilmesi için özel sektör, STK lar ve üniversite arasında iģbirliğinin geliģtirilmesi gerekmektedir. 2) Nitelikli iģgücünün Ģehre çekilebilmesi; kalıcılığının sağlanabilmesi ve sayıca yeterli düzeye ulaģılabilmesi için ilçedeki sosyal altyapı ihtiyaçlarının karģılanması faydalı olacaktır. ĠĢgücünün nitelikli hale getirilerek sanayiye kazandırılması, iģsizliğin azaltılması için üzerinde çalıģılabilecek alanlardan birisidir. Bununla birlikte, ilçedeki giriģimcilik çalıģmalarının desteklenmesi ve buna yönelik çeģitli projelerin hayata geçirilmesi iģsizliğin azaltılmasında rol oynayacaktır. Buna yönelik aktive edici görev ise Of ilçesinin ekonomik, ticari ve sosyal hayatını Ģekillendiren aktörlere düģmektedir. ĠĢsiz kitlelere hangi sektörlerde nitelik kazandırmanın ilçedeki sanayi ve ekonomiye katkı da bulunacağının tespit edilmesi, bu nitelik kazandırma çabalarının planlanması ve hayata geçirilmesi gerekmektedir. Bu açıdan bakıldığında Of ilçesi için gelecek 5 yıla ait iģgücü raporu hazırlanmalıdır İşletmelerde Yabancı Dil Bilen Eleman İstihdamı ĠĢletmede iģ iliģkilerini geliģtirebilecek ve yönetebilecek düzeyde yabancı dil bilen eleman istihdamı oranı Tablo 29'da verilmiģtir. Verilen cevaplara göre, iģletmelerin önemli bir kısmı (%30,77) personel yapısı itibariyle dıģ ticarete hazırdır. Tablo 29. ĠĢletmelerde Yabancı Dil Bilen Eleman Ġstihdam Durumu Yabancı Dil bilen elemanınız var mı? Sayı Yüzde Evet 16 30,77% Hayır 36 69,23% Toplam ,00% Grafik 8. Yabancı dil bilen personele sahip iģletme oranı

68 Hukuki statü Tablo 30. Yabancı dil bilen personele sahip iģletmelerin faaliyet yeri itibariyle dağılımı ĠĢletmede ĠĢ ĠliĢkilerini GeliĢtirebilecek Ve Yönetebilecek Düzeyde Yabancı Dil Bilen Eleman Ġstihdam Ediliyor Mu? Toplam Evet Hayır Küçük sanayi sitesi YerleĢim merkezi Diğer Toplam Sayı Yüzde 33,33% 66,67% 100,00% Sayı Yüzde 30,61% 69,39% 100,00% Sayı Yüzde 0,00% 0,00% 0,00% Sayı Yüzde 30,77% 69,23% 100,00% Yabancı dil bilen personele sahip iģletmelerin iģletmenin hukuki statüsü itibariyle dağılımı tablo 31 de verilmiģtir. En yüksek düzeyde yabancı dil bilen personel istihdamı limited Ģirketlerdedir (% 37,93). ġahıs iģletmelerinde bu oran %23,53'dür. Genel olarak yabancı dil bilen elemanların istihdamı anonim Ģirketlerde daha yüksektir. Of'ta bu oranın, Türkiye genelinden düģük olması ilçedeki anonim Ģirketlerin kurumsallaģma düzeyinin istenen seviyede olmadığını göstermektedir. Tablo 31. Yabancı Dil Bilen Personele Sahip ĠĢletmelerin Hukuki Statüleri ĠĢletmede iģ iliģkilerini geliģtirebilecek ve yönetebilecek düzeyde yabancı dil bilen eleman istihdam ediliyor mu? Toplam Evet Hayır Toplam Limited Ģirketi Anonim Ģirket ġahıs iģletmesi Sayı Yüzde 37,93% 62,07% 100,00% Sayı Yüzde 16,67% 83,33% 100,00% Sayı Yüzde 23,53% 76,47% 100,00% Yüzde 0,00% Sayı Yüzde 30,77% 69,23% 100,00%

69 Tablo 32. ĠĢletmelerde Ġstihdam Edilen Elemanların Bildiği Yabancı Dil Personeliniz hangi yabancı dili biliyor? Sayı Yüzde Ġngilizce 14 77,78% Fransızca 0 0,00% Almanca 1 5,56% Arapça 2 11,11% Rusça 0 0,00% Gürcüce 1 5,56% Diğer 0 0,00% Toplam ,00% Grafik 9. ĠĢletmelerde yabancı dil bilen personelin dağılımı Değerlendirme Yabancı dil bilen personele sahip iģletmelerin faaliyet yeri itibariyle dağılımı tablo 30'da verilmiģtir. Küçük sanayi sitelerindeki iģletmelerin %33,33 ü, YerleĢim merkezlerindeki iģletmelerin ise %30,61 i yabancı dil bilen personel çalıģtırdıklarını beyan etmiģlerdir. Yabancı dil bilen eleman istihdam eden iģletmelerde bu personelin bildiği yabancı diller tablo 32 de gösterilmiģtir. Beklendiği gibi açık farkla en yüksek oranda (%77,78) bilinen dil Ġngilizcedir. Ġkinci sırada Arapça (%11,11) gelmektedir. Ġlçenin Gürcistan'a ve Bağımsız devletler Topluluğu'na yakın olmasına rağmen bu dilleri bilen elemanların istihdam edilmemesi de, iģletmelerin ihracat kanalın ve bu açıdan yakın pazarı iyi değerlendiremediği söylenebilir.

70 5.8. İşletmelerin Kalite ve Ürün/Hizmet Belgelendirme Profili ĠĢletmelerin sahip olduğu belge ve sertifikaların türlerine göre dağılımı tablo 33 te gösterilmiģtir. ĠĢletmelerin en çok sahip olduğu sertifika TSE belgesi olup (%45,45), bunu ISO 9001 belgesi (%30,77) izlemektedir. Tablo 33. ĠĢletmelerin sahip olduğu belge ve sertifikalar Sertifika türü Yok Var Toplam Sayı Yüzde Sayı Yüzde Sayı Yüzde ISO 9001 Kalite Yönetim Sistemi 27 69,23% 12 30,77% ,00% ISO Çevre Yönetim Sistemi 25 89,29% 3 10,71% ,00% ISO ĠĢ Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi HACCP / ISO Gıda Güvenliği Yönetim Sistemi 26 86,67% 4 13,33% ,00% 24 82,76% 5 17,24% ,00% TSE / TSEK 18 54,55% 15 45,45% ,00% CE iģareti 26 92,86% 2 7,14% ,00% GOST R ,00% 0 0,00% ,00% Diğer 24 88,89% 3 11,11% ,00% Grafik 10. ĠĢletmelerin sahip olduğu belge ve sertifikalar

71 Tablo 34. ĠĢletmelerin ihtiyaç duyduğu belge ve sertifikalar Sertifika türü Ġhtiyaç yok Ġhtiyaç var Toplam Sayı Yüzde Sayı Yüzde Sayı Yüzde ISO 9001 Kalite Yönetim Sistemi 18 66,67% 9 33,33% ,00% ISO Çevre Yönetim Sistemi 17 73,91% 6 26,09% ,00% ISO ĠĢ Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi HACCP / ISO Gıda Güvenliği Yönetim Sistemi 17 65,38% 9 34,62% ,00% 18 69,23% 8 30,77% ,00% TSE / TSEK 17 80,95% 4 19,05% ,00% CE iģareti 19 82,61% 4 17,39% ,00% GOST R 19 82,61% 4 17,39% ,00% Diğer 19 86,36% 3 13,64% ,00% Grafik 11. ĠĢletmenin ihtiyaç duyduğu belge ve sertifikalar

72 Değerlendirme ĠĢletmelerin ihtiyaç duydukları belge ve sertifikalar Tablo 26'da verilmiģtir. En çok ihtiyaç duyulan belgeler Kalite Yönetim Sistemi belgeleridir. Bu talep bazı iģletmelerin kurumsallaģma isteğine iģaret ediyor gibi görünse de, genel olarak değerlendirildiğinde, OF TSO'ya kayıtlı iģletmelerin belgelendirme konusundaki yaklaģımlarının geliģtirilmesi gerekmektedir. Zira, özellikle dıģ pazara açılma isteği yüksek bir iģletme profilinin, kalite ve ürün/hizmet belgelendirme konusuna uzak kalması, önümüzdeki süreçte artması beklenen ihracat potansiyelinin, arzulanan sonuçlara ulaģılmasında engel olabileceği gözden kaçırılmamalıdır. KuruluĢun imajının güçlenmesi, müģteri memnuniyeti, müģteri artıģı, rekabet gücünün artması, daha iyi tedarikçi iliģkileri yönetimin etkinliği, olumlu kültürel değiģim, kalite bilincinin oluģması daha iyi bir dokümantasyon sistematikleģmek, standardizasyon ve tutarlılık, etkinlik ve üretkenlik artıģı, maliyetlerin azaltılması, kurumsallaģma yolunda önemli bir adım atılmıģ olması gibi önemli avantajlar sağlayan ürün/hizmet belgelendirme çalıģmaları ve kalite yönetim sistemleri kurma çalıģmalarına OF TSO'ya kayıtlı iģletmelerin mesafeli durması bu konuda bir çalıģma yapılması gerektiğini göstermektedir İşletmelerin Fikri Ve Sınai Haklar Sahiplik Profili Anket kapsamında yapılan çalıģma çerçevesinde, ĠĢletmelerin fikri haklara iliģkin tescil belgelerine sahip olup olmadıkları Tablo 35'de gösterilmiģtir. ĠĢletmelerin önemli bir kısmının fikri haklara önem vermemiģ olması, yeni ürün geliģtirme ve ar-ge kabiliyetlerinin düģük olmasının yanında, faaliyetlerinde düģük kârlılık oranları ile çalıģtıklarına iģaret etmektedir. Tablo 35. ĠĢletmelerin Fikri ve Sınaî Haklara Sahip Olma Durumu Tescilli fikri mülkiyet haklarına sahip misiniz? Sayı Yüzde Evet 15 30,61% Hayır 31 63,27% ÇalıĢmalar sürüyor 3 6,12% Toplam ,00% Grafik 12. ĠĢletmelerin Fikri ve Sınaî Haklara Sahip Olma Durumu

73 Hukuki statü ĠĢletmelerin tescilli fikrî haklara sahip olup olmadıklarının hukuki statülerine göre dağılımı Tablo 36 de gösterilmiģtir. Tablo 36. Fikri Ve Sınaî Haklara sahip ĠĢletmelerin Hukuki Statülerine Göre Dağılımı Tescilli Markanız, Patentiniz, Endüstriyel Tasarımınız Veya Faydalı Modeliniz Var Mı? Toplam Evet Hayır ÇalıĢmalar sürüyor Limited Ģirketi Sayı Yüzde 22,22% 74,07% 3,70% 100,00% Anonim Ģirket ġahıs iģletmesi Toplam Sayı Yüzde 80,00% 20,00% 0,00% 100,00% Sayı Yüzde 33,33% 66,67% 0,00% 100,00% Sayı Yüzde 31,91% 65,96% 2,13% 100,00%

74 ĠĢletmenin yeri ĠĢletmelerin tescilli fikrî haklara sahip olup olmadıklarının faaliyet yerlerine göre dağılımı Tablo 37'da gösterilmiģtir. Tablo 37. Tescilli Fikri Ve Sınai Haklara Sahip ĠĢletmelerin Faaliyet Yerleri Tescilli Markanız, Patentiniz, Endüstriyel Tasarımınız Veya Faydalı Modeliniz Var Mı? Toplam Toplam Küçük sanayi sitesi YerleĢim merkezi Evet Hayır ÇalıĢmalar sürüyor Sayı Yüzde 66,67% 33,33% 0,00% 100,00% Sayı Yüzde 30,23% 69,77% 6,98% 100,00% Sayı Yüzde 32,61% 67,39% 6,52% 100,00% Tablo 38. ĠĢletmelerin Sahip Oldukları Fikri ve Sınaî Haklara ĠliĢkin Tescil Belgesi Tescilli Fikrî Ve Sınaî Hakların Türü İşletme sayısı En az En çok Toplam Tescilli Marka Sayısı Patent Sayısı Faydalı Model Sayısı Endüstriyel Tasarım Tescil Belgesi Grafik 13. ĠĢletmelerin Sahip Oldukları Fikri ve Sınaî Haklara ĠliĢkin Tescil Belgesi Sayısı

75 Değerlendirme ĠĢletmelerin fikri ve sınai haklar sahiplik profiliyle ilgili tablolar incelendiğinde, Of'taki sanayi iģletmelerinin bu konuya mesafeli durdukları ortaya çıkmaktadır. 49 iģletmeden sadece 15 tanesinin markası vardır. Diğer sınaî haklardan olan patent, faydalı model, endüstriyel tasarım tescil belgesi gibi belgelerin olmaması yörede bu konuda önemli ölçüde farkındalık oluģturulması gereğini ortaya koymaktadır İşletmenin Dış Ticaret Profili İşletmenin İhracat Profili ĠĢletmelerin ihracat yapıp yapmadıkları Tablo 39 de verilmiģtir. Buna göre, bu soruya cevap veren 52 iģletmeden 2 tanesi (%3,85) ihracat yaptığını beyan etmiģtir. Tablo 39. ĠĢletmenin ihracat yapma durumu İhracat Yapıyor Musunuz? Sayı Yüzde Evet 2 3,85% Hayır 46 88,46% Sektör Uygun Değil 4 7,69% Toplam ,00% Grafik 14. ĠĢletmenin ihracat yapma durumu

76 Hukuki statü iģletmenin yeri ĠĢletmelerin faaliyet yerlerine göre ihracat yapıp yapmama durumları Tablo 40 de gösterilmiģtir. Tablo 40. ĠĢletmenin ihracat yapıp yapmadığının faaliyet yerine göre dağılımı Evet Firma ihracat yapıyor mu? Hayır Sektör uygun değil Toplam Küçük Sanayi Sitesi Sayı Yüzde 0,00% 100,00% 0,00% 100,00% YerleĢim Merkezi Toplam Sayı Yüzde 4,08% 87,76% 8,16% 100,00% Sayı Yüzde 3,85% 88,46% 7,69% 100,00% ĠĢletmelerin ihracat yapıp yapmadıklarının hukuki statülerine göre dağılımı Tablo 41 de verilmiģtir. Tablo 41. ĠĢletmenin ihracat yapıp yapmadığının hukuki statüsüne göre dağılımı Firma ihracat yapıyor mu? Toplam Evet Hayır Sektör uygun değil Limited Ģirketi Anonim Ģirket Sayı Yüzde 0,00% 93,10% 6,90% 100,00% Sayı Yüzde 16,67% 66,67% 16,67% 100,00% Toplam ġahıs iģletmesi Sayı Yüzde 5,88% 88,24% 5,88% 100,00% Sayı Yüzde 3,85% 88,46% 7,69% 100,00%

77 Ġhracat yapmayan iģletmelerin ihracat yapmama sebepleri araģtırılmıģ olup verilen cevaplardaki aritmetik ortalamalardan yola çıkılarak yapılan önem ve sebep sıralaması Tablo 42 te gösterilmiģtir. Tablo 42. ĠĢletmelerin ihracat yapamama nedenleri Ġhracat yapamama sebebi 1. Derecede Önemli 2. Derecede Önemli 3. Derecede Önemli Toplam Sayı Yüzde Sayı Yüzde Sayı Yüzde Sayı Yüzde Ġç pazarın yeterli olması 11 78,57% 2 14,29% 1 7,14% ,00% 38 DıĢ pazarları tanımama ve bilgi eksikliği 4 26,67% 9 60,00% 2 13,33% ,00% 32 Kaynak yetersizliği 6 50,00% 3 25,00% 3 25,00% ,00% 27 Diğer 4 100,00% 0 0,00% 0 0,00% 4 100,00% 12 Aracı iģletme bulmadaki zorluk 2 40,00% 2 40,00% 1 20,00% 5 100,00% 11 Uygun fiyatta mamul sunamama 0 0,00% 2 50,00% 2 50,00% 4 100,00% 6 Yabancı dil yetersizliği 0 0,00% 0 0,00% 6 100,00% 6 100,00% 6 Talep edilen kalite ve miktarda mamul sunamama 0 0,00% 0 0,00% 1 100,00% 1 100,00% 1 Önem Puanı Grafik 15. ĠĢletmelerin ihracat yapamama nedenleri

78 Ġhracat yapan iģletmelerin bu faaliyeti aracı vasıtası ile mi yoksa doğrudan mı yaptıkları Tablo 43 da gösterilmiģtir. Buna göre ihracat yapan iģletmelerin %33,33 i aracıya ihtiyaç duymaksızın doğrudan ihracat yapabilmektedir. Tablo 43. ĠĢletmenin ihracat Ģekli Ġhracat biçimi Sayı Yüzde Doğrudan ve dolaylı ihracat 1 33,33% Dolaylı ihracat 2 66,67% Toplam 3 100,00% Grafik 16. ĠĢletmenin ihracat Ģekli Ġhracat yapan iģletmelerden, en çok ihracat yaptıkları üç bölgeyi önem sıralamasına göre bildirmeleri istenmiģ olup, ihracat bölgeleri için, verilen cevaplardan hareketle önem puanlaması yapılmıģ ve bu sıralama tablo 44 de verilmiģtir.

79 Değerlendirme Türkiye gibi geliģmekte olan ülkeler açısından ihracat, kalkınma sürecinde gereksinim duyulan yatırım ve ara malı ithalatını döviz darboğazına girmeden karģılamaya yardımcı olan bir iģleve sahiptir. Diğer taraftan ihracat, ileri ve geri bağlantıları ile ekonominin diğer sektörlerini uyarır, istihdamı arttırır ve uluslararası is bölümüne uygun bir kaynak dağılımına fırsat vererek ülke ve dünya refahının artmasına katkı sağlamaktadır. Bugün, geliģmiģ ülkelerin dünya ticaretinden aldıkları pay da, ihracatın kalkınmada ne kadar önemli bir iģleve sahip olduğunu açıkça göz önüne sermektedir. Ġhracat içerisinde KOBĠ lerin paylarını değerlendirecek olursak, genel olarak bakıldığında da KOBĠ ler üretimlerinin ortalama %20-25 lik civarını (Türkiye deki imalat sektöründeki KOBĠ leri baz aldığımızda) ihraç edebilmektedirler. Toplam ülke ihracatı içindeki payın ise %10 civarında olduğunu söyleyebiliriz. Toplam isletmelerin yaklaģık olarak %90 ı KOBĠ lerden oluģmasına rağmen, rakamların bu kadar düģük olması genelde Türkiye nin, özelde Trabzon'un üretim dinamiklerinin ne denli yetersiz olduğunun bir göstergesidir. Özellikle ihracattaki daralmalar sonucunda ticaret hadlerinin gerilemesi KOBĠ lerin zaten düģük seviyelerde olan ihracat rakamlarının daha da azalmasına ve birçok küçük ve orta boy isletmenin kapanmasına neden olmuģtur. Ġlçenin konumu, tarımı, sanayisi, sahip olduğu lojistik avantajlar sistematik ve baskın bir yurtdıģlı iliģkisi kurma ve yürütme potansiyelini ortaya koymakla birlikte bunun yeterince baģarılı olmadığı anlaģılmaktadır. Bu aģamada, hem öncelikle iģletmelerin yurtdıģı ile iliģkiler kurma politikası ile ilgili bilinçlendirilmeleri, hem de güçlü ve etkin bicimde dıģ ticaret yapar hale gelmeleri gerekmektedir. Bu bilincin kazandırılmasında hem kamuya, hem de üniversite, STK lar ve özel sektöre görev düģmektedir. Bununla birlikte, iģletmelerin nitelikli ve katma değerli dıģ ticaret yapabilmeleri için ürün kalitesini geliģtirme, Katma değerli ürün üretme, DıĢ ticaret stratejisi geliģtirme, Nitelikli iģgücü ile çalıģma konularındaki eksik ve ihtiyaçlarının tespit edilmesi ve giderilmesine yönelik ilde çalıģmaların baģlatılması gerekmektedir. Bu kapsamda Of ilçesindeki iģletmelerinin iki temel konudaki eğitim ihtiyaçlarının en kısa surede karģılanması gerekmektedir: Bunlardan birincisi, yurtdıģlı iliģkilerinin etkinliğini ve sürekliliğini sağlamaya temel teģkil eden kalite kavramının bilinirliğini ve uygulanırlığını sağlamaktır. Kalite kavramı ve iģletmelerdeki uygulamaları ile ilgili eğitim programlarının en kısa zamanda hayata geçirilmesi gerekliliği ortaya çıkmaktadır. Diğer bir konu ise, ilçedeki iģletmelere etkin ve sürdürülebilir dıģ ticaret yönetimi anlayıģı kazandırmaktır. Bununla ilgili olarak operasyonel düzeydeki eğitimlerin yanı sıra, dıģ ticaret stratejilerinin geliģtirilmesi ve dıģ ticaretin planlanmasına yönelik programların da düzenlenmesi gerekliliği görülmektedir. Ayrıca, öncelikle ilçeye yakın komģu ülkelerle dıģ ticaret bağlantılarını geliģtirmek için pro-aktif bir faaliyet grubu baģlatılmalıdır. Bu kapsamda sonuç almaya donuk karģılıklı ülke ziyaretleri, araģtırma ve planlama faaliyetleri, küçük ve orta boy iģletmelerin bu konuda bilinçlendirilmeleri ve desteklenmeleri gereklidir.

80 İşletmelerin İthalat Profili ĠĢletmelerin ithalat yapıp yapmadığı Tablo 45 de gösterilmiģtir. Bu soruya cevap veren 43 iģletmeden hiçbirinin ithalat yapmadığını belirtmesi de ilginç bir bulgudur. Zira Türkiye hammadde ve teknolojik ürünlerde dıģa bağımlı bir ülke olup, ithalatın, ihracatı da beraberinde getirmesi beklenmekte ve bir yörede ithalatın yapılıyor olması dıģ pazarla bütünleģmenin önemli bir ön Ģartı olarak değerlendirilmektedir. Tablo 45. ĠĢletmelerin ithalat yapıp yapmadığına göre dağılımı ĠĢletme ithalat yapıyor mu? Sayı Yüzde Evet 0 0,00% Hayır ,00% Toplam ,00% Grafik 17. ĠĢletmelerin ithalat yapıp yapmaması

81 5.11. İşletmelerin Yatırım Profili AraĢtırmaya dahil iģletmelere Ģimdi veya daha önce yatırım teģvik belgesine sahip olup olmadığı sorulmuģ, verilen cevaplar tablo 46 da sunulmuģtur. ĠĢletmelerin sadece %19,23 ünün (10 iģletme) yatırım teģvik belgesine sahip olduğu/daha önce kullandığı tespit edilmiģtir. Tablo 46. ĠĢletmelerin TeĢvik belgesi kullanıp kullanmama durumu TeĢvik belgeniz var mı/daha Önce Kullandınız mı? Sayı Yüzde Evet 10 19,23% Hayır 42 80,77% Toplam ,00% Grafik 18. ĠĢletmelerin TeĢvik belgesi kullanıp kullanmama durumu Yatırım teģvik belgesine sahip olan iģletmelerin hukuki statülerine göre dağılımı Tablo 47 de verilmiģtir. Buna göre, en büyük paya %24,14 ile Limited Ģirketler sahip olurken, bunu %17,65 ile ġahıs iģletmeleri takip etmiģtir. Anonim Ģirketlerin hiç teģvik belgesi kullanmaması da sorgulanmaya değer bir sonuçtur.

82 iģletmenin yeri Hukuki statü Tablo 47. TeĢvik Belgesi Kullanımının ĠĢletmelerin Hukuki Statüleri Yatırım TeĢvik Belgesinin olup olmaması Toplam Evet Hayır Limited Ģirketi Anonim Ģirket Sayı Yüzde 24,14% 75,86% 100,00% Sayı Yüzde 0,00% 100,00% 100,00% ġahıs iģletmesi Toplam Sayı Yüzde 17,65% 82,35% 100,00% Sayı Yüzde 19,23% 80,77% 100,00% Yatırım teģvik belgesine sahip olan iģletmelerin faaliyet yerlerine göre dağılımı Tablo 48 da sunulmuģtur. Tablo 48 TeĢvik belgesi kullanan iģletmelerin faaliyet yerlerine göre dağılımı Yatırım TeĢvik Belgesinin olup olmaması Toplam Evet Hayır Küçük sanayi sitesi Sayı Yüzde 33,33% 66,67% 100,00% YerleĢim merkezi Toplam Sayı Yüzde 18,37% 81,63% 100,00% Sayı Yüzde 19,23% 80,77% 100,00%

83 Değerlendirme Ülke ekonomisinin ve sosyal yapısının temelini oluģturan küçük ve orta ölçekli isletmeler; küresel dönemin yoğun rekabet ortamında bir yandan üretim yaparak isletmenin faaliyetlerinin devam ettirilmesini sağlamaya çalıģırken, diğer yandan da bilgi teknolojilerinin sınırlarının kalktığı ve mesafeleri yok ettiği dünyanın öbür ucundaki bilmediği rakiplerle rekabet edebilmek için güç kazanmak zorundadır. KOBĠ ler Avrupa'da istihdamın %70'ini sağlamaları nedeniyle en fazla is imkânı yaratan kurumlar olarak görülmekte ve bu nedenle Avrupa Birliği, üye ülkelerin KOBĠ'lerinin geliģmesi, iç pazarda ve dıģ pazarda faaliyetlerini sağlıklı yürütebilmesi için devamlı olarak teģvikler sağlamaktadır. Ülkemizde ise KOBĠ'lerin önemi son yıllarda anlaģılmaya baģlanmıģtır. KOBĠ'lerin, Türkiye'deki mevcut isletmelerin ortalama %90'ını oluģturması ve istihdamının büyük bir kısmını karģılamasına rağmen istenilen düzeylerde geliģemedikleri görülmektedir. Ülkemizde, KOBĠ lerin önemi giderek daha fazla anlaģılırken KOBĠ destek politikalarının ve araçlarının istenilen düzeyde olmaması, yeterli kaynak ayrılamaması, sermaye birikiminin yetersizliği, genel is ortamının elveriģsiz olması, makroekonomik dalgalanmalara uyum sağlamakta yaģanan güçlükler, sürekli yüksek enflasyon oranları, yüksek vergi oranları, üretimde girdi maliyetlerinin yüksekliği, teknolojik geliģmelere ve yeniliklere ayak uydurmada yaģanan zorluklar, yeni ürün ve teknoloji üretmede yetersizlikler KOBĠ lerin, Avrupa Birliği ve diğer geliģmiģ ülkelerle rekabet edebilme gücünü olumsuz etkilemektedir. KOBĠ lerin endüstriyel yapılanma için çok önemli olduğu kabul edilmekte ve ulusal KOBĠ politikaları ve programları ile destek araçları oluģturulmaktadır. Uygun bir KOBĠ politikası, mevzuat yetersizliği, devlet desteklerindeki yetersizlikler ve finansmanı da içeren yetersiz yapılanma gibi temel engelleri kaldırmaya ve dünya pazarlarında rekabet edebilecek güce sahip yenilikçi isletmeler oluģturmaya yönelik olmalıdır. Özellikle KOBĠ lerin büyüme imkânlarını zorlayarak yatırıma devam etmeleri beklenir ve bu açıdan yatırım teģvik belgesi önemli bir göstergedir. Bu bulgu iģletmelerin bu belgeyi alma hususunda yeterince cesur ve atak davranabilmek için desteklenmeleri gerektiğine iģaret etmektedir.

84 5.12. İşletmelerin Kredi Kullanma Profili ĠĢletmelerin kredi kullanıp kullanmadıkları sorulmuģ ve sonuçları Tablo 49 de verilmiģtir. Buna göre iģletmelerin %64,00 ü kredi kullandıklarını beyan etmiģlerdir. Tablo 49. ĠĢletmelerin Kredi kullanma durumuna göre dağılımı Kredi kullanma durumu Sayı Yüzde Evet 32 64,00% Hayır 18 36,00% Toplam ,00% Grafik 19. ĠĢletmelerin kredi kullanma durumu Kredi kullanan iģletmelerin hukuki statülerine göre dağılımları Tablo 50 da verilmiģtir. Buna göre; Limited Ģirketlerin %75,86 ı kredi kullanırken, bunu sırasıyla %50,00 ile Anonim Ģirketler; %47,06 ile ise ġahıs iģletmeleri takip etmiģtir.

85 iģletmenin yeri Hukuki statü Tablo 50. Kredi kullanan iģletmelerin hukuki statülerine göre dağılımları Kredi kullanma durumu Toplam Evet Hayır Limited Ģirketi Anonim Ģirket Sayı Yüzde 75,86% 24,14% 100,00% Sayı Yüzde 50,00% 50,00% 100,00% ġahıs iģletmesi Toplam Sayı Yüzde 47,06% 52,94% 100,00% Sayı Yüzde 64,00% 36,00% 100,00% Kredi kullanan iģletmelerin faaliyet yerlerine göre dağılımları Tablo 51 de verilmiģtir. Tablo 51. Kredi kullanan iģletmelerin faaliyet yerlerine göre dağılımları Kredi kullanma durumu Toplam Evet Hayır Küçük sanayi sitesi Sayı Yüzde 100,00% 0,00% 100,00% YerleĢim merkezi Toplam Sayı Yüzde 61,70% 38,30% 100,00% Sayı Yüzde 64,00% 36,00% 100,00%

86 Kredi kullanan iģletmelerin kredi temininde yararlandıkları kaynakların dağılımı tablo 52 de gösterilmiģtir. Kullanılan kredi kaynaklarında özel bankalar % 52,17 ile birinci sırada iken, kamu bankaları % 36,96 ile ikinci sırada olduğu görülmektedir. ĠĢletmeler ihtiyaç duydukları kredilerin yaklaģık % ünü kamu ve özel bankalardan karģılamaktadırlar. Tablo 52. ĠĢletmenin Kredi Temininde Yararlandığı Kaynaklar Kredi kaynakları Sayı Yüzde Kamu Bankaları 17 36,96% Özel Bankalar 24 52,17% Katılım Bankaları 1 2,17% Leasing ġirketleri 0 0,00% Kamu Kaynakları 3 6,52% Diğer 1 2,17% Toplam ,00% Grafik 20. ĠĢletmenin Kredi Temininde Yararlandığı Kaynaklar

87 Kredi kullanan iģletmelerin hangi amaçla kredi kullandıkları Tablo 53 de verilmiģtir. ĠĢletmelerin çoğunun, cari iģlemleri gerçekleģtirmek üzere kredi aldığı anlaģılmaktadır. Bu durum, iģletmelerin içinde bulunduğu finansal zorluğa ve yerel yapıya uygundur. Tablo 53. ĠĢletmelerin Kullandığı Kredi Türü Kredi türü Sayı Yüzde ĠĢletme kredisi 26 78,79% Yatırım kredisi 7 21,21% Ġhracat kredisi 0 0,00% Toplam ,00% Grafik 21. ĠĢletmelerin Kullandığı Kredi Türü Değerlendirme Kurumsal yapısı diğerlerine nazaran daha geliģmiģ olan anonim Ģirketlerin, diğer Ģirket türlerine nazaran daha düģük oranda kısmının kredi kullanmaları dikkat çekicidir. Bu bulgu, aynı zamanda araģtırmaya dâhil anonim Ģirketlerin sermaye yapılarında öz sermaye ile finansmanı tercih ettiklerine iģaret etmektedir. Yabancı kaynak (kredi) kullanımı, Ģirketlerin kreditör firmalarla önemli oranda bilgi paylaģması nedeniyle, Ģirketin kurumsallaģmasını ve ĢeffaflaĢmasını olumlu yönde etkileyen bir faktördür. Bu

88 sebeple bu bulgu, araģtırmaya dâhil anonim Ģirketlerin önemli kısmının aslında kurumsal yapısı yetersiz olan ve kapalı aile Ģirketi olarak çalıģan Ģirketler durumunda olduğuna iģaret etmektedir. Gerek Türkiye'^de gerekse de Trabzon'da bankalardan alınan krediler, KOBĠ'lerin faaliyetleri için kullandıkları baģlıca finansman kaynağıdır. Ancak bankacılık sisteminin yeterince etkin iģlemediği geliģmekte olan ülkelerde, özellikle KOBĠ'lere uygulanan kredi faizlerinin yüksekliği ve verilen kredi karģılığı istenen garantiler gibi sorunlar nedeniyle bankalardan sağlanan krediler KOBĠ'lerin ihtiyaçlarını karģılamakta yeterli olmamakta ya da bu isletmeler için yeni sorunlar yaratmaktadır. Bu nedenle günümüzde modern finansman teknikleri olarak nitelendirilen finansal kiralama, factoring (işletmelerin vadeli mal veya hizmet satışlarından doğan alacaklarının temlik yoluyla faktoring şirketine devredilmesi ile garanti, tahsilat ve finansman hizmetlerinin faktoring firması tarafından sağlanması), risk sermayesi, franchising (en geniş anlamı ile, başarılı bir markanın/lisansın isim hakkının kullanılmasıdır) gibi yöntemlerin izlenmesi ve yaygınlaģtırılması KOBĠ'lerin finansman sorunlarının hafifletilmesi için bir yöntem olarak önümüze çıkmaktadır. Doğal olarak alternatif finansman tekniklerinin yaygınlaģtırılması için en öncelikli koģul ülke içinde gerekli ve teģvik edici yasal düzenlemelerin varlığıdır. Alternatif finansal tekniklerin kullanımının KOBĠ'ler arasında yaygınlaģtırılması için bir sonraki aģama ise KOBĠ'lerin bu alternatif finansman teknikleri konusunda bilgilendirilmesini gerektirmektedir. KOBĠ'lerin sahip ve yöneticilerinin isletmelerin finansman sorunlarının çözümüne yönelik olarak bir arayıģ içinde olmaları beklenir. Bu anlamda alternatif finansman teknikleri konusunda KOBĠ'lerin bilgilendirilmesinde de ilk sorumluluk kendilerine düģmektedir. Öte yandan KOBĠ'leri bu alternatif finansman teknikleri konusunda bilgilendirecek ilgili kuruluģların oluģturulması da atılacak önemli adımlardandır. Nitekim gerek ülkemizde gerekse de diğer ülkelerde bu amaçla kurulmuģ hükümet tarafından desteklenen merkezi kuruluģların var olduğunu gözlemlemekteyiz. KOBĠ'lerin finansal sorunlarının hafifletilmesi ve alternatif finansman yöntemlerinin kullanımının yaygınlaģtırılması konusunda bankalara da önemli bir görev düģmektedir. Su an için Türkiye bankalarının KOBĠ'lere alternatif finansman tekniklerini sunan ve onları yeni finansal yöntemlerin kullanımı konusunda teģvik eden en önemli finansal kuruluģ olarak görüyoruz. Ancak KOBĠ'lerin bu teknikleri kullanım oranı göz önüne alındığında bu servisin kesinlikle yeterli olmadığı açıktır. Diğer yandan bankaların hala KOBĠ'lere kredi sunumu konusunda çözümlemeleri gereken pek çok sorun vardır. Özetle bankalarca KOBĠ'lere sunulan ne kredi miktarı ne de kredi türü yeterlidir ve sunulan kredinin çoğu kısa vadeli kredilerle kısıtlıdır. Ayrıca KOBĠ'lerce kredi alımında önemli bir sorun olarak ifade edilen kredi karģılığı teminat göstermek, bankalar açısından da KOBĠ'lere kredi sağlanmasında önemli bir faktör olarak belirtilmiģtir. Bu anlamda KOBĠ'ler ve bankalar arasında çözülmesi gereken önemli bir çatıģma olduğu görülmektedir. Tabii ki bu konuda en önemli görev ve sorumluluk KOBĠ'lerin kendilerine aittir. KOBI yöneticileri sürekli olarak kendilerini ve isletmelerini geliģtirmek yönünde bir arayıģ içinde olmak durumundadır.

89 5.13. İşletmelerin Yatırım Profili ĠĢletmelerin yakın gelecekte yeni yatırım yapmayı hedefleyip hedeflemediği Tablo 54 te görülmektedir. ĠĢletmelerin önemli bir kısmının büyüme hedefi taģıdığı anlaģılmaktadır ki bu da iģletmelerin desteklenmesi gerektiğini gösteren olumlu bir iģaret olarak sayılabilir. Tablo 54. ĠĢletmelerin Önümüzdeki 3 Yıl Ġçinde Yatırım Yapma Planı Gelecek 3 yılda yatırım planı Sayı Yüzde Evet 33 66,00% Hayır 17 34,00% Toplam ,00% Grafik 22. ĠĢletmelerin Önümüzdeki 3 Yıl Ġçinde Yatırım Yapma Planı

90 Tablo 55. ĠĢletmelerin Yatırım Yapmayı DüĢündüğü Alanlar Yatırım alanı Sayı Yüzde Üretim 17 41,46% Pazarlama 6 14,63% Bilgi teknolojisi 3 7,32% Ar Ge 4 9,76% Yeni sektör 11 26,83% Toplam ,00% Grafik 23. ĠĢletmelerin Yatırım Yapmayı DüĢündüğü Alanlar Değerlendirme Yeni yatırım yapmayı düģünen 41 iģletmenin yatırım yapmayı planladığı alanlar Tablo 54 te verilmiģtir. Bu iģletmelerin büyük kısmı faaliyet alanını geniģletmeyi düģünmektedir. Bilgi teknolojisine ve AR-GE ye yönelik yatırım isteğinin düģük olması, bilinçlendirme gerekliliği hususunda ipucu vermesi bakımından dikkat çekicidir. Diğer taraftan iģletmelerin yeni sektörlere yönelme isteğinin %11 oranında bulunması, bu orana dâhil iģletmelerin, içinde bulundukları sektörün doygunluğa ulaģtığı kanaatine sahip olduklarına iģaret etmektedir. ĠĢletmelerim yeni yatırım yapma konusundaki düģüncelerine bakıldığında, % 41 gibi yüksek bir oranla üretim ilk sırada yer almaktadır. Ġkinci sırada % 26,83'le yeni sektör,

91 üçüncü sırada ise % 14,63 ile pazarlama yer almaktadır. Bu açıdan bakıldığında iģletmelerin, mevcut durumda faaliyet gösterdikleri alandan baģka bir alana yönelmek istemeleri dikkat çekici bir durumdur. Diğer taraftan sanayinin lokomotifi olan AR-GE çalıģmaları ve bilgi teknolojisi konusunda yatırım yapmak isteyenlerin oranının % 18 olması, bu konuda farkındalık oluģturulması gerektiğini ortaya koymaktadır.veriler dikkate alındığında, yatırım yapmak isteyen bu iģletmelerin OF TSO tarafından, devlet destekleri ve diğer yatırım avantajlarından yararlanması konusunda doğrudan bilgilendirilmeleri, sonuca ulaģılması konusunda yardımcı olacak ve ilçeye bir katma değer sağlayacaktır İşletmelerin Aldığı veya İhtiyaç Duyduğu Danışmanlık ve Eğitim Profili AraĢtırmaya dahil 52 iģletmenin almıģ oldukları danıģmanlık ve eğitim hizmetleri ve bu alanda ihtiyaç duydukları hizmete iliģkin beyanları Tablo 56 de verilmiģtir. Tablo 56. ĠĢletmenin DanıĢmanlık Ve Eğitim Aldığı Veya Ġhtiyaç Duyduğu Alanlar DanıĢmanlık veya eğitim alanı DanıĢmanlık Eğitim Ġhtiyaç Var Sayı Yüzde Sayı Yüzde Sayı Yüzde Pazarlama, satıģ, dağıtım, tanıtım 10 17,24% 10 17,24% 22 11,76% Yönetim ve organizasyon 4 6,90% 7 12,07% 16 8,56% Ġnsan kaynakları 4 6,90% 5 8,62% 14 7,49% Kalite iyileģtirme, verimlilik 5 8,62% 11 18,97% 13 6,95% DıĢ ticaret (ihracat ve ithalat) 2 3,45% 1 1,72% 12 6,42% Bilgisayar sistemleri 5 8,62% 9 15,52% 12 6,42% Finans yönetimi 6 10,34% 3 5,17% 16 8,56% Yönetici geliģtirme 4 6,90% 4 6,90% 20 10,70% MarkalaĢma 4 6,90% 3 5,17% 10 5,35% Yeniden yapılanma 4 6,90% 1 1,72% 10 5,35% Yeni ürün geliģtirme 1 1,72% 1 1,72% 11 5,88% Maliyet düģürme 4 6,90% 0 0,00% 18 9,63% MüĢteri iliģkileri yönetimi 5 8,62% 3 5,17% 13 6,95% Toplam ,00% ,00% ,00% Grafik 24. ĠĢletmenin DanıĢmanlık Ve Eğitim Aldığı Veya Ġhtiyaç Duyduğu Alanlar

92 Değerlendirme DanıĢmanlık ve eğitim hizmetleri, çağdaģ teknolojinin gereçleri kullanılarak yapılan bir bilgi ve deneyim aktarımı olarak tanımlanmaktadır. GloballeĢme, rekabet, kalite arayıģı ve geliģen ileri teknolojiyle birlikte, faaliyet ve hizmet alanları geniģleyen iģletmeler, yönetim anlayıģlarını yeniden tanımlamaya ihtiyaç duymaktadır. ĠĢ alanlarının geliģmesi, iģletmelerin genel ilgi ve faaliyet alanlarını geniģletmekte, farklı konularda güncel bilgilere sahip olma ihtiyaçlarını artırmaktadır. DanıĢmanlık ve eğitim hizmetlerinin devreye girmesiyle bu sorunlar büyük ölçüde aģılmakta ve bu hizmetlerin önemi gerek özel sektörde, gerekse kamu kurum ve kuruluģlarında her geçen gün daha iyi anlaģılmaktadır. Veriler dikkate alındığında, ilçedeki iģletmelerin, gerek yerel, gerekse de ulusal ve uluslararası anlamda rekabet gücü kazanabilmesi için stratejik planlama, yönetimi geliģtirme çalıģmalarına yakınlaģmaları gerekmektedir. ĠĢletmelerin stratejik düzeyde yapacakları planlama ve yönetim faaliyetleri orta ve uzun vadede markalaģmaya ve kurumsallaģmaya yönelik çalıģmaları destekleyecektir. ĠĢletmelerin buna benzer stratejik planlama ve yönetim çabaları, bundan sonraki aģlamada karģımıza çıkan nitelikli iģgücü temini ve sürekliliğine de katkıda bulunacaktır. Sonuçlar açısından bir değerlendirme yapıldığında, kurumsallaģma ve iģletmelerin uzun dönemli stratejik yönetim konusunda istenen düzeyde olmamalarının temel nedenleri arasında yeterli düzeyde danıģmanlık ve eğitim hizmetleri almamaları gösterilebilir. Zira genel toplamda danıģmanlık ve eğitim hizmeti alan iģletme sayısı ancak % 5 civarındadır. Bu açıdan bakıldığında, OF TSO'ya kayıtlı iģletmeler, ağırlıklı olarak MüĢteri ĠliĢkileri Yönetimi, pazarlama/satıģ ve dağıtım, kalite iyileģtirme ve verimlilik, finans yönetimi ve maliyet düģürme gibi konularda danıģmanlık ve eğitim hizmetlerine ihtiyaç duymaktadır. Bununla birlikte iģletmeler uzun vadede kendileri için önemli olan bilgi teknolojisi, markalaģma, yeniden yapılanma, yeni ürün geliģtirme gibi konuları göz ardı etme eğilimindedir. Bu nedenle Of'taki iģletmelerin yurtiçi ve uluslararası etkinliklerini artırmak amacıyla stratejik iģletme yönetimi ve bunun kurumsallaģmaya etkisi konusundaki bilgibecerilerinin artırılması gereklidir. Ülkemizdeki ve dünyadaki örneklerin iģletme sahiplerinin kafasında canlanmasını sağlayacak uygulamalara da yer verilmelidir. Ġlçedeki iģletmelerinin, stratejik düzeyde planlama ve yönetim yapmaya baģlayabilmeleri için bu alandaki eksikliklerini tamamlamaları ve buna yönelik eğitim ve danıģmanlık hizmetleri temin etmeleri de gerekmektedir. of ilçesindeki iģletmelerin bu alanda hizmetler temin edebilmeleri için üniversite, STK lar, özel sektör arasında iģbirliğinin baģlatılması da ele alınması gereken bir diğer konudur.

93 5.15. İşletmelerin İşbirliği Eğilimi ĠĢletmelerin yurt dıģındaki firmalarla iģbirliği içinde ticaret yapma isteğine sahip olup olmadığı Tablo 57 da verilmiģtir. Yurt dıģına açılma isteğine sahip olan iģletmelerin %33,33 gibi yüksek sayılabilecek bir oranda olması, yurt dıģı iliģkiler konusunda, desteklenmesi gereken olumlu bir eğilime iģaret etmektedir. Tablo 57. ĠĢletmelerin YurtdıĢı Firmalarla ĠĢbirliği Yapmayı Ġsteyip Ġstememe Durumu ĠĢbirliği isteği Sayı Yüzde Evet 14 33,33% Hayır 28 66,67% Toplam ,00% Grafik 25. ĠĢletmelerin YurtdıĢı Firmalarla ĠĢbirliği Yapmayı Ġsteyip Ġstememe Durumu

94 Yurt dıģındaki firmalarla iģ birliği yapmak isteyen iģletmelerin hangi konuda ve hangi yönde iģbirliği istediği Tablo 58 de verilmiģtir. Beklentiye de uygun olarak iģbirliği isteği ticari aracılık ve ortak giriģim alanlarında yoğunlaģmaktadır. ĠĢbirliği türleri Tablo 58. ĠĢletmelerin YurtdıĢındaki Firmalarla ĠĢbirliği Ġsteğinin Türü Ve ġekli Ticari Aracılık (Temsilcilik/Distribütörlük gibi) Talep Teklif Ediyorum Her Ġkisi Ediyorum Sayı Yüzde Sayı Yüzde Sayı Yüzde 0 0,00% 3 15,79% 4 17,39% Franchise 0 0,00% 4 21,05% 2 8,70% Ortak giriģim/yatırım/ KarĢılıklı Üretim 3 42,86% 2 10,53% 6 26,09% ġirket birleģmesi veya hisse değiģimi 0 0,00% 2 10,53% 2 8,70% ġirketin alımı veya satımı (Tamamen) 1 14,29% 2 10,53% 1 4,35% Alt yüklenicilik (TaĢeronluk / DıĢ Kaynaklı Üretim) 1 14,29% 3 15,79% 3 13,04% Doğrudan satıģ veya alıģ 2 28,57% 3 15,79% 5 21,74% Toplam 7 100,00% ,00% ,00% Grafik 26. ĠĢletmelerin YurtdıĢındaki Firmalarla ĠĢbirliği Ġsteğinin Türü Ve ġekli

95 ĠĢbirliği alanı Yakın Pazar / KomĢu Ülkeler ĠĢbirliği yapmayı isteyen iģletmelerden, en çok iģbirliği yapmak istedikleri üç bölgeyi önem sıralamasına göre bildirmeleri istenmiģ olup, verilen cevaplardan hareketle, iģbirliği için önem puanlaması yapılarak bu sıra Tablo 59 de verilmiģtir. Beklendiği üzere, birinci sırada açık farkla yakın pazar/ komģu ülkeler gelmektedir. Ġkinci ve üçüncü sırada Türkî Cumhuriyetler ve AB Ülkeleri gelmektedir. Tablo 59. ĠĢletmelerin En Çok ĠĢbirliği Yapmak Ġstedikleri Bölgelerin Önem Sırası 1. Derecede Önemli 2. Derecede Önemli 3. Derecede Önemli Toplam Sayı Yüzde Sayı Yüzde Sayı Yüzde Sayı Yüzde 8 72,73% 2 18,18% 1 9,09% ,00% 29 Türki Cumhuriyetler 5 62,50% 1 12,50% 2 25,00% 8 100,00% 19 AB Ülkeleri 1 16,67% 2 33,33% 3 50,00% 6 100,00% 10 Afrika Ülkeleri 0 0,00% 2 50,00% 2 50,00% 4 100,00% 6 Asya Ülkeleri 0 0,00% 1 50,00% 1 50,00% 2 100,00% 3 Uzakdoğu Ülkeleri 0 0,00% 1 50,00% 1 50,00% 2 100,00% 3 Güney Amerika Ülkeleri 1 100,00% 0 0,00% 0 0,00% 1 100,00% 3 Ortadoğu 0 0,00% 1 100,00% 0 0,00% 1 100,00% 2 Önem Puanı Grafik 27. ĠĢletmelerin En Çok ĠĢbirliği Yapmak Ġstedikleri Bölgelerin Önem Sırası

96 Değerlendirme Of ilçesine il dıģından; ulusal ya da uluslararası anlamda dıģ yatırımcıyı çekmeye yönelik çalıģmaların yeterli düzeyde olmadığı anlaģılmaktadır. Bu durum, kolektif çalıģma sonucu oluģturulması gereken kent politika ve tanıtımı ile de iliģkilidir. Ġlçeye gerek ulusal gerekse de uluslararası sermayenin gelmesini sağlamanın en etkili yolu; stratejik bir planlama çalıģmasının ardından, bir bütün olarak yatırım çekilmek istenen alanlarda tanıtımının yapılması ve lobi faaliyetlerinin yürütülmesidir. Bu anlamdaki Tarımsal ürünlerde katma değerli üretimin yapılabilmesi ve özellikle endüstriyel tarım ürünlerinde geliģme sağlanabilmesi için AR-GE çalıģmaları, teknolojik yatırımlar, üniversite ile iģbirliği, kaynak kullanımı gibi konularda mevcut durumun ve ihtiyaçların tespit edilerek karıģlılaģtırılmasının gerekliliği görülmektedir. Benzer bir bicimde, sahip olunan su ürünleri potansiyelinin aktif hale getirilmesi için gereken Ģartların değerlendirilmesi ve ildeki aktörlerin buna yönelik yeni görevler üstlenmesi gerekmektedir. Bu durumda ortaya çıkacak sinerji, zaman içinde % 33 gibi bir oranla iģbirliğine açık olan iģletmelere önümüzdeki süreçte önemli bir avantaj sağlayacaktır.

97 5.16. İşletmelerin Of Ticaret ve Sanayi Odasından Memnuniyet Durumları ve Beklentileri AraĢtırmaya dahil iģletmelerin, Of Ticaret ve Sanayi Odasından beklentilerini ve Odanın hizmetlerinden ve faaliyetlerinden memnun olup olmadıklarını tespit etmek amacıyla beģli Likert ölçeğine göre hazırlanan sorulara verilen cevaplar, Tablo 60 da görülmektedir. Tablonun oluģturulmasında, her bir soruya iģletmelerce verilen cevapların aritmetik ortalamaları hesaplanmıģ ve buna göre en yüksekten baģlayarak sıralama yapılmıģtır.

98 Tablo 60. ĠĢletmelerin Of Ticaret Ve Sanayi Odası'ndan Memnuniyet Düzeyi Memnuniyet değerlendirmesinin konusu ÇalıĢanların size karģı tutumu Hizmet veren personelin bilgilendirme düzeyi Sizinle iletiģim kurma düzeyi, hizmet kalitesi ve hızı Taleplerinizin karģılanma süresi Hizmet verilen fiziki ortam Ticaret ve sanayiyi ilgilendiren bilgi ve haberleri derleyerek ilgililere ulaģtırması Verilen danıģmanlık / Eğitim hizmetleri Meslek ahlakını ve dayanıģmayı korumaya çalıģması Tüketici Ģikayetlerini incelemesi web sitesinin etkinlik derecesi Elektronik ticaret, sanal fuar ve internet ağları konusunda üyelerine yol gösterecek giriģimlerde bulunması Sanayi siteleri, endüstri bölgeleri, organize sanayi bölgeleri vb. Yurt içi ve yurt dıģı iģbirliği taleplerini size ulaģtırma düzeyi Yurt içi ve yurt dıģı iģ gezisi, fuar sergi vb. organizasyonlar ve bunların etkinliği Çok kötü Kötü Orta Ġyi Çok iyi Toplam Sayı Yüzde Sayı Yüzde Sayı Yüzde Sayı Yüzde Sayı Yüzde Sayı Yüzde 0 0,00% 0 0,00% 1 2,00% 9 18,00% 40 80,00% ,00% 4,78 0 0,00% 0 0,00% 1 2,00% 15 30,00% 34 68,00% ,00% 4,66 0 0,00% 0 0,00% 1 2,08% 16 33,33% 31 64,58% ,00% 4,63 0 0,00% 0 0,00% 0 0,00% 20 40,82% 29 59,18% ,00% 4,59 0 0,00% 0 0,00% 6 12,00% 21 42,00% 23 46,00% ,00% 4,34 0 0,00% 0 0,00% 3 6,25% 26 54,17% 19 39,58% ,00% 4,33 0 0,00% 0 0,00% 6 12,77% 23 48,94% 18 38,30% ,00% 4,26 0 0,00% 0 0,00% 4 8,33% 29 60,42% 15 31,25% ,00% 4,23 0 0,00% 2 4,08% 5 10,20% 28 57,14% 14 28,57% ,00% 4,10 0 0,00% 5 11,11% 12 26,67% 18 40,00% 10 22,22% ,00% 3,73 0 0,00% 2 4,17% 17 35,42% 22 45,83% 7 14,58% ,00% 3,71 0 0,00% 3 6,38% 18 38,30% 16 34,04% 10 21,28% ,00% 3,70 0 0,00% 3 6,52% 15 32,61% 21 45,65% 7 15,22% ,00% 3,70 0 0,00% 5 10,42% 20 41,67% 18 37,50% 5 10,42% ,00% 3,48 Arti ort

99 AraĢtırmaya dâhil iģletmelere ulusal ve uluslararası mali ve yönetsel destek imkânlarından yararlanma konusunda 0f Ticaret ve Sanayi Odasının öncülük etmesini istedikleri alanlar sorulmuģ, verilen cevaplar önem sırasına göre puanlanarak Tablo 61 da verilmiģtir. Devlet destekleri konusunda Odanın yardımını alma isteği 112 puanla ilk sırada yer almaktadır. Tablo 61. ĠĢletmelerin çeģitli desteklerden yararlanma konusunda 0f Ticaret ve Sanayi Odasının öncülük etmesini istedikleri alanlar ve önceliği ĠġLETME ĠÇĠN GEREKLĠ DESTEĞĠN TÜRÜ Devlet destekleri (KOSGEB, DTM / IGEME, TUBĠTAK, Türk Patent Enstitüsü gibi) Avrupa Birliği ve Dünya Bankası gibi Hibe Fonları Genel teģvik uygulamaları (Yatırım / KOBĠ teģvik belgesi iģlemleri, enerji desteği, sosyal güvenlik primleri gibi) Finansman bulma yöntemleri (Devlet destekli veya uluslar arası kaynaklı ihracat, Yatırım ve iģletme kredileri..) AR GE destekleri (TUBĠTAK Türkiye Teknoloji GeliĢtirme Vakfı gibi) 1. Derecede Önemli 2. Derecede Önemli 3. Derecede Önemli Toplam Sayı Yüzde Sayı Yüzde Sayı Yüzde Sayı Yüzde Önem Puanı 33 80,49% 5 12,20% 3 7,32% ,00% ,33% 23 76,67% 3 10,00% ,00% ,54% 12 46,15% 11 42,31% ,00% ,56% 2 11,11% 15 83,33% ,00% ,67% 1 16,67% 4 66,67% 6 100,00% 9 Grafik 28. 0f Ticaret ve Sanayi Odasının öncülük etmesini istedikleri alanlar

AR&GE BÜLTEN 2010 ġubat EKONOMĠ ĠZMĠR FĠNANS ALTYAPISI VE TÜRKĠYE FĠNANS SĠSTEMĠ ĠÇĠNDEKĠ YERĠ

AR&GE BÜLTEN 2010 ġubat EKONOMĠ ĠZMĠR FĠNANS ALTYAPISI VE TÜRKĠYE FĠNANS SĠSTEMĠ ĠÇĠNDEKĠ YERĠ ĠZMĠR FĠNANS ALTYAPISI VE TÜRKĠYE FĠNANS SĠSTEMĠ ĠÇĠNDEKĠ YERĠ Erdem ALPTEKĠN Türk finans sistemi incelendiğinde en büyük payı bankaların, daha sonra ise sırasıyla menkul kıymet yatırım fonları, sigorta

Detaylı

RAKAMLARLA KARAMAN'IN TÜRKĠYE'DEKĠ YERĠ

RAKAMLARLA KARAMAN'IN TÜRKĠYE'DEKĠ YERĠ RAKAMLARLA KARAMAN'IN TÜRKĠYE'DEKĠ YERĠ KARAMAN BaĢlık Değer Sıra Türkiye'de 1. Sıradaki Ġl Değer TÜRKĠYE COĞRAFĠ YAPI Alan Büyüklüğü (göl dahil - km²) 9.427,43 34. Konya 40.813,52 783.562,38 %1,20 2011

Detaylı

TOBB VE MESLEKĠ EĞĠTĠM

TOBB VE MESLEKĠ EĞĠTĠM TOBB VE MESLEKĠ EĞĠTĠM Esin ÖZDEMİR Avrupa Birliği Daire Başkanlığı Uzman 15 Ocak 2010, Ankara 1 ĠÇERĠK Türk Eğitim Sisteminin Genel Yapısı Sorunlar Türkiye de Sanayi/Okul ĠĢbirliği TOBB ve Eğitim Oda

Detaylı

Türk Hazır Giyim ve Tekstil Sektörünün 2008 Yılı Rekabet Durumu (II)

Türk Hazır Giyim ve Tekstil Sektörünün 2008 Yılı Rekabet Durumu (II) Türk Hazır Giyim ve Tekstil Sektörünün 2008 Yılı Rekabet Durumu (II) 2- Tekstil ve Hazır Giyim Ticaretinde Kotalar ve Çin in Sektöre Etkisi Hande UZUNOĞLU Dünyada tekstil ve hazır giyim ticaretinde kota

Detaylı

Haziran 2014. Konya Dış Ticaret Verileri

Haziran 2014. Konya Dış Ticaret Verileri Haziran 2014 Konya Dış Ticaret Verileri Dış Ticaret Tablo 1-Dış Ticarette Türkiye Konya Karşılaştırması 1000 $ 2013 Haziran 2014 Haziran Değişim 2013 2014 Değişim İHRACAT Konya 103.812 112.271 8,15 649.933

Detaylı

Mart 2014. Konya Dış Ticaret Verileri

Mart 2014. Konya Dış Ticaret Verileri Mart 2014 Konya Dış Ticaret Verileri Dış Ticaret Tablo 1-İhracatta Türkiye Konya Karşılaştırması 1000 $ 2012 Mart 2013 Mart 2013 Ocak - Mart 2014 Ocak - Mart İHRACAT 1000 $ Konya 120.741 133.742 10,8 319.568

Detaylı

EKONOMİK VE SOSYAL GÖSTERGELER 2014

EKONOMİK VE SOSYAL GÖSTERGELER 2014 EKONOMİK VE SOSYAL GÖSTERGELER 214 SOSYAL YAPI EĞİTİM İŞGÜCÜ EKONOMİK DIŞ TİCARET BANKACILIK TURİZM SOSYAL YAPI GÖSTERGELERİ YILLAR VAN TÜRKİYE 199 637.433 56.473.35 2 877.524 67.83.524 21 1.35.418 73.722.988

Detaylı

Diyarbakır Ekonomisinin Genel Görünümü BĠLGĠ NOTU Kasım 2011 Diyarbakır Yatırım Destek Ofisi

Diyarbakır Ekonomisinin Genel Görünümü BĠLGĠ NOTU Kasım 2011 Diyarbakır Yatırım Destek Ofisi Diyarbakır Ekonomisinin Genel Görünümü BĠLGĠ NOTU Kasım 2011 % T. C. DĠYARBAKIR EKONOMĠSĠNĠN GENEL GÖRÜNÜMÜ 1. Diyarbakır Ġstatistikleri Tablo 1: Yıllara Göre Diyarbakır Nüfusu Yıllar Nüfus Yıllık Nüfus

Detaylı

HEKTAŞ TİCARET T.A.Ş. Sayfa No: 1 SERİ:XI NO:29 SAYILI TEBLİĞE İSTİNADEN HAZIRLANMIŞ YÖNETİM KURULU FAALİYET RAPORU

HEKTAŞ TİCARET T.A.Ş. Sayfa No: 1 SERİ:XI NO:29 SAYILI TEBLİĞE İSTİNADEN HAZIRLANMIŞ YÖNETİM KURULU FAALİYET RAPORU Sayfa No: 1 1. Raporun Dönemi 01.01.2012-30.09.2012 2. Ortaklığın Unvanı HektaĢ Ticaret T.A.ġ. 3. Yönetim ve Denetleme Kurulu Üyeleri Türk Ticaret Kanunu ve ilgili düzenlemeler gereğince ġirketimiz Ana

Detaylı

Konya Ekonomik Verileri. Temmuz 2014

Konya Ekonomik Verileri. Temmuz 2014 Konya Ekonomik Verileri Temmuz 2014 Dış Ticaret Tablo 1-Dış Ticarette Türkiye Konya Karşılaştırması 1000 $ Temmuz 13 Temmuz 14 Değişim % Oca.-Tem.13 Oca.-Tem. 14 Değişim % İHRACAT Konya 117.647 115.165-2,11%

Detaylı

Temel Ekonomik Göstergeler. İzmir

Temel Ekonomik Göstergeler. İzmir Temel Ekonomik Göstergeler İzmir 2015 İzmir... İzmir çok yönlü üretim olanakları, zengin doğal kaynakları ve nitelikli yaşam kalitesini bir arada sunabilmesiyle hem Türkiye hem de dünya ölçeğinde öne çıkan

Detaylı

KAVAK - SÖĞÜT 18.352 48.589 59.112 74.175 377.134 MEYVE DİĞER TARLA 3.969.837 Tablo 2

KAVAK - SÖĞÜT 18.352 48.589 59.112 74.175 377.134 MEYVE DİĞER TARLA 3.969.837 Tablo 2 KIRŞEHİR İLE İLGİLİ BAZI İSTATİSTİKLER 1. EKONOMİK YAPI 1.1. TARIM ve HAYVANCILIK Kırşehir, Türkiye'nin hububat depolarından biridir. Aynı zamanda Türkiye'nin önemli hayvan yetiştiricilik merkezlerinden

Detaylı

Enerji Kaynaklarının ve Enerjinin Kullanımında Verimliliğin Artırılmasına Dair Yönetmelik

Enerji Kaynaklarının ve Enerjinin Kullanımında Verimliliğin Artırılmasına Dair Yönetmelik 2008 KASIM -SEKTÖREL Enerji Kaynaklarının ve Enerjinin Kullanımında Verimliliğin Artırılmasına Dair Yönetmelik Dünya, 2030 yılında Ģimdi olduğundan yüzde 60 daha fazla enerjiye ihtiyaç duyacaktır. Bu enerji

Detaylı

1 OCAK- 30 HAZĠRAN 2009 DÖNEMĠNE AĠT KONSOLĠDE OLMAYAN FAALĠYET RAPORU

1 OCAK- 30 HAZĠRAN 2009 DÖNEMĠNE AĠT KONSOLĠDE OLMAYAN FAALĠYET RAPORU TURKISH BANK A.ġ. 1 OCAK- 30 HAZĠRAN 2009 DÖNEMĠNE AĠT KONSOLĠDE OLMAYAN FAALĠYET RAPORU A-BANKAMIZDAKĠ GELĠġMELER 1-ÖZET FĠNANSAL BĠLGĠLER Bankamızın 2008 yıl sonunda 823.201 bin TL. olan aktif büyüklüğü

Detaylı

Finansman BaĢlama bitiģ Yüklenici Ülke Toplam proje bütçesi. n adı 01 Ocak 2008- Türkiye 243.025 $ 100% 15 ĠSKUR-KOSGEB-BTC BTC

Finansman BaĢlama bitiģ Yüklenici Ülke Toplam proje bütçesi. n adı 01 Ocak 2008- Türkiye 243.025 $ 100% 15 ĠSKUR-KOSGEB-BTC BTC Bölgesel Kalkınma Girişimi Bakü- Tiflis- Ceyhan (BTC) Boru Hattı Projesi: Sektörler Arası ĠĢbirliğine Dayalı Ġstihdamı GeliĢtirme ve GiriĢimciliği Ref 3 Proje baģlığı Destekleme Projesi- Çukurova Bölgesi

Detaylı

TR42 DOĞU MARMARA BÖLGESİ 2011 YILI OCAK-ŞUBAT-MART AYLARI EKONOMİK GÖRÜNÜM RAPORU

TR42 DOĞU MARMARA BÖLGESİ 2011 YILI OCAK-ŞUBAT-MART AYLARI EKONOMİK GÖRÜNÜM RAPORU TR42 DOĞU MARMARA BÖLGESİ 2011 YILI OCAK-ŞUBAT-MART AYLARI EKONOMİK GÖRÜNÜM RAPORU T.C. DOĞU MARMARA KALKINMA AJANSI NİSAN, 2011 BÖLÜM 1: DOĞU MARMARA TR42 BÖLGESİ NE GENEL BAKIŞ BÖLÜM 2: ULUSAL GÖSTERGELER

Detaylı

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ 2012

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ 2012 YENİ TEŞVİK SİSTEMİ 2012 Önceki Teşvik Sisteminin Değerlendirilmesi Yeni Teşvik Sisteminin Değerlendirilmesi TR32 Düzey 2 Bölgesi Değerlendirmesi Hazırlayan: Emrah ÇELİK Aydın Yatırım Destek Ofisi Koordinatörü

Detaylı

2010 I. DÖNEM GEBZE EĞİTİM PROGRAMLARI

2010 I. DÖNEM GEBZE EĞİTİM PROGRAMLARI 2010 I. DÖNEM GEBZE EĞİTİM KuruluĢumuz ilgili Devlet KuruluĢları tarafından devlet destekleri kapsamındaki eğitim ve danıģmanlık faaliyetlerinde yetkilendirilmiģ bulunmaktadır. 1 STRATEJĠK PLANLAMA EĞĠTĠM

Detaylı

HEKTAŞ TİCARET T.A.Ş. Sayfa No: 1 SERİ:XI NO:29 SAYILI TEBLİĞE İSTİNADEN HAZIRLANMIŞ YÖNETİM KURULU FAALİYET RAPORU

HEKTAŞ TİCARET T.A.Ş. Sayfa No: 1 SERİ:XI NO:29 SAYILI TEBLİĞE İSTİNADEN HAZIRLANMIŞ YÖNETİM KURULU FAALİYET RAPORU Sayfa No: 1 1. Raporun Dönemi 01.01.2013-31.03.2013 2. Ortaklığın Unvanı HektaĢ Ticaret T.A.ġ. 3. Yönetim Kurulu Üyeleri Türk Ticaret Kanunu ve ilgili düzenlemeler gereğince ġirketimiz Ana SözleĢmesi hükümleri

Detaylı

Sanayi ve Ticaret Bakanlığı Ar-Ge Destekleri

Sanayi ve Ticaret Bakanlığı Ar-Ge Destekleri Sanayi ve Ticaret Bakanlığı Ar-Ge Destekleri Recep UZUNGİL Sanayi Araştırma ve Geliştirme Genel Müdürlüğü San-Tez ve Ar-Ge Merkezleri Birimi Giriş Ar-Ge ve yenilikçilik (Ġnovasyon) günümüzde rekabetin

Detaylı

amasya çorum samsun tokat TEMEL GÖSTERGELERLE TR83 BÖLGESİ

amasya çorum samsun tokat TEMEL GÖSTERGELERLE TR83 BÖLGESİ amasya çorum samsun tokat TEMEL GÖSTERGELERLE TR83 BÖLGESİ sunuş Türkiye de kurulan 26 kalkınma ajansı, bölgesel gelişme dinamiklerini bütün aktörlerin katılımını sağlayan bir anlayışla harekete geçirmek

Detaylı

T.C. EKONOMĠ BAKANLIĞI. Ġhracat Genel Müdürlüğü KOBİ ve Kümelenme Destekleri Daire Başkanlığı

T.C. EKONOMĠ BAKANLIĞI. Ġhracat Genel Müdürlüğü KOBİ ve Kümelenme Destekleri Daire Başkanlığı T.C. EKONOMĠ BAKANLIĞI Ġhracat Genel Müdürlüğü KOBİ ve Kümelenme Destekleri Daire Başkanlığı Vizyonumuz Proje ve kümelenme yaklaşımını esas alan yerel dinamiklerin harekete geçirilmesine olanak sağlayarak,

Detaylı

Neden Malatya ya yatırım yapmalı

Neden Malatya ya yatırım yapmalı Neden Malatya ya yatırım yapmalı 11 2011 Temel Bilgiler Malatya, Doğu Anadolu Bölgesinin ekonomik açıdan en gelişmiş ilidir. 2010 ADNKS verilerine göre il nüfusu 740.643, merkez nüfusu 500 bin civarında,

Detaylı

TR 61 DÜZEY 2 BATI AKDENĠZ KALKINMA AJANSI (ANTALYA-ISPARTA-BURDUR)

TR 61 DÜZEY 2 BATI AKDENĠZ KALKINMA AJANSI (ANTALYA-ISPARTA-BURDUR) TR 61 DÜZEY 2 BATI AKDENĠZ KALKINMA AJANSI (ANTALYA-ISPARTA-BURDUR) ANTALYA DA TARIM SEKTÖRÜNÜN SORUNLARI VE ÇÖZÜM ÖNERĠLERĠ ÇALIġTAYI ÖRTÜALTI SEBZECĠLĠK ALT SEKTÖRÜ ÇALIġMA GRUBU RAPORU 6 Eylül 2010,

Detaylı

Mayıs 2015. Konya Ekonomik Verileri

Mayıs 2015. Konya Ekonomik Verileri Mayıs 2015 Konya Ekonomik Verileri Dış Ticaret İHRACAT BİLGİLERİ Tablo 1-İhracatta Türkiye Konya Karşılaştırması İHRACAT 1000 $ Mayıs 14 Mayıs 15 Değişim % Ocak-Mayıs 14 Ocak-Mayıs 15 Değişim % Konya 143.645

Detaylı

Konya Ekonomik Verileri. Temmuz 2015

Konya Ekonomik Verileri. Temmuz 2015 Konya Ekonomik Verileri Temmuz 2015 DIŞ TİCARET VERİLERİ İHRACAT BİLGİLERİ Tablo 1-İhracatta Türkiye Konya Karşılaştırması (1000 $) İHRACAT RAKAMLARI -1.000 $ TEMMUZ OCAK-TEMMUZ KONYA 114.893 106.076-7,7%

Detaylı

HAVZA PROJELERĠNDE SOSYO-EKONOMĠK GĠRDĠLERĠN BELĠRLENMESĠ. Prof.Dr.Özden GÖRÜCÜ KahramanmaraĢ Sütçü Ġmam Üniversitesi Orman Fakültesi

HAVZA PROJELERĠNDE SOSYO-EKONOMĠK GĠRDĠLERĠN BELĠRLENMESĠ. Prof.Dr.Özden GÖRÜCÜ KahramanmaraĢ Sütçü Ġmam Üniversitesi Orman Fakültesi HAVZA PROJELERĠNDE SOSYO-EKONOMĠK GĠRDĠLERĠN BELĠRLENMESĠ Prof.Dr.Özden GÖRÜCÜ KahramanmaraĢ Sütçü Ġmam Üniversitesi Orman Fakültesi Orman ve Su ĠĢleri Bakanlığı ÇölleĢme ve Erozyonla Mücadele Genel Müdürlüğü

Detaylı

Nisan 2015. Konya Ekonomik Verileri

Nisan 2015. Konya Ekonomik Verileri Nisan 2015 Konya Ekonomik Verileri Dış Ticaret İHRACAT BİLGİLERİ Tablo 1-İhracatta Türkiye Konya Karşılaştırması İHRACAT 1000 $ Nisan 14 Nisan 15 Değişim % Ocak-Nisan 14 Ocak-Nisan 15 Değişim % Konya 140.853

Detaylı

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ DIYARBAKıR ın İÇİNDE BULUNDUĞU EKONOMİK ORTAM 2 DIYARBAKıR GENEL BİLGİLER Nüfus Diyarbakır: 1.607.437 Türkiye:76.667.864 KOBİ

Detaylı

11.04.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ

11.04.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ 11.04.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ ġubat ayı cari iģlemler açığı piyasa beklentisi olan -3,1 Milyar doların hafif üzerinde ve beklentilere yakın -3,19 milyar dolar olarak geldi. Ocak-ġubat cari iģlemler

Detaylı

DOĞU VE GÜNEYDOĞU NUN EKONOMİSİ VE KAMU YATIRIMLARININ NİTELİĞİ

DOĞU VE GÜNEYDOĞU NUN EKONOMİSİ VE KAMU YATIRIMLARININ NİTELİĞİ DOĞU VE GÜNEYDOĞU NUN EKONOMİSİ VE KAMU YATIRIMLARININ NİTELİĞİ Ahmet YETİM Bölgelerarası gelişmişlik farklarının coğrafi, tarihi, ekonomik ve sosyo-kültürel gibi çok çeşitli nedenleri vardır. Türkiye

Detaylı

DOĞAL GAZ SEKTÖRÜNDE PERSONEL BELGELENDĠRMESĠ

DOĞAL GAZ SEKTÖRÜNDE PERSONEL BELGELENDĠRMESĠ Türk Akreditasyon Kurumu Personel Akreditasyon Başkanlığı Akreditasyon Uzmanı 1 Ülkemizde ve dünyada tüm bireylerin iģgücüne katılması ve iģgücü piyasalarında istihdam edilebilmeleri için; bilgiye dayalı

Detaylı

KIRŞEHİR SANAYİ RAPORU

KIRŞEHİR SANAYİ RAPORU KIRŞEHİR SANAYİ RAPORU KIRŞEHİR SANAYİ RAPORU KIRŞEHİR SANAYİ RAPORU Şekil 1 Kırşehir Sanayi Rekabetçilik Eksenleri İş Yapma Düzeyi Yenilikçilik potansiyeli Girişimcilik Düzeyi Teşviklerden yararlanma

Detaylı

ULUSAL İSTİHDAM STRATEJİSİ EYLEM PLANI (2012-2014) İSTİHDAM-SOSYAL KORUMA İLİŞKİSİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ

ULUSAL İSTİHDAM STRATEJİSİ EYLEM PLANI (2012-2014) İSTİHDAM-SOSYAL KORUMA İLİŞKİSİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ 1. Sosyal yardımlar hak temelli ve önceden belirlenen objektif kriterlere dayalı olarak sunulacaktır. 1.1 Sosyal Yardımların hak temelli yapılmasına yönelik, Avrupa Birliği ve geliģmiģ OECD ülkelerindeki

Detaylı

T.C. Kalkınma Bakanlığı Bölgesel Gelişme ve Yapısal Uyum Genel Müdürlüğü. İzleme, Değerlendirme ve Analiz Dairesi AĞRI İL RAPORU

T.C. Kalkınma Bakanlığı Bölgesel Gelişme ve Yapısal Uyum Genel Müdürlüğü. İzleme, Değerlendirme ve Analiz Dairesi AĞRI İL RAPORU T.C. Kalkınma Bakanlığı Bölgesel Gelişme ve Yapısal Uyum Genel Müdürlüğü İzleme, Değerlendirme ve Analiz Dairesi AĞRI İL RAPORU KALKINMA AJANSLARI Kalkinma Bakanligi - IDAD 1 / 14 A. BEŞERİ VE SOSYAL GÖSTERGELER

Detaylı

TÜRKİYE DE KOBİ UYGULAMALARI YMM. NAİL SANLI TÜRMOB GENEL BAŞKANI IFAC SMP (KOBİ UYGULAMARI) FORUMU İSTANBUL

TÜRKİYE DE KOBİ UYGULAMALARI YMM. NAİL SANLI TÜRMOB GENEL BAŞKANI IFAC SMP (KOBİ UYGULAMARI) FORUMU İSTANBUL TÜRKİYE DE KOBİ UYGULAMALARI YMM. NAİL SANLI TÜRMOB GENEL BAŞKANI IFAC SMP (KOBİ UYGULAMARI) FORUMU İSTANBUL 21 MART 2011 HOġ GELDĠNĠZ IFAC in Sayın Başkanı, Kurul Üyeleri, Dünyanın dört bir yanından gelmiş

Detaylı

2023 E DOĞRU BARTIN TARIMI

2023 E DOĞRU BARTIN TARIMI T.C. BARTIN VALİLİĞİ İL TARIM MÜDÜRLÜĞÜ 2023 E DOĞRU BARTIN TARIMI YUSUF ALAGÖZ İL TARIM MÜDÜRÜ BARTIN DA DEMOGRAFİK YAPI 2009 YILI ADRESE DAYALI NÜFUS TESPİT ÇALIŞMASI SONUCUNDA İLİN TOPLAM NÜFUSU 188.449

Detaylı

DOĞU VE GÜNEYDOĞU EKONOMİ VE KALKINMA ZİRVESİ, CİZRE BULUŞMASI ÇÖZÜM SÜRECİNİN EKONOMİK ETKİLERİ SENARYOLARI

DOĞU VE GÜNEYDOĞU EKONOMİ VE KALKINMA ZİRVESİ, CİZRE BULUŞMASI ÇÖZÜM SÜRECİNİN EKONOMİK ETKİLERİ SENARYOLARI DOĞU VE GÜNEYDOĞU EKONOMİ VE KALKINMA ZİRVESİ, CİZRE BULUŞMASI ÇÖZÜM SÜRECİNİN EKONOMİK ETKİLERİ SENARYOLARI 25 Haziran 2013 Baz Senaryo Çalışması için İncelenen İller Çözüm sürecinin ekonomik etkileri

Detaylı

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Hollanda ya ihracat yapan 361 firma bulunmaktadır. 30.06.2015 tarihi itibariyle Ekonomi Bakanlığı

Detaylı

GIDA GÜVENLİĞİ VE YENİ TARIM POLİTİKASINA İLİŞKİN ÖNERİLER

GIDA GÜVENLİĞİ VE YENİ TARIM POLİTİKASINA İLİŞKİN ÖNERİLER GIDA GÜVENLİĞİ VE YENİ TARIM POLİTİKASINA İLİŞKİN ÖNERİLER 30 10 2013 topraksuenerji-ulusal güvenlik denince çoğu zaman zihnimizde sınırda nöbet tutan askerler, fırlatılmaya hazır füzeler, savaş uçakları

Detaylı

TORBALI TİCARET ODASI MOBİLYA SEKTÖR ANALİZİ

TORBALI TİCARET ODASI MOBİLYA SEKTÖR ANALİZİ TORBALI TİCARET ODASI MOBİLYA SEKTÖR ANALİZİ a. Sektörün Dünya Ekonomisi ve AB Ülkelerindeki Durumu Dünya mobilya üretimi 2010 yılında yaklaşık 376 milyar dolar olurken, 200 milyar dolar olan bölümü üretim

Detaylı

Tarım Ekonomisi ve İşletmeciliği

Tarım Ekonomisi ve İşletmeciliği Tarım Ekonomisi ve İşletmeciliği Doç.Dr.Tufan BAL I.Bölüm Tarım Ekonomisi ve Politikası Not: Bu sunuların hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.İ.Hakkı İnan ın Tarım Ekonomisi ve İşletmeciliği Kitabından

Detaylı

Eylül 2013 B.H. AB VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ

Eylül 2013 B.H. AB VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ KIBRIS RUM KESİMİ ÜLKE RAPORU Eylül 2013 B.H. AB VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ I.GENEL BİLGİLER Resmi Adı : Kıbrıs Cumhuriyeti Yönetim Şekli : Cumhuriyet Coğrafi Konumu : Akdeniz deki beş büyük adadan

Detaylı

4. Ünite ÜRETTİKLERİMİZ

4. Ünite ÜRETTİKLERİMİZ 4. Ünite ÜRETTİKLERİMİZ Ekonomi: İnsanların geçimlerini sürdürmek için yaptıkları her türlü üretim, dağıtım, pazarlama ve tüketim faaliyetlerinin ilke ve yöntemlerini inceleyen bilim dalına ekonomi denir.

Detaylı

İLİN ADI ADANA GENEL BİLGİLER ULAŞIM BİLGİLERİ ADANA İLE İLGİLİ GENEL BİLGİLER

İLİN ADI ADANA GENEL BİLGİLER ULAŞIM BİLGİLERİ ADANA İLE İLGİLİ GENEL BİLGİLER ADANA İLE İLGİLİ GENEL BİLGİLER İLİN ADI TELEFON KODU KALKINMADA ÖNCELİK DURUMU 3 KALKINMADA ÖNCELİKLİ İL KAPSAMINDA MI? 4 İLİN TOPLAM YÜZÖLÇÜMÜ 5 İLİN TOPLAM NÜFUSU Erkek Kadın 6 İLİN NÜFUS YOĞUNLUĞU

Detaylı

HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ AYLIK EKONOMİK GÖSTERGELER EKİM 2015 Hazine Müsteşarlığı Matbaası Ankara, 22 Ekim 2015 İÇİNDEKİLER TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELER i I. ÜRETİM I.1.1.

Detaylı

KAHRAMANMARAŞ TİCARET VE SANAYİ ODASI TEMMUZ 2015

KAHRAMANMARAŞ TİCARET VE SANAYİ ODASI TEMMUZ 2015 Türkiye-Kahramanmaraş Açılan Şirketler Türkiye-Kahramanmaraş Kapanan Şirketler Türkiye-Kahramanmaraş Yatırım Teşvikleri Türkiye-Kahramanmaraş Yıllar İtibariyle İhracat ve İthalatı Türkiye-Kahramanmaraş

Detaylı

KAHRAMANMARAŞ TİCARET VE SANAYİ ODASI HAZİRAN 2015

KAHRAMANMARAŞ TİCARET VE SANAYİ ODASI HAZİRAN 2015 Türkiye-Kahramanmaraş Açılan Şirketler Türkiye-Kahramanmaraş Kapanan Şirketler Türkiye-Kahramanmaraş Yatırım Teşvikleri Türkiye-Kahramanmaraş Yıllar İtibariyle İhracat ve İthalatı Türkiye-Kahramanmaraş

Detaylı

KAHRAMANMARAŞ TİCARET VE SANAYİ ODASI EKİM 2015

KAHRAMANMARAŞ TİCARET VE SANAYİ ODASI EKİM 2015 Türkiye-Kahramanmaraş Açılan Şirketler Türkiye-Kahramanmaraş Kapanan Şirketler Türkiye-Kahramanmaraş Yatırım Teşvikleri Türkiye-Kahramanmaraş Yıllar İtibariyle İhracat ve İthalatı Türkiye-Kahramanmaraş

Detaylı

T.C. ELAZIĞ VALĠLĠĞĠ ĠL MĠLLĠ EĞĠTĠM MÜDÜRLÜĞÜ. Sıra No Yapılacak Faaliyet Faaliyet Tarihi

T.C. ELAZIĞ VALĠLĠĞĠ ĠL MĠLLĠ EĞĠTĠM MÜDÜRLÜĞÜ. Sıra No Yapılacak Faaliyet Faaliyet Tarihi T.C. ELAZIĞ VALĠLĠĞĠ ĠL MĠLLĠ EĞĠTĠM MÜDÜRLÜĞÜ 2015-2016 EĞĠTĠM - ÖĞRETĠM YILI ÖRGÜN VE YAYGIN EĞĠTĠM KURUMLARI ÇALIġMA TAKVĠMĠ Güncelleme Tarihi: 26/08/2015 Sıra 1. Eğitim Bölgesi DanıĢma Kurulu Toplantısı

Detaylı

02 Nisan 2012. MĠMARLIK BÖLÜM BAġKANLIĞINA,

02 Nisan 2012. MĠMARLIK BÖLÜM BAġKANLIĞINA, 02 Nisan 2012 MĠMARLIK BÖLÜM BAġKANLIĞINA, Amasra Teknik Gezisi 12-13 Mart 2012 tarihleri arasında, ARCH 222 - Arhitectural Design 4 dersi için Bir Sanatçı İçin Konut, ARCH 221 - Arhitectural Design 3

Detaylı

C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002.

C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI NIN GELİR DAĞILIMINDA ADALETSİZLİK VE YOKSULLUK SORUNUNA YAKLAŞIMI (SEKİZİNCİ

Detaylı

YENİ DÖNEM VİZYONU VE DESTEKLER

YENİ DÖNEM VİZYONU VE DESTEKLER YENİ DÖNEM VİZYONU VE DESTEKLER Hüseyin TÜYSÜZ KOSGEB Başkan Yardımcısı 28 OCAK 2011, DİYARBAKIR Kapsam Türkiye de KOBİ ler Hakkında Genel Bilgi KOSGEB ve KOBİ lere Sağladığı Mevcut Destekler Yeni KOSGEB

Detaylı

Güzelbahçe İlçe Raporu

Güzelbahçe İlçe Raporu 2014-2023 İzmir Bölge Planı İlçe Toplantıları Mayıs, 2013 Nüfus Yapısı Genel Bilgiler Yüzölçümü, 2002: 116,91 km 2 Nüfus, ADNKS, 2012: 28.469 kişi Nüfus Yoğunluğu, 2012: 243 kişi Şehirleşme Oranı, 2012:

Detaylı

Bağımsız nitelikteki veya sermayesinin en fazla % 25 i büyük işletmelere ait olan,

Bağımsız nitelikteki veya sermayesinin en fazla % 25 i büyük işletmelere ait olan, KREDİ ve FİNANS KAYNAKLARI - BANKALAR Türkiye Halk Bankası A.Ş. KOBİ TEŞVİK KREDİSİ AMAÇ Bu kredi; Küçük ve Orta Boy İşletmelerin (KOBİ) Kalkınma Planları ve Yıllık Programlarda öngörülen hedefler ile

Detaylı

Güzelbahçe İlçe Raporu

Güzelbahçe İlçe Raporu 2014-2023 İzmir Bölge Planı İlçe Toplantıları Mayıs, 2013 Nüfus Yapısı Genel Bilgiler Yüzölçümü, 2002: 116,91 km 2 Nüfus, ADNKS, 2012: 28.469 kişi Nüfus Yoğunluğu, 2012: 243 kişi Şehirleşme Oranı, 2012:

Detaylı

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler AB inin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Sayfa No Nüfus (Bin Kişi) 1 Nüfus Artış Hızı (%) 2 Cari Fiyatlarla GSYİH (Milyar $) 3 Kişi Başına GSYİH ($) 4 Satınalma Gücü Paritesine Göre Kişi Başına GSYİH

Detaylı

ULUSLARARASI REKABETÇĠLĠĞĠN GELĠġTĠRĠLMESĠNĠN DESTEKLENMESĠ TEBLĠĞĠ DEĞERLENDĠRME TOPLANTISI - 1

ULUSLARARASI REKABETÇĠLĠĞĠN GELĠġTĠRĠLMESĠNĠN DESTEKLENMESĠ TEBLĠĞĠ DEĞERLENDĠRME TOPLANTISI - 1 ULUSLARARASI REKABETÇĠLĠĞĠN GELĠġTĠRĠLMESĠNĠN DESTEKLENMESĠ TEBLĠĞĠ DEĞERLENDĠRME TOPLANTISI - 1 T.C. EKONOMĠ BAKANLIĞI ĠHRACAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ KOBĠ VE KÜMELENME DESTEKLERĠ DAĠRESĠ 10 AĞUSTOS 2012 GÜNDEM

Detaylı

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ (2012) YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ (2012) YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI YENİ TEŞVİK SİSTEMİ (2012) YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI 1 YENİ TEŞVİK SİSTEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI T.C. Ekonomi Bakanlığı, Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Müdürlüğü tarafından 01 Ocak 2012

Detaylı

NĠHAĠ RAPOR, EYLÜL 2011

NĠHAĠ RAPOR, EYLÜL 2011 9. GENEL SONUÇLAR... 1 9.1. GĠRĠġ... 1 9.2. DEĞERLENDĠRME... 1 9.2.1. Ġlin Genel Ġçeriği... 1 9.2.2. Proje Bölgesinin Kapasiteleri... 1 9.2.3. Köylülerin ve Üreticilerin Kapasiteleri... 2 9.2.4. Kurumsal

Detaylı

ÜCRET SĠSTEMLERĠ VE VERĠMLĠLĠK DERSĠ. EKOTEN TEKSTĠL A.ġ.

ÜCRET SĠSTEMLERĠ VE VERĠMLĠLĠK DERSĠ. EKOTEN TEKSTĠL A.ġ. ÜCRET SĠSTEMLERĠ VE VERĠMLĠLĠK DERSĠ EKOTEN TEKSTĠL A.ġ. HAZIRLAYANLAR 2008463084 Gizem Özen 2008463055 Tuğba Gülseven 2009463097 Huriye Özdemir 2007463066 Raziye Sinem Sağsöz SUN GRUBU ŞİRKETLERİ SUN

Detaylı

KOBİ PROFİLLERİ ANALİZİ VE YATIRIM ALANLARI ARAŞTIRMASI

KOBİ PROFİLLERİ ANALİZİ VE YATIRIM ALANLARI ARAŞTIRMASI KOBİ PROFİLLERİ ANALİZİ VE YATIRIM ALANLARI ARAŞTIRMASI Ekim 211 KOBİ PROFİLLERİ ANALİZİ VE YATIRIM ALANLARI ARAŞTIRMASI Bu Araştırma Projesi 211 Yılı Doğrudan Faaliyet Desteği kapsamında Doğu Karadeniz

Detaylı

NIN BANKA BONOSU VE/VEYA ISKONTOLU TAHVĠLLERĠ VE/VEYA TAHVĠLLERĠNĠN HALKA ARZINA

NIN BANKA BONOSU VE/VEYA ISKONTOLU TAHVĠLLERĠ VE/VEYA TAHVĠLLERĠNĠN HALKA ARZINA TÜRKĠYE Ġġ BANKASI A.ġ. NIN BANKA BONOSU VE/VEYA ISKONTOLU TAHVĠLLERĠ VE/VEYA TAHVĠLLERĠNĠN HALKA ARZINA ĠLĠġKĠN SERMAYE PIYASASI KURULU TARAFINDAN 20.01.2011 TARIHINDE ONAYLANAN 26.01.2011 TARĠHĠNDE TESCĠL

Detaylı

Oklun Öğrenci Mevcudu

Oklun Öğrenci Mevcudu Oklun Öğrenci Mevcudu Sınıfların mevcutları 34 kiģiden oluģmaktadır. Pansiyon mevcudu 132 kiģiliktir. Okulumuzda 2015 2016 eğitim öğretim yılında Laboratuvar Hizmetleri alanında 96, Hayvan YetiĢtiriciliği

Detaylı

AYDIN TİCARET BORSASI

AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE ŞUBAT 2015 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

KALKINMA KURULU DİYARBAKIR KASIM 2015 BEŞERİ SERMAYE EĞİTİM VE İSTİHDAM KOMİSYONU TRC2 2014-2023 BÖLGE PLANI KOORDİNASYON VE İZLEME KOMİSYONLARI

KALKINMA KURULU DİYARBAKIR KASIM 2015 BEŞERİ SERMAYE EĞİTİM VE İSTİHDAM KOMİSYONU TRC2 2014-2023 BÖLGE PLANI KOORDİNASYON VE İZLEME KOMİSYONLARI KASIM 2015 T. C. KALKINMA KURULU TRC2 2014-2023 BÖLGE PLANI KOORDİNASYON VE İZLEME KOMİSYONLARI DİYARBAKIR BEŞERİ SERMAYE EĞİTİM VE İSTİHDAM KOMİSYONU İLERLEME RAPORU 2015/1 stajyer [Şirket adını yazın]

Detaylı

T.C. Ziraat Bankası A.Ş.

T.C. Ziraat Bankası A.Ş. T.C. Ziraat Bankası A.Ş. 2011 Yılı I. Üç Aylık Ara Dönem Konsolide Faaliyet Raporu Ġçindekiler Ana Ortaklık Bankanın Ortaklık Yapısı... 1 Ana Ortaklık Bankanın Hesap Dönemi Ġçerisinde Ana SözleĢmesinde

Detaylı

KKTC NĠN EKONOMĠK YAPISI VE YATIRIM ALANLARI

KKTC NĠN EKONOMĠK YAPISI VE YATIRIM ALANLARI KKTC NĠN EKONOMĠK YAPISI VE YATIRIM ALANLARI MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER ÜLKENİN AVANTAJ VE DEZAVANTAJLARI T.C. KKTC EKONOMİ PROGRAMLARI TEŞVİKLER VE YATIRIM ALANLARI (MĠLYON TL) GSMH CARĠ FĠYATLARLA 8.000

Detaylı

FĠL FĠLTRE LTD. ġtġ. TANITIM 2011

FĠL FĠLTRE LTD. ġtġ. TANITIM 2011 2011 FABRĠKA & MERKEZ ( COĞRAFĠ KONUM ) FABRĠKA & MERKEZ ( COĞRAFĠ KONUM ) FABRĠKA & MERKEZ ( COĞRAFĠ KONUM ) FABRĠKA & MERKEZ ( GĠRĠġ FOTOĞRAF ) Güzelçay Mah. ġehit Cahit Tütüncü Cad. No: 8 P.K. 108 31200

Detaylı

BULGARİSTAN ÜLKE RAPORU 05.02.2015

BULGARİSTAN ÜLKE RAPORU 05.02.2015 BULGARİSTAN ÜLKE RAPORU 05.02.2015 BULGARİSTAN ÜLKE RAPORU 05.02.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Bulgaristan a ihracat yapan 585 firma bulunmaktadır. 31.12.2013

Detaylı

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ VAN GENEL BİLGİLER VAN TÜRKİYE VAN IN PAYI Nüfus (TÜİK 2012) 1.051.975 75.627.384 1,39% İlçe Merkezleri Nüfusu (TÜİK 2012)

Detaylı

SAĞLIK ORTAMINDA ÇALIġANLARDA GÜVENLĠĞĠ TEHDĠT EDEN STRES ETKENLERĠ VE BAġ ETME YÖNTEMLERĠ. MANĠSA ĠL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ HEMġĠRE AYLĠN AY

SAĞLIK ORTAMINDA ÇALIġANLARDA GÜVENLĠĞĠ TEHDĠT EDEN STRES ETKENLERĠ VE BAġ ETME YÖNTEMLERĠ. MANĠSA ĠL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ HEMġĠRE AYLĠN AY SAĞLIK ORTAMINDA ÇALIġANLARDA GÜVENLĠĞĠ TEHDĠT EDEN STRES ETKENLERĠ VE BAġ ETME YÖNTEMLERĠ MANĠSA ĠL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ HEMġĠRE AYLĠN AY GİRİŞ ÇalıĢmak yaģamın bir parçasıdır. YaĢamak nasıl bir insan hakkı

Detaylı

MALATYA TURİZM GELİŞTİRME ÇALIŞTAYI SONUÇ RAPORU 29-30 NİSAN 2011 MALATYA

MALATYA TURİZM GELİŞTİRME ÇALIŞTAYI SONUÇ RAPORU 29-30 NİSAN 2011 MALATYA MALATYA TURİZM GELİŞTİRME ÇALIŞTAYI SONUÇ RAPORU 29-30 NİSAN 2011 MALATYA 29-30 Nisan tarihleri arasında Malatya nın kültür ve turizmde mevcut durumunu ortaya koymak, mevcut yürütülen projeleri ele almak

Detaylı

BATI AKDENĠZ KALKINMA AJANSI

BATI AKDENĠZ KALKINMA AJANSI BATI AKDENĠZ KALKINMA AJANSI TÜRKĠYE TEKNOLOJĠ GELĠġTĠRME VAKFI (TTGV) DESTEKLERĠ Sadık URANLI Mayıs 2011 SUNUM PLANI I. TTGV HAKKINDA II. DESTEKLER 1. AR-GE PROJE DESTEKLERĠ TEKNOLOJĠ GELĠġTĠRME PROJELERĠ

Detaylı

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ NEVŞEHIR GENEL BİLGİLER Nüfus Nevşehir: 285.460 Türkiye: 76.667.864 Okur Yazarlık Oranı (6+Yaş) Nevşehir: %95 Türkiye: %93

Detaylı

Özgörkey Otomotiv Yetkili Satıcı ve Yetkili Servisi

Özgörkey Otomotiv Yetkili Satıcı ve Yetkili Servisi Özgörkey Otomotiv Yetkili Satıcı ve Yetkili Servisi Grup ÇekoL : Ebru Tokgöz Gizem Şimşek Özge Bozdemir Emel Sema Tarihçe Temelleri 1951 yılında, Gruba ismini veren Erdoğan Özgörkey tarafından atılan

Detaylı

AÇLIĞIN ÖNLENMESĠ ve GIDA GÜVENCESĠNĠN SAĞLANMASI

AÇLIĞIN ÖNLENMESĠ ve GIDA GÜVENCESĠNĠN SAĞLANMASI AÇLIĞIN ÖNLENMESĠ ve GIDA GÜVENCESĠNĠN SAĞLANMASI Yrd. Doç. Dr. Mustafa ERBAġ Sultan ARSLAN A. Nur DURAK Akdeniz Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Gıda Mühendisliği Bölümü erbas@akdeniz.edu.tr Sunum Planı

Detaylı

ÇELĠK TEKNE SANAYĠ VE TĠCARET A.ġ. Ticari Gizlidir

ÇELĠK TEKNE SANAYĠ VE TĠCARET A.ġ. Ticari Gizlidir ÇELĠK TEKNE SANAYĠ VE TĠCARET A.ġ. Ticari Gizlidir KURULUġ Çelik Tekne San. ve Tic.A.ġ. 1972 yılında kurulmuģtur Ġlk olarak Haliç Sütlüce mevkiinde faaliyete geçmiģ ve 1980 yıllarına kadar bu bölgede faaliyetine

Detaylı

TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU İzmir Bölge Müdürlüğü 1/64

TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU İzmir Bölge Müdürlüğü 1/64 TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU İzmir Bölge Müdürlüğü 1/64 ALAN BELEDİYE, İLÇE VE KÖY SAYISI NÜFUS VE DEMOGRAFİ EĞİTİM ULUSAL HESAPLAR İŞGÜCÜ GİRİŞİM SAYISI KÜLTÜR SAĞLIK ULAŞTIRMA DIŞ TİCARET TURİZM TARIM ÇEVRE

Detaylı

* Ticaret verileri Nace Revize 2 sınıflandırmasına göre 45 ve 46 kodlu sektörleri içermektedir. Kaynak: (Türkiye İstatistik Kurumu, u)

* Ticaret verileri Nace Revize 2 sınıflandırmasına göre 45 ve 46 kodlu sektörleri içermektedir. Kaynak: (Türkiye İstatistik Kurumu, u) 1.1. Ticaret Türkiye ye paralel olarak TR82 Bölgesi nde de hizmetler sektörünün ekonomideki payının artmasıyla öne çıkan alanlardan biri de ticarettir. 2010 TÜİK Yıllık Sanayi ve Hizmet İstatistiklerine

Detaylı

ÖĞR.GÖR.DR. FATĠH YILMAZ YILDIZ TEKNĠK ÜNĠVERSĠTESĠ MESLEK YÜKSEKOKULU Ġġ SAĞLIĞI VE GÜVENLĠĞĠ PROGRAMI

ÖĞR.GÖR.DR. FATĠH YILMAZ YILDIZ TEKNĠK ÜNĠVERSĠTESĠ MESLEK YÜKSEKOKULU Ġġ SAĞLIĞI VE GÜVENLĠĞĠ PROGRAMI ÖĞR.GÖR.DR. FATĠH YILMAZ YILDIZ TEKNĠK ÜNĠVERSĠTESĠ MESLEK YÜKSEKOKULU Ġġ SAĞLIĞI VE GÜVENLĠĞĠ PROGRAMI Dünya da her yıl 2 milyon kiģi iģle ilgili kaza ve hastalıklar sonucu ölmektedir. ĠĢle ilgili kaza

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Şubat - 2010

EKONOMİK GELİŞMELER Şubat - 2010 EKONOMİK GELİŞMELER Şubat - 2010 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU EKONOMİK RAPOR - ŞUBAT 2010 İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)...2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE İŞGÜCÜ

Detaylı

2015 TEMMUZ KISA VADELİ DIŞ BORÇ İSTATİSTİKLERİ GELİŞMELERİ

2015 TEMMUZ KISA VADELİ DIŞ BORÇ İSTATİSTİKLERİ GELİŞMELERİ 1990-Q1 1990-Q3 1991-Q1 1991-Q3 1992-Q1 1992-Q3 1993-Q1 1993-Q3 1994-Q1 1994-Q3 1995-Q1 1995-Q3 1996-Q1 1996-Q3 1997-Q1 1997-Q3 1998-Q1 1998-Q3 1999-Q1 1999-Q3 2000-Q1 2000-Q3 2001-Q1 2001-Q3 2002-Q1 2002-Q3

Detaylı

TEKSTİL, HAZIR GİYİM, DERİ VE DERİ ÜRÜNLERİ SEKTÖRLERİNE YÖNELİK STRATEJİK EYLEM PLANI

TEKSTİL, HAZIR GİYİM, DERİ VE DERİ ÜRÜNLERİ SEKTÖRLERİNE YÖNELİK STRATEJİK EYLEM PLANI TEKSTİL, HAZIR GİYİM, DERİ VE DERİ ÜRÜNLERİ SEKTÖRLERİNE YÖNELİK STRATEJİK EYLEM PLANI BİLGİ NOTU Tekstil, Hazır Giyim ve Deri Sektörü Strateji Eylem Planı kamu ve özel kesimin geniş katılımı ve mutabakatıyla

Detaylı

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ HATAY ın İÇİNDE BULUNDUĞU EKONOMİK ORTAM 2 HATAY GENEL BİLGİLER Nüfus Hatay: 1.503.066 Türkiye:76.667.864 KOBİ Sayısı Hatay

Detaylı

TARSUS TİCARET BORSASI

TARSUS TİCARET BORSASI TARSUS TİCARET BORSASI Ülkemizde yetiştirilen tarımsal ürünlerden, tarımsal üretimin bir kısmı doğrudan tüketilirken, bir kısmı sanayide hammadde olarak işlenerek değişik gıdalara dönüştürülmektedir. Tarımsal

Detaylı

30 Mayıs 2012. Ebru AKDAG MEYED Genel Sekreteri IFU Dünya Meyve Suyu Günü Elçisi

30 Mayıs 2012. Ebru AKDAG MEYED Genel Sekreteri IFU Dünya Meyve Suyu Günü Elçisi 30 Mayıs 2012 Ebru AKDAG MEYED Genel Sekreteri IFU Dünya Meyve Suyu Günü Elçisi İçerik MEYED Dünya Meyve Suyu Günü Meyve Suyu Sanayisinde Güncel Durum Meyve Suyu Sektörünün Potansiyeli Sorunlar ve Çözüm

Detaylı

KENTLERE SU SAĞLANMASINDA ĠLBANK IN VĠZYON VE MĠSYONUNDAKĠ YENĠ YAKLAġIMLAR MEHMET TURGUT DEDEOĞLU GENEL MÜDÜR

KENTLERE SU SAĞLANMASINDA ĠLBANK IN VĠZYON VE MĠSYONUNDAKĠ YENĠ YAKLAġIMLAR MEHMET TURGUT DEDEOĞLU GENEL MÜDÜR KENTLERE SU SAĞLANMASINDA ĠLBANK IN VĠZYON VE MĠSYONUNDAKĠ YENĠ YAKLAġIMLAR MEHMET TURGUT DEDEOĞLU GENEL MÜDÜR Suyun insan hayatındaki önemi herkesçe bilinen bir konudur. Ġnsan yaģamı açısından oksijenden

Detaylı

HĠTĠT ÜNĠVERSĠTESĠ. SÜREKLĠ EĞĠTĠM UYGULAMA VE ARAġTIRMA MERKEZĠ FAALĠYET RAPORU

HĠTĠT ÜNĠVERSĠTESĠ. SÜREKLĠ EĞĠTĠM UYGULAMA VE ARAġTIRMA MERKEZĠ FAALĠYET RAPORU HĠTĠT ÜNĠVERSĠTESĠ SÜREKLĠ EĞĠTĠM UYGULAMA VE ARAġTIRMA MERKEZĠ FAALĠYET RAPORU 2012 ĠÇĠNDEKĠLER ÜST YÖNETĠCĠ SUNUġU I- GENEL BĠLGĠLER A- Misyon ve Vizyon.. B- Yetki, Görev ve Sorumluluklar... C- Ġdareye

Detaylı

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YENİ TEŞVİK SİSTEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI. 15 Kasım 2012 İSTANBUL. Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YENİ TEŞVİK SİSTEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI. 15 Kasım 2012 İSTANBUL. Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YENİ TEŞVİK SİSTEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI 15 Kasım 2012 İSTANBUL Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü 1. HAZIRLIK SÜRECİ YENİ TEŞVİK SİSTEMİNİN HEDEFLERİ Ø

Detaylı

İkinci Bölümde; Global hazır giyim ticareti senaryoları ve Türkiye için hedefler oluģturulmaktadır.

İkinci Bölümde; Global hazır giyim ticareti senaryoları ve Türkiye için hedefler oluģturulmaktadır. SUNUŞ Türk hazır giyim sektörü her dönem sürdürdüğü yatırım eğilimi ve özellikle dıģ talebe bağlı üretim artıģı ile ekonomik büyümenin itici gücü olmakta, yatırım, kapasite ve üretim artıģı ile emek yoğun

Detaylı

Maliye Bakanı Sayın Mehmet Şimşek in Konuşma Metni

Maliye Bakanı Sayın Mehmet Şimşek in Konuşma Metni GSO-TOBB-TEPAV Girişimcilik Merkezinin Açılışı Kredi Garanti Fonu Gaziantep Şubesi nin Açılışı Proje Değerlendirme ve Eğitim Merkezi nin Açılışı Dünya Bankası Gaziantep Bilgi Merkezi Açılışı 23 Temmuz

Detaylı

TEB PORTFÖY YÖNETİMİ A.Ş. 01 / 01 / 2010-30 / 06 / 2010 DÖNEMİNE AİT YÖNETİM KURULU FAALİYET RAPORU

TEB PORTFÖY YÖNETİMİ A.Ş. 01 / 01 / 2010-30 / 06 / 2010 DÖNEMİNE AİT YÖNETİM KURULU FAALİYET RAPORU TEB PORTFÖY YÖNETİMİ A.Ş. 01 / 01 / 2010-30 / 06 / 2010 DÖNEMİNE AİT YÖNETİM KURULU FAALİYET RAPORU 1 OCAK 2010 30 HAZĠRAN 2010 DÖNEMĠNE AĠT FAALĠYET RAPORU 1. Rapor Dönemi, Ortaklığın unvanı, yönetim

Detaylı

DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI YENİ TEŞVİK MEVZUATI HAKKINDA EKONOMİ BAKANINA HAZIRLANAN RAPOR 2012

DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI YENİ TEŞVİK MEVZUATI HAKKINDA EKONOMİ BAKANINA HAZIRLANAN RAPOR 2012 DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI YENİ TEŞVİK MEVZUATI HAKKINDA EKONOMİ BAKANINA HAZIRLANAN RAPOR 2012 1 1. Giriş Bölgesel kalkınma veya bölgesel gelişmeler son yıllarda hepimizin üstünde tartıştığı bir

Detaylı

Berlin Ekonomi Müşavirliği Verilerle Türkiye-Almanya Ekonomik İlişkiler Notu VERİLERLE TÜRKİYE-ALMANYA EKONOMİK İLİŞKİLERİ BİLGİ NOTU

Berlin Ekonomi Müşavirliği Verilerle Türkiye-Almanya Ekonomik İlişkiler Notu VERİLERLE TÜRKİYE-ALMANYA EKONOMİK İLİŞKİLERİ BİLGİ NOTU VERİLERLE TÜRKİYE-ALMANYA EKONOMİK İLİŞKİLERİ BİLGİ NOTU Berlin Ekonomi Müşavirliği Temmuz 2011 1 İÇİNDEKİLER Yönetici Özeti...3 1. Almanya dan Türkiye ye Doğrudan Yatırım Hareketleri...4 2. Türkiye den

Detaylı

www.kuzka.gov.tr 1.1. Mali Yapı ve Finans 1.1.1. Banka Şube Sayısı TR82 Bölgesi Kastamonu Çankırı Sinop

www.kuzka.gov.tr 1.1. Mali Yapı ve Finans 1.1.1. Banka Şube Sayısı TR82 Bölgesi Kastamonu Çankırı Sinop 1.1. Mali Yapı ve Finans Ekonomik olarak tanımlanmış sınırlarda sermayenin yaygınlığı ve verimliliği genellikle mali ve finansal göstergelerle ölçülür. Bölgedeki bankaların durumu şube sayılarıyla, sermayenin

Detaylı

TEKNOLOJİK ÜRÜN YATIRIM DESTEK PROGRAMI (TEKNOYATIRIM) FİZİBİLİTE RAPORU FORMATI

TEKNOLOJİK ÜRÜN YATIRIM DESTEK PROGRAMI (TEKNOYATIRIM) FİZİBİLİTE RAPORU FORMATI T.C. BİLİM, SANAYİ VE TEKNOLOJİ BAKANLIĞI Bilim ve Teknoloji Genel Müdürlüğü TEKNOLOJİK ÜRÜN YATIRIM DESTEK PROGRAMI (TEKNOYATIRIM) FİZİBİLİTE RAPORU FORMATI İÇİNDEKİLER İçindekiler Tablo ve şekil listesi

Detaylı

İhracat Genel Müdürlüğü KOBĠ ve Kümelenme Destekleri Daire BaĢkanlığı. Hatice ġafak ERGÜN Uzman

İhracat Genel Müdürlüğü KOBĠ ve Kümelenme Destekleri Daire BaĢkanlığı. Hatice ġafak ERGÜN Uzman İhracat Genel Müdürlüğü KOBĠ ve Kümelenme Destekleri Daire BaĢkanlığı Hatice ġafak ERGÜN Uzman ULUSLARARASI REKABETÇĠLĠĞE GĠDEN YOLDA KÜMELENME SAMSUN KONFERANSI 7 Aralık 2012 / Samsun Devam ediyoruz...

Detaylı