IPv6 AĞLARINDA VOIP. Ali KATKAR Ceyda Gülen AKYILDIZ Hakkı Asım TERCİ Rıdvan ÖZAYDIN

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "IPv6 AĞLARINDA VOIP. Ali KATKAR Ceyda Gülen AKYILDIZ Hakkı Asım TERCİ Rıdvan ÖZAYDIN"

Transkript

1 IPv6 AĞLARINDA VOIP Ali KATKAR Ceyda Gülen AKYILDIZ Hakkı Asım TERCİ Rıdvan ÖZAYDIN Özet İnternet Protokolü üzerinden Ses İletimi (Voice over IP,VoIP), sesin IP paketleri ile iletimi anlamına gelmektedir lerin sonlarından beri üzerinde çalışılan internet üzerinden ses iletimi teknolojisinin kullanımı, kolay entegre edilmesi ve maliyetinin düşük olması sebebiyle hızlı bir şekilde yaygınlaşmıştır. Geniş bant aralığı avantajı sayesinde görüntü ve ses iletimi mümkün kılınmış ve iletim kalitesinde artış sağlanmıştır. VoIP ile ses iletiminde ağ uç noktaları IP adresine ve uçtan uca haberleşmeye gereksinim duyar. Gelişen teknoloji ile internet kullanımının ve yeni nesil uygulamaların artmasıyla IPv4 ün sağladığı IP adres sayısının yetersiz kalması ve uçtan uca iletişimdeki yaşanan zorluklar gibi nedenlerden dolayı IPv6 ya geçiş zorunlu hale gelmiştir. Bu makalede VoIP ve temel kavramları hakkında genel bir bilgi verildikten sonra IPv4 ün kısıtlamalarına çözüm olarak geliştirilen IPv6 yetenekleri VoIP açısından değerlendirilmiştir. Anahtar Kelimeler IPv4, IPv6, RTP, SIP, VoIP. Abstract VoIP stands for the transmission of voice packets over the Internet Protocol. Since it is easily integrable and has low cost, the usage of VoIP technology, which is being developed since late 1970s, has become widespread. Usage of higher bandwidth made it possible to transmit both voice and video, and the transmission quality increased as well. In voice transmission through VoIP, the network end-points must have IP addresses and endto-end communication must exist. With the advance in technology and the increase in the amount of new generation applications, the transition to IPv6 has become a must due to the inadequacy of IPv4 in the fields such as the number of available IP addresses and end-to-end communication. In this paper, after a brief introduction made into the VoIP and its basic concepts, the capabilities of IPv6, which was developed as a solution against the limitations of IPv4, have been evaluated with respect to VoIP. Keywords IPv4, IPv6, RTP, SIP, VoIP. A. Katkar, NETAŞ, Alemdağ Cad. No: Ümraniye, İstanbul, Türkiye Telefon: Faks: e-posta: C.G. Akyıldız, NETAŞ, Alemdağ Cad. No: Ümraniye, İstanbul, Türkiye Telefon: Faks: e-posta: H.A. Terci, NETAŞ, Alemdağ Cad. No: Ümraniye, İstanbul, Türkiye Telefon: Faks: e-posta: R. Özaydın, NETAŞ, Alemdağ Cad. No: Ümraniye, İstanbul, Türkiye Telefon: Faks: e-posta: I. GİRİŞ İnternet Protokolü üzerinden Ses İletimi (Voice over Internet Protocol, VoIP), sayısal telefon çağrılarının IP veri ağları üzerinden taşınmasına imkan sağlayan bir teknolojidir. En temel özelliği, sayısal olarak kodlanmış seslerin IP paketleriyle veri olarak iletilmesidir. Günümüzde VoIP ye olan yönelimin temel nedenleri, telefon haberleşmesinin maliyetini önemli oranda düşürmesinin yanında, Oturum Başlatma Protokolü (Session Initiation Protocol, SIP) kullanımı ile sunulan yeni ve katma değer yaratan servislerdir. Buradan hareketle VoIP, Zaman Bölmeli Çoklama (Time Division Multiplexing, TDM) tabanlı geleneksel telefon altyapısının yerine geçmeye adaydır. Ne yazık ki VoIP, TDM in dünya üzerindeki herhangi bir kişi başka bir kişiyi herhangi bir zamanda ve yerde arayabilecek ve yüksek kaliteli bir telefon görüşmesi yapabilecek ilkesini henüz sağlayamamaktadır. Bunun için VoIP in önünde iki temel problem vardır. Bunlardan birincisi, dünyadaki birçok IP ağında fiili bir servis kalitesi mekanizmasının olmamasıdır. İkincisi ise VoIP paketlerinin güvenlik duvarlarından geçmesinde yaşanan sıkıntılar, IPv4 ün adres yetersizliğine çözüm getiren Ağ Adres Dönüştürücü (Network Address Translation, NAT) kullanımının getirdiği problemler gibi sinyalleşme ve taşıma yollarının uçtan uca erişim ve güvenlik problemleridir ların sonlarından beri geliştirilmekte olan ve temel olarak IPv4 deki adres yetersizliğine çözüm getirmeyi hedefleyen İnternet Protokolü sürüm 6 (Internet Protocol version 6, IPv6) aynı zamanda uçtan uca güvenlik, servis kalitesi ve hareketlilik gibi VoIP uygulamalarının ihtiyaç duyduğu iyileştirmeleri de sağlamaktadır. Aslına bakılırsa IPv6 dışında IPv4 ün yarattığı sıkıntıları kalıcı bir şekilde giderecek başka bir çalışma yoktur. IPv6 nın yeni nesil ağ protokolü olarak er ya da geç hayatımıza gireceği aşikârdır. Bu bildirinin II. bölümünde genel hatlarıyla günümüzdeki VoIP uygulaması; III. bölümünde IPv6 nın temel özellikleri ve bunların VoIP açısından değerlendirilmesi; IV. bölümünde VoIP ağlarında IPv6 ya geçiş için yapılması gerekenler ele alınmıştır. Son olarak V. Bölümde genel olarak bir değerlendirme yapılmıştır. II. VOIP VoIP haberleşmesi aşağıdaki temel kavramlar etrafında toplanabilir: Sesin sayısallaştırılması ve kodlanması Temel bileşenler Çağrı kontrol sinyalleşmesi Kullanıcı verisinin (sesin) taşınması Servis kalitesi 91

2 ULUSAL IPv6 KONFERANSI 2011 A. Sesin Sayısallaştırılması ve Kodlanması Bir analog işareti sayısal işarete tam olarak çevirebilmek için örnekleme hızı, analog işaretteki en yüksek frekansın en az iki katı olmalıdır. Günümüz telefon şebekelerinde frekans aralığının 300 Hz ile 4 Khz arasında olduğunu göz önüne alırsak, analog seslerin en az 8 Kbps ile örneklenmesi gerektiği anlaşılır. Şekil 1 de görüldüğü gibi 8 Kbps örnekleme hızı 8 bitlik kodlama çözünürlüğü ile 64 Kbps bant genişliği gerektirir. Ses örneklerinin 8 bitle kodlanması işlemine Darbe Kodlamalı Modülasyon (Pulse Code Modulation, PCM) denir. Uluslararası Telekomünikasyon Birliği nin (International Telecommunications Union, ITU) G.711 standardı ile tanımlanan PCM in ses kalitesi çok iyidir. G.711 mükemmel ses kalitesi sağlamakla birlikte çok fazla bant genişliği gerektirmektedir. G.729 gibi ses sıkıştırma algoritmaları gerekli bant genişliğini azaltmakta kullanılır. Ses sıkıştırma algoritmaları yazılımsal olarak, donanımsal olarak ya da Sayısal İşaret İşlemcileri nin (Digital Signal Processors, DSP) kullanımı ile yazılım ve donanımın karışımı olarak yerine getirilir. Şekil 2 de G.729 ses sıkıştırmasının blok diyagramı görülmektedir. Sıkıştırma algoritması ile kodlanan sesi gösteren bayt sayısı azaltılmaktadır. Tablo 1 de G.711 ve G.729 kodlamalarında IPv4 ve IPv6 kullanımları için çeşitli parametrelere bağlı olarak bant genişliği ihtiyacı görülmektedir. Şekil 2. G.729 Algoritmasıyla Ses Sıkıştırması Şekil 1. Analog Sesin Sayısal Sese Dönüştürülmesi Seslerin iletilmesi için gereken bant genişliği seslerin örnek uzunluğuna doğrudan bağlıdır. Tablo 1 de G.711 de farklı örnek uzunlukları için gerekli bant genişliği hesapları verilmiştir. Tablo 1 den görüldüğü gibi ses örnekleri küçüldükçe, sesleri taşıyan paket sayısı artmakta bu da toplam bant genişliği üzerinde IP paket başlıklarının daha fazla etki etmesine neden olmaktadır. IPv6 başlığındaki 128 bitlik adres alanlarının başlık boyunu 40 bayta çıkarması sonucu, IPv6 aynı uzunluktaki ses örnekleri için IPv4 e göre daha fazla bant genişliğine ihtiyaç duymaktadır. Tablo 1. G.711 ve G.729 İçin Gerekli Bant Genişliği Gerekli bant genişliğini azaltmak, ne yazık ki gerekli işlemlerin artması nedeniyle paketlerin gecikmesine ve duyulabilen gürültülere neden olabilir. Bu nedenle paket gecikmesi VoIP ağlarında dikkat edilmesi gereken bir unsurdur. B. Paket Gecikmesi ve İstikrarsızlık (Jitter) Kavramı G.729 gibi bazı kodlayıcılılar işlem uzunluğundan dolayı gecikme yaratabilirler. Ne var ki, paketlerin tek gecikme kaynağı kodlama değildir. Ağ içersinde herhangi bir bileşen paketlerin gecikmesine katkı yapıyor olabilir. Genel olarak iki tür gecikme vardır. 1) Uçtan Uca Gecikme Uçtan uca gecikme miktarı değişken değildir. Diğer bir deyişle sabit bir gecikme söz konusudur. Bu gecikme sesin üretilmesinden, alıcının sesi duymasına kadar geçen süredir. Aşağıdaki gibi birçok faktör bu gecikmeye etki edebilmektedir. İşlem Süresi: Seslerin örneklenmesi, kodlanması, paketlenmesi ve alıcı tarafta tekrar çözülmesi için gereken süredir. Seyahat Süresi: Seslerin bir uçtan diğer uca ulaşmaları için gereken süredir. Veri İletim Hızı: Her bir ağ bileşenindeki verilerin iletim hızı. 2) Değişken Gecikme Değişken gecikmeye istikrarsızlık (jitter) denir. Her bir paketin alıcı tarafa farklı zaman aralıklarında ulaşması durumudur. Bu durum aşağıdaki nedenlerden kaynaklanabilir. Yoğun kullanım zamanlarında ağ performansı Veri yollarının hızı Ses ve veri paketlerinin boyutu Ses ve veri paketlerinin sayısı 92

3 Yönlendiricilerin arabelleklerinin boyutu ve durumu Paket kayıpları Paketlerin gelişindeki istikrarsızlığı kontrol altında tutmak için alıcı tarafta paketler bu iş için oluşturulan arabelleklerde belirli bir süre bekletilirler. Bu arabelleklerdeki bekleme süresi de toplam gecikmeyi etkileyen faktörlerden biri olmaktadır. Bu arada şunu da belirtmek gerekir ki; paketlerin kaybolması kontrol edilemeyen istikrarsızlıklardandır. İstikrarsızlıktan kaynaklanan gecikmeleri kontrol altına almak ve en aza indirmek için ağdaki yönlendiricilerde VoIP paketlerine, diğer IP paketlerine göre öncelik tanınmasını sağlayacak yapılandırmalar kullanılır [1]. C. VoIP nin Temel Bileşenleri VoIP teknolojisi ve protokolleri çeşitli elemanlardan oluşmaktadır. Bu bölümde protokole özgü özelliklerine değinilmeksizin tipik ağ elemanları hakkında genel bilgi verilmiştir [2]. Terminal - Arama ve medya katarlarının sonlandırıldığı, kullanıcı iletişimi için geliştirilmiş ağ uç birimidir. IP telefon, telefon yazılımları, görüntülü görüşme aygıtları gibi veri kapasitesi geliştirilmiş araçlar terminallere yaygın örnekler olarak gösterilebilir. Çalışmak için IP adresine ihtiyaç duyarlar. Sunucu - Bilgisayar ağlarında diğer ağ bileşenlerinin (kullanıcıların) erişebileceği, kullanımına ve/veya paylaşımına açık kaynakları barındıran ağ birimidir. Bir ağda birden fazla sunucu birim bulunabilir. IP telefon çağrısının gerçekleştirilebilmesi için en az iki terminale, aranan terminalin IP adres ve kapı (port) numarası bilgilerine ihtiyaç duyulur. Kullanıcı aranan terminalin IP numarasını hatırlaması ve kullanması bakımından zorlanır. Dinamik bir adres şemasının (Dynamic Host Configuration Protocol, DHCP) kullanımı bu gereksinimin sağlanmasını daha kolay hale getirecektir. Terminaller adres bilgileri vasıtasıyla sunucuya kayıt olurlar. Sunucu bu adresleri IP adresleri ile birlikte depolar. Ana bilgisayar, tutulan bu adresler sayesinde terminallere erişebilir. Ağ Geçidi Farklı protokolleri kullanan iki bilgisayar ağı arasında veri çerçevelerinin iletimini sağlayan ağ donanımıdır. Bir başka deyişle aynı dili konuşamayan iki ağ arasında tercüman vazifesi görür. İletişimi sağlayabilmek için ağ geçidi iletişim kurallarını dönüştürme işlemini gerçekleştirir. Hedef ağda iletilmesi mümkün olmayan verilerin silinmesi de bu dönüştürme sırasında gerekli olabilir. Dönüştürme işlemi Açık Sistem Ara Bağlantı (Open System Interconnection, OSI) yedi katman modelinin yedisi için de geçerlidir. Mesela IPX/SPX tabanlı Novell ağındaki bir bilgisayar uygun bir ağ geçidi sayesinde, IP adresi olmadan İnternet ile iletişim kurabilir. VoIP uygulamaları, SMS ve faksların elektronik postaya (e-posta) dönüştürülmesi ağ geçidi kullanımına örnek teşkil eder. Genellikle bu iş için özel üretilmiş donanımlar varsa da, birden çok ara yüzü olan ve bünyesinde farklı iletişim kurallarını barındıran bilgisayarlar da ağ geçidi görevini üstlenebilirler. VoIP servisler mobile araçlar, VoIP ağ elemanları, SIP sunucuları/vekilleri/operatörleri, IEEE kablolu ve kablosuz yerel alan ağları, protokol güvenlik duvarları, uyarlamalı güvenlik duvarları, uygulama ağ geçitleri/ oturum sınır kontrol birimleri, IPSec aygıtları, VPN boğum noktaları, DHCP Serverları, DNS sunucuları/proxyleri gibi uç birimler arasında uçtan uca birlikte çalışabilirliğe ihtiyaç duymaktadır. Bu birimlerden bazıları IPv4 ile uçtan uca iletişimde yeteri kadar verimli çalışamamaktadır. IPv6 ise daha efektif ve geliştirilmiş yer değişim mekanizmasına sahiptir, bu yapıyla uçtan uca iletişim her uç birim için kolaylıkla gerçekleştirilebilecektir. D. Sinyalleşme Protokolleri İki çeşit VoIP protokolü vardır: Sinyalleşme Protokolleri (Signaling Protocols) ve Veri Taşıma Protokolleri (Transport Protocols). Sinyalleşme protokolü, VoIP çağrı sunucusu ile terminaller arasındaki çağrı kontrol (oturum başlatma, sona erdirme, özellik kullanımı, v.b.) amaçlı mesaj alışverişini içerir. 1) SIP (Session Initiation Protocol) Günümüzde VoIP dünyasının bir numaralı sinyalleşme protokolü, gerçekleme kolaylığı ve esneklik gibi sahip olduğu bir takım avantajlardan dolayı Oturum Başlatma Protokolü dür (Session Initiation Protocol, SIP). SIP, iki veya daha fazla uç birim arasında ses, veri, video veya çoklu ortam oturumları kurmak veya mevcut oturumlar üzerinde değişiklik yapmak veya bunları sonlandırmak için sunucu-istemci çalışma şekline göre istek (request) ve yanıtları (response) kullanan metintabanlı bir uygulama seviyesi sinyalleşme protokolüdür. Bu protokole göre bir çağrı başlatıldığı zaman gelen çağrı, çağrıyı başlatan tarafa servis veren bir sunucuya yönlendirilir. Çağrının yönlendirildiği sunucu çağrıyı reddedebilir ya da başka bir sunucuya ya da terminale yönlendirebilir. Çağrı bu şekilde cevap verecek bir sunucu buluncaya kadar ağda hiyerarşik olarak iletilir. Temel SIP, bir İnternet Mühendislik Çalışma Kolu (Internet Engineering Task Force, IETF) standardı olan RFC 3261 ile IP servis modeli yapısında avantaj sağlayacak çoklu ortam protokolü olması için tanımlanmıştır. Bununla birlikte sahip olduğu esnek yapısından dolayı sonradan başka RFC ler ile yeni ilaveler yapılabilmektedir. SIP in Yardımlı Metin Aktarım Protokolü (Hypertext Transfer Protocol, HTTP) gibi metin-tabanlı olması, tasarımcıya uygulama yazılımları geliştirmede ve servis sağlayıcısı için ise servislerin kurulumunda kolaylık sağlamaktadır. SIP kullanıcıları, SIP Birörnek Kaynak Tanımlayıcısı (Uniform Resource Identifier, URI) olarak adlandırılan ve eposta adreslerine benzeyen SIP adresleri tarafından tanımlanırlar. Genel olarak bir SIP URI, AlanAdı.com formatında olup, KullancıAdı kısmı kullanıcı ismi veya E.164 adresi olabilirken AlanAdı kısmı, alan adı veya IPv4 ya da IPv6 adresi olabilir. SIP, kurulacak çoklu ortam oturumu için uç birimler arasında veri iletimine ilişkin çeşitli bilgileri taşıyan Oturum Tanımlama Protokolü nü (Session Description Protocol, SDP) kendi veri alanı içinde taşıma yeteneğine sahiptir. IETF tarafından RFC 3264 ile standardize edildiği şekliyle teklif/yanıt (offer/answer) modunda çalışan SDP, 93

4 ULUSAL IPv6 KONFERANSI 2011 oturum kurulması için yeterli bilgiyi uç birimleri arasında metin formatında taşır. Karşılıklı SDP alışverişi sayesinde uç birimler arasında veri iletiminin temel parametreleri üzerinde bir anlaşma sağlanır. Temel bir SDP bilgisi şunları içerir: Kullanılacak ortam (ses veya görüntü, kodlayıcı, örnekleme hızı ve iletim protokolü) Hedefin adresi (IP adresi ve kapı numarası) Oturum ismi ve amacı Oturumun aktif kalacağı süre İletişim bilgisi a) SIP Bileşenleri SIP Kullanıcı Aracı (SIP User Agent): SIP i destekleyen uç aygıtlara SIP kullanıcı aracıları adı verilir. SIP in temel amacı kullanıcı aracıları arasında kurulacak oturumlara olanak sağlamaktır. Bir kullanıcı aracı kullanıcılardan talimat ya da girdi alır ve diğer kullanıcı aracılarla oturum kurmak ya da kaldırmak için kendi tarafında aracılık yapar. SIP Sunucu (SIP Server): SIP sunucuları, SIP isteklerini kabul eden ve bunlara cevap gönderen uygulamalardır. SIP Ağ Geçidi (SIP Gateway): Bir SIP ağ geçidi, farklı bir sinyalleşme protokolü kullanan bir ağ ile SIP ağı arasında ara yüz görevi gören bir uygulamadır. b) SIP in Sağladığı Hizmetler Kullanıcı Yeri (User Location): Haberleşme için kullanılacak uç sistemin belirlenmesi. Çağrı Kurulumu (Call Setup): Arayan ve aranan telefonların zil çaldırması ve çağrı parametrelerinin kurulması. Kullanıcı Uygunluğu (User Availability): Aranan tarafın haberleşmeye dahil olma isteğinin belirlenmesi. Kullanıcı Kabiliyetleri (User Capabilities): Kullanılacak medya ortam ve medya parametrelerini belirlenmesi. Çağrı Karşılama (Call Handling): Çağrının transferi ve sonlandırılması. 2) H.323 Bir diğer VoIP sinyalleşme protokolü ise ITU-T tarafından iki ya da daha fazla taraf arasında IP benzeri Servis Kalitesi (Quality Of Service, QoS) desteği olmayan bir ağ üzerinde ses ya da görüntü trafiğini taşımak için geliştirilen H.323 tür. H.323 aslında çağrı iletimini tüm yönleriyle tanımlayan bir protokol grubu olup çağrı yönlendirme için RAS, çağrı kontrol için ISDN Q.931 sinyalleşmesine dayanan H.225 ve uç birimler arasında özelliklerin taşınması için H.245 protokollerinden oluşur. Önceleri yerel ağlar üzerinde çoklu ortam konferansı için geliştirilmiş, fakat sonradan IP üzerinden ses uygulamasını kapsayacak şekilde genişletilmiştir. Bu standardın tanımlanmasında Microsoft, IBM, Intel, telefon operatörleri ve ISP lerden oluşan birçok kurum ve firmanın geniş katılımı ve desteği sağlanmıştır. İnternet telefonu amacıyla kullanılan en geniş ve en etkin standartlardan birisidir. Ses ile beraber tüm çoklu ortam (veri, ses, video, resim gibi) uygulamalarını desteklemektedir. 3) Diğer Sinyalleşme Protokolleri Bu küresel standart protokollerin yanında, Cisco nun İstemci Kontrol Protokolü (Skinny Client Control Protocol, SCCP) ve Nortel in UniStim protokolü gibi çeşitli şirketler tarafından geliştirilmiş özel VoIP Sinyalleşme Protokolleri de mevcuttur. Öte yandan bir VoIP ağının belli bir bölümünde (ortam ağ geçidi denetleyiçisi ile ortam ağ geçitleri arasında) kullanılan ITU-T H.248 (MEGACO) ile Ortam Ağ Geçidi Kontrol Protokolü (Media Gateway Control Protocol, MGCP) de birer VoIP sinyalleşme protokolü olarak ele alınabilir. E. Taşıma Protokolleri Sinyalleşme protokolü ile oturum kurulduktan sonra taşıma protokolünün kullanımı ile doğrudan iki VoIP terminali arasında noktadan-noktaya ses iletimi gerçeklenir. 1) RTP (Real-time Transport Protocol) VoIP uygulamalarında en çok kullanılan taşıma protokolü olan Gerçek-zamanlı İletim Protokolü (Real- Time Transport Protocol, RTP), ses ve görüntü gibi gerçek zamanlı verinin uçtan-uca taşınmasını sağlayan bir protokoldür. IETF tarafından RFC 3550 ile standardize edilmiştir. RTP çoklu ortam uygulamalarında, eşleme mekanizmasını sağlamak ve verinin resim ve ses kodlamasını tanımlamak gibi iki önemli görevi yerini getirir. UDP nin en üst düzeyinde çalışacak şekilde tasarlanan RTP, IP telefon da içinde olmak üzere çok sayıda uygulama tarafından kullanılır. İletim kalitesini sunucuya bildiren Gerçek-zamanlı İletim Kontrol Protokolü (Real-time Transport Control Protocol, RTCP) de RTP ile kullanılır. RTP, özel bir RTP başlığındaki her UDP paketine bir zaman etiketi ve bir dizi numarası verir. Zaman etiketi, RTP paketiyle taşınan içeriğin sunum ya da kompozisyonuyla ilgilidir. Bu bilgi içeriğin doğru hızda oynatılmasını sağlar. Kesintisiz iletim içerik sunumunun eşlemesi için de RTCP ile birlikte bu etiket kullanılır. Bir iletim tanımlaması zaman etiketi ve diğer RTP alanlarının yorumlanmasına ait tanımlar içerir. Dizi numarası ise alıcı tarafından paket kayıplarını tespit etmek için kullanılır. Kayıp paketlere ait istatistikler de sunucuya RTCP üzerinden ulaştırılabilir. RTP, sesin yanı sıra telefon tonlarının, DTMF dijitlerinin ve 64 Kbps Açık Kanal Verisi nin (Clear Channel Data, CCD) çeşitli mekanizmalar kullanılarak iletimine imkân sağlar. Çoğunlukla UDP/IP üzerinde kullanılmasına rağmen RTP aslında ağ ve iletim protokollerinden bağımsızdır. Tekli gönderim (unicast) ve çoklu gönderim (multicast) servislerinin her ikisinde de kullanılabilen RTP, SIP ve H.323 başta olmak üzere birçok sinyalleşme protokolü ile de birlikte kullanılabilir. 2) RTCP (Real-time Transport Control Protocol) RTCP, RTP nin bir parçası olup RTP de bulunan özelliklerin yanı sıra ISDN ağlarında video konferans ve video telefonu için gerekli QoS parametrelerini de desteklemektedir. Zamanlama, yeniden yapılandırma, kayıp sezme, güvenlik ve içerik tanımlama içinde 94

5 olmak üzere gerçek-zaman özellikli uygulamalar için destek sağlayan bir protokoldür. RTP yi kontrol etmek amacıyla geliştirilmiştir. RTCP protokolü ile ses ve video bilgilerinin oturum kontrol fonksiyonları, veri oranları ve diğer parametreleri ayarlanabilmektedir. Ayrıca RTCP ile ses ve video sinyalleri kontrol edilebilmektedir. F. Servis Kalitesi VoIP teknolojisindeki en önemli kıstas Servis Kalitesidir (Quality of Service, QoS). Servis Kalitesi, aynı hattı paylaşan verilerin sınıflandırılmasını ve bu şekilde kullanıcıya göre önem taşıyan verilerin öncelikli ve kayıpsız olarak iletilmesini sağlamak amacıyla kullanılan bir özelliktir. VoIP gerçekleştirilen bir ağ içerisinde sesi ileten cihazların (yönlendiriciler) QoS desteğini sağlıyor olmaları gerekmektedir. Aksi takdirde hatlardan geçen verilerin yoğunluk kazandığı esnada yapılan sesli görüşmeler, yeterli bant genişliğine sahip olamayacakları için kesilebilmektedir. QoS ile ses verileri önceliklendirilerek sesin en iyi şekilde iletilmesi sağlanabilmektedir. Sesin, kesintisiz ve kaliteli iletimini etkileyen en önemli unsurlardan biri gecikmedir (delay). Kabul edilebilir değer, 200 msn den az süre gecikmedir. Daha fazla olursa, kayıplar yaşanabilmektedir. Servis kalitesini etkileyen diğer bir etmen de değişken gecikme (jitter) olarak tabir edilen paketlerin iletimindeki sürenin değişkenliğidir. Servis kalitesinin belirlenmesinde gecikme ve jitter parametrelerinin dışında bant genişliği, paket kaybı ve erişebilirlik gibi birçok parametre bulunmaktadır. 1) Servis Kalitesi Uygulamaları QoS in içinde teknoloji, mimari ve protokollerin geniş bir yelpazesi bulunmaktadır. Ağ işletmecilerinin ağda uçtan-uca QoS sağlayabilmeleri için, ağ bileşenlerinin ağ üzerinden geçen veri akışına istikrarlı bir şekilde müdahalede bulunmasını sağlamaları gereklidir. Ağ uygulamaları kullanıcı taleplerine ya da uygulama gereksinimlerine göre gruplanabilir. Bazı uygulamalar kişiler arasında, bazıları ise bir kişi ile ağa bağlı cihazın uygulaması arasında olabilmektedir (Bir PC ve bir web sunucusu arasında). Bazı uygulamalar ise yönlendiricidenyönlendiriciye gibi ağ cihazları arasında olabilmektedir [3]. 2) Etkileşimli Uygulamalar Bazı uygulamalar, iki ya da daha fazla kullanıcının aktif olarak katılımı ile etkileşimli olabilmektedir. Bu kullanıcıların ağ uygulamasından gerçek-zamanlı olarak cevap alma talepleri bulunur. Bu bağlamda gerçekzaman, alıcı ile gönderenin arasında gecikme ve gecikme değişiminin minimum olduğunu ifade etmektedir. Telefon görüşmeleri gibi bazı etkileşimli uygulamalar yüz yıldan bu yana telefon şirketlerinin devre anahtarları üzerinde gerçek-zamanlı olarak çalışmaktadır. Ses uygulamalarının belirli ölçüdeki QoS gereksinimlerinin aynı standartlar ile VoIP gibi paket ses sistemlerinde de sağlanması gerekmektedir. Diğer etkileşimli uygulamalar arasında video konferansı ve etkileşimli oyunlar bulunmaktadır. Etkileşimli uygulamalar gerçek-zamanlı çalıştığından paket kaybı en aza indirgenmiş olmalıdır. Etkileşimli uygulamalar UDP-temelli olduklarından, TCPtemelli uygulamalarda olduğu gibi kayıp ya da devre dışı kalan paketler yeniden iletilmez. Bununla beraber, etkileşimli uygulamalar zamana duyarlı olmaları sebebiyle paketlerin yeniden gönderilmesi fayda sağlamayacaktır. 3) Duyarlı Uygulamalar Bazı uygulamalar bir kişi ile ağ cihazları uygulaması arasında bulunmaktadır. Uç kullanıcıların beklentisi bu uygulamaların duyarlı olması, yani ağa bağlı cihazdan gönderilen talebin mümkün olduğunca kısa sürede cevaplanmasıdır. Bu tür uygulamalarda paket gecikme süresinin, gecikme değişimlerinin ve kayıpların düşük olması gerekmektedir. Ancak, duyarlı uygulamaların QoS gereksinimleri gerçek zamanlı, etkileşimli uygulamalarda olduğu kadar katı değildir. Akan medya uygulamaları arasında internet radyo (konuşmalar ve müzik ile ses/ görüntü yayınları, haberler, eğitim, öğretim ve filmler) bulunmaktadır. Akan uygulamalar, medyanın işlemesinin çok uzun süre almaması gerektiğinden ağın duyarlı olmasına gereksinim duyarlar. Bu uygulamalar aynı zamanda, ağın bazı sinyal türlerine duyarlı olmasını da gerektirirler. Kaybolmuş akan medya paketlerinin yeniden iletimi, ortamda yeterince depolama alanı olduğu sürece uygulama düzeyinde protokollerle gerçekleştirilir. Bu gerçekleşmezse, kaybolan paketler devre dışı bırakılır, bu da ortamda (ses ya da görüntü) bozulmalara neden olur. 4) Zamanlı Uygulamalar Bir kişi ile ağa bağlı cihazın uygulaması arasındaki bazı uygulamalar gerçek zamana yakın performansa ihtiyaç duymasalar da, bilginin zamanında iletimi her şart altında gereklidir. Buna örnek olarak, e-posta uygulamalarının saklanarak daha ileri bir zamanda gönderimi ve dosya iletimleri gösterilebilir. Bu uygulamaların önemleri, iş önceliklerine göre belirlenecektir. Bu tür uygulamalarda paketlerin sınırlı bir gecikme ile gelişleri gerekmektedir. Aynı sınırlı gecikme durumu dosya transferleri için de geçerlidir. Zamanlı uygulamalar TCP temelli iletişim kullanırlar, bu yüzden paket kayıpları da, kaybolan paketlerin yeniden iletimini mümkün kılan ve dolayısıyla gerçek anlamda kayıp yaratmayan TCP ile yönetilmektedir. III. İNTERNET PROTOKOLÜ SÜRÜM 6 - IPv6 IP bağlantısız, güvenilir olmayan bir veri iletişim protokolü olup esas olarak ana bilgisayarlar arasında paketlerin adreslenmesi ve yönlendirilmesinde kullanılır. Bağlantısız, veri değişimi öncesinde bir oturum açılmadığı anlamına gelmektedir. Güvenilir olmayan ise teslimatın garanti edilmediği anlamına gelmektedir. IP paketleri kaybolabilir, sırasız teslim edilebilir, iki kez teslim edilebilir veya gecikebilir. IP bu tür hataları düzeltmeye çalışmaz. Teslim edilen paketlerin alındı bildirimi ve kayıp paketlerin kurtarılması işi, daha üst katmanlarda yer alan protokollere bırakılır. Bu çalışma şekli en iyi çaba (best effort) olarak adlandırılır. İnternet Protokolü sürüm 6 (Internet Protocol version 6, IPv6), birincil hedef olarak IPv4 ün yetersiz kaldığı giderek artan IP adresi ihtiyacını karşılamak için geliştirilmiştir. IPv6 neredeyse sınırsız adres sağlamasının yanında, yönlendirme, güvenlik, mobil cihazların 95

6 ULUSAL IPv6 KONFERANSI 2011 desteklenmesi, çoklu adresleme teknolojileri gibi birçok alanda çok ciddi yenilikler getirmektedir. IPv6, ilk olarak IETF tarafından 1998 yılında yayınlanan RFC 2460 ile tanımlanmıştır. IPv6 paketi üst katmanlardan gelen verilerin başına IPv6 başlığı eklenerek oluşturulur. IPv6 başlığı Şekil 3 te görüldüğü gibidir. Şekil 3. IPv6 Paket Başlık Yapısı A. IPv6 nın Getirdikleri IPv6 ile gelen yeni özellikler şunlardır: Genişletilmiş adres alanı Sadeleştirilmiş başlık biçimi Yetkilendirme ve güvenlik Gelişmiş servis kalitesi Basitleştirilmiş adres yapılandırması Komşuların araştırılması Genişletilebilirlik Geliştirilmiş çoklu gönderim (multicast) desteği Daha verimli ve gelişmiş hareketlilik mekanizmaları Stok yönetimi Aşağıdaki bölümlerde IPv6 nın getirdiği bu özellikler ayrıntılı olarak ele alınmaktadır. 1) Genişletilmiş Adres Alanı Adres yetersizliği, IPv6 nın geliştirilmesinin ana nedenidir. Bu sebeple IPv6 nın IPv4 e göre en önemli avantajının genişletilmiş adres uzayı olduğunu söyleyebiliriz. IPv4 te 32 bit olan kaynak ve hedef adresleri için IPv6 başlığında 128 bitlik alan ayrılmıştır. IPv4 te yaklaşık 4 milyar adres varken bu sayı IPv6 da 296 kat artışla yaklaşık e çıkmıştır. IPv6 ile kullanılabilir adres sayısındaki bu önemli artış VoIP uygulamaları için daha da önemlidir. Çünkü, VoIP nin gün geçtikçe daha popülerlik kazanmasının bir sonucu olarak IP telefonlara ve dolayısıyla yeni IP adreslerine olan talep de hızla artmaktadır. Bu durum, kendilerine ait IP adresi gerektiren milyonlarca SIPtabanlı mobil telefonla 3G mimarisi göz önüne alındığında çok daha önem kazanmaktadır. IPv6 daki geniş adres alanı, adres uzayının günümüzün gelişmiş İnternet topolojisini destekleyecek şekilde hiyerarşik yönlendirme alanlarına bölünmesine imkan sağlar. IPv4 te olmayan bu imkan, hiyerarşik adresleme ve yönlendirme tasarımında kolaylığı ve esnekliği de beraberinde getirir. Bunun bir sonucu olarak IPv6 çalışan İnternet omurga yönlendiricileri daha küçük yönlendirme tablolarına sahiptirler. IPv6 nın adresleme mimarisi RFC 4291 de tanımlanmıştır. Olası adreslerin yalnızca küçük bir yüzdesi ana bilgisayarların kullanımı için ayrılmış olmasına karşın, gelecekteki kullanım için bolca adres vardır. a) NAT İhtiyacının Ortadan Kalkması Günümüzde tükenmeye yüz tutmuş olan IPv4 adreslerinin yetersizliğinin yarattığı yangına acil çözüm olarak Adres Dönüştürücüler (Network Address Translation, NAT) kullanılmaya başlanmış ve zamanla IPv4 ağlarında çok fazla kullanılır hale gelmiştir. NAT; özel bir ağdaki kendi özel IP adreslerine sahip çok sayıdaki kullanıcının tek bir genel IP adresini kullanarak İnternet e erişimlerine imkân vermek için kullanılır. Ancak NAT lar 3. seviyede çalışan cihazlar oldukları için daha üst seviyelerde taşınan özel IP adreslerini (örneğin SIP mesajlaşmasında SDP içinde taşınan IP adreslerini) çevirme yeteneğine sahip değillerdir. Bu durumda üst seviyelerde taşınan özel IP adresleri alıcı uç tarafından erişilemez olacakları için SIP çağrılarının kurulamaması, sadece tek yönlü ses, çalışmayan tonlar ve algılanamayan DTMF dijitleri gibi problemler ortaya çıkmaktadır. Bunların üstesinden gelebilmek için üst seviyelerde taşınan özel IP adreslerinin genel IP adreslerine çevrilmesi gerekir ki bu da el ile yapılandırma ile veya STUN (Simple Traversal of UDP through NATs), ICE (Interactive Connectivity Establishment) veya Traversal Using Relay NAT (TURN) gibi özel tekniklerin kullanımı ile sağlanır. Bu teknikler NAT kullanımı ile ortaya çıkan problemleri bir şekilde ortadan kaldırmasına rağmen, IPsec güvenlik mekanizmasının kullanımına imkân vermediği için uçtan uca güvenliği önemli oranda zafiyete uğratmaktadır [4]. VoIP ağlarında IPv6 kullanımı ile NAT a olan ihtiyaç, kullanılabilir adres sayısının çok büyük olması nedeniyle ortadan kalkacaktır. Bunun sonucu olarak da bir taraftan uygulamada basitlik (yukarıda belirtilen tüm tekniklere olan ihtityacın ortadan kalkması ile) veya NAT kullanımının ortaya çıkardığı problemlerden kurtuluş sağlanırken diğer taraftan da standart güvenlik mekanizmalarının kullanımına olanak sağlanması ile uçtan uca güvenlikte önemli iyileştirmeler sağlanmış olacaktır. 2) Sadeleştirilmiş Başlık Biçimi IPv6 başlığı, başlık işleme maliyetini en aza indirecek şekilde tasarlanmış yeni bir biçime sahiptir. IPv6 nın bant genişliğine ek yük bindirmesini sınırlamak için IPv4 başlığındaki bazı alanlar atılmış, bazıları da isteğe bağlı kullanılabilmesi için eklenti başlıklarına (extension headers) bırakılmıştır. Bu şekilde IPv4 adreslerine göre 4 kat büyük adres genişliğine sahip IPv6 başlığı, IPv4 başlığının sadece iki katı olmuştur. Gelişmiş IPv6 paket başlığı ara yönlendiricilerde daha verimli işlemeye olanak tanır. IPv4 paket başlığı ile IPv6 paket başlıkları ortak çalıştırılamaz ve IPv6 ile IPv4 geriye dönük uyumlu değildir. Bir uç birim aygıtı veya yönlendirici, her iki başlık biçimini tanımak ve işleyebilmek için hem IPv4 hem de IPv6 yığınını birlikte kullanmalıdır. 3) Yetkilendirme ve Güvenlik Güvenlik IPv6 protokolün bir parçası olarak protokole dâhil 96

7 edilmiş olup güvenlik için tanımlanmış eklenti başlıkları ile yetkilendirme ve veri şifreleme yapılabilmektedir [RFC 4302, 4303, 4835]. Güvenlik altyapısını oluşturan Internet Protokol Güvenliği (Internet Protocol Security, IPSec) [RFC 4301] IPv6 da zorunludur. İlk defa IPv6 için geliştirilmiş olan IPSec, IPv4 deki güvenlik ihtiyaçları nedeniyle sonradan IPv4 e uyarlanmıştır. IPv6, IPSec desteğini zorunlu tutmakla birlikte, ara düğümlerde paket parçalanmasına izin vermemek, ek başlıklar ile ağda paketlerin izlenmesini kolaylaştırmak, güvenlik bütünlüğünü engelleyen NAT mekanizmasını kullanmamak gibi güvenliği arttıran özelliklere sahiptir [5]. 4) Gelişmiş Servis Kalitesi İnternet Protokolü, doğası gereği farklı uygulamaların hepsini en iyi çaba yaklaşımı ile fark gözetmeksizin ele alır. Bu durum, uçtan uca gecikme, paket kaybı ve değişken gecikme gibi parametrelere karşı hassas olan VoIP trafiği için bazı problemlere yol açabilir. Bu problemlerin üstesinden gelebilmek için Servis Kalitesi (Quality of Service, QoS) teknikleri çok önemlidir ve VoIP ağlarında sıklıkla kullanılır. İki tane temel QoS mimarisi vardır: Farklılaştırılmış Servisler (Differentiated Services, DiffServ) ve Tümleşik Servisler (Integrated Services, IntServ). DiffServ [RFC 2475], herhangi bir trafiğin IP ağına ilk girdiği noktada farklılaştırılıp tüm ağ boyunca buna göre ele alınması esasına dayanır. Bunun için IPv4 ve IPv6 paket başlığındaki Servis Tipi (Type of Service, TOS) alanı kullanılır. IPv6 da başlığında bu alanın ismi trafik sınıfı olarak değiştirilmiştir [6] ve ilk olarak, paketlere öncelik değeri vermek gibi amaçlarla RFC 791/RFC 1349 da tanımlanmıştır.ancak RFC 2474 ile IPv4 ve IPv6 nın her ikisi için de tamamen değiştirilmiştir. Buna göre artık Farklılaştırılmış Servis (Differentiated Services, DS) alanı olarak kullanılan bu alanın en anlamlı 6 biti (Differentiated Services Code Point, DSCP) DiffServ için ayrılmış kalan 2 biti başka bir amaç için tahsis edilmiştir. DiffServ uygulaması IPv6 da daha geliştirilmiştir. Buna göre, VoIP gibi gerçek-zamanlı trafiğe daha iyi destek sağlayabilmek için IPv6, RFC 3697 ve RFC 3595 standartlarıyla tanımlanan Akış Etiketi (Flow Label) mekanizmasını içerir. Bu mekanizma ile kaynak taraf, bir akıştaki paketler için trafik tanımlaması yaparak (örneğin gerçek-zaman trafiği olduğunu belirterek) aradaki IPv6 yönlendiricilerinin bu akışa ait paketleri tanımasını ve özel olarak işlemesini sağlar. Akış, hedef ve kaynak arasındaki bir paketler dizisidir. Bu davranış Multiprotocol Label Switching (MPLS) tarafından sağlanan servis ile benzerdir. Ancak MPLS de bu eklenti şeklinde iken IPv6 da protokolün kendisinde zaten mevcuttur. Akış Etiketi mekanizmasını gerçeklemek için IPv6 başlığındaki 20-bitlik Flow Label alanı kullanılır. Trafik IPv6 başlığında tanımlandığından QoS desteği, paket yükü IPSec ile şifrelenmiş olsa bile yine de sağlanabilir. 5) Basitleştirilmiş Adres Yapılandırması Ana makine yapılandırmasını basitleştirmek için IPv6, hem IPv4 tekine benzer şekilde DHCP sunucusu ile durum bilgisi olan adres yapılandırmasını, hem de durum bilgisi olmayan (DHCP sunucusu bulunmayan) adres yapılandırmasını [RFC 4862] desteklemektedir. Durum bilgisi olmayan adres yapılandırmasında, bir bağlantıdaki ana makineler kendilerini otomatik olarak, bağlantının IPv6 adresleriyle ve yerel yönlendiriciler tarafından bildirilen öneklerden türetilen adreslerle yapılandırır. Yönlendirici olmadığı durumlarda ise aynı bağlantı üzerindeki ana makineler, kendilerini otomatik olarak yerel bağlantı (link-local) adresleriyle yapılandırıp, el ile yapılandırmaya gerek duymadan iletişim kurabilirler. Bağla ve çalıştır olarak da adlandırılan IPv6 nın getirdiği bu mekanizma sayesinde IPv6 ağına yeni bağlanan bir cihaz, yerel IP adresinin, ağ geçidinin IP adresinin, altağ maskesinin ve diğer parametrelerin el ile girilmesine gerek kalmadan ağa bağlandığında otomatik olarak kendisini yapılandırır. Ayrıca bu mekanizma sayesinde yeniden yapılanma da sunucusuz olarak gerçekleşebilmektedir. Bir SIP uçbirimi, yeni bir VoIP ağına bağlandığı zaman IP adresinin yanında SIP uygulama, kayıt sunucularının adresi, alan adı gibi çeşitli SIP parametreleri ile de yapılandırma gereksinimi duyar. Bu parametreler SIP uçbiriminin yer değiştirmesi ile değişeceği için IPv6 ile gelen dinamik yapılandırma imkânı, SIP in doğasından gelen hareketlilik ve SIP-tabanlı 3G mobil telefonlar göz önüne alındığında VoIP ağlarında daha önemli kolaylıklar sağlamaktadır [1]. 6) Komşuların Araştırılması IPv6 ağlarında aynı bağlantı üzerindeki komşu düğümlerin etkileşimini yönetmek için bir dizi IPv6 için İnternet Kontrol Mesaj Protokolü (Internet Control Message Protocol for IPv6,ICMPv6) mesajı kullanılır. Komşu Araştırması (Neighbor Discovery, ND) adı verilen ve RFC 2461 de tanımlanan bu mekanizma, sağladığı ek işlevselliğin yanında IPv4 te kullanılan Adres Çözümleme Protokolü nün (Address Resolution Protocol, ARP), ICMPv4 Yönlendirici Araştırması ve ICMPv4 Yönlendirme mesajının yerini almıştır. ICMPv6 ayrıca, yönlendirme ve IP paketlerinin dağıtımı esnasında ortaya çıkan hataların ve diğer temel durumların raporlanması (RFC 2463); IPv4 teki İnternet Grup Yönetim Protokolü nün (Internet Group Management Protocol, IGMP) yerini alacak olan Çoklu-gönderim Alıcı Araştırması (Multicast Listener Discovery (MLD); RFC 2710, RFC 3590 ve RFC 3810) ve IPv6 hareketlilik için de kullanılır. 7) Genişletilebilirlik IPv6, zorunlu başlık alanının sonrasına eklenti başlıklarının eklenmesi suretiyle yeni özellik kullanımları için genişletilebilir. Yalnızca 40 sekizlik seçeneği destekleyebilen IPv4 başlığından farklı olarak, IPv6 eklenti başlıklarının boyutu yalnızca IPv6 paketiyle sınırlıdır. IPv6 da azami genişletilebilirliği sağlamak için asgari bilgi içeren bir temel başlık kullanılır. Bu temel başlık 8 alana sahiptir ve başlığın boyutu sabittir, değişmez. Bu sebeple düğümler ve yönlendiriciler tarafından işlenmesi daha basittir. Ayrıca başlığın yapısının 64 bite hizalanmış olması, gelecekteki işlemciler (minimum 64 bit) tarafından 97

8 ULUSAL IPv6 KONFERANSI 2011 daha verimli bir şekilde işlenmesini sağlar. Buna ilaveten, kaynak ile hedef düğüm arasındaki yönlendiricilerin sadece temel başlığı isleyip paketi iletmeleri yeterlidir. IPv4 te olduğu gibi bütün başlığın işlenmesi gereksizdir. 8) Geliştirilmiş Çoklu Gönderim (Multicast) Desteği IPv6, çoklu gönderim adreslerine kapsam (scope) alanının eklenmesi ve herhangi birine gönderim adresi olarak adlandırılan yeni adres tipinin tanımlanması sayesinde çoklu gönderim yönlendirmesinde geliştirmeler sağlar. 9) Daha Verimli ve Gelişmiş Hareketlilik Mekanizmaları RFC 3775 de tanımlanan Hareketli IPv6 protokolü, düğümlerin IPv6 internetinde hareket halinde olmaları durumunda da erişilebilir olmalarına imkân sağlar. 10) Stok Yönetimi Günümüzde nasıl tüm Ethernet araçları tek bir Ortam Erişim Kontrol (Media Access Control, MAC) adresine sahipse, IPv6 ortamında sadece Ethernet araçları değil tüm donanımlar daimi olarak küresel-tek IP adreslerine sahip olacaktır. Böylece tüm donanımlar, özel olarak izlenebilecek ve herhangi birinin nerede olduğunu doğrulamak için ağı kullanması yeterli olacaktır. B. IPv6 Adreslemesinin Temelleri Bir IPv6 adresi, aşağıdaki örnekte görüldüğü gibi birbirlerinden : ile ayrılmış 8 tane 16 lık (hexadecimal) bloktan meydana gelir [6]. fb17:0000:0000:0000:020c:f1ff:fefd:d2be Her bir bloğun solundaki sıfırlar atılabilir. Böylece adresi aşağıdaki şekilde gösterebiliriz. fb17:0:0:0:20c:f1ff:fefd:d2be Son olarak sıfırlardan oluşup birbirini takip eden bloklar ::0 olarak kısaltılabilir. Bu şekilde IPv6 adresinin en kısa gösterimini elde etmiş oluruz. fb17::20c:f1ff:fefd:d2be Sıkıştırılmış adres gösteriminde kullanılan :: bir adres içinde sadece bir kere kullanılabilir [6]. IPv6 da üç tip adres vardır: 1) Tekli Gönderim (Unicast) Tek bir IPv6 arabirimini (bir IPv6 cihazının ağa bağlandığı noktayı) tanımlar. Bir unicast adresine gönderilen bir IPv6 paketi, sadece bu adresin ait olduğu arabirime iletilir. 2) Herhangi Birine Gönderim (Anycast) Genellikle farklı düğümlere ait birden fazla arabirimi tanımlar. Bir anycast adresine gönderilen bir IPv6 paketi, bu adres tarafından belirtilen arabirimlerden birine (kullanılan yönlendirme protokolüne göre en yakın olana) iletilir. 3) Çoklu Gönderim (Multicast) Genellikle farklı düğümlere ait birden fazla arabirimi tanımlar. Bir multicast adresine gönderilen bir IPv6 paketi, bu adres tarafından belirtilen tüm arabirimlere iletilir. IPv6 da, işlevselliğinin yerini çoklu gönderim adresleri aldığı için Genel Yayın Adresi (Broadcast Addresses) kullanımı yoktur. IV. VOIP AĞLARINDA IPv6 YA GEÇİŞ Her ne kadar bağımsız özel IP ağları dahilinde tümüyle IPv6 kullanılması mümkünse de çok geniş bir VoIP ağı göz önüne alındığında tüm IPv4 altyapısının doğrudan IPv6 ya geçişi imkânsızdır. Buradan hareketle, IPv6 ya geçişte ilk aşama, IPv4 ile IPv6 nın birlikte kullanılacağı ve epey uzun sürmesi beklenen bir geçiş dönemidir. Bu da ağ uygulamalarının, cihazların ve VoIP elemanlarının (SIP sunucular, proxy ler, IP telefonlar gibi) hem IPv4 ve hem de IPv6 düğümleri ile haberleşme yeteneğine sahip olmalarını gerektirir. Bu çalışmada, uzun vadede tamamen IPv6 ya geçilmesi durumu değil, geçiş döneminde VoIP ağlarında IPv4 ile IPv6 nın birlikte kullanılması durumuna ilişkin ihtiyaçlar üzerinde durulmuştur. A. IPv4 ile Birlikte Kullanım Yöntemleri Geçiş döneminin başarılı olmasını sağlayacak kilit nokta, yeni geliştirilen IPv6 cihazlarının (sunucuların, uç birimlerinin, yönlendiricilerin) aynı zamanda IPv4 ile birlikte çalışmayı da desteklemeleridir. Bunu sağlamak için üç temel yöntem vardır: 1. Çift Yığın (RFC 4213) 2. Tünelleme (RFC 4213) 3. Adres Çevrimi (RFC 2766) Bu çalışmada çeşitli VoIP katmanlarındaki protokollerin (3. seviyede IP nin, 4. seviyede TCP, UDP ve RTP nin, üst seviyelerde SIP ve SDP nin gibi) IPv4 ve IPv6 ile birlikte kullanım yöntemleri ele alınmış olup, RFC 4038 de verilen IPv4 te çalışan uygulamaların IPv6 ya nasıl geçirileceği üzerinde durulmamıştır. 1. Çift Yığın RFC 4213 te tanımlanan Çift Yığın (Dual Stack, Dual IP Layer), sunucu ve yönlendiricilerde IPv4 ve IPv6 protokollerinin her ikisinin birden desteklenmesini gerektiren bir yöntemdir. Çift yığın, en çok tercih edilen IPv4-IPv6 birlikte çalışma yöntemidir. IPv4 ve IPv6 protokollerinin her ikisini birden destekleyen düğümlere IPv6/IPv4 düğümleri denir. Bu çift yığın düğümleri IPv4 düğümleri ile IPv4 paketleri kullanarak iletişim kurarken, IPv6 düğümleri ile IPv6 paketlerini kullanarak iletişim kurarlar. Bir IPv6/IPv4 düğümünde sadece tek bir protokol yığını da etkinleştirilebilir. Şekil 4. Çift Yığın Yöntemi IPv6/IPv4 düğümleri, hem IPv4 ve hem de IPv6 adresleri ile yapılandırılırlar. Bu düğümler, DHCP gibi IPv4 mekanizmaları ile kendi IPv4 adreslerini, otomatik adres yapılandırması [RFC 4862] veya DHCPv6 gibi IPv6 mekanizmaları ile kendi IPv6 adreslerini elde ederler. Bu yöntemin kullanımı için Alan Adı Sunucularının (Domain Name Server, DNS) hem IPv4 ve hem de IPv6 adreslerini tutmaları gerekir. 98

9 2. Yapılandırılmış Tünelleme Yine RFC 4213 te tanımlanan IPv6 nın IPv4 üzerinden Yapılandırılmış Tünellemesinde, iki IPv4 elemanı arasında, hedef tünel elemanının adresinin kaynak tünel elemanında el ile yapılandırılması sonucu noktadan noktaya bir tünel kurulur. Bu tünel üzerinden IPv6 paketleri, IPv4 başlığı içine Şekil 5 de gösterildiği gibi konularak IPv4 yönlendirme altyapısı kullanılarak taşınır. Şekil 6. NAT-PT Yöntemi Şekil 5. Tünelleme 3. Otomatik Tünelleme Bir önceki yöntemden farkı, IPv6 protokolün adres alanlarında IPv4-uyumlu adreslerin kullanımı ile herhangi bir el ile yapılandırmaya gerek kalmaksızın tünellerin otomatik olarak kurulmasıdır. Otomatik tünelleme yapabilmesi için bir IPv6/IPv4 düğümüne, ilk 96 biti tamamen sıfırlardan oluşan ve geriye kalan 32 biti IPv4 adres formatında olan IPv4- uyumlu adres ataması yapılır. w, x, y ve z genel IPv4 adresinin onluk gösterimi olmak üzere aşağıdakiler birer IPv4-uyumlu IPv6 adresini göstermektedir: 0:0:0:0:0:0:w.x.y.z = ::wx.yz 4. Ağ Adres Çevrimi ve Protokol Çevirimi RFC 2766 tarafından tanımlanan Ağ Adres Çevrimi ve Protokol Çevrimi (Network Address Translation - Protocol Translation, NAT-PT), IPv6 ağında bulunan ana makinelerin IPv4 ağına erişmelerine ve tersi yönündeki akışa imkan veren bir yöntemdir. Şekil 6 da gösterildiği gibi NAT-PT nin kullanıldığı topolojide IPv4 ve IPv6 ağları birbirinden bağımsız adalar şeklindedir. Temel NAT-PT, iki ağ arasındaki geçişlerde IP seviyesindeki gerekli adresleri diğer IP sürümündeki adres formatına çevirir. Bu haliyle çalışma prensibi, IPv4 ağlarında adres yetesizliğinden dolayı kullanılan klasik NAT larla çok benzerdir. Aralarındaki tek fark, klasik NAT larda özel ve küresel IPv4 adresleri arasında çevrim yapılırken NAT-PT ler, IPv4 ile IPv6 adresleri arasında çevrim yaparlar. Temel NATPT ayrıca IP, TCP, UDP ve ICMP başlık sağlama toplamı (checksum) gibi ilgili alanlarında çevrimini yerine getirir. NAT-PT, yukarıdaki temel işlevlere ilaveten 4. seviye taşıma protokolü tanıtıcılarının (örneğin; TCP ve UDP kapı numaralarının, ICMP sorgulama tanıtıcısının) çevrimini de yerine getirir. VoIP için önemli olan RTP çevrimleri de yine bu ek işlevler arasındadır. NAT-PT, aslında uygulama seviyesi protokollerine karışmaz. Ancak NAT-PT ile birlikte kullanılan Uygulama Seviyesi Ağ Geçidi (Application Level Gateway, ALG), SIP gibi bu seviye protokoller için gereken adres dönüşümlerini yapar. VoIP için önem taşımasından dolayı bir SIP ALG, Request URI, To, From, Via ve Contact gibi başlık alanlarındaki IP adres/kapı kullanılabilen SIP URI lar ve SDP alanlarındaki adresler için gerekli adres dönüşümlerini yapar. VoIP için önemli olan RTP dönüşümlerini de içeren NATPT ile SIP ALG nin birlikte kullanılmasıdır. Böyle bir çözüm [7] de verilmiştir. NAT-PT, klasik IPv4 NAT lar için III.A.1)a) da bahsedilenlere benzer oldukça ciddi problemler taşıdığı için tercih edilen bir yöntem değildir. Zaten bu problemlerin tartışıldığı RFC 4966 da RFC 2766 yı yürürlükten kaldırmıştır. B. SIP için IPv6 Desteği VoIP nin temel bileşenlerinden olan sinyalleşme protokollerinde (ki burada yaygın kullanımından dolayı sadece SIP ele alınmıştır) yukarıda bahsedilen geçiş döneminde neler yapılması gerekmektedir? Bu bölümde bunun yanıtını bulmaya çalışacağız. Öncelikle, uygulama seviyesinde olan SIP protokolünün çağrı kontrol evrelerinin tamamındaki SIP mesajlarında, -adres ve SDP alanlarını hariç tutarsak- bunların içeriklerinde ve zamanlamalarında, ağ seviyesinde olan IPv6 protokolünün kullanımı ile herhangi bir değişiklik olmamaktadır. 1) SIP URI Ayrıştırma Request URI, To, From, Via ve Contact başlıkları başta olmak üzere SIP mesajlarının tüm alanlarında kullanılan SIP URI lardaki IPv6 adresleri, kapı (port) numarası ile karışmaması için köşeli parantez [ ] içine alınmalıdır :5060 adres ve kapı çiftinde olduğu gibi IPv4 de adres ve kapı aralarında : olacak şekilde gösterilir. Ancak IPv6 adreslerinde : zaten adres bloklarını birbirinden ayırmada kullanıldığı için adresin kapı ile karışmasını önlemek için köşeli parantez kullanmak zorunlu hale gelmiştir. Kapı numarası kullanılmayıp sadece IP adresi olsa dahi bu adres yine köşeli parantez içine alınmalıdır. Aşağıda INVITE mesajındaki Request 99

10 ULUSAL IPv6 KONFERANSI 2011 URI her iki durum için ayrı ayrı örneklendirilmiştir. INVITE SIP/2.0 INVITE SIP/2.0 Köşeli parantez olmadan IPv6 adresinin yazılabileceği tek istisna Via başlığının received parametresidir. SIP mesaj örneklerinde IPv6 adres kullanımı RFC 5118 de verilmiştir. Via: SIP/2.0/UDP [2001:db8::9:1]; received=2001:db8::9:255; Sonuç olarak, bir VoIP ağında IPv6 çalışan tüm SIP sunucu ve istemciler, SIP URI ları bu şekilde gönderebilmeli, aldıklarında ise adres ve kapı alanlarını doğru bir şekilde ayrıştırabilmelidirler. Daha da önemlisi, eskiye göre boyutu oldukça artmış olan IPv6 adresleriyle başta hedefin bulunması olmak üzere IPv4 adresleriyle yaptıkları tüm işlemleri de yapabiliyor olmalıdırlar. 2) SDP İşleme - ANAT RFC 4091 de tanımlanan Alternatif Ağ Adres Tipleri (Alternative Network Address Types, ANAT), bir VoIP oturumu kurmak için farklı ağ adres tiplerinin aynı SDP bilgisi içinde birlikte kullanılmalarını sağlar. Bu genel tanımdan hareketle ANAT, IPv4/IPv6 çift yığın çalışan SIP birimlerine, IPv4 ve IPv6 adreslerine ait ortam parametrelerini aynı SDP teklifi/yanıtı içinde kullanma imkânı verir. SDP teklifi yapan istemci, IPv4 ve IPv6 adreslerine ait ortam parametrelerini farklı m (media) satırları olarak SDP ye ekler. Buradaki m satırlarının sırası, teklifi yapan istemcinin önceliğini gösterir ve a=mid ile belirtilir. Aşağıdaki SDP ANAT teklif örneğinde, öncelikli olan birinci m satırı (a=mid:1) IPv4, ikinci m satırı (a=mid:2) ise IPv6 ortam parametrelerini taşımaktadır. v=0 o=u IN IP s=c=in IP t=0 0 a=group:anat 1 2 m=audio RTP/AVP c=in IP a=mid:1 a=rtpmap:0 PCMU/8000 a=rtpmap:8 PCMA/8000 a=rtpmap:18 G729/8000 a=rtpmap:101 telephone-event/8000 a=rtpmap:111 X-nt-inforeq/8000 a=ptime:20 m=audio RTP/AVP c=in IP6 2221:812:1::15 a=mid:2 a=rtpmap:0 PCMU/8000 a=rtpmap:8 PCMA/8000 a=rtpmap:18 G729/8000 a=rtpmap:101 telephone-event/8000 a=rtpmap:111 X-nt-inforeq/8000 a=ptime:20 Diğer uçtaki istemci, desteklediği IP protokolüne ait m satırını veya her ikisini de destekliyorsa dilediği m satırını seçerek SDP yanıtını gönderir. Aşağıdaki SDP ANAT yanıt örneğinde IPv4 (a=mid:1) seçilmiştir. v=0 o=u IN IP c=in IP t=0 0 a=group:anat 1 m=audio RTP/AVP c=in IP a=mid:1 a=rtpmap:0 PCMU/8000 a=rtpmap:8 PCMA/8000 a=rtpmap:18 G729/8000 a=rtpmap:101 telephone-event/8000 a=rtpmap:111 X-nt-inforeq/8000 a=fmtp: a=ptime:20 a=sendrecv m=audio 0 RTP/AVP a=mid:2 ANAT kullanan SDP tanımlamalarının sadece ANAT desteği olan SIP birimleri tarafından ele alınmasını sağlamak için teklifi yapan istemci, RFC 4092 de tanımlandığı şekliyle sdp-anat seçenek etiketini Require başlığına ekler. Ancak ANAT desteği olmayan SIP istemciler, ANAT içeren bir SDP teklifi aldıkları zaman, kendilerindeki SIP protokolünün gerçeklemesine bağlı olarak farklı şekilde davranabilirler. RFC 4092 de çeşitli olası durumlar tartışılmakta, ancak bu konu için herhangi bir yöntem sunulmamaktadır. Bunun devamında SDP teklifini yapan SIP istemcinin de nasıl davranması gerektiği konusunda bir standart yoktur ancak en makul çözüm, SIP INVITE mesajını ANAT içermeyecek şekilde sadece IPv4 için tekrar göndermektir. IETF tarafından yeni çıkan (Nisan 2010) RFC 5245 in, hem RFC 4091 in ve hem de RFC 4092 nin yerini aldığı bildirilmiştir. Fakat RFC 5245, aslında Etkileşimli Bağlanırlık Kurulumu (Interactive Connectivity Establishment, ICE) adı verilen ve SDP gibi teklif/ yanıt protokollerinde NAT geçişleri için geliştirilmiş bir protokoldür. ANAT, farklı ağ adres tiplerini aynı SDP içinde taşımak için kullanılırken, ICE ise aynı ağ tip için alternatif taşıma seviyesi adreslerine ihtiyaç olduğu zaman kullanılan SDP formatını tanımlamaktadır. Bu nedenle, ANAT mekanizmasının VoIP ağlarında IPv6 ya geçişte hala geçerli olduğu düşünülmektedir. V. SONUÇ IPv6 VoIP ağlarının ihtiyaç duyduğu birçok yeniliği sunmaktadır. Adres uzayının genişlemesi sonucu hemen her tür cihazın sabit bir IP adresinin olması, VoIP in herhangi bir anda uçtan uca erişim ihtiyacını karşılamaktadır. Üstelik IPv6 adres ve kapı çeviricilere 100

IPv6 Ağlarında VoIP NETAŞ. 12-13 Ocak 2011. Ulusal IPv6 Protokol Altyapısı Tasarımı ve Geçiş Projesi

IPv6 Ağlarında VoIP NETAŞ. 12-13 Ocak 2011. Ulusal IPv6 Protokol Altyapısı Tasarımı ve Geçiş Projesi Ulusal IPv6 Protokol Altyapısı Tasarımı ve Geçiş Projesi 12-13 Ocak 2011 IPv6 Ağlarında VoIP Ali Katkar Hakkı Asım Terci Ceyda Gülen Akyıldız Rıdvan Özaydın İçerik Giriş VoIP Kavramları IPv4 ile Yaşanan

Detaylı

Gökhan AKIN ĐTÜ/BĐDB Ağ Grubu Başkanı ULAK/CSIRT. Sınmaz KETENCĐ ĐTÜ/BĐDB Ağ Uzmanı

Gökhan AKIN ĐTÜ/BĐDB Ağ Grubu Başkanı ULAK/CSIRT. Sınmaz KETENCĐ ĐTÜ/BĐDB Ağ Uzmanı IPv6 da Bir Sonraki Adım Yazarlar Gökhan AKIN ĐTÜ/BĐDB Ağ Grubu Başkanı ULAK/CSIRT Sınmaz KETENCĐ ĐTÜ/BĐDB Ağ Uzmanı IPV6 Adresi Aldık Ya Sonra? ADSL vs ile bağlantı IPV4/IPV6 Kurum Personeli Đstemci IPv4

Detaylı

Gazi Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü. Bilgisayar Ağları Dersi Lab. 2. İçerik. IP ICMP MAC Tracert

Gazi Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü. Bilgisayar Ağları Dersi Lab. 2. İçerik. IP ICMP MAC Tracert Gazi Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Bilgisayar Ağları Dersi Lab. 2 İçerik IP ICMP MAC Tracert 1 IP Protokolü Ağ katmanı paketlerin kaynaktan hedefe ulaşmasından sorumludur.

Detaylı

Bölüm 8 : PROTOKOLLER VE KATMANLI YAPI: OSI, TCP/IP REFERANS MODELLERİ.

Bölüm 8 : PROTOKOLLER VE KATMANLI YAPI: OSI, TCP/IP REFERANS MODELLERİ. Bölüm 8 : PROTOKOLLER VE KATMANLI YAPI: OSI, TCP/IP REFERANS MODELLERİ. Türkçe (İngilizce) karşılıklar Servis Kalitesi (Quality of Service, QoS) Uçtan-uca (end-to-end) Düğümden-ağa (host-to-network) Bölüm

Detaylı

Gökhan AKIN ĐTÜ/BĐDB Ağ Grubu Başkanı - ULAK/CSIRT. Sınmaz KETENCĐ ĐTÜ/BĐDB Ağ Uzmanı

Gökhan AKIN ĐTÜ/BĐDB Ağ Grubu Başkanı - ULAK/CSIRT. Sınmaz KETENCĐ ĐTÜ/BĐDB Ağ Uzmanı IPv6 da Bir Sonraki Adım V1.1 Gökhan AKIN ĐTÜ/BĐDB Ağ Grubu Başkanı - ULAK/CSIRT Sınmaz KETENCĐ ĐTÜ/BĐDB Ağ Uzmanı Adnan Menderes Üniversitesi Didim MYO IPV6 Adresi Aldık ya Sonra? IPv4 IPv6 Intranet IPv4

Detaylı

IPv6 Geçiş Yöntemleri Analizi

IPv6 Geçiş Yöntemleri Analizi Ulusal IPv6 Protokol Alt Yapısı Tasarımı ve Geçiş Projesi 12-13 Ocak 2011 IPv6 Geçiş Yöntemleri Analizi Selçuk COŞAN Dünyada IP IANA(Internet Assigned Numbers Authority) Dünyada ve IPv6 adreslerinin sorumluğu

Detaylı

Elbistan Meslek Yüksek Okulu Güz Yarıyılı

Elbistan Meslek Yüksek Okulu Güz Yarıyılı HAFTA IV Elbistan Meslek Yüksek Okulu 2016 2017 Güz Yarıyılı Open System Interconnection (OSI) OSI modeli sıradüzensel 7 katmandan oluşur. OSI modeli hala geliştirilmekte olmasına rağmen satıcılar ve standart

Detaylı

Elbistan Meslek Yüksek Okulu Güz Yarıyılı EKi Salı, Perşembe Öğr. Gör. Murat KEÇECĠOĞLU

Elbistan Meslek Yüksek Okulu Güz Yarıyılı EKi Salı, Perşembe Öğr. Gör. Murat KEÇECĠOĞLU Elbistan Meslek Yüksek Okulu 2015 2016 Güz Yarıyılı 22-23 EKi. 2015 Salı, Perşembe Öğr. Gör. Murat KEÇECĠOĞLU OSI modeli sıradüzensel 7 katmandan oluşur. OSI modeli hala geliştirilmekte olmasına rağmen

Detaylı

AĞ TEMELLERİ 4.HAFTA CELAL BAYAR ÜNİVERSİTESİ AKHİSAR MESLEK YÜKSEKOKULU

AĞ TEMELLERİ 4.HAFTA CELAL BAYAR ÜNİVERSİTESİ AKHİSAR MESLEK YÜKSEKOKULU AĞ TEMELLERİ 4.HAFTA CELAL BAYAR ÜNİVERSİTESİ AKHİSAR MESLEK YÜKSEKOKULU Öğr. Gör. MEHMET CAN HANAYLI ADSL (Asymmetric Digital Subscriber Line) Asimetrik Sayısal Abone Hattı, veri ve ses iletiminin aynı

Detaylı

VERĠ HABERLEġMESĠ OSI REFERANS MODELĠ

VERĠ HABERLEġMESĠ OSI REFERANS MODELĠ VERĠ HABERLEġMESĠ OSI REFERANS MODELĠ Bölüm-2 Resul DAġ rdas@firat.edu.tr VERİ HABERLEŞMESİ TEMELLERİ Veri İletişimi İletişimin Genel Modeli OSI Referans Modeli OSI Modeli ile TCP/IP Modelinin Karşılaştırılması

Detaylı

Bilgisayar Programcılığı

Bilgisayar Programcılığı Bilgisayar Programcılığı Uzaktan Eğitim Programı e-bġlg 121 AĞ TEKNOLOJĠLERĠNĠN TEMELLERĠ Öğr. Gör. Bekir Güler E-mail: bguler@fatih.edu.tr Hafta 5: Ağ (Network) katmanı I 4. 1 Giriş 4.2 Sanal devre (virtual

Detaylı

Prensipler Çoklu ortam uygulamalarının sınıflandırılması Uygulamaların ihtiyaç duyacağı ağ servislerini belirlemek Uygulamaların gerçek zamanlı

Prensipler Çoklu ortam uygulamalarının sınıflandırılması Uygulamaların ihtiyaç duyacağı ağ servislerini belirlemek Uygulamaların gerçek zamanlı İrfan Köprücü Prensipler Çoklu ortam uygulamalarının sınıflandırılması Uygulamaların ihtiyaç duyacağı ağ servislerini belirlemek Uygulamaların gerçek zamanlı olmasından dolayı ayrılan yüksek önceliklerden

Detaylı

BM 402 Bilgisayar Ağları (Computer Networks)

BM 402 Bilgisayar Ağları (Computer Networks) BM 402 Bilgisayar Ağları (Computer Networks) M.Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Not: Bu dersin sunumları, ders kitabının yazarları James F. Kurose ve Keith W. Ross tarafından

Detaylı

Protocol Mimari, TCP/IP ve Internet Tabanlı Uygulamalar

Protocol Mimari, TCP/IP ve Internet Tabanlı Uygulamalar Tabanlı Uygulamalar 3. Ders Yrd. Doç. Dr. İlhami M. ORAK Protocol Mimari, TCP/IP ve Internet Tabanlı Uygulamalar İletişimi tamamıyla ortadan kaldırmak için gönderici ile alıcı arasında hiçbir ortak kural

Detaylı

Uygulama 6. Sunum 5. Oturum 4. Taşıma 3. Ağ 2. Veri iletim 1

Uygulama 6. Sunum 5. Oturum 4. Taşıma 3. Ağ 2. Veri iletim 1 OSI MODELİ OSI Modeli Farklıbilgisayarların ve standartların gelişmesi ile sorunların ortaya çıkması nedeniyle ISO (International Organization for Standardization), OSI(Open Systems Interconnection) modelini

Detaylı

Bölüm3 Taşıma Katmanı. Transport Layer 3-1

Bölüm3 Taşıma Katmanı. Transport Layer 3-1 Bölüm3 Taşıma Katmanı Transport Layer 3-1 Bölüm 3: Taşıma Katmanı Amaç: Taşıma katmanı servisleri arkasındaki prensipleri anlamak multiplexing/ demultiplexing (çoklama) Güvenilir data transferi Akış kontrolü

Detaylı

Maltepe Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Bilgisayar Ağları - 1 (BİL 403)

Maltepe Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Bilgisayar Ağları - 1 (BİL 403) Maltepe Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Bilgisayar Ağları - 1 (BİL 403) GENEL DERS BİLGİLERİ Öğretim Elemanı : Yrd.Doç. Dr. Birim BALCI Ofis : MUH 310 Ofis Saatleri : Telefon : 0216 626 10

Detaylı

BİLGİSAYAR AĞLARI VE İLETİŞİM

BİLGİSAYAR AĞLARI VE İLETİŞİM BİLGİSAYAR AĞLARI VE İLETİŞİM 1. Giriş 2. OSI Başvuru Modeli ve Katmanları 1. Fiziksel Donanım Katmanı (1.Katman) 2. Veri Bağlantı Katmanı (2.Katman) 1.Mantıksal Bağ Kontrolü Ağ Katmanı 2.Ortama Erişim

Detaylı

3. Bölüm: Ağ Protokolleri ve İletişimleri

3. Bölüm: Ağ Protokolleri ve İletişimleri 3. Bölüm: Ağ Protokolleri ve İletişimleri CCNA 1 - Ağlara Giriş Yrd.Doç.Dr. Ersan Okatan v 1.0 Presentation_ID 1 3. Bölüm: Hedefler Öğrenciler aşağıdakileri yapabilecek: Kuralların iletişimi kolaylaştırmak

Detaylı

Ağ Protokolleri. Aysel Aksu. Nisan, 2016

Ağ Protokolleri. Aysel Aksu. Nisan, 2016 Ağ Protokolleri Aysel Aksu Nisan, 2016 İçindekiler 1 Giriş................................................ 2 2 AĞ PROTOKOLLERİ....................................... 3 2.1 TCP/IP MİMARİSİ VE KATMANLARI.........................

Detaylı

Bilgisayar Sistemleri ilk ortaya çıktığında...

Bilgisayar Sistemleri ilk ortaya çıktığında... Bilgisayar Ağları Bilgisayar Sistemleri ilk ortaya çıktığında... Merkezi yapıya sahip ENIAC (1945) ~167 m² 30 ton IBM 650 (1960) K.G.M Dk.da ~ 74000 işlem 12 yıl kullanılmıştır http://the eniac.com www.kgm.gov.tr

Detaylı

ÖNDER BİLGİSAYAR KURSU. Sistem ve Ağ Uzmanlığı Eğitimi İçeriği

ÖNDER BİLGİSAYAR KURSU. Sistem ve Ağ Uzmanlığı Eğitimi İçeriği ÖNDER BİLGİSAYAR KURSU Sistem ve Ağ Uzmanlığı Eğitimi İçeriği BÖLÜM 1 KİŞİSEL BİLGİSAYAR DONANIMI 1.1. Kişisel Bilgisayarlar ve Uygulamalar Bilgisayarların Kullanım Şekli ve Yeri Bilgisayar Tipleri (Sunucular,

Detaylı

Yeni Nesil Ağ Güvenliği

Yeni Nesil Ağ Güvenliği Yeni Nesil Ağ Güvenliği Ders 6 Mehmet Demirci 1 Bugün Taşıma katmanı güvenliği (TLS, SSL) İnternet katmanı güvenliği (IPSec) Kablosuz bağlantı güvenliği Güvenlik duvarları 2 SSL/TLS SSL ilk olarak Netscape

Detaylı

BİH 605 Bilgi Teknolojisi Bahar Dönemi 2015

BİH 605 Bilgi Teknolojisi Bahar Dönemi 2015 BİH 605 Bilgi Teknolojisi Bahar Dönemi 2015 Ders- 12 Bilgisayar Ağları Yrd. Doç. Dr. Burcu Can Buğlalılar Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Bilgisayar Katmanları İçerik Bilgisayar ağı nedir? Yerel alan ağları

Detaylı

7 Uygulama 6. Sunum 5 Oturum Taşıma. 4 Ara katman- Yazılım ve donanım arası 3. Ağ Veri iletim. 2 Ağ Grubu-Donanım 1. Fiziksel. Uygulama Grubu-Yazılım

7 Uygulama 6. Sunum 5 Oturum Taşıma. 4 Ara katman- Yazılım ve donanım arası 3. Ağ Veri iletim. 2 Ağ Grubu-Donanım 1. Fiziksel. Uygulama Grubu-Yazılım OSI Modeli Farklı bilgisayarların i l ve standartların gelişmesi ile sorunların ortaya çıkması nedeniyle ISO (International Organization for Standardization), OSI (Open Systems Interconnection) modelini

Detaylı

VoIP/SIP Ağları ve Güvenlik. Melih Taş & Hakan Tolgay

VoIP/SIP Ağları ve Güvenlik. Melih Taş & Hakan Tolgay VoIP/SIP Ağları ve Güvenlik Melih Taş & Hakan Tolgay Bilgisayar mühendisi Ben kimim? Telekom sektöründe 6 yıl Core Gateways SIP Tasarım/Projeler (HD video yayını, VoIP güvenliği, vb) Boş vakitlerimde ağ

Detaylı

Serdar SEVİL. TCP/IP Protokolü

Serdar SEVİL. TCP/IP Protokolü Serdar SEVİL TCP/IP Protokolü TCP/IP TCP/IP nin tarihi ARPANET ile başlayan Internetin tarihidir. Adreslerin dağıtımı NIC (Network Information Center) tarafından yapılır. Türkiye de ise bunu ODTÜ-TUBİTAK

Detaylı

AĞ HİZMETLERİ. Öğr.Gör.Volkan ALTINTAŞ. Version 4.0

AĞ HİZMETLERİ. Öğr.Gör.Volkan ALTINTAŞ. Version 4.0 AĞ HİZMETLERİ Öğr.Gör.Volkan ALTINTAŞ Version 4.0 İSTEMCİ SUNUCU İLİŞKİSİ İnsanlar her gün başkalarıyla iletişim kurmak ve rutin görevlerini yerine getirmek için ağ ve İnternet üzerinden sağlanan hizmetleri

Detaylı

Đstanbul Teknik Üniversitesi Bilgi Đşlem Daire Başkanlığı. 9 Kasim 2007 INET-TR Ankara

Đstanbul Teknik Üniversitesi Bilgi Đşlem Daire Başkanlığı. 9 Kasim 2007 INET-TR Ankara IPV6 TÜNELLEME TEKNĐKLERĐ Gökhan AKIN gokhan.akin@itu.edu.tr Asım GÜNEŞ asim.gunes@itu.edu.tr Đstanbul Teknik Üniversitesi Bilgi Đşlem Daire Başkanlığı 9 Kasim 2007 INET-TR Ankara IPV6 Tünelleme AMAÇ:

Detaylı

Ağ Yönetiminin Fonksiyonel Mimarisi

Ağ Yönetiminin Fonksiyonel Mimarisi Bölüm 7 Ağ Yönetimi Ağ Yönetiminin Fonksiyonel Mimarisi a) Performans (Performance) Yönetimi b) Sistem Ayarları (Configuration) Yönetimi c) Hesap (Account) t)yönetimi i d) Hata (Fault) Yönetimi e) Güvenlik

Detaylı

Internet in Kısa Tarihçesi

Internet in Kısa Tarihçesi TCP/IP Internet in Kısa Tarihçesi İlk geniş alan ağı olan ARPANET 1960 lı yılların ortasında askeri amaçlarla ortaya çıktı. Problem: Nükleer bir savaş esnasında telefon hatlarının çoğunun tahrip olması

Detaylı

Internetin Yapı Taşları

Internetin Yapı Taşları Internetin Yapı Taşları Ali Erdinç Köroğlu III. Linux ve Özgür Yazılım Şenliği 13 Mayıs 200 Milli Kütüphane - Ankara Internetin Yapı Taşları OSI Katmanı TCP Katmanı IP Katmanı IP Adresleme IP Sınıfları

Detaylı

ULAKNET VoIP Servisi ve VoIP Çalışma Grubu

ULAKNET VoIP Servisi ve VoIP Çalışma Grubu ULAKNET VoIP Servisi ve VoIP Çalışma Grubu Neşe Kaptan Koç III. ULAKNET Çalıştayı ve Eğitimi Adnan Menderes Üniversitesi Didim MYO/Aydın 31 Mayıs - 3 Haziran 2009 Gündem VoIP nedir? VoIP için Kullanılan

Detaylı

AĞ SĠSTEMLERĠ. Öğr. Gör. Durmuş KOÇ

AĞ SĠSTEMLERĠ. Öğr. Gör. Durmuş KOÇ AĞ SĠSTEMLERĠ Öğr. Gör. Durmuş KOÇ Ağ Ġletişimi Bilgi ve iletişim, bilgi paylaşımının giderek önem kazandığı dijital dünyanın önemli kavramları arasındadır. Bilginin farklı kaynaklar arasında transferi,

Detaylı

BİLGİSAYAR AĞLARI VE İLETİŞİM

BİLGİSAYAR AĞLARI VE İLETİŞİM Hafta 6: IP Adresleme ve Yönlendirme BİLGİSAYAR AĞLARI VE İLETİŞİM 1. IP Adresleme ve Alt Ağlar (Subnets) 1. IP Adres Sınıfları 1. A sınıfı Adresler 2. B Sınıfı Adresler 3. C sınıfı Adresler 4. D Sınıfı

Detaylı

Alt Ağ Maskesi (Subnet Mask)

Alt Ağ Maskesi (Subnet Mask) TCP/IP (Devam) Alt Ağ Maskesi (Subnet Mask) Ağdaki iki bilgisayarın veya cihazın aynı ağda olduklarını anlamalarını sağlar. Sınıf IP adres Ağ No Host No Ağ bit sayısı Host bit sayısı Varsayılan Ağ Maskesi

Detaylı

BLM 6196 Bilgisayar Ağları ve Haberleşme Protokolleri

BLM 6196 Bilgisayar Ağları ve Haberleşme Protokolleri BLM 6196 Bilgisayar Ağları ve Haberleşme Protokolleri Simple Network Management Protocol (SNMP) 22.12.2016 Mustafa Cihan Taştan 16505002 1 İçerik SNMP Nedir? Ne Amaçla Kullanılır? SNMP Çalışma Yapısı SNMP

Detaylı

Bölüm 12: UDP ve TCP. 12.1 UDP (User Datagram Protocol)

Bölüm 12: UDP ve TCP. 12.1 UDP (User Datagram Protocol) Bölüm 12: UDP ve TCP Türkçe (İngilizce) karşılıklar Bağlantısız (connectionless) Connection-oriented (bağlantı temelli) Veri dizisi (data stream) Soket (socket) Alındı (acknowledgment) Üç yollu el sıkışma

Detaylı

İPv4 İLE İPv6 PROTOKOLLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI VE KURUMSAL VERİ GÜVENLİĞİNİN İPV6 İLE SAĞLANMASI

İPv4 İLE İPv6 PROTOKOLLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI VE KURUMSAL VERİ GÜVENLİĞİNİN İPV6 İLE SAĞLANMASI GAZİ ÜNİVERSİTESİ BİLİŞİM ENSTİTÜSÜ Bilişim Sistemleri Bölümü İPv4 İLE İPv6 PROTOKOLLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI VE KURUMSAL VERİ GÜVENLİĞİNİN İPV6 İLE SAĞLANMASI Sunu Planı Giriş İPv4 ile İPv6 Karşılaştırması

Detaylı

IPv6 Saldırı Araçları ve IPv6-GO Uygulamaları. Emre YÜCE - TÜBİTAK ULAKBİM 6 Mayıs 2010

IPv6 Saldırı Araçları ve IPv6-GO Uygulamaları. Emre YÜCE - TÜBİTAK ULAKBİM 6 Mayıs 2010 IPv6 Saldırı Araçları ve IPv6-GO Uygulamaları Emre YÜCE - TÜBİTAK ULAKBİM 6 Mayıs 2010 Sunum İçeriği Kısaca IPv6 Ulusal IPv6 Protokol Altyapısı Tasarımı ve Geçişi Projesi IPv6 Geliştirme Ortamı (IPv6-GO)

Detaylı

Bilgisayar Ağları. Ağı oluşturan cihazlar. Coğrafi koşullara göre ağın sınıflandırılması (LAN, MAN, WAN)

Bilgisayar Ağları. Ağı oluşturan cihazlar. Coğrafi koşullara göre ağın sınıflandırılması (LAN, MAN, WAN) Ag Teknolojileri Bilgisayar Ağları Bir bilgisayar ağı, iki veya daha fazla bilgisayarın bir iletişim aracı üzerinden(kablolu veya kablosuz), tüm iletişim, yazılım ve donanım bileşenleri ile birlikte bağlanarak

Detaylı

TCP / IP NEDİR? TCP / IP SORUN ÇÖZME

TCP / IP NEDİR? TCP / IP SORUN ÇÖZME TCP / IP NEDİR? TCP / IP SORUN ÇÖZME İki ya da daha fazla bilgisayarın birbirleriyle haberleşmesi için protokollere ihtiyaçları vardır. Bu ihtiyaçlar doğrultusunda Uluslararası Standartlar Organizasyonu

Detaylı

HAFTA-3 ARP (Address Resolution Protocol) (Adres Çözümleme Protokolü)

HAFTA-3 ARP (Address Resolution Protocol) (Adres Çözümleme Protokolü) HAFTA-3 ARP (Address Resolution Protocol) (Adres Çözümleme Protokolü) BİLİNMESİ GEREKEN BAZI DONANIMLAR SWITCH HUB ROUTER HUB-SWITCH Hub ve Switch bilgisayarları birbirleri ile iletişim kurmak ve birbirine

Detaylı

Ağ Temelleri. Murat Ozdemir Ondokuz Mayıs Üniversitesi Bilgi İşlem Daire Başkanı 15 Ocak 2013. Ref: HNet.23

Ağ Temelleri. Murat Ozdemir Ondokuz Mayıs Üniversitesi Bilgi İşlem Daire Başkanı 15 Ocak 2013. Ref: HNet.23 Ağ Temelleri Murat Ozdemir Ondokuz Mayıs Üniversitesi Bilgi İşlem Daire Başkanı 15 Ocak 2013 Ref: HNet.23 Ağ Nedir Ağ, iki yada daha fazla cihazın kablolu veya kablosuz olarak birbirleri ile belirli protokoller

Detaylı

03/03/2015. OSI ve cihazlar. Ağ Donanımları Cihazlar YİNELEYİCİ (REPEATER) YİNELEYİCİ (REPEATER) Yineleyici REPEATER

03/03/2015. OSI ve cihazlar. Ağ Donanımları Cihazlar YİNELEYİCİ (REPEATER) YİNELEYİCİ (REPEATER) Yineleyici REPEATER Ağ Donanımları Cihazlar OSI ve cihazlar OSI Katmanı Uygulama Sunum Oturum Taşıma Ağ Veri İletim Fiziksel Cihaz Yönlendirici (Router) Katman 3 Switch Köprü (Bridge) Katman 2 Switch NIC, Yineleyici (Repeater)

Detaylı

İNFOSET İNFOSET Ses Kayıt Sistemi v2.0. Sistem Kataloğu

İNFOSET İNFOSET Ses Kayıt Sistemi v2.0. Sistem Kataloğu İNFOSET İNFOSET Ses Kayıt Sistemi v2.0 Sistem Kataloğu İ N F O S E T S E S K A Y I T S İ S T E M İ V 2. 0 Sistem Kataloğu İnfoset Yazılım Marmara Cad.Yüksel Sok. 6/7 Pendik-İstanbul Telefon 216 379 81

Detaylı

Ağ Temelleri Semineri. erbil KARAMAN

Ağ Temelleri Semineri. erbil KARAMAN Ağ Temelleri Semineri erbil KARAMAN Gündem 1. 1. İnternet 2. 2. TCP // IP IP 3. 3. Ağ Analizi 4. 4. Ağ Güvenliği internet Yeni Varoluş Habitatı Bilgi Hız Özgürlük Dönüşüm iletişim Alış Veriş İnternet bağlantısı

Detaylı

IPv6 Başlığında Bulunan Akış Etiketi Alanının Kullanım Yaklaşımları. Okt. Sadettin DEMİR Yrd. Doç. Dr. İbrahim Özçelik

IPv6 Başlığında Bulunan Akış Etiketi Alanının Kullanım Yaklaşımları. Okt. Sadettin DEMİR Yrd. Doç. Dr. İbrahim Özçelik IPv6 Başlığında Bulunan Akış Etiketi Alanının Kullanım Yaklaşımları Okt. Sadettin DEMİR Yrd. Doç. Dr. İbrahim Özçelik GİRİŞ İnternet mimarisi paket anahtarlamalı ağlar üzerinde best effort tabir edilen,

Detaylı

5651 ve 5070 Sayılı Kanun Tanımlar Yükümlülükler ve Sorumluluklar Logix v2.3 Firewall. Rekare Bilgi Teknolojileri

5651 ve 5070 Sayılı Kanun Tanımlar Yükümlülükler ve Sorumluluklar Logix v2.3 Firewall. Rekare Bilgi Teknolojileri 5651 ve 5070 Sayılı Kanun Tanımlar Yükümlülükler ve Sorumluluklar Logix v2.3 Firewall 5651 Sayılı Kanun Kanunun Tanımı : İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen

Detaylı

Meşrutiyet Caddesi 12/10 06540 Kızılay/ANKARA T: +90 (312) 417 0 254 info@cliguru.com

Meşrutiyet Caddesi 12/10 06540 Kızılay/ANKARA T: +90 (312) 417 0 254 info@cliguru.com ICND1 - Interconnecting Cisco Network Devices-1 1. Basit Ağ oluşturma Ağ Fonksiyonları Ağ Güvenliği Bilgisayardan bilgisayara iletişim modeli TCP/IP's İnternet Katmanı TCP/IP's Taşıma Katmanı Paket İletim

Detaylı

OpenScape 4000 V7. Kurumsal Çözümler Her Zaman Fark Yaratır Ocak 2014

OpenScape 4000 V7. Kurumsal Çözümler Her Zaman Fark Yaratır Ocak 2014 OpenScape 4000 V7 Kurumsal Çözümler Her Zaman Fark Yaratır Ocak 2014 OpenScape 4000 V7 Hibrit Dağıtık Yapı Örneği OpenScape 4000 V7 SoftGate IPDA AP 3700 OpenScape Access 3 OpenScape 4000 V7 Sanal Dağıtık

Detaylı

IPv4 Teknolojisi ile IPv6 Teknolojisinin Performanslarının Karşılaştırılması

IPv4 Teknolojisi ile IPv6 Teknolojisinin Performanslarının Karşılaştırılması Teknolojisi ile IPv6 Teknolojisinin Performanslarının Karşılaştırılması Melek Soyhan, N. Özlem Ünverdi Yıldız Teknik Üniversitesi, Elektronik ve Haberleşme Mühendisliği Bölümü, İstanbul meleksoyhan@gmail.com,

Detaylı

Mobil Cihazlardan Web Servis Sunumu

Mobil Cihazlardan Web Servis Sunumu Mobil Cihazlardan Web Servis Sunumu Özlem Özgöbek Ege Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü 2010 İnternet erişiminin yaygınlaşması ve artık mobil cihazlar üzerinden bile yüksek hızlı veri iletişimine

Detaylı

OPNET PROJECT EDİTÖRDE. Doç. Dr. Cüneyt BAYILMIŞ

OPNET PROJECT EDİTÖRDE. Doç. Dr. Cüneyt BAYILMIŞ BSM 532 KABLOSUZ AĞLARIN MODELLEMESİ VE ANALİZİ OPNET PROJECT EDİTÖRDE UYGULAMA GELİŞTİRME - 2-1 OPNET MODELER PROJE EDİTÖRDE UYGULAMA GELİŞTİRME Applications Profiles Kullanımı 2 Aşağıdaki Ağı Project

Detaylı

22/03/2016. OSI and Equipment. Networking Hardware YİNELEYİCİ (REPEATER) YİNELEYİCİ (REPEATER) Yineleyici. Hub

22/03/2016. OSI and Equipment. Networking Hardware YİNELEYİCİ (REPEATER) YİNELEYİCİ (REPEATER) Yineleyici. Hub OSI and Equipment Networking Hardware Networking hardware may also be known as network equipment or computer networking devices. OSI Layer Uygulama Sunum Oturum Taşıma Ağ Veri İletim Fiziksel Equipment

Detaylı

Bilg-101. Bölüm 6. Bilgisayar Ağları. Ne Öğreneceğiz? Bilgisayar Ağı Nedir?

Bilg-101. Bölüm 6. Bilgisayar Ağları. Ne Öğreneceğiz? Bilgisayar Ağı Nedir? Bilg-101 Bölüm 6 Bilgisayar Ağları 2006 Prentice-Hall, Inc Slide 1 Ne Öğreneceğiz? Bilgisayar Ağı Bilgisayar Ağlarının Avantaj ve Dezavantajları Bilgisayar Ağlarında Protokol ün önemi Ağ Çeşitleri Yerel

Detaylı

Data Communications. Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü. 2. Ağ Modelleri

Data Communications. Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü. 2. Ağ Modelleri Veri İletişimi Data Communications Suat ÖZDEMİR Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü 2. Ağ Modelleri Ağ Modelleri Bir ağ ğ bir noktadan diğer bir noktaya veri ileten donanım ve yazılımların

Detaylı

VOIP. Voice Over Internet Protocol (Internet Protokolü Üzerinden Ses) SEBAHAT111TİN GÜÇLÜ FIRAT ÜNİVERSİTESİ YAZILIM MÜHENDİSLİĞİ 1

VOIP. Voice Over Internet Protocol (Internet Protokolü Üzerinden Ses) SEBAHAT111TİN GÜÇLÜ FIRAT ÜNİVERSİTESİ YAZILIM MÜHENDİSLİĞİ 1 VOIP Voice Over Internet Protocol (Internet Protokolü Üzerinden Ses) 16541905 SEBAHAT111TİN GÜÇLÜ FIRAT ÜNİVERSİTESİ YAZILIM MÜHENDİSLİĞİ 1 VOIP NEDİR Açılımı; "Voice Over Internet Protocol" yani "Internet

Detaylı

TCP/IP protokol kümesini tanımlamak. Bu protokol kümesindeki katmanları sıralamak.

TCP/IP protokol kümesini tanımlamak. Bu protokol kümesindeki katmanları sıralamak. TCP/IP Modeli 2/66 TCP/IP protokol kümesini tanımlamak. Bu protokol kümesindeki katmanları sıralamak. OSI modeli ile TCP/IP modeli arasındaki benzerlik ve farklılıkları tanımlamak. 2 3/66 Ağ üzerinde iki

Detaylı

Tarzan: A Peer-to-Peer Anonymizing Network Layer 1 EMRE YESĐRCĐ 2 KONULAR Giriş Anonimlik Nedir? Tasarım ve Hedefler Kural Tanımı Kodlama Sonuç 3 Giriş Tarzan her düğümünde bir karıştırıcı olan bir peer

Detaylı

Doç. Dr. Cüneyt BAYILMIŞ

Doç. Dr. Cüneyt BAYILMIŞ BSM 460 KABLOSUZ ALGILAYICI AĞLAR 1 BSM 460 KABLOSUZ ALGILAYICI AĞLAR 2. Hafta MAKİNELER ARASI İLETİŞİM (Machine-to-Machine Communication, M2M) 2 Giriş Bilgi ve iletişim teknolojileri alanında en önemli

Detaylı

BÖLÜM 7. Telekomünikasyon, İnternet ve, Kablosuz Teknoloji. Doç. Dr. Serkan ADA

BÖLÜM 7. Telekomünikasyon, İnternet ve, Kablosuz Teknoloji. Doç. Dr. Serkan ADA BÖLÜM 7 Telekomünikasyon, İnternet ve, Kablosuz Teknoloji Doç. Dr. Serkan ADA Bilgisayar Ağı Nedir? En yalın haliyle ağ, iki veya daha fazla birbirine bağlı bilgisayardan oluşur. Bilgisayar Ağı Nedir?

Detaylı

Şekil 9.1 IP paket yapısı

Şekil 9.1 IP paket yapısı Bölüm 9 : IP PAKET YAPISI ve IP ADRESLEME Türkçe (İngilizce) karşılıklar Satır (word in IP) Tanıtıcı (identification) Parça no (Fragment offset) Yaşam süresi (Time-to-live) Başlık sınaması (Header checksum)

Detaylı

BİLGİSAYAR AĞLARI VE İLETİŞİM

BİLGİSAYAR AĞLARI VE İLETİŞİM Hafta 7: BİLGİSAYAR AĞLARI VE İLETİŞİM 1. Kablosuz Ağ Temelleri 2. Kablosuz Bir Ağın Kurulumu 1. Kablosuz Ağ Kurulum Bileşenleri 2. Kablosuz Ağ Destek Araçları 3. Kablosuz Ağ Yapılandırması 1. Kablosuz

Detaylı

BSM 532 KABLOSUZ AĞLARIN MODELLEMESİ VE ANALİZİ OPNET MODELER

BSM 532 KABLOSUZ AĞLARIN MODELLEMESİ VE ANALİZİ OPNET MODELER BSM 532 KABLOSUZ AĞLARIN MODELLEMESİ VE ANALİZİ OPNET MODELER Yazılımı ve Genel Özellikleri Doç.Dr. Cüneyt BAYILMIŞ Kablosuz Ağların Modellemesi ve Analizi 1 OPNET OPNET Modeler, iletişim sistemleri ve

Detaylı

IP üzerinden Ses Đletimi VoIP(Voice over IP)

IP üzerinden Ses Đletimi VoIP(Voice over IP) IP üzerinden Ses Đletimi VoIP(Voice over IP) Devre anahtarlamalı ağda telefon hizmeti PSTN Signalling System 7 Veri bağlantısı STP Yerel Çevrim Trunk Kullanıcı A Kullanıcı B Class 5 Santral Central Office

Detaylı

Ayni sistem(host) üzerinde IPC. Ağ(network) aracılığı ile IPC

Ayni sistem(host) üzerinde IPC. Ağ(network) aracılığı ile IPC Ayni sistem(host) üzerinde IPC Prosesler Host P 1 P 2 P 3 IPC mekanizması OS kernel Ağ(network) aracılığı ile IPC Host A Host B Host C P 1 P 2 P 3 Ağ(Network) 1 Temel TCP/IP protokolleri OSI katmanları(layers)

Detaylı

Öğr. Gör. Ümit ATİLA

Öğr. Gör. Ümit ATİLA Öğr. Gör. Ümit ATİLA Internette her bilgisayarın bir IP (ınternet protokol) adresi vardır. Bir bilgisayarın IP adresi varsa internet üzerindeki tüm bilgisayarlar bu adresi kolayca bulabilir. Ancak bu rakamları

Detaylı

Antalya Tıp Bilişim Kongresi Kasım Can AKSOY IT Network (CTO / STL)

Antalya Tıp Bilişim Kongresi Kasım Can AKSOY IT Network (CTO / STL) Can AKSOY IT Network (CTO / STL) can.aksoy@sisoft.com.tr SisoftHealthCare Technology Mobilite Apple iphone Apple ipad IP-Phone Tablet PC Android Windows CE Sisoft Hastane Bilgi Sistemi Sağlık bilgi sistemleri

Detaylı

BIL411 - BİLGİSAYAR AĞLARI LABORATUVARI

BIL411 - BİLGİSAYAR AĞLARI LABORATUVARI BIL411 - BİLGİSAYAR AĞLARI LABORATUVARI ITS-101A INTERNET EĞİTİM SİSTEMİ TCP/IP THE DOMAIN NAME SYSTEM (ALAN ADI SİSTEMİ) İstanbul Ticaret Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Araş. Gör. Can EYÜPOĞLU

Detaylı

İsimler : Köksal İçöz, Çağdaş Yürekli, Emre Uzun, Mustafa Ünsal Numaralar : 040090295, 040080459, 040090275, 040090282 Grup No : E-1

İsimler : Köksal İçöz, Çağdaş Yürekli, Emre Uzun, Mustafa Ünsal Numaralar : 040090295, 040080459, 040090275, 040090282 Grup No : E-1 EHB 481 Temel Haberleşme Sistemleri Tasarım ve Uygulamaları 2014-2015 Güz Yarıyılı Proje Aşama Raporu:. Aşama Standardizasyon Çalışmalarını İncelemesi Aşama : Aktivitenin Çıktıları İsimler : Köksal İçöz,

Detaylı

EKLER EK 12UY0106-5/A4-1:

EKLER EK 12UY0106-5/A4-1: Yayın Tarihi: 26/12/2012 Rev. :01 EKLER EK 12UY0106-5/A4-1: nin Kazandırılması için Tavsiye Edilen Eğitime İlişkin Bilgiler Bu birimin kazandırılması için aşağıda tanımlanan içeriğe sahip bir eğitim programının

Detaylı

Ağ Donanımları NIC. Modem. Modem. Ağ Cihazları (Aktif Cihazlar) Repeater (Yineleyici) 03.03.2013

Ağ Donanımları NIC. Modem. Modem. Ağ Cihazları (Aktif Cihazlar) Repeater (Yineleyici) 03.03.2013 Ağ Donanımları NIC Kartlar NIC, Modem Ağ Cihazları (Aktif Cihazlar) Repeater,, Access Point (Wireless), Transceiver, Bridge, Switch, Router NIC (Network Interface Card) Ağ Arabirim(arayüz) Kartı Bilgisayarı

Detaylı

IPV6'DA MULTICAST KRİTİĞİ

IPV6'DA MULTICAST KRİTİĞİ IPV6'DA MULTICAST KRİTİĞİ Gökhan Akın - Mehmet Burak Uysal - Enis Karaarslan İstanbul Teknik Üniversitesi / Bilgi İşlem Daire Bşk. Muğla Üniversitesi / Bilgisayar Müh. Bölümü AKADEMİK BİLİŞİM 2011 / İNÖNÜ

Detaylı

IPv6 Güvenliği. Emre YÜCE - TÜBİTAK ULAKBİM 2 Haziran 2010

IPv6 Güvenliği. Emre YÜCE - TÜBİTAK ULAKBİM 2 Haziran 2010 IPv6 Güvenliği Emre YÜCE - TÜBİTAK ULAKBİM 2 Haziran 2010 Sunum İçeriği Kısaca IPv6 IPv6 Saldırı IPv4 ile benzerlik gösteren saldırılar IPv6 ya özgü saldırılar Ağ tarama ve Keşif (Reconnaissance) yöntemleri

Detaylı

Elbistan Meslek Yüksek Okulu 2014 2015 GÜZ Yarıyılı. 16-17 EKi. 2012 Salı, Çarşamba Öğr. Gör. Murat KEÇECĠOĞLU

Elbistan Meslek Yüksek Okulu 2014 2015 GÜZ Yarıyılı. 16-17 EKi. 2012 Salı, Çarşamba Öğr. Gör. Murat KEÇECĠOĞLU Elbistan Meslek Yüksek Okulu 2014 2015 GÜZ Yarıyılı 16-17 EKi. 2012 Salı, Çarşamba Öğr. Gör. Murat KEÇECĠOĞLU TCP/IP PROTOKOL GRUBU Protokol belirli bir işi düzenleyen kurallar kümesidir. Ağ protokolleri

Detaylı

Öğr.Gör. Gökhan TURAN www.gokhanturan.com.tr. Gölhisar Meslek Yüksekokulu

Öğr.Gör. Gökhan TURAN www.gokhanturan.com.tr. Gölhisar Meslek Yüksekokulu Öğr.Gör. Gökhan TURAN www.gokhanturan.com.tr Gölhisar Meslek Yüksekokulu İnternet Nedir? Internet, birçok bilgisayar sisteminin birbirine bağlı olduğu, dünya çapında yaygın olan ve sürekli büyüyen bir

Detaylı

Bilgisayar Ağı Nedir?

Bilgisayar Ağı Nedir? Bilgisayar Ağı Nedir? İki veya daha fazla bilgisayarın bir araya gelerek belirli bir protokol altında iletişimde bulundukları yapıya bilgisayar ağı denir. Protokol, ağ bileşenlerinin birbiri ile nasıl

Detaylı

VoIP Sistemleri. Voice Over Internet Protocol

VoIP Sistemleri. Voice Over Internet Protocol VoIP VoIP VoIP Sistemleri Voice Over Internet Protocol Temel Bilgiler PSTN (Public Switched Telephone Network): Telekom operatörlerinin, dünya genelinde temel iletişim hizmeti sunmak için kullandıkları

Detaylı

Bölüm 28 ve 29 : İstemci Sunucu Etkileşimi ve Soket API sine Giriş. Internet Protokolleri ve Ağ Uygulamaları. Internet Protokolleri Üzerinden İletişim

Bölüm 28 ve 29 : İstemci Sunucu Etkileşimi ve Soket API sine Giriş. Internet Protokolleri ve Ağ Uygulamaları. Internet Protokolleri Üzerinden İletişim Bölüm 28 ve 29 : İstemci Sunucu Etkileşimi ve Soket API sine Giriş Kaynak : Douglas E. Comer, Computer Networks and Internets With Internet Applications, 4. Baskı, 2004, Prentice Hall Hazırlayan : Tacettin

Detaylı

Temel VoIPve XpeechVoIPGateway Teknik Ürün Eğitimleri. İstanbul, Bircom 25 ŞUBAT 2012

Temel VoIPve XpeechVoIPGateway Teknik Ürün Eğitimleri. İstanbul, Bircom 25 ŞUBAT 2012 Temel VoIPve XpeechVoIPGateway Teknik Ürün Eğitimleri Serkan ER Destek Operasyonları Ekip Lideri Servis ve Kanal Yönetimi İstanbul, Bircom 25 ŞUBAT 2012 Ajanda Network ( AĞ ) Nedir IP Nedir VoIPNedir VoIPGW

Detaylı

NGN ve VoIP Ağları Güvenlik Denetimi

NGN ve VoIP Ağları Güvenlik Denetimi NGN ve VoIP Ağları Güvenlik Denetimi Fatih Özavcı Bilgi Güvenliği Araştırmacısı ve Danışmanı fatih.ozavci at viproy.com viproy.com/fozavci # whois Bilgi Güvenliği Danışmanı @ Viproy / Turkey 10+ Yıl Sistem

Detaylı

Gündem. VLAN nedir? Nasıl Çalışır? VLAN Teknolojileri

Gündem. VLAN nedir? Nasıl Çalışır? VLAN Teknolojileri VLAN Kavramı Gündem VLAN nedir? Nasıl Çalışır? VLAN Teknolojileri Paylaşılan LAN sınırlamaları Kullanıcılar fiziksel olarak sınırlı Altağlar Hub lara bağlı Kullanıcılar yerlere guruplu Bir segmette güvenlik

Detaylı

BİLGİSAYAR AĞLARI. «Uygulama Katmanı»

BİLGİSAYAR AĞLARI. «Uygulama Katmanı» BİLGİSAYAR AĞLARI «Uygulama Katmanı» İÇİNDEKİLER TCP/IP ve OSI Modeli TCP/IP Modeli Neden TCP/IP Modeli TCP/IP Modeli (Protokolü)Katmanları OSI Modeli Neden OSI Modeli OSI Modeli Katmanları OSI ve TCP

Detaylı

İleri Düzey Bilgisayar Ağları

İleri Düzey Bilgisayar Ağları İleri Düzey Bilgisayar Ağları Ders 5 İnternet te Ses ve Görüntü Transferi İçerik Dağıtım Ağları ve Eşler Arası Ağlar Mehmet Demirci 1 Bugün Multimedia Streaming İçerik Dağıtım Ağları (CDN) Eşler arası

Detaylı

P-661HNU F1 ve P-660HNU F1 QoS Yönetimi

P-661HNU F1 ve P-660HNU F1 QoS Yönetimi P-661HNU F1 ve P-660HNU F1 QoS Yönetimi Ürünümüzde QoS nasıl çalışır? Ürünlerimiz mekanizma gereği paket iletim istikametini dikkate alır ve Tampon Yönetim(Buffer Management) algoritması olarak Drop Tail

Detaylı

Yeni Nesil IP Protokolü (IPv6) ve Güvenlik

Yeni Nesil IP Protokolü (IPv6) ve Güvenlik Yeni Nesil IP Protokolü (IPv6) ve Güvenlik Onur BEKTAŞ (onur at ulakbim.gov.tr) Murat SOYSAL (msoysal at ulakbim.gov.tr) 23/12/2006 InetTR 1 İçerik IPv6 Tanıtım, Giriş. IPv6 nın güvenlik yönünden artıları.

Detaylı

1.Mailbox Server Role:

1.Mailbox Server Role: Exchange Server 2007 Role bazlı mimarisi ile organizasyonda ki mail trafiğini sağlamak için farklı sunucular üzerine farklı işlevselliğin dağıtılması ile karşımıza çıkıyor.daha önceki Exchange Server 2003

Detaylı

Bölüm. Internet: Dayandığı Teknik Temeller

Bölüm. Internet: Dayandığı Teknik Temeller Bölüm Internet: Dayandığı Teknik Temeller 8 Bilgisayar Ağları Temelleri İletişim Ağları Yapısal Modeli Bu bölümde bilgisayar ağlarının birbirleri ile olan iletişimi (internetworking) konusunda bazı temel

Detaylı

1.GÜÇ HATLARINDA HABERLEŞME NEDİR?

1.GÜÇ HATLARINDA HABERLEŞME NEDİR? 1.GÜÇ HATLARINDA HABERLEŞME NEDİR? Güç hattı haberleşmesi, verinin kurulu olan elektrik hattı şebekesi üzerinden taşınması tekniğidir. Sistem mevcut elektrik kablolarını kullanarak geniş bantlı veri transferi

Detaylı

TCP/IP Modeli. TCP/IP protokol kümesini tanımlamak. Bu protokol kümesindeki katmanları sıralamak.

TCP/IP Modeli. TCP/IP protokol kümesini tanımlamak. Bu protokol kümesindeki katmanları sıralamak. TCP/IP Modeli 2/66 TCP/IP protokol kümesini tanımlamak. Bu protokol kümesindeki katmanları sıralamak. OSI modeli ile TCP/IP modeli arasındaki benzerlik ve farklılıkları tanımlamak. 2 1 3/66 Ağ üzerinde

Detaylı

Elbistan Meslek Yüksek Okulu GÜZ Yarıyılı Kas Salı, Çarşamba Öğr. Gör. Murat KEÇECİOĞLU

Elbistan Meslek Yüksek Okulu GÜZ Yarıyılı Kas Salı, Çarşamba Öğr. Gör. Murat KEÇECİOĞLU Elbistan Meslek Yüksek Okulu 2012 2013 GÜZ Yarıyılı 13-14 Kas. 2012 Salı, Çarşamba Öğr. Gör. Murat KEÇECİOĞLU Address Resulation Protokol Adres Çözümleme Protokolüdür. IP Adresi Donanım Adresi (MAC) Address

Detaylı

Bilgisayar Programcılığı

Bilgisayar Programcılığı Bilgisayar Programcılığı Uzaktan Eğitim Programı e-bġlg 121 AĞ TEKNOLOJĠLERĠNĠN TEMELLERĠ Öğr. Gör. Bekir Güler E-mail: bguler@fatih.edu.tr Hafta 6: Ağ (Network) katmanı II 4.4 İnternet ağ katmanı fonksiyonları

Detaylı

EC-485. Ethernet RS485 Çevirici. İstanbul Yazılım ve Elektronik Teknolojileri

EC-485. Ethernet RS485 Çevirici. İstanbul Yazılım ve Elektronik Teknolojileri EC-485 Ethernet RS485 Çevirici İstanbul Yazılım ve Elektronik Teknolojileri TR+: RS485 TR+ bağlantısı için kullanılır. TR-: RS485 TR- bağlantısı için kullanılır. EC-485, cihazlarınıza veya bilgisayara

Detaylı

Kontrol Đşaretleşmesi

Kontrol Đşaretleşmesi Kontrol Đşaretleşmesi Dinamik değişken yönlendirme, çağrıların kurulması, sonlandırılması gibi ağ fonksiyonlarının gerçekleştirilmesi için kontrol bilgilerinin anahtarlama noktaları arasında dağıtılması

Detaylı

BILGİSAYAR AĞLARI. Hakan GÖKMEN tarafından hazırlanmıştır.

BILGİSAYAR AĞLARI. Hakan GÖKMEN tarafından hazırlanmıştır. BILGİSAYAR AĞLARI Bilgisayar Ağı Nedir? En az iki bilgisayarın kaynakları ve bilgileri paylaşmak amacıyla çeşitli şekillerde bağlanması sonucu oluşmuş iletişim altyapısına Bilgisayar Ağı denir. Sizce bilgisayar

Detaylı

CENG 362 Computer Networks (2005) Midterm Exam 1 Çözümleri

CENG 362 Computer Networks (2005) Midterm Exam 1 Çözümleri CENG 362 Computer Networks (2005) Midterm Exam 1 Çözümleri 1. (20 puan) (Hepsi doğru cevaplanırsa 25 puan) Aşağıda verilen her bir ifade için D (Doğru) veya (anlış) şıklarından birini işaretleyin. Doğru

Detaylı

Hazırlayan: Barış Şimşek. Bitirme Çalışması Sunumu. Ocak 2001, Trabzon KTÜ

Hazırlayan: Barış Şimşek. Bitirme Çalışması Sunumu. Ocak 2001, Trabzon KTÜ Hazırlayan: Barış Şimşek Bitirme Çalışması Sunumu Ocak 2001, Trabzon KTÜ Stanford Üniversitesi nde bir öğrenci olan Steve Deering, 1988'de bir proje üzerinde çalışırken multicast'i buldu. Deering bu konudaki

Detaylı

ODTÜ ve ODTÜ KKK VoIP Deneyimleri

ODTÜ ve ODTÜ KKK VoIP Deneyimleri ODTÜ ve ODTÜ KKK VoIP Deneyimleri Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) ve ODTÜ Kuzey Kıbrıs Kampusu Emre Sezginer Ferdi Ayaydın Onur Yurtsever Seniha S. Öztemiz Ulaknet Didim Eğitim ve Çalıştayı Haziran

Detaylı

Kamu Kurum ve Kuruluşları için IPv6'ya Geçiş Planı Ne Gibi Yükümlülükler Getiriyor? Necdet Yücel Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi

Kamu Kurum ve Kuruluşları için IPv6'ya Geçiş Planı Ne Gibi Yükümlülükler Getiriyor? Necdet Yücel Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Kamu Kurum ve Kuruluşları için IPv6'ya Geçiş Planı Ne Gibi Yükümlülükler Getiriyor? Necdet Yücel Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Ajanda IPv6 desteği ne demek? İstemci Layer 2 switch Layer 3 switch

Detaylı