Büyük Selçuklular Döneminde İsfahan ın Siyasî Durumu

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Büyük Selçuklular Döneminde İsfahan ın Siyasî Durumu"
  • Su Kaya
  • 1 yıl önce
  • İzleme sayısı:

Transkript

1 ARAŞTIRMA VE İNCELEME Büyük Selçuklular Döneminde İsfahan ın Siyasî Durumu Nurulah YAZAR a a İslam Tarihi AD, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, Ankara Ge liş Ta ri hi/re ce i ved: Ka bul Ta ri hi/ac cep ted: Bu makale, 2013 yılında Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü nde Prof. Dr. Hasan Kurt danışmanlığında Nurullah YAZAR tarafından hazırlanan Büyük Selçuklu Döneminde İsfahan başlıklı doktora tezinin Siyasî ve Askerî Durum başlıklı III. bölümünden üretilmiştir. Ya zış ma Ad re si/cor res pon den ce: Nurullah YAZAR Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, İslam Tarihi AD, Ankara, TÜRKİYE/TURKEY ÖZET İsfahan ın kuruluşu İran tarihi ile eş kabul edilir. İsfahan, ticarî, ilmî, kültürel ve coğrafî özellikleriyle tarih boyunca en önemli şehirlerden birisi olmuştur. Bu önemli şehir, Tuğrul Bey döneminde Büyük Selçuklu Devleti sınırlarına dâhil edilmiş ve Melikşah döneminden itibaren de devletin payitahtı olmuştur. İsfahan, Büyük Selçuklu Devleti nin başkenti olmasının ardından her açıdan önemli bir şehir haline gelmiştir. Siyasi olaylar İsfahan merkezli gerçekleşmiştir. Bununla birlikte Melikşah ın vefatından sonra yaşanan taht mücadeleleri devleti siyasi istikrarsızlığa sürüklemiştir. Bu çalışmada İsfahan ın Büyük Selçuklar dönemindeki siyasî tarihini ele alınacaktır. Anahtar Kelimeler: İsfahan; Büyük Selçuklular ABSTRACT History of Isfahan considered equivalent with History of Iran. Isfahan, with commercial, scientific, cultural, and geographic features has been one of the most important cities throughout history. This important city, has been included in the limits of the Great Seljuk Empire in the period of Tugrul Bey and from the period of Melikşah being capital of the state. Isfahan, after being capital of Great Saljuqs state has become a major city in every angle. Political events were based in Isfahan. However the throne fights being after the death of Malik Shah, led the state to Political instability. In this study the political history of Isfahan in the period of the Great Seljuks will be discussed. Key Words: Isfahan; Great Saljuqs Journal of Islamic Research 2013;24(1):25-38 üyük Selçuklu Sultanı Tuğrul Bey, Samanîler ve Karahanlılar gibi bölgenin diğer egemen devletleri ile mücadele etmek yerine, askerî seferlerini güçlü bir otoritenin bulunmadığı Horasan Bölgesi nin batısına doğru yöneltti. Bu stratejinin gereği olarak Taberistan, Cürcân, Harezm, Kazvin ve Deylem e hâkim olan Tuğrul Bey, hâkimiyet alanını İsfahan a kadar genişletti. İsfahan bu dönemde sahip olduğu siyasî, iktisadî ve coğrafî birçok özellikten dolayı Fars, Cibâl, Horasan ve Huzistan bölgelerinin kavşak noktası olarak nitelendirilen bir bölgeydi. 1 İsfahan bu esnada Büveyhîler e bağlı Kâkuyîler Devleti nin merkezi konumundaydı. Devletin başında ise, tarihte İbn Kâkaveyh 2 olarak bilinen Copyright 2013 by İslâmî Araştırmalar 1 İbn Havkal, Ebü'l-Kâsım Muhammed b. Havkal el-bağdadî, Suretu l-arz, Matbaatu Berîl, Leyden, 1939, s Kakaveyh Deylemlilerin dilinde dayı demektir ve Mecdü d-devle b. Büveyh in dayısının oğlu olduğu için bu ismi almıştır. Bk. İbnü l-esîr, Ebu l-hasan İzzeddin Ali b. Muhammed b. Abdülkerim, el-kamil fi t-tarih, Beyrut, 1966, IX, 495. Journal of Islamic Research 2013;24(1) 25

2 Nurullah YAZAR Deylem kökenli Alauddevle Muhammed b. Rüstem Düşmanziyâr ( / ) bulunuyordu. Ancak İbn Kâkaveyh in Muharrem 433 / Eylül 1041 de ölümü evlatları arasında iktidar mücadelesinin yaşanmasına giden yolu açtı ve şehirde siyasî anlamda bir kriz yaşanmaya başladı. İsfahan da yaşanan otorite boşluğu Tuğrul Bey in dikkatini çekmiş ve 434 / de mevcut durumu öğrenmek amacıyla, keşif birliği niteliğinde değerlendirebileceğimiz, bir askerî birliği bu şehre göndermiştir. Tuğrul Bey in öncü kuvvetleri İsfahan a bağlı köy ve kasabalardan önemli oranda ganimet elde etmiştir. Bu gelişme üzerine İsfahan ın askerî bir saldırıya direnemeyeceğini anlayan Tuğrul Bey, şehre hâkim olmak amacıyla Rey den hareket etmiştir. 3 Sultan ın üzerine doğru gelmekte olduğunu öğrenen şehrin hâkimi Ebû Mansûr, onun karşısında dayanamayacağını bildiğinden vakit kaybetmeden bağlılığını arz ederek kendisine bir miktar para göndermiştir. Böylelikle Ebû Mansûr, şehir üzerindeki otoritesini de tartışmaya açmamıştır. Kente silah kullanmadan hâkim olan Tuğrul Bey de amacın hâsıl olmasından dolayı şehre gitmekten vazgeçmiş ve yönünü İsfahan ı vergiye bağlamış olan önceki hâkimi Ebû Kâlicâr Gerşasf ın idaresindeki Hemedân a çevirmiştir. 4 Ebû Mansur un siyasî hamlelerinden hareketle, idarî yönden ayakta kalabilmek için güç dengelerine göre hareket etmeyi bir taktik hâline getirdiği anlaşılmaktadır. Bu sebepten dolayı, bazen Tuğrul Bey e itaat arz edip ona tâbi olduğu, bazen de Melik Ebû Kâlicâr ın tarafına geçtiği görülmektedir. 5 İSFAHAN IN BÜYÜK SELÇUKLU HÂKİMİYETİNE GİRMESİ Ebû Mansur un istikrarsız siyasetine son vermek isteyen Tuğrul Bey, Muharrem 442 / Mayıs-Haziran 1050 de kardeşi İbrahim Yınal ın isyanını bastırdıktan sonra âni bir hareketle İsfahan a yönelerek şehri ikinci kez kuşatma altına aldı. Ebû Mansur 3 İbnü l-esîr, el-kâmil, IX, İbnü l-esîr, el-kâmil, IX, İbnü l-esîr, el-kâmil, IX, 562. BÜYÜK SELÇUKLULAR DÖNEMİNDE İSFAHAN IN SİYASÎ DURUMU kuşatmadan en az zarar ile kurtulmak için birtakım girişimlerde bulundu. İlk olarak, Tuğrul Bey e haber gönderip vergi verme teklifi ile itaatini sundu. Ancak Tuğrul Bey, şehrin şartsız bir şekilde teslimini isteyerek anlaşma önerisini reddetti. 6 İlk girişimi başarısız olan Ebû Mansur, bu sefer Abbasî Halifesi Kâim Biemrillah ( / ) tan yardım istedi. Halife, Tuğrul Bey in kendisi üzerindeki siyasî otoritesinden dolayı onunla karşı karşıya gelmek istemediğinden Ebû Mansur un isteğini kabul etmedi. Ancak daha sonra fikir değiştirip Sultan a yazdığı övgü dolu sözler içeren mektup ile İsfahan için hoşgörülü davranması ricasında bulundu. Tuğrul Bey de kendisini, Halife nin isteğini reddetmiş durumuna düşürmemek adına mektuba olumlu yanıt verdi. 7 Esasen kaynaklarımız Halife nin mektubunun ayrıntıları hakkında bilgi vermemektedir. Ancak olayların akışından mektubun içeriği hakkında, Halife nin kuşatmanın kaldırılmasını değil, şehre girdikten sonra halka iyi muamele edilmesini ve şehrin yağmalanmamasını rica ettiği sonucunu çıkarabiliriz. Kuşatma sırasında şehirde tarım yapılamamasından dolayı yiyecek sıkıntısı baş göstermiştir. Kısa süre içerisinde var olan temel ihtiyaç maddelerinin de tükenmesi, İsfahan da yaşam koşullarını iyice ağırlaştırmıştır. Öyle ki, bazı insanlar yakacak ihtiyaçlarını karşılayabilmek adına Ulu Cami nin ahşap kısımlarını sökerken 8, imkân bulanlar Kûhistan, Hûzistan ve Şiraz a göç etmişlerdir. 9 Şartların ağırlaşması şehirde yaşayanlar arasında görüş ayrılıklarının yaşanmasına yol açtı. Özellikle şehrin önde gelen isimlerinden bazıları savunmaya katılmak yerine sahip olduklarını koruma çabası içine girdiler. 10 Bu şartlar altında daha fazla direnemeyeceğini gören Ebû Mansur, yaklaşık 6 İbnü l-esîr, el-kâmil, IX, Gregory Ebu l-ferec, Ebu l-ferec Tarihi, çev. Ömer Rıza Doğrul, T.T.K. Basımevi, Ankara, 1987, I, İbnü l-esîr, el-kâmil, IX, ; Ebu l-fidâ, İsmail b. Ali b. Muhammed, Tarihu Ebu l-fida: el-muhtasar fi Ahbari l-beşer, Darü't-Tıbaati l-amire, 1286, II, Gürgânî, Fahreddin, Vis u Ramin, tsh. Mücteba Mînovî, Tahran, 1314, s Guedy nin Gürganî den naklettiği bu olay elimizde olan baskıda bulunmamaktadır. Guedy de bu bilginin iki farklı baskıdan sadece birisinde bulunduğunu belirtmiştir. Bk., David Durand Guedy, Iranian Elites and Turkish Rulers a History of Isfahan in the Saljuq Period, Routledge, New York, 2010, s. 72, dp Journal of Islamic Research 2013;24(1)

3 BÜYÜK SELÇUKLULAR DÖNEMİNDE İSFAHAN IN SİYASÎ DURUMU bir sene süren kuşatmanın ardından, 11 Muharrem 443 / Mayıs 1051 de şehri Tuğrul Bey e teslim etti Zehebî, Ebû Abdullah Şemseddin Muhammed b. Ahmed b. Osman, Târihü'l-İslâm ve Vefeyâtu'l-Meşâhir ve'l-a'lâm, thk. Ömer Abdüsselam Tedmurî, Dârü'l-Kitâbi'l-Arabi, Beyrut, 1993, XXX, İbnü l-esîr, el-kâmil, c IX, ; Ebu l-fida, II, s. 178; İbnü'l-İbrî, Ebu l- Ferec Barhebraeus Yuhanna, Târihi Muhtasaru d-düvel, thk. Entûn Sâlihânî, Daru ş-şark, Beyrut, 1992, s. 184; Azîmî, Azîmî Tarihi Selçuklular Dönemiyle İlgili Bölümler ( /1038/ /44), Metin, Çeviri, Notlar ve Açıklamalar ile haz.: Ali Sevim, T.T.K. Yayınları, Ankara, 2006, s İbnü'l-İmrânî, Muhammed b. Ali b. Muhammed, el-inba fî Tarihi'l-Hulefa, thk. Kâsım Samerranî, Daru l-âfâki l-arabiyye, Kahire, 1421/2001, s İsfahan dan 20 fersah uzaklıktadır. Bk. Yâkût el-hamevî, Şihabuddin Ebû Abdullah b. Abdullah, Mu cemu l-buldân, (I-V), Beyrut, 1979,, I, 69; Sem ânî, Ebû Sa'd Abdülkerim b. Muhammed b. Mansûr et-temîmî, el-ensâb, thk. Abdurrahman b. Yahyâ el-muallimî el-yemanî, Dâiretü'l-Maarifi'l-Osmaniyye, Haydarabad, 1962, I, Zehebî, Tarihu l-islâm, XXX, 8; İbnü l-esîr, el-kâmil, IX, ; İmranî, s İbnü l-esîr, el-kâmil, IX, İbnü l-cevzî, Ebü'l-Ferec Cemaleddin Abdurrahman b. Ali, el-muntazam fi Tevarihi l- Mülük ve l-ümem, Dâiretü'l-Maarifi'l-Osmaniyye, Haydarâbâd, 1359h., VIII, 151. Nurullah YAZAR Tuğrul Bey uzun bir süre kendisini meşgul etmesine rağmen İsfahan a hâkim olduktan sonra hiç kimseyi cezalandırmamıştır. Hatta Ebû Mansur a iyi davranarak ona Yezd 13 ve Eberku 14 adlı yerleşim yerlerini, yanındakilere de Cibâl bölgesindeki bazı yerleri ikta olarak vermiştir. 15 Bu durum şehrin önde gelenlerinden bir kısmının savunmaya katılmamalarının Tuğrul Bey ile yaptıkları bir antlaşma sebebiyle olabileceğini düşündürmektedir. Tuğrul Bey, şehre girdikten sonra İsfahan halkının askerî açıdan güçlü olduğunu, bu sebeple şehrin sura ihtiyacı bulunmadığını söyleyerek surların bir bölümünü yıktırdı. 16 Böylelikle halkın tepkisini çekmeden ileriki zamanlarda karşılaşabileceği muhtemel bir direncin şiddetini düşürmeyi hedefliyordu. Tuğrul Bey in yıkılmasını emrettiği mekânlardan biri de bir evdir. Ev yıkıldıktan sonra altından değerli mücevherler, gemi şeklinde yapılmış kaplar, altın ibrikler, paha biçilemez mücevherlerle dolu toprak iki tane Çin küpü ile birlikte içerisinde altının bulunduğu toprak bir kap ele geçirildi. 17 Ele geçirilenlere baktığımızda evin yıkılmasının bilinçli bir iş olduğu anlaşılmaktadır. Muhtemelen şehrin idarecileri veya önde gelen isimleri şehrin düşme ihtimaline karşı varlıklarını buraya saklamışlardı. Bu istihbaratı alan Tuğrul Bey de burayı yıktırmıştır. Tuğrul Bey yaşanan olayların kötü izlerini silmeyi ve şehrin imarını sağlayıp sahip olduğu avantajlardan yararlanmayı planlıyordu. Bu sebepten dolayı şehrin idaresini kendisine güvendiği Hoca Âmid lakaplı 18 Ebûl l-feth Muzaffer Nîsâbûrî ye verdi. Ebûl l-feth soylu bir aileye mensup, çevresinde saygın bir şahsiyet olarak tanınan birisiydi. 19 Tuğrul Bey, şehrin adlî işlerini yönetme görevini de Hânefî fakihi Ali b. Ubeydullah el-hâtibî ye verdikten sonra 20 İsfahan dan ayrılarak Rey e döndü. 21 TUĞRUL BEY VE ALPARSLAN DÖNEMLERİ Devletlerin siyasî güç ve istikrarı ekonomik ve malî durumları ile doğru orantılıdır. 22 Halkının ihtiyaçlarını karşılayan, onları mutlu eden siyasal otoriteler ülkelerini daha rahat yönetirler. Bu durumun farkında olan Tuğrul Bey, Ebu l-feth Muzaffer e halkın refah seviyesini yükseltmesini, herkesi mutlu etmesini emretti. 23 Ebu l-feth Muzaffer de şehirde yaşanan gıda sıkıntısını çözmek amacıyla ilk olarak tarım ve hayvancılık alanında çalışmalar yaptı. Bunun için kuşatma sırasında şehri terk eden köylüleri şehre geri çağırdı. Gelenlere iyi davranarak hepsini tek tek ağırladı ve terk ettikleri topraklarını iade ederek onlara büyük baş hayvanlar verdi. 24 Bunun yanı sıra halka kümes hayvanı ve tahıl cinsinden yardımlarda bulundu. 25 İlaveten hem toplum ile bir yakınlık tesis etmek hem de kuşatmanın etkilerini silmek adına halktan üç yıl süre ile vergi alınmayacağını bildirdi. Alınan bu tedbirler kuşatma sırasında şehri terk edenlerin geri dönmesinde etkili olmuştur. 26 Ebu l-feth Muzaffer kendisine verilen görevi en iyi şekilde yerine getirerek şehrin ekonomik refah düzeyini de yükseltti. Bu durum halk tarafından çok sevilmesini sağladı. Onun bir yılda yaptığını bir başkasının ömrü boyunca yapama- 18 Nasır Hüsrev, Sefername-i Nâsır Hüsrev, İntişarat-ı Zevâre, Tahran, 1381hş., s Gürganî, s Bundârî, el-feth Ali b. Muhammed, Zübdetü n-nusra ve Nuhbetü l-usra: Irak ve Horasan Selçukluları Tarihi, çev. Kıvameddin Burslan, Maarif Matbaası, İstanbul, 1943, s İbnü l-esîr, el-kâmil, IX, Bu konuyla ilgili ayrıntılı bilgi için bkz. Timur Han Gür ve Hale Akbulut, Gelişmekte Olan Ülkelerde Politik İstikrarın Ekonomik Büyüme Üzerine Etkisi, Sosyo Ekonomi, Ocak-Haziran , s. 297, internet adresi 23 Gürganî, s Gürgani, s. 23; Guedy, s S. G. Agacanov, Selçuklular, Rusça dan çev. Ekber N. Necef, Ahmet R. Annaberdiyev, Ötüken, İstanbul, 2006, s Nasır Hüsrev, s Journal of Islamic Research 2013;24(1) 27

4 Nurullah YAZAR yaca- ğına dair şiirlerin yazılmış olması, 27 onun zamanında gerçekleşen iyileşmenin büyüklüğünü göstermesi bakımından önemlidir. Bu dönemde hasar gören binaların tamiri ve yenilerinin inşası için yaklaşık dinar harcamıştı. 28 Alparslan zamanında şehirdeki imar faaliyeti devam etmiş ve birçok önemli eser İsfahan a kazandırılmıştı. Sultan, yaptırdığı bu eserlerin şehre verdikleri önemin boyutlarının göstergesi olduğunu söylemişti. 29 MELİKŞAH DÖNEMİ VE İSFAHAN IN BAŞKENT OLUŞU Irak, Azerbaycan, el-cezire ve Suriye nin kuzeyinin Selçuklu egemenliği altına girmesiyle birlikte coğrafî olarak devletin merkezi, Horasan Bölgesi nden batıya doğru kaymıştır. İsfahan da bu geniş coğrafyanın merkezinde yer almıştır. İsfahan ın bu konumu sultana, devletin farklı bölgelerinden en kısa sürede haberdar olma ve sorun yaşanan yerlere en hızlı şekilde müdahale edebilme imkânı sunmuştur. Bu durum İsfahan a başkentlik yolunu açmıştır. Kaynaklarımızda İsfahan ın hangi sultan döneminde Büyük Selçuklu Devleti nin başkenti olduğuna dair iki farklı rivayet bulunmaktadır. Birinci rivayete göre, Tuğrul Bey şehre hâkim olduktan sonra çok beğendiği İsfahan ı başkent yaparak Rey de bulunan mal, silah ve zahirelerini buraya nakletmiştir. 30 İkinci görüşe göre ise, İsfahan, Melikşah döneminde Selçuklular ın başkenti olmuştur. 31 Tuğrul Bey, Alparslan ve Melikşah dönemlerinde yaşanan bir takım siyasî olayları değerlendirmenin, bu konuda doğru bir yargıya varmamızı kolaylaştıracağı kanaatindeyiz. 27 Gürgani, s. 23; Mâferrûhî, Mufaddal b. Sa'd b. Hüseyin el-isfahanî, Kitabu Mehasini İsfahan, nşr. Seyyid Celaleddin el-hüseyin Tahranî, Matbaa-i Meclis el-millî, Tahran, tarihsiz, s. 101; Avî, Hüseyin b. Muhammed b. Ebi r-rıza, Tercüme-i Mehasin-i İsfahan: ez Arabi bi-farisi, ihtimam Abbas İkbal, Şirketi Sihami, Tahran, 1328hş, s Mâferrûhî, s. 101; Âvî, s Bundârî, s Zehebî, Tarihu l-islâm, c. 30, s. 10; XXX, 10; İbnü l-cevzî, VIII, 233; İbnü l- Esîr, el-kâmil, IX, Nîsabûrî, İmam Zahir ed-din, Selçukname, haz. Ebû Hamid Muhammed b. İbrahim, Tahran, 1332, s. 32; Kazvînî, Tarih-i güzide, s. 439; Mu izzi, Emîru ş- Şuarâ Muhammed b. Abdulmelik Nîsâbûrî, Dîvân, ed. Abbâs İkbâl, Kitâbfurûşîi İslâmiyye, 1318hş., s. 571; Sıbt, Sıbt İbnü l-cevzî, Mir âtü z-zeman fi Tarihi l-âyan, yay. Ali Sevim, T. T. K. Basımevi, Ankara, 1968, s. 210; Reşidüddin, Fazlullah, Cami ut-tevarih, haz.: Ahmed Ateş, T. T. K. Basımevi, Ankara, 1960 s. 49; Handmir, Gıyaseddin Handmir b. Hâce Hümamiddin Muhammed b. Hace Celaliddin Muhammed, Tarihu Habibi s-siyer fî Ahbari Efradi Beşer, ed. Muhammed Debîr-i Siyâki, Kitâbfuruş-i Hayyam, Tahran, 1353, s BÜYÜK SELÇUKLULAR DÖNEMİNDE İSFAHAN IN SİYASÎ DURUMU Tuğrul Bey in İsfahan hâkimiyetinden sonraki saltanatına baktığımızda, 446 / yılında çıktığı Azerbaycan seferini tamamlamasının ardından Rey e döndüğünü görmekteyiz. 32 Ayrıca 450 / yılında kardeşi İbrahim Yınal, taht iddiasında bulunduğunda kendisinde kardeşiyle savaşacak gücü görmeyen Sultan, ikameti için en güvenli yer olarak Rey i tercih etmiştir. 33 Aynı yıl Safer / Mart-Nisan ayında Bağdat a geldiğinde, burada bulunan Büveyhî emiri Melik Rahim i yakalayarak hapsedilmek üzere Rey e göndermiştir / 1060 yılında Zencan da vefat eden Sultan ın eşinin cenazesi yine bu şehre defnedilmiştir. 35 Tuğrul Bey in, Halife Kaim Biemrillah ın kızı ile evlenmek üzere hareket ettiği yerin 36 ve düğünün ardından dönüşünün Rey e olması Sultan ın bu şehir ile olan sıkı bağının kanıtı niteliğindedir. Tuğrul Bey in 8 Ramazan 455 / 4 Eylül 1063 tarihinde Rey de vefat etmesinin 37 ardından bazı hanedan üyeleri Selçuklu tahtına oturabilmek için harekete geçmiştir. Bunlar arasında yer alan Kirman Meliki Kara Arslan Kavurd Bey, İsfahan a kadar ilerlemiş; ancak o, burada iken, kardeşi Alparslan ın Rey de tahta çıktığını ve devlet hazinesini ele geçirdiğini öğrenmiştir. Bunun üzerine kendisinde kardeşine karşı duracak gücü göremeyen Kavurd Bey, taht iddiasından vazgeçerek Kirman a dönmüş ve Alparslan a bağlılığını arz ederek hutbeyi onun adına okutmak durumunda kalmıştır. 38 Alparslan dönemine baktığımızda da, Malazgirt Savaşı ndan önce Bizans İmparatoru Romanos Diogenes (Ezdûhânes) in, Sultan ın anlaşma teklifini alaylı bir şekilde anlaşmayı Rey de imzalarız. diyerek reddettiğini görmekteyiz. 39 Bu sözlerden, olayın geçtiği dönemde İsfahan ın henüz Selçuklular ın siyasî merkezi olarak görülmediği anlaşılmaktadır. 32 İbnü l-esîr, el-kâmil, IX, İbnü l-esîr, el-kâmil, IX, Hüseynî, Hüseynî, Sadre d-din Ebu l-hasan Ali b. Nâsır, Ahbâru d-devleti s- Selçukiyye, çev.: Necati Lugal, T. T. K. Basımevi, Ankara, 1999, s İbnü l-esîr, el-kâmil, X, İbnü l-esîr, el-kâmil, X, İbnü l-esîr, el-kâmil, X, Sıbt, s. 118; İbn Tağrıberdî, İbn Tağrıberdî, Cemâle d-din Ebu l-mehâsin Yusuf el-atabekî, en-nucûmu z-zâhire fî Mülûk-i Mısr ve l-kâhire, Dar ul- Kütüb, Mısır, tarihsiz, V, İbnü l-esîr, el-kâmil, X, 65; Hüseynî, s. 34; Bundârî, s. 39; İbnü l-cevzî, VIII, Journal of Islamic Research 2013;24(1)

5 BÜYÜK SELÇUKLULAR DÖNEMİNDE İSFAHAN IN SİYASÎ DURUMU Alparslan ın vefatının ardından kardeşi Kavurd Bey, Selçuklu tahtına oturabilmek için bir kez daha harekete geçti. Aynı şekilde Melikşah da babasının veliahdı olarak devletin yönetimini ele almak düşüncesindeydi. Her ikisinin de sultanlığını ilan etmek için Rey e gitmeye kalkışması, 40 şehrin başkentliğini bu dönemde de sürdürdüğünü göstermektedir. Sultan Alparslan; Fars, Huzistan, Gilan ve Azerbaycan ın kontrol edilmesi, Rey ve Horasan ın Kavurd Bey e karşı korunması 41 amacıyla 458 / 1065 yılında veliahdı Melikşah ı İsfahan a yerleştirmiştir. 42 Bu tercih İsfahan ın Devlet içerisindeki geleceğini tamamen değiştirmiştir. Melikşah ın Selçuklu tahtına oturmasının ardından yaşanan siyasî olaylar çoğunlukla İsfahan da cereyan etmiştir. Örneğin, Abbasî Halifesi Muktedî nin veziri Fahrü d- Devle, Sultan ın kızını Halife ye istemek için 474 / yılında İsfahan a gelmiştir. 43 Ayrıca 478 / 1085 tarihinde Suriye deki Şeyzer Kalesi nin hâkimi 44 ve ertesi yıl Irak hâkimi Seyfuddevle Sadaka, Sultan a olan bağlılıklarını İsfahan da arz etmişlerdir. 45 Bunlara ilaveten, 483 / yılında bir Bizans elçisi yıllık haracı İsfahan a getirmiş olması, 46 aynı şekilde Gürcü kralı II. Georgi nin Melikşah a bağlılığını sunmak ve harac vermeyi kabulünü 47 beyan için İsfahan a gelmesi de Melikşah döneminde İsfahan ın Büyük Selçuklu Devleti içerisindeki değişen konumunu göstermesi açısından önemlidir. Melikşah ın vefatının ardından yaşanan olaylarda da, İsfahan ın merkezî bir pozisyonda olduğunu görmekteyiz. Örneğin, Büyük Selçuklu 40 İbnü l-esîr, el-kâmil, X, Mâferrûhî, s ; Âvî, s İsfahan 458 / 1065 yılında Melikşah ın veliaht ilan edilme töreninde Şiraz ile birlikte Melikşah a verildi. Bk. Hüseynî, s. 28; İbnü l-esîr, el-kâmil, X, 50; Müneccimbaşı, Ahmet b Lütfullah, Camiu d-düvel, haz. Ali Öngül, Akademi Kitabevi, İzmir, 2000, s. 38; Osman Turan, Selçuklular Tarihi ve Türk-İslam Medeniyeti, Turan Neşriyat, İstanbul, 1965, s Sıbt, s. 210; İbnü l-esîr, el-kâmil, X, İbn Münkiz, Ebu'l-Muzaffer Müeyyidüddevle Üsame b. Mürşid, Kitabu l- İ tibar, nşr. Philip Khuri Hitti, Princeton University Press, Princeton, 1930, s İbnü l-cevzî, IX, Hüseynî, s ; İbnü l-esîr, el-kâmil, X, 171; İbn Haldun, İbn Haldun, Ebû Zeyd Veliyyüddin Abdurrahman b. Muhammed, Divanu l-mübtede ve l- Haber fî Eyyâmi l-arab ve l-acem ve l-berber ve men Âsârahum min Zevi s- Sultani l-ekber, thk. Halil Şehade, Dârü'l-Fikr, Beyrut, 1408/1988, V, N. N. Şengeliya, XI-XIII. Yüzyıl Gürcü Tarihçilerine Göre Selçuklular, çev. Mehmet Mürselov, Tarih İncelemeleri Dergisi, c. XXII, S. 2, Aralık/2007, s. 233; İbrahim Kafesoğlu, Melikşah Devri, s Nurullah YAZAR tahtına geçmek isteyen Suriye Selçuklu Meliki Tacuddevle Tutuş; Haleb, Antakya, Urfa, Harran, Rahbe ve Rakka nın ardından Musul ve çevresinde hâkimiyet kurarak adına hutbe okutmayı başarmıştı. Bunun bir sonucu olarak, Selçuklu Sultanı sıfatıyla Bağdat ta adına hutbe okunması için Halife Muktedî ye haber göndermişti. Halife nin Tutuş adına hutbe okunabilmesi için öne sürdüğü şartlardan bir tanesi de onun İsfahan daki devlet hazinesini ele geçirmesiydi. 48 Bu bilgilere göre, Tuğrul Bey ve Alparslan döneminde saltanata ilişkin olaylarda İsfahan adı öne çıkmamaktadır. Oysa Melikşah tan sonra, bu şehir, yaşanan siyasî olayların mekânı haline gelmiştir. Nitekim buraya hâkim olmak devletin başına geçmek için birincil şart haline gelmiştir. Sonuç olarak, eldeki bilgilerden hareketle İsfahan ın Melikşah döneminden itibaren Büyük Selçuklu Devleti ne başkentlik yaptığı yargısının daha doğru olacağı kanaatindeyiz. Bir şehrin başkent seçilmesi için diğer şehirlerde bulunmayan bazı ayırt edici özelliklere sahip olması gerektiği muhakkaktır. İsfahan ın başkentliğinin arkasında bu tür özelliklere sahip olması yatmaktadır. Her şeyden önce, ekonomi faktörü İsfahan ın başkent seçilmesinde şehre büyük avantaj sağlıyordu. Zira, Cibâl Bölgesi nde ticaret kervanlarının yoğunlaştığı şehir İsfahan dı. 49 Ayrıca şehir; Basra ve Horasan dan gelen kervanların uğrak noktasıydı. 50 Netice itibariyle İsfahan ın ekonomik yönden güçlü olması, başkent olarak seçilmesinin muhtemel sebeplerindendir. Ticaret kervanları ekonomik değerlerinin yanı sıra haberleşme açısından da büyük öneme sahipti. Bölgedeki bütün kervanların İsfahan a uğraması şehri bir iletişim ağının merkezi haline getiriyordu. Böylece İsfahan da bulunmak, diğer bölgelerden haberdar olmayı da mümkün kılıyordu Büyük Selçuklu ordusunun büyük çoğunluğu Türkmenlerden meydana gelmekteydi. Türkmenler bu yüzden hanedan üzerinde güç ve etkinliğe 48 İbnü l-cevzî, VIII, İbn Havkal, s Makdisî, Makdisî, Ebû Abdullah Muhammed b. Ahmed, Ahsenu't-Tekasim fî Ma'rifeti'l-Ekâlim, II. Baskı, Kahire 1991, s Journal of Islamic Research 2013;24(1) 29

6 Nurullah YAZAR sahiptiler. Melikşah döneminden itibaren Türkmenlerin yanı sıra Deylemîler, Horasanlılar, Gürcüler ve Kürtlere de orduda görev verilerek 51 denge kurulmaya çalışılmıştır. Yine Sultan ın, Türkmenlerin besi hayvanları için yeterli otlakların bulunmamasından dolayı yaşamak için tercih etmemeleri nedeniyle 52 İsfahan ı başkent seçerek kendi güvenliğini sağlama açısından daha dengeli bir etnik dağılım elde etmeyi amaçladığı düşünülebilir. Esasen bütün bu faktörlerle birlikte Melikşah döneminde İsfahan ın başkent seçilmesinin temelinde Sultan ın burada yetişmiş olması ve çevresindekilerin bu bölge kökenli olması da önemlidir. Alparslan ın Horasan Bölgesi ne dair hissettiği aidiyet duygusunun bir benzerini 53, Melikşah ın İsfahan a karşı hissettiğini düşünebiliriz. MELİKŞAH SONRASI YAŞANAN TAHT MÜCADELELERİNİN İSFAHAN DAKİ ETKİLERİ Büyük Selçuklu Devleti en parlak günlerini Melikşah döneminde yaşamıştır. Onun zamanında devletin sınırları Çin den Anadolu ya; Kafkaslar dan Yemen e kadar genişlemiştir. Fizikî büyüme, elde edilen ganimetler, vergiler vb. unsurlarla maddî kalkınmayı da beraberinde getirmiş ve Selçuklular hem siyasal hem de ekonomik açıdan güçlü bir devlet hüviyeti kazanmıştır. Sahip olunan tüm imkânların birleşme noktası olan İsfahan da, Melikşah döneminde büyük bir kalkınma ve yapılanma gerçekleşmiştir. Bunun neticesinde şehir, Bağdat tan sonra dönemin en büyük ve en modern şehirlerinden birisi haline gelmiştir. 54 Bununla birlikte, Melikşah ın kendisinden sonra Büyük Selçuklu tahtına kimin geçeceğini belirlemeden vefat etmesi 55, devlet yönetiminde otorite zafiyetine yol açmıştır. Ondan sonra taht üzerinde hak sahibi olan meliklerin yaşlarının küçük olması, askerî ve mülkî idarecilerin kendi menfaatlerini öne 51 Nizâmülmülk, Siyâset-nâme, haz. Mehmet Altay Köymen, T.T.K. Basımevi, Ankara, 1999, s Guedy, s Alparslan, askerlerine yaptığı bir konuşmada, kendilerinin Horasanlı ve Maveraünnehir li olduklarını, fetihler ile birlikte hâkim oldukları Cibâl bölgesi ve çevresine yabancı olduklarını söylemiştir. Bk. Nizâmülmülk, Nevevî, Ebû Zekeriyya Muyhiddin b. Şeref, Tehzibu l-esma ve l-lugat, İdaretü l-tıbaati l-müniriyye, Kahire, tarihsiz III, İbnü l-esîr, el-kâmil, X, 211. BÜYÜK SELÇUKLULAR DÖNEMİNDE İSFAHAN IN SİYASÎ DURUMU çıkarmaları ve bu bağlamda sürekli taraf değiştirmeleri bu zafiyetin sebepleri arasında değerlendirilebilir. Bu durum, Büyük Selçuklu Devleti ni derinden etkileyecek karışıklıklar ve taht mücadelelerinin yaşanmasına zemin hazırlamıştır. Devletin içine düşmüş olduğu bu siyasî istikrarsızlıktan en çok etkilenen şehir, hiç şüphesiz İsfahan idi. Büyük Selçuklu Sultanlığı nın yolu başkent İsfahan a hâkim olmaktan geçmekteydi. 56 Dolayısıyla Selçuklu tahtına oturmayı planlayan herkes planlarını İsfahan üzerine kurmaktaydı. Netice itibariyle şehir, ilk andan itibaren yaşanan taht mücadelelerinin merkezinde yer almıştır. Melikşah ın eşi Terken Hatun, kardeşi Tacuddevle Tutuş, oğulları Berkyaruk ve Muhammed Tapar ın taht mücadeleleri İsfahan da büyük tahribatlara yol açmıştır. Taht mücadelelerinin İsfahan a verdiği en büyük zarar, burada bulunan rakibini etkisiz hale getirmek isteyen hanedan üyesinin şehirde hâkimiyet kurmak için yaptığı kuşatmalar sonunda yaşanmıştır. Muhasaralar şehirdeki yaşam koşullarını son derece zorlaştırmıştır. Zira şehrin yönetimi sürekli el değiştirmiştir. Yaşanan siyasî boşluğu kendilerine fırsat bilen Bâtınîlerin topluma saldığı korkular da bu duruma eklenince İsfahan, yaşanılması son derece zor bir şehir haline geldi. Taht mücadelelerinin şehre ilk yansıması 16 Zilhicce 486 / 17 Ocak 1093 de Nizamîlerin 57 himayesindeki Berkyaruk u etkisiz hale getirme planı tutmayan Terken Hatun un İsfahan a sığınmasıyla gerçekleşti. 58 Nitekim Nizamîler, Terken Hatun u etkisiz hale getirmek için şehri kuşattı. 59 İsfahan da yaşanan bu gergin ortam Terken Hâtun un Berkyaruk u sultan olarak tanıması 60 ve Melikşah ın mirasından dinar vermeyi kabul etmesi 61 karşılığında son buldu. Kuşatmayı kaldıran Berkyaruk, İsfahan ın yönetimini Terken Hatun a bıraktı İbnü l-cevzî, VIII, 293; Sevim, Ali, Suriye ve Filistin Selçukluları Tarihi, TTK Basımevi, Ankara, 2000, s Nizâmülmülk ün adamlarına verilen ad. 58 Ebu l-ferec, I, s. 334; Kazvînî, Tarih-i güzide, s. 440; İbnü l-esîr, el-kâmil, X, ; Ahmed b. Mahmud, Selçukname, haz. Erdoğan Merçil, Kervan Kitapçılık, İstanbul, 1977, II, s. 31; Ebu l-fida, II, Bundârî, s. 84; Kazvînî, Tarih-i güzide, s. 440; İbnü l-esîr, el-kâmil, X, ; Râvendî, s. 141; Reşidüddin, s. 57; Hüseynî, s. 52; İbnü l-ibri, Tarihu muhtasaru d-düvel, s. 194; İbn Haldun, V, 16; Agacanov, s Ahmed b. Mahmud, II, 31; K. V. Zettersteen, Berkyaruk, İA., İstanbul, 1949, II, 556-vdd. 30 Journal of Islamic Research 2013;24(1)

7 BÜYÜK SELÇUKLULAR DÖNEMİNDE İSFAHAN IN SİYASÎ DURUMU Fetret Devri olarak da nitelendirebileceğimiz taht mücadeleleri döneminde İsfahan daki siyasal sorunlar, kuşatma gerginliğinden ibaret değildi. Bunun yanı sıra daha bir yıl bile iktidarda bulunmadan 487 Şevval / 1094 Ekim-Kasım ında Tacuddevle Tutuş ile girmiş olduğu mücadeleyi kaybeden Berkyaruk 63, yanında bulunan birkaç sadık emirle içerisine düşmüş olduğu otorite kaybı nedeniyle İsfahan a sığınmak zorunda kaldı. Böylelikle İsfahan, bir kere daha iktidar mücadelesinin siyasî, askerî ve ekonomik sorunlarıyla yüzleşti. Berkyaruk un İsfahan a sığınmak istediği sırada, Terken Hatun vefat etmiş, 64 şehrin kontrolü küçük yaştaki oğlu Mahmud a, dolayısıyla onun yanında bulunan emirlere geçmişti. Şehrin kontrolünü kaybetmek istemeyen emirler başlangıçta Berkyaruk u İsfahan a sokmak istememişlerdi. Ancak daha sonra Berkyaruk u taht mücadelelerinde tamamen saf dışı bırakmak için bir plan kurmuş ve bunu gerçekleştirebilmek adına onu şehre kabul etmişlerdi. 65 Nitekim, Berkyaruk, İsfahan a girdikten sonra Meydan Köşkü nde hapsedildi. Fakat gözlerine mil çekilecek iken Mahmud un çiçek hastalığına yakalanması emirlerin uygulamaya çalıştıkları planı alt üst etti. Tutuş gibi siyasî ve askerî açıdan güçlü birisinin sultan olmasının kendi çıkarları için iyi olmayacağını bilen emirler, Mahmud un sağlık durumu netleşmeden Berkyaruk a dokunmama kararı aldılar. Mahmud un vefât etmesi üzerine de, 66 onu hapsedildiği yerden çıkartarak İsfahan da Selçuklu tahtına oturttular Nîsâbûrî, s. 36; Râvendî, s. 141; Reşidüddin, s. 57; Kazvînî, Tarih-i güzide, s. 440; Handmir, s. 501; Mirhond, s Nîsâbûrî, s. 36; Râvendî, s. 141; Reşidüddin, s. 57; Kazvînî, Tarih-i güzide, s. 440; Handmir, s İbnü l-esîr, el-kâmil, X, İbnü l-cevzî, X, 9; Râvendî, 142; Reşidüddin, s. 57; İbnü l-esîr, el-kâmil, X, 240; Müneccimbaşı, s. 75; Azimi, s Ebu l-ferec, I, 335; İbnü l-esîr, el-kâmil, X, 234; Mirhond, s. 301; İbn Haldun, III, 594. İbn Haldun bir başka yerde Mahmud un şehrin dışına çıkarak Berkyaruk u şehre götürdüğünü aktarmaktadır. Bk. İbn Haldun, V, Râvendî, s. 142; Reşidüddin, s. 58; Nîsâbûrî, s Bundârî, s. 84; Hüseynî, s. 52; Râvendî, s. 142; Reşidüddin, s. 59; Kazvînî, Tarih-i güzide, s. 441; Zehebî, Tarihu l-islam, XXXIII, 35; İbnü l-esîr, el-kâmil, X, 234. Nurullah YAZAR Görüldüğü gibi şehrin yönetimi sürekli el değiştirmekteydi. Bu durumun bir neticesi olarak şehirde düzenin bozulması ve kaybolan güven ortamı halkı iyice bezdirdi. İşte yine böyle bir ortamda İsfahan halkı yaşananlara önemli bir refleks gösterdi. Silahlı kuvvetlerinin azlığı sebebiyle kardeşi Muhammed Tapar ile savaşmaya cesaret edemeyen Berkyaruk, yanındaki sadece 200 süvarisi ile bir kez daha şehre sığınmak istedi. Ancak halk, bir anlamda o anki resmî otoriteye karşı çıkıp, şehrin kapılarını kapatarak Sultan ı şehre sokmadı. 68 Kaynaklarımızda halkın bu tutumunun sebebi net olarak açıklanmamaktadır. Bununla birlikte yaşanan olaylardan hareketle birkaç sebep üzerinde durmak mümkün görünmektedir. İlk sebep olarak askerlerinin azlığı sebebiyle Berkyaruk un bir meydan savaşında Muhammed Tapar a karşı durabilmesinin zorluğundan bahsedebiliriz. Kanaatimizce o, İsfahan a kapanmayı ve şehir duvarlarının verdiği avantajı kullanarak savunma savaşı yapmayı planlamıştı. Ancak halk olası bir kuşatmanın getireceği zorlukları görmüştü. Ayrıca kuşatma sonrası muhtemel bir teslimiyette şehrin yağmalanmasından çekinilmişti. Çünkü Nizamîler ve güçlü emirler bu dönemde Muhammed Tapar ın safında yer alıyorlardı. Bu durumu gören halkın kaybolan devlet otoritesini tesis edebileceği ve İsfahan ı tekrar eski ihtişamlı günlerine döndürebileceği düşüncesiyle Muhammed Tapar ı destekleyip Berkyaruk u şehre sokmamış olması muhtemeldir. Sultan ı şehre sokmama şeklindeki girişimin bir diğer nedeni olarak Bâtınîleri gösterebiliriz. Berkyaruk un 493 / 1100 yılında kardeşi Sencer ile yaptığı savaşta ordusunda yaklaşık Bâtınî ye yer vermesi 69, Sultan ın onlara sempati duyduğu, hatta Bâtınî olduğu söylentilerine yol açmıştı. 70 Devlet in içerisinde bulunduğu bu kaotik ortamdan istifade ederek İsfahan a hâkim olmaya çalışan Bâtınîlerin halkın üzerinde estirdiği terör düşünülünce, 71 onların kapıları açmaması makul ve anlaşılır bir davranış olarak gözükmektedir İbnü l-esîr, el-kâmil, X, 288; İbn Haldun, III, 598; İbnü l-ibri, Tarihu muhtasaru d-düvel, s. 197; Abbas İkbal, Vezaret der Ahd-i Selatin-i Buzurg-i Selçukî, Tahran, 1338hş., s İbnü l-esîr, el-kâmil, X, İbnü l-esîr, el-kâmil, X, 322. Journal of Islamic Research 2013;24(1) 31

8 Nurullah YAZAR Taht mücadelelerinin İsfahan a yansımaları bu kadarla sınırlı kalmadı. Berkyaruk un şehre alınmayışının üzerinden bir yıl geçmişti ki İsfahan, bir başka kaotik durumla karşılaştı. Muhammed Tapar ve Berkyaruk arasında 495 / 1102 yılında gerçekleşen savaşta mağlup olan Muhammed Tapar, İsfahan a çekilmek zorunda kaldı. Şehrin savunma direncini arttırmak amacıyla surların tamir edilmesini ve hendeklerin su çıkıncaya kadar kazılmasını emretti. 73 Kardeşini takip eden Berkyaruk şehri kuşatma altına aldı. Yaklaşık 8 ay süren 74 muhasara şehirdeki yaşam şartlarını ağırlaştırdı. Muhammed Tapar askerlerine maaş ödeyemeyecek hâle geldi. Hatta daha da ileri giderek halkın yiyecek sıkıntısı çekme sorununa çözüm bulamayacak duruma düştü. Muhammed Tapar içinde bulunduğu maddî sıkıntıyı aşabilmek için halka ağır vergiler koydu ve fakir halkı şehirden çıkardı. Halktan alabileceği bir şey kalmadığını fark eden Muhammed Tapar, çareyi eşraftan borç almakta buldu. Arz talep dengesinin bozulması nedeniyle refah düzeyi tamamen düşmüş olan halk elindeki imkânları yiyecek almaya sarf ettiğinden, gıda fiyatları yükselirken, diğer eşyaların fiyatları ilgisizlikten dolayı düştü. 75 Öyle ki, rivayete göre bu dönemde şehirde 10 menn buğday bir dinara, dört rıtl 76 et de bir dinara satıldı. Ayrıca yüz rıtl saman dört dinara alıcı buldu. 77 Yakacak ihtiyacını karşılamak amacıyla mescidlerin ahşap kısımları ve dükkânların kapıları bile değerlendirilmeye çalışıldı. 78 Zamanın aleyhine işlediğini gören Muhammed Tapar, gizlice şehir dışına çıkıp asker toplamaya karar verdi ve güvendiği bazı emirleri İsfahan daki askerlerinin başında bırakıp 10 Zilhicce 495 / 25 Eylül 1102 tarihinde şehri terk etti. 79 Bunun üzerine Berkyaruk 18 Zilhicce 495 / 3 Ekim BÜYÜK SELÇUKLULAR DÖNEMİNDE İSFAHAN IN SİYASÎ DURUMU 1102 tarihinde kuşatmayı kaldırdı. 80 Böylelikle İsfahan halkı da rahat bir nefes alma imkânına kavuştu. Uzun yıllar süren taht kavgaları sırasında ülkede tam anlamıyla bir kaos hâkim olmuştu. Devlet, kuvvetli bir otoriteden yoksun kalmış, ekonomi çökme noktasına gelmişti. Devletin içine düştüğü bu zor durumu fark eden Berkyaruk, kardeşine anlaşma teklif etti. Sonuçsuz çatışmalardan bıktığı anlaşılan Muhammed Tapar da Rebiülâhir 497 / Ocak tarihinde kardeşinin sultanlığını kabul ederek taht mücadelesinden vazgeçti. 82 İki kardeş arasında varılan uzlaşma ile Büyük Selçuklu Devleti içerisindeki taht mücadeleleri son bulmuştur. Ancak yaşanan olaylar devlete olduğu kadar İsfahan a da büyük zararlar vermiştir. Bu dönemden sonra Selçuklular mevcut hali düzelterek bir daha Melikşah dönemindeki ihtişamlı günlerine geri dönememişlerdir. İsfahan; Berkyaruk ve Muhammed Tapar dönemlerinde Büyük Selçuklu Devleti nin başkentliğini sürdürdü. Muhammed Tapar dan sonra tahta geçen Sencer ise, kendisine başkent olarak meliklik döneminden beri yaşadığı Merv şehrini seçti. Bu tercihin İsfahan a yansımaları ise, şehrin hem başkentliği kaybetmesi hem de Büyük Selçuklu hâkimiyetinden çıkarak Irak Selçuklu Devleti ne bağlanması şeklinde oldu. Sonuç itibariyle, Büyük Selçuklu Devleti hâkimiyeti altında İsfahan, bir devletin geçebileceği bütün süreçlerin merkezinde yer almıştır. Şehir, İmparatorluk başkenti olmanın ihtişamını da yaşamış, taht mücadelelerinin getirdiği ağır şartları da hissetmiştir. İsfahan başkentliğin hem avantajlarını hem de dezavantajlarını yaşamıştır. 71 Bâtınîlerin İsfahan daki faaliyetleri bölümünde ele alınacaktır. 72 Berkyaruk hakkında yapılan bu yorumlarla birlikte, Bâtınîlerin kendilerine düşman olan birini vezir tayin etti diye Sultan a suikast girişiminde bulunmaları onun Bâtınî olmadığının bir göstergesi olarak kabul edilebilir. Bk. İbnü l-esîr, el-kâmil, X, ; Râvendî, s Hüseynî, s. 54; İbnü l-cevzî, IX, ; İbnü l-esîr, el-kâmil, X, 333; İbn Haldun, V, 33; Müneccimbaşı, s Cemâziye l-evvel 495 / Şubat - Mart 1102 den 18 Zilhicce 495 / 3 Ekim 1102 tarihine kadar. 75 İbnü l-esîr, el-kâmil, X, ; İbn Haldun, V, 33; Müneccimbaşı, s bir rıtl 460,8 gr. 77 İbnü l-cevzî, IX, 134; İbnü l-esîr, el-kâmil, X, İbnü l-cevzî, IX, Hüseynî, s. 54; İbnü l-esîr, el-kâmil, X, 334; Ebu l-fida, II, s Kazvînî, Muhammed Tapar ın şehirden ayrıldıktan sonra kardeşiyle savaştığı ve yenilerek Gence ye gittiğini kaydetmektedir. Bk. Tarih-i güzide, s Ebu l-fidâ, II, 226; İbnü l-esîr, el-kâmil, X, Ebu l-fidâ ( II, s. 227), anlaşmanın Rebiülevvel ayında olduğunu belirtmektedir. 82 İbnü l-esîr, el-kâmil, X, 371; İbn Tağrıberdî, Nücûm, V, 188; Handmir, s. 503; İbnü'l-Kalânisî, Ebû Ya'la Hamza b. Esed b. Ali ed-dımaşkî, 555/1160, Zeylu Tarihi Dımaşk (Târîhu Ebî Ya'la Hamza İbni'l-Kalânisî), ed. Henry Frederick Amedroz, Matbaatü'l-Abai'l-Yesuiyyin, Leyden, 1908, s. 147; Ebu l-fidâ, II, 227; Abbas İkbal, s Journal of Islamic Research 2013;24(1)

9 BÜYÜK SELÇUKLULAR DÖNEMİNDE İSFAHAN IN SİYASÎ DURUMU B. BÂTINÎLİĞİN İSFAHAN DAKİ TESİRLERİ Altıncı imam Cafer es-sâdık ın 148 / 765 yılında vefat etmesinin ardından onun yerine kimin imam olacağı konusu Şia içerisinde ayrışmaya yol açmıştır. İmam Cafer in oğullarından Musa Kazım ın imametini benimseyenler, On iki İmam Şia sını oluştururken, imamet konusunda diğer oğlu İsmail i kendilerine önder seçenler İsmailî olarak isimlendirilmişlerdir. Bir süre sonra İsmailîlik de kendi içerisinde yeni bir imamet tartışması ile bölünmeye gitti. Şiî Fatımî Halifesi İmam Müstansırbillâh (ö. 487 / 1094) dan sonra yaşanan veraset tartışmaları sırasında Fatımî veziri Efdal b. Bedr el-cemâlî, Müstansır dan sonra yerine geçmesi beklenen oğlu Nizâr ın yerine onun küçük kardeşi ve aynı zamanda kendi eniştesi olan Musta lî nin imamet makamına geçmesini sağladı. Bu noktada, Hasan Sabbah liderliğindeki İran ve Irak ta bulunan İsmailîler ile Suriye de ikamet edenlerin bir kısmı Nizâr ı destekleyerek, Fatımî hilafeti ile olan bağlarını kopardılar. 83 Böylelikle İsmailîler arasında Nizârî İsmailîler olarak adlandırılan yeni bir grup ortaya çıktı. Hasan Sabbah tarafından geliştirilen ve Şehristanî nin Yeni Davet adını verdiği Nizârî akîdesini Fatımî akîdeden yani Eski Davet ten ayıran en belirgin özellik, fırka düşmanlarının kendini bu davaya adamış isimler tarafından dinî bir vazife olarak öldürülmeleri usulünün bir prensip olarak kabul edilmesidir. 84 İsmailîler farklı coğrafyalarda değişik isimlerle anılmışlardır. İsfahan da da bu gruba Bâtınî ismi verilmiştir. İsfahan da Bâtınîliğin başlangıcı IV. / X. yy.a dayanmaktadır. Bu dönemde şehirde etkin olan Karmatîler, İsfahan da Bâtınîler i oluşturmuşlardır. 85 İsfahan, Büyük Selçukluların kontrolüne girdiğinde şehirdeki Bâtınîlerin lideri Fars kökenli 86 bir hekim 87 olan Abdulmelik b. Attaş idi. 88 O, aynı 83 Farhad Daftary, İsmaililer tarihleri ve öğretileri, çev. Erdal Toprak, Doruk, İstanbul, 2005, s Bernard Lewis, İsmaililer, İA, Milli Eğitim Basımevi, İstanbul, ts., V/II, İbnü l-esîr, el-kâmil, X, Guedy, s İbnü l-cevzî, IX, 151; İbnü l-esîr, el-kâmil, X, 316. Bir diğer görüşe göre edip. Bk. Nîsâbûrî, s Reşidüddin, s. 70; Râvendî, Zehebî, Abdülmelik b. Attaş ı, edebiyat ve belagat ve hüsn-ü hat alanında âlim, hazır cevap, ahlaklı, namuslu bir kişi olarak tarif etmektedir. Bk. Tarihu l-islam, XXXIV, 77. Nurullah YAZAR zamanda Büyük Selçuklu topraklarında yaşayan İsmailîlerin de liderliğini üstlenmişti. Onun İsmailîlik adına yaptığı en önemli işlerden birisi daha sonraları davanın en önemli ismi haline gelecek olan Hasan Sabbah ı mezhebe kazandırmış olmasıdır. İkili, Ramazan 464 / Mayıs-Haziran 1072 tarihinde Rey de karşılaştıklarında Hasan ın kabiliyetli bir isim olduğunu anlayan İbn Attaş, Hasan Sabbah ın hocalığını yaptı 89 ve onu İsmailî yapılanma içerisinde görevlendirdi. Hasan Sabbah 467 / yılında İsfahan a gelmiş ve 469 / yılında Mısır a gitmek için şehirden ayrılana kadar burada kalmıştır. 90 Hasan Sabbah ın İsfahan a bir sonraki gelişi Mısır dönüşünde 473 yılının Zilhicce / 1081 Haziran ayında gerçekleşmiştir. 91 Abdulmelik, güçlü devlet otoritesi altında fikirlerini geniş kitlelere anlatma fırsatı bulamadı. Bununla birlikte, Melikşah ve Nizâmülmülk ün ölümünü takip eden süreçte yaşanan kaos ortamı, Bâtınîlerin İsfahan da hızla yayılmaları ve etkin bir unsur haline gelmelerine zemin hazırladı. 92 Bâtınîler şehrin muhtelif mahallelerine dağılmışlardı. Hemen toplanıp kendilerine muhalefet edenlerden güçlerinin yettiği şahısların mallarını gasp etmeye ve öldürmeye başladılar. 93 Yakaladıkları fırsat Bâtınîleri o kadar cesaretlendirmişti ki, Sultan Berkyaruk a suikast girişiminde bulunabilecek cesareti kendilerinde gördüler. Ramazan 488 / Eylül 1095 tarihinde Sicistanlı bir fedai kendileri ile mücadele eden bir vezir tayin etmesi sebebiyle Sultan Berkyaruk u öldürmeye çalıştı. Sultan bu suikast girişiminden yaralı olarak kurtulurken fedai ve kendisine yardım eden iki kişi daha yakalandı. Yapılan sorgulamada ele geçirilen bu kişiler hiçbir şekilde suikast emrini kimden aldıklarını açıklamadılar. Sonuçta bu organizasyonun içerisinde yer alanların hepsi öldürüldü. 94 Bâtınîler hedeflerine ulaşamamış gibi görünseler de, Büyük Selçuklu sultanının yanı başına kadar adamlarını sokabilmeleri ulaşmış oldukları gücü göstermesi açısından önemlidir. 89 Kalkaşandî, Subhu l-a şa, XIII, Daftary, s Daftary, s İbnü l-cevzî, IX, İbnü l-esîr, el-kâmil, X, İbnü l-esîr, el-kâmil, X, ; Ravendî, s Journal of Islamic Research 2013;24(1) 33

10 Nurullah YAZAR BÂTINÎLERİN İSFAHAN DA ETKİN HALE GELMELERİ İsfahan da Bâtınîliğin yayılması Abdulmelik b. Attaş ın oğlu Ahmed önderliğinde oldu. Babası, Bâtınî olduğu anlaşılınca Rey e kaçtı. 95 Ahmed ise manifaturacılık ile uğraşıp ilk zamanlarda babasının inançlarıyla hiç ilgisi yokmuş gibi göründüğünden şehirde kalmasında sakınca görülmedi. 96 Esasen o, liderlik vasıflarına haiz bir şahsiyet değildi. Ancak başta Hasan Sabbah olmak üzere, Bâtınîlerin önde gelen isimleri babasına hürmeten onu İsfahan daki zümrenin lideri olarak kabul etti. 97 Hanedan üyelerinin iktidar hırsıyla, Selçuklu tahtına oturmaktan başka bir şey düşünmemelerini iyi değerlendiren Ahmed, Melikşah zamanında inşa edilen Şahdiz Kalesi nde görev almayı başarmış ve burada bulunan uşak ve kölelerin eğiticiliğini üstlenmişti. Eğitim faaliyetleri ona, Bâtınîlik propagandası yapabilme adına önemli bir fırsat sunmuştu. Ele geçirdiği bu imkânı iyi değerlendiren Ahmed, birçok kişiye öğretilerini benimseterek kalenin gizli hâkimi pozisyonuna gelmişti. Şahdiz Kalesi nde yaptığı faaliyetlere ek olarak, giysi alma bahanesiyle şehre indiği zamanlarda kullanmak üzere, Deşt-i Gur yakınlarında 98 bir propaganda evi açan Ahmed, büyük bir gizlilik içerisinde Bâtınî ideolojisini halk arasında yaymaya çalışmıştır. İnsanları ikna etmekte başarılı olduğunu anladığımız Ahmed, her katılanın kendi mahallesindekilere propaganda yapması temeline dayanan sistemiyle, yaklaşık kişiye Bâtınî öğretiyi kabul ettirmiştir. Bu rakamın şehre hâkim olmaya yeteceği kanaatine vardıktan sonra da faaliyetlerini açıktan sürdürme kararı almıştır. 99 BÜYÜK SELÇUKLULAR DÖNEMİNDE İSFAHAN IN SİYASÎ DURUMU Fetret döneminde İsfahan da yönetim üzerinde etkin bir konum elde eden Bâtınîler, devletin alması gereken vergiyi kendileri belirleyip toplar hale geldiler. Neticede hem halk hem de taht mücadelelerinden dolayı büyük bir sıkıntıya düşmüş olan Devlet, ekonomik kayba uğradı. Ayrıca Bâtınîler, İran Körfezi nden şehre gelen ticaret yoluna da hâkim oldular ve bu yolu kullanan kervanların mallarından pay almaya başladılar. 100 Bu dönemden itibaren Bâtınîler, İsfahan da kendi itikatlarından olmayanları öldürüp, mallarını yağmalamaya kalkıştılar. 101 Büyük Selçukluların başkentinde ortaya çıkan bu uygulamalar İsfahan ı mevcut taht kavgalarına ilaveten hem siyasî hem de ekonomik yönden içinden çıkılmaz bir duruma sürükledi. Günümüz araştırmacılarından Kecbâf, Selçuklu coğrafyasında Bâtınîlerin taraftar bulmasının, dönem ayrımı yapılmaksızın, Selçuklu devlet adamlarının uyguladığı ekonomi politikalarının hâsıl ettiği memnuniyetsizlikten kaynaklandığını öne sürmektedir. Orta direğin ekonomik açıdan yok olması, yönetenler ile yönetilenler arasındaki kopukluk gibi konuların 102 Bâtınîliğin etkin bir unsur haline gelmesinin arkasında yatan nedenler olduğu iddia edilmektedir. Ancak bu bakış açısının tam olarak gerçeği yansıtmadığı kanaatindeyiz. Konuya Bâtınîliğin en fazla taraftarının bulunduğu yerlerden birisi olan İsfahan özelinde cevap vermek gerekirse, Tuğrul Beyin İsfahan ı kalkındırmak için yaptıkları ve Alparslan ın halkın problemlerine karşı çözüm odaklı olmayı ilke edinmesi söz konusu kanaatin aksini düşündüren uygulamalardır. Bütün bunlara ilaveten Melikşah dönemine gelindiğinde şehir adeta altın çağını yaşamıştı. Dolayısıyla Bâtınîlerin yayılmasını genelleyerek Selçukluların uyguladıkları siyasal, ekonomik ve sosyal politikalara bağlamanın doğru sonuçlar vermeyeceği kanaatindeyiz. Ancak, Melikşah sonrası kaybolan devlet otoritesi ve hâkim olan kargaşa ortamında Selçuklu devletinin tüm siyasal, ekonomik ve toplumsal yapısının bozulduğu, göz ardı edemeyeceğimiz bir gerçektir. Böyle bir ortamda kendi menfaatlerini düşünen isimler sadece halka zarar vermemişler, aynı zamanda devletin sonunu da hazırlamışlardır. Eğer kastedilen zulüm ortamı bu dönem ise, devlet otoritesinin kaybolmasından herkes zarar görmüştür. Esasen bu 95 Nîsâbûrî, s. 40; Râvendî, s. 156; İbnü l-cevzî, IX, Nîsâbûrî, s İbnü l-esîr, el-kâmil, X, Nîsâbûrî, s Nîsâbûrî, s. 40; Reşidüddin, s. 70; Râvendî, s ; İbnü l-esîr, el-kâmil, X, 431; Bundârî, s. 93; Handmir, s. 504; Mirhond, s. 306; Kazvînî, Tarih-i güzide, s İbnü l-esîr, el-kâmil, X, Nîsâbûrî, s. 40; Reşidüddin, s. 70; Râvendî, ; İbnü l-esîr, el-kâmil, X, 431; Bundârî, s. 93; Handmir, s. 504; Mirhond, s. 306; Kazvînî, Tarih-i güzide, s Kecbaf, Kecbâf, Ali Ekber, İsfahan Der Devr-i Selcûkiyyân, Sâzemân-ı Ferheng-i tefrîhî Şehrdârî İsfahan, 1389hş.,s Journal of Islamic Research 2013;24(1)

11 BÜYÜK SELÇUKLULAR DÖNEMİNDE İSFAHAN IN SİYASÎ DURUMU duruma işaret eden Ravendî de, Bâtınîlerin kuvvetlenmesinin, yaşanan fetret döneminden kaynaklandığını belirtmiştir. 103 BÂTINÎLERİN İSFAHAN DAKİ FAALİYETLERİ VE TOPLUMSAL HAYATA YANSIMALARI Fetret döneminin doğurduğu otorite boşluğu neticesinde elde ettikleri fırsatı iyi değerlendiren Bâtınîler, İsfahan da etkin bir siyasî güç haline gelmişlerdi. Bu etkinlikten aldıkları cesaretle, devrin önemli siyasî, askerî ve ilmî şahsiyetlerine karşı suikastlar düzenleyerek adeta bir korku imparatorluğu kurmuşlardı. Bâtınîlerce gerçekleştirilen her suikast, toplumun zihninde onların her yere hâkim oldukları, önlenemez bir güç haline geldikleri düşüncesini uyandırmıştı. Bâtınî fedailerinin yakalanmaları halinde akıbetlerinin ölüm olacağını bildikleri halde kendilerine verilen görevi sorgulamamaları hedefleri uğrunda öldürülmeleri halinde erişeceklerine inandırıldıkları ebedî saadet vaadinden kaynaklanmaktadır. Öyle ki, fedailerin anneleri evlatları sağ-salim eve dönerlerse, bu mutluluğa erişemediklerinden dolayı üzülüp ağlarlardı. 104 Toplumun zihninde Bâtınîlere karşı oluşan bu algı, onlara İsfahan da psikolojik üstünlük sağlamıştı. Öyle ki, Bâtınîlerin her yerde olabilecekleri düşüncesi devlet adamlarını bile etkilemişti. Devamlı olarak hayatlarını kaybetme korkusu yaşayan Selçuklu bürokratları sultanın huzuruna girerken dahi, onun izni dâhilinde elbiselerinin altından zırh giymekteydiler. 105 Nitekim, İsfahan şahnesi Emîr Bilge Beg Sermez, Muhammed Tapar ın İsfahan daki sarayında Ramazan 493 / Ağustos 1100 tarihinde iki Bâtınînin saldırısı sonucu göğsüne hançer saplanarak öldürüldü. 106 Aynı gece oğullarının da öldürülmesiyle evlerinden beş ceset çıktı Râvendî, s M. F. Sanaullah, The Decline of the Saljuqid Empire, University of Calcutta, 1938, s İbnü l-esîr, el-kâmil, X, İbnü l-esîr, el-kâmil, X, 301; İbnü l-cevzî, IX, İbnü l-cevzî, IX, 114. Nurullah YAZAR Bu olay devlet ve ilim adamlarının kendilerinin de Bâtınî fedailerinin saldırısına maruz kalma korkularında ve onlara karşı önlem alma isteklerinde haksız olmadıklarını kanıtlar niteliktedir. Bâtınîler, İsfahan da Bilge Beg in yanı sıra kendileriyle mücadele eden birçok devlet ve ilim adamını da öldürmüşlerdir. Bu isimler arasında, İsfahan Şafiîlerinin lideri Sadreddin Abdullatîf b. Muhammed b. Sâbit (ö. 523 / ) 108, Sadreddin Muhammed b. Abdullatîf b. Muhammed b. Sâbit (ö. 552/ ) 109, İsfahan Kadısı Abdullah 110, Sultan Berkyaruk un veziri Ebu l-mehâsin Abdülcelîl b. Muhammed ed-dihistânî 111, Nîşâbûr Kadısı Ebu l- Alâ Saîd b. Ebû Muhammed en-nîsâbûrî 112 ve İsfahan kadısı Ebu l- Alâ Sâid b. Muhammed b. Abdurrahman el-buhârî el-isfahanî ( / ) yi 113 sayabiliriz. Bâtınîlerin korkusuzca işledikleri bu cinayetler şehirdeki toplumsal huzur ve güven ortamını yok etmiştir. Bâtınîlik halk arasında o kadar derin bir korku salmıştır ki, toplumdaki güven duygusunun yerini neredeyse toplumsal paranoya almıştır. Hiç tahmin etmedikleri kişiler Bâtınî çıkabildiğinden insanlar, yıllardır tanıdıkları komşularının itikadından dahi emin olamamışlardır. 114 Bâtınîlerin İsfahan daki zulüm merkezli faaliyetleri toplumda o kadar büyük bir nefret duygusu uyandırmıştı ki, bir kişi hakkında Bâtınî olduğuna dair söylenti duyulduğunda, ithamın doğruluğu araştırılmadan o kişi cezalandırılmaktaydı. Ancak bu durum suistimallere de sebebiyet vermekteydi. Nitekim insanlar, Muhammed Tapar ın Bâtınîlerle mücadele ettiğini gördüğünde aralarındaki eski düşmanlıklar sebebiyle birbirlerini Bâtınîlikle ve dinsizlikle itham ediyorlardı. 115 Halkın içerisine düştüğü Bâtınî korkusu, şehirdeki günlük hayatın olağan akışını altüst etti. Büyük Selçukluların başkentinde insanlar sokağa çıkamaz hale geldiler. Halkın içerisinde bulunduğu 108 İbnü l-esîr, el-kâmil, X, Safedî, Ebû's-Safa Selahaddin Halil b. Aybek b. Abdullah, el-vâfî bi l-vefeyât, tahkik Ahmed Arnavut, Beyrut, III, 233; Kecbâf, s Kecbâf, s İbnü l-esîr den naklettiğini kaydetmiştir. Ancak biz böyle bir kayda rastlayamadık. 111 İbnü l-esîr, el-kâmil, X, 335; Bundârî, s. 90; Abbas İkbal, s Vezir in ölümü ile ilgili bir diğer rivayete göre ise, Veziri öldüren kişi Ebû Said el-haddad ın kölelerinden birisiydi ve vezir efendisini önceki yıl öldürdüğü için onu öldürdü. Bk. İbnü l-esîr, el-kâmil, aynı yer. 112 İbnü l-esîr, el-kâmil, X, 415; İbn Tağrıberdî, Nücûm, V, 167; Abdülkerim Özaydın, Sultan Muhammed Tapar Devri, TTK Basımevi, Ankara, 1990, s Zehebî, Tarihu l-islâm, XXXIV, İbnü l-esîr, el-kâmil, X, Bundârî, s Journal of Islamic Research 2013;24(1) 35

12 Nurullah YAZAR psikolojik ortam öyle bir hâl almıştı ki, bu durum kaynaklarda, bir insanın mutad olduğu zamanda evine dönememesi halinde, onun Bâtınî suikastına uğradığı kaygısına yol açtığı şeklinde kaydedilmiştir. 116 Esasen, Selçukluların başkentinde, devlet otoritesini kabul etmeyen silahlı bir grubun bu denli güçlü olması Devlet in içerisine düşmüş olduğu durumun vahametini göstermesi açısından son derece önemlidir. Bâtınîlerin fütursuzca işledikleri cinayetler ve uyguladıkları baskı ve zulüm, İsfahan halkında Bâtınîlere karşı büyük bir kin ve nefrete yol açtı. Toplum bu duyguları yaşarken, rivayete göre İsfahan, Alevî Medenî denilen Bâtınî bir adam ve karısının yardım isteme bahanesiyle kandırdıkları insanları, acımasız işkencelerle ölüme terk ettikleri haberiyle çalkalandı. İnsanların eve gelip yerde duran kilimi kaldırdıklarında evin altına kazılan kuyu içerisinde cesetler ve zar zor nefes alabilen insanlarla karşılaştıkları nakledilmektedir. 117 Gördükleri manzara, Bâtınî zulmünden bunalan İsfahanlılarda sosyal patlamaya sebep oldu. Devlet in kendi vatandaşının can ve mal güvenliğini koruyamadığını gören halk, Şâfiî Fakih Ebu l-kâsım Mes ûd b. Muhammed el- Hocendî nin önderliğinde birleşmiş, oluşturdukları milis kuvvetleriyle Bâtınîlere karşı harekete geçmişlerdi. Öncelikli olarak Alevî Medenî, karısı ve onlara yardım edenlerin yakalanıp Ordu Pazarı denilen yerde yakıldığı anlatılmaktadır. 118 Daha sonra toplumda caydırıcı olması için ele geçirilen Bâtınîlerin kazılan büyükçe bir ateş çukurunun içerisine atıldığı ifade edilmektedir. 119 Mamafih toplumsal öfke patlaması boyutunda gerçekleşen bu olaylar, sınırlı kalmış ve bir süre sonra son bulmuştur. SULTAN MUHAMMED TAPAR IN BÂTINÎLERLE MÜCADELESİ 116 İbnü l-cevzî, IX, 120; İbnü l-esîr, el-kâmil, X, İbnü l-cevzî, IX, 120; İbnü l-esîr, el-kâmil, X, Nîsâbûrî, s. 40; Râvendî, s ; Reşidüddin, s ; Handmir, s. 505; Mirhond, s Kazvînî, Tarih-i güzide, s Bir diğer rivayette çift ile birlikte onlara bağlılıklarından şüphelenilenlerin evle beraber ateşe verildiği kaydedilmektedir. Bkz. İbnü l-cevzî, IX, 120; İbnü l-esîr, el-kâmil, X, İbnü l-esîr, el-kâmil, X, 314. BÜYÜK SELÇUKLULAR DÖNEMİNDE İSFAHAN IN SİYASÎ DURUMU Büyük Selçuklu Devleti nin içerisine düşmüş olduğu fetret dönemini sonlandıran uzlaşmanın ardından sultan olan Berkyaruk, tahta geçtikten yaklaşık bir yıl sonra vefat etti. Onun yerine Büyük Selçuklu tahtına geçen kardeşi Muhammed Tapar ın ilk hedefi, kaybolan devlet düzenini tekrar sağlamaktı. Bunun için de çözmesi gereken ilk sorun olarak Bâtınîleri görmekteydi. Muhammed Tapar, Bâtınîleri o kadar tehlikeli görüyordu ki, ona göre en büyük gazâ Bâtınîler ile yapılacak mücadeleydi. 120 Bununla birlikte, Sultan ın hedefi o kadar da kolay sonuçlandırılacak bir durum değildi. Büyük Selçuklu ordusunun içerisinde dahi Bâtınîliği benimsemiş insanlar bulunuyordu. Sultan ın kendilerine karşı bir harekâta girişeceğini öğrenen bu grup, Anadolu Selçuklu Devleti Sultanı Kılıç Arslan ın Bağdad ı zapt ettiğine dair asılsız bir söylenti çıkararak, ordu içerisinde kargaşaya sebep oldu. Ayrıca yazdırılan asılsız mektuplarla Horasan Bölgesi nde de karışıklıklar çıktığına dair haberler yayarak Sultan ın ilgisini Bâtınîlerin üzerinden çekmeye çalıştı. Bütün bu engelleme çabalarına rağmen haberlerin hepsinin asılsız ve dikkatini dağıtmaya yönelik olduğunu anlayan Sultan, ordusuna hareket emri vererek 6 Şaban 500 / 2 Nisan 1107 tarihinde Bâtınîlerden intikam almak isteyenlerin de katılımıyla İsfahan daki Şahdîz Kalesi ni kuşattı. 121 Kuşatmanın uzamasıyla birlikte erzakın tükenmesi Bâtınîleri çok zor durumda bıraktı. 122 Bâtınîler kuşatmadan kurtulmak adına bir takım girişimlerde bulundular. Öncelikli olarak Bunun üzerine Ahmed b. Attâş, Bâtınîlikten vazgeçtiğini ve sultan ın kendisini şehrin hâkimi olarak kabul etmesi halinde Muhammed Tapar ın hükümdarlığını kabul ederek savaşlarda Selçuklulara hizmet edeceğini bildirerek uzlaşı aradı. 123 Ayrıca toplumun dinî duygularının üzerine giderek, kendilerinin de Müslüman olduklarını, aralarındaki ayrımın sadece imamet konusundaki görüş farklılığından kaynaklandığı öne sürdüler. Görüşlerini tartışmak için de Sultan dan kendilerine bu konuları konuşabilecekleri âlimler göndermesini istediler ve dev- 120 Râvendî, s İbnü l-esîr, el-kâmil, X, İbnü l-esîr, el-kâmil, X, Hodgson, The Ismaili State, s Journal of Islamic Research 2013;24(1)

13 BÜYÜK SELÇUKLULAR DÖNEMİNDE İSFAHAN IN SİYASÎ DURUMU rin önemli ilmî şahsiyetlerinden bazılarının adlarını verdiler. Bunlar arasında İsfahân Hanefîlerinin reisi ve şehrin kadısı Ebu l-alâ Saîd b. Yahya ve diğer bazı fakihler vardı. Âlimler konuyu görüşmek için kaleye çıktıklarında Bâtınîler in asıl maksadının zaman kazanmak olduğunu anlayarak geri döndüler. 124 Bu girişim sonuçsuz kalınca Bâtınîler, Şâhdiz Kalesi ni ancak Hâlincan Kalesi nin kendilerine teslimi, haklarında söylenen sözlere itibar edilmemesi ve erzak yardımı şartıyla teslim edebileceklerini bildirdiler. Onların bu tekliflerine olumlu yaklaşan Sultan Muhammed Tapar da kaleye her gün veziri Sa dulmülk aracılığıyla erzak vb. göndermeye başladı. 125 Bâtınîlerin bu teklifi de bir oyalama çabasıydı. Zira Bâtınîlerle mücadele edilmesini destekleyen emirlerden birisinin gönderilen fedailer tarafından yaralandı. Bunun üzerine Sultan derhal Hâlincan Kalesi nin tahrip edilmesini ve muhasaranın sürdürülmesini emretti. Hâlincan Kalesi ni de yerle bir ederek içindeki Bâtınîler i öldürttü İbnü l-esîr, el-kâmil, X, İbnü l-esîr, el-kâmil, X, Bundârî, s. 93; İbnü l-esîr, el-kâmil, X, 433, 127 İbnü l-esîr, el-kâmil, X, 433. Nurullah YAZAR Bâtınîler son bir taktik olarak, Kale yi kademeli olarak boşaltmayı teklif ettiler. Bu öneri Sultan tarafından kabul gördü. Bâtınîler den bir kısmı gidecekleri yere kadar güvenliklerinin sağlanması için Selçuklu komutanları eşliğinde, Errecân daki en-nâzır Kalesi ne, bir kısmı Tabes Kalesi ne, bir kısmı da Alamut kalesine gitmek üzere Şahdiz kalesinden ayrıldılar. 127 Ancak bu harekette savunma direncini arttırmak ve elde bulunan erzağın daha uzun bir süre kullanımını sağlamak için bir taktikti. Bâtınîler zayıf ve güçsüzleri kaleden çıkarttıktan sonra direnmeye devam ettiler. Ahmed b. Abdülmelik bir taraftan savunma tedbirleri alırken diğer taraftan Sultan ın yanında bulunan kendisine bağlı adamlar vasıtasıyla bir çıkış yolu aramaktaydı. O, Vezir Sa dulmülk ile gizli bir anlaşma yapmıştı. Bu anlaşma uyarınca Vezir, Sultan a karşı bir suikast girişiminde bulundu. Ancak kendisine karşı yapılan plandan haberdar olan Sultan, suikasttan kurtuldu ve 128 ertesi gün veziri ile birlikte ve Ebu l Alâ-i Mufaddal ı (onun ileri gelen dört adamını) Bâtınî itikadına sahip oldukları için İsfahan kapısında Şevval 500/ Mayıs Haziran 1107 tarihinde astırdı. 129 Bu noktada Sultan a karşı girişilen başarısız suikast girişimi ise, Kale nin savaşılmadan teslim alınmasını isteyen Sultan adına bardağı taşıran son damla oldu. Bunun neticesinde Muhammed Tapar 2 Zilkâde / 25 Haziran 1107 tarihinde ordusuna taarruz emri verdi. Bu sırada Bâtınîler in ileri gelenlerinden biri Sultan a sığınıp eman diledikten sonra kaleye nasıl çıkabileceklerini göstereceğini söyledi. Sultan ın askerleri gösterilen yerde Bâtınîlerin olduğunu söyleyince görünenlerin asker değil insan şekli verilmiş silah ve zırhlar olduğunu söyledi. 131 Bunun üzerine kaleye çıkan askerler, Ahmed b. Abdulmelik ve yanında bulunanların büyük çoğunluğu öldürüldü. 132 Öldürüleceğini anlayan karısı da değerli mücevherlerini takarak intihar etti. 133 Kale nin tekrar ele geçirilmesinin ardından Sultan ın kâtibi Emirü l-küttâb Ebû Nasr b. Ömer el-isfahanî 134, minberlerden okunması için kalenin nasıl ele geçirildiğini tasvir eden bir fetihname kaleme aldı. 135 Daha sonra Kale, bir daha böyle bir fitnenin yuvalanmasını engellemek adına yıkıldı. 136 Böylelikle yaklaşık 2 ay süren kuşatmanın ardından Şahdiz kalesinin fethedilmesiyle birlikte Melikşah ın vefatının ardından başlayan süreçte İsfahan ın düzenini bozan, halkın yaşam kalitesini düşüren Bâtınîlerin şehirdeki etkinliği son bulu- 128 Ravendî, ; Reşidüddin, s ; Hüseynî, s. 58. İbnü l-esîr (el- Kâmil, X, 437), yaşananlardan bahsetmeden vezirin Sultan a ihanet, dört adamının da Bâtınî oldukları gerekçesiyle öldürüldükleri kaydetmektedir. 129 Ravendî, s. 160; Reşidüddin, s. 74; Hüseynî, s. 58. İbnü l- Esîr (el-kâmil, X, 437), yaşananlardan bahsetmeden vezirin Sultan a ihanet, dört adamının da Bâtınî oldukları gerekçesiyle öldürüldükleri kaydetmektedir. 130 İbnü l-kalânisî, Zilhicce olarak kaydetmektedir. Bk. s İbnü l-esîr, el-kâmil, X, Hüseynî, s. 55; Râvendî, s. 161; İbnü l-cevzî, IX, ; İbnü l-kalânisî, s. 155; Mirhond, s. 308; İbnü l-esîr, el-kâmil, X, s. 434; Bundârî, s. 93; Reşidüddin, s. 74; Kazvînî, Tarih-i güzide, s. 445; Azimi, s. 42. Râvendî (s. 161) ye göre, Ahmed b. Abdu l-melik bir hafta bekletildikten sonra Sultan ın emriyle şehrin her tarafında gezdirilerek oğlu ile birlikte öldürülmüştür. 133 İbnü l-esîr, el-kâmil, X, İbnü l-kalânisî, s İbnü l-cevzî, IX, 151; Reşidüddin, s Hüseynî, s. 55; Râvendî, s. 161; İbnü l-cevzî, IX, ; Mirhond, s. 308; İbnü l-esîr, el-kâmil, X, 434; Bundârî, s. 93; Reşidüddin, s. 74; Kazvînî, Tarihi güzide, s. 445; Azimi, s. 42. Journal of Islamic Research 2013;24(1) 37

14 Nurullah YAZAR yordu. Ancak Şahdiz in ele geçirilmesi Devlet in bu hareketten kurtulduğu anlamına gelmiyordu. BÜYÜK SELÇUKLULAR DÖNEMİNDE İSFAHAN IN SİYASÎ DURUMU Hasan Sabbah önderliğindeki Bâtınîler, Alamut Kalesi merkezli faaliyetlerine devam edeceklerdir. Agacanov, S. G., Selçuklular, Rusça dan çev. Ekber N. Necef, Ahmet R. Annaberdiyev, Ötüken, İstanbul, Azîmî, Azîmî Tarihi Selçuklular Dönemiyle İlgili Bölümler ( /1038/ /44), Metin, Çeviri, Notlar ve Açıklamalar ile haz. Ali Sevim, T. T. K. Yayınları, Ankara Ebu l-ferec, Gregory, Ebu l-ferec Tarihi, çev. Ömer Rıza Doğrul, T.T.K. Basımevi, Ankara Ebu l-fidâ, İsmail b. Ali b. Muhammed, Tarihu Ebu l-fida: el-muhtasar fi Ahbari l-beşer, Darü't-Tıbaati l-amire, Guedy, David Durand, Iranian Elites and Turkish Rulers a History of Isfahan in the Saljuq Period, Routledge, New York, Gür Timur Han ve Akbulut Hale, Gelişmekte Olan Ülkelerde Politik İstikrarın Ekonomik Büyüme Üzerine Etkisi, Sosyo Ekonomi, Ocak-Haziran Gürgânî, Fahreddin, Vis u Ramin, tsh. Mücteba Mînovî, Tahran, Hamevî, Şihabuddin Ebû Abdullah b. Abdullah Yâkût, Mu cemu l-buldân, (I-V), Beyrut, Handmir, Gıyaseddin Handmir b. Hâce Hümamiddin Muhammed b. Hace Celaliddin Muhammed, Tarihu Habibi s-siyer fî Ahbari Efradi Beşer, ed. Muhammed Debîr-i Siyâki, Kitâbfuruş-i Hayyam, Tahran, Hüseynî, Sadre d-din Ebu l-hasan Ali b. Nâsır, Ahbâru d-devleti s-selçukiyye, çev. Necati Lugal, KAYNAKÇA T. T. K. Basımevi, Ankara, 1999 Hüsrev, Nasır, Sefername-i Nâsır Hüsrev, İntişaratı Zevâre, Tahran, 1381hş., İbn Havkal, Ebü'l-Kâsım Muhammed b. Havkal el- Bağdadî, Suretu l-arz, Matbaatu Berîl, Leyden, İbn Haldun, Ebû Zeyd Veliyyüddin Abdurrahman b. Muhammed, (808/1405), Divanu l-mübtede ve l-haber fî Eyyâmi l-arab ve l-acem ve l- Berber ve men Âsârahum min Zevi s-sultani l- Ekber, thk. Halil Şehade, Dârü'l-Fikr, Beyrut, 1408/1988. İbn Tağrıberdî, Cemâle d-din Ebu l-mehâsin Yusuf el-atabekî (874), en-nucûmu z-zâhire fî Mülûk-i Mısr ve l-kâhire, Dar ul-kütüb, Mısır, tarihsiz. İbnü l-cevzî, Ebü'l-Ferec Cemaleddin Abdurrahman b. Ali, el-muntazam fi Tevarihi l- Mülük ve l-ümem, Dâiretü'l-Maarifi'l-Osmaniyye, Haydarâbâd, 1359h. İbnü l-esîr, Ebu l-hasan İzzeddin Ali b. Muhammed b. Abdülkerim, el-kamil fi t-tarih, Beyrut, İbnü'l-İbrî, Ebu l-ferec Barhebraeus Yuhanna, Târihi Muhtasaru d-düvel, thk. Entûn Sâlihânî, Daru ş-şark, Beyrut İbnü'l-İmrânî, Muhammed b. Ali b. Muhammed, el- İnba fî Tarihi'l-Hulefa, thk. Kâsım Samerranî, Daru l-âfâki l-arabiyye, Kahire, 1421/2001. İkbâl, Abbas, Vezaret der Ahd-i Selatin-i Buzurg-i Selçukî, Tahran, 1338hş.. Kecbâf, Ali Ekber, İsfahan Der Devr-i Selcûkiyyân, Sâzemân-ı Ferheng-i tefrîhî Şehrdârî İsfahan, 1389hş. Maferruhî, Mufaddal b. Sa'd b. Hüseyin el-isfahanî, 485/1092, Kitabu Mehasini İsfahan, nşr. Seyyid Celaleddin el-hüseyin Tahranî, Matbaa-i Meclis el-millî, Tahran, tarihsiz. Makdisî, Ebû Abdullah Muhammed b. Ahmed, (380/990), Ahsenu't-Tekasim fî Ma'rifeti'l- Ekâlim, II. Baskı, Kahire Nevevî, Ebû Zekeriyya Muhyiddin b. Şeref, (676/1277), Tehzîbu'l-Esmâ ve'l-lugât, İdaretü l-tıbaati l-müniriyye, Kahire, tarihsiz Nîsabûrî, İmam Zahir ed-din, Selçukname, haz. Ebû Hamid Muhammed b. İbrahim, Tahran, 1332hş.. Nizamülmülk, Siyâset-nâme, haz. Mehmet Altay Köymen, T.T.K. Basımevi, Ankara, Reşidü d-din, Fazlullah, Cami ut-tevarih, haz. Ahmed Ateş, T.T.K. Basımevi, Ankara, Sem'ânî, Ebû Sa'd Abdülkerim b. Muhammed b. Mansûr et-temîmî, el-ensâb, thk. Abdurrahman b. Yahyâ el-muallimî el-yemanî, Dâiretü'l- Maarifi'l-Osmaniyye, Haydarabad, Sıbt İbnü l-cevzî, Mir âtü z-zeman fi Tarihi l-âyan, yay. Ali Sevim, T.T.K. Basımevi, Ankara, Zehebî, Ebû Abdullah Şemseddin Muhammed b. Ahmed b. Osman, Târihü'l-İslâm ve Vefeyâtu'l-Meşâhir ve'l-a'lâm, thk. Ömer Abdüsselam Tedmurî, Dârü'l-Kitâbi'l-Arabi, Beyrut, Journal of Islamic Research 2013;24(1)

TARİH BOYUNCA ANADOLU

TARİH BOYUNCA ANADOLU TARİH BOYUNCA ANADOLU Anadolu, Asya yı Avrupa ya bağlayan bir köprü konumundadır. Üç tarafı denizlerle çevrili verimli topraklara sahiptir. Dört mevsimi yaşayan iklimi, akarsuları, ormanları, madenleriyle

Detaylı

1-MERKEZ TEŞKİLATI. A- Hükümdar B- Saray

1-MERKEZ TEŞKİLATI. A- Hükümdar B- Saray 1-MERKEZ TEŞKİLATI A- Hükümdar B- Saray MERKEZ TEŞKİLATI Önceki Türk ve Türk-İslam devletlerinden farklı olarak Osmanlı Devleti nde daha merkezi bir yönetim oluşturulmuştu.hükümet, ordu ve eyaletler doğrudan

Detaylı

MELİKŞAH IN ÖLÜMÜNDEN SONRA TERKEN HATUN UN OĞLU MAHMUD U SULTAN YAPMA ÇABALARI *

MELİKŞAH IN ÖLÜMÜNDEN SONRA TERKEN HATUN UN OĞLU MAHMUD U SULTAN YAPMA ÇABALARI * , ss. 211-219. MELİKŞAH IN ÖLÜMÜNDEN SONRA TERKEN HATUN UN OĞLU MAHMUD U SULTAN YAPMA ÇABALARI * Nurulah YAZAR ** Özet Veliaht Ebû Şûca Ahmet babasından önce vefat ettiğinden Sultan Melikşah vefat ettiğinde

Detaylı

Rahman ve Rahim Olan Allah ın Adıyla HİCRİ-2 YAHUDİLERLE İLİŞKİLER KAYNUKAOĞULLARININ MEDİNEDEN ÇIKARTILMASI

Rahman ve Rahim Olan Allah ın Adıyla HİCRİ-2 YAHUDİLERLE İLİŞKİLER KAYNUKAOĞULLARININ MEDİNEDEN ÇIKARTILMASI 15.03.2010 Rahman ve Rahim Olan Allah ın Adıyla HİCRİ-2 YAHUDİLERLE İLİŞKİLER KAYNUKAOĞULLARININ MEDİNEDEN ÇIKARTILMASI Müslümanlarla yaptıkları antlaşmaya ilk ihanet eden Yahudi kabilesi Kaynukâ'oğullarıdır.

Detaylı

Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000)

Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000) Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000) 14.08.2014 SIRA SIKLIK SÖZCÜK TÜR AÇIKLAMA 1 1209785 bir DT Belirleyici 2 1004455 ve CJ Bağlaç 3 625335 bu PN Adıl 4 361061 da AV Belirteç 5 352249 de

Detaylı

Edirne Tarihi - Bizans Döneminde Edirne. Ahmet Usal - Edirne Vergi Dairesi Başkanlığı

Edirne Tarihi - Bizans Döneminde Edirne. Ahmet Usal - Edirne Vergi Dairesi Başkanlığı Edirne Tarihi - Bizans Döneminde Edirne Ahmet Usal - Edirne Vergi Dairesi Başkanlığı Aralık 25, 2006 2 İçindekiler 0.1 Hadrianopolis ten Edrine ye : Bizans Dönemi.......... 4 0.2 Hadrianopolis Önce Edrine

Detaylı

BÜYÜK SELÇUKLULAR DÖNEMİNDE BAĞDAT. Dr. Selim KAYA KSÜ Fen Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü

BÜYÜK SELÇUKLULAR DÖNEMİNDE BAĞDAT. Dr. Selim KAYA KSÜ Fen Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü AKADEMİK BAKIŞ, SAYI 15, EKİM, 2008 Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler E-Dergisi ISSN:1694-528X, İktisat ve Girişimcilik Üniversitesi, Türk Dünyası Kırgız- Türk Sosyal Bilimler Enstitüsü, Celalabat-KIRGIZİSTAN

Detaylı

Edirne Camileri - Eski Cami. Ahmet Usal - Edirne Vergi Dairesi Başkanlığı

Edirne Camileri - Eski Cami. Ahmet Usal - Edirne Vergi Dairesi Başkanlığı Edirne Camileri - Eski Cami Ahmet Usal - Edirne Vergi Dairesi Başkanlığı Aralık 25, 2006 2 İçindekiler 0.1 Eski Cami (Cami-i Atik - Ulu Cami).............. 4 0.1.1 Eski Cami ve Hacı Bayram Veli Söylencesi.......

Detaylı

Onar Köyünün Kurucusu Şeyh Hasan Onar, Emîr Onar ın (ö. 1099/1100) Torunu mudur?

Onar Köyünün Kurucusu Şeyh Hasan Onar, Emîr Onar ın (ö. 1099/1100) Torunu mudur? Onar Köyünün Kurucusu Şeyh Hasan Onar, Emîr Onar ın (ö. 1099/1100) Torunu mudur? Şeyh Hasan Onar ın, Anadolu da ilk Fütüvvet (Ahi) örgütlenmesinin kurucuları arasında bulunduğu Prof. Dr. Mikail Bayram

Detaylı

Bu durum, aşağıdakilerden hangisin gösteren bir kanıt olabilir?

Bu durum, aşağıdakilerden hangisin gösteren bir kanıt olabilir? DÜNYA GÜCÜ OSMANLI 1. Anadolu Selçuklu Devleti zamanında ve Osmanlı İmparatorluğu nun Yükselme döneminde Anadolu daki zanaatkarlar lonca denilen zanaat gruplarına ayrılarak yöneticilerini kendileri seçmişlerdir.

Detaylı

AKADEMİK ÖZGEÇMİŞ YAYIN LİSTESİ

AKADEMİK ÖZGEÇMİŞ YAYIN LİSTESİ AKADEMİK ÖZGEÇMİŞ VE YAYIN LİSTESİ 1. Adı Soyadı : Muharrem KESİK İletişim Bilgileri Adres : Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Telefon : (0212) 521 81 00 Mail : muharremkesik@gmail.com 2. Doğum -

Detaylı

Dersin Adı İSLAM TARİHİ Sınıf 12 İSLAM TARİHİ

Dersin Adı İSLAM TARİHİ Sınıf 12 İSLAM TARİHİ Dersin Adı İSLAM TARİHİ Sınıf 12 İSLAM TARİHİ Tarihi Öğretim Yılı Dönemi Sırası 2014-2015 2 1 B GRUBU SORULARI 12.Sınıflar Öğrencinin Ad Soyad No Sınıf Soru 1: Aşağıdaki yer alan ifadelerde boşluklara

Detaylı

BÜLTEN İSTANBUL AZİZ BABUŞCU. FİLİSTİN MESELESİ 2 5 te B İ L G İ NOTU. Öğretmenler ile öğrenciler yıllar sonra bir araya geldi

BÜLTEN İSTANBUL AZİZ BABUŞCU. FİLİSTİN MESELESİ 2 5 te B İ L G İ NOTU. Öğretmenler ile öğrenciler yıllar sonra bir araya geldi 2 de Öğretmenler ile öğrenciler yıllar sonra bir araya geldi AK Parti İstanbul İl Kadın Kolları nda AK Öğretmenler ile öğrenciler yıllar sonra bir araya gelmenin mutluluğunu yaşadı. 8 de YIL: 2012 SAYI

Detaylı

EMEVİLER VE ABBASİLER DÖNEMİ

EMEVİLER VE ABBASİLER DÖNEMİ EMEVİLER VE ABBASİLER DÖNEMİ DERS NOTLARI VE ŞİFRE TANER ÖZDEMİR DETAY TARİHÇİ TÜRK TELEKOM NURETTİN TOPÇU SOSYAL BİLİMLER LİSESİ TARİH ÖĞRETMENİ EMEVİLER Muaviye tarafından Şam da kurulan ve yaklaşık

Detaylı

Anadolu'da kurulan ilk Türk beylikleri

Anadolu'da kurulan ilk Türk beylikleri On5yirmi5.com Anadolu'da kurulan ilk Türk beylikleri Anadolu da kurulan ilk Türk Beylikleri ve önemi nelerdir? Yayın Tarihi : 2 Kasım 2012 Cuma (oluşturma : 11/18/2015) Anadolu da Kurulan İlk Türk Beylikleri

Detaylı

SİKKELER IŞIĞINDA II. SÜLEYMANŞAH IN GERÇEK TAHTA ÇIKIŞ TARİHİ

SİKKELER IŞIĞINDA II. SÜLEYMANŞAH IN GERÇEK TAHTA ÇIKIŞ TARİHİ SİKKELER IŞIĞINDA II. SÜLEYMANŞAH IN GERÇEK TAHTA ÇIKIŞ TARİHİ Kamil ERON Tarihi kaynaklarda II.Süleyman Şah ın tahta çıkış tarihi H. 7 Zilkade 592 olarak yazmaktadır. Fakat bu tarihin doğru olması nümismatik

Detaylı

2013 ABD Hükümeti Bütçe Krizi

2013 ABD Hükümeti Bütçe Krizi 2013 ABD Hükümeti Bütçe Krizi 1 Ekim 2013 tarihinde ABD Temsilciler Meclisi, Obamacare olarak bilinen sağlık reformunun bir yıl ertelenmesini içeren tasarıyı kabul etti. Tasarının meclisten geçmesinin

Detaylı

EHLi SÜNNET GRUBU IRAK TA ŞİİLEŞTİRME PROJESİ. www.sapitanlar.com SAMARRA ÖRNEĞİ

EHLi SÜNNET GRUBU IRAK TA ŞİİLEŞTİRME PROJESİ. www.sapitanlar.com SAMARRA ÖRNEĞİ IRAK TA ŞİİLEŞTİRME PROJESİ SAMARRA ÖRNEĞİ 2011 www.sapitanlar.com IRAK TA ŞİİLEŞTİRME PROJESİ: SAMARRA ÖRNEĞİ El Reşid Araştırmalar Merkezi nden Dr. Hüseyin Samarrai nin kaleme aldığı ve Türkçe ilk defa

Detaylı

SORU CEVAP METODUYLA TEKRAR (YÜKSELİŞ-DURAKLAMA VE AVRUPA)

SORU CEVAP METODUYLA TEKRAR (YÜKSELİŞ-DURAKLAMA VE AVRUPA) SORU CEVAP METODUYLA TEKRAR (YÜKSELİŞ-DURAKLAMA VE AVRUPA) Osmanlı devletinde ülke sorunlarının görüşülüp karara bağlandığı bugünkü bakanlar kuruluna benzeyen kurumu: divan-ı hümayun Bugünkü şehir olarak

Detaylı

BÜYÜK SELÇUKLU DEVLET ADAMLARININ ADÂLETE VE REFAHA DAYALI TOPLUM DÜZENİ OLUŞTURMA GAYELERİ

BÜYÜK SELÇUKLU DEVLET ADAMLARININ ADÂLETE VE REFAHA DAYALI TOPLUM DÜZENİ OLUŞTURMA GAYELERİ BÜYÜK SELÇUKLU DEVLET ADAMLARININ ADÂLETE VE REFAHA DAYALI TOPLUM DÜZENİ OLUŞTURMA GAYELERİ (Men Of The Great Seljuqid State Goals Were To Create Social Order Based On Justice And Prosperity) Nilay AĞIRNASLI

Detaylı

Abbasi Halifeleri İle Büyük Selçuklu Sultanları Arasındaki Münasebetler *

Abbasi Halifeleri İle Büyük Selçuklu Sultanları Arasındaki Münasebetler * TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI DERGİSİ 315 Abbasi Halifeleri İle Büyük Selçuklu Sultanları Arasındaki Münasebetler * The Relationship Abbasid Khalifats Between Saljuq Sultans Mehmet Nadir ÖZDEMİR ** ÖZET Abbasi

Detaylı

İRAN GEZİ PROGRAMI 10 GECE 11 GÜNLÜK BİR TARİH VE KÜLTÜR GEZİSİ

İRAN GEZİ PROGRAMI 10 GECE 11 GÜNLÜK BİR TARİH VE KÜLTÜR GEZİSİ GEZİ PROGRAMI 10 GECE 11 GÜNLÜK BİR TARİH VE KÜLTÜR GEZİSİ 1.GÜN 24 Mayıs 2015 Pazar Ankara Tahran 2. GÜN 25 Mayıs 2015 Pazartesi Tahran Tebriz Saat 18.00 de Ankara Esenboğa Havalimanı Dış hatlar servisinde

Detaylı

DOĞU ANADOLU YA İLK SELÇUKLU AKINI

DOĞU ANADOLU YA İLK SELÇUKLU AKINI DOĞU ANADOLU YA İLK SELÇUKLU AKINI ATİLLA BALIBEY E Posta:a.balibey@mynet.com Giriş: Türkler in Anadolu ya tarihi kayıtlarla sabit ilk girişi; 395 396 yıllarında, Hun Türkleri tarafından gerçekleştirilmiştir.

Detaylı

Ortadoğu ve Afrika Araştırmacıları Derneği Yayınları Araştırma Eserleri Serisi Nu: 7. Emeviler den Arap Baharı na HALEP TÜRKMENLERİ

Ortadoğu ve Afrika Araştırmacıları Derneği Yayınları Araştırma Eserleri Serisi Nu: 7. Emeviler den Arap Baharı na HALEP TÜRKMENLERİ Ortadoğu ve Afrika Araştırmacıları Derneği Yayınları Araştırma Eserleri Serisi Nu: 7 Emeviler den Arap Baharı na HALEP TÜRKMENLERİ Dr. Ahmet Emin Dağ İstanbul, 2015 Emeviler den Arap Baharı na HALEP TÜRKMENLERİ

Detaylı

Batı Toplumuna İlk Kez Rakip Çıkardık

Batı Toplumuna İlk Kez Rakip Çıkardık Batı Toplumuna İlk Kez Rakip Çıkardık İslam Coğrafyasının en batısı ile en doğusunu bir araya getiren Asya- Afrika- Balkan- Ortadoğu Üniversiteler Konseyi Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinde resmen kuruldu.

Detaylı

HAÇLI SEFERLERi Orta Çağ'da Avrupalıların Müslümanların elinde bulunan ve Hristiyanlarca kutsal sayılan Kudüs ve çevresini geri almak için

HAÇLI SEFERLERi Orta Çağ'da Avrupalıların Müslümanların elinde bulunan ve Hristiyanlarca kutsal sayılan Kudüs ve çevresini geri almak için HAÇLI SEFERLERi Orta Çağ'da Avrupalıların Müslümanların elinde bulunan ve Hristiyanlarca kutsal sayılan Kudüs ve çevresini geri almak için düzenledikleri seferlere "Haçlı Seferleri" denir. Haçlı Seferlerinin

Detaylı

Türkiye nin Yeni Anayasa Arayışı: 2011-2013 TBMM Anayasa Uzlaşma Komisyonu Tecrübesi

Türkiye nin Yeni Anayasa Arayışı: 2011-2013 TBMM Anayasa Uzlaşma Komisyonu Tecrübesi Taylan BARIN Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Anayasa Hukuku Anabilim Dalı Araştırma Görevlisi Türkiye nin Yeni Anayasa Arayışı: 2011-2013 TBMM Anayasa Uzlaşma Komisyonu Tecrübesi AK Parti, CHP, MHP ve BDP

Detaylı

SELÇUKLU KÜLTÜR VE MEDENİYETİ. Devlet Teşkilatı:

SELÇUKLU KÜLTÜR VE MEDENİYETİ. Devlet Teşkilatı: SELÇUKLU KÜLTÜR VE MEDENİYETİ Devlet Teşkilatı: Türk devlet geleneğinin esasını oluşturan Selçuklu devlet teşkilatı; Karahanlı, Sâmânlı, Gazneli ve Abbasî devletlerinin teşkilatından geniş ölçüde faydalanmış

Detaylı

Kadınların Savaş ve Sağlıkla İlgili Hizmetleri

Kadınların Savaş ve Sağlıkla İlgili Hizmetleri Kadınların Savaş ve Sağlıkla İlgili Hizmetleri İslam ve Hemşirelik Savaşta Kadınların Görevleri Savaşta Yaralı Bakımı Kahraman Kadın Savaşçılar Ümmü Habibe Kahraman Havle Hastabakıçısı Rufeyde Hasta Bakım

Detaylı

Havacılıkta İnsan Faktörleri. Uçak Müh.Tevfik Uyar, MBA

Havacılıkta İnsan Faktörleri. Uçak Müh.Tevfik Uyar, MBA Havacılıkta İnsan Faktörleri Uçak Müh.Tevfik Uyar, MBA BÖLÜM 2 Düşünen ve Hisseden Varlık İnsan İkinci Kısım: Sosyal İnsan Geçen Hafta GEÇEN HAFTA Yanlılık BU HAFTA Sosyal Etki Tartışma Issız bir adada

Detaylı

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER Modern Siyaset Teorisi Dersin Kodu SBU 601 Siyaset, iktidar, otorite, meşruiyet, siyaset sosyolojisi, modernizm,

Detaylı

Milli Devlete Yönelik Tehdit Değerlendirmesi

Milli Devlete Yönelik Tehdit Değerlendirmesi Milli Devlete Yönelik Tehdit Değerlendirmesi tarafından tam algılanmadığı, diğer bir deyişle aynı duyarlılıkla değerlendirilmediği zaman mücadele etmek güçleşecek ve mücadeleye toplum desteği sağlanamayacaktır.

Detaylı

1979 İRAN İSLAM DEVRİMİ SONRASI TÜRKİYE-İRAN İLİŞKİLERİ. Ömer Faruk GÖRÇÜN

1979 İRAN İSLAM DEVRİMİ SONRASI TÜRKİYE-İRAN İLİŞKİLERİ. Ömer Faruk GÖRÇÜN i 1979 İRAN İSLAM DEVRİMİ SONRASI TÜRKİYE-İRAN İLİŞKİLERİ Ömer Faruk GÖRÇÜN ii Yayın No : 2005 Politika Dizisi: 1 1. Bası Ağustos 2008 - İSTANBUL ISBN 978-975 - 295-901 - 9 Copyright Bu kitabın bu basısı

Detaylı

KIRGIZİSTAN DAKİ YABANCI DESTEKLİ ÜNİVERSİTELER VE DİĞER EĞİTİM KURUMLARI

KIRGIZİSTAN DAKİ YABANCI DESTEKLİ ÜNİVERSİTELER VE DİĞER EĞİTİM KURUMLARI KIRGIZİSTAN DAKİ YABANCI DESTEKLİ ÜNİVERSİTELER VE DİĞER EĞİTİM KURUMLARI Yrd. Doç. Dr. Yaşar SARI Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi, Kırgızistan Giriş Kırgızistan Orta Asya bölgesindeki toprak ve

Detaylı

Ermenek Mevlevihanesi/ Karamanoğlu Halil Bey Tekkesi

Ermenek Mevlevihanesi/ Karamanoğlu Halil Bey Tekkesi Ermenek Mevlevihanesi/ Karamanoğlu Halil Bey Tekkesi PROF. DR. NEJAT GÖYÜNÇ ARMAĞANI 305 Mevlüt ESER Prof. Dr. Yusuf KÜÇÜKDAĞ NEÜ A. Keleşoğlu Eğitim Fakültesi, Sosyal Bilgiler Eğitimi Mevlevilik, Mevlâna

Detaylı

Revak Kitabevi, 2015 Tüm hakları Revak Kitabevi ne aittir. Sertifika No: 23108. Revak Kitabevi: 30 Bektaşîlik Serisi: 4. Fakrnâme Vîrânî Abdal

Revak Kitabevi, 2015 Tüm hakları Revak Kitabevi ne aittir. Sertifika No: 23108. Revak Kitabevi: 30 Bektaşîlik Serisi: 4. Fakrnâme Vîrânî Abdal Revak Kitabevi, 2015 Tüm hakları Revak Kitabevi ne aittir. Sertifika No: 23108 Revak Kitabevi: 30 Bektaşîlik Serisi: 4 Fakrnâme Vîrânî Abdal Yayına Hazırlayan Fatih Usluer ISBN: 978-605-64527-9-6 1. Baskı:

Detaylı

MANASTIR TIBBI (Monastic Medicine)

MANASTIR TIBBI (Monastic Medicine) MANASTIR TIBBI (Monastic Medicine) Hipokratik-Galenik Tıp ekolunun devamı Cerrahi teknikler bilinmesine rağmen, yüksek enfeksiyon riski nedeniyle zorunlu haller dışında pek uygulanmıyor Tam olarak hangi

Detaylı

BEDİR SAVAŞI. Nedenleri Savaş Sonuçları UHUD SAVAŞI. Nedenleri. Savaş Sonuçları HENDEK SAVAŞI. Nedenleri. Sonuçları. Kaynakça

BEDİR SAVAŞI. Nedenleri Savaş Sonuçları UHUD SAVAŞI. Nedenleri. Savaş Sonuçları HENDEK SAVAŞI. Nedenleri. Sonuçları. Kaynakça BEDİR SAVAŞI Nedenleri Savaş Sonuçları UHUD SAVAŞI Nedenleri Savaş Sonuçları HENDEK SAVAŞI Nedenleri Kaynakça Sonuçları Bedir savaşın en önemli nedeni Müslümanları hicrete zorlayan Kureyşlilerin, hicret

Detaylı

Selçuklu Tarihini Derinden Etkileyen Bir Olay: Selçuklu-Yabgulu

Selçuklu Tarihini Derinden Etkileyen Bir Olay: Selçuklu-Yabgulu TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI DERGİSİ 545 Selçuklu Tarihini Derinden Etkileyen Bir Olay: Selçuklu-Yabgulu Mücadelesi An Incident Influencing Seljuq History Deeply: The Struggle Between Seljuqs and Yabgulular

Detaylı

Rahman ve Rahim Olan Allah ın Adıyla HZ HATİCE İLE EVLİLİĞİ

Rahman ve Rahim Olan Allah ın Adıyla HZ HATİCE İLE EVLİLİĞİ 15.03.2010 Rahman ve Rahim Olan Allah ın Adıyla HZ HATİCE İLE EVLİLİĞİ Ficar savaşları ve Hılful Fudul olaylarından sonra, Hz. Muhammed (s.a.s.) in yirmi beş yaşında iken Hatice ile evlendiği yıla kadar

Detaylı

Prof Dr Veysel Eroğlu:Aksaray Belediye Bakımevinde üretilen cins köpekler, öldüren ilaç listeton Son Güncelleme Çarşamba, 27 Mart 2013 06:54

Prof Dr Veysel Eroğlu:Aksaray Belediye Bakımevinde üretilen cins köpekler, öldüren ilaç listeton Son Güncelleme Çarşamba, 27 Mart 2013 06:54 Orman Su İsleri Bakanı Sn. Prof. Dr. Veysel Eroglu, 1. Aksaray Belediyesi Bakımevi, yasal olarak sahipsiz hayvanların kısırlaştırılıp rehabilite edildikleri bir yer olmalıyken,orada cins hayvanlar kisirlastirilmadan

Detaylı

Gıybet (Hadis, Tirmizi, Birr 23)

Gıybet (Hadis, Tirmizi, Birr 23) Dedikodu (Gıybet) Gıybet Dedikodu (gıybet), birisinin yüzüne söylenmesinden hoşlanmadığı şeyleri arkasından söylemektir. O kimse söylenen şeyi gerçekten yapmış ise bu gıybet, yapmamış ise iftira olur (Hadis,

Detaylı

Tefsir, Kıraat (İlahiyat ve İslâmî ilimler fakülteleri)

Tefsir, Kıraat (İlahiyat ve İslâmî ilimler fakülteleri) ARAŞTIRMA ALANLARI 1 Kur an İlimleri ve Tefsir Kur an ilimleri, Kur an tarihi, tefsir gibi Kur an araştırmalarının farklı alanlarına dair araştırmaları kapsar. 1. Kur an tarihi 2. Kıraat 3. Memlükler ve

Detaylı

GEMLİK TİCARET ve SANAYİ ODASI

GEMLİK TİCARET ve SANAYİ ODASI GEMLİK TİCARET ve SANAYİ ODASI EKONOMİK SOSYAL DURUM ARAŞTIRMASI Gemlik Ticaret ve Sanayi Odası na bağlı üyelerin Türkiye ve Gemlik Ekonomisi ve Sosyal durumu hakkındaki yorumlarının istatistiki yöntemler

Detaylı

11 EYLÜL SALDIRISI VE YENİ DÜNYA: SOĞUK BARIŞ DÖNEMİ

11 EYLÜL SALDIRISI VE YENİ DÜNYA: SOĞUK BARIŞ DÖNEMİ INSTITUTE FOR STRATEGIC STUDIES S A E STRATEJİK ARAŞTIRMALAR ENSTİTÜSÜ KASIM, 2003 11 EYLÜL SALDIRISI VE YENİ DÜNYA: SOĞUK BARIŞ DÖNEMİ 11 EYLÜL SALDIRISI SONUÇ DEĞERLENDİRMESİ FİZİKİ SONUÇ % 100 YIKIM

Detaylı

yönelik tüm iyi niyetli girişimlerimiz sonuçsuz kalmış, KÖPEKÇİ SITKI köpek toplamaya devam etmiş, bakımevi ise gönüllülere çeşitli bahanelerle

yönelik tüm iyi niyetli girişimlerimiz sonuçsuz kalmış, KÖPEKÇİ SITKI köpek toplamaya devam etmiş, bakımevi ise gönüllülere çeşitli bahanelerle Aksaray Valiligine:Aksaray Belediye Bakımevinde "öldürmede" kullanılan listenon üretilen cins köpekler Son Güncelleme Çarşamba 27 Mart 2013 13:56 ---------- Yönlendirilmiş ileti ---------- Kimden: NESRIN

Detaylı

Kültür - Sanat Kültür - Sanat Kültür - Sanat Kültür - Sanat Kültür - Sanat

Kültür - Sanat Kültür - Sanat Kültür - Sanat Kültür - Sanat Kültür - Sanat Kültür - Sanat Kültür - Sanat Kültür - Sanat Kültür - Sanat Kültür - Sanat Tarih / Terra Cotta Savaşçıları, Çin Halk Cumhuriyeti Kitap / Türkan Röportaj / Doç. Dr. Okan Gülbahar El Sanatları / Geleneksel

Detaylı

ANABİLİM EĞİTİM KURUMLARI PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK VE REHBERLİK BİRİMİ REHBERLİK POSTASI 4

ANABİLİM EĞİTİM KURUMLARI PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK VE REHBERLİK BİRİMİ REHBERLİK POSTASI 4 ANABİLİM EĞİTİM KURUMLARI PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK VE REHBERLİK BİRİMİ REHBERLİK POSTASI 4 22 Mart 2013 Sayın Velimiz, Dördüncü rehberlik postamızda sizlerle, Davranış ve Değerler Eğitimi Programı kapsamında

Detaylı

Söylemek istemediğimiz birçok şey, söylemek istediğimiz zaman dinleyici bulamaz.

Söylemek istemediğimiz birçok şey, söylemek istediğimiz zaman dinleyici bulamaz. Söylenen her söz, içinden çıktığı kalbin kılığını üzerinde taşır. Ataullah İskenderî Söz ilaç gibidir. Gereği kadar sarf edilirse fayda veriri; gerektiğinden fazlası ise zarara neden olur. Amr bin As Sadece

Detaylı

KILIÇDAROĞLU K.MARAŞ'TA

KILIÇDAROĞLU K.MARAŞ'TA KILIÇDAROĞLU K.MARAŞ'TA Chp Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu, Kahramanmaraş ın Elbistan İlçesi nde siyaseti sadece insan için yaptıklarını, iktidara gelmeleri halinde terörü sonlandırıp ülkeye huzuru getireceklerini

Detaylı

Dört Halife Dönemi Hazreti Ebubekir ve Hazreti Ömer Devri Ders Notu

Dört Halife Dönemi Hazreti Ebubekir ve Hazreti Ömer Devri Ders Notu Dört Halife Dönemi Hazreti Ebubekir ve Hazreti Ömer Devri Dört Halife Dönemi Hazreti Ebubekir ve Hazreti Ömer Devri Ders Notu 1. HZ. EBU BEKİR DÖNEMİ (632-634) a.yalancı peygamberlerle mücadele edildi.

Detaylı

EKİM 2014 KAHRAMANMARAŞ SELİM IŞIK

EKİM 2014 KAHRAMANMARAŞ SELİM IŞIK EKİM 2014 KAHRAMANMARAŞ SELİM IŞIK TEMEL KAVRAMLAR Kamu Kamuoyu Bir ülkedeki halkın bütünü, halk, amme. Belirli bir konu ve olay hakkında toplumun büyük bir kesimi veya belli gruplar tarafından benimsenen

Detaylı

Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi

Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Yakın Doğu Üniversitesi Uzaktan Eğitim Merkezi ne aittir. Bu ders içeriğinin bütün hakları saklıdır. İlgili kuruluştan

Detaylı

Rahman ve Rahim Olan Allah ın Adıyla EKONOMİK DURUM

Rahman ve Rahim Olan Allah ın Adıyla EKONOMİK DURUM 15.03.2010 Rahman ve Rahim Olan Allah ın Adıyla EKONOMİK DURUM 1.5 EKONOMİK DURUM 1.5. Ekonomik Durum Arabistan ın ekonomik hayatı tabiat şartlarına, kabilelerin yaşayış tarzlarına bağlı olarak genellikle;

Detaylı

SURUÇ İLÇEMİZ. Suruç Meydanı

SURUÇ İLÇEMİZ. Suruç Meydanı SURUÇ İLÇEMİZ Suruç Meydanı Şanlıurfa merkez ilçesine 43 km uzaklıkta olan ilçenin 2011 nüfus sayımına göre toplam nüfusu 100.912 kişidir. İlçe batısında Birecik, doğusunda Akçakale, kuzeyinde Bozova İlçesi,

Detaylı

Nihat Sami Banar!ı, Resimli Türk Edebiyatı Tarihi, s. 89-93'ten özetlenmiştir.

Nihat Sami Banar!ı, Resimli Türk Edebiyatı Tarihi, s. 89-93'ten özetlenmiştir. Uygur Devleti Ders Anlatım Videosu UYGUR DEVLETİ (744 840 ) Uygurlar, Asya Hun Devleti ne bağlı olarak Orhun ve Selenga nehirleri kıyılarında yaşamışlardır. II. Kök Türk Devleti'nin son zamanlarında Basmiller

Detaylı

İSLAM İŞBİRLİĞİ TEŞKİLATI

İSLAM İŞBİRLİĞİ TEŞKİLATI İSLAM İŞBİRLİĞİ TEŞKİLATI Eski adıyla İslam Konferansı Örgütü (İKÖ) günümüzde nüfusunun çoğunluğu veya bir kısmı Müslüman olan ülkelerin üye olduğu ve üye ülkeler arasında politik, ekonomik, kültürel,

Detaylı

HALKIN DOKTORLARINDAN KORKUYORLAR

HALKIN DOKTORLARINDAN KORKUYORLAR BALIKESİR - 30.09.2014 HALKIN DOKTORLARINDAN KORKUYORLAR Balıkesir Tabip Odası Yönetim Kurulu Üyesi Dr. Hüseyin Gündoğdu, Ankara ve Hatay Tabip odaları üyelerinin Gezi Parkı olayları sürecinde hukuka aykırı

Detaylı

Iğdır Sevdası AVUKAT SEVDA DOĞAN

Iğdır Sevdası AVUKAT SEVDA DOĞAN Iğdır Sevdası AVUKAT SEVDA DOĞAN Cömert, cefakâr, cana yakın bir insandır Musa Doğan (1923-1992). Dostlarını seven; vefa ve yardımını kimseden esirgemeyen örnek bir insandır o. Siyasete il genel meclisi

Detaylı

AKDENİZ İN KUCAĞINDAKİ TARİH ;MAMURE Kapıdaki gişeye yaklaşıp kaleye girmek için ücret ödemek istedim. O sırada gişede oturan hanım görevlinin

AKDENİZ İN KUCAĞINDAKİ TARİH ;MAMURE Kapıdaki gişeye yaklaşıp kaleye girmek için ücret ödemek istedim. O sırada gişede oturan hanım görevlinin AKDENİZ İN KUCAĞINDAKİ TARİH ;MAMURE Kapıdaki gişeye yaklaşıp kaleye girmek için ücret ödemek istedim. O sırada gişede oturan hanım görevlinin elindeki Posta Gazetesi ne takıldı gözüm.görevli hanımın gözü

Detaylı

ÇALIŞAN MEMNUNİYETİ ANKETİ

ÇALIŞAN MEMNUNİYETİ ANKETİ ÇALIŞAN MEMNUNİYETİ ANKETİ Türk Sağlık-Sen tarafından Sağlık kurum ve kuruluşlarında yüz yüze yöntemiyle düzenlenen Çalışan Memnuniyet Anketi ne toplam 4.940 kişi katılmıştır. Katılımcıların yüzde 54,1

Detaylı

Derece Alan Üniversite Yıl Lisans İlahiyat Atatürk Üniversitesi 1979 Y. Lisans Tarih Atatürk Üniversitesi 1981 Doktora Tarih Atatürk Üniversitesi 1985

Derece Alan Üniversite Yıl Lisans İlahiyat Atatürk Üniversitesi 1979 Y. Lisans Tarih Atatürk Üniversitesi 1981 Doktora Tarih Atatürk Üniversitesi 1985 1. Adı Soyadı : MEHMET ÇELİK 2. Doğum Tarihi: 05 Haziran 195. Unvanı : Prof.Dr.. Öğrenim Durumu Derece Alan Üniversite Lisans İlahiyat Atatürk Üniversitesi 1979 Y. Lisans Tarih Atatürk Üniversitesi 1981

Detaylı

İSLAM TARİHİ II. Hafta 8. Prof. Dr. Levent ÖZTÜRK SAKARYA ÜNİVERSİTESİ

İSLAM TARİHİ II. Hafta 8. Prof. Dr. Levent ÖZTÜRK SAKARYA ÜNİVERSİTESİ SAKARYA ÜNİVERSİTESİ İSLAM TARİHİ II Hafta 8 Prof. Dr. Levent ÖZTÜRK Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir. "Uzaktan Öğretim" tekniğine uygun olarak hazırlanan

Detaylı

Başlangıç Meridyeni ve Greenwıch - İstanbul

Başlangıç Meridyeni ve Greenwıch - İstanbul Mustafa ŞAHİN 29 Eylül 2015 Başlangıç Meridyeni ve Greenwıch - İstanbul Geçtiğimiz hafta İngiltere de Londra nın güneydoğusunda şirin bir kasaba ve üniversite şehri olan Greenwich teydik. Kasabadan adını

Detaylı

ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YURTDIġI GÖREV RAPORU. BOSNA-HERSEK ZĠYARETĠ GÖREV RAPORU 1. Konunun Evveliyatı

ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YURTDIġI GÖREV RAPORU. BOSNA-HERSEK ZĠYARETĠ GÖREV RAPORU 1. Konunun Evveliyatı BOSNA-HERSEK ZĠYARETĠ GÖREV RAPORU 1. Konunun Evveliyatı Ormancılık alanında Bosna-Hersek ile işbirliğini geliştirmek amacıyla Başbakanlık Türk İşbirliği ve Kalkınma İdaresi Başkanlığı aracılığıyla iki

Detaylı

KİŞİSEL GELİŞİM NASIL BAŞLAR?

KİŞİSEL GELİŞİM NASIL BAŞLAR? KİŞİSEL GELİŞİM NASIL BAŞLAR? Kişisel gelişim, insanın gelişimi merak etmesi, yeni insanlar tanıması, gazetede güzel yazı yazan veya kitap yazmış insanları merak ederek onları tanımak, sadece yazılarından

Detaylı

Özgüven Nedir? Özgüven Eksikliği Nedir?

Özgüven Nedir? Özgüven Eksikliği Nedir? Özgüven Nedir? Özgüven; kendimiz ve yeteneklerimiz hakkında pozitif ve gerçekçi bir anlayışa sahip olduğumuz anlamına gelmektedir. Diğer taraftan, özgüven eksikliği ise; kendinden şüphe duymak, pasiflik,

Detaylı

COĞRAFİK UYGARLIKLAR. Mezopotamya ya kurulmuş devletler: Sümerler, Akadlar, Babiller, Assurlar ve Elamlılar dır. SÜMERLER AKADLAR ASSURLAR BABİLLER

COĞRAFİK UYGARLIKLAR. Mezopotamya ya kurulmuş devletler: Sümerler, Akadlar, Babiller, Assurlar ve Elamlılar dır. SÜMERLER AKADLAR ASSURLAR BABİLLER COĞRAFİK Mezopotamya, günümüz sınırlarına göre çoğu Irak ta bulunan ve arabistana kadar uzanan dar ve uzun bir platodur. Dicle ve Fırat nehirlerin arasına kurulmuş bu yer varlığının en önemli kısımlarını

Detaylı

GÖÇ İDARESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TAŞRA TEŞKİLATI KURULUŞ, GÖREV VE ÇALIŞMA YÖNETMELİĞİ. Resmi Gazete Tarihi: 14.11.2013, Sayısı: 28821

GÖÇ İDARESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TAŞRA TEŞKİLATI KURULUŞ, GÖREV VE ÇALIŞMA YÖNETMELİĞİ. Resmi Gazete Tarihi: 14.11.2013, Sayısı: 28821 GÖÇ İDARESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TAŞRA TEŞKİLATI KURULUŞ, GÖREV VE ÇALIŞMA YÖNETMELİĞİ Resmi Gazete Tarihi: 14.11.2013, Sayısı: 28821 BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç ve kapsam MADDE 1 (1)

Detaylı

KONFERANS GEÇİCİ KORUMA ALTINDAKİ YABANCILARIN TÜRKİYE DE ÇALIŞMASI

KONFERANS GEÇİCİ KORUMA ALTINDAKİ YABANCILARIN TÜRKİYE DE ÇALIŞMASI KONFERANS GEÇİCİ KORUMA ALTINDAKİ YABANCILARIN TÜRKİYE DE ÇALIŞMASI Geçici Koruma Sağlanan Yabancıların Türkiye de Çalışması Konferansı Büyük İlgi Gördü Ankara da ilk kez geçici koruma sağlanan yabancıların

Detaylı

Akçakale Sınırından Türkiye ye Sığınmacı Geçişi Gözlem Raporu. (16 Haziran 2015)

Akçakale Sınırından Türkiye ye Sığınmacı Geçişi Gözlem Raporu. (16 Haziran 2015) 17.06.2015 Akçakale Sınırından Türkiye ye Sığınmacı Geçişi Gözlem Raporu (16 Haziran 2015) Necatibey Caddesi No:82 Kat:6 Daire:11/12 Demirtepe/Ankara Tel:+90 (312) 230 35 67-68-69 Fax:+90 (312) 230 17

Detaylı

Ne kadar 2/B arazisi var?

Ne kadar 2/B arazisi var? 2/B BARIŞ PROJESİ 2 2/B NEDİR? Anayasa nın 169 uncu maddesine göre 31.12.1981 tarihinden önce orman niteliğini kaybetmiş olması nedeniyle 6831 sayılı Orman Kanunu nun 2/B maddesi uyarınca orman sınırları

Detaylı

Türkiye Siyasi Gündem Araştırması

Türkiye Siyasi Gündem Araştırması I. AMAÇ Bu çalışmanın amacı, aylık periyotlar halinde düzenlediğimiz, Türkiye nin Siyasi Gündemine paralel konuların ele alınarak halkın görüşlerini tespit etmek ve bu görüşlerin NEDENİ ni saptamak adına

Detaylı

Bush, Suudi Kralıyla petrol fiyatı konuştu

Bush, Suudi Kralıyla petrol fiyatı konuştu Bush, Suudi Kralıyla petrol fiyatı konuştu Orta Doğu gezisinin son durağı Suudi Arabistan'da bulunan ABD Başkanı George W. Bush, Suudi Kralı Abdullah'la, yüksek petrol fiyatlarının ABD'yi nasıl etkilediği

Detaylı

SAVAŞ, GÖÇ VE SAĞLIK. 18 Mayıs 2015 İstanbul Şeyhmus GÖKALP

SAVAŞ, GÖÇ VE SAĞLIK. 18 Mayıs 2015 İstanbul Şeyhmus GÖKALP SAVAŞ, GÖÇ VE SAĞLIK 18 Mayıs 2015 İstanbul Şeyhmus GÖKALP Sunu 1. Savaş? Savaş Ortamı 2. Tarihe dokunmak 3. IŞİD in Irak ve Suriye de ardışık saldırıları ve sonrasında gelişen Halk Sağlığı sorunları 4.

Detaylı

Sunum ve Sistematik 1. BÖLÜM: MUSTAFA KEMAL İN HAYATI

Sunum ve Sistematik 1. BÖLÜM: MUSTAFA KEMAL İN HAYATI Sunum ve Sistematik 1. BÖLÜM: MUSTAFA KEMAL İN HAYATI KONU ÖZETİ Bu başlık altında, ünitenin en can alıcı bilgileri, kazanım sırasına göre en alt başlıklara ayrılarak hap bilgi niteliğinde konu özeti olarak

Detaylı

Türkiye de Kutuplaşmanın Boyutları Araştırması. 1 Şubat 2016

Türkiye de Kutuplaşmanın Boyutları Araştırması. 1 Şubat 2016 Türkiye de Kutuplaşmanın Boyutları Araştırması 1 Şubat 2016 Yöntem ve Künye Araştırma çalışması, 3-10 Aralık 2015 tarihleri arasında, Türkiye 18+ yaş nüfusunu temsil eden 1024 kişiyle, 16 ilin kentsel

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ VE YAYINLAR

ÖZGEÇMİŞ VE YAYINLAR 1 ÖZGEÇMİŞ VE YAYINLAR Adı Soyadı: Ebru ALTAN Doğum Tarihi: 5.11.1969 Unvanı: Doç. Dr. Öğrenim Durumu: Derece Alan Üniversite Yıl Lisans TARİH İSTANBUL ÜNİ. 199 Y. Lisans ORTAÇAĞ TARİHİ İSTANBUL ÜNİ. 1995

Detaylı

AKADEMİK ÖZGEÇMİŞ YAYIN LİSTESİ. : Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Telefon : (0212) 521 81 00 : abulut@fsm.edu.tr

AKADEMİK ÖZGEÇMİŞ YAYIN LİSTESİ. : Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Telefon : (0212) 521 81 00 : abulut@fsm.edu.tr AKADEMİK ÖZGEÇMİŞ VE YAYIN LİSTESİ 1. Adı Soyadı : Ali Bulut İletişim Bilgileri Adres : Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Telefon : (01) 51 81 00 Mail : abulut@fsm.edu.tr. Doğum - Tarihi : 1.0.1973

Detaylı

Kütahya Gazeteciler Cemiyeti Ziyareti:

Kütahya Gazeteciler Cemiyeti Ziyareti: Türk Ocakları Genel Merkezi Merkez Yönetim Kurulu Üyesi Efendi BARUTCU, Türk Ocakları nın 100 üncü kuruluş yıldönümü kutlamaları çerçevesinde, Sönmeyen Ocak Türk Ocakları ve Türkiye nin Geleceği konulu

Detaylı

YARGITAY 4. HUKUK DAİRESİ T. 17.9.2001 E. 2001/4012 K. 2001/8028 MANEVİ TAZMİNAT - YANSIMA ZARAR

YARGITAY 4. HUKUK DAİRESİ T. 17.9.2001 E. 2001/4012 K. 2001/8028 MANEVİ TAZMİNAT - YANSIMA ZARAR YARGITAY 4. HUKUK DAİRESİ T. 17.9.2001 E. 2001/4012 K. 2001/8028 MANEVİ TAZMİNAT - YANSIMA ZARAR ÖZET : Manevi tazminatı ancak cismani zarara uğrayan kimse isteyebilir. Yansıma suretiyle bir zarardan sözedilerek

Detaylı

DEMOKRASİ VE SAYDAMLIK ENSTİTÜSÜ www.dse.org.tr

DEMOKRASİ VE SAYDAMLIK ENSTİTÜSÜ www.dse.org.tr DEMOKRASİ VE SAYDAMLIK ENSTİTÜSÜ www.dse.org.tr YENİ ANAYASA DEĞİŞİKLİK ÖNERİLERİMİZ (TCBMM Başkanlığı na iletilmek üzere hazırlanmıştır) 31.12.2011 İletişim: I. Anafartalar Mah. Vakıf İş Hanı Kat:3 No:

Detaylı

TÜRK CEZA KANUNU İLGİLİ MADDELERİ KANUN NO: 5237. Taksir. (1) Taksirle işlenen fiiller, kanunun açıkça belirttiği hallerde. cezalandırılır.

TÜRK CEZA KANUNU İLGİLİ MADDELERİ KANUN NO: 5237. Taksir. (1) Taksirle işlenen fiiller, kanunun açıkça belirttiği hallerde. cezalandırılır. TÜRK CEZA KANUNU İLGİLİ MADDELERİ KANUN NO: 5237 Taksir Madde 22- cezalandırılır. (1) Taksirle işlenen fiiller, kanunun açıkça belirttiği hallerde (2) Taksir, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla,

Detaylı

Cumhuriyet Halk Partisi

Cumhuriyet Halk Partisi 1 Genel Başkan Kemal Kılıçdaroğlu: Gezi Parkından dünyaya yansıyan ses daha fazla özgürlük, daha fazla demokrasi sesidir. Tarih : 15.06.2013 Genel Başkan Kemal Kılıçdaroğlu Türkiye de görev yapan yabancı

Detaylı

İLÂHİYAT FAKÜLTESİ DERGİSİ

İLÂHİYAT FAKÜLTESİ DERGİSİ ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ İLÂHİYAT FAKÜLTESİ DERGİSİ DİN PSİKOLOJİSİ ÖZEL SAYISI Prof. Dr. Kerim Yavuz Armağanı Çukurova University Journal of Faculty of Divinity Cilt 12 Sayı 2 Temmuz-Aralık 2012 ÇUKUROVA

Detaylı

KAMU YÖNETİMİ PROGRAMI

KAMU YÖNETİMİ PROGRAMI İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ KAMU YÖNETİMİ PROGRAMI SİYASAL DÜŞÜNCELER TARİHİ YARD. DOÇ. DR. MUSTAFA GÖRKEM DOĞAN 7. ERKEN MODEN DÖNEMDE SİYASAL DÜŞÜNCE 7 ERKEN MODEN DÖNEMDE

Detaylı

TÜRK İSLAM TARİHİ. Talas Savaşı. Abbasile r. Orta Asya Türkleri ÇİN

TÜRK İSLAM TARİHİ. Talas Savaşı. Abbasile r. Orta Asya Türkleri ÇİN TÜRK İSLAM TARİHİ Abbasile r Talas Savaşı Orta Asya Türkleri ÇİN TÜRKLERİN MÜSLÜMANLARLA KARŞILAŞMALARI Türk Arap ilişkileri ilk kez Hz. Ömer döneminde başlamıştır(sasani devletinin Kadisiye ve nihavent

Detaylı

SORU : CEVAP: SORU: CEVAP:

SORU : CEVAP: SORU: CEVAP: SORU : Yediemin deposu açmak için karar aldım. Lakin bu işin içinde olan birilerinden bu hususta fikir almak isterim. Bana bu konuda vereceğiniz değerli bilgiler için şimdiden teşekkür ederim. Öncelikle

Detaylı

2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI.. LİSESİ TARİH I DERSİ BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ EĞİTİM PROGRAMI (BEP) FORMU

2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI.. LİSESİ TARİH I DERSİ BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ EĞİTİM PROGRAMI (BEP) FORMU EYLÜL - EKİM I.ÜNİTE :TARİH BİLİMİ Kaynaştırma *İşlenen ve anlatılan konular aracılığı ile öğrenci tarihin tanımı eğitimine tabi olan * Tarihin zamanla alakalı bir bilim olduğunu kavrar. hakkında bilgi

Detaylı

Koalisyon Pazarlıkları ve Olası Hükümet Formülleri. Maliki'nin Türkiye Ziyareti ve Irak'ta Yeni Hükümet Kurma Senaryoları

Koalisyon Pazarlıkları ve Olası Hükümet Formülleri. Maliki'nin Türkiye Ziyareti ve Irak'ta Yeni Hükümet Kurma Senaryoları 7 Mart 2010 seçimleri üzerinden yaklaşık 8 ay geçmesine rağmen Irak ta henüz bir hükümet kurulabilmiş değildir. Yeni hükümet kurma çalışmalarının yoğun bir şekilde sürdüğü Ekim 21 de Başbakan Maliki nin

Detaylı

ATATÜRK ORMAN ALANLARI DEĞİRLENDİRME FİKİR PROJESİ

ATATÜRK ORMAN ALANLARI DEĞİRLENDİRME FİKİR PROJESİ ZŞ3040 ATATÜRK ORMAN ALANLARI DEĞİRLENDİRME FİKİR PROJESİ BÜTÜN KAÇAK YAPILARA BİR ÇÖZÜM! AOÇ alanları değerlendirmesi projesi denilince herkes gibi bizimde ilk aklımıza hukuk dışı yollarla yapılmış olan

Detaylı

Yönetici tarafından yazıldı Pazartesi, 24 Ağustos 2009 04:42 - Son Güncelleme Çarşamba, 26 Ağustos 2009 19:20

Yönetici tarafından yazıldı Pazartesi, 24 Ağustos 2009 04:42 - Son Güncelleme Çarşamba, 26 Ağustos 2009 19:20 Düğünlerde Takılan Sahte Paralar Yüksek eğitimini tamamlamış, babası ticaretle uğraşan, annesi ise bir bankada görevli bulunan bir ailenin tek kızıydı. Okul arkadaşı ile evlenmeye karar vermişlerdi. Damat

Detaylı

BİLECİK ÜNİVERSİTESİ AKADEMİK ÖZGEÇMİŞ FORMU KİŞİSEL BİLGİLER

BİLECİK ÜNİVERSİTESİ AKADEMİK ÖZGEÇMİŞ FORMU KİŞİSEL BİLGİLER Adı Soyadı Ünvanı Alanı Doğum Yeri BİLECİK ÜNİVERSİTESİ AKADEMİK ÖZGEÇMİŞ FORMU ABDULHALİK BAKIR PROF. DR. KİŞİSEL BİLGİLER ORTAÇAĞ TARİHİ-İSLAM TARİHİ VE MEDENİYETİ-ORTAÇAĞ ENDÜSTRİ TARİHİ KERKÜK Doğum

Detaylı

KAYACIK KÖYÜ HAKKINDA GENEL BİLGİLER. Kayacık Köyü nün isminin kaynağı hakkında iki rivayet bulunmaktadır. Bunlar şöyle açıklanabilir.

KAYACIK KÖYÜ HAKKINDA GENEL BİLGİLER. Kayacık Köyü nün isminin kaynağı hakkında iki rivayet bulunmaktadır. Bunlar şöyle açıklanabilir. Araştırmanın Yapıldığı Kayacık Köyü Hakkında Genel Bilgiler KAYACIK KÖYÜ HAKKINDA GENEL BİLGİLER KAYACIK İSMİNİN KAYNAĞI Kayacık Köyü nün isminin kaynağı hakkında iki rivayet bulunmaktadır. Bunlar şöyle

Detaylı

EKONOMİK VE MALİ POLİTİKA GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Ekim 2011, No:8

EKONOMİK VE MALİ POLİTİKA GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Ekim 2011, No:8 EKONOMİK VE MALİ POLİTİKA GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Ekim 2011, No:8 Bu sayıda; Merkez Bankasının döviz satım ihaleleri, karşılık kararları ve Merkez Bankasının döviz rezervleri değerlendirilmiştir. i Merkez

Detaylı

ORSAM ORTADOĞU STRATEJİK ARAŞTIRMALAR MERKEZİ KARİKATÜRLERİN DİLİNDEN IRAK I ANLAMAK - 3 UNDERSTANDING IRAQ THROUGH CARTOONS 3

ORSAM ORTADOĞU STRATEJİK ARAŞTIRMALAR MERKEZİ KARİKATÜRLERİN DİLİNDEN IRAK I ANLAMAK - 3 UNDERSTANDING IRAQ THROUGH CARTOONS 3 KARİKATÜRLERİN DİLİNDEN IRAK I ANLAMAK - 3 UNDERSTANDING IRAQ THROUGH CARTOONS 3 - CENTER FOR MIDDLE EASTERN STRATEGIC STUDIES KARİKATÜRLERİN DİLİNDEN IRAK I ANLAMAK - 3 UNDERSTANDING IRAQ THROUGH CARTOONS

Detaylı

İLK TÜRK DEVLETLERİNDE HUKUK

İLK TÜRK DEVLETLERİNDE HUKUK İLK TÜRK { DEVLETLERİNDE HUKUK Hukuk Anlayışı Hukuk fertlerin bir arada barış ve güven içinde yaşamasını sağlamak amacıyla oluşturulan hak ve kanunların bütünüdür. Bir devletin uzun ömürlü olabilmesi için

Detaylı

USTAD Tahlil Nisan-2011

USTAD Tahlil Nisan-2011 Meydana Dökülme ve Öfke Bahreyn de 14 Şubat hareketi USTAD Tahlil Nisan-2011 Çalışma No:5 Nisan 2011 Mardin -TURKEY ÖZET: Bahreyn e Bahreyn den penceresinden baktığınızda, onu diğer ülkelerden ayıran önemli

Detaylı

Rehberlik bir süreçtir. Bir anda olup biten bir iş değildir. Etkili sonuçlar alabilmek için belli bir süre gereklidir.

Rehberlik bir süreçtir. Bir anda olup biten bir iş değildir. Etkili sonuçlar alabilmek için belli bir süre gereklidir. Rehberlik Servisinin Ve Rehberliğin Tanıtılması Rehberlik Nedir? Rehberlik; eğitimde bir hizmet alanı olarak demokratik ortam içinde öğrencinin bedensel, zihinsel ve sosyal bütün kapasitelerini en ileri

Detaylı

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS İslam Tarihi II ILH 214 4 2+0 2 3

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS İslam Tarihi II ILH 214 4 2+0 2 3 DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS İslam Tarihi II ILH 214 4 2+0 2 3 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Yüz Yüze / Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı