ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 1 : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 1 : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM"

Transkript

1 ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 1 : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM B- KALITIM (6 SAAT) 1- Gen 2- Kalıtım ve Kalıtsal Özelliklerin Kazanılması 3- Mendel in Kalıtıma Kazandırdığı Bilgiler ve Mendel Yasaları 4- İnsanda Cinsiyetin Belirlenmesi 5- Kalıtsal Hastalıklar ve Kalıtsal Hastalıkların Taşınması 6- Cinsiyete Bağlı Kalıtsal Hastalıklar (Eşeye Bağlı Kalıtım) 7- Akraba Evliliği (Endogami) ve Sakıncaları 8- Kan Grupları 9- Kalıtım Problemlerinin Soy Ağacı İle Çözümü 10- Aile Planlaması (*) 1

2 B- KALITIM : 1- Gen : Canlının sahip olduğu her bir özelliği (saç rengi, saç şekli, göz rengi, ten rengi, parmak izi, burun yapısı gibi) (kalıtsal özellikleri) belirleyen, bu özelliklerin yavrulara aktarılmasını sağlayan ve kromozomların yapısında bulunan kalıtım birimine gen denir. Gen, (DNA nın bir bölümü ve) kromozomun bir parçasıdır. Her bir gen sahip olduğumuz kalıtsal özelliklerden birini belirler ve genler canlıların sahip olduğu özelliklerin birbirinden farklı olmasını sağlar. Canlıların hücrelerinde bulunan kromozom sayısı canlı türünü ya da canlının gelişmişliğini belirlemez. Canlı türünü ya da canlıların gelişmişliğini kromozom sayısı değil, kromozomların üzerinde bulunan genler belirler. (Canlıların temel yapısını oluşturan proteinler genler tarafından taşınan (genlerde bulunan) bilgilere göre sentezlenir. Deri hücrelerinin ürettiği protein ile kas hücrelerinin ürettiği proteinin farklı olmasını genler sağlar). 2- Kalıtım ve Kalıtsal Özelliklerin Kazanılması : Anne, baba ve oğul döller (çocuklar veya yavrular) (nesiller) arasındaki benzerlik farklılıkları açıklayan, bu benzerlik ve farklılıkların nesilden nesile nasıl geçtiğini araştıran bilim dalına kalıtım veya genetik denir. Canlıların sahip oldukları, anne veya babalarından (dayı, teyze, hala, amca, anneanne, babaanne, dede, abi, abla gibi yakın akrabalarından veya atalarından) aldıkları özelliklere kalıtsal özellikler denir. Saç rengi, saç şekli, göz rengi, ten rengi, kellik, cücelik, tavşan dudaklılık, tavşan dişlilik, gamze, dil yuvarlama, kulak memesinin yapışık veya ayrık olması, çene, burun veya görünüş biçimi, renk körlüğü, gece körlüğü, katarakt, miyopluk, hipermetropluk, hemofili, altıparmaklılık, eksik parmaklılık, yapışık parmaklılık, kan grubu, sağırlık, dilsizlik, albinoluk, zekâ geriliği (Down Sendromu), anemi, şeker hastalığı kalıtsal özelliklerdir. Canlının kendi yaşamını ve vücudunu etkileyen özelliklere kalıtsal olmayan özellikler denir. Vücut ağırlığı, konuşma şekli, yaralanma, organ eksikliği, saç uzunluğu kalıtsal olmayan özelliklerdir. Kalıtsal özellikler anne ve babadan yani atalardan yavrulara sadece üreme olayı ile aktarılabilir (geçebilir). Üreme olayında kalıtsal özelliklerin aktarılmasını anne ve babanın üreme hücrelerindeki kromozomların üzerinde bulunan genler sağlar. Üreme olayında erkek üreme hücreleri olan sperm hücrelerindeki kromozomların üzerinde bulunan genler babaya ait kalıtsal özellikleri taşırken, dişi üreme hücreleri olan yumurta hücrelerindeki kromozomların üzerinde bulunan genler anneye ait kalıtsal özellikleri taşır. Üreme olayında sperm ve yumurta hücrelerinin çekirdeği birleşir. Bu olaya döllenme denir. Döllenme sonucu oluşan döllenmiş yumurta hücresine zigot denir. Zigot bir canlının en küçük yani tek hücreli halidir. Zigot hem annenin hem de babanın kromozomlarını (23 kromozom anneden, 23 kromozom babadan) yani DNA sını yani kalıtsal özelliklerini belirleyen genleri taşır. Döllenme sonucu oluşan zigot daha sonra defalarca bölünerek çoğalır ve yavruyu oluşturur. Oluşan yavrunun kromozomlarının yarısı anneden, yarısı babadan geldiği için bu yavru anne ve babaya ait kalıtsal özellikleri belirleyen genleri taşır ve bu nedenle anne ya da babaya (veya yakın akrabalara) benzer fakat tıpa tıp anne ya da babanın aynısı değildir. Aynı kalıtsal özelliğe ait olan ve biri anneden, diğer babadan gelen genler, anne ve babanın kromozomlarının aynı bölgesinde bulunurlar. (Bu kromozomlara homolog kromozomlar denir) Sperm Hücresi Baba = 23 Kromozom Döllenme Yumurta Hücresi Zigot Zigot Anne = 23 Kromozom 46 Kromozom 46 Kromozom Büyüme ve Gelişme Bölünerek Çoğalma Yavru Canlı (Çocuk) 2

3 NOT : 1- Kalıtsal özellikler yavrulara sadece üreme olayı ile aktarılır. SORU 2- Her canlı türünün kendine özgü sperm ve yumurta hücreleri olduğu için ancak kendi türüyle çiftleşerek yavru oluşturur ve oluşan yavru anne ve babaya benzer. 3- Üreme olayı sonucu oluşan canlının her bir özelliğini belirleyen iki gen vardır. Bu genlerden biri (yarısı) anneden diğeri (yarısı da) babadan gelir. Genler anne ve babadan alındığı için yavru anne veya babaya benzer. 4- İnsanlarda kalıtsal özellikler genler tarafından belirlenir. 5- Kalıtsal özellikler insandan insana farklılık gösterir. 6- Zigot, 23 kromozom anneden, 23 kromozom babadan alır ve 46 kromozoma sahip olur. 7- Canlılardaki kalıtsal; Saç Rengi Renk Körlüğü Sağırlık Saç Şekli Gece Körlüğü Dilsizlik Göz Rengi Katarakt Albinoluk Ten Rengi Miyopluk Anemi Kellik Hipermetropluk Şeker Hastalığı Cücelik Hemofili Zekâ Geriliği Tavşan Dudaklılık Altıparmaklılık (Down Sendromu) Tavşan Dişlilik Eksik Parmaklılık Gamze Yapışık Parmaklılık Dil Yuvarlama Kan Grubu Çene, Burun Veya Görünüş Biçimi Kulak Memesinin Yapışık Veya Ayrık Olması 8- Yeryüzünde binlerce farklı tür canlı yasamaktadır. Bu organizmalar bazı özellikleri bakımından birbirlerine benzerlik gösterirken birçok özellikleri yönünden birbirlerinden farklıdırlar. Ayni türe ait çeşitli bireyler arasında ve aynı ana babanın yavruları arasında bile görülen bu farklılıklara varyasyon denir. Bir ailedeki bireyler arasında gözlenen boy, zekâ düzeyi, göz rengi ve saç şekli gibi özellikler bu tür varyasyonlardır. Bu çeşit belirli varyasyonların yanı sıra kulak memesinin bitişik ya da ayrı olması, dilin boyuna kıvrılıp kıvrılmaması, bazı kimyasal maddelerin tadını değişik şekillerde algılayabilme, kırmızı yeşil renk körlüğü, el ve ayak parmaklarının normalden fazla olması gibi çok sayıda dikkat çekmeyen varyasyonlarda bulunmamaktadır. Genetik biliminin amaçlarından biri de bazısı morfolojik, bazıları da fizyolojik olan bu tür varyasyonların nedenini araştırmaktır. Bununla birlikte canlılar arasında bazı benzerliklerde bulunmaktadır. Bir mısır tohumundan her zaman mısır, döllenmiş tavuk yumurtasından civciv meydana gelir ve meydana gelen bu yavru bireyler bazı özellikleri ile kendi ebeveynlerine benzerler. Ana baba özelliklerinden yavrularına aktarılması olayına kalıtım denir. Genetik bilimin ikinci amacı da kalıtım olaylarının mekanizmasını açıklamaktır. 9- Kalıtımla ilgili zaman çizelgesi; 1866 Mendel in çalışmalarının yayımlanması ve Mendel Kanunları nın keşfedilmesi 1905 Gen, genotip ve fenotip kelimelerinin kullanılması 1906 Kalıtım bilimine GENETİK adının verilmesi 1949 Kalıtsal olduğu belirlenmiş olan orak hücreli anemi hastalığının keşfi 1959 İnsan kromozomlarındaki anormalliklerin keşfedilmesi 1982 İlk gen teknolojisi ürünü olan insülinin eczanelerde satışa sunulması 1986 İnsan genlerinin klonlanması 1988 İnsan Genomu Projesi nin başlatılması 2000 İnsan Genomu Projesi nin ilk aşamasının tamamlanması

4 SORU : 1- Zaman şeridinde genetikle ilgili olan en önemli gelişme hangisi? 2- Zaman şeridindeki fotoğrafta görünen kim? 3- Tarih şeridinin sonundaki fotoğraftaki yapı ne? 4- Hangi yıllarda genetik ile ilgili gelişmeler artmıştır? 5- Genetik alanında hangi konu araştırılmak istenebilir? 6- Aile bireylerinin hangisine daha çok benziyoruz? 7- Diğer aile üyelerine benzer özellikler olmasına rağmen neden birbirinden farklıdır? 8- Kardeşlerden hangisi anne babaya daha çok benziyor? 9- Ailedeki bireyler birbirine benziyor mu? Bu nasıl açıklanır? Etkinlik (Ders Kitabı 23) Ailemizi, sınıf arkadaşlarımızı, aynı sokakta oturduğumuz kişileri düşünelim. Ülkemizin köylerinde, kasabalarında, şehirlerinde veya Dünyanın diğer ülkelerinde de ne kadar çok insanın yaşadığını fark edebiliriz. Ancak çok ilginç olan bir şey vardır ki o da bu insanların hiçbirinin birbirine tıpatıp benzememesidir (tek yumurta ikizleri hariç). Aynı anne babanın çocuğu olmamıza rağmen, kardeşlerimizle bile birbirimize tam olarak benzemeyiz. Örneğin, onun saç şekli düzken bizimki kıvırcık olabilir veya birimizin göz rengi kahverengi iken diğerimizinki yeşil olabilir. SORU : 1- İnsanların benzer ya da farklı olmalarını sağlayan nedir? 2- Aşağıda fotoğrafını gördüğümüz anne ve yavru köpek birbirine tıpa tıp benziyor mu? 3- Yavru ile anne arasındaki benzerlik ve farklılıkları için ne söyleyebiliriz? 4- Yavruların anne babaya benzemesi ama birbirinin aynı olmaması, sadece hayvanlar için mi söz konusudur? 5- Bitkilerin de hepsi birbirine benzer mi? 2. Etkinlik : Birbirimize Benziyor muyuz? (Ders Kitabı 23) Amaç : Ailelerdeki bireylerin niçin birbirine benzediğinin veya benzemediğinin gözlemlere dayanılarak açıklanmasının sağlanması. Yapılacaklar : Etkinliğin yapılması için defter, kalem ve cetvel hazırlanır. Aile bireyleri gözlenir. Ailedeki bireylerin saç, göz, ten rengi, kan grubu, burun şekli, saç şekli gibi özellikleri belirlenir. (Bu özelliklerin sayısı arttırılabilir). Deftere, aile bireylerinin bu özelliklerinin kaydedileceği bir tablo hazırlanır. Tabloda, etkinliği hazırlayan kişinin de özellikleri bulunur. Sonuca Varalım Kısmında; Aile bireylerinin hangisine daha çok benziyorsunuz? Kromozom yapılarının farklı olması. Tabloya göre kardeşlerden hangisi anne babaya daha çok benziyor? Ailedeki bireyler birbirine benziyor mu?bu nasıl açıklanır? 1. Alternatif Etkinlik : Çevremizdeki Canlıların Benzerlikleri (Öğretmen Kitabı 23) Amaç : Farklı canlılara ait yavruların ve onların anne babalarının gözlemlenerek birbirleri arasındaki benzerlikler hakkında fikir yürütülmesinin sağlanması. Yapılacaklar : Etkinliğin yapılması için ansiklopedi, dergiler, internet gibi kaynaklardan yararlanılır. Farklı canlılara ait yavru ve anne babasına ait resim veya fotoğraflar toplanır. 4

5 Sınıftaki her öğrencinin farklı canlıya ait fotoğraflar getirmeleri sağlanarak daha çok canlının benzerlik ve farklılıkları tartışılabilir. Toplanan resim ve fotoğraflar sınıftaki diğer öğrencilerinki ile bir araya getirilir. Sonuca Varalım Kısmında; Yavru, anne ve babaya benzemekle birlikte kromozom yapıları aynı olmadığı için farklılıkları da vardır. 3- Mendel in Kalıtıma Kazandırdığı Bilgiler ve Mendel Yasaları : Canlılardaki kalıtsal özelliklerin (karakterlerin) oğul döllere (yavrulara) nasıl aktarıldığını (geçtiğini) inceleyen kalıtım (genetik) bilimi ile ilgili ilk çalışmalar yılları arasında Gregor Mendel tarafından yapılmıştır. Mendel, kalıtım ile ilgili çalışmalarını bezelye bitkisi üzerinde yapmıştır. Mendel in bezelyeler üzerinde yaptığı çalışmalardan çıkardığı sonuçlar bütün canlılar için genelleştirilmiş ve geçerli olmuştur. NOT: 1- Mendel, Avusturyalı bir papazdır. Viyana Üniversitesi nde biyoloji ve matematik eğitimi almıştır. Çalışmalarını, çalıştığı kilisenin bahçesinde yetiştirdiği bezelyeler üzerinde yapmıştır. Yaptığı çalışmalar o dönemde fazla rağbet görmemiştir. Fakat Mendel in ölümünden 16 yıl sonra 1900 yılında De Vries (Dövrie), Correns (Korens), Tschermak (Çermak) gibi bilim adamları da aynı sonucu bulduktan sonra görüşleri kabul edilmiştir ve kalıtım bilmi gelişmiştir. ( yılları arasında yaşamıştır). 2- Mendel in ölümünden 16 yıl sonra 1900 yılında De Vries (Dövrie), Correns (Korens), Tschermak (Çermak) gibi biyologlar kalıtım bilimini geliştirmişlerdir. a) Mendel in Bezelyeleri Kullanma Nedenleri : 1- Kolay yetiştirilmeleri (Döllenme kontrolünün kolay olması). 2- Çok çeşidinin olması. 3- Çabuk çoğalabilmesi (Yılda 3 4 kez ürer. Başka canlıda yapılsaydı deney uzun sürerdi). 4- Kendi kendini dölleyebilmesi (eşleyebilmesi) (Karakterlerinin saf olması). NOT : 1- Bezelyenin çiçek yapısı erseliktir. (Yani çift organlıdır, yani tam çiçektir, yani bir evcikli çiçektir, yani erkek ve dişi organı birlikte bulunan çiçektir). Bezelye bitkisinde taç yapraklar, erkek ve dişi organın üzerini tamamen sararak başka bir bitkinin çiçek tozlarının yani polenlerinin yani erkek üreme hücrelerinin girmesini engeller. Böylece saf bitkiler, saf soylar yani saf bezelyeler elde edilir. Dişicik tepesi, başka bitkilerin polenlerinin buraya tutunup çimlenmesini önler. b) Mendel in Çalışma Esasları (Kuralları) (Başarılı Olma Nedenleri) : 1- Zıt görünüşlü karakterlerle çalışmıştır. (Yeşil Sarı, Düz Buruşuk). 2- Oluşan oğul dölleri dış görünüşlerine göre sayıp not etmiştir. 3- Matematik, biyoloji ve olasılık (istatistik) kurallarını kullanmıştır. 4- Oğul döller üzerindeki çalışmalarında birçok karakteri (özelliği) aynı anda incelememiş, karakterleri teker teker incelmiştir. (Çiçek rengi, bezelye rengi, bezelye şekli).(bir deneyinde yuvarlak buruşuk ilişkisini, başka bir deneyinde sarı yeşil, uzun kısa ilişkilerini denemiştir). 5- Saf bezelye bitkisi üzerinde çalışma yapmıştır. 5

6 NOT : 1- Mendel den önceki dönemde kalıtım olayı ile ilgilenen araştırıcılar bu çalışmalarında pek başarılı olamamıştır. Onların başarısızlıklarının en önemli nedeni yaptıkları denemeler sırasında organizmanın bütün özelliklerini göz önünde bulundurmaları ve gözlemlerinin kayıtlarını güvenilir bir şekilde tutamamış olmalarıdır. Mendel, diğerler araştırmacılardan farklı olarak yaptığı çalışmalardan elde ettiği sonuçları olasılık hesaplarından faydalanarak ifade etmiştir. 2- Mendel, çalışmalarında saf bezelyeler kullanmıştır. Saf bezelyeler elde edebilmek içinde aynı karakterleri taşıyan iki bezelyeyi çaprazlamış ve saf soylar elde etmeye çalışmıştır. c) Kalıtım İle İlgili Terimler : 1- Karakter : Canlının sahip olduğu her bir özelliğe karakter denir. Örnek : Tohum rengi, tohum şekli, meyve rengi, göz rengi, saç rengi, saç şekli. 2- Gen : Canlıların sahip olduğu her bir özelliği yani her bir karakteri belirleyen ve bu karakterlerin aktarılmasını sağlayan kalıtım birimlerine, DNA parçalarına gen denir. Genler harflerle gösterilir. Baskın gen büyük, çekinik gen ise aynı harfin küçüğü ile gösterilir. Örnek : A, a, B, b, Yeşil Tohum Geni s Sarı Tohum Geni S 3- Alel Gen : Canlıların sahip olduğu her bir karakter (özellik) için biri anneden diğeri babadan gelen her bir gene alel gen, iki alel gene de alel gen çifti veya alel genler denir. Alel genler harflerle gösterilir. (Tohum şekli ile ilgili farklı özellikleri belirleyen yani düz ve buruşuk tohum şeklini belirleyen genlere alel genler denir.) Örnek : A, B, a, b, 4- Genotip : Canlının sahip olduğu karakterleri belirleyen genlerin dizilişi veya gen topluluklarına genotip denir. (Canlı karakterlerin oluşmasında kullanılan genlerin her türlü özelliğine genotip denir. Karakterin baskın ya da çekinik olması, saf ya da melez olması gibi). Örnek : AA, BB, Aa, Bb, 5- Fenotip : Canlının gözle görünen dış görünüşüne fenotip denir. (Genotip ve çevrenin etkisiyle oluşan canlının dış görünüşüdür). Örnek : Yuvarlak, buruşuk, sarı, yeşil, kan grubunun A veya B olması, gözün siyah, yeşil olması. 6- Kromozom : Canlının kalıtım birimi olan (kalıtsal özelliklerini belirleyen) genleri üzerinde taşıyan yapılara kromozom denir. 7- Homolog (Eş) Kromozom : Biri anneden diğeri babadan gelen ve aynı karakterlere (özelliklere) ait genleri bulunduran kromozomlara homolog (eş) kromozom denir. (Göz rengi genini bulunduran biri anneden, diğer babadan gelen ve alel genleri taşıyan kromozomlardır. 6

7 8- Dominant (Baskın) Gen : Etkisini (bulunduğu fenotipte) her zaman gösterebilen, büyük harflerle gösterilen ve en çok ortaya çıkan genlerdir. Örnek : A, B, Y, S, (siyah saç geni, koyu ten geni, siyah göz geni, uzun boy geni, A grubu geni) 9- Resesif (Çekinik) Gen : Etkisini (bulunduğu fenotipte) her zaman gösteremeyen, etkisini gösterebilmesi için iki tanesinin yan yana gelmesi gereken, küçük harflerle gösterilen ve en az ortaya çıkan genlerdir. (Çekinik genler, baskın genler olmadığında taşıdığı karakterleri oluştururlar yani etkisini gösterirler). Örnek : a, b, y, s, (sarı saç geni, açık ten geni, yeşil göz geni, kısa boy geni) 10- Homozigot (Saf=Arı) Döl : Canlıdaki her bir özelliği belirleyen gen çiftinin yani alel genlerin her ikisinin de aynı olması durumudur. Yani gen çiftinin ikisinin de baskın veya ikisinin de çekinik olması durumudur. Örnek : AA, BB, aa, bb, 11- Heterozigot (Melez=Hibrit) Döl : Canlıdaki her bir özelliği belirleyen gen çiftinin yani alel genlerin her ikisinin de farklı olması yani alel genlerin birinin baskın, birinin çekinik olması durumudur. Heterozigot dölde daima baskın gen etkisini gösterir (çekinik genin etkisi gizli kalır). Örnek : Aa,Bb,Yy, ÖRNEK : Karakter Göz Rengi Göz Rengi Karakterleri Göz Rengi Genleri (Alel Genler) Siyah Göz Rengi S Dominant (Baskın) Gen Alel Gen Mavi Göz Rengi s Resesif (Çekinik) Gen Alel Gen Genotip Fenotip SS (Alel Gen Çifti) Homozigot Dominant Siyah Gözlü Ss (Alel Gen Çifti) Heterozigot (Melez) Siyah Gözlü ss (Alel Gen Çifti) Homozigot Resesif Mavi Gözlü d) Bezelye Bitkisindeki Karakterler (Özellikler) : Karakterler Dominant (Baskın) Karakter Dominant (Baskın) Gen Resesif (Çekinik) Karakter Resesif (Çekinik) Gen 1 Tohum Şekli Düzgün (Yuvarlak-Şişkin) D Buruşuk d 2 Tohum Rengi Sarı S Yeşil s 3 Meyve Rengi Yeşil Y Sarı y 4 Meyve Şekli Yuvarlak (Şişkin-Düz) D Buruşuk d 5 Çiçek Rengi Mor M Beyaz m 6 Meyve Kabuğu Rengi Renkli R Beyaz r 7 Gövde Uzunluğu Uzun U Kısa u 8 Çiçek Durumu Yanda (Eksen Üzerinde) Y Dal Ucunda (Uçta) y 7

8 e) İnsandaki Karakterler (Özellikler) : Karakterler Dominant (Baskın) Resesif (Çekinik) Karakter Karakter 1 Saç Rengi Koyu Renk Saç (Siyah Saç) Açık Renk Saç (Sarı-Kahverengi Saç) 2 Saç Şekli Kıvırcık Saç Düz Saç 3 Saç Dökülmesi Erken Dökülme Geç Dökülme 4 Kulak Memesi Ayrık Kulak Memesi (Serbest=Normal) Yapışık Kulak Memesi 5 Dil Yuvarlama Dil Yuvarlayabilme Dil Yuvarlayamama 6 Deri Yapısı Balık Pulluluk Normal Deri 7 Göz Rengi Koyu Renk Göz (Siyah-Kahverengi Göz) Açık Renk Göz (Mavi-Yeşil-Ela Göz) 8 Ten Rengi Siyah Ten Beyaz Ten 9 Vücut Kıllılığı Sık Vücut Kıllılığı Seyrek Vücut Kıllılığı 10 Tırnak Rengi Beyaz Perçem Doğal Rengi 11 Diş Yapısı Diş Minesi Eksikliği Normal Diş Minesi 12 Göz Kusuru Astigmatizm Normal 13 Dudak Yapısı Kalın Dudaklılık İnce Dudaklılık 14 Burun Yapısı Geniş Burunluluk Dar Burunluluk 15 Tansiyon Yüksek Tansiyon Normal Tansiyon 16 İşitme Normal İşitme Doğuştan Sağırlık 17 Kirpik Uzun Kirpik Kısa Kirpik 18 Kan Pıhtılaşması Normal Kan Pıhtılaşması Kanın Pıhtılaşmaması (Hemofili) 19 Kan Hücresi Normal Kan Hücresi Orak Hücreli Anemi f) Çaprazlama : Erkek ve dişi bireylerin (canlıların) (ata döllerin) üreme hücrelerinin (gametlerinin) birleşmesine döllenme, üreme hücrelerindeki kromozomların üzerinde bulunan genlerin birleşmesine çaprazlama denir. Çaprazlama olayında; Anne ve babanın (ata döllerin) karakterlerini belirleyen genler (yani karakterlerinin genotipi) P (parental döl) ile gösterilir. Anne ve babanın (ata döllerin) oluşturdukları üreme hücrelerinin yani gametlerin genotipi yani gametlerin genleri G (gametler) ile gösterilir. Gametlerin çaprazlanması sonucu oluşan oğul döllerin genotipi yani genleri F (filial döl = oğul döl = yavru döl) ile gösterilir. Anne ve babaya ait tek bir karakterin çaprazlanmasına monohibrit çaprazlama denir. (Anne ve babaya ait iki karakterin aynı anda çaprazlanmasına dihibrit çaprazlama denir). (Anne ve babaya ait üç karakterin aynı anda çaprazlanmasına trihibrit çaprazlama denir). (Anne ve babaya ait üçten daha fazla karakterin çaprazlanmasına polihibrit çaprazlama denir). Çaprazlama Yapılırken ; 1- Anne ve babanın yani ata döllerin karakterlerini belirleyen genler yani karakterlerinin genotipleri belirlenir. 2- Gamet çeşitleri oluşturulur. 3- Gametler birleştirilir (çaprazlanır). 4- Çaprazlama sonucu oluşan oğul döllerin genotip ve fenotipleri ile bunların bulunma oranları yani yüzdeleri belirlenir. 8

9 NOT : 1- İki farklı türden arı (saf=homozigot) dölün çaprazlanması sonucu oluşan ilk oğul döllerin genotipi F 1 ile F 1 de (ilk çaprazlamada) oluşan iki melez (hibrit=heterozigot) dölün çaprazlanması sonucu oluşan ikinci oğul döllerin genotipi F 2 ile gösterilir. 2- Mendel ilk yaptığı çalışmalarda tek bir karakterin kalıtımını incelemiş ve F 1 döllerini elde etmiş. Daha sonra bezelyedeki iki ayrı karakterin (düzgün ve sarı tohumlu bezelye ile buruşuk ve yeşil tohumlu bezelyenin) kalıtımını incelemiş ve elde ettiği F 1 dölleri (heterozigot düzgün ve sarı tohumlu bezelyeleri) kendi aralarında çaprazlamış ve F 2 döllerini elde etmiştir. F 1 döllerinden elde ettiği bezelye tohumlarını ekti bir yıl sonra elde ettiği bezelyeleri F 2 dölü olarak adlandırdı. F 2 döllerini renk ve biçimlerine göre 4 farklı gruba ayırdı. Elde edilen F 2 döllerinden; 315 Sarı Düzgün, 108 Yeşil Düzgün, 101 Sarı Buruşuk ve 32 Yeşil Buruşuk tohum elde etti. F 1 dölünde de gizli kalan karakterlerin, F 2 dölünde ana baba tiplerine ek olarak yeni iki tipin meydana gelmesi, Mendel e, ana babada bir arada bulunan karakterlerin birbirlerinden bağımsız olarak döle geçtiklerini düşündürdü. Karakterler kendi aralarında incelendiğinde, tohum biçimlerine göre; = 423 Düzgün, = 133 Buruşuk ( 3:1 ), Karakterler kendi aralarında incelendiğinde, tohum rengine göre; = 416 Sarı, = 140 Yeşil ( 3:1 ) oranları ortaya çıkar. Bu sonuçlar, tek karakterli çaprazlamadaki sonuçlarla aynı olduğunu göstermiştir. Matematiksel sonuçlar Mendel in ikinci yasasını oluşturmuştur. Buna göre farklı genlere ait alellerin eşey hücrelerinde bir araya gelmeleri birbirlerinden tamamı ile bağımsızdır ve rastlantıya bağlıdır. Daha sonraki çalışmalar, daha fazla karakterler çaprazlamaları içinde bu yasanın geçerli olduğunu göstermiştir. Fenotipik olarak 4 farklı karakter gözlemlenmesine karşın genotipik 16 kombinasyon mümkündür. 3- Her hangi bir özelliğin kalıtım sonucunun görülebilmesi için bu özelliğin birbirine zıt iki karakterini ayrı ayrı taşıyan iki bireyin çaprazlanıp, çaprazlanma meydana gelen yavrulardaki karakterlerin yalnızca bu özellik açısından değerlendirilmesi gerekir. 4- Çaprazlama olaylarında kullanılan iki önemli matematik ve istatistik kuralı vardır. Bağımsız olayların sonuçları bağımsızdır. Bir bağımsız olayın bir kez gerçekleşmiş olması daha sonraki şansını etkilemez. Birden fazla bağımsız olayın ayni anda birlikte olma sansı, ayrı ayrı olma şanslarının çarpımına eşittir. 5- Bütün hibrit çaprazlamalarında: Fenotip Çeşidi = 2 n Genotip Çeşidi = 3 n n Heterozigot Karakter Çeşidi. Çaprazlama Sonucu Oluşacak Birey Sayısı = 4 n n Karakter Sayısı. 6- Düzenli çaprazlamada, iki bireyde homozigot, düzensiz çaprazlama ise bireylerden en az birini heterozigot olması durumudur. 9

10 7- Çaprazlama, Homozigot x Homozigot ise ne sorulursa cevap 1 dir. Fenotip Genotip Fenotip Genotip Çaprazlama Türü Oranı Oranı Çeşidi Çeşidi Monohibrit Çaprazlama AA x aa Dihibrit Çaprazlama AABB x aabb Trihibrit Çaprazlama AABBCC x aabbcc Çaprazlama, Heterozigot x Heterozigot şeklinde verilmiş ise tabloda gösterilen oranlar sabit olmaktadır. Çaprazlama Türü Fenotip Genotip Fenotip Genotip Oranı Oranı Çeşidi Çeşidi Monohibrit Çaprazlama Aa x Aa 3,1 1,2,1 2 3 Dihibrit Çaprazlama AaBb x AaBb 9,3,3,1 4 9 Trihibrit Çaprazlama AaBbCc x AaBbCc 27,9,9,9,3,3,3,

11 g) Mendel in Yaptığı İlk Çaprazlama : Mendel, ilk olarak düzgün ve buruşuk tohumlu iki bezelye arasında çaprazlama yaptı ve elde ettiği ilk oğul döllerin yani bezelyelerin (ilk kuşağın) tamamının düzgün tohumlu olduğunu gördü. Bunun nedeni, elde edilen ilk oğul döllerin genotipinde baskın ve çekinik genlerin bulunması fakat baskın genlerin etkisini göstermesidir. Bu nedenle ilk oğul döller yani bezelyelerin tamamı düzgün tohumlu olmuştur. ÖRNEK 1 (F 1 DÖLLERİNİN BULUNMASI) (Monohibrit Çaprazlama) : Homozigot düzgün tohumlu ve homozigot buruşuk tohumlu iki bezelyenin çaprazlanması sonucu oluşacak olan bezelyelerin (oğul döllerin) genotip ve fenotipleri ile bunların yüzdelerini (oranlarını) bulun. 1. Yol : Homozigot Düzgün (Dominant) Homozigot Buruşuk (Resesif) : DD : dd 1- P (Ata Döller) : YY x yy 2- G (Gametler) : D D x d d 3- F 1 (Çaprazlama ile Oluşan Oğul Döllerin Genotipi) : Dd Dd Dd Dd 4- Genotip Çeşidi : Dd (Heterozigot) Genotip : % 100 Heterozigot (Dd) Genotip Oranı : % 100 Fenotip Çeşidi : Düzgün Tohumlu Fenotip : % 100 Düzgün Fenotip Oranı : % 100 Genotip ve Fenotip : % 100 Heterozigot (Dd) Düzgün 2. Yol : 1. Bezelye 2. Bezelye NOT: 1- Fenotip oranı = 1 Fenotip çeşidi = 1 Genotip oranı = 1 Genotip çeşidi = 1 D D d Dd Dd d Dd Dd 11

12 h) Mendel in Yaptığı İkinci Çaprazlama : Mendel, ikinci olarak, yaptığı ilk çaprazlamadan elde ettiği ilk oğul döllerden olan iki düzgün tohumlu bezelye arasında çaprazlama yaptı ve elde ettiği ikinci oğul döllerin yani bezelyelerin (ikinci kuşağın) ¾ ü nün düzgün tohumlu, ¼ ü nün de buruşuk tohumlu olduğunu gördü. Bunun nedeni, ilk oğul döllerde etkisini gösteremeyen genlerin, ikinci oğul döllerde etkisini gösterebilmesidir. ÖRNEK 2 (F 2 DÖLLERİNİN BULUNMASI) (Monohibrit Çaprazlama) : Heterozigot (melez) düzgün tohumlu iki bezelyenin çaprazlanması sonucu oluşacak olan bezelyelerin (oğul döllerin) genotip ve fenotipleri ile bunların yüzdelerini (oranlarını) bulun. Heterozigot Düzgün (Melez) : Dd 1- P (Ata Döller) : Dd x Dd 2- G (Gametler) : D d x D d 3- F 1 (Çaprazlama ile Oluşan Oğul Döllerlin Genotipi) : DD Dd Dd dd 4- Genotip Çeşidi ve Oranı : 1/4 = % 25 Homozigot Dominant (DD) 1/4 = % 25 Homozigot Resesif (dd) 1/2 = % 50 Heterozigot (Melez) (Dd) Fenotip Çeşidi ve Oranı : 3/4 = % 75 Düzgün Tohumlu 1/4 = % 25 Buruşuk Tohumlu 1. Bezelye 2. Bezelye D D DD Dd d Dd dd d NOT: 1- Fenotip oranı = 3 : 1 dir. Bunun manası, 3'ü bir çeşitten, 1'i diğer çeşitten demektir. Fenotip çeşidi = 2 Genotip oranı = 1: 2: 1 Genotip çeşidi = 3 SONUÇLAR : 1- Homozigot (saf=arı) iki farklı dölün çaprazlanması sonucu oluşan (ilk) oğul döller; % 100 Heterozigot (Melez) olur. 2- Heterozigot (melez=hibrit) iki aynı dölün çaprazlanması sonucu oluşan (ikinci) oğul döller; 1/4 = % 25 Homozigot Dominant (Baskın), 1/4 = % 25 Homozigot Resesif (Çekinik), 2/4 = % 50 Heterozigot (Melez) olur. 12

13 ÖRNEKLER : 1- Homozigot buruşuk tohumlu bezelye ile heterozigot düzgün tohumlu bezelyenin çaprazlanması sonucu oluşacak bezelyelerin genotip ve fenotipleri ile bunların oranlarını bulun. Heterozigot Düzgün : Dd Homozigot Buruşuk : dd 1- P (Ata Döller) : Dd x dd 2- G (Gametler) : D d x d d 3- F 1 (Çaprazlama ile Oluşan Oğul Döllerlin Genotipi) : Dd Dd dd dd 4- Genotip Çeşidi ve Oranı : 1/2 = % 50 Heterozigot (Yy) 1/2 = % 50 Homozigot Resesif (yy) Fenotip Çeşidi ve Oranı : 1/2 = % 50 Düzgün Tohumlu 1/2 = % 50 Buruşuk Tohumlu 1. Bezelye 2. Bezelye D d Dd dd d Dd dd 2- Homozigot uzun boylu bezelye ile heterozigot uzun boylu bezelyenin çaprazlanması sonucu oluşacak bezelyelerin genotip ve fenotipleri ile bunların oranlarını bulun. d Homozigot Uzun Boylu Heterozigot Uzun Boylu : UU : Uu 1- P (Ata Döller) : UU x Uu 2- G (Gametler) : U U x U u 3- F 1 (Çaprazlama ile Oluşan Oğul Döllerlin Genotipi) : UU Uu UU Uu 4- Genotip Çeşidi ve Oranı : 1/2 = % 50 Homozigot Dominant (UU) 1/2 = % 50 Heterozigot (Uu) Fenotip Çeşidi ve Oranı : % 100 Uzun Boylu 1. Bezelye 2. Bezelye U U U UU UU u Uu Uu 13

14 3- Homozigot kahverengi gözlü anne ile heterozigot siyah gözlü babanın çocuklarının göz renkleri ne olabilir? Siyah Göz Rengi Geni : S Anne : Homozigot Kahverengi Gözlü : ss Kahverengi Göz Rengi Geni : s Baba : Heterozigot Siyah Gözlü : Ss 1- P (Ata Döller) : Ss x ss 2- G (Gametler) : S s x s s 3- F 1 (Çaprazlama ile Oluşan Oğul Döllerlin Genotipi) : Ss Ss ss ss 4- Genotip Çeşidi ve Oranı : 1/2 = % 50 Heterozigot (Ss) 1/2 = % 50 Homozigot Resesif (ss) Fenotip Çeşidi ve Oranı : 1/2 = % 50 Siyah Gözlü 1/2 = % 50 Kahverengi Gözlü Genotip ve Fenotip : 1/2 = % 50 Heterozigot Siyah Gözlü 1/2 = % 50 Homozigot Kahverengi Gözlü Anne Baba S s Ss ss s Ss ss s 14

15 4- Heterozigot kıvırcık saçlı anne ile homozigot düz saçlı babanın çocuklarının saç şekli ne olabilir? Kıvırcık Saç Geni : K Anne : Heterozigot Kıvırcık Saçlı : Kk Düz Saç Geni : k Baba : Homozigot Düz Saçlı : kk 1- P (Ata Döller) : Kk x kk 2- G (Gametler) : K k x k k 3- F 1 (Çaprazlama ile Oluşan Oğul Döllerlin Genotipi) : Kk Kk kk kk 4- Genotip Çeşidi ve Oranı : 1/2 = % 50 Heterozigot (Kk) 1/2 = % 50 Homozigot Resesif (kk) Fenotip Çeşidi ve Oranı : 1/2 = % 50 Kıvırcık Saçlı 1/2 = % 50 Düz Saçlı Genotip ve Fenotip : 1/2 = % 50 Heterozigot Kıvırcık Saçlı 1/2 = % 50 Homozigot Düz Saçlı Anne Baba K k Kk kk k Kk kk k 15

16 5- Homozigot siyah kıllı fare ile homozigot kahverengi kıllı iki fare çaprazlandığında; a) İlk oğul döllerin (ilk kuşakta oluşan yavruları) genotip ve fenotipleri ile bunların oranlarını bulun. b) İlk oğul döllerden ikisi (ilk kuşakta oluşan farelerden ikisi) kendi arasında çaprazlandığında oluşan yavruların genotip ve fenotipleri ile bunların oranlarını bulun. a) Siyah Kıl Geni : S Anne : Homozigot Siyah Kıllı : SS Kahverengi Kıl Geni : s Baba : Homozigot Kahverengi Kıllı : ss 1- P (Ata Döller) : SS x ss 2- G (Gametler) : S S x s s 3- F 1 (Çaprazlama ile Oluşan Oğul Döllerlin Genotipi) : Ss Ss Ss Ss 4- Genotip ve Fenotip : % 100 Heterozigot Siyah Kıllı (Ss) Çeşidi ve Oranı Anne Baba S s Ss Ss s Ss Ss b) Anne : Heterozgot Siyah Kıllı : Ss Baba : Heterozgot Siyah Kıllı : Ss 1- P (Ata Döller) : Ss x Ss 2- G (Gametler) : S s x S s S 3- F 1 (Çaprazlama ile Oluşan Oğul Döllerlin Genotipi) : SS Ss Ss ss 4- Genotip Çeşidi ve Oranı : 1/4 = % 25 Homozigot Dominant (SS) 1/4 = % 25 Homozigot Resesif (ss) 1/2 = % 50 Heterozigot (Melez) (Ss) Fenotip Çeşidi ve Oranı : 3/4 = % 75 Siyah Kıllı 1/4 = % 25 Kahverengi Kıllı Anne Baba S S SS Ss s Ss ss s 16

17 6- Yapışık kulak memesine sahip anne ile ayrık kulak memesine sahip babanın çocuklarının kulak memesi ile ilgili genotip ve fenotipleri ile bunların oranlarını bulun. Anne : Yapışık Kulak Memesi kk Baba : Ayrık Kulak Memesi KK veya Kk 1. Durum : Anne : Yapışık Kulak Memesi kk Baba : Ayrık Kulak Memesi KK 1- P (Ata Döller) : KK x kk 2- G (Gametler) : K K x k k 3- F 1 (Çaprazlama ile Oluşan Oğul Döllerlin Genotipi) : Kk Kk Kk Kk 4- Genotip ve Fenotip : % 100 Heterozigot Ayrık Kulak Memesi (Kk) Çeşidi ve Oranı Anne Baba k K Kk Kk K Kk Kk 2. Durum : Anne : Yapışık Kulak Memesi kk Baba : Ayrık Kulak Memesi Kk 1- P (Ata Döller) : Kk x kk 2- G (Gametler) : K k x k k k 3- F 1 (Çaprazlama ile Oluşan Oğul Döllerlin Genotipi) : Kk kk kk Kk 4- Genotip ve Fenotip : 1/2 = % 50 Heterozigot Ayrık Kulak Memesi (Kk) Çeşidi ve Oranı 1/2 = % 50 Homozigot Yapışık Kulak Memesi (kk) Anne Baba k K Kk Kk k kk kk k 17

18 7- Annesi homozigot mavi gözlü, homozigot babası kahverengi gözlü olan kahverengi gözlü bir erkek kendi genotipinde bir bayan ile evleniyor. Bu evlilikten olmuş olan mavi gözlü kız çocuğu babasının genotipindeki birey ile evlenirse başlangıç noktasındaki anne ve babasının mavi gözlü bir kız toruna sahip olma sansı nedir? 1. Durum : Anne : Homozigot Mavi Gözlü Baba : Homozigot Kahverengi Gözlü : kk : KK 1- P (Ata Döller) : KK x kk 2- G (Gametler) : K K x k k 3- F 1 (Çaprazlama ile Oluşan Oğul Döllerlin Genotipi) : Kk Kk Kk Kk 4- Genotip Çeşidi ve Oranı : % 100 Heterozigot (Kk) Fenotip Çeşidi ve Oranı : % 100 Kahverengi Gözlü Genotip ve Fenotip : % 100 Heterozigot Kahverengi Gözlü (Doğan çocuğun Genotipi) 2. Durum : Doğan çocuğun kendi genotipinde biriyle evlenmesi Anne : Heterozigot Kahverengi Gözlü Baba : Heterozigot Kahverengi Gözlü : Kk : Kk 1- P (Ata Döller) : Kk x Kk 2- G (Gametler) : K k x K k 3- F 1 (Çaprazlama ile Oluşan Oğul Döllerlin Genotipi) : KK Kk Kk kk 4- Genotip Çeşidi ve Oranı : 1/4 = % 25 Homozigot Kahverengi (KK) 2/4 = % 50 Heterozigot (Kk) 1/4 = % 25 Homozigot Mavi (kk) Fenotip Çeşidi ve Oranı : 3/4 = % 75 Kahverengi Gözlü 1/4 = % 25 Mavi Gözlü 18

19 3. Durum : Mavi gözlü kızın, babasının genotipinde biriyle evlenmesi Anne : Homozigot Mavi Gözlü Baba : Heterozigot Kahverengi Gözlü : kk : Kk 1- P (Ata Döller) : Kk x kk 2- G (Gametler) : K k x k k 3- F 1 (Çaprazlama ile Oluşan Oğul Döllerlin Genotipi) : Kk Kk kk kk 4- Genotip Çeşidi ve Oranı : 1/2 = % 50 Heterozigot (Kk) 1/2 = % 50 Homozigot Resesif (kk) Fenotip Çeşidi ve Oranı : 1/2 = % 50 Kahverengi Gözlü 1/2 = % 50 Mavi Gözlü Genotip ve Fenotip : 1/2 = % 50 Heterozigot Kahverengi Gözlü 1/2 = % 50 Homozigot Mavi Gözlü 19

20 ı) Mendel Yasaları : Mendel in yaptığı çalışmalar sonucu elde ettiği yasalardır. 1- Karakterlerin Benzerliği (Birleşmesi) (İzotipi = Eş Tiplilik) Kanunu : Farklı türden homozigot iki dölün (biri baskın, biri çekinik) çaprazlanması sonucu elde edilen ilk oğul döllerin (F 1 dölünün) hepsinin fenotip ve genotipleri aynıdır ve hepsi de %100 heterozigot yani melezdir (ve her iki dölün karakterlerini taşır). Homozigot Dominant x Homozigot Resesif = %100 Heterozigot (Melez) DD x dd = %100 Dd 2- Karakterlerin Gizli Kalması (Dominantlık, Resesiflik) Kanunu : F 1 dölünde elde edilen melez bireylerin genotipinde baskın ve çekinik genler birlikte bulunur. Bu bireylerin genotipinde baskın gen etkisini gösterirken, çekinik genin etkisi gizli kalır (çekinik gen yok olmaz). Dd Baskın gen (Y) etkisini gösterir ve yuvarlak görünüşlüdür. Çekinik gen (y) etkisini gösteremez ve etkisi gizli kalır. 3- Karakterlerin Ayrılması (=Dağılması) (Segrasyon)Kanunu : Melez iki aynı dölün (F 1 dölünden elde edilen) kendi arasında çaprazlanması sonucu elde edilen (oluşan) ikinci oğul döllerin (F 2 dölünün) karakterleri birbirinden ayrılır. F 2 dölünde (ikinci oğul döllerde) elde edilen bireylerin; 1/4 ü homozigot dominant, 1/4 ü homozigot resesif, 2/4 ü de heterozigot (melez) bireylerdir. Heterozigot x Heterozigot = 1/4 Homozigot Dominant 1/4 Homozigot Resesif 2/4 Heterozigot (Melez) Dd x Dd = 1/4 DD 1/4 dd 2/4 Dd Araştıralım Hazırlanalım : (Ders Kitabı 24) Yavruların anne babaya benzemesi ama onların aynısı olmaması, yıllardır bilim insanlarının sorgulayıp araştırma yaptığı konulardan biridir. Bu bilim insanlarından biri de Gregor Mendel dir. Mendel, bezelyeler üzerinde yaptığı çalışmalar ile bugünkü genetikçilere önderlik etmiştir. Mendel in yaptığı çalışmaların bilim dünyasına katkılarının neler olduğunu araştıralım. Araştırma sonuçlarını sınıfta arkadaşlarımızla paylaşalım. 3. Etkinlik : Mendel e Yardımcı Olalım (Ders Kitabı 24) Amaç : Mendel in çalışmasından yola çıkılarak düzgün ve buruşuk taneli bezelyeler tozlaştırıldığında birinci kuşağın tümünün düzgün taneli olmasının sebebinin sorgulanması ve ikinci kuşakta oluşabilecek bezelyelerin özelliklerinin tahmin edilmesinin sağlanması. Yapılacaklar : Etkinliğin yapılması için 3 tane çizgisiz beyaz kağıt, makas, kalem, cetvel ve iki tane poşet hazırlanır. Dörder kişilik gruplar oluşturulur. Her grup derse gelmeden önce 2x2 cm büyüklüğünde 200 tane kare şeklinde kağıt keser. Grupların kağıtları kesip kesmedikleri kontrol edilir. Kesilen kağıtların 100 tanesine D, 100 tanesine de d harfi yazılır. 20

21 Poşetlerden birisinin üzerine 1, diğerinin üzerine 2 yazılır. 50 tane D ile 50 tane d üzerine 1 numara yazılan poşete, 50 tane D ile 50 tane d üzerine 2 numara yazılan poşete atılır. 1 numaralı poşet dişi bireyi, 2 numaralı poşet erkek bireyi temsil eder. İçine bakılmadan 1 ve 2 numaralı poşetlerden birer tane kare seçilip ikisi yan yana getirilerek masanın üstüne konur. Yan yana getirilen bu kareler dişi ve erkeğin oluşturabileceği bireylerin özelliklerini temsil eder. Bu işlem poşetlerdeki kağıtlar bitene kadar tekrarlanır. Bir tablo oluşturularak tabloya, oluşan bireyler ile bunların sayıları yazılır. Kare şeklinde kesilen kağıtların yan yana getirilmesiyle elde edilen DD ve Dd düzgün tohumlu bezelyeyi, dd ise buruşuk tohumlu bezelyeyi temsil eder. Oluşan Birey DD Dd dd Sayı Sonuca varalım kısmındaki sorular önce gruptakiler sonra da sınıftakiler tarafından çözülür. Sonuca Varalım Kısmında; Her grubun farklı sayılar bulması gerekir. Tüm gruplardan sonuçlar alındıktan sonra 3:1 oranında düzgün taneli bezelyeler oluşur. Düzgün taneli. Mendel in bezelyeler üzerinde yaptığı çalışmalar diğer bütün canlılar için genelleştirilmiş ve geçerli olmuştur. Sorular cevaplandırıldıktan sonra etkinliğin birinci paragrafında yer alan sorulara tekrar yönlendirilir. Etkinlikten elde edilen sonuçlara göre paragrafta yer alan sorular cevaplandırılır. Mendel, bir deneyinde düzgün taneleri olan bir bezelye çeşidini, buruşuk taneli bir çeşitle tozlaştırmaya karar verir. Tozlaşma sonucu oluşan ilk kuşağın tümü düzgün taneli olur. Niçin buruşuk taneli bezelyelerin oluşmadığını merak eden Mendel, bir sonraki yıl bu taneleri tohum olarak kullanarak bunlardan yetişen ikinci kuşağı da inceler. Mendel nasıl bir sonuçla karşılaşmış olabilir? Elde ettiği ikinci kuşağın tamamı da düzgün taneli mi olmuştur? Sizce farklı özellikte kuşaklar elde etmiş olabilir mi? Aşağıdaki oyunu oynayarak Mendel in ulaştığı sonuçların neler olduğunu bulmaya çalışalım. 6. Etkinlik : Bezelye Çiçeklerinin Rengi (Çalışma Kitabı 15) Amaç : Resimlerden yararlanılarak verilen soruların uygun şekilde cevaplanmasının sağlanması. Yapılacaklar : Şekiller incelenerek sorular cevaplandırılır. Verilen cevaplar diğer öğrencilerle birlikte değerlendirilir. 1. Soru Mor çiçek rengi geni baskın. 2. Soru Çiçeklerin üçü mor biri beyaz olur. Çaprazlanan çiçekler mor renkli olmasına rağmen beyaz çiçek rengi genini de taşırlar. 21

22 Araştıralım Hazırlanalım : (Ders Kitabı 25) Bezelyeler, özelliklerini bir sonraki kuşağa nasıl aktarıyor? Neden ilk kuşağın hepsi mor çiçekliyken ikinci kuaşkta hem mor hem de beyaz çiçekli bezelyeler oluştu? Mor çiçekli bezelyelerin sayısının daha fazla olmasının nedeni nedir? Mendel in merak ettiği soruların cevaplarına ulaşabilmek için aşağıdaki soruların birlikte cevaplandırılması sağlanır. Gen nedir? Kromozomların yapısında bulunan ve kalıtsal özelliklerimizi belirleyen yapılardır. Bizi biz yapan özelliklerimiz de genlerin bir rolü olabilir mi? Genler önemli bir rol oynar. Genler nasıl gösterilir? Baskın genler büyük harfle, çekinik genler küçük harfle gösterilir. Genotip ve fenotip kavramları neyi temsil eder? Canlının dış görünüşünde gözlenebilen değişikliklere fenotip, fenotipin meydana gelmesini sağlayan genetik yapıya genotip denir. 4. Etkinlik : Baskın mı, Çekinik mi? (Ders Kitabı 26) Amaç : Baskın ve çekinik gen kavramlarının fark edilmesinin sağlanması. Yapılacaklar : Etkinliğin yapılması için cetvel, kalem ve defter hazırlanır. Araştırma soruları sınıfça tartışılır. Öğrencilerin kendi ailelerinin kulak memesinin yapışık veya ayrık olması durumunu gösteren etkinliktekine benzer bir soyağacı hazırlamaları istenir. Hazırlanan soy ağaçların karşılaştırılması sağlanır. Soy ağacı kullanılarak yapılan incelemeler sonucunda kulak memesinin yapışık veya ayrık olması durumlarından hangisinin daha çok görüldüğünün tespit edilmesi sağlanır. Bu etkinlikte yapılan çalışmanın başka bir bölgede bulunan aynı seviyedeki başka bir sınıfa uygulandığında benzer sonuçlara ulaşılıp ulaşamayacakları sorulur. Soyağacı tanımı yapılır ve araştırma soruları sorulur. Demet in ailesinde hangi bireylerin kulak memesi yapışık, hangilerinin kulak memesi ayrıktır? Demet in anne ve babasının kulak memesi ayrık olmasına rağmen neden Demet in kulak memesi yapışıktır? Kulak memesinin ayrık olması baskın mı yoksa çekinik bir özellik midir? Her öğrenci kendi ailesinin kulak memesinin yapışık veya ayrık olma durumunu gösteren bir soya ağacı oluşturur. Sınıftaki bütün soy ağaçları birbiri ile karşılaştırılır. Sınıftaki diğer soy ağaçları da incelendiğinde kulak memesi ile ilgili incelenen özelliklerden hangisinin daha çok görüldüğü belirlenir. Sonuca Varalım Kısmında; Genel olarak evet. Ayrık olması. 7. Etkinlik : Ailemizin Özelliklerini Tanıyalım (Çalışma Kitabı 16) Amaç : Öğrenilen bilgilerin günlük yaşamla ilişkilendirilmesinin sağlanması. Yapılacaklar : Ailelere ait özelliklerden bir kaçı seçilerek etkinlikteki tablo tamamlanır ve sorular cevaplandırılır. Şemaya göre, fiziksel özelliklerden hangileri ailede benzerlik gösteriyor? 22

23 Seçilen özelliklerden hangisi ya da hangileri, aile bireylerinin çoğunda görülüyor? Aile bireylerinde bu özelliklerden hangiler baskın, hangileri çekinik? Aile bireylerinin her biri için bu özelliklerden bazıları neden ortaktır? Özelliklerden hangilerinin baskın, hangilerinin çekinik olduğunun araştırılması sağlanır. Etkinlik : (Ders Kitabı 29) İki kişilik gruplar oluşturulur. İki madeni para alınır. Küçük bir kağıt üzerine büyük harflerle üç tane X, bir tane Y harfi yazılır. Hazırlanan harfler, madeni paraların üst yüzüne yapıştırabilecek şekilde kesilir. Madeni paralardan birincisinin her iki yüzüne hazırlanan X harflerinin yazılı olduğu kağıtlar bantlanır. İkinci madeni paranın bir yüzüne X, diğer yüzüne ise Y harfinin yazılı olduğu kağıt bantlanır. Birinci para, bir yumurta hücresinin taşıdığı eşey kromozomunu (X veya X), ikinci para ise spermin taşıdığı eşey kromozomunu (X veya Y) temsil eder. İki kişi de aynı anda paraları havaya atarlar. Düşen paraların üstte kalan yüzlerindeki harfler bir araya getirilerek XX ve XY şeklinde ifade edilir. Bu işlem 20 kez tekrar edilir ve elde edilen sonuçlar bir tabloya kaydedilir. Paraların XX veya XY gelme durumu bir ailedeki kız ya da erkek çocuğun doğma ihtimali ile ilişkilendirilerek her bir durumda oluşacak bireylerin cinsiyetinin ne olacağı tartışılır. Bu uygulamada elde edilen bilgilere göre sorular cevaplandırılır. 1- Bir ailenin iki erkek çocuğu vardır. Tekrar çocuk sahibi olmak isteyen bu ailenin kız çocuğa sahip olma olasılığı nedir? SORU : 1- Heterozigot düzgün taneli iki bezelye arasında yapılan çaprazlamada niçin buruşuk tohumlu bezelyeler elde edilmiştir? 2- Mendel in yaptığı çalışmaların bilim dünyasına katkıları nelerdir? 3- Düzgün ve buruşuk tohumlu iki bezelyeyi çaprazlayan Mendel nasıl bir sonuçla karşılaşmış olabilir? 4- Birinci kuşaktan elde edilen iki bezelyenin çaprazlanması ile elde edilen ikinci kuşağın tamamı düzgün taneli mi olur? 5- Bezelyeler, özelliklerini bir sonraki kuşağa nasıl aktarıyor? 6- Neden ilk kuşağın hepsi mor çiçekliyken ikinci kuşakta hem mor hem de beyaz çiçekli bezelyeler oluştu? 7- Mor çiçekli bezelyelerin sayısının daha fazla olmasının nedeni nedir? 8- Gen nedir? 9- Bizi biz yapan özelliklerimiz de genlerin bir rolü olabilir mi? 10- Genler nasıl gösterilir? 11- Genotip ve fenotip kavramları neyi temsil eder? 12- İnsanların birbirinden farklı görünmesinin nedeni nedir? 13- Kalıtsal özellikler nesiller boyunca nasıl aktarılır? 14- Kulak memesinin yapışık ya da ayrık olmasını belirleyen nedir? 15- Ailede neden bazı bireylerin kulak memesi yapışıkken bazılarının ki ayrıktır? 16- Genlerimizi kimlerden alırız? 17- Hangi gen, hangi özelliği, nasıl belirler? 18- Genlerdeki baskınlık ve çekiniklik durumu harflerle nasıl gösterilir? 23

24 4- İnsanda Cinsiyetin Belirlenmesi : Canlıların sahip olduğu (canlı vücudunda bulunan) hücreler kromozom sayısına göre diploit (2n) kromozomlu hücreler (vücut hücreleri) ve haploit (n) kromozomlu hücreler (üreme hücreleri) olarak iki çeşittir. Canlıların vücut özelliklerini belirleyen ve 2n kromozomlu olan hücrelere vücut hücreleri veya diploit (2n) kromozomlu hücreler denir. İnsanların vücut hücrelerinde 2n=46 kromozom bulunur. Canlılarda üreme olayını gerçekleştiren ve n kromozomlu olan hücrelere üreme hücreleri veya gametler veya haploit (n) kromozomlu hücreler denir. İnsanların üreme hücrelerinde (yani sperm ve yumurta hücrelerinde) n=23 tane kromozom bulunur. Eşeyli (döllenme ile) üreyen canlıların vücut hücrelerinde iki çeşit kromozom bulunur. Canlıların vücut özelliklerini belirleyen kromozomlara vücut (otozom) kromozomları, canlının cinsiyetini belirleyen kromozomlara eşey (cinsiyet=gonozom) kromozomları denir. İnsanların vücut hücrelerinde bulunan 46 (23 çift) kromozomdan 44 tanesi (22 çifti) vücut özelliklerini belirleyen vücut kromozomlarıdır. İnsanların vücut hücrelerinde bulunan 46 (23 çift) kromozomdan 2 tanesi (1 çifti) cinsiyeti belirleyen cinsiyet (eşey) kromozomlarıdır. Cinsiyet kromozomları erkeklerde XY, kadınlarda XX şeklinde gösterilir. (Kromozomların şekilleri X ve Y ye benzediği için böyle gösterilmiştir ve Y, X e göre daha kısa ve küçüktür). İnsanlarda cinsiyeti Y kromozomu belirler. Hücrelerinde Y kromozomu bulunduranlar erkek, bulundurmayanlar ise dişidir. (İnsanda yavrunun cinsiyetini yumurtayı dölleyen sperm belirler. Çünkü yumurta hücresi XX, sperm hücresi ise XY kromozomludur. Eğer sperm yumurtayı X ile döllerse dişi, Y ile döllerse erkek olur. X kromozomları kadın ve erkekte aynıdır, Y kromozomu ise daha kısadır). İnsanlarda bir çiftin çocuklarının kız ya da erkek olma ihtimali % 50 (1/2) dir. Kadın ve erkeklerin vücut görünüşlerinin farklı olmasının nedeni, cinsiyet kromozomlarının üzerindeki genlerin farklı olmasıdır. İnsanların vücut hücrelerinde bulunan cinsiyet kromozomları bazı kalıtsal hastalıkları da (hemofili, renk körlüğü gibi) taşır. Erkeklerde; Vücut Hücrelerinde : 2n = 46 ( 44 + XY ) kromozomları bulunur. (Vücut + Cinsiyet) Üreme Hücrelerinde : n = 23 (22+X, 22+Y) kromozomları bulunur. Kadınlarda; Vücut Hücrelerinde : 2n = 46 ( 44 + XX ) kromozomları bulunur. (Vücut + Cinsiyet) Üreme Hücrelerinde : n = 23 (22+X, 22+X) Örnek : Bir çiftin çocuklarının kız ya da erkek olma ihtimali nedir? kromozomları bulunur. Anne : 44 + XX 1- P : 44+XX. 44+XY Baba : 44 + XY 2- G : 22+X 22+X. 22+X 22+Y 3- F : 44+XX 44+XX 44+XY 44+XY % 50 (1/2) % 50 (1/2) 4- Genotip: % 50 (1/2) 44+XX Ve %50 (1/2) 44+XY Fenotip : %50 (1/2) Dişi (Kız) %50 (1/2) Erkek 24

25 5- Kalıtsal Hastalıklar ve Kalıtsal Hastalıkların Taşınması : Canlıların sahip oldukları ve anne babalarından (atalarından, yakın akrabalarından) aldıkları özelliklere kalıtsal özellikler denir. Kalıtsal özelliklerin tamamı kromozomların üzerinde bulunan genlerle taşınır. Canlılardaki kalıtsal özelliklerden biride kalıtsal hastalıklardır. Kalıtsal hastalıklar, kromozom sayılarında eksiklik ya da fazlalık olması nedeni ile ya da genlerdeki değişimler sonucunda ortaya çıkabilir. Bununla birlikte genetik ve çevresel faktörlerin etkileşimi ile ortaya çıkan hastalıklar da vardır. Kalp ve damar hastalıkları, hipertansiyon, şişmanlık, diyabet gibi hastalıklar ve kanserler buna örnek olabilir. Kalıtsal hastalıkların tamamı kromozomların üzerinde bulunan genlerle oğul döllere (yavrulara) taşınır (aktarılır). Kalıtsal hastalıkların bir kısmı vücut kromozomları (üzerindeki genler) ile bir kısmı da cinsiyet (eşey) kromozomları (üzerindeki genler) ile taşınır. Kalıtsal hastalıkları taşıyan genler baskın veya çekinik olabilir. Vücut kromozomları ile taşınan kalıtsal hastalıkların genleri baskın veya çekinik olabilir. Vücut kromozomları ile taşınan kalıtsal hastalıklardan gece körlüğü, yapışık veya kısa parmaklılık, cücelik, kalıtsal miyopluk ve hipermetropluk, katarakt baskın genlerle taşınırken sağırlık, dilsizlik, albinoluk (saç, el, ayakta renk pigmenti üretilmemesi), şeker hastalığı, altıparmaklılık ise çekinik genlerle taşınır. Cinsiyet kromozomları ile taşınan kalıtsal hastalıkların genleri çekiniktir. Cinsiyet kromozomları ile taşınan hemofili, renk körlüğü, Down sendromu (zeka geriliği), orak hücreli anemi gibi kalıtsal hastalıkların genleri X kromozomu üzerinde, kellik, balık pulluluk gibi hastalıkların genleri Y kromozomu üzerinde bulunur. NOT : 1- Genetik hastalıklar tanı merkezine başvuran kişiler, genetik uzmanları tarafından değerlendirilir. Bu kişilerin genetik hastalıklarla ilgili aile geçmişleri incelenerek soy ağaçları belirlenir ve gerekli genetik testler yapılır. 2- Çocuklarında zeka geriliği, fiziksel bozukluk, gelişme geriliği ve boy kısalığı gibi gelişim bozuklukları saptanmış ailelerde gerekli genetik incelemeler yapılır. Genetik bir hastalık için taşıyıcılık saptanması, gebelikteki tekrarlayan bebek kayıpları veya çiftlerde kısırlık gözlenmesi durumunda bunların nedenleri genetik hastalıklar tanı merkezlerinde araştırılır. 3- Akdeniz anemisi, orak hücreli anemi, kistik fibrozis, ailesel Akdeniz ateşi, kas hastalıkları gibi sık görülen kalıtsal hastalıklar için gerekli testler uygulanır. Bununla birlikte meme ve bağırsak kanseri, kalp ve damar hastalıkları oluşmasında etkili olan genetik faktörler incelenmekte, kemik erimesi ve astım gibi sık görülen hastalıklarda erken tedaviyi sağlayıcı veya belirleyici genetik testler yapılabilmektedir. SORU : 1- Genetik hastalıklar tanı merkezi nasıl çalışır? 2- Genetik hastalıklar tanı merkezinde yapılan çalışmalar nelerdir? 3- Hangi hastalıkların teşhisi için genetik testler yapılıyor? 4- Genetik hastalıkların nedenleri nelerdir? 5- Çevrenizde genetik hastalığı olan kişiler var mı? 6- Bu kişilerin hastalıklarının teşhis ve tedavisi için neler yapılıyor? 7- Genetik hastalıkların nedenleri nelerdir? 8- Genetik hastalıkların teşhis ve tedavisi için gelecekte hangi teknolojik gelişmeler ortaya çıkabilir? 9- Genetik hastalıkların teşhis ve tedavisi için yapılan çalışmaların hızla artmasının sebebi ne olabilir? 10- Genetik hastalıklarla ilgili çalışmaların olumsuz yönleri de olabilir mi? 25

26 6- Cinsiyete Bağlı Kalıtsal Hastalıklar (Eşeye Bağlı Kalıtım) : İnsanlarda bazı hastalıklar kalıtsal olup, bu hastalıklar cinsiyet (eşey) kromozomları üzerindeki çekinik genlerle taşınır. Bazı hastalıkların genleri sadece X kromozomu üzerinde taşınırken bazı hastalıkların genleri de sadece Y kromozomu üzerinde taşınır. Cinsiyet kromozomları üzerindeki genlerle taşınan bu hastalıklara cinsiyete bağlı kalıtsal hastalıklar denir. (Bazı göz hastalıkları hem X hem de Y kromozomu üzerinde taşınır). (Cinsiyete bağlı kalıtsal hastalılar erkeklerde daha çok ortaya çıkar). a) X Kromozomu Üzerinde Taşınan Kalıtsal Hastalıklar : İnsanlarda renk körlüğü (Daltonizm), hemofili, down sendromu (mongolizm=zeka geriliği), orak hücreli anemi (ve sirke sineklerinde rastlanan beyaz göz) gibi hastalıklar cinsiyet (eşey) kromozomlarından (X ve Y) sadece X kromozomu üzerinde bulunur, Y kromozomu üzerinde bu hastalıkların genleri bulunmaz ve bu hastalıklar çekinik genlerle belirlenir. Normal genler bu hastalık genlerine baskındır. (Erkeklerde Y kromozomunda bu gene karşılık gelen kısım bulunmadığından, X kromozomundaki özellik kendisini erkeğin fenotipinde doğrudan gösterir. Dişi fenotipinde bu çekinik özelliklerden birisinin görülmesi için homozigot durumda bulunması gerekir. Bu nedenle bu hastalıklar erkeklerde daha çok ortaya çıkar). X kromozomu ile taşınan ile taşınan kalıtsal hastalıklarla ilgili olarak; Bir dişinin hasta olabilmesi için hem annesinden, hem de babasından hastalık genini alması gerekir. Hasta dişinin babası mutlaka hastadır. Hasta bir kadının bütün erkek çocukları mutlaka hasta olur. 1- Renk Körlüğü (Daltonizm) : Renk körlüğü, kırmızı ve yeşil (veya bazen sarı) renkleri ayırt edememe hastalığıdır. Renk körlüğü hastalığı çekinik genlerle belirlenir (taşınır) ve bu gen sadece X kromozomu üzerinde bulunur. Y kromozomu üzerinde renk körlüğü hastalığı geni bulunmaz. Renk körlüğü hastalığı geni r ile renk körü olmama yani normal ve sağlam olma geni R ile gösterilir. Renk Körlüğü Geni : r Normal (Sağlam) Gen : R Erkeklerde; X R Y : Normal (Sağlam) X r Y : Renk Körü Hastası Kadınlarda; X R X R : Normal (Sağlam) X R X r : Taşıyıcı (Sağlam) X r X r : Renk Körü Hastası 2- Hemofili : Hemofili, kanın pıhtılaşmaması (ya da geç pıhtılaşması) hastalığıdır. Hemofili hastası olan insanlarda kanın pıhtılaşmasını sağlayan protein üretilmez. Çok küçük bir yaralanmada, sıyrıkta veya iç kanamada akan kan uzun süre durdurulamaz ve kan kaybından kişi hayatını kaybeder. Hemofili hastalığı çekinik genlerle belirlenir ve (taşınır) ve bu gen sadece X kromozomu üzerinde bulunur. Y kromozomu üzerinde hemofili hastalığı geni bulunmaz. Hemofili hastalığı geni h ile hemofili olmama yani normal ve sağlam olma geni H ile gösterilir. 26

8. Sınıf Fen ve Teknoloji

8. Sınıf Fen ve Teknoloji Canlı vücudunu oluşturan karakterleri üremeyle nesilden nesile aktarılmasını inceleyen kalıtım birimine genetik denir. Anne ve babadan gelen eşey hücreleri zigotu oluşturur. Bu hücrelerle birlikte gelen

Detaylı

ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 1 : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM

ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 1 : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 1 : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM B KALITIM (6 SAAT) 1 Gen 2 Kalıtım ve Kalıtsal Özelliklerin Kazanılması 3 Mendel in Kalıtıma Kazandırdığı Bilgiler ve Mendel Yasaları

Detaylı

FEN ve TEKNOLOJİ / KALITIM KALITIM İLE İLGİLİ KAVRAMLAR

FEN ve TEKNOLOJİ / KALITIM KALITIM İLE İLGİLİ KAVRAMLAR KALITIM İLE İLGİLİ KAVRAMLAR 1 Kalıtım : Bir canlının sahip olduğu özelliklerin nesilden nesile aktarılması olayına kalıtım denir. Genetik: Canlı soyları arasındaki benzerlik ve farklılıkların ortaya çıkmasını

Detaylı

KALITIMLA İLGİLİ KAVRAMKAR

KALITIMLA İLGİLİ KAVRAMKAR KALITIMLA İLGİLİ KAVRAMKAR KALITIM Anne ve babanın karakterlerinin oğul döllere nasıl aktarıldığı, döller arasında benzerlik ve farklılıkların nasıl ortaya çıktığını araştıran bilim dalına kalıtım veya

Detaylı

8. SINIF FEN ve TEKNOLOJİ

8. SINIF FEN ve TEKNOLOJİ 8. SINIF FEN ve TEKNOLOJİ 1.Ünite : Hücre Bölünmesi ve Kalıtım 2. KONU: KALITIM Canlılardaki karakterlerin oluşumunu, yavru döllere geçişini ve canlılarda gözlenen çeşitliliğin nedenlerini inceleyen bilim

Detaylı

Fen ve Teknoloji 8 1.ÜNİTE: HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM 2. KALITIM MENDEL İN ÇALIŞMALARI. ? Mendel in bezelye bitkisini kullanma nedenleri

Fen ve Teknoloji 8 1.ÜNİTE: HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM 2. KALITIM MENDEL İN ÇALIŞMALARI. ? Mendel in bezelye bitkisini kullanma nedenleri 1.ÜNİTE: HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM 2. KALITIM Anahtar Kavramlar: Gen Genetik Fenotip Genotip Kalıtım Canlılardaki karakterlerin oluşumunu, yavru döllere geçişini ve canlılarda gözlenen çeşitliliğin nedenlerini

Detaylı

CİNSİYETE BAĞLI KALITIM

CİNSİYETE BAĞLI KALITIM CİNSİYETE BAĞLI KALITIM *Cinsiyetin belirlenmesi: Eşeyli üreyen hayvanlarda cinsiyetin belirlenmesi farklı şekillerde olabilmektedir. Bazı hayvanlarda cinsiyetin belirlenmesi, çevre koşulları tarafından

Detaylı

HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM

HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM Mitoz Bölünme Hücreler neden mitoz bölünme geçirir? 1 Büyüme ve gelişme için 2 Yıpranan doku ve organların onarılması için 3 Eşeysiz üreyen canlılarda üremenin sağlanması için.

Detaylı

KILAVUZ SORU ÇÖZÜMLERİ Fen ve Teknoloji

KILAVUZ SORU ÇÖZÜMLERİ Fen ve Teknoloji MİTOZ -. Ünite 6. Deniz yıldızının kopan parçasının yenilenmesi (onarım), ağaç gövdesinin büyümesi (büyüme) ve zigotun embriyoya dönüşmesi mitoz bölünme ile gerçekleşirken insanlarda yumurta hücresinin

Detaylı

ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 1.ÜNİTE: Hücre bölünmesi ve Kalıtım. Bir hücreden, birbirinin aynısı iki hücre oluşur.

ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 1.ÜNİTE: Hücre bölünmesi ve Kalıtım. Bir hücreden, birbirinin aynısı iki hücre oluşur. ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 1.ÜNİTE: Hücre bölünmesi ve Kalıtım Üreme: Canlıların kendilerine benzer bireyler oluşturarak nesillerini devam ettirmeleri olayı üreme olarak adlandırılır. Üreme olayı;

Detaylı

KALITIM- FATIH GIZLIGIDER SORULARI. 4. Rabia renkkörlüğü yönünden bir ailenin soy ağacını şekilde verilen

KALITIM- FATIH GIZLIGIDER SORULARI. 4. Rabia renkkörlüğü yönünden bir ailenin soy ağacını şekilde verilen KALITIM- FATIH GIZLIGIDER SORULARI 1. Fatma, melez sarı bezelyeleri birbiri ile çaprazladığında oluşabilecek ihtimalleri pasta grafik ile gösteriyor. Fatma nın çizmiş olduğu grafik aşağıdakilerden hangisi

Detaylı

A. EġEYĠN BELĠRLENMESĠ

A. EġEYĠN BELĠRLENMESĠ Modern Genetik Biyoloji Ders Notları A. EġEYĠN BELĠRLENMESĠ Bazı omurgasız hayvanlarda ve tam çiçek bulunduran bitkilerin büyük çoğunluğunda hem dişi hem de erkek organ birlikte bulunur. Bazı canlılarda

Detaylı

KALITIMIN GENEL İLKELERI. Modern Genetik Eşeye Bağlı Kalıtım-1

KALITIMIN GENEL İLKELERI. Modern Genetik Eşeye Bağlı Kalıtım-1 KALITIMIN GENEL İLKELERI Modern Genetik Eşeye Bağlı Kalıtım-1 Eşey Tayini Kromozoma dayalı eşey saptanması çok hücreli canlılarda gerçekleştirilebilir. Otozomal kromozomlar üzerinde her iki eşeye ait özellikleri

Detaylı

2014-2015 II.DÖNEM BİYOLOJİ 10. SINIF ÇALIŞMA SORULARI (I )

2014-2015 II.DÖNEM BİYOLOJİ 10. SINIF ÇALIŞMA SORULARI (I ) 2014-2015 II.DÖNEM BİYOLOJİ 10. SINIF ÇALIŞMA SORULARI (I ) 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. Kahverengi gözlü anne ve babanın ilk çocukları yeşil gözlü

Detaylı

14 HhBbeeAa X HhBbEeAa genotipli bireylerin çaprazlanmasından oluşacak bireyler kaç farklı genotipte olabilir? A) 16 B) 54 C) 27 D) 11 E) 4

14 HhBbeeAa X HhBbEeAa genotipli bireylerin çaprazlanmasından oluşacak bireyler kaç farklı genotipte olabilir? A) 16 B) 54 C) 27 D) 11 E) 4 KALITIM 1 AaBb X AaBb şeklindeki çaprazlanmadan 256 oğul birey oluşmuştur. ab fenotipindeki bireyler oluştuktan kısa bir süre A) 32 B) 64 C) 128 D) 192 E) 240 2 2) Bir karakter üzerinde A, B, C, D, E şeklinde

Detaylı

Bunları Biliyor musunuz? MİTOZ

Bunları Biliyor musunuz? MİTOZ MİTOZ Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı, sitoplazma ve çekirdekten meydana gelmiştir. Hücreler büyüme ve gelişme sonucunda belli bir olgunluğa

Detaylı

Ayxmaz/biyoloji. genotipine sahip organizma kaç çeşit gamet. yapılabilir? a. 4 b. 8 c. 16 d. 32 e. 64

Ayxmaz/biyoloji. genotipine sahip organizma kaç çeşit gamet. yapılabilir? a. 4 b. 8 c. 16 d. 32 e. 64 Mor çiçekli bir bitki kendini polenleri ile tozlaştırıldığında, sadece mor çiçekli yeni nesil üretilmiştir. Bu çaprazlama.. örnektir 1. hibridleşmeye. 2. eksik baskınlığa 3. Trihibrid kalıtıma. 4. ayrılma

Detaylı

Bir çiftin dört çocuğunun kan grubu yukarıdaki gibidir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi anne ve babanın kan gruplarından olamaz?

Bir çiftin dört çocuğunun kan grubu yukarıdaki gibidir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi anne ve babanın kan gruplarından olamaz? 4) İnsanlarda kahverengi gözlülük yeşil gözlülüğe baskındır.aşağıda verilen göz genotiplerinden hangisine sahip olan aileden, yeşil gözlü çocuk olma ihtimali yoktur? 1) Himalaya tavşanı, tüyü kazınıp buz

Detaylı

A) Her ikisi de doğru bilgidir. B) 1. doğru, 2. yanlış bilgidir. C) 1. yanlış, 2. doğru bilgidir. D) Her ikisi de yanlış bilgidir. 5.

A) Her ikisi de doğru bilgidir. B) 1. doğru, 2. yanlış bilgidir. C) 1. yanlış, 2. doğru bilgidir. D) Her ikisi de yanlış bilgidir. 5. SINIF Mitoz - Mayoz Bölünme TEST. Mitoz bölünme, çekirdek bölünmesi ile başlar ve birbirini takip eden evrelerle devam eder. 4. Aşağıda mayoz bölünmenin özellikleriyle ilgili bilgiler veriliyor.. Bir ana

Detaylı

Mendel Genetiği ve Uzantıları {Test(1-4)}... 141. Kan Grupları {Test(5-8)}... 149. Eşeye Bağlı Kalıtım {Test-(9-12)}... 157

Mendel Genetiği ve Uzantıları {Test(1-4)}... 141. Kan Grupları {Test(5-8)}... 149. Eşeye Bağlı Kalıtım {Test-(9-12)}... 157 2 KALITIMIN GENEL İLKELERİ BÖLÜM- KALITIM VE BİYOLOJİK ÇEŞİTLİLİK... 9 BÖLÜM-2 MODERN GENETİK UYGULAMALARI... 95 Kalıtımla İlgili Kavramlar... 9 Mendel İlkeleri ve Uygulamaları... 9 Modern Genetik... 22

Detaylı

YAZILIYA HAZIRLIK SETİ. 8. Sınıf FEN VE TEKNOLOJİ

YAZILIYA HAZIRLIK SETİ. 8. Sınıf FEN VE TEKNOLOJİ YAZILIYA HAZIRLIK SETİ 8. Sınıf FEN VE TEKNOLOJİ 1. Fasikül İÇİNDEKİLER 3 Mitoz 10 Kalıtım 17 Mayoz 2 DNA ve Genetik Kod 31 Adaptasyon ve Evrim 1. Fasikül Hücre Bölünmesi ve Kalıtım 1. 3 HÜCRE BÖLÜNMESİ

Detaylı

2KALITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ

2KALITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ T T ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım BÖLÜM KLITIM....................05 Kalıtımla İlgili Kavramlar................05 Mendel İlkeleri ve Uygulamaları..........05 Modern Genetik.......................08

Detaylı

1.1. Canlılarda büyüme ve üremenin hücre bölünmesi ile meydana geldiğini açıklar.

1.1. Canlılarda büyüme ve üremenin hücre bölünmesi ile meydana geldiğini açıklar. 1.1. Canlılarda büyüme ve üremenin hücre bölünmesi ile meydana geldiğini açıklar. 1.2. Mitozu, çekirdek bölünmesi ile başlayan ve birbirini takip eden evreler olarak tarif eder. 1.3. Mitozda kromozomların

Detaylı

Kalıtımın iç yüzü ilk olarak bir buçuk asır önce keşfedilmiştir.

Kalıtımın iç yüzü ilk olarak bir buçuk asır önce keşfedilmiştir. Mendel Genetiği Mendel genetiği Kalıtımın iç yüzü ilk olarak bir buçuk asır önce keşfedilmiştir. 1866 da Gregor Mendel genetik disiplininin temelini aydınlatan biz dizi deney yayınlamıştır. 20. yüzyıl

Detaylı

B unl a r ı B i l i yor mus unuz? MİTOZ. Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı,

B unl a r ı B i l i yor mus unuz? MİTOZ. Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı, MİTOZ Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı, sitoplazma ve çekirdekten meydana gelmiştir. Hücreler büyüme ve gelişme sonucunda belli bir olgunluğa

Detaylı

1. ÜNİTE : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM

1. ÜNİTE : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM 1. ÜNİTE : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM 1 DNA (Deosiribo Nükleik Asit) Kalıtım maddesi hücre çekirdeğinde bulunur. Kalıtım maddesi iğ ipliği (Yumak) şeklinde bir görünümdedir. İğ ipliğindeki kalıtım maddesi

Detaylı

Kromozom nedir? kromozom mikronla

Kromozom nedir? kromozom mikronla KROMOZOM 2 Kromozom nedir? Çekirdeğin içinde ipliksi halde bulunan parçalara kromozom adı verilir. Çift olarak bulunup 2n ile gösterilirler. Kromozomlar, elektron mikroskobunda İ, V, J harfleri gibi biçimlerde

Detaylı

Johann Mendel 1822 yılında, Orta Avrupa daki Heinzendorf köyünde, köylü bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi.

Johann Mendel 1822 yılında, Orta Avrupa daki Heinzendorf köyünde, köylü bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Johann Mendel 1822 yılında, Orta Avrupa daki Heinzendorf köyünde, köylü bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. 1843 Olomouc Felsefe Enstitüsü nden mezun oldu. 1843 de Gregor adını alarak Çek Cumhuriyetinin

Detaylı

Kalıtım ve Genetik Nedir? Bilimbenimle.com. Ozan EREN

Kalıtım ve Genetik Nedir? Bilimbenimle.com. Ozan EREN Kalıtım ve Genetik Nedir? Ozan EREN Kromozomlar ve Genler Saç rengi, saç sekli, göz rengi, dil yuvarlama gibi özellikler çevremizdeki bireyler arasında farklılık göstermektedir. Bu özellikler kalıtsal

Detaylı

DNA(Deoksribo nükleik asit) Not: Nükleotidde hangi baz varsa nükleotit o organik bazın ismi ile isimlendirilir. Örnek: Adenin varsa adenin nükleotit

DNA(Deoksribo nükleik asit) Not: Nükleotidde hangi baz varsa nükleotit o organik bazın ismi ile isimlendirilir. Örnek: Adenin varsa adenin nükleotit DNA VE GENETİK KOD 4 çeşit Organik baz bulunabilir: - DNA(Deoksribo nükleik asit) - - - Not: Nükleotidde hangi baz varsa nükleotit o organik bazın ismi ile isimlendirilir. Örnek: Adenin varsa adenin nükleotit

Detaylı

BÖLÜM 2 MODERN GENETİK UYGULAMALARI... 169

BÖLÜM 2 MODERN GENETİK UYGULAMALARI... 169 2 KLITIMIN BÖLÜM KTILIM VE BİYOLOJİK ÇEŞİTLİLİK.... 07 GENEL İLKELERİ BÖLÜM 2 MODERN GENETİK UYGULMLRI.... 69 Genetik Nedir?... 07 Olasılık İlkeleri ve Uygulamaları... 08 Mendel İlkeleri ve Uygulamaları...

Detaylı

10. SINIF KONU ANLATIMI 12 EŞEYLİ VE EŞEYSİZ ÜREME SORU ÇÖZÜMÜ

10. SINIF KONU ANLATIMI 12 EŞEYLİ VE EŞEYSİZ ÜREME SORU ÇÖZÜMÜ 10. SINIF KONU ANLATIMI 12 EŞEYLİ VE EŞEYSİZ ÜREME SORU ÇÖZÜMÜ Eşeysiz Üreme ile ilgili, I. Canlının yararlı özelliklerinin korunmasını sağlar. II. Canlının değişen ortam koşullarına uyumunu artırır. III.

Detaylı

8.SINIF 1.ÜNİTE KAZANIM DEĞERLENDİRME ÇALIŞMA YAPRAĞI-3../10/2014

8.SINIF 1.ÜNİTE KAZANIM DEĞERLENDİRME ÇALIŞMA YAPRAĞI-3../10/2014 8.SINIF 1.ÜNİTE KAZANIM DEĞERLENDİRME ÇALIŞMA YAPRAĞI-3../10/2014 A Aşağıdaki ifadelerin yanındaki boşluklara doğru ise D yanlış ise Y harfini yazınız. 1. Hayvan hücresinde sitoplâzma bölünmesi ara lamel

Detaylı

BÖLÜM 2 MODERN GENETİK UYGULAMALARI... 169

BÖLÜM 2 MODERN GENETİK UYGULAMALARI... 169 2 KALITIMIN BÖLÜM KATILIM VE BİYOLOJİK ÇEŞİTLİLİK.... 07 GENEL İLKELERİ BÖLÜM 2 MODERN GENETİK UYGULAMALARI.... 69 Genetik Nedir?... 07 Olasılık İlkeleri ve Uygulamaları... 08 Mendel İlkeleri ve Uygulamaları...

Detaylı

HAFTA II Mendel Kanunları

HAFTA II Mendel Kanunları Biyoteknoloji ve Genetik I HAFTA II Mendel Kanunları Prof. Dr. Hilal Özdağ hilalozdag@gmail.com 2225826/125 1822 de doğdu. Lise den sonra felsefe okudu. 1843 te manastıra kabul edildi. 1849 ta papazlık

Detaylı

8. Sınıf. TEOG Tutarlılık. Fen ve Teknoloji 2015-2016

8. Sınıf. TEOG Tutarlılık. Fen ve Teknoloji 2015-2016 2015-2016 8. Sınıf TEOG Tutarlılık Fen ve Teknoloji Sorularımızın TEOG sorularıyla benzeşmesi, bizler için olduḡu kadar, bu kaynaklardan beslenen yüz binlerce öḡrenci ve yüzlerce kurum için büyük bir güven,

Detaylı

MEV KOLEJİ ÖZEL ANKARA OKULLARI 10. SINIF BİYOLOJİ DERSİ YAZ TATİLİ EV ÇALIŞMASI

MEV KOLEJİ ÖZEL ANKARA OKULLARI 10. SINIF BİYOLOJİ DERSİ YAZ TATİLİ EV ÇALIŞMASI 2014 2015 MEV KOLEJİ ÖZEL ANKARA OKULLARI 10. SINIF BİYOLOJİ DERSİ YAZ TATİLİ EV ÇALIŞMASI Ödevin Veriliş Tarihi: 12.06.2015 Ödevin Teslim Tarihi: 21.09.2015 1. Bir canlının mitoza hazırlanan hücresinde

Detaylı

T.C. 8. SINIF I. DÖNEM. ORTAK SINAVI 27 KASIM 2014 Saat: 09.00

T.C. 8. SINIF I. DÖNEM. ORTAK SINAVI 27 KASIM 2014 Saat: 09.00 T.C. 8. SIIF I. ÖEM ORTAK SIAVI KASIM 1 Saat: 9. FE VE TEKOLOJİ 1. Canlıların belirli çevre koşullarında yaşama ve üreme şansını artıran kalıtsal özellikleri sayesinde ortama uyum sağlamasına adaptasyon

Detaylı

TEOG 1. MERKEZİ ORTAK SINAVLAR FEN ve TEKNOLOJİ DERSİ BENZER SORULARI 18.

TEOG 1. MERKEZİ ORTAK SINAVLAR FEN ve TEKNOLOJİ DERSİ BENZER SORULARI 18. TEOG SINAV SORUSU-1 ANABİLİM HAFTA SONU ÖDEVİ 26.09.2014 2. Aşağıdaki tabloyu ifadelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) oluşuna göre doldurunuz. İFADELER D Y Kromozomlar kalıtım birimi olan genleri taşırlar.

Detaylı

8. SINIF MERKEZİ ORTAK YAZILILARA HAZIRLIK SORULARI

8. SINIF MERKEZİ ORTAK YAZILILARA HAZIRLIK SORULARI 1. 4. Yukarıdaki şekil için aşağıda yapılan yorumlardan hangisi yanlıştır? A) Hücre 2 kere mitoz bölünme geçirmiştir. B) Oluşan yavru hücreler ana hücrenin aynısıdır. C) Kromozom sayısı değişmemiştir.

Detaylı

YAZILI SINAV SORU ÖRNEKLERİ BİYOLOJİ

YAZILI SINAV SORU ÖRNEKLERİ BİYOLOJİ YAZILI SINAV SORU ÖRNEKLERİ BİYOLOJİ SORU 1: A türüne ait bir bitki (Yaprakları koparılmış) B türüne ait bir bitki (Yapraklı) cam fanus cam fanus su su Ortam sıcaklığı 10 C Ortam sıcaklığı 25 C Bir araştırmacı,

Detaylı

10. SINIF BİYOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI

10. SINIF BİYOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI 10. SINIF BİYOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI Biyoloji Dersi Öğretim Programının temelleri üreme, kalıtım ve yaşadığımız çevre konularıyla ilgili somut ve öğrencileri motive edici örnekler üzerine kurulmuştur.

Detaylı

ÜNİTE:1 CANLILARDA ÜREME, BÜYÜME VE GELİŞME

ÜNİTE:1 CANLILARDA ÜREME, BÜYÜME VE GELİŞME ÜNİTE:1 CANLILARDA ÜREME, BÜYÜME VE GELİŞME HÜCRE: Canlıları oluşturan en küçük yapı birimine hücre denir.bütün canlılar hücrelerden oluşmuştur. * İnsanlar, hayvanlar, bitkiler, tek hücreli canlıların

Detaylı

MENDEL VE GEN KARAMI

MENDEL VE GEN KARAMI MENDEL VE GEN KARAMI Karakter-Özellik Genetikçiler, bireyler arasında çeşitlilik gösteren çiçek rengi gibi kalıtılabilir özellikleri tanımlamak için karakter terimini kullanırlar. Çiçeklerde mor ya da

Detaylı

Eksik baskınlık sığırlarda da görülür. Kırmızı bir sığır ile beyaz bir sığır çiftleştirilirse, meydana gelen yavrular demir kırı rengin de olur.

Eksik baskınlık sığırlarda da görülür. Kırmızı bir sığır ile beyaz bir sığır çiftleştirilirse, meydana gelen yavrular demir kırı rengin de olur. ALELLER ARASINDAKİ DOMİNANTLIĞIN DERECESİ 1. EKSİK BASKINLIK Bazı özelliklerin ortaya çıkmasında genlerden biri diğerine tam baskınlık kuramaz. Bu nedenle heterozigot bireylerde her iki genin özelliği

Detaylı

Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü Boğaziçi Üniversitesi

Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü Boğaziçi Üniversitesi BİYOLOJİDEKİ TEKNOLOJİK GELİŞMELER VE ÖNCELİKLERİMİZ Dr. Aslı Tolun Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü Boğaziçi Üniversitesi KLONLAMA / KOPYALAMA Tanım Yöntem Amaç: Kopya birey yaratma Kök hücre oluşturma

Detaylı

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #7

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #7 YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #7 1) 48 saat karanlıkta bekletilen bir saksı bitkisinden bu sürenin sonunda bir yaprak kopartılmış (1. yaprak) ve bitki aydınlık ortamda 12 saat bekletilmiştir. Bu sürenin sonunda

Detaylı

CANLILARDA ÜREME. Üreme canlıların ortak özelliğidir. Her canlının kendine benzer canlı meydana getirebilmesi üreme ile gerçekleşir

CANLILARDA ÜREME. Üreme canlıların ortak özelliğidir. Her canlının kendine benzer canlı meydana getirebilmesi üreme ile gerçekleşir CANLILARDA ÜREME EYLÜL 3.HAFTA MİTOZ VE EŞEYSİZ ÜREME Her canlının kendine benzer canlı meydana getirebilmesi üreme ile gerçekleşir Üreme canlıların ortak özelliğidir 3 4 Canlılar hücrelerden meydana gelir

Detaylı

T.C. 8. SINIF I. DÖNEM. ORTAK SINAVI 27 KASIM 2014 Saat: 09.00

T.C. 8. SINIF I. DÖNEM. ORTAK SINAVI 27 KASIM 2014 Saat: 09.00 T.. 8. SIIF I. DÖEM ORTAK SIAVI KASIM 1 Saat: 9. FE VE TEKOLOJİ 1.. Öğretmen öğrencilerine, Çok yüksekte uçan bir kartal, koyu renkli toprağa sahip çalılık bir alanda bulunan aynı büyüklükteki kahverengi

Detaylı

GENETİK HASTALIKLAR. Dr.Taner DURAK. Tıbbi Genetik Uzmanı. Bursa Orman Bölge Müdürlüğü Fikir Bahçesi Konferansı 06.03.2014

GENETİK HASTALIKLAR. Dr.Taner DURAK. Tıbbi Genetik Uzmanı. Bursa Orman Bölge Müdürlüğü Fikir Bahçesi Konferansı 06.03.2014 GENETİK HASTALIKLAR Dr.Taner DURAK Tıbbi Genetik Uzmanı Bursa Orman Bölge Müdürlüğü Fikir Bahçesi Konferansı 06.03.2014 Dr. Taner DURAK özgeçmişi 1966 Artvin Şavşat doğumlu 1983-1989, Bursa, Uludağ Üniv,Tıp

Detaylı

2- Hücre Bölünmesi : Bir hücreden yeni hücrelerin oluşmasına hücre bölünmesi denir. Hücre bölünmesi bütün canlılarda görülen bir olaydır.

2- Hücre Bölünmesi : Bir hücreden yeni hücrelerin oluşmasına hücre bölünmesi denir. Hücre bölünmesi bütün canlılarda görülen bir olaydır. ÜNİTE 1 : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM 1- Kromozom ve Özellikleri : Hücre, hücre zarı, sitoplâzma ve çekirdek olarak üç kısımdan oluşur. Hücredeki yaşamsal faaliyetleri yöneten, kontrol eden ve hücreye ait

Detaylı

Genetikçiler, bireyler arasında çeşitlilik gösteren çiçek rengi gibi kalıtılabilir özellikleri tanımlamak için karakter terimini kullanırlar.

Genetikçiler, bireyler arasında çeşitlilik gösteren çiçek rengi gibi kalıtılabilir özellikleri tanımlamak için karakter terimini kullanırlar. Mendel ve Gen Fikri Mendel, kalıtımın iki yasasını belirlemede bilimsel yaklaşımı kullandı. Mendel kalıtımında olasılık kuralları geçerlidir. Kalıtım şekilleri, genellikle basit Mendel genetiğinin öngördüğünden

Detaylı

KONU ANLATIMLI SORU KİTABI

KONU ANLATIMLI SORU KİTABI Okula Yardımcı SBS ye Hazırlık 8. Sınıf Fen ve Teknoloji KONU ANLATIMLI SORU KİTABI Yasemin Ayan Taşdemir Redaksiyon Serhat BİLİR Fatma AVANOĞLU PALME YAYINCILIK Ankara, 2012 I PALME YAYINLARI: 735 8.

Detaylı

Rekombinasyon ve Bağlantı Analizi (Recombination and Linkage Analysis)

Rekombinasyon ve Bağlantı Analizi (Recombination and Linkage Analysis) Rekombinasyon ve Bağlantı Analizi (Recombination and Linkage Analysis) Mayoz bölünme sırasında aynı kromozom (bir kromatid) üzerindeki genler gametlere beraberce, başka bir ifade ile bağlı (zincirlenmiş)

Detaylı

This information (23) on X-linked genetic disorders is in Turkish X bağlantılı Genetik Hastalıklar (İngilizce'si X-linked Genetic Disorders)

This information (23) on X-linked genetic disorders is in Turkish X bağlantılı Genetik Hastalıklar (İngilizce'si X-linked Genetic Disorders) This information (23) on X-linked genetic disorders is in Turkish X bağlantılı Genetik Hastalıklar (İngilizce'si X-linked Genetic Disorders) Genetik (genetic) hastalıklara bir veya daha fazla hatalı gen

Detaylı

T.C. 8. SINIF I. DÖNEM. ORTAK SINAVI 27 KASIM 2014 Saat: 09.00

T.C. 8. SINIF I. DÖNEM. ORTAK SINAVI 27 KASIM 2014 Saat: 09.00 T.C. 8. SIIF I. DÖEM ORTK SIVI KSIM 1 Saat: 09.00 FE VE TEKOLOJİ 1. Tabloda bazı canlı türlerinin vücut hücrelerindeki kromozom sayıları verilmiştir. Tür Kromozom sayısı (n) Çekirge Meyve sineği 8 Kedi

Detaylı

HÜCRE BÖLÜNMESİ VE ÜREME. Mitoz Bölünme ve Eşeysiz Üreme 1

HÜCRE BÖLÜNMESİ VE ÜREME. Mitoz Bölünme ve Eşeysiz Üreme 1 HÜCRE BÖLÜNMESİ VE ÜREME Mitoz Bölünme ve Eşeysiz Üreme 1 Hücrenin bölünmeye başlamasından itibaren onu takip eden diğer hücre bölünmesine kadar geçen zaman aralığına hücre döngüsü denir. Hücreler belli

Detaylı

LABORATUVAR-6 KONU-2 Hücre - IV.Kromozomlar ve Genler

LABORATUVAR-6 KONU-2 Hücre - IV.Kromozomlar ve Genler LABORATUVAR-6 KONU-2 Hücre - IV.Kromozomlar ve Genler Biçimlenmiş ve yoğunlaşmış kromatin materyaline kromozom denir. Kromozomlar Mitoz ve/veya Mayoz bölünmenin Profaz safhasında görülmeye başlar ve Metafaz

Detaylı

CANLILAR DÜNYASINI GEZELİM TANIYALIM

CANLILAR DÜNYASINI GEZELİM TANIYALIM CANLILAR DÜNYASINI GEZELİM TANIYALIM Bulut Kuş OKUL Ağaç Çimenler Taş Ayşe Çocuklar Kedi Top Çiçekler Göl Yukarıdaki şekilde Ayşe nin okula giderken çevresinde gördüğü canlı ve cansız varlıkları inceleyelim.

Detaylı

ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM

ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM Gelişimin Biyolojik Temelleri Öğr. Gör. Can ÜNVERDİ Konular kod kalıtım örüntüleri Down sendromu Fragile x sendromu Turner sendromu Klinefelter sendromu Prader willi sendromu danışma

Detaylı

DERS : ÇOCUK RUH SAĞLIĞI KONU : KİŞİLİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER

DERS : ÇOCUK RUH SAĞLIĞI KONU : KİŞİLİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER DERS : ÇOCUK RUH SAĞLIĞI KONU : KİŞİLİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER A) BİYOLOJİK ETMENLER KALITIM İÇ SALGI BEZLERİ B) ÇEVRE A) BİYOLOJİK ETMENLER 1. KALITIM Anne ve babadan genler yoluyla bebeğe geçen özelliklerdir.

Detaylı

Mitoz Hücre Bölünmesi

Mitoz Hücre Bölünmesi Mitoz Hücre Bölünmesi [Anahtar kavramlar: kromozom, hücre bölünmesi, mitoz bölünme, eşeysiz üreme] Kromozom ve özellikleri : Mayoz ya da mitoz bölünme ile hücrelerin bölünmesi esnasında hücre çekirdeği

Detaylı

fetüs bebek ölüm çocuk İleri yaş yeniyetme yetişkin

fetüs bebek ölüm çocuk İleri yaş yeniyetme yetişkin Döllenmiş yumurta fetüs bebek ölüm çocuk İleri yaş yeniyetme yetişkin Yaşam boyu devam eden biyolojik, bilişsel, sosyal gelişim ve kişilik gelişiminin bilimsel incelemesi Gelişim psikolojisinin başlıca

Detaylı

ayxmaz/biyoloji 2. DNA aşağıdaki sonuçlardan hangisi ile üretilir Kalıp DNA yukarıdaki ana DNAdan yeni DNA molekülleri hangi sonulca üretilir A B C D

ayxmaz/biyoloji 2. DNA aşağıdaki sonuçlardan hangisi ile üretilir Kalıp DNA yukarıdaki ana DNAdan yeni DNA molekülleri hangi sonulca üretilir A B C D 1. DNA replikasyonu.. için gereklidir A) sadece mitoz B) sadece mayoz C) mitoz ve mayoz D) sadece gamet oluşumu E) sadece protein sentezi 2. DNA aşağıdaki sonuçlardan hangisi ile üretilir Kalıp DNA yukarıdaki

Detaylı

Genler ve Çevre fenotipik varyansa ne kadar katkıda bulunuyor?

Genler ve Çevre fenotipik varyansa ne kadar katkıda bulunuyor? Genler ve Çevre fenotipik varyansa ne kadar katkıda bulunuyor? Akin Pala akin@comu.edu.tr Genlerin katkısı Neden aile bireyleri birbirine benzer? Ortak genler paylaşırlar Neden verimlerin genotip tarafından

Detaylı

TEOG Deneme 1. 3. Aşağıda verilen soy ağacı bir ailedeki bireylerin kirpik uzunluklarının kalıtımını göstermektedir.

TEOG Deneme 1. 3. Aşağıda verilen soy ağacı bir ailedeki bireylerin kirpik uzunluklarının kalıtımını göstermektedir. 1. TEOG Deneme 1 3. Aşağıda verilen soy ağacı bir ailedeki bireylerin kirpik uzunluklarının kalıtımını göstermektedir. Bir araştırmacı belirli özelliklere sahip canlıların, bu özelliklere sahip olmayan

Detaylı

8. SINIF KAZANIM TESTLERİ 2.SAYI. Ar-Ge Birimi Çalışmasıdır ŞANLIURFA İL MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ DİZGİ & TASARIM İBRAHİM CANBEK

8. SINIF KAZANIM TESTLERİ 2.SAYI. Ar-Ge Birimi Çalışmasıdır ŞANLIURFA İL MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ DİZGİ & TASARIM İBRAHİM CANBEK 8. SINIF ŞANLIURFA İL MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ 2016-2017 KAZANIM TESTLERİ TÜRKÇE MATEMATİK T.C İNKİLAP TARİHİ VE ATATÜRKÇÜLÜK FEN VE TEKNOLOJİ DİN KÜLTÜRÜ VE AHLAK BİLGİSİ İNGİLİZCE Ar-Ge Birimi Çalışmasıdır

Detaylı

HÜCRE BÖLÜNMESİ A) MİTOZ BÖLÜNME a) Hazırlık evresi:

HÜCRE BÖLÜNMESİ A) MİTOZ BÖLÜNME a) Hazırlık evresi: HÜCRE BÖLÜNMESİ Hücre bölünmesi tüm canlılarda görülen ortak bir özelliktir. Hücre büyüyüp gelişirken madde ve enerji gereksinimleri artar. Sitoplâzma hücre zarına oranla daha hızlı büyümesinden dolayı,

Detaylı

X e Bağlı Kalıtım. Hastalar ve Aileler İçin Bilgiler

X e Bağlı Kalıtım. Hastalar ve Aileler İçin Bilgiler 15 X e Bağlı Kalıtım İngiltere' deki Guy's ve St Thomas Hastanesi ve IDEAS Genetik Bilgi Parkı tarafından hazırlanan broşürlerden kendi kalite standartlarına uygun olarak uyarlanmıştır. Ocak 2007 Bu çalışma

Detaylı

ÇEVREMİZDEKİ VARLIKLARI TANIYALIM

ÇEVREMİZDEKİ VARLIKLARI TANIYALIM ÇEVREMİZDEKİ VARLIKLARI TANIYALIM Bulut Kuş OKUL Ağaç Çimenler Taş Ayşe Çocuklar Kedi Top Çiçekler Göl Yukarıdaki şekilde Ayşe nin okula giderken çevresinde gördüğü canlı ve cansız varlıkları inceleyelim.

Detaylı

Otozomal Baskın Kalıtım (Autosomal Dominant Inheritance) nedir?

Otozomal Baskın Kalıtım (Autosomal Dominant Inheritance) nedir? This information (1) on Autosomal Dominant genetic disorders is in Turkish Otozomal Baskın Genetik Hastalıklar (Kadınlar İçin) (İngilizce si Autosomal Dominant Genetic Disorders) Genetik (genetic) hastalığa,

Detaylı

UYGULAMALI GENETİK. Yrd. Doç. Dr. Hüseyin UYSAL ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ I. Ders

UYGULAMALI GENETİK. Yrd. Doç. Dr. Hüseyin UYSAL ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ I. Ders UYGULAMALI GENETİK Yrd. Doç. Dr. Hüseyin UYSAL ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ I. Ders Genetik Nedir?* Bir bireyin morfolojik ve anatomik özelliklerini nasıl kazandığını, neden kendi türüne ait bireylere diğerlerinden

Detaylı

11. SINIF BİYOLOJİ YAZ TATİLİ ÖDEV KİTAPÇIĞI

11. SINIF BİYOLOJİ YAZ TATİLİ ÖDEV KİTAPÇIĞI 11. SINIF BİYOLOJİ YAZ TATİLİ ÖDEV KİTAPÇIĞI *** Sevgili öğrenciler; yorucu bir çalışma döneminden sonra hepiniz tatili hak ettiniz. Ancak sizlerin de bildiği gibi konu tekrarı yapmak, soru çözerek pekiştirmek,

Detaylı

Anne ve baba akrabaysa çocukta genetik (genetic) sorun olma olasılığı artar mı?

Anne ve baba akrabaysa çocukta genetik (genetic) sorun olma olasılığı artar mı? This information (16) on Marrying a Relative is in Turkish Akraba evliliği (İngilizce si Marrying a relative) Anne ve baba akrabaysa çocukta genetik (genetic) sorun olma olasılığı artar mı? Bu sorunun

Detaylı

8. Sınıf Fen ve Teknoloji

8. Sınıf Fen ve Teknoloji KONU:8. Sınıf 1. Ünite SBS Deneme Sınavı 1- Mitoz bölünme için aşağıdaki öğrencilerden hangisinin söylediği bilgi yanlıştır? Tek hücreli canlılarda üremeyi sağlar. Önce sitoplazma bölünmesi sonra çekirdek

Detaylı

T.C. 8. SINIF I. DÖNEM. 27 KASIM 2014 Saat: 09.00

T.C. 8. SINIF I. DÖNEM. 27 KASIM 2014 Saat: 09.00 T.C. 8. SINIF I. DÖNEM 27 KSIM 2014 Saat: 09.00 1. Bir öğrenci, Kromozom sayısı aynı olan iki canlı, aynı türden olmayabilir. görüşünün doğru olduğunu göstermek istiyor. Bunun için aşağıdaki iki ifadeyi

Detaylı

KROMOZOM HARİTALARI ve MAYOZ BÖLÜNME HATALARI

KROMOZOM HARİTALARI ve MAYOZ BÖLÜNME HATALARI KROMOZOM HARİTALARI ve MAYOZ BÖLÜNME HATALARI MBG 111 BİYOLOJİ I Hazırlayan: Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER GİRİŞ Mendel kalıtımında eğer genler bağımsız ise kalıtıldıklarında kabaca belli oranlarda ve sıklıkla

Detaylı

Şekil 1. Mitoz bölünmenin profaz evresi.

Şekil 1. Mitoz bölünmenin profaz evresi. KONU 9. HÜCRE BÖLÜNMESİ MİTOZ BÖLÜNME Mitoz bölünme tek hücreli canlılardan, çok hücreli canlılara ve insana kadar birçok canlı grubu tarafından gerçekleştirilebilir. Mitoz bölünme sonunda bölünen hücrelerden

Detaylı

Resesif (Çekinik) Kalıtım

Resesif (Çekinik) Kalıtım 12 Resesif (Çekinik) Kalıtım İngiltere' deki Guy's ve St Thomas Hastanesi ve IDEAS Genetik Bilgi Parkı tarafından hazırlanan broşürlerden kendi k a l i t e s t a n d a r t l a r ı n a u y g u n o l a r

Detaylı

B29 KASIM 2013 Saat: 09.00

B29 KASIM 2013 Saat: 09.00 T.C.. SINIF I. DÖNEM ORTAK SINAVI 29 KASIM 13 Saat: 9. 1. Şekilde verilen DNA modelinin 2. zinciri, 1. zincire karşılık gelecek şekilde nükleotitlerle tamamlanırsa, bu nükleotitlerdeki organik baz dizisi

Detaylı

Gen haritasının ne kadarı tamamlandı DNA'nın şimdiye kadar yüzde 99'u deşifre edildi.

Gen haritasının ne kadarı tamamlandı DNA'nın şimdiye kadar yüzde 99'u deşifre edildi. Bilim dünyası, yaşamı alt üst edecek yeni bir gelişmeye daha imza atarak insan DNA'sının şifresini çözmeyi başardı. Çıkarılan 'gen haritası' sayesinde kalp ve kanser hastalığı tarihe karışacak ve insan

Detaylı

İLKÖĞRETİM DERS KİTABI

İLKÖĞRETİM DERS KİTABI İLKÖĞRETİM DERS KİTABI Bu ki tap, Mil lî Eği tim Ba kan lı ğı Ta lim ve Ter bi ye Ku ru lu Baş kan lı ğı nın 14 Ağustos 2014 ta rih ve 75 sa yı lı ka ra rıy la (listenin 3. sırasında) 2015-2016 öğ re tim

Detaylı

1. EKSİK BASKINLIK 2. EŞ BASKINLIK 3. ÇOK ALLELLİLİK

1. EKSİK BASKINLIK 2. EŞ BASKINLIK 3. ÇOK ALLELLİLİK 1. EKSİK BASKINLIK 2. EŞ BASKINLIK 3. ÇOK ALLELLİLİK Eksik baskınlık (ekivalentlik): Bazı karakterlerde allel genler, birbirine tam baskınlık göstermezler. Bireyler, bu karakterler yönünden heterozigot

Detaylı

YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ

YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ CEVAP 1: (TOPLAM 9 PUAN) 1.1: Eğer terleme ve su emilimi arasındaki ilişkide ortam sıcaklığının etkisini öğrenmek istiyorsa; deneyi aynı sayıda yaprağa sahip aynı tür

Detaylı

ADIM ADIM YGS LYS 64. ADIM EŞEYSİZ ÜREME 2

ADIM ADIM YGS LYS 64. ADIM EŞEYSİZ ÜREME 2 ADIM ADIM YGS LYS 64. ADIM EŞEYSİZ ÜREME 2 4) Partenogenez Döllenmemiş yumurtadan mitoz bölünmeler ile canlı gelişimine PARTENOGENEZ denir. Arı, karınca, su piresi ve bazı kertenkele gibi canlılarda görülür.

Detaylı

LABORATUVAR-6 KONU-2 Hücre - IV.Kromozomlar ve Genler

LABORATUVAR-6 KONU-2 Hücre - IV.Kromozomlar ve Genler LABORATUVAR-6 KONU-2 Hücre - IV.Kromozomlar ve Genler Biçimlenmiş ve yoğunlaşmış kromatin materyaline kromozom denir. Kromozomlar Mitoz ve/veya Mayoz bölünmenin Profaz safhasında görülmeye başlar ve Metafaz

Detaylı

Mitoz Bölünme. 5. Bütün ökaryot canlılardaki hücre bölünmelerinde aşağıdaki. 6. Bir hücrenin bölünmesi sırasında gerçekleşen bazı olaylar

Mitoz Bölünme. 5. Bütün ökaryot canlılardaki hücre bölünmelerinde aşağıdaki. 6. Bir hücrenin bölünmesi sırasında gerçekleşen bazı olaylar BİYOLOJİ Mitoz Bölünme 10. SINIF GENEL 01 1. Mitoz bölünmedeki interfaz evresi ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır? A) İnterfaz evresi mitotik evreye göre daha kısa sürer. 5. Bütün ökaryot canlılardaki

Detaylı

ÜREME. Canlıların kendilerine benzer canlı fertler (yavrular) meydana getirerek neslini devam ettirmesine üreme denir.

ÜREME. Canlıların kendilerine benzer canlı fertler (yavrular) meydana getirerek neslini devam ettirmesine üreme denir. 1 ÜREME Canlıların kendilerine benzer canlı fertler (yavrular) meydana getirerek neslini devam ettirmesine üreme denir. *Eşeysiz üreme: EŞEYSİZ ÜREME Tek bir ata bireyin, kendisiyle aynı genetik özelliklere

Detaylı

Mendel F2 sonuçları,tohum rengi,tohum biçimini bakımından F2 oranı 9:3:3:1'lik açılım gösterir. P DDSS X ddss (düz sarı) (buruşuk yeşil)

Mendel F2 sonuçları,tohum rengi,tohum biçimini bakımından F2 oranı 9:3:3:1'lik açılım gösterir. P DDSS X ddss (düz sarı) (buruşuk yeşil) Olasılık Olasılıkta 0 hiçbir şansı olmayan olay ve 1 her zaman meydana gelen olay anlamına gelir.bir olayın olasılığı Olasılık denklemi kullanılarak hesaplanır : P=olayın olma olasılığı P = # beklenen

Detaylı

DNA ve GENETİK KOD ve GENETİK KAVRAMLAR. Hazırlayan: Arif Özgür ÜLGER

DNA ve GENETİK KOD ve GENETİK KAVRAMLAR. Hazırlayan: Arif Özgür ÜLGER DNA ve GENETİK KOD ve GENETİK KAVRAMLAR Hazırlayan: Arif Özgür ÜLGER Kromozomların içerisinde DNA lar yer alır. DNA nın bölümleri ise, genleri oluşturur. DNA Nedir? Deoksribo nükleik asittir. Hücrenin

Detaylı

BU BÖLÜMÜN AMAÇLARI. NASIL ÇALIfiMALIYIZ?

BU BÖLÜMÜN AMAÇLARI. NASIL ÇALIfiMALIYIZ? ÜN TE I KALITIM I. KALITIM NED R? II. OLASILIK LKELER VE UYGULAMALARI III. MENDEL LKELER VE UYGULAMALARI A.Monohibrit Çaprazlama B. Dihibrit Çaprazlama IV. ÇOK ALELL L K V. EKS K BASKINLIK VI. GENOT PLER

Detaylı

A A A A A. FEN ve TEKNOLOJİ TESTİ. 2. Mutasyon : DNA molekülünde meydana

A A A A A. FEN ve TEKNOLOJİ TESTİ. 2. Mutasyon : DNA molekülünde meydana FEN ve TEKNOLOJİ TESTİ 1. Öğretmen kalıtım konusu için hazırlattığı, üzerinde "insan üreme hücrelerinin kromozom sayılarının" yazılı olduğu pankartları öğrencilerine aşağıdaki gibi dağıtmıştır. 22 + x

Detaylı

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ TEOG DENEME SINAVI SORULARI 4.

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ TEOG DENEME SINAVI SORULARI 4. 1. FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ TEOG DENEME SINAVI SORULARI 4. Çiftçi çok hızlı büyüyen ve bol ürün aldığı bir bitki türünü yukarıdaki gibi yetiştiriyor. Buna göre çiftçinin bunu yapmasındaki amacı aşağıdakilerden

Detaylı

YAYIN KURULU. Hazırlayanlar Semih İNAN, Murat SUNAY, Emine ÖZDEMİR, Didem SARITAŞ, Aysel ÖZLEM, Selim AKAN, Sabiha YILMAZ

YAYIN KURULU. Hazırlayanlar Semih İNAN, Murat SUNAY, Emine ÖZDEMİR, Didem SARITAŞ, Aysel ÖZLEM, Selim AKAN, Sabiha YILMAZ YAYIN KURULU Hazırlayanlar Semih İNAN, Murat SUNAY, Emine ÖZDEMİR, Didem SARITAŞ, Aysel ÖZLEM, Selim AKAN, Sabiha YILMAZ YAYINA HAZIRLAYANLAR KURULU Kurumsal Yayınlar Yönetmeni Saime YILDIRIM Kurumsal

Detaylı

GENLER ARASINDAKİ ETKİLEŞİMLER

GENLER ARASINDAKİ ETKİLEŞİMLER GENLER ARASINDAKİ ETKİLEŞİMLER BİR GENİN ALLELLERİ ARASINDAKİ ETKİLEŞİMLER Heterozigotlarda farklı allellerin etkileşim biçimleri karakterlerin fenotipte ortaya çıkış ve kalıtımını etkiler. Mendel yasalarından

Detaylı

TEOG ÖNCESİ FEN VE TEKNOLOJİ DENEMESİ

TEOG ÖNCESİ FEN VE TEKNOLOJİ DENEMESİ 1- Aşağıdaki şekiller farklı canlılara ait farklı bölünme şekillerini göstermektedir. 2- Kutuların üzerinde eşeysiz üreme çeşitleri ve o üreme şekli ile üreyen canlılar eşleştirilmiştir. Yukarıdaki şekillerle

Detaylı

8. Mitoz Bölünme ve Eşeysiz Üreme

8. Mitoz Bölünme ve Eşeysiz Üreme F 8. itoz Bölünme ve Eşeysiz Üreme SINIF 1. Bir hayvan hücresinde hücre bölünmesi sırasında, 1. Sitoplazmanın boğumlanması 2. romozomların hücrenin ekvator düzlemine dizilmesi 3. alıtım maddesinin kopyasının

Detaylı

Dominant (Baskın) Kalıtım

Dominant (Baskın) Kalıtım Dominant (Baskın) Kalıtım İngiltere' deki Guy's ve St Thomas Hastanesi ve IDEAS Genetik Bilgi Parkı tarafından hazırlanan broşürlerden kendi kalite standartlarına uygun olarak uyarlanmıştır. Ocak 2007

Detaylı

Genler Kromozomlarda nükleusta

Genler Kromozomlarda nükleusta SİTOPLAZMİK KALITIM Genler Kromozomlarda nükleusta karakterlerin kalıtım özellikleri ve dölde ortaya çıkışları kromozomların mayoz bölünmedeki ayrışımına ve döllerdeki dağılımına Eşeyli üreme sırasında,

Detaylı