Klinik etiğin temel konularından birisi olan aydınlatılmış onam, klinik uygulama. Karar verme yeterli i ve de erlendirilmesi

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Klinik etiğin temel konularından birisi olan aydınlatılmış onam, klinik uygulama. Karar verme yeterli i ve de erlendirilmesi"

Transkript

1 DERLEME Hacettepe T p Dergisi 2009; 40: Karar verme yeterli i ve de erlendirilmesi Rahime Ayd n Er 1, Mine fiehiralt 2 1 Dr., Kocaeli Üniversitesi Kocaeli Sağlık Yüksekokulu, Kocaeli 2 Yrd. Doç. Dr., Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Tarihi ve Etik Anabilim Dalı, Kocaeli ÖZET Aydınlatılmış onamın ön koşulu, onam elde edilecek kişinin karar verme yeterliğine sahip olmasıdır. Son yıllarda araştırmaya katılım ve tedaviye başlama için karar verme yeterliğinin doğru bir şekilde belirlenmesine duyulan gereksinim artmıştır. Bu gereksinimle birlikte karar verme yeterliğinin tanımı, kim tarafından ve nasıl değerlendirileceğine ilişkin tartışmaların da arttığı görülmektedir. Tartışmalar, bir taraftan karar verme yeterliğinin tanımı üzerinde görüş birliği oluşturulmasını sağlamakta diğer taraftan var olan değerlendiriciler ve değerlendirme yöntemlerinin gözden geçirilmesine, yeni öneriler ve değerlendirme yöntemleri geliştirilmesine yol açmaktadır. Bu gelişmeler, ülkemizde de tıp etiği uzmanlarının konu ile ilgili olarak eğitim, danışmanlık ve karar verme yeterliğini belirleme uygulamalarına katılım görevlerini üstlenebileceklerini göstermektedir. Anahtar Kelimeler: Karar verme yeterliği, kapasite, kapasite değerlendirmesi. ABSTRACT Assessment of decision-making competency The precondition of informed consent is that person should have taken decision making competence. In recent years, the correctly identifying need of participation in research and decision-making treatment has increased. With this need, discussion about the definition of decision making competence, by whom and how to evaluate also has been increased. The discussions create consensus about definition of decision making capacity and on the other side it cause to review estimator and evaluation methods and to develop new offerings and evaluation methods. These developments in our country shows medical ethics experts can take task about education, consultation and participation in decision-making competence practices to determine. Key Words: Decision making competence, capacity, capacity assessment. Klinik etiğin temel konularından birisi olan aydınlatılmış onam, klinik uygulama ve araştırmaların etiğe uygunluğunun sağlanmasında önemli bir role sahiptir [1]. Geçerli bir aydınlatılmış onam; kişiye planlanan araştırmanın veya önerilen tedavinin risklerinin ve yararlarının açıklanmasını, kişinin bu bilgiyi anlayacak yeterliğe sahip olmasını ve bu bilgiyi kullanarak zorlama ve baskı olmaksızın gönüllü olarak makul bir seçim yapmasını içerir [2,3]. Kişinin karar verme yeterliği, aydınlatılmış onamın ön koşulu olarak görülmekte ve sadece ilgili bilgiyi kullanma kapasitesine sahip olan bir kişi tarafından verilen onam geçerli kabul edilmektedir [1,4]. 96 H ACETTEPE T IP D ERG S

2 Karar verme yeterli i ve de erlendirilmesi Son yıllarda karar verme yeterliğinin değerlendirilmesine duyulan gereksinim giderek artmıştır. Bu gereksinimi ortaya çıkaran nedenlerden biri, yetersiz hastalar adına karar verecek vekillere gittikçe artan bir şekilde başvurulmaya başlanmasıdır [5]. Vekil karar vericinin sorumluluğuna ilişkin düzenlemelerin yanı sıra yeterliğin değerlendirilmesine yönelik gereksinimi ortaya çıkaran bir diğer neden, hasta popülasyonun demografik özelliklerindeki değişikliklerle ilgilidir. Örneğin; yaşlı kişiler, karar verme yeterliğini olumsuz etkileyen demans gibi bir hastalığın ortaya çıkmasında daha fazla risk taşımaktadır. Yine yaşlılar gelecekte karar verme yeterliğinin bozulduğu durumlar için ileriye dönük bir plan yapmayı daha çok isteyebilmektedir [5]. Karar verme yeterliğinin değerlendirilmesine yönelik gereksinimi ortaya çıkaran diğer bir neden, hastanın karar verme yeterliğinin değerlendirilmesine yönelik başvuruların artmasıdır. Karar verme yeterliğinin değerlendirilmesi ve bu konuda danışmanlık istenen olgulara ilişkin çalışmalar sınırlı olmakla birlikte; Kuzey Amerika da yapılan bir çalışmada 65 yaşın üzerindeki kişilerin karar verme yeterliğinin değerlendirilmesine yönelik taleplerin %50 arttığı belirtilmektedir. Önümüzdeki yıllarda özellikle yaşlılarda bu tür taleplerin daha da artacağı düşünülmektedir [5]. Sağlık çalışanlarının hastanın karar verme yeterliğinin değerlendirilmesine yönelik taleplerinde artışa gerekçe olarak, yeterli bir kişinin isteklerinin gözardı edilerek tedavi edilmesinin yasa dışı olması gösterilmektedir. Burada sağlık çalışanları yasalar karşısında kendilerini güvence altına almak istediklerinden hasta için yapacaklarını haklı çıkarmak adına böyle bir talepte bulunmaktadır [6]. Karar verme yeterliğinin değerlendirilmesine duyulan gereksinimin artması yeterliğin anlamı, kim tarafından ve nasıl değerlendirileceğine ilişkin tartışmaları gündeme getirmiş; bu tartışmalar var olan değerlendirme yöntemlerinin gözden geçirilmesine ve geliştirilmesine olanak sağlamıştır [5]. KARAR VERME YETERL N N ANLAMI ve ÖNEM Temelde bir hukuk terimi olduğu kabul edilen yeterlik, hukuk açısından kişinin özerkliğini gerçekleştirip gerçekleştiremeyeceğinin ölçütü olarak kabul edilmektedir. Yeterli bir kişinin kendi hakkında karar verme hakkını güvence altına almak için, birçok ülkede yapılan yasal düzenlemelerde yeterlik tanımına yer verilmektedir. Bu düzenlemelerde yeterlik; genellikle ilgili bilginin anlaşılması, değerlendirilmesi ve bu bilgiye dayanarak verilen kararın iletilmesi şeklinde üç kritere dayandırılarak açıklanmaktadır. Bununla birlikte ülkelerde yeterlik tanımlarının birbirinden farklı olabildiği, Cilt 40 Say bazen İngiltere de olduğu gibi yeterlik tanımından çok yetersizlik tanımları üzerinde durulduğu görülmektedir [7,8]. Tıp alanında yeterlik, kişinin ya da hastanın tıbbi karar alma sürecine katılma yetkisinin olup olmadığını belirlemek için kullanılmaktadır [9]. Yeterliğin tıpta kullanılan uygulamaya yönelik tanımlarında da, yasalardaki tanımlara benzer şekilde farklılıklar bulunmaktadır. Bazı tanımlarda ilgili bilginin anlaşılması ve değerlendirilmesi önemli bulunurken, bazı tanımlarda yeterlik bir seçim yapabilmeye dayandırılmaktadır. Ganzini, hastanın tıbbi kararının doğasını ve sonuçlarını anlayabilmesi, değerlendirebilmesi ve kararını iletebilmesi ; Culver ve Gert, hastanın makul tıbbi kararlar verebilmesi ; Welie ve Welie, hastanın önerilen farklı tıbbi müdahaleler arasından seçim yapabilmesi olarak yeterliği tanımlamaktadır [10-12]. Etik uzmanları Beauchamp ve Childress tarafından yapılan yeterlik tanımında üç kriter de göz önünde bulundurulmakta; ilgili bilgiyi anlama kapasitesine sahip olan, bu bilgiyi kendi değerleri doğrultusunda tartarak bir karara varan ve verdiği kararı özgür bir şekilde iletebilen bir kişinin karar vermede yeterli olduğu belirtilmektedir. Bununla birlikte yeterli bir kişinin amaçları doğrultusunda uygun seçimler yapabileceği ifade edilmektedir [4]. Jonsen, Siegler ve Winslade tarafından erişkin bir kişinin yasalar tarafından yetersiz olduğuna karar verilmedikçe kendi sağlık bakımı ile ilgili karar vermede yeterli olduğu belirtilmekte, tıbbi uygulamalarda kapasite kavramının kullanımı daha uygun bulunmaktadır. Kapasite kavramını da hastanın tıbbi durumunu, tedavi seçeneklerini ve bu seçeneklerin muhtemel sonuçlarını anlayarak kendi değerleri doğrultusunda mantıklı seçimde bulunabilmesi olarak tanımlamaktadır [13]. Etchells, Sharpe, Elliott ve Singer e göre kapasite veya karar verme kapasitesi, hastanın kararla ilgili bilgiyi anlayabilmesi ve kararın beklenen sonuçlarını makul bir şekilde değerlendirebilmesidir [14]. Literatürde yeterlik ve kapasite kavramlarının genellikle birbiri yerine kullanıldığı ancak farklı anlamları olduğu ve iki kavram arasında tam bir ayırım yapılmasının da zor olduğu görülmektedir [12,15]. Kavram karışıklığına neden olmamak için yeterliğin bir görevi yapabilmek şeklindeki genel anlamını temel alarak, tedaviye karar verme yeterliği veya araştırmaya karar verme yeterliği ifadelerinin kullanılmasının uygun olacağı düşünülebilir. Tanımlardan da anlaşıldığı gibi son yıllarda tüm durumları kapsayan genel bir yeterlik görüşünden uzaklaşılmış; belirli alanlarla sınırlanan, duruma özgü yeterlik görüşü benimsenmeye başlanmıştır. Böyle bir eğilim, 97

3 Ayd n Er ve fiehiralt karar verme yeterliğinin pek çok hastalık tanısından bağımsız olduğunun kabul edilmesini sağlarken, belirli hastalık tanılarına özgü yeterlik sınıflandırılmasının yapılmasından da uzaklaştırmıştır. Bu, yeterliğin belirli bir karar ile ilişkili olarak dikkate alınması gerektiği anlamına da gelmektedir [16,17]. Buchanan ve Brock (1990) a göre; karar verme yeterliğinin en önemli işlevi, hastanın kendi yaşamıyla ilgili kararları verme hakkını korumaya hizmet etmesidir [12]. Yeterli olan bir hasta üzerinde yapılacak tıbbi girişime veya tedaviye karar verme yetkisi hekime değil, girişime maruz kalacak kişiye aittir. Ulusal ve uluslararası yasalar tarafından vücut bütünlüğünün kişilerin onamı olmadan bozulamayacağının kabul edilmesiyle, yeterli bir kişinin seçimlerinin dokunulmazlığı da garanti altına alınmıştır. Ayrıca yeterlik hastanın özerkliğine saygı duyulmasını bekleme ve özerk karar verme hakkını kullanabilmesine hizmet ettiğinden, sağlık bakım sisteminde hasta haklarının korunmasında merkezi bir rol oynamaktadır [12,18,19]. Sağlık bakımında yeterliğin önemi, sorumluluk kavramıyla da açıklanmaktadır. Genel olarak kabul edilen yaklaşıma göre her hasta kendi sağlık bakımından sorumludur [12]. Başka bir kişi için en uygun eşe karar vermek ne kadar zorsa, bir başkasının sağlığını en iyi hale getirecek tıbbi girişime karar vermek de o derece zordur. Yine hastanın sağlığına ilişkin bilgilerin sağlık çalışanları tarafından bilinmesi de güçtür. Bunlara dayanarak kişinin kendi sağlığıyla ilgili en iyi kararın yine kendisi tarafından verileceği kabul edilmekte ve bu anlamda herkesin sorumluluk alması gerektiği belirtilmektedir [18]. Yeterliğin diğer bir önemli işlevine vurgu yapan Culver ve Gert e göre; hasta haklarının korunmasına ilave olarak, karar vermede yeterli olmayan hastanın potansiyel olarak zarar verme olasılığı bulunan kararlarına uyulmayarak, yeterlik hasta yararının korunmasına ve yükseltilmesine de hizmet etmektedir. Yetersiz bir hastanın verdiği makul olmayan bir karara saygı duyulmaması haklılandırılırken, yeterli bir hastanın tedaviyi red kararı ise asla geçersiz kılanamaz [11]. Bu da hastanın sağlık bakımına ilişkin kararlarını kendi değerleri içerisinde vermesi anlamına gelmektedir [20]. Karar vermede yetersiz bir kişi tarafından yapılan seçim, özerk bir seçim değildir ve yapılan seçim kişinin amaçlarını ve değerlerini yansıtmaz [21,22]. Karar verme yeterliği, hastanın verdiği onamın geçerli olup olmadığının haklılandırılması açısından da önemlidir. Çünkü yeterli bir hastanın sağlık bakımıyla ilgili verdiği onam geçerlidir. Hasta karar vermede yeterliyse, sağlık çalışanlarının hastanın verdiği karara saygı duymaları etik ve yasal zorunluluktur. Eğer hasta karar vermede yetersiz ise, hastaya gereksinim duyduğu fakat istemediği tedavinin yapılması ya da gönülsüz hastaneye yatırılması haklılandırılabilinir [16,18]. Yine hastanın kendi değerlerini yansıtacak veya kendisine yarar sağlayacak kararları vermede yetersiz olduğuna karar verildiğinde, sağlık çalışanlarının bu hastaları potansiyel olarak zarar verebilecek kararlardan korumak, kaliteli ve uygun sağlık hizmeti almalarını sağlamakla ilgili ödevleri vardır. Çünkü bu hastalar; savunmasız, haklarını koruyamayan ve haklarının başkaları tarafından korunmasına gereksinim duyan kişilerdir. Bununla birlikte tıbbi tedavi ve işlemlerde daha fazla zedelenme, zarar görme ve haklarının çiğnenmesi gibi risklerle karşı karşıya kalabilmektedir [14,19]. Bu durumda hasta adına karar vermek üzere farklı mekanizmaların (vekil karar verici) harekete geçirilmesi gerekir. Hasta adına karar verecek olan vekil, sadece hastanın yetersiz olduğu kararları vermede yetkilendirilir [11,23]. KARAR VERME YETERL N N K M TARAFINDAN DE ERLEND R LECE NE L fik N YAKLAfiIMLAR Farklı uzmanlık alanından hekimler, günlük uygulamaları sırasında hastanın karar verme yeterliğine ilişkin sorunlarla doğrudan karşılaşmakta olup, sıklıkla klinik deneyimlerine ve hastaların durumlarıyla ilgili bilgiye dayanarak yeterlikle ilgili değerlendirme yapmaktadır [24,25]. Yeterliğin değerlendirilmesinde hekimler altın standart olarak görülmesine rağmen, çalışmalar farklı hekimlerin aynı hasta üzerinde farklı yeterlik yargısında bulunduklarını da göstermektedir [25]. Karar verme yeterliğinin uygun bir şekilde değerlendirilmesi etik, sağlık ve hukuk bilimi üyelerinden oluşan multidisipliner bir yaklaşımı gerektirmektedir [26]. Hastanın karar verme yeterliğini değerlendirmek üzere psikiyatri uzmanları en sık başvurulan sağlık çalışanları olmakla birlikte, böyle bir değerlendirmede etik uzmanından, hastanın hekiminden ve aile üyelerinden görüş alınması gerektiği belirtilmektedir [6,25,27]. Hekim dışında psikolog, hemşire, sosyal hizmet uzmanı ve terapist gibi diğer sağlık çalışanlarının da karar verme yeterliğini değerlendiren uzmanlar arasında yer almasını savunanlar bulunmaktadır [28,29]. Örneğin; Kanada da 2005 yılında oluşturulan RCAT [Bölgesel Kapasite Değerlendirme Ekibi (Regional Capacity Assessment Team)], hastaların karar verme yeterliğini etik, sağlık ve hukuk alanındaki uzmanlardan oluşan multidisipliner bir ekiple değerlendirmektedir. Ekip aynı zamanda sağlık profesyonellerine ve bakım vericilere karar verme yeterliğinin değerlendirilmesine ilişkin eğitim ve danışmanlık hizmetleri sunmaktadır [29]. 98 H ACETTEPE T IP D ERG S

4 Karar verme yeterli i ve de erlendirilmesi Karar verme yeterliğinin değerlendirilmesinde sıklıkla başvurulan etik ve psikiyatri disiplinleri, birbirinden farklı yöntemler izlemektedir. Yeterlik değerlendirmesinde etik uzmanları kişinin sağlık bakımına ilişkin değerleri ve tercihlerinden yararlanırken, psikiyatri uzmanları hastaya ilişkin klinik ve farmakolojik bilgiyi kullanır. Etik yaklaşım; hastanın tıbbi durumunu ve tedavi seçimini anlamasına odaklanmakta, tedaviyi reddetmesini yararlar ve riskler ışığında tartmaktadır. Hastanın karar verme yeterliği hakkında etik ve psikiyatri uzmanı farklı değerlendirme yaptığında ise, her iki disiplin içinden ikinci bir görüş istenmesi önerilmektedir [30]. KARAR VERME YETERL N N DE ERLEND R LMES NE YÖNEL K YAKLAfiIMLAR Negatif ve pozitif yaklaşım Bu yaklaşımda hastanın karar verme yeterliği negatif ve pozitif olmak üzere iki görüşe dayandırılarak açıklanmaktadır. Appelbaum ve Roth tarafından (1982) açıklanan negatif yaklaşımda, hastanın karar verme yeterliğini engelleyen psikopatolojik bir durumun olup olmadığına bakılmaktadır. Bu yaklaşıma göre böyle bir durumun varlığında hasta karar vermede yetersiz kabul edilmektedir [31]. Karar verme yeterliğinin değerlendirilmesine yönelik ikinci yaklaşım olan pozitif yaklaşımda, kimin yetersiz olduğunun belirlenmesinden çok, hastanın kendi sağlık bakımıyla ilgili kararları vermede yeterli olması için gereken becerilere ve niteliklere sahip olup olmadığı değerlendirilmektedir. Bu yaklaşımda hastanın kendi sağlık bakımıyla ilgili uygun kararları verip veremeyeceği test edilmektedir. Karar verme yeterliğini değerlendirmek üzere geliştirilen testler, bu amaca hizmet etmektedir [20,31]. Yeterliğin özellikle negatif yaklaşıma göre değerlendirilmesi, belirli psikiyatrik bozukluğu olan hastaların karar vermede yetersiz olarak kabul edilmesi nedeniyle eleştirilmektedir. Psikiyatrik bozuklukların ya da belirtilerin bozulan karar verme yeterliği ile ilişkili olabileceği ancak böyle bir durumun varlığına dayanarak yeterlik değerlendirmesinin yapılmasının açıkça yanlış olduğu vurgulanmaktadır [31]. Yeterliğin riskle ilişkili olarak değerlendirilmesi Cilt 40 Say Bu yaklaşıma göre bir görevi yapabilmede istenen yeterlik düzeyi, görev yapıldığında karşılaşılan sonuçlar ve riskler doğrultusunda belirlenmiş olmalıdır [32]. Karar verme yeterliğinin değerlendirilmesi onam veya red kararıyla yaşamı daha az etkilenecek bir hasta için daha kolayken, kararından ciddi şekilde etkilenecek veya verdiği karar tehlikeli olan bir hasta için daha zordur [16]. İlk kez Drane tarafından karar verme yeterliğinin riskle orantılı olarak değerlendirilmesi gerektiği ortaya atılmış, geliştirdiği yeterliğin değişken-skala modelinde tıbbi durumun ciddiyetini gösteren üç farklı kategori ve hastanın yeterli olup olmadığını belirlemede kullanılan üç standart ileri sürmüştür. Her kategoride verilecek karar daha ciddi ve hastanın verdiği onamın geçerli sayılması için gerekli yeterlik standardı daha zorlayıcı olmaktadır. Tıbbi durumun üç kategorisi ve bu üç duruma ilişkin yeterlik standartları şunlardır: Kategori I Tıbbi durum: Tedavi tehlikeli değildir; tedavi yüksek yarar sağlarken düşük risk içermektedir; sınırlı tedavi seçenekleri vardır. Yeterlik standardı: Hasta tıbbi durumunun farkındadır ve tedaviyi kabul eder. Kategori II Tıbbi durum: Hastalık tanısı belirsizdir; hastalık tanısı belirlidir fakat tedavisi tehlikeli veya muhtemelen etkisizdir; seçenek tedaviler vardır veya tedavisiz kalmak da bir seçenektir. Yeterlik standardı: Hasta farklı tedavi seçeneklerinin risklerini ve sonuçlarını anlar ve ilgili bilgiyi anlayarak bir karar verir. Kategori III Tıbbi durum: Hastanın verdiği karar tehlikelidir veya makul değildir ya da yaşamı tehdit edicidir. Yeterlik standardı: Hasta verdiği kararın nedenlerini sunabilmelidir ve sunduğu nedenler kişisel değerlerine uygun olmalıdır [33]. Hastanın karar verme yeterliğinin, verdiği kararın makul olmasıyla değerlendirildiği yeterliğin değişkenskala modeli, hastanın verdiği onam veya red kararının geçerli ya da geçersiz kılınmasının haklılandırılmasında tercih edilen bir yöntemdir [11]. Yeterliğin test kullanılarak değerlendirilmesi Hastanın karar verme yeterliğinin belirlenmesinde kullanılan testler, genel beceri testleri ve karar verme yeterliğini değerlendirmek üzere geliştirilen testler olmak üzere iki ana grupta sınıflandırılmaktadır. Genel beceri testleri grubunda bilişsel işlem testleri, nöropsikolojik testler ve bağımsız yaşam testleri yer almaktadır. Bunlar, karar verme yeterliğini değerlendirmek üzere geliştirilmiş testler değildir. Karar verme yeterliğinin belirli düzeyde bilişsel beceri gerektirdiği ve hastanın yaşam fonksiyonlarındaki bağımsızlığının karar verme yeterliğine ilişkin bilgi verebileceği düşünüldüğünden bu tür testlerden yararlanılmaktadır [5]. İkinci grupta yer alan testlerde karar verme yeterliğinin dayandırıldığı standartlar esas alınmaktadır. Sağlık çalışanları, etik uzmanları ve hukukçular tarafından tedaviye ve araştırmaya 99

5 Ayd n Er ve fiehiralt karar verme yeterliğinin nasıl değerlendirileceğine ilişkin yapılan tartışmalar sonucunda, karar verme yeterliği en az dört standarda dayandırılmaya başlanmıştır. Bu standartlar; anlama, değerlendirme, muhakeme ve bir seçimin ifadesidir [18,34]. Özellikle 1990 lı yıllardan sonra yeterliğin dayandırıldığı bu standartlardan bazılarını veya hepsini ölçen ve sağlık çalışanlarına pratik bir yardım sunan yeterlik değerlendirme araçları geliştirilmiştir [5]. Tedaviye ve klinik araştırmaya katılmaya karar verme yeterliğini değerlendirmek üzere geliştirilen araçlardan bazıları varsayıma dayalı bir senaryo kullanırken, diğerleri yapılandırılmış görüşmeleri içeren yöntemlerden yararlanmaktadır [16,34]. Bazı araçlar diğerlerinden daha fazla kullanılmasına rağmen, henüz karar verme yeterliğini değerlendirmede geçerli ve güvenilir kabul edilen tek bir araç yoktur [35]. Araştırmacıların ve klinisyenlerin daha fazla sayıda, farklı hastalık tanısı olan hastalarda yaptıkları çalışmalarda tedaviye karar verme yeterliğini değerlendirmek üzere geliştirilen araçları test etmeleri önerilmektedir [36]. Yeterliğin değerlendirilmesine yönelik diğer yaklaşımlar Karar verme yeterliğinin değerlendirilmesinde bilişsel işlem becerilerine odaklı yaklaşımların yanı sıra, öyküsel (narrative) etik, feminist etik ve bakım etiği gibi yaklaşımlardan yararlanılması gerektiği de ileri sürülmektedir. Bu yaklaşımlar karar verme yeterliğinin değerlendirilmesinde hastanın duygularını, öz geçmişini, kişiliğini ve çevresiyle kurduğu iletişimi de göz önünde bulundurmaktadır [37]. Yaklaşımlara göre; kişinin anlamlandırma ve karar verme süreçleri; duyguları, kişiliği ve kendini algılamasıyla yakından ilişkili olduğundan, karar verme yeterliğinin değerlendirilmesinde kişi için nelerin önemli olduğu, herhangi bir seçim yapmadan veya karar vermeden önce neleri göz önünde bulundurduğu dikkate alınmalıdır [16]. Hastanın verdiği kararın makul olup olmadığına ilişkin bir yargıya varılmadan önce, hastanın tüm yaşam öyküsünün gözden geçirilmesi ve verdiği kararın kendi tercihlerini ve değerlerini yansıtıp yansıtmadığının değerlendirilmesi gerektiği ileri sürülmektedir. Gerekirse bu konuda hasta yakınlarından bilgi alınması da önerilmektedir. Söz edilen yaklaşımlara göre tüm bunların göz önünde bulundurulması, karar verme yeterliğinin değerlendirilmesi için tamamlayıcı olacaktır [16,31]. SONUÇ Türkiye de hasta hakları konusunda son yıllarda ilerlemeler kaydedilmiş olsa da aydınlatılmış onamın uygulamaya geçirilmesinde eksiklikler bulunduğu bilinmektedir. Yeterlik değerlendirme araçlarının kullanımı; tanı, tedavi veya araştırma ile ilgili bilgilerin hastaya/kişiye anlatılmasını gerektirmektedir. Böylece araçlar, aydınlatılmış onam sürecinde ilgili bilginin açıklanması, bireyin bu bilgiyi anladığının değerlendirilmesi ve kararın aydınlatılmış bir karar olması boyutunda klinik uygulamalara ciddi bir katkı sağlamaktadır. Konuya ilişkin son yaklaşımlarda tıp uygulamaları sırasında karar verme yeterliğini değerlendirecek ekipte tıp etiği uzmanlarının da bulunması gerektiği görüşü ağırlık kazanmaya başlamıştır. Tüm bu gelişmeler, tıp etiği uzmanlarının konu ile ilgili olarak eğitim, danışmanlık ve uygulamaya katılma konularında yeni görevler üstlenmeleri gerektiğini düşündürmektedir. Kaynaklar 1. Dunn LB, Nowrangi MA, Palmer BW, Jeste DV, Saks ER. Assessing decisional capacity for clinical research or treatment: a review of instruments. Am J Psychiatry 2006; 163: Palmer BW, Nayak GV, Dunn LB, Appelbaum PS, Jeste DV. Treatment-related decision-making capacity in middleaged and older patients with psychosis. A preliminary study using the MacCAT-T and HCAT. Am J Geriatr Psychiatry 2002; 10: Ersoy N. Aydınlatılmış onam. Erdemir AD, Öncel Ö, Aksoy Ş, editörler. Çağdaş Tıp Etiği. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri, 2003: Beauchamp TL, Childress JF. Principles of biomedical ethics. 6 th ed. New York: Oxford University Press, 2009; Sullivan K. Neuropsychological assessment of mental capacity. Neuropsychology Review 2004; 14: Silver M. Reflections on determining competency. Bioethics 2002; 16: Bellhouse J, Holland A. Decision-making capacity in adults: its assessment in clinical practice. Advances in Psychiatric Treatment 2001; 7: Van Staden CW, Krüger C. Incapacity to give informed consent owing to mental disorder. J Med Ethics 2003; 29: Oğuz NY. Ruh hastasının özerkliği ve yeterlik sorunu üzerine. Kriz Dergisi 1995; 3: Ganzini L, Volicer L, Nelson WA, Fox E. Ten myths about decision-making capacity. Journal of the American Medical Directors Association 2004: Culver CM, Gert B. The inadequacy of incompetence. The Milbank Quarterly 1990; 68: Welie JVM, Welie SPK. Patient decision making competence: outlines of a conceptual analysis. Medicine, Health Care and Philosophy 2001; 4: Jonsen AR, Siegler M, Winslade WJ. Clinical ethics: a practical approach to ethical decisions in clinical medicine. 6 th ed. New York: The McGraw-Hill Companies, 2006; Etchells E, Sharpe G, Elliott C, Singer PA. Bioethics for clinicians: capacity. Can Med Assoc J 1996; 155: Nys H, Welie S, Papadatos TG, Ploumpidis D. Patient capacity in mental health care: legal overview. Health Care Analysis 2004; 12: Berghmans RLP. Capacity and consent. Psychiatry 2001; 14: H ACETTEPE T IP D ERG S

6 Karar verme yeterli i ve de erlendirilmesi 17. Hazelton LD, Sterns GL, Chisholm T. Decision-making capacity and alcohol abuse: clinical and ethical considerations in personal care choices. General Hospital Psychiatry 2003; 25: Grisso T, Appelbaum PS. Assessing Competence to Consent to Treatment. A Guide for Physicians and Other Health Professionals. New York: Oxford University Press, Kitamura T. Assesment of psychiatric patients competency to give informed consent: legal safeguard of civil right to autonomous decision making. Psychiatry and Clinical Neurosciences 2000; 54: Kitamura F, Tomoda A, Tsukada K, et al. Methods for ases ments of competency to consent in the mentally ill. Rationale, development and comparison with the medically ill. International Journal of Law and Psychiatry 1998; 21: Buchanan A. Mental capacity, legal competence and consent to treatment. J R Soc Med 2004; 97: Saks EJD, Jeste DV. Capacity to consent to or refuse treatment and/or research: theoretical considerations. Behavioral Sciences and the Law 2006; 24: Benaroyo L, Widdershoven G. Competence in mental health care: a hermeneutic perspective. Health Care Analysis 2004; 12: Breden TM, Vollmann J. The cognitive based approach of capacity assessment in psychiatry: a philosophical critique of the MacCAT-T. Health Care Analysis 2004; 12: Vellinga A, Smit JH, Van Leeuwen E, Van Tilburg W, Jonker C. Competence to consent to treatment of geriatric patients: judgements of physicians, family members and the vignette method. International Journal of Geriatric Psychiatry 2004; 9: Landry LY. Multi-disciplinary competence assessment: a case study in consensus and culture. Theoretical Medicine and Bioethics 1999; 20: Kalaça Ç. Tıbbi girişimin reddi, hastanın karar verme yeterliği ve psikiyatristlerin ilgili tıbbi, etik ve hukuksal bilgiye sahip olma açısından kendilerini tanımladıkları konum. T Klin Tıbbi Etik 1996; 4: Appelbaum PS. Assessment of patients competence to consent to treatment. New England Journal of Medicine 2007; 357: Pachet A, Newberry A, Erskjne L. Assessing capacity in the complex patient: RCAT s unique evaluation and consultation model. Canadian Psychology 2007; 48: Schneider PL, Bramstedt KA. When patients refuse assessment of decision-making capacity. How should clinicians respond? J Med Ethics 2006; 32: Welie SPK. Criteria for patient decision making (in) competence: a review of and commentary on some emprical approaches. Medicine, Health Care and Philosophy 2001; 4: Cale GS. Risk-related standards of competence continuing the debate over risk related standards of competence. Bioethics 1999; 13: Drane JF. The many faces of competency. The Hastings Center Report 1985; 15: Palmer BW. Assessment of decisional capacity. Psychiatric Times 2007; 24: Fisk JD, Beattie BL, Donnelly M. Ethical considerations for decision making for treatment and research participation. Alzheimer s & Dementia 2007; 3: Sturman ED. The capacity to consent to treatment and research: a review of standardized assessment tools. Clinical Psychology Review 2005; 25: Berghmans R, Dickenson D, Meulen RT. Mental capacity: in search of alternative perspectives. Health Care Analysis 2004; 12: Cilt 40 Say

PSİKİYATRİ HASTALARI I TEDAVİYE KARAR VERME YETERLİĞİ

PSİKİYATRİ HASTALARI I TEDAVİYE KARAR VERME YETERLİĞİ T.C. KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ PSİKİYATRİ HASTALARI I TEDAVİYE KARAR VERME YETERLİĞİ Rahime AYDIN ER Kocaeli Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Yönetmeliği nin Tıp Tarihi ve

Detaylı

DİŞ HEKİMLİĞİ KARAR VERME SÜREÇLERİNDE ETİK

DİŞ HEKİMLİĞİ KARAR VERME SÜREÇLERİNDE ETİK Hacettepe Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Asistan Etik Eğitimi 20-21 Şubat 2015 DİŞ HEKİMLİĞİ KARAR VERME SÜREÇLERİNDE ETİK Yrd Doç Dr FUNDA GÜLAY KADIOĞLU ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ Tıp Fakültesi Tıp

Detaylı

Yaşam Sonu Kararlarında Hastane Etik Kurulları / Etik Konsültasyon. Öğr. Gör. Dr. Müge Demir Tıp Tarihi ve Etik AD mdemir@hacettepe.edu.

Yaşam Sonu Kararlarında Hastane Etik Kurulları / Etik Konsültasyon. Öğr. Gör. Dr. Müge Demir Tıp Tarihi ve Etik AD mdemir@hacettepe.edu. Yaşam Sonu Kararlarında Hastane Etik Kurulları / Etik Konsültasyon Öğr. Gör. Dr. Müge Demir Tıp Tarihi ve Etik AD mdemir@hacettepe.edu.tr Tanım Etik danışmanlık (konsültasyon) tıbbi konsültasyonun bir

Detaylı

UZMANLIK DERNEKLERİ ETİK KURULLAR KILAVUZU. TTB-UDEK- Etik Çalışma Grubu

UZMANLIK DERNEKLERİ ETİK KURULLAR KILAVUZU. TTB-UDEK- Etik Çalışma Grubu UZMANLIK DERNEKLERİ ETİK KURULLAR KILAVUZU TTB-UDEK- Etik Çalışma Grubu 31 Ekim 2009 TTB-UDEK Etik Çalışma Grubu UZMANLIK DERNEKLERİ ETİK KURULLARI GENEL OLARAK ETİK KURULLAR Etik Kurullar: Tanım Etik

Detaylı

YASLANMA ve YASAM KALİTESİ

YASLANMA ve YASAM KALİTESİ YASLANMA ve YASAM KALİTESİ Tufan Çankaya İzmir, 2003 Giriş: Doğal süreç; Doğum, büyüme-gelişme, üreme, ölüm Ölüm, yaşamın hangi döneminde meydana geliyor? Genç ölüm - Geç ölüm Dünya topluluklarına bakıldığında:

Detaylı

ESERLER LİSTESİ. A. Uluslararası hakemli dergilerde yayımlanan makaleler: SCI-E, SSCI veya AHCI kapsamındaki makaleler:

ESERLER LİSTESİ. A. Uluslararası hakemli dergilerde yayımlanan makaleler: SCI-E, SSCI veya AHCI kapsamındaki makaleler: ESERLER LİSTESİ A. Uluslararası hakemli dergilerde yayımlanan makaleler: SCI-E, SSCI veya AHCI kapsamındaki makaleler: A1. Ersoy N, Akpınar A. Attitudes about prenatal HIV testing in Turkey. Nurs Ethics.

Detaylı

[Dünya Tabipler Birliği nin Eylül 1995, Bali, Endonezya da yapılan toplantısında kabul edilmiştir.]

[Dünya Tabipler Birliği nin Eylül 1995, Bali, Endonezya da yapılan toplantısında kabul edilmiştir.] [Dünya Tabipler Birliği nin Eylül 1995, Bali, Endonezya da yapılan toplantısında kabul edilmiştir.] Giriş Hekimler, hastaları ve geniş toplum kesimleri arasındaki ilişkilerde son yıllarda önemli değişikler

Detaylı

DİŞ HEKİMLİĞİNDE ARAŞTIRMA ve YAYIN ETİĞİ

DİŞ HEKİMLİĞİNDE ARAŞTIRMA ve YAYIN ETİĞİ Hacettepe Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Asistan Etik Eğitimi 20-21 Şubat 2015 DİŞ HEKİMLİĞİNDE ARAŞTIRMA ve YAYIN ETİĞİ Yrd Doç Dr FUNDA GÜLAY KADIOĞLU ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ Tıp Fakültesi Tıp Tarihi

Detaylı

HASTANE ETİK KURULLARININ İŞLEVLERİ *

HASTANE ETİK KURULLARININ İŞLEVLERİ * HASTANE ETİK KURULLARININ İŞLEVLERİ * Prof. Dr. Erdem Aydın Hacettepe Üni. Tıp Fak. Tıp Tarihi ve Etik AD Prof. Dr. Nermin Ersoy Kocaeli Ü. Tıp Fak. Tıp Tarihi ve Etik AD Günümüzde Tıp Etik'i etkinliklerinin

Detaylı

Program Çıktıları. Yeditepe Üniversitesi Tıp Fakültesi

Program Çıktıları. Yeditepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Program Çıktıları Yeditepe Üniversitesi Tıp Fakültesi 2015 Program Çıktılarının telif hakları Yeditepe Üniversitesi Tıp Fakültesi ne aittir. 2015 Yeditepe Üniversitesi Tıp Fakültesi. Yeditepe Üniversitesi

Detaylı

HASTA VE AİLE EĞİTİMİNİN ETKİNLİĞİNİ BELİRLEME İLKAY AKSOY GÜLHANE ASKERİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM HASTANESİ

HASTA VE AİLE EĞİTİMİNİN ETKİNLİĞİNİ BELİRLEME İLKAY AKSOY GÜLHANE ASKERİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM HASTANESİ HASTA VE AİLE EĞİTİMİNİN ETKİNLİĞİNİ BELİRLEME İLKAY AKSOY GÜLHANE ASKERİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM HASTANESİ KONU BAŞLIKLARI Hemşirenin eğitici rolü ve iletişim Hasta ve aile eğitimi Hasta eğitiminin

Detaylı

Aydınlatılmış Onam Asistan Etik Eğitimi 7-8 Mayıs Öğr. Gör. Dr. Aslıhan Akpınar HÜTF Tıp Tarihi ve Etik AD

Aydınlatılmış Onam Asistan Etik Eğitimi 7-8 Mayıs Öğr. Gör. Dr. Aslıhan Akpınar HÜTF Tıp Tarihi ve Etik AD Aydınlatılmış Onam Asistan Etik Eğitimi 7-8 Mayıs 2015 Öğr. Gör. Dr. Aslıhan Akpınar HÜTF Tıp Tarihi ve Etik AD aslyakcay@yahoo.com 2 Tıpta etik ilişki Hekim-hasta ilişkisi - etik ilişkidir. - güvene dayalıdır.

Detaylı

Acil Tıp Uzmanlığı: Bugün ve Yarın

Acil Tıp Uzmanlığı: Bugün ve Yarın Acil Tıp Uzmanlığı: Bugün ve Yarın Dr Recep ÖZTÜRK İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı rozturk@istanbul.edu.tr; drrozturk@gmail.com; www.twitter.com/drrecepozturk

Detaylı

Dünya Hekimler Birliği, Hasta Hakları Bildirgesi 1

Dünya Hekimler Birliği, Hasta Hakları Bildirgesi 1 Dünya Hekimler Birliği, Hasta Hakları Bildirgesi 1 34. Dünya Hekimler Toplantısı nda kabul edilmiş (Lizbon, Portekiz, Eylül/Ekim 1981), 47. Dünya Hekimler Birliği Kurultayı nda değişikliğe uğramış (Bali,

Detaylı

TEDAVİ PLANLARI CLINICAL CRITICAL PATHWAYS

TEDAVİ PLANLARI CLINICAL CRITICAL PATHWAYS SAĞLIK İŞLETMELERİ YÖNETİMİ TEDAVİ PLANLARI CLINICAL CRITICAL PATHWAYS B Doç. Dr. Mahmut AKBOLAT *Tedavi planları,esas olarak mühendislik alanında geliştirilen ve kullanılan bir yöntemdir. * Sağlık hizmetlerinde

Detaylı

RUH SAĞLIĞI ALANINDA ÇALIŞAN MESLEKLER

RUH SAĞLIĞI ALANINDA ÇALIŞAN MESLEKLER RUH SAĞLIĞI ALANINDA ÇALIŞAN MESLEKLER Sağlık Dünya Sağlık Örgütü tanımlaması Biyolojik, ruhsal ve sosyal iyilik hali. Tıp Özgül bir kurama ve bu kuramdan biçimlenen yöntemle belirlenen uygulamalarla biyolojik,

Detaylı

Öğr. Gör. Dr. Müge DEMİR HÜTF Tıp Tarihi ve Etik Anabilim Dalı

Öğr. Gör. Dr. Müge DEMİR HÜTF Tıp Tarihi ve Etik Anabilim Dalı Öğr. Gör. Dr. Müge DEMİR HÜTF Tıp Tarihi ve Etik Anabilim Dalı Diyaliz makinesinin icadı (1960 lı yıllar) Kanada Rahipleri Tıbbi Ahlak Kılavuzu (1971) New Jersey Yüksek Mahkemesi Karen Ann Quinlan Kararı

Detaylı

Hemşirelerin Hasta Hakları Konusunda Bilgi Düzeylerinin Değerlendirilmesi

Hemşirelerin Hasta Hakları Konusunda Bilgi Düzeylerinin Değerlendirilmesi Sağlık Akademisyenleri Dergisi 2014; 1(2):141-145 ISSN: 2148-7472 ARAŞTIRMA / RESEARCH ARTICLE Hemşirelerin Hasta Hakları Konusunda Bilgi Düzeylerinin Değerlendirilmesi Assessıng Nurses Level of Knowledge

Detaylı

Hekim, Tıp Fakültesinden mezun olarak, diploma sahibi olan kişidir.

Hekim, Tıp Fakültesinden mezun olarak, diploma sahibi olan kişidir. UZMANLIK ÖĞRENCİLERİNİN TIBBİ MÜDAHALE YETKİSİ ve HUKUKİ SORUMLULUKLARI Uz.Dr. Ziya T. GÜNEŞ-Sağlık Hukuku Yüksek Lisans Programı Tıbbi Müdahale; Meslek icrasına yetkili bir sağlık personeli tarafından,

Detaylı

Açıklama 2011-2012. Araştırmacı:----- Danışman:------ Konuşmacı: ------

Açıklama 2011-2012. Araştırmacı:----- Danışman:------ Konuşmacı: ------ Açıklama 2011-2012 Araştırmacı:----- Danışman:------ Konuşmacı: ------ Asistan Hekim Kılavuzu Dr. İshak Sayğılı Erenköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tıbbın diğer alanları ile

Detaylı

Geleneksel paradigma

Geleneksel paradigma Kanıta-dayalı Tıp Geleneksel paradigma Geleneksel tıbbi uygulamaların temelinde, hastalığın patofizyolojisinin anlaşılması, bunu değiştirebilecek yöntemlerin bulunması ve bu yöntemlerin geçerliliğinin

Detaylı

üniversite meltem çiçeklioğlu

üniversite meltem çiçeklioğlu Topluma Dayalı Tıp p Eğitimi; E üniversite sağlık k hizmeti işbirliği meltem çiçeklioğlu Hedefler Biraz tanım Halk sağlığı sağlık hizmeti tıp eğitimi Nerde kesişiyor nasıl birleşiyor Üniversite sağlık

Detaylı

Tıp ve Diş Hekimliği Öğrenci ve Hekimlerinin Biyokimyaya Bakışı

Tıp ve Diş Hekimliği Öğrenci ve Hekimlerinin Biyokimyaya Bakışı Tıp Eğitimi Dünyası Sayı: 11 Nisan 2003 14 Tıp ve Diş Hekimliği Öğrenci ve Hekimlerinin Biyokimyaya Bakışı Cemil Çelik*, Ramazan Amanvermez*, Dilek Gelmez Beker*, Gülden Başkol* Multidisipliner bir bilim

Detaylı

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ FLORENCE NIGHTINGALE HEMŞİRELİK FAKÜLTESİ LİSANS PROGRAMI KLİNİK UYGULAMA DERSİ UYGULAMA YÖNERGESİ

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ FLORENCE NIGHTINGALE HEMŞİRELİK FAKÜLTESİ LİSANS PROGRAMI KLİNİK UYGULAMA DERSİ UYGULAMA YÖNERGESİ İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ FLORENCE NIGHTINGALE HEMŞİRELİK FAKÜLTESİ LİSANS PROGRAMI KLİNİK UYGULAMA DERSİ UYGULAMA YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönergenin amacı;

Detaylı

YAŞAM BOYU SAĞLIK BLOĞU GELİŞİM İZLEM DOSYASI-1

YAŞAM BOYU SAĞLIK BLOĞU GELİŞİM İZLEM DOSYASI-1 YAŞAM BOYU SAĞLIĞIN GELİŞTİRİLMESİ PROGRAMI YAŞAM BOYU SAĞLIK BLOĞU GELİŞİM İZLEM DOSYASI-1 STAJYER ÖĞRENCİNİN ADI ve SOYADI:... DANIŞMAN ÖĞRETİM ÜYESİNİN ADI ve SOYADI:. 1 GELİŞİM İZLEM DOSYASI YAŞAM

Detaylı

YAŞAM BOYU SAĞLIK BLOĞU GELİŞİM İZLEM DOSYASI-2

YAŞAM BOYU SAĞLIK BLOĞU GELİŞİM İZLEM DOSYASI-2 ÇOCUK HASTALIKLARI PROGRAMI YAŞAM BOYU SAĞLIK BLOĞU GELİŞİM İZLEM DOSYASI-2 STAJYER ÖĞRENCİNİN ADI ve SOYADI:... DANIŞMAN ÖĞRETİM ÜYESİNİN ADI ve SOYADI:. 1 GELİŞİM İZLEM DOSYASI ÇOCUK HASTALIKLARI PROGRAMI

Detaylı

Resmî Gazete YÖNETMELİK. Sağlık Bakanlığından: HEMŞİRELİK YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar. Amaç

Resmî Gazete YÖNETMELİK. Sağlık Bakanlığından: HEMŞİRELİK YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar. Amaç 8 Mart 2010 PAZARTESİ Resmî Gazete Sayı : 27515 YÖNETMELİK Sağlık Bakanlığından: HEMŞİRELİK YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı; sağlık hizmeti

Detaylı

RİSKLERİN SAPTANMASINDA ÖLÇME DEĞERLENDİRMENİN YERİ

RİSKLERİN SAPTANMASINDA ÖLÇME DEĞERLENDİRMENİN YERİ RİSKLERİN SAPTANMASINDA ÖLÇME DEĞERLENDİRMENİN YERİ Bu rapor T.C. Adalet Bakanlığı ve UNICEF tarafından yürütülen Etkin Hükümlü Yönetimi projesi kapsamında Kültegin Ögel ve Gülşah Karadayı tarafından hazırlanmıştır

Detaylı

Yeni Sağlık Meslekleri: Mesleki Sınırların Değişimi. Prof.Dr.Osman Hayran İstanbul Medipol Üniversitesi

Yeni Sağlık Meslekleri: Mesleki Sınırların Değişimi. Prof.Dr.Osman Hayran İstanbul Medipol Üniversitesi Yeni Sağlık Meslekleri: Mesleki Sınırların Değişimi Prof.Dr.Osman Hayran İstanbul Medipol Üniversitesi Meslekleşme İş-Meslek ayrımı Orta çağ: Öğrenilen meslekler : Tıp, hukuk, din 19. Yüzyıl: Kapitalizm

Detaylı

BENGÜ AKSOY benguaksoy@yahoo.com LOGO

BENGÜ AKSOY benguaksoy@yahoo.com LOGO BENGÜ AKSOY benguaksoy@yahoo.com LOGO İÇERİK 1.Hemşirelik Rollerini Etkileyen Eğilimler 2. Hemşirelik Felsefesi Dahilinde Uygulama 3. Yeni Nesil Bilgi Ağları ve Sağlık Kayıtları 4.Hemşirelikte Yeterlilik

Detaylı

Omurilik Yaralanması Sonrası Sosyal Uyum Açısından Tıbbi Rehabilitasyonun Önemi HEM. MEDİHA GÜRGÖZE

Omurilik Yaralanması Sonrası Sosyal Uyum Açısından Tıbbi Rehabilitasyonun Önemi HEM. MEDİHA GÜRGÖZE Omurilik Yaralanması Sonrası Sosyal Uyum Açısından Tıbbi Rehabilitasyonun Önemi HEM. MEDİHA GÜRGÖZE Omurilik Yaralanması Sonrası Sosyal Uyum Açısından Rehabilitasyon Hizmetlerinin Önemi SUNUŞ Tıbbi Rehabilitasyonun

Detaylı

DİYABET HEMŞİRELİĞİ DERNEĞİ DİYABET EĞİTİMCİSİNİN EĞİTİMİ KURSU PROGRAMI

DİYABET HEMŞİRELİĞİ DERNEĞİ DİYABET EĞİTİMCİSİNİN EĞİTİMİ KURSU PROGRAMI DİYABET HEMŞİRELİĞİ DERNEĞİ DİYABET EĞİTİMCİSİNİN EĞİTİMİ KURSU PROGRAMI Hazırlayan : Julie A. KUENZİ, RN,MSN,CDE,CPT Medical College of Wisconsin Çeviren: Doç.Dr. Nermin OLGUN Marmara Üniversitesi Hemşirelik

Detaylı

COCHRANE LİBRARY. http://brainshark.com/wiley/cochranetr COCHRANE KİTAPLIĞI NEDİR?

COCHRANE LİBRARY. http://brainshark.com/wiley/cochranetr COCHRANE KİTAPLIĞI NEDİR? COCHRANE LİBRARY Klinik incelemelerin tam metinlerinin yer aldığı; The Cochrane Database of Systematic Reviews (Cochrane Reviews), Database of Abstracts of Reviews of Effects (DARE), The Cochrane Central

Detaylı

Kanserli Hasta Yönetiminde Danışman Hemşirenin Rolü

Kanserli Hasta Yönetiminde Danışman Hemşirenin Rolü Kanserli Hasta Yönetiminde Danışman Hemşirenin Rolü Yük. Hem. Gül Şav Özaydemir Danışman Hemşire EUKAM E.Ü.T.F. Radyasyon Onkolojisi ABD XIX. Ege Onkoloji Günleri 6-7 Nisan 2015 İzmir «Kanserle mücadele

Detaylı

Ayşe Devrim Başterzi. Son iki senedir ilaç endüstrisi ve STO ile araştırmacı, danışman ya da konuşmacı olarak herhangi bir çıkar çatışmam yoktur.

Ayşe Devrim Başterzi. Son iki senedir ilaç endüstrisi ve STO ile araştırmacı, danışman ya da konuşmacı olarak herhangi bir çıkar çatışmam yoktur. Ayşe Devrim Başterzi Son iki senedir ilaç endüstrisi ve STO ile araştırmacı, danışman ya da konuşmacı olarak herhangi bir çıkar çatışmam yoktur. Epidemiyoloji ve eğitim mi? Eğitim ve epidemiyoloji mi?

Detaylı

HASTANIN KENDİ GELECEĞİNİ BELİRLEME HAKKI

HASTANIN KENDİ GELECEĞİNİ BELİRLEME HAKKI Yard. Doç. Dr. Hamide TACİR Maltepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi HASTANIN KENDİ GELECEĞİNİ BELİRLEME HAKKI İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... vii İÇİNDEKİLER...xi GİRİŞ...1 Birinci Bölüm HASTANIN KENDİ

Detaylı

Palyatif Bakım Yurtdışı Uygulamaları. Dr. Dilşen ÇOLAK Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Onkoloji Bilim Dalı

Palyatif Bakım Yurtdışı Uygulamaları. Dr. Dilşen ÇOLAK Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Onkoloji Bilim Dalı Palyatif Bakım Yurtdışı Uygulamaları Dr. Dilşen ÇOLAK Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Onkoloji Bilim Dalı Palyatif bakım yaşamı tehdit eden bir hastalıkla; yüz yüze kalan, hasta ve hasta yakınlarının,

Detaylı

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL (ZORUNLU) SAĞLIK TANILAMASI (HEM 601 TEORİK 2, 2

Detaylı

AKILCI İLAÇ KULLANIM PROSEDÜRÜ

AKILCI İLAÇ KULLANIM PROSEDÜRÜ 1. AMAÇ : Hastanedeki akılcı ilaç kullanımına yönelik uygulamaların belirlenmesi. 2. KAPSAM : Hastalara verilecek ilaç tedavilerinin uygunluğunu, bunun kontrolü için kurulan Akılcı ilaç kullanımı sorumlu

Detaylı

İnmeli Hastaların Evde Bakımı: Bakım Verenler İçin Rehber

İnmeli Hastaların Evde Bakımı: Bakım Verenler İçin Rehber 128 İnmeli Hastaların Evde Bakımı: Bakım Verenler İçin Rehber Naile Bilgili*, Sebahat Gözüm** Özet Giriş: İnmeli hastaların rehabilitasyonunda evde bakım önemli bir unsur olup, bu hastaların bakımı son

Detaylı

Týpta Karar Süreçlerinde Belirsizlik ve Bayes Yaklaþýmý

Týpta Karar Süreçlerinde Belirsizlik ve Bayes Yaklaþýmý 3. lusal Týp Biliþimi Kongresi/Medical Informatics 06 Turkey Týpta Karar Süreçlerinde Belirsizlik ve Bayes Yaklaþýmý Anýl AKTAÞ a, Selen BOZKRT a, Osman SAKA a a Akdeniz Üniversitesi, Týp Fakültesi, Biyoistatistik

Detaylı

T.C. MARMARA ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ

T.C. MARMARA ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ T.C. MARMARA ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ UYGULADIĞI EĞİTİM, ULUSAL TIP EĞİTİMİ AKREDİTASYON KURULU (UTEAK) TARAFINDAN AKREDİTE EDİLEN ÜLKEMİZDEKİ SAYILI TIP FAKÜLTELERİNDEN BİRİSİ http://tip.marmara.edu.tr

Detaylı

BİRİNCİ BASAMAKDA PSİKİYATRİ NURAY ATASOY ZKÜ TIP FAKÜLTESİ AD

BİRİNCİ BASAMAKDA PSİKİYATRİ NURAY ATASOY ZKÜ TIP FAKÜLTESİ AD BİRİNCİ BASAMAKDA PSİKİYATRİ NURAY ATASOY ZKÜ TIP FAKÜLTESİ AD Çalışmalarda birinci basamak sağlık kurumlarına başvuran hastalardaki psikiyatrik hastalık sıklığı, gerek değerlendirme ölçekleri kullanılarak

Detaylı

Nüfus artıyor Nüfus yaşlanıyor Kronik hastalıkların maliyeti artıyor Pahalı teknolojiler ve ilaçlar piyasaya sürülüyor Nüfusun sağlık hizmetinde

Nüfus artıyor Nüfus yaşlanıyor Kronik hastalıkların maliyeti artıyor Pahalı teknolojiler ve ilaçlar piyasaya sürülüyor Nüfusun sağlık hizmetinde UZM. ECZ. HARUN KIZILAY GENEL SEKRETER TÜRK ECZACILARI BİRLİĞİ 3. Uluslararası İlaç Kullanımını Geliştirme Konferansı,i 14-18 18 Kasım 2011, Antalya Nüfus artıyor Nüfus yaşlanıyor Kronik hastalıkların

Detaylı

Türkiye'de Patoloji konsültasyonları" Bir durum saptama çalışması. Dr.Serdar Balcı

Türkiye'de Patoloji konsültasyonları Bir durum saptama çalışması. Dr.Serdar Balcı Türkiye'de Patoloji konsültasyonları" Bir durum saptama çalışması Dr.Serdar Balcı Konsültasyon çeşitleri Patolog Patolog Klinisyen Patolog Hasta Patolog Resmi Bir göz koy Kurum içine/içinden Kurum dışına/dışından

Detaylı

Açıklama 2008 2010. Araştırmacı, danışman, konuşmacı: Herhangi bir maddi ilişki yoktur.

Açıklama 2008 2010. Araştırmacı, danışman, konuşmacı: Herhangi bir maddi ilişki yoktur. Açıklama 2008 2010 Araştırmacı, danışman, konuşmacı: Herhangi bir maddi ilişki yoktur. Gençlerde DEHB nin Öğrenim Hayatı Üzerine Etkileri Dr Aytül Karabekiroğlu Samsun Mehmet Aydın Eğitim ve Araştırma

Detaylı

Teori (saat/hafta) Laboratuar (saat/hafta) ÇOCUK HASTALIKLARINDA BES305 5.Güz 2 2 0 5

Teori (saat/hafta) Laboratuar (saat/hafta) ÇOCUK HASTALIKLARINDA BES305 5.Güz 2 2 0 5 ÇOCUK HASTALIKLARINDA BESLENME Dersin Adı Kodu Yarıyıl Teori Laboratuar ÇOCUK HASTALIKLARINDA BES305 5.Güz 2 2 0 5 BESLENME Önkoşullar Yok Dersin dili Türkçe Dersin Türü Zorunlu Dersin öğrenme ve öğretme

Detaylı

Sayın Bakan, Başbakanlık Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel. Kurumu Genel Müdürü, Danışma Kurulu Üyeleri, Kurumların Saygıdeğer

Sayın Bakan, Başbakanlık Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel. Kurumu Genel Müdürü, Danışma Kurulu Üyeleri, Kurumların Saygıdeğer Sayın Bakan, Başbakanlık Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Kurumu Genel Müdürü, Danışma Kurulu Üyeleri, Kurumların Saygıdeğer Temsilcileri, Hepinizi saygıyla selamlıyorum, Başbakanlık Sosyal

Detaylı

YATAN HASTA DEĞERLENDİRME PROSEDÜRÜ

YATAN HASTA DEĞERLENDİRME PROSEDÜRÜ REVİZYON DURUMU Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No Hazırlayan: Onaylayan: Onaylayan: Hasta Değerlendirme Kurulu Adem Aköl Kalite Konseyi Başkanı Sinan Özyavaş Kalite Koordinatörü 1/5 1. AMAÇ Bu prosedürün

Detaylı

KANSER HASTALARINDA ANKSİYETE VE DEPRESYON BELİRTİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ UZMANLIK TEZİ. Dr. Levent ŞAHİN

KANSER HASTALARINDA ANKSİYETE VE DEPRESYON BELİRTİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ UZMANLIK TEZİ. Dr. Levent ŞAHİN T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI İZMİR KATİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ATATÜRK EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ AİLE HEKİMLİĞİ KLİNİĞİ KANSER HASTALARINDA ANKSİYETE VE DEPRESYON BELİRTİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ UZMANLIK TEZİ

Detaylı

İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetlerinde İşyeri Hemşireliği. Prof.Dr.Ayşe Beşer Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi ayse.beser@deu.edu.

İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetlerinde İşyeri Hemşireliği. Prof.Dr.Ayşe Beşer Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi ayse.beser@deu.edu. İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetlerinde İşyeri Hemşireliği Prof.Dr.Ayşe Beşer Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi ayse.beser@deu.edu.tr Kültür, inanç Fiziksel çevre SAĞLIK Yaşam koşulları Ekonomik

Detaylı

T.C. MARMARA ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ

T.C. MARMARA ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ T.C. MARMARA ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ UYGULADIĞI EĞİTİM ULUSAL TIP EĞİTİMİ AKREDİTASYON KURULU TARAFINDAN AKREDİTE EDİLEN ÜLKEMİZDEKİ SAYILI TIP FAKÜLTELERİNDEN BİRİSİ İSTANBUL DA TEK TIP FAKÜLTESİ http://tip.marmara.edu.tr

Detaylı

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Dönem VI Ön Hekimlik Psikiyatri (Seçmeli) Uygulama Dilimi Eğitim Programı Eğitim Başkoordinatörü: Dönem Koordinatörü: Koordinatör Yardımcısı: Doç. Dr. Erkan Melih ŞAHİN Doç. Dr. Erkan Melih ŞAHİN Doç.

Detaylı

SOSYAL GÜVENLİK HUKUKU, İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI

SOSYAL GÜVENLİK HUKUKU, İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI SOSYAL GÜVENLİK HUKUKU, İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI Program Koordinatörü Prof. Dr. Melikşah ERTEM 0232 246 49 49 / 208 meliksah.ertem@izmir.edu.tr Enstitü Sekreterliği Elif BADAKAL

Detaylı

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Tıp Eğitimi Anabilim Dalı Mezun Görüşleri Anketi

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Tıp Eğitimi Anabilim Dalı Mezun Görüşleri Anketi ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Tıp Eğitimi Anabilim Dalı Mezun Görüşleri Anketi Değerli Hekim Arkadaşımız, Bu anket ülkemizdeki farklı eğitim kurumlarınca uygulanan örnekler temel alınarak UÜTF Tıp

Detaylı

T.C. İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ HUKUK FAKÜLTESİ MÜFREDAT FORMU Ders İzlencesi

T.C. İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ HUKUK FAKÜLTESİ MÜFREDAT FORMU Ders İzlencesi T.C. İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ HUKUK FAKÜLTESİ MÜFREDAT FORMU Ders İzlencesi Sayı : Tarih : 12.1.2017 Diploma Program Adı : HUKUK, LİSANS PROGRAMI, (ÖRGÜN ÖĞRETİM) Akademik Yıl : 2016-2017 Ders Adı SAĞLIK

Detaylı

Bilgilendirilmiş Onam Alımı ve Hukuki Anlamı

Bilgilendirilmiş Onam Alımı ve Hukuki Anlamı Bilgilendirilmiş Onam Alımı ve Hukuki Anlamı Dr. Osman Celbiş Adli Tıp Profesörü, İnönü Üniversitesi Tıp Fakültesi Şekil Değiştiren Hekimlik Sanatı İnsanlık tarihi ile başlayan süreç içerisinde belli kurallar

Detaylı

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL (ZORUNLU) SAĞLIK TANILAMASI (HEM 601 TEORİK 2, 2

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Fatih Özcan ÖZGEÇMİŞ

Yrd. Doç. Dr. Fatih Özcan ÖZGEÇMİŞ Yrd. Doç. Dr. Fatih Özcan ÖZGEÇMİŞ Adı Soyadı Doğum Yeri Mesleği Uzmanlığı Yabancı Dil : Fatih : Özcan : Çorum : Tıp Doktoru : Aile Hekimliği : İngilizce İletişim Adresi: Manisa Celal Bayar Üni. Tıp Fakültesi

Detaylı

HASTANE PERFORMANS İYİLEŞTİRME SÜREÇ(PROSES)LERİNDE İLETİŞİM, VERİ / BİLGİ ve PAYLAŞIM POLİTİKASI

HASTANE PERFORMANS İYİLEŞTİRME SÜREÇ(PROSES)LERİNDE İLETİŞİM, VERİ / BİLGİ ve PAYLAŞIM POLİTİKASI HASTANE PERFORMANS İYİLEŞTİRME SÜREÇ(PROSES)LERİNDE İLETİŞİM, VERİ / BİLGİ ve PAYLAŞIM POLİTİKASI Prof.Dr.Mithat ÇORUH Başkent Üniversitesi Toplam Kalite Yönetimi Merkezi Başkanı Önsöz Hastane performansının

Detaylı

Bir Etik Problem: Psikiyatride İlaç Araştırmaları ve Hemşirelik

Bir Etik Problem: Psikiyatride İlaç Araştırmaları ve Hemşirelik Bir Etik Problem: Psikiyatride İlaç Araştırmaları ve Hemşirelik An Ethical Problem: Drug Researches in Psychiatry and Nursing (Derleme) Duygu HİÇDURMAZ*, Prof.Dr. Fatma ÖZ** *Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik

Detaylı

MEZOTERAPİ NEDİR? Dr.Sedat YILDIZ. Dr.Sedat Yıldız Tamamlayıcı ve İntegratif Sağlık Akademisi

MEZOTERAPİ NEDİR? Dr.Sedat YILDIZ. Dr.Sedat Yıldız Tamamlayıcı ve İntegratif Sağlık Akademisi MEZOTERAPİ NEDİR? Dr.Sedat YILDIZ Mezoterapi, mezoderm kaynaklı organ patolojilerinin iyileşmesini amaçlayan bitkisel ve farmakolojik ilaçların bölgesel, küçük dozlarda, özel iğneler ve özel tekniklerle

Detaylı

Dersin Amaçları Dersin İçeriği. Öğrenim Kazanımları Bu programı başarı ile tamamlayan öğrenci; Hafta Konu Ön Hazırlık Öğretme Metodu

Dersin Amaçları Dersin İçeriği. Öğrenim Kazanımları Bu programı başarı ile tamamlayan öğrenci; Hafta Konu Ön Hazırlık Öğretme Metodu Image not found http://bologna.konya.edu.tr/panel/images/pdflogo.png Ders Adı : ENTEGRE DERSLER-1 Ders No : 0130040006 Teorik : 34 Pratik : 0 Kredi : 34 ECTS : 52 Ders Bilgileri Ders Türü - Seçiniz - Öğretim

Detaylı

Hastane. Hastane Grupları 19/11/2015. Sağlık Kurumları Yönetiminde Temel Kavramlar

Hastane. Hastane Grupları 19/11/2015. Sağlık Kurumları Yönetiminde Temel Kavramlar Hastane Sağlık Kurumları Yönetiminde Temel Kavramlar Yük.Hem.Müge Bulakbaşı Ekonomik, verimli ve etkili olarak her türlü sağlık hizmetinin kesintisiz üretildiği, Eğitim, araştırma ve toplum sağlığı hizmetlerinin

Detaylı

Klinik Mikrobiyoloji Uzmanlık Eğitimi Beklentiler - Öneriler

Klinik Mikrobiyoloji Uzmanlık Eğitimi Beklentiler - Öneriler Klinik Mikrobiyoloji Uzmanlık Eğitimi Beklentiler - Öneriler Eğitici Gözüyle (Üniversiteden Bakış) Selda Erensoy Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı Tıp alanında uzmanlık eğitimi

Detaylı

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Dönem VI Ön Hekimlik Psikiyatri (Zorunlu) Uygulama Dilimi Eğitim Programı Eğitim Başkoordinatörü: Dönem Koordinatörü: Koordinatör Yardımcısı: Doç. Dr. Erkan Melih ŞAHİN Doç. Dr. Erkan Melih ŞAHİN Doç.

Detaylı

BÜLENT ECEVİT ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ

BÜLENT ECEVİT ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ BÜLENT ECEVİT ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2014-2015 ÖĞRETİM YILI VI. SINIF PSİKİYATRİ INTERN PROGRAMI Dekan Prof. Dr. Mustafa Aydın Dekan Yardımcıları Prof. Dr. Selçuk Keser Doç. Dr. Nejat Demircan Baş

Detaylı

Teori (saat/hafta) BES Yrd. Doç. Dr.Ayşe Ünlü, Araş.Gör.Saadet Özen

Teori (saat/hafta) BES Yrd. Doç. Dr.Ayşe Ünlü, Araş.Gör.Saadet Özen BESLENME ve DİYETETİK ALANINDA ETİK Dersin Adı Kodu Yarıyıl BESLENME ve DİYETETİK ALANINDA ETİK Önkoşullar Dersin dili Dersin Türü Dersin öğrenme ve öğretme teknikleri Dersin sorumlusu(ları) Dersin amacı

Detaylı

DİYABETİK AYAK İNFEKSİYONLARINDA EVDE BAKIM HİZMETİ

DİYABETİK AYAK İNFEKSİYONLARINDA EVDE BAKIM HİZMETİ IV. ULUSAL DİYABETİK AYAK İNFEKSİYONLARI SİMPOYUMU, Mayıs 2016 DİYABETİK AYAK İNFEKSİYONLARINDA EVDE BAKIM HİZMETİ Doç. Dr. S. Serap Çifçili Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı

Detaylı

PSİKOLOJİK BOZUKLUKLARIN TEDAVİSİ. PSİ154-PSİ162 Psikolojiye Giriş II

PSİKOLOJİK BOZUKLUKLARIN TEDAVİSİ. PSİ154-PSİ162 Psikolojiye Giriş II PSİKOLOJİK BOZUKLUKLARIN TEDAVİSİ Psikolojik bozukluklar nasıl iyileştirilir? Tedavi için uygun kişi kimdir? En mantıklı tedavi yaklaşımı hangisidir? Bir terapi biçimi diğerlerinden daha iyi midir? Herhangi

Detaylı

ADLİ VAKA SÜRECİNDE HASTA ve AİLE İLE İLETİŞİM

ADLİ VAKA SÜRECİNDE HASTA ve AİLE İLE İLETİŞİM ADLİ VAKA SÜRECİNDE HASTA ve AİLE İLE İLETİŞİM Gamze Varlı Acıbadem Üniversitesi Atakent Hastanesi Çocuk Yoğun Bakım Ünitesi Klinik Eğitim Hemşiresi Sunu Planı Hemşirelik ve hasta/hasta yakınları eğitimi

Detaylı

BÜTÜNCÜL YAKLAŞIM. Dr. Çisem Saygılı Prof.Dr. Mehmet Ungan ANKARA TIP AİLE HEKİMLİĞİ A.B.D.

BÜTÜNCÜL YAKLAŞIM. Dr. Çisem Saygılı Prof.Dr. Mehmet Ungan ANKARA TIP AİLE HEKİMLİĞİ A.B.D. BÜTÜNCÜL YAKLAŞIM Dr. Çisem Saygılı Prof.Dr. Mehmet Ungan ANKARA TIP AİLE HEKİMLİĞİ A.B.D. Kendine özgü eğitimi, araştırması, kanıta dayalı temeli olan akademik bilimsel disipline ve klinik uygulaması

Detaylı

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği Uygulama Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans () Lisans (x) Yüksek Lisans( ) Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi Örgün Öğretim

Detaylı

Konsültasyon-Liyezon Psikiyatrisinde Karar Verme Kapasitesi (Yeterliliği) Değerlendirilmesi

Konsültasyon-Liyezon Psikiyatrisinde Karar Verme Kapasitesi (Yeterliliği) Değerlendirilmesi Konsültasyon-Liyezon Psikiyatrisinde Karar Verme Kapasitesi (Yeterliliği) Değerlendirilmesi Dr.Ulaş Mehmet Çamsarı Assistant Professor of Psychiatry Mayo Clinic College of Medicine Psikiyatri ve Psikoloji

Detaylı

4. Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl. Üniversitesi Psikiyatri Hemşireliği Anabilim

4. Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl. Üniversitesi Psikiyatri Hemşireliği Anabilim ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Gül (Oban) Dikeç 2. Doğum Tarihi : 08.02.1986 3. Akademik Unvanı : Yardımcı Doçent Doktor 4. Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Hemşirelik Yüksek Okulu Koç Üniversitesi

Detaylı

Akılcı İlaç Kullanımı

Akılcı İlaç Kullanımı Prof. Dr. Alaeddin Akcasu Prof. Dr. S. Oğuz Kayaalp Akılcı İlaç Kullanımı Eğitimi ve Temel İlkeleri Doç. Dr. Kamil VURAL Celal Bayar Üniversitesi Tıp Fakültesi Farmakoloji Anabilim Dalı Akılcı İlaç Kulanımı

Detaylı

DÜNYADA VE TÜRKİYE DE KLİNİK TOKSİKOLOJİ

DÜNYADA VE TÜRKİYE DE KLİNİK TOKSİKOLOJİ DÜNYADA VE TÜRKİYE DE KLİNİK TOKSİKOLOJİ Yeşim Tunçok DEÜTF Farmakoloji Anabilim Dalı, Klinik Toksikoloji Bilim Dalı İlaç ve Zehir Danışma Merkezi, İzmir Klinik Toksikoloji Zehirlenmelerin önlenmesi, tanısı,

Detaylı

Eczacıbaşı Sağlık Hizmetleri

Eczacıbaşı Sağlık Hizmetleri Eczacıbaşı Sağlık Hizmetleri Eczacıbaşı Sağlık Hizmetleri Eczacıbaşı Topluluğu kuruluşlarından Eczacıbaşı Sağlık Hizmetleri, Türkiye nin yerinde sağlık ve bakım çözümleri sunan ilk ve en büyük kuruluşudur.

Detaylı

YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI, MEDİKO-SOSYAL SAĞLIK, KÜLTÜR VE SPOR İŞLERİ DAİRESİ UYGULAMA YÖNETMELİĞİ

YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI, MEDİKO-SOSYAL SAĞLIK, KÜLTÜR VE SPOR İŞLERİ DAİRESİ UYGULAMA YÖNETMELİĞİ YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI, MEDİKO-SOSYAL SAĞLIK, KÜLTÜR VE SPOR İŞLERİ DAİRESİ UYGULAMA YÖNETMELİĞİ (Resmi Gazete Tarihi: 03.02.1984 Resmi Gazete Sayısı: 18301) BÖLÜM 1 Kuruluş, Kapsam ve Tanımlar Kuruluş

Detaylı

GÖZ HASTALIKLARI STAJI

GÖZ HASTALIKLARI STAJI GÖZ HASTALIKLARI STAJI STAJIN TANITIMI EĞİTİM DÖNEMİ STAJ SÜRESİ YERLEŞKE EĞİTİM BİRİMLERİ DERSHANE : Dönem V : 6 iş günü : Cebeci Hastanesi : Göz Hastalıkları Anabilim Dalı Kliniği, Polikliniği ve Dershanesi

Detaylı

Teori (saat/hafta) BES206 4. Bahar 3 0 0 3

Teori (saat/hafta) BES206 4. Bahar 3 0 0 3 BESLENME DURUMU SAPTAMA YÖNTEMLERİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl BESLENME DURUMU SAPTAMA YÖNTEMLERİ Önkoşullar Dersin dili Dersin Türü Dersin öğrenme ve öğretme teknikleri Dersin sorumlusu(ları) Dersin amacı

Detaylı

Uygulama (Saat/Hafta) Madde Bağımlılığı I SEC122 1 2 0 3. Yarıyılı

Uygulama (Saat/Hafta) Madde Bağımlılığı I SEC122 1 2 0 3. Yarıyılı Dersin Adı Kodu Yarıyılı Ders (Saat/Hafta) (Saat/Hafta) Madde Bağımlılığı I SEC122 1 2 0 3 AKTS Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Türkçe Dersin Türü Seçmeli Dersin Seviyesi Lisans Dersin Koordinatörü Prof.

Detaylı

Çevrimsel Araştırma. Prof.Dr. Yağız Üresin. İ.Ü. İlaç Araştırmaları Birimi İTF Tıbbi Farmakoloji AD

Çevrimsel Araştırma. Prof.Dr. Yağız Üresin. İ.Ü. İlaç Araştırmaları Birimi İTF Tıbbi Farmakoloji AD Çevrimsel Araştırma Prof.Dr. Yağız Üresin İ.Ü. İlaç Araştırmaları Birimi İTF Tıbbi Farmakoloji AD 1 2 Çevrimsel ve Klinik Bilim- Yeni bir bakış açısı zamanı Çevrimsel Araştırma yayınlarının yıllara göre

Detaylı

YOĞUN BAKIM HEMŞİRELERİNİN İŞ YÜKÜNÜN BELİRLENMESİ. Gülay Göçmen*, Murat Çiftçi**, Şenel Sürücü***, Serpil Türker****

YOĞUN BAKIM HEMŞİRELERİNİN İŞ YÜKÜNÜN BELİRLENMESİ. Gülay Göçmen*, Murat Çiftçi**, Şenel Sürücü***, Serpil Türker**** YOĞUN BAKIM HEMŞİRELERİNİN İŞ YÜKÜNÜN BELİRLENMESİ Gülay Göçmen*, Murat Çiftçi**, Şenel Sürücü***, Serpil Türker**** *Fulya Acıbadem Hastanesi Sorumlu Hemşire, **Fulya Acıbadem Hastanesi Yoğun Bakım Sorumlu

Detaylı

TRSM de Rehabilitasyonun

TRSM de Rehabilitasyonun TRSM de Rehabilitasyonun Yeri Dr. Ayla Yazıcı BRSHH Gündüz Hastanesi ve Rehabilitasyon Merkezi Koordinatörü 7.10.2010 Şizofreni tedavisinde çok boyutlu yaklaşım Şizofreni tedavisinde çok boyutlu yaklaşım

Detaylı

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ Ders Ta ıtı For u Dersi Adı Öğreti Dili HEMŞİRELİKTE ETİK Türkçe Dersi Verildiği Düzey Ön Lisans () Lisans ( ) Yüksek Lisans(x ) Doktora( ) Eğiti Öğreti Siste i Örgün Öğreti X) Uzakta Öğreti Diğer Dersin

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. 1. Adı Soyadı : SEDA SARAÇ. 4. Öğrenim Durumu :!! İletişim Bilgileri. : Küçüksu Mah. 2001 Sitesi L4. Çengelköy/İstanbul

ÖZGEÇMİŞ. 1. Adı Soyadı : SEDA SARAÇ. 4. Öğrenim Durumu :!! İletişim Bilgileri. : Küçüksu Mah. 2001 Sitesi L4. Çengelköy/İstanbul ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : SEDA SARAÇ İletişim Bilgileri Adres Tel : 0 532 484 96 26 Eposta : sbiryan@yahoo.com 2. Doğum Tarihi : 09/02/1975 3. Unvanı : Dr. 4. Öğrenim Durumu : : Küçüksu Mah. 2001 Sitesi

Detaylı

Engelleri Kaldıralım. Sağlık Kurumlarının Engelli Hastaların Bakımındaki Rol ve Sorumlulukları

Engelleri Kaldıralım. Sağlık Kurumlarının Engelli Hastaların Bakımındaki Rol ve Sorumlulukları Engelleri Kaldıralım Ülkemizde kentsel yaşam çevreleri fiziksel yaşam düzenlemelerin yetersizliği ve çeşitli engeller nedeniyle engelliler tarafından yeterince kullanılamamaktadır. Engellilerin toplum

Detaylı

SVD kararlarında, diyabet hemşiresinin interdisipliner ekip içindeki rol ve sorumlulukları;

SVD kararlarında, diyabet hemşiresinin interdisipliner ekip içindeki rol ve sorumlulukları; DİYABET HEMŞİRELİĞİ Diyabet bireyin ve ailesinin yaşamını çeşitli boyutları ile etkileyen, zorunlu yaşam tarzı değişikliklerini gerektiren, komplikasyonları nedeni ile yaşam kalitesini azaltan ve bu etkileri

Detaylı

Cochrane Library. http://www.cochranelibrary.com/ Trusted evidence. Informed decisions. Better health.

Cochrane Library. http://www.cochranelibrary.com/ Trusted evidence. Informed decisions. Better health. Cochrane Library http://www.cochranelibrary.com/ Trusted evidence. Informed decisions. Better health. Güvenilir kaynak Bilinçli kararlar Daha iyi sağlık Cochrane daha iyi sağlık kararları ve daha iyi teşhisler

Detaylı

İnfertilite ile depresyon ve anksiyete ilişkisi

İnfertilite ile depresyon ve anksiyete ilişkisi İnfertilite ile depresyon ve anksiyete ilişkisi Y R D. D O Ç. D R. M İ N E İ S L İ M Y E TA Ş K I N B A L I K E S İ R Ü N İ V E R S İ T E S I TIP FA K Ü LT E S İ K A D I N H A S TA L I K L A R I V E D

Detaylı

İLAÇ UYGULAMA HATALARININ ÖNLENMESİNDE HASTA ve YAKINLARI EĞİTİMİ

İLAÇ UYGULAMA HATALARININ ÖNLENMESİNDE HASTA ve YAKINLARI EĞİTİMİ İLAÇ UYGULAMA HATALARININ ÖNLENMESİNDE HASTA ve YAKINLARI EĞİTİMİ Hazırlayan: Lütfiye İnci BELKIZ*, Fatma ZOR** *Acıbadem Atakent Hastanesi, Bebek Bakım Odası Hemşiresi **Acıbadem Atakent Hastanesi, Yenidoğan

Detaylı

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Dönem V Psikiyatri Staj Eğitim Programı Eğitim Başkoordinatörü: Dönem Koordinatörü: Koordinatör Yardımcısı: Doç. Dr. Erkan Melih ŞAHİN Yrd. Doç. Dr. Baran GENCER Yrd. Doç. Dr. Oğuz GÜÇLÜ Yrd. Doç. Dr.

Detaylı

YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ KLİNİK ODAKLI SOSYAL HİZMET DOKTORA PROGRAMI

YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ KLİNİK ODAKLI SOSYAL HİZMET DOKTORA PROGRAMI YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ KLİNİK ODAKLI SOSYAL HİZMET DOKTORA PROGRAMI Sosyal hizmet, toplumun farklı kesimlerinden gelen, kendi kontrolleri dışında ortaya çıkan psikososyal

Detaylı

Dişhekimliği Uygulamalarında Başarıyı Etkileyen Yeni Yaklaşımlar

Dişhekimliği Uygulamalarında Başarıyı Etkileyen Yeni Yaklaşımlar Dişhekimliği Uygulamalarında Başarıyı Etkileyen Yeni Yaklaşımlar Prof. Dr. Đnci Oktay Meslek Deneyimi? Bilimsel Araştırma? Uzman Görüşü? Meslek pratiğinde başarılı olmak, tüm dişhekimlerinin ortak amacıdır.

Detaylı

Acil tıp ta aydınlatılmış onam

Acil tıp ta aydınlatılmış onam Turkish Journal of Trauma & Emergency Surgery Review Ulus Travma Acil Cerrahi Derg 2010;16 (1):1-8 Derleme Acil tıp ta aydınlatılmış onam Informed consent in emergency medicine Nermin ERSOY, Müesser ÖZCAN

Detaylı

Teori (saat/hafta) Laboratuar (saat/hafta) BES234 4 2 0 0 4. Anlatım, Tartışma, Uygulama-Alıştırma, Proje Tasarımı/Yönetimi, Ödev

Teori (saat/hafta) Laboratuar (saat/hafta) BES234 4 2 0 0 4. Anlatım, Tartışma, Uygulama-Alıştırma, Proje Tasarımı/Yönetimi, Ödev BESLENME ANTROPOLOJİSİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl BESLENME ANTROPOLOJİSİ Önkoşullar Dersin dili Dersin Türü Dersin öğrenme ve öğretme teknikleri Dersin sorumlusu(ları) Dersin amacı Dersin öğrenme çıktıları

Detaylı

35 Ticari Bankacılık 37 Expat Bankacılık 37 Alternatif Dağıtım Kanalları 37 Kredi Kartları ve POS 38 Rating 40 Creditwest Bank ta 2013 Yılı 41 Mali

35 Ticari Bankacılık 37 Expat Bankacılık 37 Alternatif Dağıtım Kanalları 37 Kredi Kartları ve POS 38 Rating 40 Creditwest Bank ta 2013 Yılı 41 Mali İÇİNDEKİLER 06 Yönetim Kurulu Başkanı nın Mesajı 07 Genel Müdür ün Mesajı 10 Altınbaş Grubu Hakkında 13 Creditwest Bank Hakkında 14 Creditwest Bank ın Vizyonu, Misyonu, Stratejisi ve Temel Değerleri 15

Detaylı

HASTA EĞİTİMİ SÜRECİ

HASTA EĞİTİMİ SÜRECİ HASTA EĞİTİMİ SÜRECİ Eğitim istendik davranış değişikliklerini gerçekleştirecek bilimsel yapıdaki planlı etkinlikler bütünüdür. Bu nedenle hasta eğitimi hastanın istendik davranışları kazanarak sağlığına

Detaylı