Çok Geç Başlangıçlı Şizofreni Benzeri Psikoz Olgusu

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Çok Geç Başlangıçlı Şizofreni Benzeri Psikoz Olgusu"

Transkript

1 Olgu Sunumları / Case Reports DOI: /bcp Çok Geç Başlangıçlı Şizofreni Benzeri Psikoz Olgusu Hülya Akar Özmen 1, Leman İnanç 2, Merih Altıntaş 2, Serhat Çıtak 3 ÖZET: Çok geç başlangıçlı şizofreni benzeri psikoz olgusu ABSTRACT: A case report of very late onset schizophrenia like psychosis Geç başlangıçlı şizofreni, hem klinik hem de nörobiyolojik değişikliklerin olduğu, 45 yaş ve üzerinde başlayan bir bozukluktur. 65 yaş üzerinde başladığında ise çok geç başlangıçlı şizofreni benzeri psikoz adı verilir. Toplumda %0,2 gibi nadir bir oranda görülmektedir. Paranoid özellikler ve işitsel varsanılar ön plandadır. Şizofrenik olgular arasındaki oranı % 15 kadardır. Geç ve çok geç başlangıç kadınlarda daha sık görülmektedir. ICD-10 ve DSM-IV de, şizofreni için geç başlangıç kategorisi bulunmamaktadır. Şizofreninin temel semptomatolojisinden farklılık göstermemekle birlikte, demansiyel sürece benzeyen kliniği nedeni ile tanı karmaşalarına yol açmaktadır. Bu yazıda, şizofreniye benzer belirtileri ilk kez 78 yaşında ortaya çıkan, klinik tabloda şüphecilik ve işitsel halüsinasyonlar ön planda olan ve atipik antipsikotik tedaviye oldukça iyi yanıt alınan bir olgu sunulmuştur. Bu olgu, toplumda yaşlı nüfusun giderek arttığı günümüzde çok geç başlangıçlı şizofreni benzeri psikoz tanısının gözardı edilmemesi gerektiğini vurgulamak amacıyla sunulmuştur. Anahtar sözcükler: Çok geç başlangıç, şizofreni, demans Kli nik Psikofarmakoloji Bülteni 2012;22(2):190-3 Late onset schizophrenia presents with both clinical and neurobiological symptoms in patients over 45 years of age. When diagnosed in patients over 65 it is called very late onset schizophrenia like psychosis. The incidence of very late onset schizophrenia-like psychosis is 0.2% in the general population and 15% among schizophrenics. Paranoia and auditory hallucinations are more pronounced in very late onset schizophrenia. The ICD-10 and DSM-IV do not have a category for very late onset schizophrenia-like psychosis. Despite the similar symptomatology it is difficult to diagnose, as it progresses with a clinical course similar to dementia. In our case we have had a patient whose first symptoms appeared at the age of 78, presenting with suspiciousness and auditory hallucinations with good response to atypical antipsychotics. We are arguing that given an aging population, late onset schizophrenia should be considered more often by clinicians as a viable diagnosis. Key words: Very late onset, schizophrenia, dementia Bulletin of Clinical Psychopharmacology 2012;22(2): Uzman Dr., 2 Asistan Dr., 3 Doç. Dr., Erenköy Ruh ve Sinir Hastalıkları E.A.H. Psikiyatri Kliniği Kazasker, İstanbul - Türkiye Yazışma Adresi / Address reprint requests to: Hülya Akar Özmen, Erenköy Ruh ve Sinir Hastalıkları E.A.H Kazasker, İstanbul - Türkiye Telefon / Phone: Elektronik posta adresi / address: Gönderme tarihi / Date of submission: 3 Haziran 2011 / June 3, 2011 Kabul tarihi / Date of acceptance: 19 Nisan 2012 / April 19, 2012 Bağıntı beyanı: S.K., M.K., S.S., M.A.: Yazarlar bu makale ile ilgili olarak herhangi bir çıkar çatışması bildirmemişlerdir. Declaration of interest: S.K., M.K., S.S., M.A.: The authors reported no conflict of interest related to this article. GİRİŞ Kırk yaşın üzerinde başlayan şizofreni geç başlangıçlı şizofreni olarak tanımlanmıştır. Altmış yaş üzerinde başlayan şizofrenik bozukluğa ise çok geç başlangıçlı şizofreni benzeri psikoz adı verilmiştir (1-4). Geç başlangıçlı şizofreni, erken başlangıçlı olanlara göre daha düşük oranda izlenmektedir. Hastaların %13 ünde 40 yaşından sonra, %7 sinde 50 yaşından sonra, %3 ünde 60 yaşından sonra başlayan tablolardan bahsedilmektedir (5). Altmışbeş yaş üzerinde ise görülme oranı %0,2 olarak bulunmuştur (2). Şizofrenik olgular arasındaki oranı %15 kadardır. Şizofreni erkeklerde genellikle erken yaşlarda başlarken,, geç ve çok geç başlangıç kadınlarda baskınlık kazanmaktadır (2,3). 190 Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, Cilt: 22, Sayı: 2, 2012 / Bulletin of Clinical Psychopharmacology, Vol: 22, N.: 2,

2 H. A. Özmen, L. İnanç, M. Altıntaş, S. Çıtak OLGU 80 yaşında, evli, bir çocuk sahibi, kadın hasta. 2 yıl önce 78 yaşında iken, yakınları tarafından hastanemiz polikliniğine getirildiğinde, bir kaç haftadır kendisine küfür eden ve tehdit eden sesler duyma, zarar görme düşünceleri, şüphecilik, takip edildiğini düşünme, yalnız kalamama, uykusuzluk ve huzursuzluk yakınmaları tarifliyordu. Daha öncesinde hiç bir psikotik bulgusu veya psikiyatrik başvurusu olmayan hasta, bir komşusunun, kendisinin 50 yıl önce yaşadığı bir gönül ilişkisinden haberdar olduğunu, bu olayı açığa çıkaracağını, kendisine tecavüz edeceğini, fotomontaj yoluyla cinsel içerikli bazı görüntülerini basına vereceğinden şüphelendiğini, bunları komşusunun sesini duyarak öğrendiğini ifade ediyordu. Başvurudan yaklaşık bir hafta önce bu yakınmaları nedeniyle ailesi tarafından nöroloji polikliniğine götürülen hastanın çekilen elektroensefalografi sinin (EEG) normal olduğu, yapılan kranial manyetik rezonans görüntülemede (MR) ise milimetrik gliotik odaklar dışında bir patoloji saptanmadığı, aynı tarihte yapılan nöropsikiyatrik inceleme sonucunda da herhangi bir anormallik bulunmadığı ailesinden öğrenildi. Başvuru sırasında hasta bir hafta önce nöroloji polikliniği tarafından başlanan olanzapin 2.5 mg/g tedavisini almakta idi. Aileden alınan anamneze göre, hastanın daha öncesinde alkol/madde kullanım öyküsü olmadığı gibi mevcut tabloyu açıklayabilecek genel tıbbi bir sorunu da yoktu. Kendisini rahatsız eden sesler nedeni ile zaman zaman intihar düşüncelerinin olduğunu ifade etmesi üzerine yatış önerisinde bulunuldu fakat hasta ve yakınları kabul etmedi. Bunun üzerine hasta çok geç başlangıçlı şizofreni benzeri psikoz ön tanısıyla poliklinik takibine alındı. Psikiyatrik muayenesinde; yaşında gösteren hastanın özbakımı iyi, kooperasyonu yeterli, yönelimi tamdı. Görüşmeye istekliydi ve göz teması kuruyordu. Duygudurumu ötimik, duygulanımı kısıtlı, konuşması doğal, çağrışımları düzgündü. Kendisine küfreden işitsel varsanıları, kötülük görme ve referans hezeyanları vardı. Nörokognitif batarya sonuçları ve klinik değerlendirmeye göre kognitif işlevleri olağan sınırlar içindeydi, yargılaması bozuktu, içgörüsü yoktu. Fizik muayene bulguları olağan sınırlar içindeydi. Biyokimyasal tetkiklerinde hafif hiperkolesterolemi dışında patoloji saptanmadı. Nöroloji konsültasyonu yapıldı ve sonucunda nörolojik bir patoloji düşünülmedi. İlk görüşmede BPRS (Brief Psychiatric Rating Scale: Kısa psikiyatrik değerlendirme ölçeği) skoru 33 olarak saptandı. Mini mental test skoru 27 olan hastanın yapılan nörokognitif batarya (Wechsler sözel bellek süreçleri testi, görsel bellek testi, dikkat, aritmetik beceriler, muhakeme, benzerlikler, yürütücü işlevler testi) değerlendirmesine göre, kişisel ve aktüel bilgilerinin, yer ve zaman oryantasyonunun tam, basit dikkatinin normal olduğu, dikkati sürdürebilme becerisinin göreceli olarak korunmakta olduğu, soyutlamanın korunduğu, sözel akıcılığın hafif azalmış olduğu, diğer yürütücü işlevlerin normal sınırlarda olduğu, görsel, sözel bellek ve mantıksal hafızanın normal sınırlar içinde olduğu, vizyospasyal algının ise korunduğu dikkat çekiyordu. Resim 1: Hastanın kraniyal MR ı Resim 2: Hastanın kraniyal MR ı Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, Cilt: 22, Sayı: 2, 2012 / Bulletin of Clinical Psychopharmacology, Vol: 22, N.: 2,

3 Çok geç başlangıçlı şizofreni benzeri psikoz olgusu Çekilen EEG si normal olarak değerlendirildi. Yapılan kranial MR incelemesinde beyaz cevherde birkaç adet milimetrik iskemik odak, yaşıyla uyumlu serebral ve serebellar atrofi ve atrofiye sekonder ventriküler dilatasyon mevcuttu. Hastanın izleminde, önceden başlanmış olan olanzapin tedavisi kademeli olarak 20 mg/g dozuna arttırıldı. Hastanın şikayetleri giderek kontrol altına alındı. Hasta yakınlarının ısrarı ile ilaç tedavisi 6 ay sonunda kesildi. Üç ay süreyle ilaçsız takip edilen hastada benzer şikayetlerin tekrar başlaması üzerine, olanzapin tedavisine yeniden başlandı. Beş ay süreyle 20 mg/gün olanzapin kullanan hastanın işitsel varsanıları tamamen ortadan kalktı, kötülük görme ve referans hezeyanları azaldı. Yaklaşık bir yıl sonra, hastanın olanzapin dozu 15 mg/güne indirildi. BPRS puanı 4 olarak saptandı. Bir süre sonra yakınmalarının artması üzerine olanzapin tekrar 20 mg/gün doza çıkıldı ve tedaviyle semptomları kontrol altına alındı. TARTIŞMA ICD-10 ve DSM-IV de, şizofreni için geç başlangıç kategorisi bulunmamaktadır (2,7). Bleuler in geç başlangıçlı şizofreni tanımına göre ise; psikoz, 40 yaşın üzerinde başlamalı, şizofreninin temel semptomatolojisinden farklılık göstermemeli ve amnestik sendrom gibi fizik bulguları ya da bir merkezi sinir sistemi hastalığına bağlı bulguları olmamalıdır (2,8). Gidiş ve sonlanımı daha iyi ve öngörülebilirdir. Olguların yarısında depresyon ve anksiyete gibi duygudurum semptomları ön plandadır (2). Geç başlangıçlı şizofrenide, erken başlangıçlı olanlara göre belirtiler daha hafif ve hastalık daha iyi seyirlidir. Klinik alt tip daha çok paranoid tipte olup, şüphecilik ve işitsel halüsinasyonlar ön plandadır. Schneiderian birinci sıra belirtiler ve duygu durumdaki dalgalanmalar erken başlangıçlı şizofreniden daha az olmakla beraber afektif belirtiler de izlenmektedir. Semantik bellek hemen hemen normal olup bilişsel işlevler yönünden de erken başlangıçlı şizofreniden farkı yoktur (2,4). Görsel varsanılar 60 yaş altı erkek olgularda, 60 yaş üstündeki kadın olgulardan daha sık izlenmektedir. İşitsel varsanılar kadın olgularda ve yaşlarında artış göstermektedir. Negatif bulgular kadınlarda daha seyrek izlenmektedir (5). Bizim hastamızda da belirtiler, literatürde sözü edilen olgular gibi çok geç bir yaşta başlamıştır. Klinik belirtiler paranoid özelliklerin ve işitsel varsanıların ön planda olduğu bilgisi ile uyumludur. Yine literatürle uyumlu bir şekilde negatif belirtiler gözlenmemiştir (3). Bir dönem depresif belirtiler ortaya çıkmışsa da bunların psikotik belirtilerin içeriğine sekonder olduğu düşünülmektedir. Psikotik belirtiler düzeldikçe depresif yakınmalar da ortadan kalkmıştır. Geç başlangıçlı şizofreni tanısı alan kişilerin çoğunun daha önce evlendiği, iyi bir çalışma hayatının olduğu veya iyi birer ev hanımı olduğu birçok çalışma ile gösterilmiştir (6). Bizim olgumuz da bu özelliklerle uyumludur. Yine literatüre göre, kranial tomografide serebral atrofi ve ventriküler genişleme gibi nonspesifik yapısal değişiklikler ve kraniyal MR da nonspesifik beyin yapısal hasarı, infarktüs ve derin beyaz cevher değişiklikleri hastamızda gözlenenler ile benzerlik göstermektedir. Bazı kaynaklarda, normal yaşlanmada, entelektüel kapasitenin korunduğu ve mini mental test skorunun 25 puanın üzerinde olduğu belirtilmiştir. Bizim olgumuzda da skor 27 dir (9). Yaşlılarda daha yüksek oranda tardif diskinezi oluşabileceği göz önüne alındığında atipik antipsikotiklerin kullanımı daha uygun olacaktır (5,6). Hastamızın rutin tetkiklerinde belirgin patoloji saptanmaması, tardif diskinezi olasılığı, ayrıca iştahsızlığı olması sebebiyle atipik antipsikotiklerden olanzapin tercih edilmiştir. Hastamız bu tedaviye başlangıçta iyi yanıt vermiş olmasına rağmen ilacın kesilmesi sonrasında semptomlar yinelemiştir. Ciddi bir gerekçe olmaksızın ilaç kesilmemesi gerekliliği hatırlanmalıdır. Bu hastaların geç başlangıçlı şizofreni yerine demans tanısı alıp almadıkları sorulabilir. Bazı yazarlar yaş üzerinde başlayan hastalığa çok geç başlangıçlı şizofreni benzeri psikoz demişler, bazı yazarlar ise bunun demansiyel bir sürecin parçası olduğu konusunda ısrar etmişlerdir (5). Demans; bilişsel ve entellektüel işlevlerde azalma sonucu bellek, konuşma, algılama, yargılama, hesaplama gibi bilişsel yetilerde bozukluk olmasıdır. Demans, yaşlanmanın doğal bir sonucu olmasa da yaşla birlikte bu risk artmaktadır (10). Bu bağlamda geç başlangıçlı şizofreni benzeri psikoz tablolarının diğer demans tablolarından ayırıcı tanısının yapılması önemlidir. Lewy cisimcikli demans (LCD) için esas özellik progresif bilişsel bozukluğun sosyal ve işlevsel bozukluğa yol açacak düzeye varmış olmasıdır. LCD klinik tanı ölçütlerine göre progresif demansın yanı sıra, hafif tipte spontan motor parkinsonizm, görsel varsanılar, uyanıklık ve dikkatte değişiklikler şeklindeki bilişsel dalgalanmalar içerir. LCD de dil bozukluğu kelime bulma güçlüğü ve ilerleyen dönemlerde afazi ile sonlanır. Bunlardan başka düşmeler, senkop ve geçici bilinç kayıplarının bu demans tablosuna eşlik etmesi beklenir. 192 Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, Cilt: 22, Sayı: 2, 2012 / Bulletin of Clinical Psychopharmacology, Vol: 22, N.: 2,

4 H. A. Özmen, L. İnanç, M. Altıntaş, S. Çıtak Hareket eden, ses çıkaran canlı insan ve hayvan figürleri gibi tekrarlayıcı, ayrıntılı görsel varsanılar Alzheimer ve vasküler demanstan ayıran tek psikiyatrik semptomdur. Hastamızda sayılan semptomların olmaması sebebiyle LCD tanısı dışlanabilir (11). Frontotemporal demanslarda görülen emosyonel labilite, davranışsal disinhibisyon, impulsif özellikler, garip giyinme, hiperoralite gibi semptomların hastamızda olmaması bizi bu hastalık tanısından uzaklaştırmıştır (12). Bununla birlikte, geç başlangıçlı şizofreni olgularının 10 yıl süreyle ya da ölümlerine dek izlendiği bir çalışmada olguların %35 inin üç yıl sonunda demans tanısı aldıkları bildirilmiştir (2). Hastamız iki yıldır polikliniğimizde takip edilmekte olup demansiyel sürece ilişkin bir bulguya henüz rastlanmamıştır. SONUÇ Şizofreniye ait belirtileri ilk kez 78 yaşında ortaya çıkan bu olguyla, 60 yaş üzerinde başlayan, şizofreni kriterlerini karşılayan, aynı zamanda demansiyel bir sürecin olasılığını da düşündüren benzer tabloların varlığında, klinisyenlerin çok geç başlangıçlı şizofreni benzeri psikoz tanısı konusunda daha dikkatli olmalarını ve ayırıcı tanıya yönelik daha detaylı araştırmaların yapılmasının gerekliliği konusuna dikkat çekmeyi amaçladık. Günümüzde yaşlı nüfusunun giderek artması, çok geç başlangıçlı şizofreni benzeri psikoz olguları ile daha sık karşılaşılabileceğini düşündürtmektedir (13). Ruhsal bozuklukların ileride yapılacak olan sınıflandırmalarının, farklı yaş kriterlerini de içeriyor olması gerekli görünmektedir (14). Kaynaklar: 1. Cervantes AN, Rabins PV, Slavney PR. Onset of Schizophrenia at Age 100. Psychosomatics 2006; 47: Kesebir S, Veznedaroğlu B. Geç başlangıçlı şizofreni: Bir gözden geçirme. Klinik Psikofarmakoloji Bülteni 2004; 14(4): Howard R, Rabins PV, Seeman MV, Jeste DV. Late-Onset Schizophrenia and Very Late-Onset Schizophrenia-Like Psychosis: An Internatinal Consensus. Am J Psychiatry 2000; 157(2): Boyce N, Walker Z. Late onset schizophrenia and very late onset schizophrenia-like psychosis. Psychiatry 2008; 7(11): Işık E. Güncel Şizofreni. 1. Basım, Ankara: G.M. Matbaacılık,;006: Hocaoğlu Ç. İleri yaşlarda görülen psikotik bozukluklar. Anadolu Psikiyatri Dergisi 2001; 2(2): Jeste VD, Harless KA, Palmer WB. Chronic Late-Onset Schizophrenia-Like Psychosis That Remitted: Revisiting Newton s Psychosis? Am J Psychiatry 2000; 157(3): Reeves SJ, Sauer J, Stewart R, Granger A, Howard RJ. Increased first-contact rates for very-late-onset schizophrenia-like psychosis in African- and Caribbean-born elders. The British Journal of Psychiatry 2001; 179: Aydemir Ç, Kısa C. Konsultasyon liyezon psikiyatrisinde demans. Klinik Psikiyatri, 2001; 4: Kesebir S, Gülpek D, Atalay ND, Bayraktar E. Lewy cisimcikli demans: Olgu sunumu. Klinik Psikofarmakoloji Bülteni 2002; 12: Erkol G, Karaali Savrun F. Frontotemporal demanslar. Cerrahpaşa Tıp Dergisi 2002; 33: Rajji TK, Mulsant BH. Nature and course of cognitive function in late life schizophrenia: A systematic review. Schizophrenia Research 2008; 102: Lioret M, Harto M, Tatay A, Almonacid C, Castillo A, Clabuig R. Late onset schizophrenia: A case report. European Psychiatry 2011; 26 (Suppl.1): Deniz H, İlnem C, Yener F. Geç başlangıçlı şizofreni: Bir gözden geçirme. Düşünen Adam,1996; 9(2): Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, Cilt: 22, Sayı: 2, 2012 / Bulletin of Clinical Psychopharmacology, Vol: 22, N.: 2,

Yaşlılık ve Psikiyatrik Hastalıklar

Yaşlılık ve Psikiyatrik Hastalıklar Yaşlılık ve Psikiyatrik Hastalıklar Işın BARAL KULAKSIZOĞLU İstanbul Üniversitesi, İstanbul Tıp Fakültesi, Psikiyatri Anabilim Dalı, İstanbul Türkiye de de beklenen ortalama yaşam süresinin artmasıyla,

Detaylı

Fiziksel Tespitteyken Kendi Gözünü Çıkaran Bir Olgunun Sunulması

Fiziksel Tespitteyken Kendi Gözünü Çıkaran Bir Olgunun Sunulması DOI: 10.5455/NYS.20140827121138 Olgu Sunumu / Case Report Fiziksel Tespitteyken Kendi Gözünü Çıkaran Bir Olgunun Sunulması Filiz Dere-Yılmaz 1, Armağan Özdemir 1, Evrim Erten 1, Selime Çelik 2, Duran Çakmak

Detaylı

Otistik Çocuklarda Ne Zaman EEG ve Kraniyal MRG İstiyoruz?

Otistik Çocuklarda Ne Zaman EEG ve Kraniyal MRG İstiyoruz? Düşünen Adam The Journal of Psychiatry and Neurological Sciences 2014;27:147-154 DOI: 10.5350/DAJPN2014270207 Otistik Çocuklarda Ne Zaman EEG ve Kraniyal MRG İstiyoruz? Kısa Araştırma / Brief Report Sema

Detaylı

Servikojenik Baş Ağrılı Hastalarda Botulinum Toksin Tip A Tedavisi İle Anksiyete ve Depresyon Düzeylerinin Değerlendirilmesi

Servikojenik Baş Ağrılı Hastalarda Botulinum Toksin Tip A Tedavisi İle Anksiyete ve Depresyon Düzeylerinin Değerlendirilmesi Araştırmalar / Original Papers DOI: 10.5455/bcp.20110904065127 Servikojenik Baş Ağrılı Hastalarda Botulinum Toksin Tip A Tedavisi İle Anksiyete ve Depresyon Düzeylerinin Değerlendirilmesi Ömer Karadaş

Detaylı

Kendine zarar verme davranışı; tasarlanmış bir şekilde,

Kendine zarar verme davranışı; tasarlanmış bir şekilde, Düşünen Adam The Journal of Psychiatry and Neurological Sciences 2014;27:173-177 DOI: 10.5350/DAJPN2014270212 Olgu Sunumu / Case Report Kendine Zarar Verme Davranışı Olarak Tekrarlayıcı Şekilde Kendi Ağız

Detaylı

Gerilim ve Migren Tipi Baş Ağrılarına Eşlik Eden İslevsel Olmayan Bilişsel İçerikler ve Tutumlar

Gerilim ve Migren Tipi Baş Ağrılarına Eşlik Eden İslevsel Olmayan Bilişsel İçerikler ve Tutumlar Düşünen Adam The Journal of Psychiatry and Neurological Sciences 2013;26:12-21 DOI: 10.5350/DAJPN2013260101 Gerilim ve Migren Tipi Baş Ağrılarına Eşlik Eden İslevsel Olmayan Bilişsel İçerikler ve Tutumlar

Detaylı

Araştırma Makalesi / Research Article

Araştırma Makalesi / Research Article Araştırma Makalesi / Research Article Doi: 10.4274/npa.y6628 Nöropsikiyatri Arflivi 2014; 51: 205-210 Archives of Neuropsychiatry 2014; 51: 205-210 205 Şizofreni Tanılı Hastalarda Prolaktini Yükselten

Detaylı

BAŞKA PSİKOTİK BOZUKLUKLAR. Prof. Dr. Alaattin Duran

BAŞKA PSİKOTİK BOZUKLUKLAR. Prof. Dr. Alaattin Duran BAŞKA PSİKOTİK BOZUKLUKLAR Prof. Dr. Alaattin Duran GİRİŞ Şizofreni hem klasik hem de en yaygın psikotik bozukluktur. Bununla beraber şizofreni teşhis kriterlerine uymayan başka birçok psikotik sendrom

Detaylı

Sıcak Su Epilepsisinde Farklı Nöbet Tipleri

Sıcak Su Epilepsisinde Farklı Nöbet Tipleri Van Tıp Dergisi: 12 (4):223-227, 2005 Sıcak Su Epilepsisi Sıcak Su Epilepsisinde Farklı Nöbet Tipleri Temel Tombul*, Ömer Anlar*, Ercan Kırımi** Özet: Cildin sıcak su ile teması ile ortaya çıkan ve refleks

Detaylı

Çocuklarda Cinsel İstismar ve Etkileri

Çocuklarda Cinsel İstismar ve Etkileri Çocuklarda Cinsel İstismar ve Etkileri Nimet OVAYOLU *, Özlem UÇAN **, Selver SERİNDAĞ *** ÖZET Son yıllarda cinsel suçlar artmakta ve çocuk cinsel istismarı da ilk sıralarda yerini almaktadır. Çocukluk

Detaylı

KENDİ EVLERİNDE YAŞAYAN VE KORUMALI EVLERDE YAŞAYAN ŞİZOFRENİ HASTALARININ YAŞAM NİTELİKLERİNİN VE İŞLEVSEL İYİLEŞME DÜZEYLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI

KENDİ EVLERİNDE YAŞAYAN VE KORUMALI EVLERDE YAŞAYAN ŞİZOFRENİ HASTALARININ YAŞAM NİTELİKLERİNİN VE İŞLEVSEL İYİLEŞME DÜZEYLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI KENDİ EVLERİNDE YAŞAYAN VE KORUMALI EVLERDE YAŞAYAN ŞİZOFRENİ HASTALARININ YAŞAM NİTELİKLERİNİN VE İŞLEVSEL İYİLEŞME DÜZEYLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI Funda KAVAK 1 Mine EKİNCİ 2 ÖZET Bu araştırma hastanede

Detaylı

EDİRNE ŞEHİR MERKEZİNDE Kİ SON TRİMESTER GEBELERİN SOSYODEMOGRAFİK ÖZELLİKLERİ, YAŞAM KALİTELERİ, KAYGI DÜZEYLERİ

EDİRNE ŞEHİR MERKEZİNDE Kİ SON TRİMESTER GEBELERİN SOSYODEMOGRAFİK ÖZELLİKLERİ, YAŞAM KALİTELERİ, KAYGI DÜZEYLERİ T.C. TRAKYA ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ AİLE HEKİMLİĞİ ANABİLİM DALI Tez Yöneticisi Yrd. Doç.Dr. E. Melih ŞAHİN EDİRNE ŞEHİR MERKEZİNDE Kİ SON TRİMESTER GEBELERİN SOSYODEMOGRAFİK ÖZELLİKLERİ, YAŞAM KALİTELERİ,

Detaylı

ALKOL VE MADDE EL KİTABI

ALKOL VE MADDE EL KİTABI Hekimler için Alkol ve Madde Eğitim Programı ALKOL VE MADDE EL KİTABI Kültegin Ögel Aziz Karalı Defne Tamar Duran Çakmak AMATEM Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi 1998 Hekimler için Alkol ve

Detaylı

Gebelikte Psikotrop İlaç Kullanımı: Bir Güncelleme

Gebelikte Psikotrop İlaç Kullanımı: Bir Güncelleme Derleme / Review DOI: 10.5455/bcp.20110706032759 Gebelikte Psikotrop İlaç Kullanımı: Bir Güncelleme Mesut Çetin 1 ÖZET: Gebelikte psikotrop ilaç kullanımı: Bir güncelleme Gebelik dönemi, hormonal ve psikososyal

Detaylı

Birinci Basamak Tedavi Hizmetlerinde Baş Ağrılarına Yaklaşım: Eczacının Rolü

Birinci Basamak Tedavi Hizmetlerinde Baş Ağrılarına Yaklaşım: Eczacının Rolü Hacettepe Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Dergisi Cilt 33 / Sayı 1 / Ocak 2013 / ss. 75-104 Birinci Basamak Tedavi Hizmetlerinde Baş Ağrılarına Yaklaşım: Eczacının Rolü Received : 03.07.2012 Revised :

Detaylı

Migren Baş Ağrısında Tanı Ve Tedavi Yaklaşımları

Migren Baş Ağrısında Tanı Ve Tedavi Yaklaşımları Dicle Tıp Dergisi, 2008 DERLEME Cilt: 35, Sayı: 4, (281-286) Migren Baş Ağrısında Tanı Ve Tedavi Yaklaşımları Yavuz Yücel Nöroloji Uzmanı Dr., Özel Güneydoğu Tıp Merkezi Nöroloji Bölümü-D.BAKIR ÖZET Baş

Detaylı

Kronik bel ağrısı olan hastalara aile hekimliği yaklaşımı: Ne kadar etkili?

Kronik bel ağrısı olan hastalara aile hekimliği yaklaşımı: Ne kadar etkili? Türk Aile Hek Derg 2015;19 (2): 54-62 TAHUD 2015 Research Article doi: 10.15511/tahd.15.02054 Kronik bel ağrısı olan hastalara aile hekimliği yaklaşımı: Ne kadar etkili? Family medicine approach to the

Detaylı

Kesmek veya kesmemek: Valproatın elektrokonvülzif tedavi ile birlikte kullanımı

Kesmek veya kesmemek: Valproatın elektrokonvülzif tedavi ile birlikte kullanımı Eryılmaz ve ark. Araştırma / Original article XX Kesmek veya kesmemek: Valproatın elektrokonvülzif tedavi ile birlikte kullanımı Gül ERYILMAZ, 1 Işıl GÖĞCEGÖZ GÜL, 1 Gökben HIZLI SAYAR, 1 Cemal Onur NOYAN,

Detaylı

Gözden Geçirilmiş Schutte Duygusal Zekâ Ölçeğinin. Türkçe ye uyarlanması ve psikometrik özelliklerinin incelenmesi

Gözden Geçirilmiş Schutte Duygusal Zekâ Ölçeğinin. Türkçe ye uyarlanması ve psikometrik özelliklerinin incelenmesi Araştırmalar / Original Papers DOI: 10.5455/bcp.20110624015920 Gözden Geçirilmiş Schutte Duygusal Zekâ Ölçeğinin Türkçe ye Uyarlanması ve Psikometrik Özelliklerinin İncelenmesi Arkun Tatar 1, Serdar Tok

Detaylı

Bir asırdan daha uzun zaman önce ünlü Alman bilim. Kraepelin Bugün Yaşasaydı Dikotomi Varlığını Sürdürüyor Olur muydu? Derlemeler / Reviews

Bir asırdan daha uzun zaman önce ünlü Alman bilim. Kraepelin Bugün Yaşasaydı Dikotomi Varlığını Sürdürüyor Olur muydu? Derlemeler / Reviews Düşünen Adam Psikiyatri ve Nörolojik Bilimler Dergisi 2011;24:321-330 DOI: 10.5350/DAJPN2011240408 Kraepelin Bugün Yaşasaydı Dikotomi Varlığını Sürdürüyor Olur muydu? Derlemeler / Reviews Kürşat Altınbaş

Detaylı

İlk Epileptik Nöbetin Tanı ve Tedavisi: İtalyan Epilepsi Ligi Kılavuzu

İlk Epileptik Nöbetin Tanı ve Tedavisi: İtalyan Epilepsi Ligi Kılavuzu e-posta: beghi@marionegri.it - web: www.lice.it İlk Epileptik Nöbetin Tanı ve Tedavisi: İtalyan Epilepsi Ligi Kılavuzu Diagnosis and Treatment of the First Epileptic Seizure: Guidelines of the Italian

Detaylı

Sağlık Hizmetinin Alternatif Bir Sunum Şekli Olarak Evde Hasta Bakımı

Sağlık Hizmetinin Alternatif Bir Sunum Şekli Olarak Evde Hasta Bakımı İstanbul Tıp Derg - Istanbul Med J 2010;11(3):125-132 DERLEME - REVIEW Sağlık Hizmetinin Alternatif Bir Sunum Şekli Olarak Evde Hasta Bakımı In-Home Health Services as an Alternative Form of Presentation

Detaylı

İSTANBUL İLİNİN MALTEPE İLÇESİNDEKİ OKUL ÇOCUKLARINDA MİGREN VE GERİLİM TİPİ BAŞ AĞRISI PREVALANSI İLE KLİNİK ÖZELLİKLERİ

İSTANBUL İLİNİN MALTEPE İLÇESİNDEKİ OKUL ÇOCUKLARINDA MİGREN VE GERİLİM TİPİ BAŞ AĞRISI PREVALANSI İLE KLİNİK ÖZELLİKLERİ T.C. Sağlık Bakanlığı Dr. Lütfi Kırdar Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi Nöroloji Kliniği Klinik Şefi: Doç. Dr. Ülkü Türk Börü İSTANBUL İLİNİN MALTEPE İLÇESİNDEKİ OKUL ÇOCUKLARINDA MİGREN VE GERİLİM

Detaylı

UZUN YOL ARAÇ SÜRÜCÜLERİNDE MADDE KULLANIMI, MADDEYE ERİŞEBİLİRLİK VE MADDE TESTLERİNE BAKIŞ AÇISI

UZUN YOL ARAÇ SÜRÜCÜLERİNDE MADDE KULLANIMI, MADDEYE ERİŞEBİLİRLİK VE MADDE TESTLERİNE BAKIŞ AÇISI T.C. İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ ADLİ TIP ENSTİTÜSÜ SOSYAL BİLİMLER ANABİLİM DALI Danışman: Prof. Dr. M. Fatih YAVUZ UZUN YOL ARAÇ SÜRÜCÜLERİNDE MADDE KULLANIMI, MADDEYE ERİŞEBİLİRLİK VE MADDE TESTLERİNE BAKIŞ

Detaylı

DİĞER BAĞIMLILIKLAR. 1. Kumar bağımlılığı 2. Bilgisayar ve internet bağımlılığı 3. Seks bağımlılığı 4. Tutkulu bağlılıklar, aşk ve ilişki bağımlılığı

DİĞER BAĞIMLILIKLAR. 1. Kumar bağımlılığı 2. Bilgisayar ve internet bağımlılığı 3. Seks bağımlılığı 4. Tutkulu bağlılıklar, aşk ve ilişki bağımlılığı DİĞER BAĞIMLILIKLAR 1. Kumar bağımlılığı 2. Bilgisayar ve internet bağımlılığı 3. Seks bağımlılığı 4. Tutkulu bağlılıklar, aşk ve ilişki bağımlılığı SİGARA, ALKOL, UYUŞTURUCU VE DİĞER BAĞIMLILIKLAR 2 DİĞER

Detaylı

THE COMPARISON OF PENALTIES FOR CHILD SEXUAL ABUSE LAWS BETWEEN TURKEY AND OTHER COUNTRIES

THE COMPARISON OF PENALTIES FOR CHILD SEXUAL ABUSE LAWS BETWEEN TURKEY AND OTHER COUNTRIES ÇOCUKLARA YÖNELİK CİNSEL İSTİSMARIN YASAL BOYUTUNUN TÜRKİYE VE DİĞER ÜLKELER İLE KARŞILAŞTIRILMASI > Erdem Özkara 1 > İlker Tepe 2 > Uğur Kavaklı 1 > İsmail Özgür Can 1 > Veli Özer Özbek 2 1 Dokuz Eylül

Detaylı

Opiyat Bağımlılarında Diğer Maddelerin Kullanımı ve Sosyodemografik Özellikler ile İlişkisi

Opiyat Bağımlılarında Diğer Maddelerin Kullanımı ve Sosyodemografik Özellikler ile İlişkisi Araştırma / Research Article TAF Prev Med Bull 2013; 12(1):35-42 Opiyat Bağımlılarında Diğer Maddelerin Kullanımı ve Sosyodemografik Özellikler ile İlişkisi [Relationships between Using Other Substances

Detaylı

Otizm Tarama Projesi Sonuç Raporu

Otizm Tarama Projesi Sonuç Raporu Otizm Tarama Projesi Sonuç Raporu TC Sağlık Bakanlığı Tohum Otizm Vakfı Nisan, 2008 İstanbul ÖZ Bu projede; Adana, Bursa, Gaziantep, İzmir ve Kocaeli ndeki sağlık ocaklarına ve AÇSAP merkezlerine rutin

Detaylı

Zaman Algısı ve Psikiyatrik Bozukluklar Time Perception and Psychiatric Disorders

Zaman Algısı ve Psikiyatrik Bozukluklar Time Perception and Psychiatric Disorders Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar-Current Approaches in Psychiatry 2013; 5(3):355-377 doi:10.5455/cap.20130524 Zaman Algısı ve Psikiyatrik Bozukluklar Time Perception and Psychiatric Disorders Nil Banu Bahadırlı,

Detaylı

FARKLI ÖZ-ANLAYIŞ (SELF-COMPASSION) DÜZEYLERİNE SAHİP ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNDE DEPRESYON ANKSİYETE VE STRESİN DEĞERLENDİRİLMESİ

FARKLI ÖZ-ANLAYIŞ (SELF-COMPASSION) DÜZEYLERİNE SAHİP ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNDE DEPRESYON ANKSİYETE VE STRESİN DEĞERLENDİRİLMESİ T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ EĞİTİM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI EĞİTİMDE PSİKOLOJİK HİZMETLER BİLİM DALI FARKLI ÖZ-ANLAYIŞ (SELF-COMPASSION) DÜZEYLERİNE SAHİP ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNDE

Detaylı