ÇOK YILLI BÜTÇE VE ORTA VADELİ MALİ PLAN İZLEME KILAVUZU

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ÇOK YILLI BÜTÇE VE ORTA VADELİ MALİ PLAN İZLEME KILAVUZU"

Transkript

1 İSTANBULBİLGİÜNİVERSİTESİ STKEĞİTİMVEARAŞTIRMABİRİMİ *** STKÇalışmaları EğitimKitapları BütçeİzlemeDizisino2 ÇOKYILLIBÜTÇE VEORTAVADELİMALİPLAN İZLEMEKILAVUZU NurhanYentürk HAZİRAN2009 1

2 STKÇalışmaları EğitimKitaplarıBütçeİzlemeDizisi nehoşgeldiniz. Sivil Toplum Kuruluşlarının gerek yurtdışında gerek Türkiye de bütçeyi izleme konusunda yaptıkları çalışmaların, oluşturdukları ağların ve platformaların gittikçe yaygınlaştığını söyleyebiliriz. Bu konuda ortaya çıkan bilgi ve eğitim ihtiyacına cevap verebilme amacıyla bu konuda eğitim programları, eğitim kitaplarıveizlemeraporlarıüzerineçalışmayabaşladık.stkçalışmaları Eğitim Kitapları,BütçeİzlemeDizisialtındaçıkacakolanyayınlarınilkgrubutemelbütçe okuma yazma kapsamında değerlendirilebilecek olan iki eğitim kitabıdır: Temel Bütçe Okuma Yazma ve Çok Yıllı Bütçe İzleme. Bu iki temel bütçe okuma yazma eğitim kitabını tematik izleme eğitim kitapları/raporları izleyecektir. Tematik raporlarınamacıyöntemönermekveizlemeformatınıstk larasunmak,sonrada heryılyinestk larınkatılımıylabütçeleriizleyerekyayınlamaktır. Budizidenyayımlananeğitimkitaplarıveraporlar: 1)TemelBütçeOkumaYazmaKılavuzu 2)ÇokYıllıBütçeveOrtaVadeliMaliPlanİzlemeKılavuzu 3)SosyalKorumaHarcamalarınıİzlemeKılavuzu )AskeriveİçGüvenlikHarcamalarınıİzlemeKılavuzu Prof.Dr.NurhanYentürk İstanbulBilgiÜniversitesiSivilToplumKuruluşlarıEğitimveAraştırmaBirimiDirektörü STKÇalışmaları EğitimKitaplarıBütçeİzlemeDizisieditörü NurhanYentürk ÇokYıllıBütçeveOrtaVadeliMaliPlanİzlemeKılavuzu STKÇalışmaları EğitimKitaplarıBütçeİzlemeDizisino2 İstanbul,Haziran2009 İSTANBULBİLGİÜNİVERSİTESİSTKEĞİTİMVEARAŞTIRMABİRİMİ DolapdereKampüsü,KurtuluşDeresiCaddesiNo:47 Dolapdere34440Beyoğlu İstanbul Telefon: , , , Faks: e posta: Buraporahttp://stk.bilgi.edu.tr/stkButce.aspdenulaşılabilir. 2

3 ÖZET Türkiye de,2003yılındakabuledilenkamumaliyönetimivekontrolkanunuile çok yıllı bütçelemeye geçildi ve kamu idarelerinin 3 yıl için de gelir gider öngörülerini ve ödeneklerini içeren Orta Vadeli Mali Plan lar 2006 yılından itibaren yayınlanmayabaşlandı.çokyıllıbütçelemeyegeçişveortavadelimali Plan lar, sivil toplum kuruluşlarına (STK) da ilgilendikleri idarelerin bütçe ödenekleriniüçyıllıknasılplanladıklarınıgörebilme,izleyebilmevebuanlamda değişiklikler ve yeni projeler için öneriler oluşturma ve kamuoyu baskısı yaratabilmelerineolanaksağlamaktadır. Çok yıllı bütçelemenin, geleneksel planlama ve bütçe oluşturma sürecine göre önemli bir şeffaflık sağlanmış olsa da, Türkiye de planlama ve bütçe yapma geleneği, STK ları olduğu kadar, kısıtlı süreler ve yöntem nedeniyle parlamentonun denetimine de oldukça kapalı olduğunu söylemek yanlış olmaz. Öncelikle, OVMP ve ekleri idarelerin sadece ekonomik sınıflandırmaya göre planlananharcamalarınıvermektedir.halbukisosyalgüvenlik,sosyalhizmetler, sağlık, askeri harcamalar gibi tematik harcamaları izleyebilmek için idarelerin fonksiyonel sınınflandırmaya göre planlanan harcamalarının bilinmesi gerekmektedir. Bu da yeterli değildir. OVMP ve eklerinin, sivil toplumun, sivil toplum kuruluşularının (hatta karar alıcı ve parlamenterlerin) bütçeyi izleyebilmeleri için farklı bir çok idare tarafından gerçekleştirilen önemli harcama kalemlerini birarada görme ve etkinliğini tartışma olanağını vermesi gerekmektedir.sosyaldengeamacıylaengellilere,gençlere,çocuklara,kadınlara yönelik gerçekleşmiş ve planlanan harcamaların görülebilmesi uygulanan politikalarınetkinliğininvealternatiflerinintartışılabilmesiaçısındanönemlidir. Bueksiklikplanlamasürecininentemeleksikliğidir. Diğer yandan hizmeti veren idarelerin kendi bütçelerini oluşturma sürecine katkıda bulunabilme olasılıkları çok yıllı bütçelemenin temel amaçlarından biri olsa da çok iyi işlemediği söylenebilir. Çünkü OVMP da tek tek idarelerin ekonomiksınıflandırmayagöreplanlananharcamalarıincelendiğindeçokçarpıcı sonuçlarla karşılaşılmaktadır: İdareler bazında giderlere bakıldığında, arasında,kurumlarınsadece%25 inde±%4.5 iaşanharcama/gsyhoranı büyümesi (ya da azalması) öngörüldüğü anlaşılmaktadır. İdarelerin % 75 inde 3

4 arası harcamaların GSYH oranında bir değişim öngörülmemektedir yadabudeğişimçokdüşüktür(±%4.5 tenaz). Personel harcamalarındaki %5 bir azalış her idare için istisnasiz ve gerçekeçi olmayanbirşeklideplanlanmıştır.uygulamadaisemaliyebakanlığı ndagörünen YedekÖdenek inpersonelharcamalarıaltkalemiyıliçindekullandırılmaktadır. Cari transferlerde genel eğilim döneminde tüm idarelerde % 6 azalmayönündedir.50adetidareiçinden,buoranındışındacaritransferiolan8 adet idare bulunmaktadır dönemi için mal ve hizmet alımlarında genelkuralın%7artışolduğu(50içinde7idareistisna),sermayegiderlerinde genel kuralın % 10 artış oluduğu (50 idare içinde 14 idare istisna) görülmektedir.buolgular,gerekalttanüsteişleyengelenekselplanyapamama, gerek yapılan planı gerçekleştirememe geleneğinin OVMP ile birlikte de yıkılamadığınıgöstermektedir. İdareler bütçelerini planlarken bu sınırlar içinde kalmakta, önemli projeler ise idarelerinyapmakzorundaolduklarıstratejikplanlarındayeralmamakta,bütçe ödeneği olarak idare tarafından talep edilmemekte, ağırlıklı olarak merkezi şekilde siyasi otorite tarafından (çoğunlukla Başbakan) OVMP dan sonra bütçeleregirmektedir.bazıprojelerisestratejikplanlardayeralmasınarağmen bütçe sürecine yansıtılamamamaktadır. Bu inceleme, OVMP ların amaçlarına uygun olarak gerçekleştirilmediği ve ciddiye alınmadığı kanaatini uyandırmaktadır. 4

5 ÖNSÖZ İstanbul Bilgi Üniversitesi STK Eğitim ve Araştırma Birimi (Bilgi STK), 2003 yılından beri sürdürdüğü eğitimler süresince üretilen 12 eğitim modülünü kapsayanyazılıvegörselmalzemelerintümü2010yılınakadarstkçalışmaları Eğitim Kitapları Dizisi kapsamında yayınlamış oluyor. Bu yayınlarımızdan sonra, günümüzde STK larla ilgili ortaya çıkan önemli konularda eğitim ve yayınlar yapmaya devam ediyoruz. Bu konulardan bir tanesini öncelikli olarak vurgulamakisteriz:stk larıngerekyurtdışındagerektürkiye debütçeyiizleme konusunda yaptıkları çalışmaların, oluşturdukları ağların ve platformaların gittikçe yaygınlaştığını söyleyebiliriz. Bu konuda ortaya çıkan bilgi ve eğitim ihtiyacına cevap verebilme amacıyla eğitim programları, eğitim kitapları ve izleme kılavuzları ve raporları üzerine çalışmaya başladık. STK Çalışmaları Eğitim Kitapları, Bütçe İzleme Dizisi altında çıkan yayınların ilk grubu temel bütçeokumayazmaveizlemekapsamındadeğerlendirilebilecekolanikieğitim kılavuzudur.bunlardanbirincisitemelbütçeokumayazmaikincisiiseelinizde bulunan Çok Yıllı Bütçe ve Orta Vadeli Mali Plan İzleme Kılavuzu dur. Bu iki kılavuzu izleyecek olan diğer kılavuzlar sosyal koruma harcamaları, askeri harcamalar, çocuk ve gençliğe yönelik harcamalar gibi tematik konularda hazırlanmaktadır.elinizdebulunançokyıllıbütçeveortavadelimaliplanizleme Kılavuzu nunamacıise,kanunenheryılhaziranayındayayınlanmasıgerekenve idarelerinsonrakiüçyıliçinödenektavanlarınındolayısıylaharcamaplanlarının yer aldığı Orta Vadeli Mali Plan(OVMP) ın STK lar tarafından izlenebilmesi için bir kılavuz oluşturmak böylece STK ların ilgilendikleri idarelerin harcamalarını izleyebilmeleri, bu konuda savunuculuk faaliyetleri yapabilmeleri sürecine katkıdabulunmaktır. Aşağıda tartışılacağı gibi, STK ların bütçeyi izleyebilmeleri için OVMP lerde önemlikısıtlarmevcuttur.varolanhaliyleovmp lersadeceidarelertemelinde yapılan harcamaların ekonomik sınıflandırmaya göre izlenmesine olanak sağlamaktadır. BirçokSTK nınkatılımıileoluşmuşolansosyalbütçeplatformu nunçalışmaları bu kılavuzun üretilmesi için ilk teşvikleri oluşturdu. Ağustos 2008 tarihinde platform üyesi 15 kişi ile yaptığımız dönemi OVMP izleme eğitim 5

6 çalışmaları, konu üzerine önceden ve sınıfta birlikte düşünmemizi sağladı. Platform üyesi STK ve temsilcilerine, ilgi ve teşvikleri için teşekkür ederim. MaliyeBakanlığıStratejiGeliştirmeBaşkanıDoç.Dr.AhmetKesikgörüş,önerive birikimlerini bizimle paylaştı, çok teşekkür ederim. Özel teşekkürüm Bilgi STK nın akademik yılındaki Eğitim ve Sertifika Programı na katılan azimli STK temsilcilerine. Önemli eksiklikler ve sorunlar taşımakla birlikte, bu çalışmada oluşturulan yöntem ve izleme tabloları kullanılarak, OVMP ve ekleri heryıl,kanunenhaziranayınınortasındawebekonulduktansonra,idarelerinüç yıllıkharcamalarınınasılplanladıklarınıizlemekmümkünolacaktır. 6

7 GİRİŞ Türkiye de,2003yılındakabuledilenkamumaliyönetimivekontrolkanunuile Çok Yıllı Bütçeleme ye geçildi ve ilk olarak dönemi için uygulandı. ÇokYıllıBütçe,MerkeziYönetimkapsamındakiidarelerin3yıliçindegelirgider öngörülerini, ödenek tavanlarını içermekte ve idarelerin 3 yıl için yaptıkları harcama planlarını kapsamaktadır. Çok yıllı bütçelemeye geçiş, STK ara da ilgilendikleri idarelerin bütçe ödeneklerinin gelecek üç yıl için nasıl planladıklarını görebilme, izleyebilme ve bu anlamda değişiklikler ve yeni projeler için öneriler oluşturma ve kamu oyu baskısı yaratabilmelerine olanak sağlamaktadır. Türkiye de planlama ve bütçe yapma geleneği, sivil toplum kuruluşlarınınolduğukadar,kısıtlısürelerveyöntemnedeniyleparlamentonun denetiminedeoldukçakapalıdır. Çok yıllı bütçeleme ile geleneksel planlama ve bütçe oluşturma sürecine göre önemli bir şeffaflık sağlanmıştır. Kamu Mali yönetimi ve Kontrol Kanunu ile hesap verilebilirlik ve mali saydamlık konusunda ilk adım atılmış; idarelerin stratejik plan hazırlaması ve bütçelerinin stratejik planlara uyumluluğu ve performans esaslı bütçe hazırlanması konularında zorunluluğu getirilmiştir. Ancak, aşağıda tartışılacağı gibi, STK ların bütçeyi izleyebilmeleri için önemli kısıtlar hala mevcuttur. Bunların başında OVMP eklerinde idarelerin sadece ekonomik sınıflandırmaya dayalı ödenekleri verilmesi, fonksiyonel sınıflandırmaya dayalı ödeneklerinin verilmemesi gelmektedir. Diğer yandan harcamalarınfonksiyonelsınıflandırılmasıdayeterlideğildir.çünkütürkiye de çok yıllı bütçeleme süreci, sivil toplumun, sivil toplum kuruluşlarının bütçeyi izleyebilmeleriiçinanlamlıolanvefarklıbirçokidaretarafındangerçekleştirilen önemli harcama kalemlerini birarada görme ve etkinliğini tartışma olanağı vermemektedir. Özürlülere yönelik yardım harcamaları, çocuklara yönelik sosyal koruma, sağlık vb. harcamaları, gençlere yönelik güçlendirme, kültürel gelişme vb. harcamaları, kadınlara yönelik harcamaları, bölgesel eşitsizlikleri gidermeye yönelik harcamaları birarada görme olanağını vermemektedir. Bu konular ise Türkiye nin en temel sosyal sorunlarına işaret etmektedir. Bu harcamaların kendi içlerinde sınıflandırılmış olarak görülememesi, (dolayısıyla karar alıcılar, parlemento üyeleri ve sivil toplum tarafından da bilinememesi) 7

8 sorunlu alanlara yeterli kaynak ayrılıp ayrılmadığına, kaynakları kullanarak uygulanan politikanın etkili sonuçlar yaratıp yaratamadığına ve uygulanan politikalarınaltenatiflerininneolduğunayöneliksağlıklıbirsağlıklıbirtartışılma ortamı yaratamamaktadır. Bu anlamda planlama sosyal dengeyi geliştirme anlamındakientemelamacınıyerinegetirmektenacizdir. Bu kılavuzun amacı, tüm kısıtlarına rağmen, Türkiye de uygulanan çok yıllı bütçeleme sürecini bilinir, bu sürece STK ların müdahale noktalarının görünür olmasına katkıda bulunmak, STK ların Orta Vadeli Mali Plan da yer alan idarelerinharcamalarınınasılplanladıklarınıgörebilmelerinevebukonularda öneriler oluşturabilmelerine yardımcı olmak ve bütçe yapma sürecine katılabilmeleriiçinizlemeyöntemlerisunmaktır. Kılavuz iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde çok yıllı bütçeleme süreci algoritması çıkarılarak, Türkiye de çok yıllı bütçe yapma sürecine STK ların katılımınoktalarınınincelenmesiyeralmaktadır.ikincibölümovmp nınstk lar tarafından izlenebilmesi için bir kılavuz oluşturmak amacını taşımaktadır. Çalışmayöntemileilgiliayrıntılıaçıklamalariçereneklerilesonaermektedir. 8

9 BÖLÜMI. ORTAVADELİPROGRAMDANYILLIKBÜTÇENİN KANUNLAŞMASINA:TÜRKİYE DEBÜTÇEYAPMASÜRECİVE STK LARINKATILIMNOKTALARI 1.TÜRKİYE DEPLANLAMA 1.A.TÜRKİYE DEPLANLAMAVEKALKINMAPLANLARI Kalkınma planlarında ekonomik büyüme ve bunun yıllık artışını temel olarak kabul edip, diğer ekonomik büyüklükleri buna bağlı olarak üretilirler. Ancak kalkınma planları niceliksel hedefler kadar niteliksel reform ve kalkınma hedeflerini de belirler. Yatırımlar, sektörel öncelikler, tarım reformu, gelir dağılımı sorunları, bölgesel eşitsizlik gibi konular da kalkınma planlarının kapsamındayeralır.kamununeğitim,sağlık,sosyalhizmetlergibisosyalalanda yapacakları da planların ele aldıkları konular arasındadır. Türkiye nin sanayileşmesürecininbaşladığı1960 lıyıllardakamununüretimdeyükleneceği rol,özelsektördesermayebirikimiminsağlanabilmesiiçinverilecekteşviklerve uygulayacaklarıkorumaönlemleriplanlarınönemlibirparçasıdır. Türkiye nin 1963 yılından itibaren süren planlama serüveni incelendiğinde, planlarda yer alan büyüme hızı, dış borçlanma, yatırımlar, kamu açıkları gibi ekononomik büyüklüklerin 5 yıllık kalkınma planları boyunca planlanandan oldukça farklı seyir ettiği görülmektedir. Ayrıca, aşağıdaki 5 yıllık kalkınma planlarının kapsadığı yıllara bakınca bazı yıllar plansız kaldığımız! da anlaşılmaktadır. 9

10 Türkiye de1963yılıilebaşlayanplanlamasüreci2007yılında5yıllıkkalkınma planlarından 7 yıllık planlamaya geçiş ile değişime uğramıştır. Bu değişimde temelaktörabileuyumsüreciolmuştur. BİLGİKUTUSUI Türkiye ninkalkınmaplanlarıvetarihleri: 1.BeşYıllıkKalkınmaPlanı( ) 2.BeşYıllıkKalkınmaPlanı( ) 3.BeşYıllıkKalkınmaPlanı( ) 4.BeşYıllıkKalkınmaPlanı( ) 5.BeşYıllıkKalkınmaPlanı( ) 6.BeşYılllıkKalkınmaPlanı( ) 7.BeşYıllıkKalkınmaPlanı( ) 8.BeşYıllıkKalkınmaPlanı( ) 9.KalkınmaPlanı( ) Planlarahttp://ekutup.dpt.gov.tr/plan/plan.aspadresindenulaşılabilir. 1.B.ÖZELİHTİSASKOMİSYONURAPORLARI Kalkınmaplanları,konuileilgiliakademisyen,özelsektörtemsilcileri,ticaretve sanayi odalarının temsicileri, meslek odalarının temsilcileri, sendikalar, ilgili kamu kurumlarının temsilcileri, sivil toplum kuruluşlarının temsilcilerinden oluşan bir grup tarafından hazırlanmakta ve planlara temel oluşturmak üzere hazırlananbirraporniteliğinitaşımaktadırlar. Bu raporların önemli kısmına online ulaşılabilmektedir. Raporların çoğunluğu alanlarıileilgiliönemlisoruntespitleriyapan,dünyadakigelişmelereyerveren, öngörülerde bulunan belgeler niteliğini taşımaktadır. Vurgulanan noktaların planlarda yer alma olasılıkları kısıtlı olsa da önemli bilgiler içeren dokümanlar niteliğindedirler. Özel İhtisas Komisyonu Raporları kalkınma planlarının başlangıcından itibaren üretilmektedir. Ancak elektronik olarak VII. Kalkınma Planı ndan itibaren 10

11 vardır. Diğerlerine üniversite ve DPT kütüphanesinden ulaşılabilmektedir. Bu raporlar bu anlamda ilgilendiğini konu ile ilgili önemli bir tarihsel gelişimin incelenebileceğibelgelerniteliğinidetaşımaktadır. BiLGiKUTUSUII 9.KalkınmaPlanı,ÖzelİhtisasKomisyonlarıRaporları ndanseçilmişbaşlıklar: AdaletHizmetleriveGüvenlik İşgücüPiyasası KamuHarcamaveKontrolSisitemlerininİyileştirilmesi KamudaİyiYönetişim KırsalAlandaİşbirliğiveÖrgütlenme BölgeselGelişme Çevre Kültür ÇocukveGençlik Eğitim(OkulÖncesi,İlkveOrtaÖğretim) Sağlık SosyalGüvenlik GelirDağılımıveYoksulluklaMücadele ToprakveSuKaynaklarınınKullanımıveYönetimi İlGelişmeStratejilerivePolitikaları ÖzelİhtisaskomisyonuRaporlarınahttp://ekutup.dpt.gov.tr/oik/plan9.asp adresindenulaşılabilir. 1.C.YILLIKPROGRAMLAR Yıllık programlar, ileride incenelecek olan Orta Vadeli Program(OVP) larda yer alanmevcutdurumanalizininyanısıra,biryıllıkdönemiçinhedefveönlemleri içeren bir dokümandır. Bütçe ve politika anlamında STK ların ilgilenebileceği bir çok bilgi ve veriyi barındırır. Kamu bütçesi ile ilgili açık ve borç bilgileri, mahalli idarelerin, sosyal güvenlik kuruluşlarının, fonların, İşsizlik Sigortası 11

12 Fonu nun gelir ve giderlerini 3 4 yıl öncesi gerçekleşmiş verilerini ve ilgili yılın tahminin verir. Sosyal güvenlik, sağlık, sosyal hizmetler, gelir dağılımı, eğitim, bölgeselgelişme,adaletsistemi,güvenlikhizmetlerigibikonulardauygulanması kararlaştırılanpolitikalarburadadetaylıolarakyeralır. BİLGİKUTUSUIII dönemiyıllıkprogramlara 1.D.GENELEKONOMİKHEDEFLERVEYATIRIMLARveYATIRIMPROGRAMI 2005 yılından itibaren yıllık olarak yayınlanan bu yayınlar da SHÇEK, Sosyal Güvenlik Kurumları, İşkur, Gap İdaresi, Özürlüler İdaresi, sağlık kurumları, üniversiteler gibi idarelere göre yıllık yatırım hedefleri; ve tarım, eğitim, ulaştırmagibisektörleregöreyatırımhedefleriayrıntılıolarakyeralmaktadır. BİLGİKUTUSUIV YıllıkYatırımProgramlarına adresindenulaşılabilmektedir. 12

13 2.ÇOKYILLIBÜTÇELEME 2.A.AMAÇLAR Türkiye de,2003yılındakabuledilenkamumaliyönetimivekontrolkanunuile çok yıllı bütçelemeye geçildi. Çok yıllı bütçe, ilgili yıl dışında izleyen 3 yıl için gelir gider tahminlerini içerir. Türkiye de bu uygulama ilk önce yıllarında oldu. Daha önceki yıllarda, 5 yıllık kalkınma planı temel ekonomik büyüklükler(büyümehızı,kamuaçığıgibi)yeralır,bubüyüklüklerebağlıolarak yıllıkbütçeleroluşturulurdu.dolayısıylakamuidarelerininbütçeödenekleribir tekilgiliyıliçinkanunlaştıktansonrabilinebilirdi.yenikanunlaidarelerüçyıllık bütçelerinihazırlamaküzereçalışıyorlar.çokyıllıbütçelemeyegeçiş,stk arada ilgilendikleri alan (sosyal harcamalar vb) ya da ilgilendikleri idarelerin (MEB, MSB vb.) bütçe ödeneklerinin üç yıllık nasıl planladıklarını görebilme, izleyebilme ve bu anlamda değişiklikler ve yeni projeler için öneriler oluşturmalarınaolanaksağlamaktadır. Çok yıllı bütçeleme öncesi yapılan planlamalarda bütçeleme açısından yaşanan sorunları sıralamak gerekirse planlamayı yapan ve strateji oluşturan idarelerle uygulamayıyapanidarelerintümüyleayrıolması,politikabelgelerinepolitikayı uygulamakla sorumlu olan idarelerin katkılarının olmaması sayılabilir. Makro ekonomik büyüklükleri belirleyen, kalkınma planlarına, sektörel ve bölgesel planlara tabii ki ihtiyaç vardır. Seçilmiş siyasilerin programları ve projelerinin bütçeyaparkenbelirleyiciolmasıdemokratikbirdurumdur.ancaktürkiye deki planlama geleneği yapılan planlara uyulmamasının normal kabul edildiği bir geleneği doğurmuştur. Planlama ve bütçe yapma geleneği, sivil toplum kuruluşlarınıolduğukadar,kısıtlısürelerveyöntemnedeniyleparlamentonun denetimine de oldukça kapalıdır. Bu ise en demokratik kabul edilecek olan şeffalık,hesapverebilmeveseçilmişsiyasileriniuygulamalarınıkamusalalanda tartışarakgeliştirmeanlayışınıdadışlamaktadır. Türkiye deplanlarıyapanveuygulayanidereleritümüylebirbirindenkopuktur. Uygulayan idarelerin idarenin hizmet alanı üzerinde düşünmesi, önerilerde bulunması ve katılımını teşvik edecek olanak sağlayacak bir şüreç yoktur. Hizmeti verecek olan idarelerin insane kaynağının verilen hizmet üzerinde hiç düşünmemiş olması, ödeneği kullanmanın (tüketmenin) temel amaç haline 13

14 gelmesine, kamu kaynağının etkin kullanılamamasına, sonuçların değerlendirilememesinedenedenolmaktadır. 2003tarihindeyapılanreformunamacıözetle 1 : Devlet yapısında saydamlık, hesap verebilirlik ve iyi yönetişim ilkelerinin oluşturulabilmesi,vaatleriniyerinegetirebilmasiveistenilenhizmetlerietkinbir şekildeverebilmesi,kalitelibeşerisermayeninöneminiönplanaçıkarılabilmesi, kaynaklarınstratejiköncelikleregöretahsisivekullanılması,orta/uzunvadelive amaçlara dayalı kamu yönetimi anlayışının geliştirilmesi, politika oluşturma kapasitesinin güçlendirilmesi ve politikaların maliyetlendirilmesi, yönetim kültürünün katılımcılığı ön plana çıkaran, sonuçları önemsiyen, kamu hizmetlerininyararlanıcılarıntaleplerineduyarlıvesaydamolması dır. Yeni kanun, idarelere stratejik planlarını yapma ve performans esaslı bütçe yapma ve iç kontrol süreçleri uygulama zorunluluğu getirerek bu sorunları çözme amacıyla yapılmıştır. Ancak sorunları tümüyle çözebildiği söylenemez, aşağıda yeni kanundaki süreci inceledikten sonra eksik kalan yönleri ve uygulamadaortayaçıkansorunlarıvurgulayacağız. 2.B.ÇOKYILLIBÜTÇELEMESÜRECİ Bu bölümde Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlü ğü (BÜMKO) konu ile ilgili yayınlarının izleyerek çok yıllı bütçeleme sürecinin bir algoritmasını çıkardık (Çizim 1). 2 Bu algoritma, çizimin çıktı/ girdi sütunundan izlenebilir. Algoritma sütununsolundayeralanbilgilerçokyıllıbütçeoluşturmasürecininadımlarını, bu adımların sürelerini ve hangi idarelerin adımı yerine getirmekten sorumlu olduğunu göstermektedir. Algoritmanın sağ tarafında ise her adımda üretilen çıktının içeriğinin neler olduğunu, STK ların hangi aşamada müdahil olabileceklerini ve adımın tamamlanmasında yetkili olan, onaylayan kişi ya da kurumubulabilirsiniz. 1 Kesik, A. Bütçe Uygulama Aşamasında Parlamento nun İzleme ve Denetim Fonksiyonu, Bütçe SürecindeParlamento nundeğişenrolü,uluslararasısempozyum,8ekim2008,afyonkarahisar. 2 Bubölümiçin,BÜMKObütçehazırlamasürecivebütçehazırlamarehberidokümanlarından yararlanılmıştır. 03AAAB91E0915 Ayrıcabkz.Mutluer,K.Öner,E.veKesik,A.(2007)KamuMaliyesi,İstanbulBilgiÜniversitesi Yayınları,İstanbul 14

15 ÖZET:ÇOKYILLIBÜTÇELEMESÜRECİ: AŞAMA:HAZIRLIK ADIM1:ORTAVADELİPROGRAMHAZIRLANMASI, ADIM2:ORTAVADELİMALİPLANHAZIRLANMASI, ADIM3:YATIRIMPROGRAMIHAZIRLAMAREHBERİNİNYAYINLANMASI, ADIM4:BÜTÇEHAZIRLAMAREHBERİNİNYAYINLANMASI, ADIM5:KAMUİDARELERİNİNSTRATEJİKPLANLARINI,BÜTÇE TEKLİFLERİNİVEYATIRIMTEKLİFLERİNİHAZIRLAMASI, AŞAMA:GÖRÜŞME ADIM6:ÖDENEKTEKLİFLERİGÖRÜŞMELERİNİNYAPILMASI, ADIM7:YATIRIMBÜYÜKLÜLÜKLERİKOORDİNASYONTOPLANTISININ YAPILMASI, ADIM8:YÜKSEKPLANLAMAKURULUTOPLANTISININYAPILMASI, AŞAMA:SONHAZIRLIK ADIM9:BÜTÇEKANUNMETNİNİNHAZIRLANMASI, ADIM10:BÜTÇETEKLİFLERİNESONŞEKLİNİNVERİLMESİ, ADIM11:BÜTÇEKANUNTASARISINASONŞEKLİNİNVERİLMESİ, AŞAMA:KANUNLAŞMA ADIM12:BÜTÇEKANUNTASARISININTBMM yesevki, ADIM13:PLANBÜTÇEKOMİSYONUGÖRÜŞÜLMESİ, ADIM14:TBMMGENELKURULUNDAGÖRÜŞÜLMESİ, ADIM15:BÜTÇEKANUNTASARISININONAYLANIPBÜTÇEKANUNUN RESMİGAZETEDEYAYINLANMASI. 15

16 ADIM1:ORTAVADELİPROGRAM(OVP)HAZIRLANMASI 5018 sayılı Kanunun 16 ncı maddesi uyarınca, çok yıllı bütçe hazırlık süreci Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) tarafından Mayıs ayının sonuna kadar hazırlanan makro politikaları, ilkeleri, hedef ve gösterge niteliğindeki temel ekonomik büyüklükleri de kapsayacak şekilde OVP yi Bakanlar Kurulu nun kabuletmesiylebaşlamaktadır. OrtaVadeliProgram,bütçesürecinibaşlatarakstratejikamaçlartemelindekamu politikaları ve uygulamalarını şekillendirecek ve kaynak tahsisini bu çerçevede yönlendirir. İdareler bütçelerini hazırlarken, idari ve yasal düzenlemelerin gerçekleştirilirken,ovp ninamaçveöncelikleriesasalırlar. BİLGİKUTUSUV Türkiye ninortavadeliprogramları(ovp)vetarihleri: OrtaVadeliProgram( ) OrtaVadeliProgram( ) OrtaVadeliProgram( ) OrtaVadeliProgram( ) Programlara B2EF7E1FDD3C59C5BB9Eadresindenulaşılabilir. ADIM2:ORTAVADELİMALİPLAN(OVMP)HAZIRLANMASI Bütçe hazırlık sürecinde yer alan ikinci doküman Orta Vadeli Mali Plan dır (OVMP).5018sayılıKanunagöreOrtaVadeliMaliPlan,OrtaVadeliProgramile uyumlu olmak üzere, gelecek üç yıla ilişkin toplam gelir ve gider tahminleri ile birlikte hedef açık ve borçlanma durumu ile kamu idarelerinin ödenek teklif tavanlarını içeren bir belgedir. Maliye Bakanlığı tarafından hazırlanan Orta Vadeli Mali Plan, Haziran ayının onbeşine kadar Yüksek Planlama Kurulu tarafından karara bağlanarak Resmi Gazete de yayımlanmaktadır. 15 Haziran tarihindeyayınlanmasıgerekenbubelgeninyayınlanması2008yılındatemmuz ayının ortasını bulmuştur 3. OVMP, STK ların bütçe izlemesinde önemli dokümanlardan birisini oluşturur. Ancak bu doküman ve eklerinde idarelerin ödenek tavanları sadece ekonomik sınıflandırmaya göre verilmektedir. O yılındaAğustossonuitibariylahalayayınlanmamıştır. 17

17 nedenle kısıtlı bir izleme yapılabilmektedir. Özellikle sosyal yardım, sosyal güvenlik harcamalarının izlenebilmesi için idarelerin en azından fonksiyonel temeldeyapılmışolantekliftavanlarınaihtiyaçbulunmaktadır. 4 BİLGİKUTUSUVI YüksekPlanlamaKurulu(YPK): YüksekPlanlamaKurulu,Başbakan ın başkanlığında,başbakan ınbelirleyeceğisayıdabakanlariledevletplanlama TeşkilatıMüsteşarı ndanoluşur.başbakan ınbulunmadığıtoplantılarabaşbakan tarafındanbelirlenendevletbakanlarındanbiribaşkanlıkeder. Kurulun görüşeceğikonularınmahiyetveözelliğiningerektirdiğidurumlarda,kurula Başkantarafındandiğerbakanlarvekamugörevlilerideçağrılabilir. Kurulun sekreteryahizmetleridevletplanlamateşkilatı(dpt)tarafındanyürütülür. OVMP, OVP de belirlenen temel amaç ve politikaların hayata geçirilmesine yönelik olarak hazırlanan, Merkezi Yönetim bütçe büyüklüklerini ve idarelerin ödenektekliftavanlarınıbelirleyenbirbelgeniteliğindedir.genelveözelbütçe kapsamındakiidareler,buikibelgeilebelirlenensınırlariçindekendikurumsal önceliklerinisaptayarakbütçelerinihazırlarlar. BİLGİKUTUSUVII OrtaVadeliMaliPlanlarveTarihleri: OrtaVadeliMaliPlan( ) OrtaVadeliMaliPlanEkleri( ) OrtaVadeliMaliPlan( ) OrtaVadeliMaliPlanEkleri( ) OrtaVadeliMaliPlan( ) OrtaVadeliMaliPlanEkleri( ) OrtaVadeliMaliPlan( ) OrtaVadeliMaliPlanEkleri( ) OVMP lara B2EF592DC0A84F0F0B22adresindenulaşılabilir. 4 Ekonomikvefonksiyonelsınıflandırmatanımvedüzeyleriiçinbkz.TemelBütçeOkumaYazma, vesosyal Koruma Harcamalarını İzleme Kılavuzu, STK Çalışmaları Eğitim Kitapları, Bütçe İzlemeDizisino1veno3http://stk.bilgi.edu.tr/stkButce.asp 18

18 ADIM3:YATIRIMPROGRAMIHAZIRLAMAREHBERİNİNYAYINLANMASI OVP ve OVMP yayınlandıktan sonra kamu idarelerinin bütçe tekliflerini ve yatırımprogramınıhazırlamasüreciniyönlendirmeküzere,yatırımgenelgesive eki Yatırım Programı Hazırlama Rehberi (YPHR) Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) tarafından hazırlanarak Haziran ayının sonuna kadar Resmi Gazete de yayımlanır. ADIM4:BÜTÇEHAZIRLAMAREHBERİNİNYAYINLANMASI OVP ve OVMP de yayınlandıktan sonra kamu idarelerinin bütçe tekliflerini hazırlama sürecini yönlendirmek üzere, Bütçe Çağrısı ve eki Bütçe Hazırlama Rehberi (BHR) ise Maliye Bakanlığı nca Haziran ayının sonuna kadar Resmi Gazete deyayımlanır. ADIM5:KAMUİDARELERİNİNSTRATEJİKPLANLARINI,BÜTÇETEKLİFLERİNİ VEYATIRIMTEKLİFLERİNİHAZIRLAMASI İdarelergelirvegidertekliflerininhazırlanmasındaOVPveOVMP debelirlenen temel büyüklükler ile ilke ve esaslar, kalkınma planı ve yıllık program öncelikleri, idarenin stratejik planları (Bilgi Kutusu VIII) çerçevesinde belirlenmişödenektavanları,idareninperformanshedefleridikkatealınır. KamuidareleristratejikplanlarıileBütçeHazırlamaRehberi(BHR) ndeyeralan esaslar çerçevesinde, bütçe gelir ve gider tekliflerini gerekçeli olarak hazırlar TemmuzayısonunakadarMaliyeBakanlığı nagönderirler. Kamu idarelerinin yatırım teklifleri, değerlendirilmek üzere aynı süre içinde DevletPlanlamaTeşkilatıMüsteşarlığı naverilir. İdarelerin bütçe ödenek teklifleri ve yatırım teklifleri elektronik olarak hazırlanmasına rağmen (Bilgi Kutusu IX) STK lar tarafından izlenebilen dokümanlar değildirler. Ancak TBMM ye sevk edilmeden önce parlamentoda dağıtılmaküzereyayınlanıyorlarveancakotarihteyayınolarakyadafotokopi olarak elde etmek mümkün oluyor. Bu nedenle OVMP da yer alan ödenek tekliflerinin idarelerce nasıl değiştirilmek istendiği, buna DPT, MB, Hazine ve BakanlarKurulu nunnasılmüdaheleettiğişeffafolarakgörülmemektedir. 19

19 BİLGİKUTUSUVIII StratejikPlanHazırlamaZorunluluğu: Kamu idarelerine, orta ve uzun vadeli amaçlarını, temel ilke ve politikalarını, hedef ve önceliklerini, performans ölçütlerini, bunlara ulaşmak için izlenecek yöntemler ile kaynak dağılımlarını içeren stratejik plan hazırlama zorunlululğu getirilmiştir. Kamu idareleri hazırladıkları stratejik planları değerlendirilmek üzere DPT ye gönderirler. DPT stratejik planları çeşitli açılardan değerlendirir. Bunlar: a) Kalkınma planı, orta vadeli program ve faaliyet alanı ile ilgili diğer ulusal, bölgeselvesektörelplanveprogramlarauygunluk, b) Yönetmelikte, Kılavuzda ve stratejik planlamaya ilişkin diğer rehberlerde belirtilenusulveesaslarauygunluk, c) Stratejik planda yer alan misyon, vizyon, amaç ve hedeflerin birbirleri ile bağlantılarıvekavramsaltutarlılık, ç)diğeridarelerinstratejikplanlarıileuyumvetutarlılık Yerine getirmekle yükümlü oldukları hizmetlerin hassasiyeti nedeniyle Millî Savunma Bakanlığı, Dışişleri Bakanlığı, Millî Güvenlik Kurulu Genel Sekreterliği, Millî İstihbarat Teşkilatı Müsteşarlığı, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil GüvenlikKomutanlığı nınstratejikplanhazırlamasızorunludeğildir. Webtenulaşılabilençeşitlistratejikplanlar: MaliyeBakanlığı StratejikPlanı SavunmaSanayiiMüsteşarlığı StratejikPlanı KadınınStatüsüGenelMüdürlüğü StratejikPlanı AileveSosyalAraştırmalarGenelMüdürlüğü StratejikPlanı ÖzürlülerİdaresiBaşkanlığı StratejikPlanı EmniyetGenelMüdürlüğü StratejikPlanı ÇalışmaveSosyalGüvenlikBakanlığı StratejikPlanı ÖzelÇevreKorumaKurumuBaşkanlığı StratejikPlanı İstanbulBüyükşehirBelediyesi StratejikPlanı İstanbulŞişliBelediyesi StratejikPlanı İstanbulEyüpBelediyesi StratejikPlanı Stratejikplanlarahttp://www.sp.gov.tr/default.aspadresinden ulaşılabilmektedir. 20

20 ADIM6:ÖDENEKTEKLİFLERİGÖRÜŞMELERİNİNYAPILMASI BütçeveMaliKontrolGenelMüdürlüğü(BÜMKO)veidarelerarasındaidarelerin tekliflerinin Bütçe Hazırlama Rehberi (BHR) uygunluk ve taleplerin yasal ve ekonomikdayanaklarıkonusundagörüşmelereylülsonunakadaryapılır. ADIM7:YATIRIMBÜYÜKLÜLÜKLERİKOORDİNASYONTOPLANTISI Devlet Planlama Teşkilatı, Maliye Bakanlığı, Hazine Müsteşarlığı nın katılımıyla yatırım öncelikleri ve yatırım planları dikkate alınarak idarelerin yatırım tekliflerieylülsonunakadarincelenir. ADIM8:YÜKSEKPLANLAMAKURULUTOPLANTISI Toplantı Ekim ayının ilk haftasında gerçekleşir. Siyasi otoritenin TBMM öncesi son ve esas müdahalesi burada olur. İdarelerin ödenek cetvellerine yeni projelerlebağlantılıödeneklereklenmesiburadagerçekleşir. 5 Kanuntasarısına datbmmöncesisonşeklinibutoplantıdaalır. ADIM9:BÜTÇEKANUNTASARISIÇALIŞMAMETNİ Temmuz ayının başından itibaren 15 Ekimde sonlandırılmak üzere BÜMKO BütçeKanuntasarısınınmetninikalemealmayabaşlar. ADIM10:BÜTÇETEKLİFLERİNİNSONŞEKLİ Kamu idarelerine ait bütçe tekliflerine son şeklinin verilmesi Bütçe ve Mali KontrolGenelMüdürlüğü,DevletPlanlamaTeşkilatıtarafındangerçekleştirilir ADIM11:BÜTÇEKANUNTASARISININSONŞEKLİ 15Ekimtarihindebütçekanuntasarısınasonşekliverilirveonaylanmaküzere BakanlarKurulu nagönderilir. OVMP, YPHR, BHR nin yayınlanması ile bütçe kanun tasarısına son şeklinin verilmesi ve TBMM ye sevki arasında geçen 3,5 aylık (1 Temmuz 17 Ekim) 5 Ek2 deinceleyeceğimizgibi,önemlibirçokprojeidarelerinstratejikplanlarındaveovmp eklerindekibütçetekliflerindeyeralmazkentbmm yesevkindenöncebuaşamadaeklemeler yapılmaktadır. 21

21 süreç STK lar için şeffaf değildir. Bu süre içerisinde idarelerin bütçe ödenek tavanlarında önemli değişiklikler yapılmaktadır. Bu değişikliklerin (TBMM de yapılanlardadahilolmaküzere)ovmp larıneklerindeyeralanidarelerinbütçe ödenektavanlarıilebütçekanunueklerindeyeralanidarelerinödenektavanları karşılaştırılıncadagörülmektedir(ek2).nihaihalinialanidarelerinödenekleri ileidarelerinstratejikplanlarıarasındakibağlantıdazayıftır. BİLGİKUTUSUIX BütçeYönetimBilgiSistemiveOtomasyonluMuhasebeSistemi 2003 yılından beri kullanılan Bütçe Yönetim Bilgi Sistemi ile idareler bütçe tekliflerini elektronik ortamda girmekte ve Maliye Bakanlığı, Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü (BÜMKO) ne yollamaktadırlar. Temmuz ayının sonunda gönderilen bu elektronik ortamdaki idarelerin bütçe tekliflerine web üzerindenulaşılamamaktavetalepüzerineverilmemektedir. ADIM12:BÜTÇEKANUNTASARISININTBMM YESEVKİ Bütçe Kanun tasarısı Ekim arasında Bakanlar Kurulu nda görüşüldükten sonratbmm yesevkedilir. ADIM13:PLANBÜTÇEKOMİSYONUNDAGÖRÜŞÜLMESİ TBMM, Plan ve Bütçe Komisyonu nda görüşmeler başlar. Komisyon toplantılarında idarelerin bütçe ödenekleri teker teker incelenir. Komisyon üyeleriönergeveripkabuledilmesihalindedeğişiklikyapmahakkınasahiptirler. YapılandeğişikliklerveekleriMeclisBaşkanlığı nagönderilir. Bütçe kanun tasarısının Plan ve Bütçe Komisyonu nda görüşülmesi, en çok 55 gün içinde tamamlanıp karara bağlanması gerekir. Her STK ve yurttaşın yazılı görüşbildirmehakkıvar.ortakyazılıgörüşlerinvesürekliyapılanizlemelerin etkili olma olasılığı daha yüksek olduğu söylenebilir. 6 Ancak komisyona idarelerin bütçelerinin izlenmesi için ayrılan süre 1 aydır ve bu süre çok kısıtlıdır.ayrıntılıbirincelemeiçinuluslararasıdeneyimlerenazüçayıngerekli 6 STK larınkanunyapmasürecinekatılımlarınınyöntemleriiçinbkz.savunuculukvepolitikaları Etkileme,STKEğitimKitaplarıDizisi(yayınlanmaküzere,2010),İstanbulBilgiÜniversitesi Yayınları,İstanbul. 22

22 olduğunugöstermektedir. 7 Komisyonunayrıntılıincelemeyaptığınınsöylenmesi mümkün değildir. Bu açıdan alt komisyonların kurulması ya da analiz birimlerininoluşturulmasıgibiönlemlerhalihazırdatartışılmaktadır. ADIM14:TBMMGENELKURULUNDAGÖRÜŞÜLMESİ Bütçenin tümü üzerinde yapılan görüşmeler, kanun metninin maddeleri ve idereleringelirvegidercetvelleriningörüşülmesiveoylanmasısürecibaşlar. TBMM üyeleri bütçenin tümü ve idarelerin bütçeleri hakkında düşüncelerini görüşmelersırasındaaçıklarlar.kanunkomisyondagörüşülürkenplanvebütçe Komisyonu ncabütçekalemlerindegelirartırıcıyadaazaltıcıteklifleryapılabilir ancaktbmmdiğerüyeleributürtekliflerdebulunamaz. Görüşme Aralık arası sınırlıdır. Uygulamada görüşmeler bir haftada tamamlanmaktadır. Evet oyları hayır oyarından daha yüksek olursa bütçe tasarısıkabuledilmişolur,aksitakdirdereddedilmişolur. ADIM 15: BÜTÇE KANUN TASARISININ ONAYLANIP BÜTÇE KANUNUN RESMİGAZETEDEYAYINLANMASI Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu Resmi Gazetede yayınlanarak 1 Ocak ta yürürlüğegirer.cumhurbaşkanı nınvetohakkıyoktur. YıllıkBütçeKanunu nuneklerindeidarelerinfonksiyonelsınıflandırmayadayalı ödenekleri de yer almaktadır. Bu ekler Ocak ayının ilk Haftasında BÜMKO web sitesine konulmaktadır (http://www.bumko.gov.tr/tr/belgegoster.aspx? F6E10F CFF7A CFB32E14E35FDD7960B0895). Bu ekler STK lara sosyal koruma, eğitim, sağlık, askeri harcamalar gibi bir çok alanda içinde bulunulan yıldan sonraki iki yıl için izleme yapılması olanağını sağlamaktadır. 7 Kesik,A.BütçeUygulamaAşamasındaParlamentonunİzlemeveDenetimFonksiyonu,Bütçe SürecindeParlamentonunDeğişenRolü,Uluslararasısempozyum,8Ekim2008,Afyonkarahisar. 23

23 BİLGİKUTUSUX BütçeKanunTasarısı naeklenmesigerekendokümanlar(bümko): MerkeziYönetimbütçekanuntasarısına(TürkiyeBüyükMilletMeclisinde görüşülmesisırasındadikkatealınmaküzere); OrtaVadeliMaliPlanıdaiçerenbütçegerekçesi, Yıllıkekonomikrapor, Vergimuafiyeti,istisnasıveindirimleriilebenzeriuygulamalarnedeniyle vazgeçilenkamugelirlericetveli, Kamuborçyönetimiraporu, Genelyönetimkapsamındakikamuidarelerininsonikiyılaaitbütçe gerçekleşmeleriileizleyenikiyılaaitgelirvegidertahminleri, Mahalliidarelervesosyalgüvenlikkurumlarınınbütçetahminleri, MerkeziYönetimkapsamındaolmayıp,MerkeziYönetimbütçesindenyardım alankamuidareleriilediğerkurumvekuruluşlarınlistesieklenir. BİLGİKUTUSUXI STK larizlemeyihangiadımdayapacaklar? Üçaşamadaizlemeyapılabilir(Bkz.Çizim1). 1)ORTAVADELİMALİPLAN:Haziransonundayayınlanıyor.Yayınlandığıyıldan sonrakiüçyıliçinidarelerinekonomiksınıflandırmayagöreödenekplanlarını kapsıyor 2)PLANVEBÜTÇEKOMİSYONUGÖRÜŞMELERİ:17Ekim 10Aralıkarası yapılıyor. 3)BÜTÇEKANUNU:1OcaktaResmiGazete deyayınlanıyor.yayınlandığıyılın kesinleşmişödeneklerinivesonrakiikiyılınplanlananödeneklerini,tüm idareleriçinekonomikvefonksiyonelsınıflandırmayagörekapsıyor. 24

24 BÖLÜM2: ORTAVADELİMALİPLANINİZLENMESİİÇİNBİRKILAVUZ: OVMPÖRNEĞİ 1.YÖNTEM OVMP lerüçyıliçingenelveözelbütçeliidarelerinvedüzenleyicivedenetleyici kurumların ödeneklerini gösteriyor. Daha once belirtildiği gibi, bu ödenekleri sadece ekonomik sınıflandırmaya göre görmek mümkün. Bunun anlamı ilişikte listesini göreceğiniz tüm kamu idarelerin harcamlarının üç yıl için personel ve sosal güvenlik harcamaları, mal ve hizmet alımı, cari harcamalar, sermaye harcamaları gibi ekonomik sınıflandırma temelinde izleme şansımızın olduğudur. 8 OVMPincelemesiniüçaşamalıyapacağız: 1)MerkeziYönetimbütçesinintoplamharcamalarındanasılbirartışyadaazalış bekleniyor? Bu artış ve azalış ekonomik sınıflandırma kalemlerin göre nasıl planlanmış?2)tektekgenelbütçeliidarelerintoplamharcamalarındanasılbir artışyadaazalışöngörülmüş?3)tektekgenelbütçeliidarelerinharcamalarının ayrıayrıekonomiksınıflandırmayagöredağılımlarınasılplanlanmış? Kanunen Haziran ayının ortasında yayınlanması gereken OVMP eklerinde tüm genel ve özel bütçe kapsamındaki idarelerin üç yıl için ödenek teklif tavanları yer almaktadır. Bunlar önümüzdeki üç yıl için ilgili idarelerin planlanan harcamalarını göstermektedir. Iki nedenle TL cinsinden verilen planlanan harcamaları izleyerek yorum yapmak doğru değildir. Bunlardan birincisi, TL 8 OVMP larda idarelerin ödenekleri fonksiyonel sınıflandırmaya göre verilmemektedir. Bu iki sınıflandırmanın kapsamı için bkz. Bkz. Temel Bütçe Okuma Yazma, STK Çalışmaları Eğitim Kitapları,BütçeİzlemeDizisino1,http://stk.bilgi.edu.tr/stkButce.asp 25

25 cinsindenverilenharcamatahminlerininfiyatartışıtahminlerinideiçermesidir. Diğeri, her hangi bir idarenin planlanan harcamasındaki artış tek başına bir anlamifadeetmezçünküodönemdegsyh dadabirartışplanlanmaktadır.eğer idareninharcamasındakiartışülkeekonomisiningsyh sındaplanlananartıştan dahayüksekseozamanidareninharcamasındagerçekbirartışplanlandığından söz edebiliriz. O nedenle harcamaların GSYH ya oranlardaki artışlar dikkate alınmalıdır. OVMP de aynı üç yıl için GSYH tahmini de yer almaktadır. Yöntem olarak bu çalışmada, idarelerin planlanan harcamalarını GSYH ya bölerek kullanacağız Ancak bu oranlar çoğu kez virgülden sonra üç basamaktan sonra görülebildiğiiçinizlemesiteknikolaraksorunlaryaratabilmektedir.bunedenle idarelerin planlanan harcamalarını izlemeninin bir yolu olarak, bu çalışmada harcamaların GSYH ya oranlarının büyümesini alacağız. Özellikle idareler açısından izleme yaparken çok küçük GSYH oranları ile karşılaştığımız için bu şekildeizlemeyapmakçokdahakolayolmaktadır(tablo4,5,6,7,8). 9 1.OVMPMERKEZİYÖNETİMPLANLANANHARCAMALARININGENEL DEĞERLENDİRİLMESİ OVMP nadayanılarakyapılabilecekizlemeönce,genelolarakmerkeziyönetim in gerçekleşmiş ( ) harcamaları ile OVMP süresi için planlanan harcamalarının ( ) uzun dönemde nasıl bir gelişim gösterdiğinin izlenmesinedayanmalıdır.uzundönemligeneleğiliminincelenmesindensonra sadece OVMP dönemi içinde nasıl bir gelişme planlanmış olduğuna dabakılmalıdır. Uzun dönemli incelemede, harcamaların özellikle faiz harcamaları ve faiz dışı harcamalar olarak iki ayırımda incelenmelidir. Tablo 1 de görüldüğü gibi, Merkezi Yönetim gerçekleşmiş harcamaları uzun dönemde azalmaktadır ( ), ve döneminde de azalması planlanmaktadır. Bu azalma esas olarak borçların azalması nedeniyle faiz giderlerinde beklenen düşmeye dayanmaktadır.uzundönemlitrendebakıldığındafaizharcamalarındakiazalma ile yetinilmeyip cari harcamalar hariç, her harcama kaleminde bir azalış yaşandığıvebunun dönemiiçindeböyleplanlandığıgörülmektedir. 9 Yönteminadımadımörneklerleincelenmesiiçinbkz.Ek1. 26

26 Personelharcamalarında2009öncesinegöreküçükbirartışöngörülsede OVMP süresince bir azalma planlanmaktadır. İleride idareler temelinde inceleyeceğimiz Personel Harcamaları Tablo 1 de görülen Yedek Ödenekler içindeyeralanpersonelharcamalarıyedeködeneğiilekompanseedilmektedir. Mal ve hizmet alımlarında ise 2009 öncesine göre radikal ve hiç te gerçekçi görünmeyen bir azalmadan sonra dönemi içinde küçük bir artış planlanmıştır. En istikrarlı gelişme cari harcamlar için geçerlidir: Cari harcamalarda uzun dönemde görülen artış, dönemi için de planlanmaktadır. 10 Bütçe açığının yılları için düşürülmesi planlanmıştır. Bu düşüş yukarıda belirtildiği gibi esas olarak faiz giderlerinde ve diğer kalemlerdeki azalmadankaynaklanmakta,bütçegelirlerindebirartmabeklenmemektedir. Çizim 2 faiz giderlerinde uzun dönemde görülen azalmayı göstermektedir. Faiz dışı giderlerde bir artış gerçekleşmediği için bütçe açığı 2002 yılından itibaren kapatılabilmiştır.faizdışıharcamalarıniçindeönemlipayasahipdörtharcama kaleminin uzun dönemli gelişimi Çizim 3 te görülmektedir. Bu çizime göre, 10 CariharcamalardakibusistemliartışınesasnedenininÇSGB ncasgk nınaçığınıkapamak üzerebukurumayapılantransferlerolduğukonusunaaşağıdaidareleraçısındanayrıayrı yapılanincelemededeğinilecektir. 27

27 personel ve sermaye gideri harcamaları uzun dönemde oldukça sabitken cari transferlerde artış olmakta, mal ve hizmet alımlarında uzun dönemde düşme yaşanmaktadır OVMPdönemininbaşındayaşananekonomikkriznedeniyleözellikle faizlerde öngörülen düşme hedeflerine yaklaşılmaşı oldukça zordur. O nedenle Temmuz 2009 tarihinde yayınlanması beklenen OVMP döneminde önemli farklılıklar olması beklenmelidir. Kaldı ki kriz yaşanmadığı daha önceki OVMP hedefleriyle gerçekleşmeleri arasında önemli sapmalar olduğubilinmektedir(tablo2). 28

28 OVMP döneminde 2009 ve 2010 yılları için % 21 ve % 19 olan Merezi Yönetim giderleri öngörülerine OVMP döneminde ulaşılamayacağıgörülmüşvemerkeziyönetimharcamalarınıngsyh yaoranıher üç yıl için % 23 e çekilmiştir. Benzer şekilde OVMP döneminde Merkezi Yönetim gelirlerinin bir önceki plana göre yükseltilmesi öngörülmektedir. Bu tür değişiklikler OVMP öngörülerinin inandırıcılığını ve samimiyetinizayıflatmaktadır. 11 MerkeziYönetimbütçesi,dahaöncedeğinildiğigibi,genelbütçeliidareler,özel bütçeli idareler ve düzenleyice ve denetleyici kurumların bütçelerinden oluşuyor. Merkezi yönetim harcamalarının % 93 ü genel bütçeli idareler tarafındangerçekleştirilenharcamalardır.buçalışmadaovmpincelemesisadece genelbütçeliidareleriçinyapılacaktır.özelbütçeliidarelerarasındastk lariçin önemli olacak Vakıflar Genel Müdürlüğü, Üniversiteler, Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü, Kredi Yurtlar Kurumu gibi idareler yer almaktadır. Genel bütçeli idarelerin harcamalarının izlenmesinde uygulanan aynı yöntem, özel bütçeli idarelerdenharcamasıizlenmekistenenidareyeuygulanabilir. OVMP lararacılığıylagenelbütçeliidarelerinplanlananharcamalarınıngsyh ya oranlarının büyümeleri ekonomik sınıflandırmanın önemli kalemleri açısından incelenebilir. 12 Bu inceleme yılları için tablo 3 te yer almaktadır OVMPgenelhedeflerininkarşılaştırılmasıiçinbkz.TEPAV ınyayınladığımaliizlemeraporları (özellikletemmuzaylarındayayınlananizlemeraporları) 12 YıllıkharcamaverilerinGSYH yaoranlarınınalınmasıveyıllaritibariylebüyümelerinin alınmasıişlemlerininayrıntılıincenmesiiçinbkz.ek1. 13 Tablo 3 te yer alan harcamaların GSYH ya oranları Tablo 3 de yer alan oranlardan biraz küçüktür. Bu fark Tablo 3 te özel bütçeli idareler ve düzenleyici ve denetleyici kurumların harcamalarınınyeralmamasındankaynaklanmaktadır. 29

29 Tablo 3 de görüldüğü gibi, OVMP süresince, genel bütçeli idarelerin toplam harcamalarının GSYH ya oranında bir azalma öngörülmektedir. Bu azalma arası%2.26dır(sonsütun,sonsatır).Buazalmayıoluşturan bileşenlere bakıldığında, OVMP dönemi boyunca personel harcamalarında lük bir azalma ve faiz harcamalarında lük bir azalma öngörülmektedir. Özellikle faiz harcamalarındaki azalma borçlardaki azalmaya dayanılarak tahmin edilmiştir. Bu azalma daha önce söz ettiğimiz gibi, 2009 yılındayaşanankrizdendolayıgerçekleştirilemeyebilir.genelbütçeliidarelerin malvehizmetalımları,caritransferlervesermayegiderlerindeise dönemi için artış planlanmaktadır. Tüm genel bütçeli idarelerin harcama kalemlerinin ortalamasını gösteren Tablo 3 teki artış/azalışlar, harcamaların OVMP dönemindeki öngörüsüne ilişkin genel bir fikir vermektedir. Ancak planlamasürecininnasılişlediğinigörebilmekiçin,incelemeninidarelerbazında yapılması gerekmektedir. Aşağıdaki iki başlıkta idareler bazında izleme yer almaktadır. 30

30 2.OVMPPLANLANANHARCAMALARINİDARELERAÇISINDANİNCELENMESİ İdareler bazında giderlere bakıldığında, döneminde, kurumların % 25 inde ± % 4.5 in altında harcama/gsyh oranı büyümesi (ya da azalması) öngörüldüğü anlaşılmaktadır (Tablo 4). İdarelerin % 75 inde arası harcamaların GSYH oranında bir değişim öngörülmemektedir ya da bu değişim çok düşüktür (± % 4.5 ten az). İdarelerin % 75 inin bütçe değişikliği gerektirecekbirprojesibulunmamaktadır. Bunun çağrıştırdığı, idarelerin fazla manevra şansı olmadığı, yukarıdan aşağı planlama geleneğinin sürdürüldüğüdür. EK 2 de görülen bazı idarelerin bütçesinde OVMP de verilen ödenek tavanları tablolarında yer almayan çeşitli harcamalarınbütçekanunueklerindeverilenödenektavanlarındayeraldıkları görülmektedir(ek2). Çok yıllı bütçelemeye geçiş ile hedeflenen, harcamayı yapan idarelerle bütçeyi hazırlayan idareler arasındaki kopukluğun ortadan kalkması amacına şimdilik ulaşılamamıştır.çokazidareninbütçesindeoransaldeğişiklikolmasıyukarıdan aşağıbütçesürecinindevamettiğinigöstermektedir. Tek tek idarelerin harcamalarının, harcama kalemleri açısından gözden geçirilmesi, sürecin yukarıdan aşağıya işlediği görüşünü ciddi olarak aydınlatmaktadır. Aşağıdaki başlık altında, genel bütçeli idareler için harcamaların harcama kalemlerine göre GSYH içindeki paylarındaki artış verilmektedir. 31

31 4.GENELBÜTÇELİİDARELERİNPLANLANANHARCAMALARINİDARELERVE HARCAMAKALEMLERİAÇISINDANİNCELENMESİ 3.1PERSONELVESOSYALGÜVENLİKKURUMLARIDEVLETPRİMLERİGİDERİ Tablo 5 idarelerin personel ve sosyal güvenlik primi harcmalarının GSYH ya oranlarını ve bu oranlardaki büyümeleri vermektedir. 14 Tablo 5 planlama sürecininyukarıdanaşağısürdürüldüğünügözlerönünesermektedir. 14 Yöntemiçinbkz.EK1. 32

32 OVMP da yılları arasında personel ve sosyal güvenlik primleri giderlerinin toplamında% 3 bir azalma, yılları arasında ise% 2 bir azalma istisnasız tüm idareler için geçerlidir. Bu azalmanın bir kısmı yedek ödeneklerin içinde yer alan personel harcaması kaleminden telafi edildiği belirtilmektedir. Ancak yedek ödenekler kaleminin çok küçük olduğu dikkate alındığında, burada açıkça ilan edilmemiş bir politika olduğu ve bunun büyük olasılıkla IMF ye verilen devletin küçülmesi politikası sözüyle ilişkili olduğu düşünülebilir. 33

33 3.2.MALVEHİZMETALIMIGİDERLERİ Mal ve hizmet alımı giderleri idareler bazında karşılaştırıldığında (Tablo 6), yılları arasında % 1 lik, yıllarında % 5 lik bir artışın kararlaştırılmış olduğu görülmektedir. Yuvarlatmalar dikkate alındığında OVMPdönemiboyunca%7 likbirmalvehizmetgiderlerindekiartışagöre idarelerin bütçelerini planladıkları görülmektedir. Bunun 7 adet idare için istisnasıbulunmaktadır. 34

34 3.3.CARİTRANSFERLER Genel bütçeli idarelerin cari transferlerinde yılı için % 4 lük bir azalma, yıllarıiçin%2 likbirazalmagenelbirkuralolarakkendini göstermeketdir (Tablo 7). 8 idare için istisna görülmektedir. Bu 8 idarenin 3 tanesinde(shçek, İçişleri Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı) çok yüksek bir cari harcama artışı görülmektedir. Bu üç idareden ÇSGB na yapılan cari transferler toplam transferlerin neredeyse yarısını oluşturmaktadır. O nedenleüçidaredeyaşanancaritransferlerdekiartışortalamacaritransferlerde bir artış olduğunu gösterirken planlama sürecinde cari transferlerde diğer idarelerdebirazalmadikteedildiğigörülmektedir. 35

35 3.4.SERMAYEGİDERLERİ Tablo 8 de görüldüğü gibi, idarelerin sermaye harcamaları, bir başka deyişle yatırımları için genel eğilim, dönemi için % 1 azalma, dönemi için % 11 artıştır. Yukarıda incelenen harcama kalemlerine göre, sermaye giderlerindeki bu genel eğilim daha çok idare tarafından (14) delinmektedir. 36

36 TABLO9:VERİKAYNAKLİSTESİ KAYNAK1: yıllarıMerkeziYönetimbütçeverileriBÜMKOsitesindenşuyol izlenerekbulunabilir:http://www.bumko.gov.tr denistatistikler>bütçe BüyüklükleriveGerçekleşmeleri>MerkeziYönetimBütçesi>MeerkeziYönetim BütçeGiderleri>EkonomikSınıflandırmayagöreBütçeGiderleri KAYNAK2: OrtaVadeliMaliPlanlarveekleriBÜMKOsitesindenşuyolizlenerekbulunabilir: denbütçe>ovmpveekleri KAYNAK3: 2009 Bütçe Gerekçesi nin adresi: den Bütçe>Bütçe gerekçesi>2009yılıbütçegerekçesi 37

37 4.GENELDEĞERLENDİRME ÇokyıllıbütçelemeveOVMPgenelolarakdeğerlendirildiğinde,gerekalttanüste işleyen geleneksel plan yapamama, gerek yapılan planı gerçekleştirememe geleneğinin OVMP ile birlikte de yıkılamadığını göstermektedir. Ekonomik sınıflandırmayagöreplanlananharcamalarıincelenmesi,ovmp larınamaçlarına uygun olarak gerçekleştirilmediği ve ciddiye alınmadığı kanaatini uyandırmaktadır. Tek tek idarelerin ekonomik sınıflandırmaya göre planlanan harcamaları incelendiğinde,personelharcamalarındavecaritransferlerdebirazalış;malve hizmet alımlarında ve sermaye giderlerinde bir artış genel bir eğilim olarak kendini göstermektedir. Personel harcamalarındaki azalış her idare için istisnasız geçerli kuraldır. Tüm idareler, uzun dönemli stratejilerini personel azaltılmasıüzerineplanlamaktadırlar. Uzun dönemde, cari transferlerde genel eğilim azalma yönündedir. Ancak için ortalama cari transferlerin dönemi içindeki büyümesine bakıldığında bu rakamın pozitif olduğu görülmektedir (Tablo 3 ya da Tablo 7, son satır) SHÇEK, İçişleri Bakanlığı ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (ÇSGB)içinplanlanancaritransferartışlarıgenelbütçelikurumlarınortalama caritransferlerdekiartışıpozitifyapabilmektedir.örneğin,shçekiçin,özürlüler Yasası gereği özürlülerin bakımı için ayrılan ödenek nedeniyle yüksek bir cari harcamaplanlanmaktadır.diğeryandan,cariharcamalarındaplanlananbüyüme olarak%12olarakgörülençsgb nıncariharcamalarınıngsyh yaoranı,toplam genel bütçeli idarelerin yarısını oluşturmaktadır. ÇSGB nın yapması planlanan cariharcamaartışıortalamayıyükseltmektedir.ancakesasolarakortalamacari harcamadaartışanedenolançsgbüzerindensgk nınaçığınayönelikbukuruma yapılantransferlerdir. 15 Hükümetyenisosyalgüvenlikreformununilkyıllarında 15 SHÇEK,ÇSGBveSGKharcamalarıiçinbkz.SosyalKorumaHarcamalarınıİzlemeKılavuzu,STK Çalışmaları Eğitimkitapları,Bütçeİzlemedizisino3,http://stk.bilgi.edu.tr/stkButce.asp 38

38 böyle bir açığın normal olduğunu, ancak reformun öngördüğü primler toplanmayabaşlandıktansonrabuaçığınkapanacağınıöngörmektedir. 16 Mal ve hizmet alımlarında ve sermaye giderlerinde ise genel kuralın artış olduğunu görebiliyoruz. Bu sonuçlardan yola çıkarak dönemi OVMP nınentemelstratejisiolarakvurgulanabileceknokta,idarelerinpersonel vecaritransferlerindeazalışveözelsektördenalınacakmalvehizmetlerdebir artışolduğudur. Diğeryandanidarelerininstratejikplanlarındayeralanmisyonbelirleme,temel ilke ve politikalarını oluşturma, kurumsal hedefler oluşturma, öneri analiz ve araştırma geliştirme, yönetim bilgi sistemi gibi çabalarının bütçe ile ilişkilendirilmesi çok zayıftır. Uygulamada bir çok önemli proje idarelerin stratejikplanlarındayeralmamakta,bütçeödeneğiolarakidaretarafındantalep edilmemekte, ağırlıklı olarak merkezi şekilde siyasi otorite tarafından (çoğunluklabaşbakan)ovmpyapıldıktansonrabütçeleregirmektedir.ek2 de incelendiği gibi, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğü nün Bütünleşik Sosyal Yardım Hizmetleri yazılım ve veri tabanını ile ilgili Bütçe Kanunu nda yer alan ödenek, idarenin stratejik planında ve OVMP da yer almamaktadır.buörnekleriartırmakmümkündür. Bazı projeler ise stratejik planlarda yer almasına rağmen bütçe sürecine yansıtılamamamaktadır. Özellikle personel harcamalarındaki katı hedef yeni ihtiyaçlara göre doğan bazı işler ve projeler için dahi esnetilememektedir. Örneğin 1999 depreminden sonra Başbakanlık altında kurulan Türkiye Acil Durum Yönetimi nin kadrosu çeşitli güvenlik kurumlar içinden geçici görevlendirme ile çözülmeye çalışılmaktadır. Örneğin stratejik olarak MEB teknik eğitimin önemsenmesi gerekliliği belirtilirken bu konunun bütçeye yansıması gerçekleşmemekte, ilgili nitelikteki personel farklı birimlerden kaydırılamamaktayadaistihdamedilememektedir. 16 Hükümetinbuaçıklaması,DPT,2009YılıProgramı ndayeralmaktadır.hükümetinprim toplamayadayalıaçıklarınkatmasıanlayışınıneleştirisiiçinveshçek,çsgbvesgk harcamalarınınkapsamıiçinbkz.sosyalkorumaharcamalarınıizlemekılavuzu,stkçalışmaları EğitimKitapları,Bütçeİzlemedizisino3,http://stk.bilgi.edu.tr/stkButce.asp 39

39 EK1:İZLEMETABLOLARININÜRETİLMESİ Burada sadece genel bütçeli idarelerin harcamaları için izleme tabloları üretilecektir. Eğer izlenmek istenen kurum özel bütçeli idareler arasında yer alıyorsaaynıişlemleroidareleriçindeyapılmalıdır. Buişlemlerinyapımasıiçingirişdüzeyindeexcelbilgisigerekmektedir. İzlemetabloları4ADIM daüretilecektir: ADIM1:OVMP nınorijinaleklerineulaşılması; ADIM2:İdarelerinharcamalarınıngruplandırılması; ADIM3:GruplanmışharcamalarınınGSYH yaoranlarınınalınması; ADIM4:Harcamalar/GSYH dekibüyümelerininhesaplanması. ADIM1:OVMPORİJİNALEKLERİ OVMP ninorijinaleklerindeyeralangenelbütçeliidarelerin2009,2010ve2011 yılları için planlanan harcamaların incelenmesi için OVMP ve orijinal eklerinin yayınlandıktan sonra Tablo 9, Veri Kaynak Listesi KAYNAK 2 de belirtilen adresten indirilmesi ilk adımı oluşturmaktadır. OVMP ve Ekleri kanunen Haziran ayının ortasında yayınlanmak zorundadır. Ancak Temmuz ayının ortasındanönceyayınlanamamaktadır. OVMPeklerindeyeralantablolarekonomiksınıflandırmayagöreverilmektedir. Bunagöreidarelerinplanlananharcamalarıarasında Personelgiderleri Sosyalgüvenlikdevletprimigiderleri Malvehizmetalımıgiderleri Faizgiderleri Caritransferler Sermayegiderleri Borçverme Yedeködenek kalemleriyeralmaktadır(ek1,tablo1,2,3). 40

40 41

41 42

42 43

43 ADIM2:GENELBÜTÇELİİDARELERİNHARCAMALARININ GRUPLANDIRILMASI İncelemeyikolaylaştırmakamacıylaharcamalardanpersonelgiderlerivesosyal güvenlik primlerini birleştirdik, faiz giderleri sadece hazine tarafından yapılan bir harcama oduğu için inceleme dışı bıraktık. Borç verme ve yedek ödenek kalemleriniçokküçükharcamalarolduklarıiçinincelemedışıbıraktık.kalan4 kalemikendiiçindeyıllaragöregruplandırdık(ek1tablo4). Bugruplandırmadansonraistediğimizidareninplanlananharcamasınıüçyıliçin izleyebiliriz. Ancak aynı üç yıl için GSYH da da bir artış öngörüldüğünden idareninplanlananharcamasınabakılmasıtekbaşınabiryorumyapmaolanağı vermez.buharcamalarıngsyhiçindekipayınabakılmasıgerekir.buaşamaya ADIM3 tegeçeceğiz. 44

44 45

45 ADIM 3: YILLARA GÖRE GRUPLANMIŞ HARCAMA KALEMLERİNİN GSYH YA ORANLARININALINMASI yıllarıiçinplanlananGSYHyineOVMPiçindenalınmıştır.İlgili yılın verisi ilgili yılın GSYH sına bölünüp 100 ile çarpılarak seçilen idarenin harcamasınıngsyhiçindekipayınınnasılgeliştiğinebakılarakizlemeyapılabilir (Ek1,Tablo5). Örneğin: Ek1,Tablo5satır1 Cumhurbaşkanlığı nınpersonelvesosyalgüvenlikharcamalarınıngsyhiçindeki payının 2009 yılında % dan 2010 yılında % ye düşmesi planlanmaktır.benzerşekildecumhurbaşkanlığıtoplamharcamalarınıngsyh içindeki payının 2009 yılında % dan 2010 yılında % e düşmesiplanlanmaktadır. Buşekildetümidarelerinçeşitliharcamakalemleriningelişimiizlenebilir.Ancak GSYH idarelerin harcamaları için oldukça büyük olduğundan izlemeyi yapmak içinvirgüldensonra4yada5basamaküzerindeçalışılmasınıgerekmektedir.bu işlemi kolaylaştırmak için harcamaların GSYH ya oranının büyümesi alınabilir. BuişlemADIM4 teyapılacaktır. 46

46 47

47 ADIM4:İDARELERİNHARCAMALARINGSYHYAORANLARINDABEKLENEN BÜYÜME Harcaması GSYH ya oranla çok küçük olan idarelerin harcamalarının GSYH ya oranlarına bakarak gelişimini izlemek teknik olarak güçtür, çünkü virgülden sonra4yada5basamaküzerindeizlemeyapmakzorolacağındanharcamaların GSYH yaoranınınbüyümesialınabilir(ek1,tablo6). Örneğin: Ek1,Tablo6satır1 Ek 1, Tablo 6, idarelerin toplam harcama sütunlarını vermektedir. Cumhurbaşkanlığı nıntoplamharcamasınıngsyhiçindekipayının2009yılında % iken2010yılında% olmasıplanlanmaktır.Budurumda hesaplamak istediğimiz şey harcamanın GSYH içindeki payı den eyükselirkennekadarbüyüdüğüdür(küçüldüğüdür). Buhesaplamayıyapabilmekiçinformül: ( ) *100= Bu formül uygulandığında Cumhurbaşkanlığı harcamalarının GSYH ya payında 2009 yılından 2010 yılına kadar % 3 bir azalma planlandığı hesaplanabilmektedir.tablo6 nınsonüçsütunundangörülebileceği,buşekilde artıkidarelerinharcamalarınıizlemeksonderecekolaydır. 48

48 49

49 EK2:OVMP DANBÜTÇEGEREKÇESİNİNYAYINLANMASINAKADARGEÇEN SÜREİÇERİSİNDEÖDENEKTAVANLARIDEĞİŞENİDARELER Tüm idarelerin OVMP ödenek tavanları ile kanunlaştıktan sonraki ödenek tavanları Ek 2, Tablo 1 de verilmektedir. Birinci sütun OVMP eklerinde verilen idarelerin ödenekleri, ikinci sütun ise kanunlaştıktan sonra verilen ödenekleri göstermektedir. Her idarenin ödeneğinde küçük farklılıklar görülmektedir. Ancak önemli farkılılıklar olan bir kaç idare vardır. Bu idareler tablonun 3. sütunundaişaretlenmiştirve4.sütunundaisebuartış/azalışınhangikalemden kaynaklandığıbelirtilmiştir. Bunlardan en önemlileri Maliye Bakanlığı ve ÇSGB nin ödeneklerindeki değişikliktir.maliyebakanlığı nıncaritransferlerkalemindebirartış,çsgbcari transferler kaleminde bir azalış vardır. Bu değişim esas olarak, SGK açığının kapanması için konulan ödeneğin ÇSGB nın bütçesinde azaltılarak Maliye Bakanlığı nınbütçesineeklenmesindenkaynaklanmaktadır. SYDGM nin bütçesinde bir artış olmuştur. Bu artış sermaye giderleri kaleminde görülmektedir. Bu artış TÜBİTAK a yaptırılan Bütünleşik Sosyal Yardım Hizmetleri için yazılım ve veri tabanı oluşturulması amacıyla TÜİTAK a ısmarlanan bir projenin karşılığı olarak OVMP TBMM ye sevk edilmeden önce idareninbütçesinehükümetyetkilileritarafındaneklenmiştir.sözkonusuproje kurumun stratejik planında ve bu plana dayanarak hazırladığı bütçesinde yer almamaktadır. SHÇEK, yeni çıkan özürlüler yasasına bağlı olarak geliri düşük olan özürlülere asgariücretkadartransferyapmakta,evdışındabakımamuhtaçolanlaraiseiki asgari ücret karşılığı ödeme yapmaktadır. Bu ödenek OVMP dan sonra idarenin bütçesineartırılarakeklenmiştir. Milli Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Çevre ve Orman Bakanlığı nın kanunlaşan bütçelerinde OVMP a göre önemli değişiklikler olmuştur. 50

50 51

2013 Yılı Genel Faaliyet Raporu

2013 Yılı Genel Faaliyet Raporu 2013 Yılı Genel Faaliyet Raporu Merkezi Yönetim Kapsamındaki İdareler, Sosyal Güvenlik Kurumları ve Mahalli İdareler 2013 Yılı Genel Faaliyet Raporu HAZİRAN 2014 2013 Yılı Genel Faaliyet Raporu 1 2013

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ GENEL SEKRETERLİĞİ

AVRUPA BİRLİĞİ GENEL SEKRETERLİĞİ AVRUPA BİRLİĞİ GENEL SEKRETERLİĞİ 2009-2013 STRATEJİK PLAN 3 COUNTRY İÇİNDEKİLER CONTEXT 1- BAKAN SUNUŞU...5 2- GENEL SEKRETER SUNUŞU...7 3- STRATEJİK PLANLAMA EKİBİ SUNUŞU...9 4- STRATEJİK PLAN ÇALIŞMALARINDA

Detaylı

KAMU MALİ YÖNETİMİ VE KONTROL KANUNU BİRİNCİ KISIM. Genel Hükümler BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam ve Tanımlar

KAMU MALİ YÖNETİMİ VE KONTROL KANUNU BİRİNCİ KISIM. Genel Hükümler BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam ve Tanımlar Kanun No : 5018 Kabul Tarihi : 10/12/2003 R.G. No : 25326 R.G. Tarihi : 24/12/2003 Amaç KAMU MALİ YÖNETİMİ VE KONTROL KANUNU BİRİNCİ KISIM Genel Hükümler BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam ve Tanımlar MADDE 1.

Detaylı

ORTA VADELĠ MALĠ PLAN (2007-2009)

ORTA VADELĠ MALĠ PLAN (2007-2009) ORTA VADELĠ MALĠ PLAN (2007-2009) GĠRĠġ Türkiye, son yıllarda ekonomik ve mali alanda önemli başarılara imza atmıştır. Ekonomik ve mali politikaların tutarlı bir şekilde oluşturulması, ekonomik programların

Detaylı

I-1 5018 SAYILI KAMU MALÎ YÖNETİMİ VE KONTROL KANUNU

I-1 5018 SAYILI KAMU MALÎ YÖNETİMİ VE KONTROL KANUNU I-1 5018 SAYILI KAMU MALÎ YÖNETİMİ VE KONTROL KANUNU NOT: 5263, 5273, 5286, 5335, 5345, 5429, 5431, 5436, 5467, 5502, 5538, 5544, 5548, 5628 ve 5662 sayılı Kanunlar ile yapılan değişiklikler, 5018 Sayılı

Detaylı

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞI STRATEJİ GELİŞTİRME BAŞKANLIĞI KAMU MALİ YÖNETİMİ EL KİTABI. Strateji Geliştirme Başkanlığı Yayınları No : 2

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞI STRATEJİ GELİŞTİRME BAŞKANLIĞI KAMU MALİ YÖNETİMİ EL KİTABI. Strateji Geliştirme Başkanlığı Yayınları No : 2 Stratejik Plan Harcırah İhale Taşınmaz Kamu Zararı Bütçe ve Performans TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞI STRATEJİ GELİŞTİRME BAŞKANLIĞI KAMU MALİ YÖNETİMİ EL KİTABI Strateji Geliştirme Başkanlığı

Detaylı

HATAY İL ÖZEL İDARESİ STRATEJİK PLANI 2010-2014

HATAY İL ÖZEL İDARESİ STRATEJİK PLANI 2010-2014 HATAY İL ÖZEL İDARESİ STRATEJİK PLANI 2010-2014 Bu stratejik plan Hatay İl Özel İdaresi tarafından Yrd. Doç. Dr. Ali Arslan ve ARGEDA Araştırma Geliştirme Eğitim ve Danışmanlık Merkezi süreç ve yöntem

Detaylı

Türkiye de Orta Vadeli Harcama Sistemi Uygulamasına İlişkin Bir Alan Araştırması 1 Hüseyin Güçlü ÇİÇEK *

Türkiye de Orta Vadeli Harcama Sistemi Uygulamasına İlişkin Bir Alan Araştırması 1 Hüseyin Güçlü ÇİÇEK * H.G. ÇİÇEK Türkiye de Orta Vadeli Harcama Sistemi Uygulamasına İlişkin Bir Alan Araştırması 1 Hüseyin Güçlü ÇİÇEK * Özet Bu çalışmada orta vadeli harcama sisteminin mali disipline, kaynak tahsisine ve

Detaylı

YAYIN NO DPT: 2741 TÜRKİYE DE YAŞLILARIN DURUMU VE YAŞLANMA ULUSAL EYLEM PLANI

YAYIN NO DPT: 2741 TÜRKİYE DE YAŞLILARIN DURUMU VE YAŞLANMA ULUSAL EYLEM PLANI YAYIN NO DPT: 2741 TÜRKİYE DE YAŞLILARIN DURUMU VE YAŞLANMA ULUSAL EYLEM PLANI SOSYAL SEKTÖRLER VE KOORDİNASYON GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 2007 ISBN 978 975 19-4115 - 5 (basılı nüsha) Bu Çalışma Devlet Planlama Teşkilatının

Detaylı

5302 Sayılı Kanun Sonrasında İl Özel İdarelerinde Yaşanan Sorunlar ve Çözüm Önerileri

5302 Sayılı Kanun Sonrasında İl Özel İdarelerinde Yaşanan Sorunlar ve Çözüm Önerileri Yönetim Bilimleri Dergisi Cilt: 10, Sayı: 20, ss. 61-92, 2012 5302 Sayılı Kanun Sonrasında İl Özel İdarelerinde Yaşanan Sorunlar ve Çözüm Önerileri Doç. Dr. Süleyman Yaman KOÇAK* & Veli KAVSARA** Özet

Detaylı

Analiz. seta TÜRKİYE DE MALİ KURAL: OLSAYDI YA DA OLACAKSA AHMET ŞENGÖNÜL, MEHMET SONGUR

Analiz. seta TÜRKİYE DE MALİ KURAL: OLSAYDI YA DA OLACAKSA AHMET ŞENGÖNÜL, MEHMET SONGUR seta Analiz. S E T A S i y a s e t, E k o n o m i v e T o p l u m A r a ş t ı r m a l a r ı V a k f ı w w w. s e t a v. o r g K a s ı m 2 0 1 0 TÜRKİYE DE MALİ KURAL: OLSAYDI YA DA OLACAKSA AHMET ŞENGÖNÜL,

Detaylı

T.C. SERHAT KALKINMA AJANSI AJANS ARA FAALİYET RAPORU

T.C. SERHAT KALKINMA AJANSI AJANS ARA FAALİYET RAPORU T.C. SERHAT KALKINMA AJANSI AJANS ARA FAALİYET RAPORU AĞUSTOS-2010 SUNUŞ Serhat Kalkınma Ajansı (SERKA) 25.01.2006 tarih ve 5449 sayılı Kalkınma Ajanslarının Kuruluşu, Koordinasyonu ve Görevleri Hakkında

Detaylı

BECERI 10. UzmanlaşmışMeslekEdindirmeMerkezleriProjesi. UzmanlasmisMeslekEdindirmeMerkezleriProjesi. Her beceri bir altın bilezik...

BECERI 10. UzmanlaşmışMeslekEdindirmeMerkezleriProjesi. UzmanlasmisMeslekEdindirmeMerkezleriProjesi. Her beceri bir altın bilezik... BECERI 10 Beceri Beceri kazandirma kazandırma ve ve meslek ve iş edindirme seferberligi... seferberliği... UzmanlaşmışMeslekEdindirmeMerkezleriProjesi UzmanlasmisMeslekEdindirmeMerkezleriProjesi Her beceri

Detaylı

BİLGİ TOPLUMU İSTATİSTİKLERİ

BİLGİ TOPLUMU İSTATİSTİKLERİ BİLGİ TOPLUMU İSTATİSTİKLERİ Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı Bilgi Toplumu Dairesi Başkanlığı DPT Yayın No: 2826 BİLGİ TOPLUMU İSTATİSTİKLERİ 2011 Haziran 2011 ISBN: 978-975-19-5171-7 Devlet Planlama

Detaylı

IMF GÖZETİMİNDE ON UZUN YIL, 1998-2008: FARKLI HÜKÜMETLER, TEK SİYASET

IMF GÖZETİMİNDE ON UZUN YIL, 1998-2008: FARKLI HÜKÜMETLER, TEK SİYASET BAĞIMSIZ SOSYAL BİLİMCİLER 2006 YILI RAPORU IMF GÖZETİMİNDE ON UZUN YIL, 1998-2008: FARKLI HÜKÜMETLER, TEK SİYASET Haziran 2006 Ankara ISBN: 9944-89-143-6 Kapak ve Sayfa Tasarımı: Dijle Konuk Baskı: Kozan

Detaylı

TÜRKİYE DE EN KÖTÜ BİÇİMLERDEKİ ÇOCUK İŞÇİLİĞİNİN SONLANDIRILMASI: 2014 HEDEFİNE DOĞRU YOL HARİTASI

TÜRKİYE DE EN KÖTÜ BİÇİMLERDEKİ ÇOCUK İŞÇİLİĞİNİN SONLANDIRILMASI: 2014 HEDEFİNE DOĞRU YOL HARİTASI TÜRKİYE DE EN KÖTÜ BİÇİMLERDEKİ ÇOCUK İŞÇİLİĞİNİN SONLANDIRILMASI: 2014 HEDEFİNE DOĞRU YOL HARİTASI Dr. Şule Çağlar KISALTMALAR...4 ÖNSÖZ...5 GİRİŞ...6 ULUSLARARASI ÇERÇEVE...8 ULUSAL ÇERÇEVE... 12 ELDE

Detaylı

T.C. CUMHURBAŞKANLIĞI Devlet Denetleme Kurulu ARAŞTIRMA VE İNCELEME RAPORU RAPORUN KONUSU

T.C. CUMHURBAŞKANLIĞI Devlet Denetleme Kurulu ARAŞTIRMA VE İNCELEME RAPORU RAPORUN KONUSU T.C. CUMHURBAŞKANLIĞI Devlet Denetleme Kurulu ARAŞTIRMA VE İNCELEME RAPORU RAPORUN KONUSU Türkiye de Sosyal Yardımlar ve Sosyal Hizmetler Alanındaki Yasal ve Kurumsal Yapının İncelenmesi, Aile, Çocuk,

Detaylı

KOBİ lerin ve Esnaf Sanatkârın Güçlendirilmesi

KOBİ lerin ve Esnaf Sanatkârın Güçlendirilmesi KOBİ lerin ve Esnaf Sanatkârın Güçlendirilmesi ÖNSÖZ Onuncu Kalkınma Planı (2014-2018), Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından 2 Temmuz 2013 tarihinde kabul edilmiştir. Plan, küresel düzeyde geleceğe

Detaylı

Çalışma Hayatında Yeni Pusulamız. İÇ KONTROL z. Strateji Geliştirme Başkanlığı

Çalışma Hayatında Yeni Pusulamız. İÇ KONTROL z. Strateji Geliştirme Başkanlığı z Strateji Geliştirme Başkanlığı Misyonumuz Toplumun yaşam kalitesinin yükseltilmesine ve ülke kalkınmasına katkı sağlamak amacıyla; ulaştırma, denizcilik, haberleşme, uzay ve bilgi teknolojileri alanlarında

Detaylı

KAMU MALİ YÖNETİMİNİN YENİDEN YAPILANDIRILMASI KAPSAMINDA TAHAKKUK ESASLI DEVLET MUHASEBESİNİN KARŞILAŞTIRMALI OLARAK ANALİZİ

KAMU MALİ YÖNETİMİNİN YENİDEN YAPILANDIRILMASI KAPSAMINDA TAHAKKUK ESASLI DEVLET MUHASEBESİNİN KARŞILAŞTIRMALI OLARAK ANALİZİ T.C. MALİYE BAKANLIĞI STRATEJİ GELİŞTİRME BAŞKANLIĞI KAMU MALİ YÖNETİMİNİN YENİDEN YAPILANDIRILMASI KAPSAMINDA TAHAKKUK ESASLI DEVLET MUHASEBESİNİN KARŞILAŞTIRMALI OLARAK ANALİZİ MALİYE UZMANLIĞI YETERLİLİK

Detaylı

Bu çalıșmada, Türkiye deki ilk İl Gelișme

Bu çalıșmada, Türkiye deki ilk İl Gelișme Türkiye deki İlk İl Gelișme Planı Girișimi: Mersin İl Gelișme Planı Burak BEYHAN Bu çalıșmada, Türkiye deki ilk İl Gelișme Planı (İGP) olan Mersin İGP deneyimini ortaya çıkaran bağlamın irdelenmesi amaçlanmaktadır.

Detaylı

İş ve Yatırım Ortamının İyileştirilmesine Yönelik TÜSİAD Önerileri*

İş ve Yatırım Ortamının İyileştirilmesine Yönelik TÜSİAD Önerileri* T Ü R K S A N A Y İ C İ L E R İ V E İ Ş A D A M L A R I D E R N E Ğ İ 08 İş ve Yatırım Ortamının İyileştirilmesine Yönelik TÜSİAD Önerileri* *8 Nisan 2010 tarihinde gerçekleştirilen Ekonomi Koordinasyon

Detaylı

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM KANUN YAPIM SÜRECİ

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM KANUN YAPIM SÜRECİ ÜÇÜNCÜ BÖLÜM: KANUN YAPIM SÜRECİ ÜÇÜNCÜ BÖLÜM KANUN YAPIM SÜRECİ 52 YASAMA DERNEĞİ w w w. y a s a d e r. o r g A - KANUN TANIMI VE TÜRLERİ B - KANUN YAPIM TEKNİĞİ Kimler kanun önerebilir? Bir kanun tasarısı

Detaylı

İyi Yönetişim İçin Örnek Bir Model: Katılımcı Bütçeleme Yönetişim Etütleri Programı Mart 2007

İyi Yönetişim İçin Örnek Bir Model: Katılımcı Bütçeleme Yönetişim Etütleri Programı Mart 2007 İyi Yönetişim İçin Örnek Bir Model: Katılımcı Bütçeleme Yönetişim Etütleri Programı Mart 2007 TEPAV Binası-TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Yerleşkesi Söğütözü Cad.No: 43 Söğütözü-Ankara tel: 0.

Detaylı

YENİ SAYIŞTAY KANUNU NU YASALAŞMA SÜRECİNİN; BASINDA YER ALAN HABERLER VE TBMM DE YAPILAN GÖRÜŞMELER IŞIĞINDA DEĞERLENDİRİLMESİ

YENİ SAYIŞTAY KANUNU NU YASALAŞMA SÜRECİNİN; BASINDA YER ALAN HABERLER VE TBMM DE YAPILAN GÖRÜŞMELER IŞIĞINDA DEĞERLENDİRİLMESİ YENİ SAYIŞTAY KANUNU NU YASALAŞMA SÜRECİNİN; BASINDA YER ALAN HABERLER VE TBMM DE YAPILAN GÖRÜŞMELER IŞIĞINDA DEĞERLENDİRİLMESİ Mehmet IŞIN Sayıştay Denetçisi Bu çalışma iki kısımdan oluşmakta olup, ilk

Detaylı

Türkiye de Sürdürülebilir Kalkınmanın Mevcut Durumu

Türkiye de Sürdürülebilir Kalkınmanın Mevcut Durumu Türkiye nin 2012 BM Sürdürülebilir Kalkınma Konferansına (Rio+20) Hazırlıklarının Desteklenmesi Rio dan Rio ya: Türkiye de Sürdürülebilir Kalkınmanın Mevcut Durumu -2012- Rio dan Rio ya: Türkiye de Sürdürülebilir

Detaylı

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi KAMUDA İÇ DENETİM (I) Umut KORKMAZ Devlet Bütçe Uzmanı 1. GİRİŞ 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun getirdiği yeni anlayış çerçevesinde mali yönetim ve kontrol alanında önemli değişimlerin

Detaylı

11 Ekim 2014 CUMARTESİ Resmî Gazete Sayı : 29142 KURUL KARARI

11 Ekim 2014 CUMARTESİ Resmî Gazete Sayı : 29142 KURUL KARARI 11 Ekim 2014 CUMARTESİ Resmî Gazete Sayı : 29142 KURUL KARARI Yüksek Planlama Kurulundan: Tarih : 2/10/2014 Karar No : 2014/28 Konu : Orta Vadeli Mali Plan (2015-2017) Yüksek Planlama Kurulunca; Maliye

Detaylı

İL ÖZEL İDARELERİNDE İÇ DENETİM SİSTEMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİNE İLİŞKİN BİR ARAŞTIRMA

İL ÖZEL İDARELERİNDE İÇ DENETİM SİSTEMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİNE İLİŞKİN BİR ARAŞTIRMA İL ÖZEL İDARELERİNDE İÇ DENETİM SİSTEMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİNE İLİŞKİN BİR ARAŞTIRMA ÖZET Süleyman Yaman KOÇAK Tamer KAVAKOĞLU Yönetim kavramı olarak bir örgüt yönetimi nin ifade edildiği organizasyonlarda

Detaylı

TÜRKİYE DE KADIN GİRİŞİMCİLİĞİNE ELEŞTİREL BİR YAKLAŞIM

TÜRKİYE DE KADIN GİRİŞİMCİLİĞİNE ELEŞTİREL BİR YAKLAŞIM TÜRKİYE DE KADIN GİRİŞİMCİLİĞİNE ELEŞTİREL BİR YAKLAŞIM Yıldız Ecevit Uluslararası Çalışma Ofisi - ANKARA Copyright Uluslararası Çalışma Örgütü 2007 Birinci baskı 2007 Uluslararası Çalışma Ofisi yayınları,

Detaylı