I. OSMANLı EGİTİM ve BİLİM MÜESSESELERİ. (Ekmeleddinİhsanoğlu)

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "I. OSMANLı EGİTİM ve BİLİM MÜESSESELERİ. (Ekmeleddinİhsanoğlu)"

Transkript

1 I. OSMANLı EGİTİM ve BİLİM MÜESSESELERİ (Ekmeleddinİhsanoğlu) Osmanlı eğitimi ve bilimi terimi Osmanlı dönemi boyunca imparatorluğun yayıldığı coğrafya üzerinde gelişen ilmi ve eğitim faaliyetlerini kapsar. Osmanlı İmparatorluğu küçük bir beylik olarak XIII. yüzyıl sonunda kurulmuş, Bizans İmparatorluğu'nun Anadolu ve Balkanlar'daki topraklan üzerinde yayıldıktan sorıra 1517'den itibaren Arap dünyasını da idaresi altına almış, Orta Avrupa'dan Hint Okyanusu'na kadar uzanan büyük bir sahaya hakim olmuş ve kısa zamanda İslam dünyasının en güçlü devleti haline gelmiş, Avrupa ile güç dengelerini koruyarak varlığını sürdürüp i. Dünya Savaşı'ndaki mağlubiyetinden sonra 1923 yılında son bulmuştur. Osmanlı eğitim müesseselerinin kurulması ve bilim ile ilgili faaliyetlerin teşekkülü ve gelişmesi, Osmanlı öncesi Selçuklu dönemindeanadolu şehirlerindekieski ilim müesseselerinin yerleşik gelenekleri ile dönemin en mühim ilim ve kültür merkezleri sayılan Mısır, Suriye, İran ve Türkistan'dan gelen ajimlerin sayesinde gerçekleşmiştir. Osmanlı1ar İslam dünyasının kültürel ve ilmi hayatına yeni bir dinamizm ve zenginlik katmışlardır. Böylece İslam bilim geleneği XVI. yüzyılda zirveye ulaşmıştır. İslam medeniyetinin eski merkezlerinin yanında Bursa, Edirne, İstanbul, Üsküp, Saraybosna gibi yeni kültür ve bilim merkezleri kurulmuştıır. Bu dönemde oluşan kültürel ve ilmi miras bugün Türkiye'nin yanında birçok Orta Doğu, Kuzey Afrika ve Balkan ülkesinin kültürel kimliğini ve ilmi mirasını oluştıınnaktadır. Burada, Osmanlı biliminin Anadolu'daki teşekkül ve ilk gelişme safhaları ile, daha sonra imparatorluğun merkezi olan İstanbul etrafında yayılarak devam eden bilim faaliyetlerinin ana hatlan üzerinde dumlacaktır. i,!, Osmanlılar, karşılaştıklan entellektüelve pratik problemlerin çözümünü hep İslam kültür ve biliminde ararken, İhtiyaç duydukları bazı teknolojik gelişmeleri de Avrupa'dan almışlardır. Ancak XVIII. asırdan itibaren Avrupa'da bilim ve sanayide meydana gelen hızlı gelişmeler neticesinde, Osmanlılar ile Avrupalılar arasındaki güç dengesi Osmanlılar'ın aleyhine bozulmuştıır. Bunun üzerine Osmanlılar, Batı biliminden selektif olarak bazı aktannalar yapmaya başlamışlardır. Böylece zamanla bilimde ve eğitim kurumlarında, İslam geleneğinden Batı geleneğine doğru bir geçiş yaşanmıştır. Bu sebeple Osmanlı bilimi ve eğitimi, birincisi İslam geleneği (klasik dönem), ikincisi Batı geleneği 223

2 (modernleşme dönemi) olmak üzere iki başlık altmda incelenmelidir. Geçiş döneminde iki geleneği birbirinden kesin çizgiler ile ayırmak kolayolmamakla beraber, Batı bilimi ile temaslar ve Avrupa dillerinden aktarmalar arttıkça iki döneminayrılması daha belirgin hale gelmiştir. "Osmanlı Devleti'nde Eğitim ve Bilim" adını taşıyan bu çalışmada konu, "Eğitim ve Bilim Kurumları" ve "Bilim Literatürü" şeklinde iki bölüm halinde ele alınmıştır. Çalışmanın ana konusuna girilmeden önce, dayandığırtemel kavram olan ve yukarıda anlatılan "Osmanlı eğitimi ve bilimi" ibaresinin tarifi verilmiş, akabinde Osmanlı'nın arka planını oluştıırması bakımından Anadolu Selçuklulan ve Beylikler dönemi eğitim ve bilim açısından kısaca incelenmiş; böylece bu dönemile Osmanlı dönemi arasında varolan organik bağ ve süreklilik gösterilmeye çalışılmıştır. Birinci bölüm, Osmanlı Devleti'nin temel tarihi gelişme sathalanm oluştııran klasik, yenileşrne,tanzimat ve Islahat dönemleri dikkkate alınarak dokuz kısımda ele alınmıştır. Birinci kısım olan klasik dönemde eğitim, sıbyan mektebleri ve Osmanlı eğitiminin ana müesseseleri olan medreseler yanında Enderun mektebi, dergahlar ve serbest kurumlar başlıkları altında incelenmiştir.ikinci kısımda klasik dönemdeki bilim kurumları olarak Hekimbaşılık, Şifahaneler, Süleymaniye Tıb Medresesi, Müneccimbaşılık, Muvakkithaneler ve İstanbul Rasathanesi tanıtılmıştır. Üçüncü kısım olan yenileşme döneminde, coğrafya, haritacılık ve tıp sahalarında Batı ile girilen ilk temaslar incelendikten sonra askeri ve sivil alanda kurulan eğitim kurumları ele alınmıştır. Ayrıca bu kısımda Osmanlı eğitim ve bilim anlayışının doğudan batıya yöneldiğinin en açık ifadesi olan Avrupa'ya tahsil için talebe gönderilmesikonusu gözden geçirilmiştir. Dördüncü kısımda, bir önceki kısımla bağlantılı olarak yenileşme döneminin eğitim ve bilim anlayışı, Tanzimat öncesi ve Tanzimat dönemi ele alınarak tartışılmıştır. Bu tartışmada Osmanlı Devleti'nin eğitim politikalarında ortaya çıkan değişiklikler, devletin yeni sistemdeki öncelikleri ve beklentileri, ayrıca yeni eğitim politikalarım düzenleyen ve yürüten devlet kurumlannın yapısı incelenmeye çalışılmıştır. Beşinci kısımda Tanzimat dönemi eğitim kurumları ilk ve orta mektepler başlığıyla ele alınmış, ayrıca yeni kurulan bu mekteplere öğretınen yetiştirmek için kurulan Darü'lMüallimin ve Daru'l-Müallimat müsesseseleri tanıtılmıştır. Altıncı kısımda Islahat Fermanı, Osmanlı eğitimine getirdiği yenilikler açısından incelenmiş ve bu dönemde düzenlenen 1869 Maarif-i Umümiye Nizanınarnesi 'ile kurulan yeni eğitim müesseseleri ele alınmıştır. Modem yüksek eğitim ve meslek mekteplerinin incelendiği yedinci kısımda Osmanlı Devleti'nde kurulan Darü'l-Fümm ve bu 224 konudaki teşebbüsler, ayrıca baytarlık, ziraat, sanayi, orman, maden, hukuk ve sanat sahalarında kurulan askeri ve sivil meslek mektepleri tanıtılmıştır. Sekizinci kısımda Osmanlı Devleti coğrafyasında, ilmi ve mesleki sahalarda ortaya çıkan cemiyetleşme hareketleri ve kurulan ilmi ve mesleki cemiyetler ele alınmıştır. Dokuzuncu kısımda, Osmanlı Devleti'nde gayri müslimlerin eğitim konusu tartışılmıştır. Bu çerçevede Osmanlı topraklarında klasik dönemden itibaren faaliyet gösteren Avrupa kaynaklı misyoner okulları; devletin sınırlan içerisinde yaşayan Rum, Ermeni ve Yahudi azınlıklanınn eğitimi ve kurdukları okullar incelenmiştir. Ayrıca devletin, gayri müslim cemaatlerin ve ecnebi misyoner mekteblerininfaaliyetleri ile ilgili çıkardığı nizamnameler ele alımmştır. Çalışmanın ikinci bölümünü oluşturan Osmanlı bilim literatürü, bir giriş ve üç kısım halinde incelenmiştir. Girişte, Osmanlı bilim literatürü yazımının hangi esaslara göre düzenlendiği belirtilmiştir. Birinci kısımda Fatih Sultan Mehmed'e kadar olan kuruluş dönemi bilim literatürü, ikinci kısım olan gelişme döneminde Fatih devri ve Fatih sonrası XVI. yüzyılın sonuna kadar olan devirdeki bilim literatürü, üçüncü kısımda ise İslam bilim geleneğinden Batı bilim geleneğine tedrici şekilde girme yani moderııleşme dönemi, XVII, XVIII ve Xıx-XX. yüzyıl olmaküzere üç dönemdekibilim literatürü ele alınmıştır. A. ANADOLU SELÇUKLULARI DÖNEMİNDEKİ İLMI FAALİYETLER HAKKINDA BAZI TESPİTLER Oğuz Türkleri'nin Selçuklular'ın öncülüğünde Maveraünnehir ve Horasan bölgesinden Batı'ya göç etıneleri ve Anadolu'ya yerleşmeleri V.IXI. yüzyılın en önemli hadiselerindendir. Bu Oğuz göçleri, Anadolu'da yeni bir Türk yurdu oluşmasına ve İslam dünyası coğrafyasının kesin olarak genişlemesine yol açınıştır. Doğudan batıya doğru hızlı bir şekilde oluşan ve Anadolu'nun karakterini Türk geleneklerine göre değiştiren bu göçler, onların bu topraklar üzerindeki hakimiyetini ve bu hicretlerinin neticesinde Anadolu'nun Avrupalılar tarafindan VUXII. yüzyıldan itibaren Türkiye adı ile anılmasını doğurmuştıır. V.IXI. yüzyılda başlayan bu tarihi süreç Selçuklu dönemindensonra da devam etmiş ve Selçuklular'ın temelleri üzerinde tarihin zaman ve mekan boyutlan içerisinde yaşayan en büyük devletlerindenbiri olan Osmanlı Devleti doğmuştur. Selçuklu döneminin kültür ve bilim hayatı hakkıyla incelenmediğigibi, bu devir, bazıları tarafından yanlış ve haksız bir şekilde, İslam dünyasında bilim, edebiyat, sanat ve felsefe konularında bir duraklama ve gerileme dönemi sayılmıştır. 225

3 Selçuklular'ın ve genelolarak Türkler'in İslam aleminde hakim unsur oldukları dönemle ilgili bu yanlış kanaat, herhangi bir ciddi ve kapsamlı araştırma ve incelemeye dayanmamaktadır. Ancak bu peşin hüküm, İslam tarihinin daha sonraki devirleri ve özellikle Osmanlı dönemi için de genelolarak kabul görmüş bir kanaat şeklinde devam edegelmiştir. Şüphesiz ki bu dönemde İslam düşüncesindeve fikir hayatında bazı gerilemeler görülmektedir, ancak bu konuda entellektüel, sosyal ve ekonomik şartların değişmesiyle İslam toplumunda ortaya çıkan yeni durumu ve İslam dünyasının dışından vuku bulan tesirleri gözardı etmemek lazım gelir. Bu faktörleri iyi analiz etıneden, aynca bu dönemi ve daha sonraki dönemleri iyice araştırmadan, onlar hakkında suçlayıcı kanaatler ileri sürmek daha önceki dönem için kullanılan "Altın çağ" imajının karşısında genelleştirmeyegidilerek yakın zamana kadar sürecek bu dönemlerin tamaıniyle gerileme, çöküş ve karanlık çağ olarak vasıflandınlmasına yol açabileceğinden doğru değildir. Gerçekten de Türkler'in ve Selçuklular'ın hükümranlığı döneminde İslam kültürü ve biliminin en parlak zekalanndan birçok ismin eserleri, inşa edilen sanat ve medeniyet abidelerinin örneklerinin pek çoğu günümüze kadar bütün ilıtişamı ve canlılığı ile devam etmektedir. İslam dünyasının iki önemli bilim kurumu olan medreselerve hastahaneler Selçuklular zamanında yaygınlaşmıştır. Bağdad, Merv, Isfahan, Nişapur, Musul, Dımaşk, Kahire, Haleb, Aınid, Konya, Kayseri ve Malatya gibi şehirler Selçuklular ve onların kollan devrinde buralarda kurulan birtakım medrese, hastahane ve kütüphanelerle mamur birer ilim merkezi haline gelmiştir. Selçukluların ortaya çıkışıyla İslam dünyasında dayanıklı taş yapı mimarisi yaygınlık kazanmış, önemli mimari eserlerde tuğla ve kerpiç bırakılarak taş ve mermer kullanılmıştır. Bu sebeple, Selçuklular ve kollarından, önceki yüzyıllara göre daha çok mimari eser günümüze ulaşmıştır. Selçuklular devrinde ilmin ve edebiyatın gerilemeyip gelişmesine devam ettiğinin delillerindenbiri bu yüzyılda pek çok önemli İslam aliminin yetişmesidir. Bunlar arasında el-cuveyni, EbUİshak el-şirazi, Ömer el-hayyam, el-bedi' el-usturlabi, Ebü'l-Berekat HibetUılah b. Malka el-bağdadi, Samav'el el-mağribi, Şerefeddin el-tusi, Kemaleddin b. Yunus, Şehabeddin Yahya b. Habeş el-suhreverdi, Fahreddin el-razi, İbn el-razzaz el-cezeri, İbn el-esir, Seyfeddin el-amidi gibi İslam bilimi ve kültürünü temsil eden öneınli kişileri sayabiliriz. Bu devirde Selçuklu Hükümdarı i. Melikşah tarafından Isfahan'da bir rasathane kurulmuş, Ömer el-hayyam ve arkadaşlan bu rasathanede gözlemler yaparak Zic-i Melikşdhi ve Takvim-i Cellllf'yi hazırlamışlardır. Yine bu devirde el-bedi' el- 226 Usturlabi el- Zfcü'l-Mahmudf'yi, EM Mansur el-hazini ise el-zicü'l-senceri yı telif etınişlerdir. Gerek Büyük Selçuklu sultanlarınm Bağdad, Isfahan ve Merv'deki sarayları; ve gerekse Harezmşahlar, Anadolu Selçuklulan, Artuklular, Zengiler ve Eyyübiler'in saraylan alim ve ediblerle doluydu. Bunlar eserlerini Arapça ya da Farsça yazıyorlardı. Samanilerle başlayan İslam Fars edebiyatı, Türk hanedanlanndan Gazneliler, Karahanlılar ve Selçuklular'la dünya çapında bir edebiyat haline gelmiştir. Bu edebiyatın zirvesini temsil eden Hakiini, Senayi, Nizami, Attar, Mevlana Celaleddin-i Rümi ve Sa'di, Selçuklu hükümdarlarının himayesinde yaşamışlar, onlara eserler ithaf etmişlerdir. i Selçuklu veya Selçuklu kollarının hakimiyetinde bulunan ülkelerde yukarıda kısaca işaret edildiği gibi medreselerin yaygınlaşması okur-yazarlığı artırmış; değişik isimler altında kurulan hastahanelerin çoğalması ise sağlık hizmetlerini daha önce ona ulaşma imkanına sahip olmayan kitlelere ulaştırmıştır. Bu yaygın eğitim ve sağlık hizmetlerinin artmasıyla refah ve bayındırlık seviyesinin yükseldiği, dolayısıyla edebiyat, sanat ve bilim faaliyetlerinin artmış olduğu müşahede edilmektedir. VIII.lXIY. yüzyıldan önceki döneme ait en fazla sayıda medrese Anadolu'dadır ve Selçuklu devrine aittir. Bu dönemde Mısır, Filistin ve Suriye gibi İslam medeniyetinin eski merkezlerinde birkaç büyük şehirde odaklaşmış olan medreselerin aksine Anadolu medreseleri daha geniş bir sahaya yayılmıştır. Günümüze kadar ulaşabilen Anadolu medreseleri, otuz dokuz şehir, kasaba ve köyde bulunmaktadır. Kaynaklar bu rakama bir düzine kadar yerleşim yeri daha ilave etınektedir. Tabiatiyle bu yaygınlık büyük şehirlerde kendini daha fazla göstermiştir. Bunlardan, Selçuklular'ın başşehri Konya'da kurulduğu bilinen yirmi dört medreseden yedisi; Artuklular'ın merkezi Mardin'de inşa edilmiş olan on üç medresenin on biri; Kayseri'de ise bilinen on bir medreseden dokuzu halen mevcuttur. Döneminbu üç büyük şehri dışında Sivrihisar, Akşehir, Tire, Aksaray, Erzurum, Diyarbakır ve Karaman gibi merkezlerin herbirinde dört ile altı arasında değişen sayıda medrese inşa edilmiş olduğu bilinmektedir. Aynca yedi farklı yerleşim biriminde de sayıları iki ile üç arası değişen medrese bulunduğu kaynaklarda zikredilmektedir'. Aslında Anadolu Selçuklu medreselerinin sayılan hakkında kesin bir fıkir verilememekteysede Cacaoğlu ve Karatay medreselerinin R. Hillenbrand,.Madrasa...s ı

4 vaktiyelerine göre mesela VII.IXIII. yüzyılda sadece Selçuklular'ın şehrinden biri olan Sivas'ta on üç medrese olduğu anlaşılmaktadır'. üç büyük Tekke ve zaviyeler de eğitim ve öğretim bakımından önemli hizmetler yapmışlardır. Anadolu Selçukluları döneminde sağlanan asayiş, artan refah, sultanların ilim adamlarına gösterdiği itibar ve himaye, Moğol istilasının Anadolu'ya sürüklediği alim, şair ve mutavassıfların faaliyetleri Anadolu'nun yeni bir İslam kültür merkezi olmasına ve medreselerin şöhret kazanmasına yol açmıştır'. Selçuklu dönemi ilim hayatının geniş ve itinalı bir şekilde incelenmemiş olması bu dönemin yazılı eserleri hakkında sağlıklı genellemeler yapılmasına imkan vermemektedir. Ancak şimdiye kadar yapılan çalışmalar ve elde edilen bilgiler ışığında bu devirde önemli eserler yazıldığını biliyoruz". Müstakil olarak veya cami, hastahane, medrese ve diğer kurumlarm bünyelerinde bulunan kütüphanelerin de kültür hayatında önemli bir yeri vardı. Altun-Aba Medresesi vaktiyesinde "hazinü'l-kütüb'ün belli bir para karşılığında dışarıya kitap verebileceği ve kitabın iadesinden sonra bu paranın iade edileceğine dair hükümler, kütüphanecilikte varılan ileri anlayışı gösterir', Anadolu Selçuklulan, medreselerden başka aynca hastahaneler, kaplıcalar ve sosyal yardım kurumları da inşa ettiler. Ortaçağ'a ait olan bu müesseseler Avrupa'dakilere nazaran daha müstakil bir yapıya sahip ve daha eskidir. Aynı yüzyılda i. Alaeddin Keykübad ( / ) devrinde Anadolu mamur bir ülke oldu. Bu devre ait hastahanelerin hepsi muhtemel hücumlardan korunmak için surlar içinde inşa edilmiştir. Sivas Darü'ş-Şifası'nınô l? /1220 tarihli vakfiyesi, Selçuklu döneminde Anadolu'daki hastahanelerin evkafı, çalışanlan ve idare tarzı hakkında bilgi vermektedir", Anadolu Selçuklulan ve Beylikleri devrinde, Anadolu'daki Türk hükümdarlan ve devlet adamlan ilmi ve ilmi faaliyetleri teşvik etmiş, 'ayrıca aralannda bizzat ilirnle uğraşanlar olmuştur. v/xi. yüzyıl sonlan ile VI./XII. yüzyılın ilk yarısı Anadolu'nun fetih devri olduğu için ilmi kurumlar Anadolu'da yeterince O. Turan, "Selçuklu Devri Vakfıyeleri O. Çetin. Anadolu 'da İslamiyetin III: Celaleddin Karatay Vakıflar! ve Vakfıyeleri"... Yayılışı... s. 2ı5; M. F. Köprülü, Türk Edebiyatı Tarihi. (1926). s O. çetin, a.g.e. s. 215; İ. H. Uzunçarşılı, O. Çetin. a.g.e., s. 216; O. Turan, Anadolu Beylikleri "Selçuklu ve..., s Devri Vakfıyeleri Hayatı",..., s S. Ünver, Selçuk Tababeti (XI.-XlV. Asırlar)... s i: Şemseddin Altun- Aba, Vakfıyyesi ve gelişmemiştir. VI./XII. yüzyılm ikinci yarısmda Sultan II. Kılıç Arslan devrinde devletin müesseseleri yerine oturmuş ve ilmi müesseseler yaygın hale gelmeye başlamıştır. Anadolu Selçuklu Devleti'nin yıkılmasından sonra Anadolu'da ortaya çıkan beyliklerdeki ilim ve kültür hareketleri de aslında Anadolu Selçuklu Devleti'ndeki ilim ve kültür hareketlerinin ne derece teşvik ve himaye gördüğünü bize göstermektedir. Bir taraftan ilim adamlarını getirterek onların ilmi ve fikri çalışma ve tartışmalarına değer veren Anadolu hükümdarları diğer taraftan da onların ilmi birikimlerinden istifade edecek talebeler yetiştirmeleri için, bugün de bazı örneklerini gördüğümüz, medrese, kütüphane, imaret ve misafirhaneler kurmuşlardır. İşte bundan dolayı VIII./XIV. yüzyılda Anadolu'da her hükümdarın yanında, himayesinde bulunan kıymetli ilim adamlarına rastlanmaktadır. Hatta bunların arasında hükümdara gücenip başka bir hükümdarın yanına giderek büyük hürmetlere mazhar olanlan ve kendi hükümdarmm ricaları üzerine naz ve istiğnayı adet edinenleri bile vardır. Bundan dolayı VIII.IXIV. yüzyılda Anadolu'nun muhtelif şehirlerinde edebiyat, tarih ve tasavvufa dair eserlerin yanında başta tıp olmak üzere astronomi ve matematiğe dair eserlerin yazıldığına tesadüf edilmektedir. Anadolu Selçuklu ve bu devletin mirasçısı Beylikler döneminde, Anadolu'da tesis edilen medreseler, hastahaneler ve sosyal yardım kurumlan yanında, bilim ve kültür hareketleri de teşvik ve himaye görmüştür. Böylece, Osmanlı öncesi Anadolu hem müessese hem de entelektüel ortam açısından çift yönlü bir hazırlık safhası geçirmiş, bu safhada oluşturulan birikim Osmanlı Devleti tarafından miras alınmış ve asil fonksiyonlan muhafaza edilerek devam ettirilmiştir. B. OSMANLı EGİTİM MÜESSESELERİ Osmanlı dünyasında eğitim, yüzyıllarca resmi ve gayn resmi müesseseler yolu ile yürütülmüştür. Bu farklı müesseseler arasında en önemlisi ve ilim ile ilgili faaliyetlerin başta gelen kaynağı hiç şüphesiz kuruluşundan yirminci yüzyılın ilk çeyreğine kadar varlığını sürdüren medreselerdir. Değişik etnik menşe'lerden gelen Müslüman halklar mozayiğinin eğitim ve kültür birliğini ve aynı dünya görüşüne sahip oluşunu sağlayan medreseler aynı zamanda fertler arasında eğitim eşitliği ile toplumdaki değişik tabakalar arasında hareketliliği (dikey ve yatay) sağlayan sosyal bir fonksiyona sahipti. Medreseler 229

5 aynı fikri temele oturan kamu hayatının bir parçası olarak zihniyet bakımından dini müessesenin güdümünde, yapısı açısından vakıf sisteminin içinde, mali yönden ise muhtar bir kuruluş olup hizmetini devletin denetiminde yüzyıllar boyu sürdürmüştür. Osmanlı sosyal bünyesinin içinde bulunan ve siyasi iktidar ile bağlantılı olan medreselerin durumu ve gelişmesi devletin gücü ve toplumun düzeni ile yakından çok bağlantılıdır. Klasik Osmanlı dönemine damgasını vuran medresenin yanında, Enderun Mektebi ikinci bir eğitim sistemi olarak ortaya çıkmıştır. Daha dar bir çerçevede oluşan bu sistem fikri yönden medrese ile aynı temele oturmakla beraber hedefi ve teşkilatlanması ve yetiştirdiği insan gücü ile devlet ve toplumda icra ettiği fonksiyonu bakımından farklı bir durumdaydı. Mülki ve askeri teşkilatlara ve özellikle saraya adam yetiştiren bu mektep daha çok siyasi müessesenin tesiri altında gelişmiştir. Böylece genelolarak Tanzimat öncesi Osmanlı eğitim hayatı aynı dünya görüşünü paylaşan saray içi, saray dışı; devlete bağlı olan ve bağlı olmayan iki ayrı sistem halinde mütalaa edilebilir. Bu iki sistemin arasındaki münasebetler ve karşılıklı tesirler bulunması tabiidir. Resmi eğitimin başka bir türü ise bürokrasi içinde değişik kalemlerde çalışacak personeli yetiştirmek üzere düzenlenen "hizmet içi" eğitim olup, devletin son yıllarına kadar başarı ile yürütülmüştür. Osmanlı eğitiminin bu resmi şekilleri dışında medrese eğitinıine benzer bir eğitim de cami ve kütüphanelerde, aynı zamanda zengin devlet adamları ve ülemanın konaklarında yürütülmüştür. Edebiyat ve sanat ile zenginleştirilmiş bu paralel serbest eğitim ve kültürel faaliyetler son döneme kadar sürdürülmüştür, Medrese eğitiminden farklı olarak daha çok halk kitlelerinin eğitimini ve mensuplarının nefs terbiyesini hedef alan tekke ve zaviye gibi dergahlarda yaşanarak sürdürülen eğitimin Osmanlı eğitim, din, tasavvuf ve kültür hayatında önemli bir yeri bulunmaktadır. Osmanlı eğitim hayatının bu değişik müesseseleri konusunda şimdiye kadar medrese ve Enderun Mektebi hakkında, yeterli olmamakla beraber, bazı araştırmalar yapılmış olmasına rağmen diğer konular üzerinde az çalışılmıştır. (Bakıruz, Osmanlı Devleti ve Medeniyeti Tarihi, c. I, 'Merkez Teşkilatı' bölümü). ı. Sıbyan Mektepleri Osmanlı Devleti'nde ilk eğitim ve öğretimin yapıldığı yer Sıbyan Mektebi (ilk mektep) idi. Çoçukların eğitimi için teşkil edilen bu mektepler klasik İslam medeniyetindeki "küttab" adlı okulların devamı mahiyetindedir. Bu okullara ayrıca darü't-ta'iim, darü'lhııffaz, taş mekteb veya sadece mekteb de denilmiştir. Genellikle devlet ileri gelenleri ve padişahlar tarafından külliyelerin içerisinde, camilerin bitişiğinde veya müstakil bir yapı halinde kurulan sıbyan mektepleri mali ve mekan açısından fazla bir külfet gerektirmediğinden her köyde, her mahallede ve her semtte açılmıştır. Ayrıca bu mektepler vaktiyelerinde belirtildiği üzere karma veya kız ve erkekler için farklı binalarda olabilirdi. Vakıf sistemiyle kurulan ve yürütülen bu mekteblerin çalışma prensibieri vakfıyede belirlenmesine rağmen eğitinıin pek çok ortak yönleri mevcuttu. Beş yaşına ulaşmış çoçuklar "amin alayı" ve "bed '-i besmele" adı verilen canlı ve hareketli bir törenle bu mekteplerde derse başlarlardı. Bilebildiğimiz kadarıyla okula kayıt-kabul gibi herhangi bir işlem söz konusu değildi. Müslüman olan her ailenin çoçuğu bu mekteblere gidebilirdi. Öğretmenler ise medrese eğitimi görmüş veya okuma yazma bilen imam, müezzin, kayyum vb. kişiler arasından seçilirdi. Bunun yanında vaktiyede belirtilmişse yazı dersleri için meşk hocaları görev ahrlardı". Karma veya kız mekteblerinde ise belirli bir yaşa ulaşmış, bilgili, tecrübeli ve hafız olan kadın öğretmenler ders verirlerdi. Sıbyan mekteplerinin resmen belirlenmiş bir eğitim programının varlığı bilinmemektedir. Ancak dersler hakkında vaktiyelerdeki şartlardan ve zaman zaman çıkartılmış hükümlerden hareketle bazı bilgiler vermek mümkündür". Bu okulların genel amacı bir çocuğa okuma yazma öğretmek, İslam dininin kaidelerini ve Kur'an-ı Kerim'i belletmektir. Bundan dolayı mekteblerde elifba, Kur'an-ı Kerim talimi, bazı surelerin ezberletilmesi, temel ilmihal bilgileri, tecvid, yazı yazma ve kara cümle denilen dört temel aritmetik işlem öğrencilere öğretilmeye çalışılırdı. Bunların yanında Subha-i Sıbyan1ar ve Tuhfe-i Vehbi gibi XVIII. yüzyıl için klasikleşmiş bazı manzum lügatler okutulurdu. Sıbyan mekteblerinin eğitim dili konusunda farklı görüşler olmakla beraber, genelolarak eğitim dilinin Türkçe olduğu kabul edilmektedir. Mekteblerden mezuniyet yaşının belirtilmemiş F.R.Unat. Türkiye Eğitim Sisteminin Gelişmesine Tarihi Bir Bakış... s B. Kodaman.Abdülhamid Devri Eğitim Sistemi... s

6 sınırlandırıldığı anlaşılmaktadır. Fakih denilen medrese öğrencilerine başlangıçta "mübtedi" daha sonra "mutavassıt" en sonunda da kendi kendine istidlal yaparak hüküm çıkarabilecek duruma gelince "müstedil" denilmektedir. Anadolu'da bulunan zengin ve yaygın Selçuklu bilim ve eğitim birikimi Osmanlılar'ın bu sahadaki gelişmelerindegerekli zemini hazırlamıştır". olmasına rağmen mezun olabilmek için en az bir defa Kur'an-ı Kerim'i batmetme mecburiyetivardır". 2. Medreseler Kuruluş tarihi bakımından medrese sisteminin yapısı, fıkıh (hukuk) ilmi uzmanları tarafından tammlanan, yorumlanan ve korunan hukuki bir temele dayanıyordu. Teşkilat bakımından medreselerde yürütülen tahsilde fıkıh ve ona yardımcı olan bütün sahalara öncelik tanınmış, buna karşılık aklı ilimlere dayanan çalışmalar müfredat programının dışında tutulmuştur". Medreselerin kuruluş esası "fıkıh ilmini" öğretmektir. XI. yüzyılda Nizarniye medreseleri münhasıran "fakih" yetiştirmek üzere kurulmuştur. Bu medreseler arasında sünni dört mezhep için ayrı ayrı medrese ve müderris olduğu gibi bir kaç mezhebinve bazen de dört mezhebin bir arada okutulduğu medrese örneklerine de rastlaıımaktadır. İlk Nizarniye medreselerinde fıkıh dersleri ile sarf ve nahiv gibi Arapça dil eğitimi dışında, özellikle "ulüm-ı akliye'f'den ders okutulduğuna dair bilgi yoktur. Daha sonraları XIII. yüzyılda Mısır ve Şam'da fıkıh medreslerinden başka müstakilen "Medarisü'l-Hadis'', "Medarisü'l-Tefsir" ve "Medarisü'l-Nahiv'' gibi medreseler açılmıştır." 1 i i Vezir Celaleddin Karatay tarafından l-1252'de Konya'da yaptırılan Karatay Medresesi'ninvaktiyesinde de müderrisin, şeriat, hadis, tefsir, usül, furü' ve hilaf ilimlerindeehliyet ve liyakat sahibi bir kimse olması şartı koşulmaktadır." Medrese sistemi ve teşkilatı, İslam dünyasındaki cami, hastahane, imaret, kervansaray, han ve hamam gibi bütün sosyal hizmet ve yardım amaçlı müesseseler gibi vakıf temeli üzerine kurulmuştur. Bu müesseselerin dini vechesi bulunduğundan, vakıflarının da "Şer'-i Şerif'e" uygun olması gerekmektedir. Herhangi resmi bir derecelendirmeye tabi tutulmadığı görülen Osmanlı öncesi medreseler, müderrislerinin ilmi kabiliyetlerine göre şöhret bulmuştur. Temel eğitimini tamamladıktan sonra, herhangi bir ilimde ihtisas yapmak isteyen talebeler, o bilim dalındaki tamnmış hocalara gidip onlardan ders görürler ve icazet alırlardı. İcazetnamelerdemüderris esastı. ve eğitim görülen medresenin adı değilokutulan derslerin tanımı ve icazeti veren müderrisin hocalarının silsilelsi gösterilirdi. Buna mukabil XII. yüzyılda Avrupa'da kurulan üniversitelerde verilen Anadolu Selçuklu medreselerindeki eğitim şekli ile okutulan dersler ve konuları hakkında geniş bilgimiz olmamasına rağmen klasik İslam medrese eğitimine paralelolarak fıkıh, dini ilimler ve onlara yardımcı olan edebi ilimlerin okutulduğu aşikardır. Metinleri bulunabilen medrese vaktiyelerinden eğitimin salı ve cuma günleri hariç hafta boyunca yürütüldüğü ve eğitim süresinin azami beş yıl ile Sıbyan mektepleri için bk. B. Kodarnan, a. e., s ; 1. Bozdemir, Osmanlı Sıbyan Mekteplerinde Eğitim Selçuklular döneminde Anadolu'da kurulan medreselerden Konya'daki Altun-Aba Medresesi (593/1196-1l97'den önce) vakfiyesinde, bir müderris ve bir muidden başka otuz sekiz talebe bulunmaktadır". Mübarizeddin Halifet G 'z1'nin Amasya'da 606/ senesinde kurduğu medresesinin vakfiyesinde bir müderris, iki muid ve on iki fakih (talebe) bulunacak, müderris yıllık bin iki yüz halis gümüş dirhem maaş karşılığında Hanefi fıkhını okutacaktır". 621/1224 tarihinde Mübarizeddin Er-Tokuş'un Antalya'da kurduğu medresesinin vakfiyesinde, müderris ve fakihlerden bahsedilirken, buradaki eğitim hakkında birşey zikredilmemiştir". Aynı şekilde. XIII. yüzyılın sonlarına doğru, Sivas Gök Medrese'nin kurucusu Sahib Ata Fahreddin Ali'nin 694/1295 tarihli medrese vakfiyesinde "mezkur medreseyi fakih, mütefakkıha, alim ve talebelere vakfedip fıkıh ve bunu tamamlayıcı şer'i ilimlerin ve dini hükümlerin tahsili için onlara meskenkıldı" denilmeictedir ve Öğretim, Bu konunun kapsamlı ve detaylı tartışması için bk. G. Makdisi, Leaming in Islam and the West,...; R. Hillenbrand, II 12 a.g.m.. s. The Rise of Colleges, Instıtutions of ıı23-ıı54. Ulum-ı akliye: akli ilimler, ayrıca bu ilimlere, ulum-ı dahile: dışarıdan gelen ilimler, ulum-ı saire: diğer ilimler veya ulum-ı eviiil: ilklerin ilimleri denmektedir. Bu ilimler klasik ilim sınıflandırmalarında riyaz! ve tabi! ilimleri ihtiva etmektedir. R. Hillenbrand, Osmanlı öncesi Anadolu Medreseleri için bk. A Kuran, Anadolu Medreseleri-I... ; M. Sözen, Anadolu Medreseleri. Selçuklu ve Beylikler Devri. C. II. s a.g.m. s O. Turan. "Selçuklu Devri Vakfiyeleri-I: R. Yinanç, "Selçuklu Medreselerinden Şemseddin Altun-Aba. O. Turan. "Selçuklu Devri Vakfiyeleri-Il, S. Bayram- AKarabacak, O. Turan. "Selçuklu Vakfiyesi ve Hayatı"... s Amasya Halifet Gazi Medresesi ve Vakıflan"... s Mübarizeddin "Sahib Ata Fahruddin Devri Vakfiyeleri-Ill, Er-Tokuş ve Vakfiyesi"... s Ali'nin Konya İmaret ve Sivas Gökmedrese Celaleddin 233 Vakıfları"... Karalay Vakıfları ve Vakfiyeleri"..., s. 79.

7 mezuniyet diplomaları o üniversitenin adına verilmekteydi. Diğer bir ifadeyle, medresede müderris, üniversitede ise müessese daha ön plana çıkmıştır. Bu şekilde medreselerde çok sayıda talebe eğitim görmüş ve büyük aj.imlerin tedrisatı ile İslam dünyasında yeni bir ilim mulıiti teşekkül etmiştir. Osmanlı Devleti'nde ilmi faaliyetler inkişaf ederken, Anadolu'daki diğer Türk devletlerinde de paralel faaliyetlerin devam ettiği görülmektedir. Mesela Karamanoğulları idaresi altında bulunan Konya-Aksaray'da. Cemaleddin el-aksarayi'nirı Zincirli Medrese'deki tedrisatı çok şöhret bulmuştu. Yine Molla Şemseddin el-fenari'nin, Yıldırım Bayezid ile arası bozulunca gittiği Karamanoğlu nezdinde kendisine büyük ölçüde iltifat edilmesi ve Yıldırım Bayezid'in, el-fenari'ye Bursa'ya geri dönmesi için ısrar etmesi dikkate şayandır". Anadolu'ya başka ülkelerden aj.im eelbedilmesi veya Anadolu'dan başka yerlere tahsile gitme geleneği Osmanlılar zamanında da devam etmiştir. Bu ilmi seyahatler kültürel dinamizmin de bir göstergesidir. Mesela, Bayburt'ta doğan Ekmeleddin elbaberti (ö. 786/ ), önce Ha1eb'e daha sonra Kahire'ye giderek Seyfeddin el- İsfahani'den ders okumuş ve Kahire'deki meşhur Ezher külliyesinde müderrisliğe yükselip birçok talebe yetiştirmiştir. Bu talebeler arasmda Hacı Paşa (ö. 816/1413 veya 820/1417), Şeyh Bedreddin (ö. 823/1420) ve Molla Fenarı (ö, 834/ ) gibi meşhur Osmanlı aj.imleri bulunmaktadır'". Ekmeleddin e1babetti'nin talebelerinden Molla Yegan (ö. 840/1436)'ın, II. Murad zamanmda Mısır'da görüşerek beraberinde getirip Padişah'a takdim ettiği Molla Gürani, Padişah'ın çok büyük iltifatına mazhar olmuş ve Manisa valiliği sırasında Şehzade Mehmed (Fatihj'in hocalığına tayin edilmiştir' önce cami ve yanında medrese açılması bir gelenek halini almıştır. Bu gelenek topluma ve devlete gerekli din, ilim ve eğitim hizmetleri yanında devlet idaresinde ihtiyaç duyulan idari ve adli personelin yetiştirilmesine yönelikti. Böylece Osmanlılar devlet işlerinde bilgili ve aynı zamanda yapılan işlerin "şer-i şerife" ve "örf'e'' yani kanunlara uygun olması hususlarına riayet eden yetişkin insan gücüne sahip olmuşlardır. Bu da merkezi idarenin sağlam ve güçlü olmasım sağlaımştır. İlk Osmanlı medresesini İznik'te Orhan Gazi kurmuştur. Bu hükümdar, İznik'i fethettikten hemen sonra, (731/ ) burada yeni bir medrese binası inşa ettirmiştir". Orhan Bey, medreseye masraflarını karşılayabilecek kadar vakıfları bağladıktan sonra müderrisliğine ve mütevelliliğine de tahsilini Mısır'da tamamlayan Mevlana Davüd el- Kayseri (ö. 750/ )'yi tayin etmiştir. Gerek Davüd el-kayseri ve gerekse onun haletleri, Taceddin e1-kürclf ve Alaeddin Esved (ö. 796/1393) gibi devrin büyük iilimleri bu medresede ders vermişlerdir". İlk dönem Osmanlı medreseleri, Osmanlı öncesi Amasya, Konya, Kayseri, Karaman ve Aksaray gibi Anadolu şehirlerinde gelenekleri yerleşen eğitim faaliyetlerinin bir devamı olarak telakki edilebilir. Anadolu'daki bu faaliyetler, o dönemin en mühim ilim ve kültür merkezleri sayılan Mısır, Suriye, İran ve Türkistan'dan gelen aj.imlerin sayesinde mümkün olmuştur Bizzat Osmanlı medreselerinde yetişenlerin müderris olarak işbaşına geçmelerine kadar, ilk Osmanlı medreselerinde görevalan müderrisler menşe itibariyle ya Anadolu'da doğup yetişenler, ya Anadolu'da doğmuş olup tahsillerini Mısır, İran ve Türkistan gibi eski İslam ilim merkezlerinde tamamlayarak geri dönenler, ya da Anadolu dışında doğup, oralarda yetişen ve sonradan Osmanlı ülkesine gelenlerden oluşmaktadır. XIV-XVI. yüzyıllar arasında ilim tahsil etmek maksadıyla Anadolu'dan diğer İslam ülkelerine gittiği tespit edilmiş olan 115 iilimin, yetiştikleri memleketlere göre nispetleri şöyledir: %43.3 ile İran ilk sırada yer almaktadır; ikinci sırada %23.4 ile Mısır, %14.7 ile Anadolu, % 8.6 ile Maveraünnehir, %7.8 ile Suriye ve %1.7 ile Irak gelmektedir. Aynı yüzyıllarda Osmanlı medreselerinde muhtelif konularda okutulan otuz üç ders kitabının müelliflerinin yetiştikleri ülkelere bakıldığında, değişik İslam bilim merkezlerinin Osmanlı iliıninin gelişmesine kaynaklık ettiği görülür. Bu konuda yapılan istatistiki bir araştırmaya göre %39.3 ile İran yine ilk sıradadır. İkinci olarak %30.3 ile Mısır gelmektedir. Maveraünnehir, Irak, Harezm ve Fergana'mn herbiri %6.06 nispetinde; Anadolu ve Horasan'ın ise %3.03 nispetinde olduğu görülmektedir", Selçuklu Türkleri'nden ıniras kalan medrese sisteıni Osmanlılar'ın yeni unsurlar katmasıyla devam etmiştir. Osmanlı fetih politikasına göre fethedilen yerlerde ilk 21 Aşıkpaşazade. Tevôrih-i Al-i Osman'dan, 22 XVI. yüzyılda İznik Medresesi 'ellili medreseler' arasında sayılmaktadır. Bk. M. Bilge, İlk Osmanlı Medreseleri...., s. 64. M. H. Lekesiz, Osmanlı İlmi Zihniyetinde Değişme (Teşekkül-Geltşme-Çôzulme XV-XVII. Yüzyıllar)..., s ,65. a. Kuruluş Döneminde Osmanlılar'da 19 M. C. Baysun, "Osmanlı Devri Medreseleri", İbn-i Hacer, el-durer el-kômine.fi Medrese Eğitimi 23 Aytin el-md'e el-sômine, C. ıv, s Aşıkpaşazade 235 Tarihi,..., s. 42.

8 İlk Osmanlı medreselerinde eğitim, geleneğe dayalı olarak tamamen vakıfların (vakfı kuranların) koymuş oldukları şartlar çerçevesinde tayin olunan müderrislerin inisiyatiflerine bırakılmış görülmektedir. Mesela, İznik Orhan Bey Medresesi'nin vakfiyesinde, Müderris Davüd el-kayseri'nin "medresede tilib-i ilme hergün ders okutacağı" şartı dışında bağlayıcı bir ifade bulunmamaktadır". Yine 1348'de kurulan Bursa Lala Şahin Paşa Medresesi vakfiyesinde "müderrisi alim ve ifadeye kadir bir kimse olması ve tatil günleri dışında şer'! bir özrü olmadığı takdirde dersleri katiyyen terk etmemesi" ifadesi yer almıştır. II. Murad'ın Edirne'de inşa ettirdiği Darü'l-Hadis Medresesi'nde hangi derslerin okutulacağı belirlenirken müderrisin ders günlerinde hadis ilmi ve onunla ilgili diğer ilimleri öğreteceği ancak özellikle felsefi ilimlerle iştigal etmeyeceği kaydı konmuştur" senesinde Karamanoğlu Ali Bey'in Niğde'de kurduğu Akmedrese'nin vakfiyesinde "bu medreseyi ulüm-ı şer'iyye tedrisiyle meşgul fukaha ve mütefekkıhaya ve ulüm-ı diniye'nin muhtac olduğu ulüm-ı edebiyye tahsili ile müteveggil evli, bekar, leyli ve nehari talebe ile Hanefi ve Şafii mezhebine göre olan müderris ve muide vakfetti. Müderris, her gün fıkıh ve usfıl-ı fıkıh ve sair tımür-ı şeri'yye ve aliyeyi takrir etmesini, muidin ise fukahanın her gün müzakere ile dersleri tekrar etmesi...."26 denilmektedir. Bu ibareler Fatih'in kurduğu Salın-ı Seman medreseleri öncesinde geleneğe dayalı medrese sisteminin temel özelliklerini açıklaması bakımından önemlidir. Yukarıdaki örneklerden açıkça görüldüğüne göre Selçuklu ve Fatih öncesi Osmanlı medreselerinde eğitim, Nizanıiye medreselerinin geleneği üzerine devam etmekte olup esas hedefıni dini ilimlerin okutulması ve özellikle fıkıh tahsilini yaygınlaştırılmasıdır. Ancak bazı Selçuklu medreselerinin Şi:ffi.haneler'in yanında kurulmuş olması, bazı medreselerde de rasat kuyulannın bulunması bu medreselerde tıp ve astronomi bilimleriyle de ilgilenildiği konusunda bir takım ip uçları vermektedir. Selçuklu ve Fatih öncesi Osmanlı döneminde dini ilimlerin tarifine girmeyen felsefi, riyazi ve tabii ilimlerin tahsili ise medrese dışı ilim adamlarının evinde veya şifahanelerde eskiden beri devam eden geleneğe uygun olarak yürütüldüğü söylenebilir. ~. yüzyılın başından Fatih Sultan Mehmed'in saltanatının ba langıcına kadar büyük şehirlerden Bursa'da yırmı eş, dırne'de on üç ve ıznik'te dört olmak üzere toplam kırk iki medresenin kurulmuş olduğunu, aynı dönemde daha küçük şehirlerde ise kırk medresenin bulunduğunu görmekteyiz". Kısaca yılları arasında, Osmanlı Devleti'nin ilim çevreleri henüz kuruluş döneminde iken toplam seksen iki medresenin tesis edilmiş olması, Osmanlılar'da eğitim ve bilim ortamının çok hızlı bir şekilde geliştiğini göstermektedir. Bu durum her üç senede en az iki medresenin kurulmasına tekabül eder. Aynı şehirlerde medrese sayısının artmasıyla medreseler arasında bir derecelendirme ihtiyacı doğmuştur. II. Mehmed (Fatih)'ten önceki dönemde medreslerin statüsüne göre bir derecelendirilmeye gidilmesi, medreseler arasında bir fark ortaya çıkarmıştır. b. Medreselerin Dereceleri Fatih Sultan Mehıned, İstanbul'u fethettikten sonra, şehre yeni bir şahsiyet kazandırmak için imar faaliyetine başlamış, etrafındakileri de bu hamleye katılmak için teşvik etmiştir. Bu faaliyetler neticesinde yüzden fazla Bizans binası mescid, medrese ve hanikaba dönüştürülmüştür. Fatih, yeni başşehrini darü'l-ilm (ilim merkezi) haline getirmek için, İstanbul'un bir tepesi üzerinde, daha sonra kendi adı ile anılacak bir külliye inşa ettirmiş ve bu külliyenin içinde, Fatih'in merkeziyetçi tavrının ve politikasının bilim ve eğitim hayatındaki ifadesi olarak düşünülebilecek medreseler kurulmuştur. Fatih Külliyesi medreseleri için hazırlanan vakfiyeye göre, Semaniye medreseleri, Fatih Camii 'nin etrafında yüksek sekiz medrese ve bu medreselerin arkasında "Tetimme" adıyla bilinen sekiz küçük medreseden oluşmaktaydı. Böylece camiiri iki tarafmda toplam onaltı medrese olup bunların dışında, batı kapısına bakan tarafta, bir "Darü't-Tfilim" yani sıbyan mektebi de kurulmuştur. Ayrıca Vakfiye'den bu kül1iyenin mütekamil bir eğitim merkezi olarak düzenlendiği, bunun için yeme, içme, bannına ve tedavi ihtiyaçlarının görüleceği imaret, darü'şşira ve kütüphane gibi müesseselerin de kurulduğunu görüyoruz". Yakın zamanlara kadar bazı modem çalışmalarda, Fatih'in emri üzerine, kendisinin inşa ettirdiği Semaniye medreseleri Avrupa üniversitelerine benzetilerek Ali Kuşçu, Vezir Mahmud Paşa ve Molla Hüsrev tarafından bir ders programı düzenlendiği iddia edilmektedir. Ancak son araştırmalar Fatih medreseleri ile modem üniversite kavramı arasında kurulan benzerlikler ve sözde ders programı gibi iddialara dayalı M. Bilge, a.g.e., s a.e., , H. Uzunçarşılı, "Niğde Karamanoğlu Ali Bey Vakfıyesi", , s M. Bilge, a.g.e., s ; C. Baltacı, xv.-xv7. Asırlar Osmanlı Medreseleri, 28 E İhsanoğlu, Büyük Cihad'dan Frenk Fodulluğuna, ,S. 20-2l.

9 Qı olarak Fatih çalışmıştır." medreseleri hakkında oluşturulan yanlış imajı düzeltmeye Fatih medreselerinin kurulmasıyla, Osmanlı eğitim hayatmda yeni bir dönem başlanuş ve medreselerin hiyerarşik yapısı yeniden düzenlemniştir. Nitekim medrese tarihi ile ilgili yapılan çalışmalarda medreselerin akademik seviyelerinin onların başında bulunan müderrise ödenen ücretlere ve o medresede okutulması gereken temel ders kitabına göre Fatih döneminde düzenlendiği hususu Ali'nin verdiği bilgiye dayanarak Uzunçarşılı'dan beri kabul görmüştür", A.li'nin verdiği bilgiden Yıldırım Bayezid döneminden itibaren eğitim hayatım düzenleyen bazı kaide ve usüllerin (genellikle bunlara Kanun denilmektedir) bulunduğu ve bazılarının Fatih dönemine kadar uygulandığı ancak onun döneminde bunların bir araya getirilip bir bütün olarak derlendiği anlaşılmaktadır." Fatih öncesi Osmanlı medreseleri vakfi.yelerine baktığımızda genellikle dini ilimlerin eğitiminin işaret edildiğini görüyoruz. Halbuki Fatih medreseleri vakfiyesinde ilk defa karşnnıza medreselere tayin edilecek müderrislerin hem dini (nakli) hem de mantık, felsefe ve matematiği kapsayan "akli" ilimieri bilenler olmaları şart koşulmuştur. Yine vakfiyeye göre bu medreselerin temelinin hikmet kaidelerine dayandığı ve kuruluşunun geometrik kaideler içinde olduğu edebi bir üslupla belirtirken, onların daha öncekilerden farkları ortaya konulmuş oluyor. Kanaatimize göre Ali Kuşçu'nun tesirini burada aramak gerekir. Semerkand'da Uluğ Bey'in çevresinde bulunan ve matematik-astronomi ağırlıklı ilim muhitinden gelen Ali Kuşçu'nun tesirini bu medreselerin çerçevesini çizen vakfiyede akli ilimieri dini ilimlerin yanında okutulması şsrtını sağlamış olmasında aramak lazım gelir. Bu tesirin Fatih'ten sonra Süleymaniye Medreseleri'ne kadar uzandığınt görmek mümkündür Fatih Teşkilat Kanunnamesi'nde müderrislerin tayini konusunda, medreselerin payeleri müderrislerin aldığı yevmiyeye göre yirmi akçeliden başlayan ve beşer akçe artışla yirmibeş, otuz, otuz beş, kırk, kırk beş ve ellili akçeye ulaşan bir hiyararşiye bağlanmıştır. Ellili medreseler "Dahil", "Hariç" ve "Salın" olarak üç ayrı isimle anılmışlardır. Salın medreselerin yani Fatih Külliyesindeki üst seviyeli sekiz medresenin müderrisleri de ülemanın en ileri gelenleri kabul edilıniş ve resmi Bu konuda ileri sürülen iddia1ann eleştirisi için bk. E. İhsanoğlu, Osmanlı medreslerinin tertibine bakıldığında ilk üç medresenin, Haşiye-i Tecrid, Miftaiı ve Telvih şeklinde isiınlendirildiği görülmektedir. Bu adlar medreselerde okutulan ana ders kitaplarının isiınlerinden hareketle konmuştur. Hdşiye-i Tecrid ınedresesi, Nasireddin el-tüsi (ö. 672/ )'nin Tecridü'l-Kelam adlı eserine Şemseddin Mahmud b. Ebi'l-Kasım el-isfahani (ö. 746/ )'nin yazdığı şerh üzerine Seyyid Şerif el-gürgani (ö. 816/ )'nin kaleme aldığı haşiyenin bu medresede ana ders kitabı olmasından dolayı bu ismi almıştır", Miftah ise Sirüceddln Yusuf el-sekkaki (ö. 626/ )'nin sarf, mahv ve belağat sahasındaki eseridir. Bu eserin ve buna Seyyid Şerif el-gürgani ve Sadeddin el-taftazani (ö )'nin yazdıkları şerhlerin okutuldukları medreselere Mifttlh medreseleri adı verilmiştir". Telvih ise Sadrüşşeria UbeyduIlah el-buhar! (ö. 747/ )'nin Tenkihü'l-Ustd adlı usül-ı fikha ait eseri üzerine yine kendisinin yazdığı Tavzihü't-Tenkilı isiınli şerhe el-taftazani'nin kaleme aldığı şerhin adıdır. Bu şerh, Telvih medreselerinde ders kitabı olarak okııtulurdu". A.l1'ye göre Fatih medreselerinin kuruluşundan öngörülen tertip şu şekilde ifade edilebilir: Kırklı yani kırk akçe yevmiyeli ve elli akçe yevmiyeli Hariç medreseler Osmanlılarıdan evvelki Anadolu Selçukluları'nın, Anadolu beylikleri hükümdarlarının ve onların ailelerinin, vezir, sancak beyleri ve ümeranın 34 İ. H. Uzunçarşılı, Osmanlı Devleti 'nin İlmiyye Teşkilatı. ı.bs.... s. 1ı-12. Gelibolulu Mustafa Aıi. Kunhü'l-Ahbdr, (Esad Efendi) ktp. nr. 2162, İstanbul Üniversitesi yk. 116b-118a. 238 ktp., TY, nr. 5959, yk. 85b-86b, Süleymaniye sonra Osmanlı medreseleri için 1- Müderrisi akçe alan "Haşiye-i Tecrid" Medreseleri II- Müderrisi 30 akçe alan "Miftah'' medreseleri III- Müderrisi 40 akçe alan "Telvih" medreseleri LV - Müderrisi 50 akçe alan "Hariç" medreseleri V- Müderrisi 50 akçe alan "Dahil" medreseleri; Tetimme veya Musıla-ı Salın ve Salın medreseleri 33 a.e.. s x teşrifatta sancak beylerinin önüne yerleştirilmişlerdir." Bu eğitim hiyararşisinin kuruluşu, oluşumu ve yüzyıllar boyu geçirdiği gelişmeler çok iyi bir şekilde incelenmediğinden, konunun vuzu1ıa kavuşması, daha detaylı ve çok yönlü incelemelere ihtiyaç duymaktadır qlv 35 A. Özcan, "Fatih'in Teşkilat Kanunnarnesi ve...", s.39. Tecrid'in şerh ve haşiyeleri içi bk., Katib Çelebi, Keşf üz-zünün Miftah'ın şerh ve haşiyeleri için bk. a.e., C. II, s Tenkih'in şerh ve haşiyeleri Teşkilatı, s için bk., a.e. C. I, s ; C. i. s İ.H. Uzunçarşılı, Osmanlı Devleti'nin İlmiye

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...9 GİRİŞ...11

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...9 GİRİŞ...11 İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...9 GİRİŞ...11 BİRİNCİ BÖLÜM İLK TÜRK DEVLETLERİNDE EĞİTİM 1.1. HUNLARDA EĞİTİM...19 1.2. GÖKTÜRKLERDE EĞİTİM...23 1.2.1. Eğitim Amaçlı Göktürk Belgeleri: Anıtlar...24 1.3. UYGURLARDA

Detaylı

Tefsir, Kıraat (İlahiyat ve İslâmî ilimler fakülteleri)

Tefsir, Kıraat (İlahiyat ve İslâmî ilimler fakülteleri) ARAŞTIRMA ALANLARI 1 Kur an İlimleri ve Tefsir Kur an ilimleri, Kur an tarihi, tefsir gibi Kur an araştırmalarının farklı alanlarına dair araştırmaları kapsar. 1. Kur an tarihi 2. Kıraat 3. Memlükler ve

Detaylı

EĞİTİM VE BİLİM OSMANLI EĞİTİM VE BİLİM MÜESSESELERİ OSMANLI BİLİMİ LİTERATÜRÜ. Ekmeleddin İhsanoğlu. Ekmeleddin İhsanoğlu

EĞİTİM VE BİLİM OSMANLI EĞİTİM VE BİLİM MÜESSESELERİ OSMANLI BİLİMİ LİTERATÜRÜ. Ekmeleddin İhsanoğlu. Ekmeleddin İhsanoğlu EĞİTİM VE BİLİM OSMANLI EĞİTİM VE BİLİM MÜESSESELERİ OSMANLI BİLİMİ LİTERATÜRÜ Ekmeleddin İhsanoğlu Ekmeleddin İhsanoğlu 221 I. OSMANLI EĞİTİM ve BİLİM MÜESSESELERİ (Ekmeleddin İhsanoğlu) Osmanlı eğitimi

Detaylı

ARTUKLU DÖNEMİ ESERLERİ Anadolu da ilk köprüleri yaptılar.

ARTUKLU DÖNEMİ ESERLERİ Anadolu da ilk köprüleri yaptılar. ARTUKLU DÖNEMİ ESERLERİ Anadolu da ilk köprüleri yaptılar. ( 1102 1409 ) Diyarbakır, Harput, Mardin Diyarbakır Artuklu Sarayı İlk Artuklu Medresesi İlgazi tarafundan Halep te yaptırıldı. Silvan (Meyyafarkin)

Detaylı

Ilgın Sahip Ata Vakıf Hamamı. Lala Mustafa Paşa Külliyesi ve Cami. Ilgın Kaplıcaları. Buhar Banyosu

Ilgın Sahip Ata Vakıf Hamamı. Lala Mustafa Paşa Külliyesi ve Cami. Ilgın Kaplıcaları. Buhar Banyosu Ilgın Sahip Ata Vakıf Hamamı Konya'nın 90 km kuzeybatısında yer alan ve 349 km2 yüzölçüme sahip olan Ilgın, günümüzden 3500 yıl önce şimdiki iskan yerinin 25 km kuzeydoğusunda Hititler tarafından "Yalburt"

Detaylı

SULTAN IZZETTIN KEYKAVUS TÜRBESİ, 1217, SİVAS

SULTAN IZZETTIN KEYKAVUS TÜRBESİ, 1217, SİVAS SELÇUKLU MİMARİSİ Selçuklular Orta Asya dan Anadolu ve Ön Asya ya yolculuklarında Afganistan, İran, Irak, Suriye topraklarındaki kültürlerden ve mimari yapılardan etkilenmiş, İslam dinini kabul ederek

Detaylı

II. BÖLÜM LK MÜSLÜMAN TÜRK DEVLETLER

II. BÖLÜM LK MÜSLÜMAN TÜRK DEVLETLER İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ... V GİRİŞ...1 1. Eğitime Neden İhtiyaç Vardır?...1 2. Niçin Eğitim Tarihi Okuyoruz?...2 I. BÖLÜM İSLAMİYET TEN ÖNCEKİ TÜRK EĞİTİMİ 1. Eski Türklerde Eğitim Var mıdır?...5 2. Hunlarda

Detaylı

TOKAT IN YETİŞTİRDİĞİ İLİM VE FİKİR ÖNDERLERİNDEN ŞEYHÜLİSLAM MOLLA HÜSREV. (Panel Tanıtımı)

TOKAT IN YETİŞTİRDİĞİ İLİM VE FİKİR ÖNDERLERİNDEN ŞEYHÜLİSLAM MOLLA HÜSREV. (Panel Tanıtımı) TOKAT IN YETİŞTİRDİĞİ İLİM VE FİKİR ÖNDERLERİNDEN ŞEYHÜLİSLAM MOLLA HÜSREV (Panel Tanıtımı) Mehmet DEMİRTAŞ * Bir şehri kendisi yapan, ona şehir bilinci katan unsurların başında o şehrin tarihî ve kültürel

Detaylı

OSMANLILAR. 23.03.2015 Yrd. Doç. Dr. Ali Gurbetoğlu. İstanbul Ticaret Üniversitesi

OSMANLILAR. 23.03.2015 Yrd. Doç. Dr. Ali Gurbetoğlu. İstanbul Ticaret Üniversitesi OSMANLILAR 1 2 3 Osmanlılarda Eğitimin Genel Özellikleri Medreseler çok yaygın ve güçlü örgün eğitim kurumları haline gelmiş, toplumun derinden etkilemişlerdir. Azınlıkların çocuklarını üst düzey yönetici

Detaylı

ANKARA ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ PEYZAJ MİMARLIĞI BÖLÜMÜ. Konu:14.YÜZYIL BEYLİKLER DÖNEMİ MİMARİSİ

ANKARA ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ PEYZAJ MİMARLIĞI BÖLÜMÜ. Konu:14.YÜZYIL BEYLİKLER DÖNEMİ MİMARİSİ ANKARA ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ PEYZAJ MİMARLIĞI BÖLÜMÜ Konu:14.YÜZYIL BEYLİKLER DÖNEMİ MİMARİSİ İran üzerinden geçerek Batı Anadolu'ya yerleşen Türk boyların dan bir bölümü 13. yüzyıl sonlarında

Detaylı

YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH BÖLÜMÜ LİSANSÜSTÜ PROGRAMLARI

YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH BÖLÜMÜ LİSANSÜSTÜ PROGRAMLARI YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH BÖLÜMÜ LİSANSÜSTÜ PROGRAMLARI TARİH TEZLİ YÜKSEK LİSANS Tezli yüksek lisans programında eğitim dili Türkçedir. Programın öngörülen süresi 4

Detaylı

ĐSTANBUL KÜLLĐYELERĐ (FATĐH / SULTAN SELĐM / ŞEHZADE MEHMET) TEKNĐK GEZĐSĐ RAPORU

ĐSTANBUL KÜLLĐYELERĐ (FATĐH / SULTAN SELĐM / ŞEHZADE MEHMET) TEKNĐK GEZĐSĐ RAPORU ĐSTANBUL KÜLLĐYELERĐ (FATĐH / SULTAN SELĐM / ŞEHZADE MEHMET) TEKNĐK GEZĐSĐ RAPORU Fakültemiz lisans programında açılan MĐM 376 Anadolu Uygarlıkları Teknik Seçmeli Dersi kapsamında yapılması planlanan Đstanbul

Detaylı

OSMANLI YAPILARINDA. Kaynak: Sitare Turan Bakır, İznik

OSMANLI YAPILARINDA. Kaynak: Sitare Turan Bakır, İznik OSMANLI YAPILARINDA İZNİK ÇİNİLERİ Kaynak: Sitare Turan Bakır, İznik Çinileri, KültK ltür r Bakanlığı Osmanlı Eserleri, Ankara 1999 Adana Ramazanoğlu Camii Caminin kitabelerinden yapımına 16. yy da Ramazanoğlu

Detaylı

ANKARA ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ PEYZAJ MİMARLIĞI BÖLÜMÜ ANADOLU SELÇUKLU DÖNEMİ BAHÇELERİ

ANKARA ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ PEYZAJ MİMARLIĞI BÖLÜMÜ ANADOLU SELÇUKLU DÖNEMİ BAHÇELERİ ANKARA ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ PEYZAJ MİMARLIĞI BÖLÜMÜ ANADOLU SELÇUKLU DÖNEMİ BAHÇELERİ ANADOLU SELÇUKLU CAMİİLERİ Konya Alâeddin Camii - 1155-1219 Niğde Alâeddin Camii 1223 Malatya Ulu Camii 1224

Detaylı

Eğitim. Resul KESENCELİ EĞİTİMDE

Eğitim. Resul KESENCELİ EĞİTİMDE Eğitim Resul KESENCELİ EĞİTİMDE MEDRESE VE VAKIFLARIN ROLÜ Osmanlılar, medrese eğitimi ve dolayısıyla ilim ve bu sahanın adamlarına değer verdiklerinden, bunların tahsil ve eğitim konusunda karşılaşabilecekleri

Detaylı

Sonuç. Beylikler dönemi, Anadolu'da Türk kültür ve medeniyetinin gelişmesi

Sonuç. Beylikler dönemi, Anadolu'da Türk kültür ve medeniyetinin gelişmesi 78 ağaçları bulunan yer, Ermenek'e bağlı Görme! Köyü'nde 32 Paşaçukuru olarak bilinen yer, Ermenek'te Emir Ahmed mülkü civarındaki yer, Ermenek'e bağlı Gargara Köyü'nde 33 yer, Mut Medresesi yakınındaki

Detaylı

görülen sanat görülmektedir? dallarını belirtiniz.

görülen sanat görülmektedir? dallarını belirtiniz. Karahanlılar Dönemine ait Kalyan Minaresi (Buhara) Selçuklular Döneminden kalma bir seramik tabak Selçuklulara ait "Varka ve Gülşah adlı minyatür Türkiye Selçuklu halısı, XIII. yüzyıl İlk dönemlere Türk

Detaylı

T.C. BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ İSLAMİ İLİMLER FAKÜLTESİ İSLAMİ İLİMLER BÖLÜMÜ EĞİTİM-ÖĞRETİM PROGRAMI

T.C. BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ İSLAMİ İLİMLER FAKÜLTESİ İSLAMİ İLİMLER BÖLÜMÜ EĞİTİM-ÖĞRETİM PROGRAMI Z/S K/ Z/S K/ EK-1 T.C. BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ İSLAMİ İLİMLER FAKÜLTESİ İSLAMİ İLİMLER BÖLÜMÜ EĞİTİM-ÖĞRETİM PROGRAMI ARAPÇA HAZIRLIK SINIFI PROGRAMI Hazırlık 1. Yarıyıl İİH001 Arapça Dilbilgisi

Detaylı

Beylikler ve Anadolu Selçuklu Dönemi Mimari Eserleri. Konya Sahip Ata Cami Erzurum Ulu cami Saltuklar

Beylikler ve Anadolu Selçuklu Dönemi Mimari Eserleri. Konya Sahip Ata Cami Erzurum Ulu cami Saltuklar Beylikler ve Anadolu Selçuklu Dönemi Mimari Eserleri Dini Mimari: Bu gruptaki eserler arasında camiler, mescitler, medreseler,türbe ve kümbetler,külliyeler,tekke ve zaviyeler yer almaktadır. Camiler:Anadolu

Detaylı

1 KAFKASYA TARİHİNE GİRİŞ...

1 KAFKASYA TARİHİNE GİRİŞ... İÇİNDEKİLER GİRİŞ... 1 I. ARAŞTIRMANIN METODU... 1 II. ARAŞTIRMANIN KAYNAKLARI... 3 A. Tarihler... 4 B. Vakayi-Nâmeler/Kronikler... 10 C. Sikkeler/Paralar ve Kitabeler... 13 D. Çağdaş Araştırmalar... 14

Detaylı

1-MERKEZ TEŞKİLATI. A- Hükümdar B- Saray

1-MERKEZ TEŞKİLATI. A- Hükümdar B- Saray 1-MERKEZ TEŞKİLATI A- Hükümdar B- Saray MERKEZ TEŞKİLATI Önceki Türk ve Türk-İslam devletlerinden farklı olarak Osmanlı Devleti nde daha merkezi bir yönetim oluşturulmuştu.hükümet, ordu ve eyaletler doğrudan

Detaylı

İslamî bilimler : Kur'an-ı Kerim'in ve İslam dininin doğru biçimde anlaşılması için yapılan çalışmalar sonucunda İslami bilimler doğdu.

İslamî bilimler : Kur'an-ı Kerim'in ve İslam dininin doğru biçimde anlaşılması için yapılan çalışmalar sonucunda İslami bilimler doğdu. Türk İslam Bilginleri: İslam dini insanların sadece inanç dünyalarını etkilemekle kalmamış, siyaset, ekonomi, sanat, bilim ve düşünce gibi hayatın tüm alanlarını da etkilemiş ve geliştirmiştir Tabiatı

Detaylı

Ermenek Mevlevihanesi/ Karamanoğlu Halil Bey Tekkesi

Ermenek Mevlevihanesi/ Karamanoğlu Halil Bey Tekkesi Ermenek Mevlevihanesi/ Karamanoğlu Halil Bey Tekkesi PROF. DR. NEJAT GÖYÜNÇ ARMAĞANI 305 Mevlüt ESER Prof. Dr. Yusuf KÜÇÜKDAĞ NEÜ A. Keleşoğlu Eğitim Fakültesi, Sosyal Bilgiler Eğitimi Mevlevilik, Mevlâna

Detaylı

İslâmî Eğitim Kurumları

İslâmî Eğitim Kurumları İslâmî Eğitim Kurumları Yrd. Doç. Dr. M. İsmail BAĞDATLI mismailbagdatli@yahoo.com Küttab Bir nevi Sıbyan Mektebidir. Okuma yazma öğretimi için kullanılan küçük yerlerdir. İslâm dan önce de vardı. Küttab

Detaylı

2.SINIF (2013 Müfredatlar) 3. YARIYIL 4. YARIYIL

2.SINIF (2013 Müfredatlar) 3. YARIYIL 4. YARIYIL ERCİYES ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ 2014-2015 Eğitim Öğretim Yılı 1.ve 2.Öğretim (2010 ve Sonrası) Eğitim Planları HAZIRLIK SINIFI (YILLIK) KODU DERSİN ADI T U Kredi AKTS İLH001 ARAPÇA 26 0 26 26 Konu

Detaylı

Kazak Hanlığı nın kuruluşunun 550. yılı dolayısıyla Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümümüzce düzenlenen Kazak

Kazak Hanlığı nın kuruluşunun 550. yılı dolayısıyla Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümümüzce düzenlenen Kazak Kazak Hanlığı nın kuruluşunun 550. yılı dolayısıyla Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümümüzce düzenlenen Kazak Hanlığı ve Kazakistan konulu bu toplantıda Kısaca Kazak

Detaylı

Öğrenim Kazanımları Bu programı başarı ile tamamlayan öğrenci;

Öğrenim Kazanımları Bu programı başarı ile tamamlayan öğrenci; Image not found http://bologna.konya.edu.tr/panel/images/pdflogo.png Ders Adı : OSMANLI TARİHİ II Ders No : 0310440158 Teorik : 2 Pratik : 0 Kredi : 2 ECTS : 4 Ders Bilgileri Ders Türü Öğretim Dili Öğretim

Detaylı

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS İSLAM EĞİTİM TARİHİ ILA323 5 2+0 2 3 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Yüz Yüze / Seçmeli Dersin

Detaylı

Bacıyân-ı Rum. (Dünyanın İlk Kadın Teşkilatı: Anadolu Bacıları)

Bacıyân-ı Rum. (Dünyanın İlk Kadın Teşkilatı: Anadolu Bacıları) Bacıyân-ı Rum (Dünyanın İlk Kadın Teşkilatı: Anadolu Bacıları) Varlığı Neredeyse İmkânsız Görülen Kadın Örgütü Âşık Paşazade nin Hacıyan-ı Rum diye adlandırdığı bu topluluk üzerinde ilk defa Alman doğu

Detaylı

İN'ÂMÂT DEFTERİ ÇERÇEVESİNDE II. BAYEZİD DÖNEMİ İSTANBUL MEDRESELERİNE BAKIŞ

İN'ÂMÂT DEFTERİ ÇERÇEVESİNDE II. BAYEZİD DÖNEMİ İSTANBUL MEDRESELERİNE BAKIŞ Araştırma Makalesi Research Article İlhan GÖK Dr. Dr. Başbakanlık Osmanlı Arşivi, İstanbul-Türkiye Office of the Prime Minister Ottoman Archives, İstanbul-Turkey ilhangok52@gmail.com İN'ÂMÂT DEFTERİ ÇERÇEVESİNDE

Detaylı

Anadolu'da kurulan ilk Türk beylikleri

Anadolu'da kurulan ilk Türk beylikleri On5yirmi5.com Anadolu'da kurulan ilk Türk beylikleri Anadolu da kurulan ilk Türk Beylikleri ve önemi nelerdir? Yayın Tarihi : 2 Kasım 2012 Cuma (oluşturma : 11/18/2015) Anadolu da Kurulan İlk Türk Beylikleri

Detaylı

T.C. SİNOP ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLGİLER ENSTİTÜSÜ TARİH TEZLİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI

T.C. SİNOP ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLGİLER ENSTİTÜSÜ TARİH TEZLİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI T.C. SİNOP ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLGİLER ENSTİTÜSÜ TARİH TEZLİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI I. YARIYIL II. YARIYIL Adı Adı TAR 501 Eski Anadolu Kültür 3 0 3 TAR 502 Eskiçağda Türkler 3 0 3 TAR 503 Eskiçağ Kavimlerinde

Detaylı

Edirne Camileri - Eski Cami. Ahmet Usal - Edirne Vergi Dairesi Başkanlığı

Edirne Camileri - Eski Cami. Ahmet Usal - Edirne Vergi Dairesi Başkanlığı Edirne Camileri - Eski Cami Ahmet Usal - Edirne Vergi Dairesi Başkanlığı Aralık 25, 2006 2 İçindekiler 0.1 Eski Cami (Cami-i Atik - Ulu Cami).............. 4 0.1.1 Eski Cami ve Hacı Bayram Veli Söylencesi.......

Detaylı

Beylikler,14.yy. başı BEYLİKLER DÖNEMİ

Beylikler,14.yy. başı BEYLİKLER DÖNEMİ BEYLİKLER DÖNEMİ Beylikler,14.yy. başı Sınırlara yerleştirilmiş olan Türkmen beylikleri, Selçuklulardan sonra bağımsızlıklarını kazanarak Anadolu Türk mimarisine canlılık getiren yapıtlar vermişlerdir.

Detaylı

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ ERCİYES ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ (H. Mehmet Bayraktar İlahiyat Fakültesi) TANITIM KİTAPÇIĞI (2014-2015) KAPAK İLAHİYAT FAKÜLTESİ Tarihçe 16 Aralık 1965 tarihinde Yüksek İslam Enstitüsü adıyla Milli

Detaylı

ANKARA ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ. Selçuklu Dönemi Yapıları ile Bahçe ve Peyzaj Sanatı

ANKARA ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ. Selçuklu Dönemi Yapıları ile Bahçe ve Peyzaj Sanatı ANKARA ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ Selçuklu Dönemi Yapıları ile Bahçe ve Peyzaj Sanatı Selçuklu Dönemi (1071-1308) Oğuzların devamı olan XI. yüzyılın yarısında kurulan, merkezi Konya olan Selçuklular

Detaylı

Bin Yıllık Vakıf Medeniyeti ve Vakıfların Eğitimdeki Yeri Sempozyumu

Bin Yıllık Vakıf Medeniyeti ve Vakıfların Eğitimdeki Yeri Sempozyumu Bin Yıllık Vakıf Medeniyeti ve Vakıfların Eğitimdeki Yeri Sempozyumu Hüseyin Çınar* Başbakanlık Vakıflar Genel Müdürlüğü nün son yıllarda vakıflar haftası çerçevesinde öne çıkardığı; çevre yılı, su yılı,

Detaylı

T.C. KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ İlâhiyat Fakültesi Dekanlığı. REKTÖRLÜK MAKAMINA (Öğrenci İşleri Daire Başkanlığı)

T.C. KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ İlâhiyat Fakültesi Dekanlığı. REKTÖRLÜK MAKAMINA (Öğrenci İşleri Daire Başkanlığı) T.C. KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ İlâhiyat Fakültesi Dekanlığı Sayı : 34394187-399- 24/04/2015 Konu : Lisans Öğretim Programı Değişiklik Önerisi REKTÖRLÜK MAKAMINA (Öğrenci İşleri Daire Başkanlığı)

Detaylı

Ülkemizde Tıp Fakültelerinin tarihi

Ülkemizde Tıp Fakültelerinin tarihi Ülkemizde Tıp Fakültelerinin tarihi 1 Bütün dünler, bugünleri aydınlatan fenerlerdir. W. Shakespeare 2 Marmara Üniv. Haydarpaşa Kampüsü 1915 yılında Çanakkale de şehit olan Tıp Fakültesi öğrencileri anısına!

Detaylı

İçindekiler. xi Şema, Harita, Tablo ve Resimler xiü Açıklamalar xv Teşekkür xvü Önsöz

İçindekiler. xi Şema, Harita, Tablo ve Resimler xiü Açıklamalar xv Teşekkür xvü Önsöz İçindekiler xi Şema, Harita, Tablo ve Resimler xiü Açıklamalar xv Teşekkür xvü Önsöz ı BİRİNCİ KISIM AĞALAR VE HOCALAR: CUMHURIYET DÖNEMININ ÛF ILÇESI 3 BİRİNCİ BÖLÜM Hafıza Kaybı: Klan Toplumu ve Ulus

Detaylı

Bu durum, aşağıdakilerden hangisin gösteren bir kanıt olabilir?

Bu durum, aşağıdakilerden hangisin gösteren bir kanıt olabilir? DÜNYA GÜCÜ OSMANLI 1. Anadolu Selçuklu Devleti zamanında ve Osmanlı İmparatorluğu nun Yükselme döneminde Anadolu daki zanaatkarlar lonca denilen zanaat gruplarına ayrılarak yöneticilerini kendileri seçmişlerdir.

Detaylı

Kalem İşleri 60. Ağaç İşleri 61. Hünkar Kasrı 65. Medrese (Darülhadis Medresesi) 66. Sıbyan Mektebi 67. Sultan I. Ahmet Türbesi 69.

Kalem İşleri 60. Ağaç İşleri 61. Hünkar Kasrı 65. Medrese (Darülhadis Medresesi) 66. Sıbyan Mektebi 67. Sultan I. Ahmet Türbesi 69. İÇİNDEKİLER TARİHÇE 5 SULTANAHMET CAMİ YAPI TOPLULUĞU 8 SULTAN I. AHMET 12 SULTAN I. AHMET İN CAMİYİ YAPTIRMAYA KARAR VERMESİ 15 SEDEFKAR MEHMET AĞA 20 SULTANAHMET CAMİİ NİN YAPILMAYA BAŞLANMASI 24 SULTANAHMET

Detaylı

BĠR MESLEK OLARAK ÖĞRETMENLĠK

BĠR MESLEK OLARAK ÖĞRETMENLĠK BĠR MESLEK OLARAK ÖĞRETMENLĠK Meslekleşme ölçütleri Öğretmenlik Mesleğinin Yasal Dayanakları Öğretmenlik Mesleğinin Temel Özellikleri Türkiye de Öğretmenliğin Meslekleşmesi Öğretmenlerin hizmet öncesinde

Detaylı

Osmanlı nın ilk hastanesi:

Osmanlı nın ilk hastanesi: mekan Osmanlı nın ilk hastanesi: Yıldırım Darüşşifası YAPIMI 1394 TE TAMAMLANAN VE OSMANLI DEVLETİ NİN İLK HASTANESİ OLARAK KABUL EDİLEN BURSA DAKİ YILDIRIM DARÜŞŞİFASI, OSMANLI NIN YAPI ALANINDA DEVLET

Detaylı

ETKİNLİKLER/KONFERSANS

ETKİNLİKLER/KONFERSANS ETKİNLİKLER/KONFERSANS Anadolu'nun Vatanlaşmasında Selçukluların Rolü Züriye Oruç 1 Prof. Dr. Salim Koca'nın konuk olduğu Anadolu'nun Vatanlaşmasında Selçukluların Rolü konulu Şehir Konferansı gerçekleştirildi.

Detaylı

İçindekiler. Giriş Konu ve Kaynaklar 13 I. Konu 15 II. Kaynaklar 19

İçindekiler. Giriş Konu ve Kaynaklar 13 I. Konu 15 II. Kaynaklar 19 Önsöz Kur an tefsirleri üzerine yapılan araştırmalar bir hayli zenginleşmesine karşın, yüzlerce örneğiyle sekiz-dokuz asırlık bir gelenek olan tefsir hâşiyeciliği, çok az incelenmiştir. Tefsir hâşiye literatürü;

Detaylı

EĞİTİM- ÖĞRETİM YILI NUH MEHMET YAMANER ANADOLU İMAM HATİP LİSESİ 10.SINIF OSMANLI TARİHİ I. DÖNEM I. YAZILI SORULARI A GURUBU

EĞİTİM- ÖĞRETİM YILI NUH MEHMET YAMANER ANADOLU İMAM HATİP LİSESİ 10.SINIF OSMANLI TARİHİ I. DÖNEM I. YAZILI SORULARI A GURUBU Ertuğrul Gazi 1) * Orhan Bey tarafından fethedilmiş olup başkent buraya taşınmıştır. * İpek sanayisinin merkezi konumundaki bu bölgenin fethiyle Osmanlı gelirleri. Yukarıdaki özellikleri verilmiş bölge

Detaylı

ESKİ TÜRK EDEBİYATI TARİHİ- 14.YÜZYIL TEMSİLCİLERİ

ESKİ TÜRK EDEBİYATI TARİHİ- 14.YÜZYIL TEMSİLCİLERİ ESKİ TÜRK EDEBİYATI TARİHİ- 14.YÜZYIL TEMSİLCİLERİ a. 14.Yüzyıl Orta Asya Sahası Türk Edebiyatı ( Harezm Sahası ve Kıpçak Sahası ) b. 14.Yüzyılda Doğu Türkçesi ile Yazılmış Yazarı Bilinmeyen Eserler c.

Detaylı

SOSYOLOJİSİ (İLH2008)

SOSYOLOJİSİ (İLH2008) DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. DİN SOSYOLOJİSİ (İLH2008) KISA ÖZET-2013

Detaylı

YAHYA SOFÎ NİN İSTANBUL FATİH CAMİİ PENCERE ALINLIKLARINDAKİ FATİHA SÛRESİ

YAHYA SOFÎ NİN İSTANBUL FATİH CAMİİ PENCERE ALINLIKLARINDAKİ FATİHA SÛRESİ YAHYA SOFÎ NİN İSTANBUL FATİH CAMİİ PENCERE ALINLIKLARINDAKİ FATİHA SÛRESİ Bilal SEZER Özet: Bu çalışmada, İstanbul Fatih Camii'nin dış yüzeyinde bulunan taşa mahkûk celi sülüs yazıların yazı ve istif

Detaylı

ORTA ASYADAN TÜRK GÖÇLERİ

ORTA ASYADAN TÜRK GÖÇLERİ ORTA ASYADAN TÜRK GÖÇLERİ TÜRKLERİN ANADOLU YU VATAN EDİNMESİ Anadolu nun Keşfi: *Büyük Selçuklu Devleti döneminde Tuğrul ve Çağrı Bey dönemlerinde Anadolu ya keşif akınları yapılmış ve buranın yerleşmek

Detaylı

Roma ve Bizans Dönemi Tarihi Eserleri. Ahmet Usal - Edirne Vergi Dairesi Başkanlığı

Roma ve Bizans Dönemi Tarihi Eserleri. Ahmet Usal - Edirne Vergi Dairesi Başkanlığı Roma ve Bizans Dönemi Tarihi Eserleri Ahmet Usal - Edirne Vergi Dairesi Başkanlığı Aralık 25, 2006 2 İçindekiler 0.1 Antik Yerleşimler......................... 4 0.2 Roma - Bizans Dönemi Kalıntıları...............

Detaylı

DEVRİNİ AŞAN ALİM ULUĞ BEY

DEVRİNİ AŞAN ALİM ULUĞ BEY DEVRİNİ AŞAN ALİM ULUĞ BEY Hasan POLAT * Bilim dünyasında, ilk olarak aritmetikte ondalık sayı usulünü kullanma şerefini taşıyan ve Uluğ Bey Rasathanesinin ilk müdürü olan GIYASÜDDİN CEMŞİT, 1425 yılında

Detaylı

SURUÇ İLÇEMİZ. Suruç Meydanı

SURUÇ İLÇEMİZ. Suruç Meydanı SURUÇ İLÇEMİZ Suruç Meydanı Şanlıurfa merkez ilçesine 43 km uzaklıkta olan ilçenin 2011 nüfus sayımına göre toplam nüfusu 100.912 kişidir. İlçe batısında Birecik, doğusunda Akçakale, kuzeyinde Bozova İlçesi,

Detaylı

Sadrettin Gümüş, Seyyid Şerîf Cürcânî ve Arap Dilindeki Yeri, İstanbul: Fatih Yayınevi Matbaası, 1984, 211 s. Murat Dinler*

Sadrettin Gümüş, Seyyid Şerîf Cürcânî ve Arap Dilindeki Yeri, İstanbul: Fatih Yayınevi Matbaası, 1984, 211 s. Murat Dinler* FSM İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi FSM Scholarly Studies Journal of Humanities and Social Sciences Sayı/Number 5 Yıl/Year 2015 Bahar/Spring 2015 Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi

Detaylı

Öğrenim Kazanımları Bu programı başarı ile tamamlayan öğrenci;

Öğrenim Kazanımları Bu programı başarı ile tamamlayan öğrenci; Image not found http://bologna.konya.edu.tr/panel/images/pdflogo.png Ders Adı : TÜRK DİLİ I Ders No : 00700400 : 2 Pratik : 0 Kredi : 2 ECTS : 2 Ders Bilgileri Ders Türü Öğretim Dili Öğretim Tipi Ön Koşul

Detaylı

Memlüklerin Son Asrında Hadis -Kahire 1392-1517- Halit Özkan

Memlüklerin Son Asrında Hadis -Kahire 1392-1517- Halit Özkan Cilt/Volume: I Sayı/Number: 1 Yıl/Year 2015 Meridyen Derneği hadisvesiyer.info Memlüklerin Son Asrında Hadis -Kahire 1392-1517- Halit Özkan İstanbul: Klasik Yayınları 2014 (İkinci Basım), 240 sayfa. İslâm

Detaylı

1-Anlatım 2-Soru ve Cevap 3-Sunum 4-Tartışma

1-Anlatım 2-Soru ve Cevap 3-Sunum 4-Tartışma DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS ARAP DİLİ VE EDEBİYATI I İLH 103 1 2+0 2 3 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Yüz Yüze / Zorunlu

Detaylı

Öğrenim Kazanımları Bu programı başarı ile tamamlayan öğrenci;

Öğrenim Kazanımları Bu programı başarı ile tamamlayan öğrenci; Image not found http://bologna.konya.edu.tr/panel/images/pdflogo.png Ders Adı : OSMANLI TARİHİ I Ders No : 0310440122 Teorik : 2 Pratik : 0 Kredi : 2 ECTS : 4 Ders Bilgileri Ders Türü Öğretim Dili Öğretim

Detaylı

İSLAM KURUMLARI VE MEDENİYETİ

İSLAM KURUMLARI VE MEDENİYETİ DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. İSLAM KURUMLARI VE MEDENİYETİ KISA ÖZET

Detaylı

Fevzi Karamuc;o TARIH 11 SHTEPIA BOTUESE LIBRI SHKOLLOR

Fevzi Karamuc;o TARIH 11 SHTEPIA BOTUESE LIBRI SHKOLLOR Fevzi Karamuc;o TARIH 11 SOSYAL BiLiMLER LiSESi DERS KiTABI SHTEPIA BOTUESE LIBRI SHKOLLOR Prishtine, 2012 ic;indekiler I ÜNiTE: BÜYÜK COGRAFYA KESiFLERi 3 1. BÜYÜK COGRAFYA KESiFLERi 3 A. COGRAFYA KESiFLERi

Detaylı

Kâşif Hamdi OKUR, Ismanlılarda Fıkıh Usûlü Çalaışmaları: Hâdimî Örneği, İstanbul: Mizah Yayınevi, 2010, 125-127.

Kâşif Hamdi OKUR, Ismanlılarda Fıkıh Usûlü Çalaışmaları: Hâdimî Örneği, İstanbul: Mizah Yayınevi, 2010, 125-127. Kâşif Hamdi OKUR, Ismanlılarda Fıkıh Usûlü Çalaışmaları: Hâdimî Örneği, İstanbul: Mizah Yayınevi, 2010, 125-127. Elif Büşra DİLBAZ E-mail: ikkizzler_89@hotmail.com Nasslar ile hükümler arasındaki ilişkinin

Detaylı

Sosyal Bilimler Enstitüsü

Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Enstitüsü Temel İslam Bilimleri 1. Yarıyıl Dersleri TIB5171 SEMİNER (DERSTE) Zorunlu 0 2.00 0 5.00 TIB5175 TEZ DANIŞMANLIĞI I Zorunlu 0 1.00 0 1.00 TIB5101 İSLAM BİLİMLERİNİN TEŞEKKÜLÜ

Detaylı

AKADEMİK ÖZGEÇMİŞ YAYIN LİSTESİ

AKADEMİK ÖZGEÇMİŞ YAYIN LİSTESİ AKADEMİK ÖZGEÇMİŞ VE YAYIN LİSTESİ 1. Adı Soyadı : Muharrem KESİK İletişim Bilgileri Adres : Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Telefon : (0212) 521 81 00 Mail : muharremkesik@gmail.com 2. Doğum -

Detaylı

KUZEYDOĞU ANADOLU KÜLTÜR ÇEVRESİNDE CAMİLER

KUZEYDOĞU ANADOLU KÜLTÜR ÇEVRESİNDE CAMİLER KUZEYDOĞU ANADOLU KÜLTÜR ÇEVRESİNDE CAMİLER Erzurum Ulu Camii, 12.yy. KUZEYDOĞU ANADOLU KÜLTÜR ÇEVRESİNDE CAMİLER Erzurum Ulu Camii, 12.yy. KUZEYDOĞU ANADOLU KÜLTÜR ÇEVRESİNDE CAMİLER Kırlangıç kubbe iç

Detaylı

İSLAM DÜŞÜNCE TARİHİ DERSLERİ

İSLAM DÜŞÜNCE TARİHİ DERSLERİ Klasik Metinler Üzerinden İSLAM DÜŞÜNCE TARİHİ DERSLERİ 25 Mart 2016 Son Başvuru Tarihi klasikdusunceokulu.org Klasik Düşünce Okulu Klasik Düşünce Okulu, İslam medeniyetinin çeşitli disiplinlerinde üretilen

Detaylı

İstanbul-Aksaray daki meydanı süsleyen, eklektik üslubun PERTEVNİYAL VALİDE SULTAN CAMİİ İBADETE AÇILDI. restorasy n

İstanbul-Aksaray daki meydanı süsleyen, eklektik üslubun PERTEVNİYAL VALİDE SULTAN CAMİİ İBADETE AÇILDI. restorasy n A Ç I L I Ş L A R A Ç I L I Ş L A R A PERTEVNİYAL VALİDE SULTAN CAMİİ İBADETE AÇILDI İstanbul-Aksaray daki meydanı süsleyen, eklektik üslubun en güzel örneklerinden birini oluşturan Pertevniyal Valide

Detaylı

Eğitim Tarihi. Eğitimin Doğuşu ve Gelişimi

Eğitim Tarihi. Eğitimin Doğuşu ve Gelişimi Eğitim Tarihi Eğitimin Doğuşu ve Gelişimi Eğitimin Doğuşu ve Gelişimi Türk ve Batı Eğitiminin Tarihi Temelleri a-antik Doğu Medeniyetlerinde Eğitim (Mısır, Çin, Hint) b-antik Batıda Eğitim (Yunan, Roma)

Detaylı

EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI... ANADOLU LİSESİ 12. SINIF TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI DERSİ DESTEKLEME VE YETİŞTİRME KURSU KAZANIMLARI VE TESTLERİ

EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI... ANADOLU LİSESİ 12. SINIF TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI DERSİ DESTEKLEME VE YETİŞTİRME KURSU KAZANIMLARI VE TESTLERİ AY HAFTA DERS SAATİ KONU ADI KAZANIMLAR TEST NO TEST ADI 1 2 EDEBİ BİLGİLER (ŞİİR BİLGİSİ) 1. İncelediği şiirden hareketle metnin oluşmasına imkân sağlayan zihniyeti 2. Şiirin yapısını çözümler. 3. Şiirin

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Arşivcilik İstanbul Üniversitesi 1996. Ortadoğu Enstitüsü. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Arşivcilik İstanbul Üniversitesi 1996. Ortadoğu Enstitüsü. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı: Nurdan Şafak 2. Doğum Tarihi ve Yeri:. Unvanı: Yrd. Doç. Dr. 4. Öğrenim Durumu: Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Arşivcilik İstanbul Üniversitesi 1996 Yüksek Siyasi Tarih ve Marmara

Detaylı

Öğrenim Kazanımları Bu programı başarı ile tamamlayan öğrenci;

Öğrenim Kazanımları Bu programı başarı ile tamamlayan öğrenci; Image not found http://bologna.konya.edu.tr/panel/images/pdflogo.png Ders Adı : İSLAM FELSEFE TARİHİ I Ders No : 0070040158 Teorik : 2 Pratik : 0 Kredi : 2 ECTS : 3 Ders Bilgileri Ders Türü Öğretim Dili

Detaylı

AKÇAABAD VAKFIKEBĠR NÜFUS KÜTÜĞÜ - (1835-1845)

AKÇAABAD VAKFIKEBĠR NÜFUS KÜTÜĞÜ - (1835-1845) AKÇAABAD VAKFIKEBĠR NÜFUS KÜTÜĞÜ - (1835-1845) C. Yunus Özkurt Osmanlı döneminde ilk genel nüfus sayımı, II. Mahmud döneminde 1831 (Hicri: 1246) yılında alınan bir karar ile uygulanmaya başlamıştır (bundan

Detaylı

ESKĠġEHĠR OSMANGAZĠ ÜNĠVERSĠTESĠ FEN EDEBĠYAT FAKÜLTESĠ, TARĠH BÖLÜMÜ DERS ġablonu (ÖĞRETĠM PLANI / MÜFREDAT)

ESKĠġEHĠR OSMANGAZĠ ÜNĠVERSĠTESĠ FEN EDEBĠYAT FAKÜLTESĠ, TARĠH BÖLÜMÜ DERS ġablonu (ÖĞRETĠM PLANI / MÜFREDAT) ESKĠġEHĠR OSMANGAZĠ ÜNĠVERSĠTESĠ FEN EDEBĠYAT FAKÜLTESĠ, TARĠH BÖLÜMÜ DERS ġablonu (ÖĞRETĠM PLANI / MÜFREDAT) 1. Yarıyıl (Güz) 121711200 İlkçağ Tarihi I Z 2 0 0 2 2 3 121711201 Osmanlıca I Z 4 0 0 4 4

Detaylı

AVRUPA VE OSMANLI (18.YÜZYIL) GERİLEME DÖNEMİ

AVRUPA VE OSMANLI (18.YÜZYIL) GERİLEME DÖNEMİ AVRUPA VE OSMANLI (18.YÜZYIL) GERİLEME DÖNEMİ 1. Osmanlı İmparatorluğu nun Gerileme Devrindeki olaylar ve bu olayların sonuçları göz önüne alındığında, aşağıdaki ilişkilerden hangisi bu devir için geçerli

Detaylı

Edirne Çarşıları. Ahmet Usal - Edirne Vergi Dairesi Başkanlığı

Edirne Çarşıları. Ahmet Usal - Edirne Vergi Dairesi Başkanlığı Edirne Çarşıları Ahmet Usal - Edirne Vergi Dairesi Başkanlığı Aralık 25, 2006 2 İçindekiler 0.1 Edirne Çarşıları ve İş Merkezleri................ 4 0.1.1 Alipaşa Çarşısı(Kapalı Çarşı).............. 4 0.1.2

Detaylı

KRONOLOJİK İSLAM MİMARİSİ

KRONOLOJİK İSLAM MİMARİSİ KRONOLOJİK İSLAM MİMARİSİ 1 632-1258 HALİFELER DÖNEMİ (632-661) Hz. Ebubekir, Hz. Ömer, Hz. Osman ve Hz. Ali, her biri İslam ın yayılması için çalışmıştır. Hz. Muhammed in 632 deki vefatından sonra Arap

Detaylı

İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM GENEL TARİH VE GENEL TÜRK TARİHİ I. TARİH BİLİMİNE GİRİŞ...3

İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM GENEL TARİH VE GENEL TÜRK TARİHİ I. TARİH BİLİMİNE GİRİŞ...3 İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM GENEL TARİH VE GENEL TÜRK TARİHİ I. TARİH BİLİMİNE GİRİŞ...3 A. Tarihin Tanımı...3 B. Tarihin Kaynakları...4 C. Tarihe Yardımcı Bilim Dalları...4 D. Tarihte Yüzyıl, Yarı Yüzyıl,

Detaylı

Ana Stratejimiz Milletimizle Gönül Bağımızdır BÜLTEN İSTANBUL B İ L G. İ NOTU FİLİSTİN MESELESİ 12 de. 2014 İÇİN 3 HEDEFİMİZ, 3 DE ÖDEVİMİZ VAR 3 te

Ana Stratejimiz Milletimizle Gönül Bağımızdır BÜLTEN İSTANBUL B İ L G. İ NOTU FİLİSTİN MESELESİ 12 de. 2014 İÇİN 3 HEDEFİMİZ, 3 DE ÖDEVİMİZ VAR 3 te 9 da AK YIL: 2012 SAYI : 164 26 KASIM 01- ARALIK 2012 BÜLTEN İL SİYASİ VE HUKUKİ İŞLER BAŞKANLIĞI T E Ş K İ L A T İ Ç İ H A F T A L I K B Ü L T E N İ 4 te Ana Stratejimiz Milletimizle Gönül Bağımızdır

Detaylı

TARİH BÖLÜMÜ LİSANS DERSLERİ BİRİNCİ YIL

TARİH BÖLÜMÜ LİSANS DERSLERİ BİRİNCİ YIL TARİH BÖLÜMÜ LİSANS DERSLERİ BİRİNCİ YIL I. Yarıyıl II. Yarıyıl TAR 101 OSMANLI TÜRKÇESİ I 4 0 4 6 TAR 102 OSMANLI TÜRKÇESİ II 4 0 4 6 TAR 103 İLKÇAĞ TARİHİ I 2 0 2 4 TAR 104 İLKÇAĞ TARİHİ II 2 0 2 4 TAR

Detaylı

T.C KİLİS 7 ARALIK ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS DERS İÇERİKLERİ I. DÖNEM

T.C KİLİS 7 ARALIK ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS DERS İÇERİKLERİ I. DÖNEM T.C KİLİS 7 ARALIK ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS DERS İÇERİKLERİ I. DÖNEM TAR513 Klasik Dönem Osmanlı Taşra Teşkilatı Klasik dönem Osmanlı taşra teşkilatı; Osmanlı

Detaylı

HAKKARİ ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ İLAHİYAT LİSANS MÜFREDAT PROGRAMI

HAKKARİ ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ İLAHİYAT LİSANS MÜFREDAT PROGRAMI HAKKARİ ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ İLAHİYAT LİSANS MÜFREDAT PROGRAMI 1. SINIF 1. YARIYIL İLH101 KURAN OKUMA VE TECVİD I 4 0 4 4 İLH103 ARAP DİLİ VE BELAGATI I 4 0 4 4 İLH105 AKAİD ESASLARI 2 0 2 2

Detaylı

1891 MANASTIR SALNAMESİNDE MANASTIR VİLAYETİ

1891 MANASTIR SALNAMESİNDE MANASTIR VİLAYETİ 1891 MANASTIR SALNAMESİNDE MANASTIR VİLAYETİ BAKİ SARISAKAL 1891 MANASTIR SALNAMESİNDE MANASTIR VİLAYETİ BİNALAR VE ARAZİ LİSTESİ Manastır Vilayetinde Nüfus Cemaati İslam Ulah ve Rum Ermeni Bulgar Yahudi

Detaylı

KRONOLOJİK İSLAM MİMARİSİ 2 SASANİLER-İSPANYA EMEVİLERİ-TULUNOĞULLARI

KRONOLOJİK İSLAM MİMARİSİ 2 SASANİLER-İSPANYA EMEVİLERİ-TULUNOĞULLARI KRONOLOJİK İSLAM MİMARİSİ 2 SASANİLER-İSPANYA EMEVİLERİ-TULUNOĞULLARI SASANİLER (226-651) Sasaniler daha sonra Emevi ve Abbasi Devletlerinin hüküm sürdüğü bölgenin doğudaki (çoğunlukla Irak) bölümüne hükmetmiştir.

Detaylı

İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ

İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ GİRİŞ Prof.Dr. Zekai Celep İnşaat Mühendisliğine Giriş GİRİŞ 1. Dersin amacı ve kapsamı 2. Askeri mühendislik ve sivil mühendislik 3. Yurdumuzda inşaat mühendisliği 4. İnşaat

Detaylı

10.SINIF TÜRK EDEBİYATI DERSİ KURS KAZANIMLARI VE TESTLERİ

10.SINIF TÜRK EDEBİYATI DERSİ KURS KAZANIMLARI VE TESTLERİ EKİM AY HAFTA DERS SAATİ KONU ADI KAZANIMLAR TEST NO TEST ADI 1 EDEBİYAT TARİHİ / TÜRK EDEBİYATININ DÖNEMLERE AYRILMASINDAKİ ÖLÇÜTLER 1.Edebiyat tarihinin uygarlık tarihi içindeki yerini.edebiyat tarihinin

Detaylı

Vakıf Kültür Varlıklarının Restorasyonu

Vakıf Kültür Varlıklarının Restorasyonu Vakıf Kültür Varlıklarının Restorasyonu "Bilindiği üzere ülkemiz en ücra köşesine kadar Vakıf taşınmaz Kültür Varlıkları ile doludur. Uygarlıkların beşiği olan Anadolu dünyanın hiçbir yeri ile kıyaslanamayacak

Detaylı

Deniz Esemenli ile Üsküdar Turu 27 Ekim 2013, Pazar

Deniz Esemenli ile Üsküdar Turu 27 Ekim 2013, Pazar Deniz Esemenli ile Üsküdar Turu 27 Ekim 2013, Pazar Tur Danışmanımız: Doç. Dr. Deniz Esemenli, Sanat Tarihçisi Buluşma Noktası: Üsküdar Meydanı, III. Ahmet Çeşmesi önü Tur başlama saati: 09.00 Gezimizin

Detaylı

II. Uluslararası Selçuklu Kültür ve Medeniyeti Sempozyumu - Selçuklularda Bilim ve Düşünce (20-22 Ekim 2011) KONYA

II. Uluslararası Selçuklu Kültür ve Medeniyeti Sempozyumu - Selçuklularda Bilim ve Düşünce (20-22 Ekim 2011) KONYA II. Uluslararası Selçuklu Kültür ve Medeniyeti Sempozyumu - Selçuklularda Bilim ve Düşünce (20-22 Ekim 2011) KONYA Selçuklu Belediyesi ve Selçuk Üniversitesince ortaklaşa düzenlenen "II. Uluslararası Selçuklu

Detaylı

YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERİSTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ HAZIRLIK SINIFLARI (NORMAL VE İKİNCİ ÖĞRETİM) GÜZ MAZERET SINAV PROGRAMI

YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERİSTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ HAZIRLIK SINIFLARI (NORMAL VE İKİNCİ ÖĞRETİM) GÜZ MAZERET SINAV PROGRAMI YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERİSTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ HAZIRLIK SINIFLARI (NORMAL VE İKİNCİ ÖĞRETİM) GÜZ MAZERET SINAV PROGRAMI 13.00-14.15 Sarf ve Nahiv 13.00-14.15 İmla İnşa ve Okuma 1-A-B-C SINIFLARI (NORMAL VE

Detaylı

GEÇMİŞTEKİ İZLERİYLE KAYSERİ

GEÇMİŞTEKİ İZLERİYLE KAYSERİ GEÇMİŞTEKİ İZLERİYLE KAYSERİ Prof. Dr. Mustafa KESKİN - Prof. Dr. M. Metin HÜLAGÜ İÇİNDEKİLER Sunuş Önsöz Giriş I. Tarihi Seyri İçerisinde Kayseri II. Şehrin Kronolojisi III. Kültürel Miras A. Köşkler

Detaylı

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...7

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...7 İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...7 GİRİŞ / Bilal Kemikli...9 1. Din Edebiyat İlişkisi...9 2. Tasavvuf: İrfan ve Hikmet...12 3. Türk-İslâm Edebiyatı: Konu ve Kapsam...16 4. Türk-İslâm Edebiyatının Kaynakları...18 a.

Detaylı

Geçmişten Günümüze Giresun da Dini ve Kültürel Hayat Sempozyumu (25-27 EKİM 2013)

Geçmişten Günümüze Giresun da Dini ve Kültürel Hayat Sempozyumu (25-27 EKİM 2013) Geçmişten Günümüze Giresun da Dini ve Kültürel Hayat Sempozyumu (25-27 EKİM 2013) İlimiz tarihinde yer alan bütün kavimlerin kültürel ve dini kimliğinin ele alınarak inceleneceği Geçmişten Günümüze Giresun

Detaylı

Osmanlı Döneminde Hisabu s-sittinî

Osmanlı Döneminde Hisabu s-sittinî Osmanlı Döneminde Hisabu s-sittinî Bu hisab sisteminde rakamlar yerine Arap harfleri kullanıldığı için hisabü'lcümmel, altmış tabanlı konumlu sayı sitemi kullanıldığı için hisabü's-sittini, derece ve dakika

Detaylı

I. Hutbe okutmak. II. Para bastırmak. III. Orduyu komuta etmek. A) Damat Ferit Paşa

I. Hutbe okutmak. II. Para bastırmak. III. Orduyu komuta etmek. A) Damat Ferit Paşa 1. Osmanlı Devletinde inşa edilen ilk medrese aşağıdakilerden hangisidir? A) Süleymaniye Medresesi B) Süleyman Paşa Medresesi C) Sahn-ı Seman Medreseleri D) Kanuni Sultan Paşa Külliyesi E) Şehzade Ahmet

Detaylı

EĞİTİM VE KÜLTÜR ALANINDA YAPILAN İNKILAPLAR

EĞİTİM VE KÜLTÜR ALANINDA YAPILAN İNKILAPLAR EĞİTİM VE KÜLTÜR ALANINDA YAPILAN İNKILAPLAR Eğitim ve kültür alanında yapılan inkılapların amaçları; Laik ve çağdaş bir eğitim ile bilimsel eğitimi gerçekleştirebilmek Osmanlı Devleti nde yaşanan ikiliklere

Detaylı

İÇİNDEKİLER. A. Tarih B. Siyasal Tarih C. XIX.yüzyıla Kadar Dünya Tarihinin Ana Hatları 3 D. Türkiye"nin Jeo-politik ve Jeo-stratejik Önemi 5

İÇİNDEKİLER. A. Tarih B. Siyasal Tarih C. XIX.yüzyıla Kadar Dünya Tarihinin Ana Hatları 3 D. Türkiyenin Jeo-politik ve Jeo-stratejik Önemi 5 İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ V GİRİŞ 1 A. Tarih B. Siyasal Tarih C. XIX.yüzyıla Kadar Dünya Tarihinin Ana Hatları 3 D. Türkiye"nin Jeo-politik ve Jeo-stratejik Önemi 5 BİRİNCİ BÖLÜM: AVRUPA SİYASAL TARİHİ 1 2 I.

Detaylı

SORU CEVAP METODUYLA TEKRAR (YÜKSELİŞ-DURAKLAMA VE AVRUPA)

SORU CEVAP METODUYLA TEKRAR (YÜKSELİŞ-DURAKLAMA VE AVRUPA) SORU CEVAP METODUYLA TEKRAR (YÜKSELİŞ-DURAKLAMA VE AVRUPA) Osmanlı devletinde ülke sorunlarının görüşülüp karara bağlandığı bugünkü bakanlar kuruluna benzeyen kurumu: divan-ı hümayun Bugünkü şehir olarak

Detaylı

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS HUKUK DOKTORİNLERİ VE İSLAM HUKUKU

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS HUKUK DOKTORİNLERİ VE İSLAM HUKUKU DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS HUKUK DOKTORİNLERİ VE İSLAM HUKUKU İLH322 6 2+0 2 3 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Türkçe Lisans Dersin Türü Yüz Yüze

Detaylı

FAKÜLTEMİZ. Fakültemizin vizyonu ise uluslararası

FAKÜLTEMİZ. Fakültemizin vizyonu ise uluslararası brosur_tr.indd 1 20.02.2016 10:07:58 FAKÜLTEMİZ Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi 3 Temmuz 1992 tarihinde kurulmuş olup 1993-1994 eğitim-öğretim yılında faaliyete başlamıştır. Fakültemizin misyonu

Detaylı

EMEVİLER VE ABBASİLER DÖNEMİ

EMEVİLER VE ABBASİLER DÖNEMİ EMEVİLER VE ABBASİLER DÖNEMİ DERS NOTLARI VE ŞİFRE TANER ÖZDEMİR DETAY TARİHÇİ TÜRK TELEKOM NURETTİN TOPÇU SOSYAL BİLİMLER LİSESİ TARİH ÖĞRETMENİ EMEVİLER Muaviye tarafından Şam da kurulan ve yaklaşık

Detaylı