DOLAŞIM SİSTEMİ ve GAZ ALIŞ VERİŞİ

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "DOLAŞIM SİSTEMİ ve GAZ ALIŞ VERİŞİ"

Transkript

1 DOLAŞIM SİSTEMİ ve GAZ ALIŞ VERİŞİ

2 Yaklaşık 25 trilyon alyuvar hücresine sahibiz. Vücudumuzda km uzunluğunda damar sistemi bulunur ve bu miktar dünyanın etrafını 2 kere dönmeye yeterlidir.

3 Dolaşım sistemi elemanlarından olan kalp, insanda dakikada vuruş arasında değişen bir hızla günde 8000 litre kanı vücuda pompalar. Günde yaklaşık 100 bin, yılda 40 milyon, tüm insan hayatı boyunca yaklaşık 2,5 milyar kere, hiç durmadan yaklaşık 8 ton kanı vücuda pompalar. Normal bir insanda ortalama ağırlığı gramdır.

4 Dolaşım sistemi diğer sistemlerle bağlantıyı sağlayarak homeostatik dengenin korunmasını sağlar. Karmaşık yapılı hayvanların çoğunda, hücrelerin ve akciğerler gibi organların içinde bulundukları sıvı ortamın sürekliliğini sağlayan ve dış ortamla kimyasal madde alışverişinde rol oynayan iç dolaşım sistemleri bulunmaktadır.

5 GENEL ÖZELLİKLER Organik ve inorganik maddelerin organizmadaki hücrelere iletilmesi taşıma sistemi (Dolaşım) ile sağlanır. Tek hücreli canlılarda özelleşmiş bir taşıma sistemine ihtiyaç yoktur. Difüzyon ile maddeler taşınır. Endoplazmik retikulum, hücre içinde maddelerin taşınmasında görev yapar. Çok hücreli canlılarda maddeler (Besinler, artık maddeler) iki türlü taşınır. Dolaşım sıvısı genel olarak damarlar içinde değil, vücut boşlukları içinde dolaşıyorsa açık dolaşım adını alır. Dolaşım sıvısı tümüyle özel damarlar ve organlar içerisinde dolaşıyorsa kapalı dolaşım olarak adlandırılır.

6 OMURGASIZLARDA DOLAŞIM Aurelia Gerçek dolaşım sistemi bulunmaz. Vücudun tek açıklığı olan ağızdan alınan besinler kanallar yardımıyla hücrelere kadar taşınır ve artık maddeler gene aynı açıklıktan dışarı atılır. Sindirim boşluğu aynı zamanda taşıma sistemi görevi yapar.

7 Sırtta bulunan damarın içinden kan yan damarlardan vücut boşluğuna akar (Sinus). Hemolenf adı verilen sıvı ostialar aracılığıyla tekrar sırt damarına geri döner. Toprak solucanında kan tamamen damarlar içinde hareket eder. Sırt damarı ile karın damarı arasında ön kısımda kalp görevi gören yan damarlar bulunur.

8 TEKLİ DOLAŞIM Kemikli balıklarda, vatozlarda ve köpekbalıklarında görülür. Kalp iki odacıktan oluşur; bir kulakçık, bir karıncık Kan her tam döngüde bir kez kalpten geçer. Kalbe giren kan karıncığa aktarılmadan önce kulakçıkta toplanır. Karıncığın kasılmasıyla solungaçlara pompalanır. Oksijen difüzyonla kana, karbondioksit ise kandan dış ortama geçer. Hayvanın kan basıncının düşmesi kan akışını stabil kılar. Fakat hayvan yüzdüğünde kasların hareketine göre yavaşlayan kan hızlanır. TEKLİ VE İKİLİ DOLAŞIM

9 İKİLİ DOLAŞIM Amfibi, sürüngen, memeliler ve kuşlarda görülür. Kalbin sağ tarafı oksijence fakir kanı gaz alışveriş dokularının kılcal damar yataklarına gönderir. Burada kana net oksijen girişi ve kandan karbondioksit çıkışı sağlanır. Dolaşımın bu bölümü akciğerdeki kılcal damar yataklarında gerçekleşiyırsa, akciğer dolaşımı (pulmonar dolaşım), akciğer ve deri kılcal damar yataklarında gerçekleşiyorsa akciğer-deri dolaşımı (pulmocutaneous dolaşım) olarak tanımlanır. Oksijence zengin kan, gaz değişiminin yapıldığı dokuları terk ederek diğer pompaya, kalbin sol tarafına gider. Kalbin kasılması, bu kanı tüm vücuttaki organ ve dokuların kılcal damar yataklarına iletir. O 2, CO 2, besin maddeleri ve atıkların alışverişinden sonra artık oksijence fakirleşmiş kan, sistemik dolaşımını tamamlayarak kalbe döner.

10 OMURGALILARDA DOLAŞIM

11 BALIKLARDA DOLAŞIM Balıkların kalbi; bir karıncık ve bir kulakçık olmak üzere 2 odacıktan oluşmuştur. Vücutta kirlenen kan, toplardamarlarla, kalbe gelir. Kan, kalpten solungaçlara pompalanır. Solungaçlarla temizlenen kan, bütün vücut hücrelerine dağılır. Kalpte kirli, vücutta temiz kan dolaşır. B a l ı k l a r d a k ü ç ü k dolaşım görülmez.

12 KURBAĞALARDA DOLAŞIM Kurbağalarda kalp, iki kulakçık ve bir karıncık olmak üzere; 3 o d a c ı k t a n oluşmuştur. Vücutta kirlenen kan sağ kulakçığa, akciğerde temizlenen kan ise sol kulakçığa gelir. Kulakçıkların kasılması ile, kan, karıncığa geçer. K i r l i v e t e m i z kan karıncıkta birbirleriyle karışır. Kalpte ve vücutta karışık kan dolaşır.

13 SÜRÜNGENLERDE DOLAŞIM Yılan, kertenkele ve kaplumbağalarda kalp; 2 kulakçık ve 1 karıncık olmak üzere 3 odacıktan oluşmuştur. Karıncıkta yarım perde bulunur. Temiz ve kirli kan karıncıkta karışır. Kalplerinde ve vücutlarında karışık kan dolaşır. Timsahlarda kalp, 2 kulakçık ve 2 karıncık olmak üzere; 4 odacıktan oluşmuştur. Karıncıklarda temiz ve kirli kan birbiriyle karışmaz. Kalpten çıkan kan, panizza kanalı adı verilen bir kanalla birbirine karışır. Kalpte, temiz; vücutta ise karışık kan dolaşır.

14 KUŞLARDA DOLAŞIM Kuşlarda kalp, 2 kulakçık ve 2 karıncık olmak üzere; 4 odacıktan oluşmuştur. Temiz ve kirli kan, kalpte ve vücutta birbirine karışmaz.

15 OMURGALI DOLAŞIM SİSTEMLERİNİN ORGANİZASYONU İnsanların ve diğer omurgalıların kapalı dolaşım sistemleri çoğunlukla kardiyovasküler sistem olarak tanımlanır. Arterler, toplardamarlar ve kılcal damarlar kan damarlarının 3 ana tipidir. Bu damarların hepsinde kan tek yönde akar. Arterler temiz kanı kalpten vücut organlarına taşır. (Sadece akciğer arteri kirli kan taşır.) Arterler kanı kılcallara götüren anteriollere dallanırlar. Kılcallar; çapı birkaç hücre kalınlığında olan ve her hücreye ulaşan damar ağıdır. Çözünmüş gazlarında aralarında bulunduğu kimyasal maddeler, kılcalların ince duvarlarından difüzyon ile geçmek suretiyle kan ve doku hücreleri etrafındaki interstital sıvı arasında değiş tokuş edilir. Kılcallar kanı kalbe doğru taşıyan venüllerle onlar da toplardamarlarla birleşir. Arterler ve toplardamarlar taşıdıkları kanın özelliklerine göre değil akış yönüne göre tanımlanırlar.

16 Atardamar kılcallarındaki kan basıncı toplardamar kılcallarına doğru gidildikçe azalır. Kılcal damarlarındaki organik maddelerden dolayı damar dışındaki doku sıvısı damar içine geçmek için bir basınç oluşturur. Buna ozmotik basınç denir. Kılcal damarın atardamar ucunda kan basıncı ozmotik basınçtan yüksektir. Kan içerisindeki besinler ve oksijen doku sıvısına geçer. Kılcal damarın atardamar ucunda ise kan basıncı ozmotik basınçtan düşüktür. Doku sıvısında bulunan artık maddeler ve karbondioksit kılcal damarlara geçer. Kan basıncı, sıvının kılcal damarlardan dışarı çıkmasına yol açar; kan proteinleri de sıvıyı içeri çeker.

17 Dolaşım sistemi seçicidir ve kan vücudun en fazla kan gereken organlarına yönlendirilebilir. Kılcaldamarlar ağıyla bölgesel kan miktarı ayarlanabilir. Bu kılcalların başlarındaki sfinkterler (Kas halkası) yardımıyla gerçekleştirilir. Bir yemekten sonra bağırsak duvarındaki kılcallar içindeki kan akımı büyük oranda akar ve sindirilen besinlerin kana karışması böylece sağlanmış olur. Kılcallardaki kan miktarındaki değişiklikler ısı kaybının da ayarlanmasında büyük rol oynar.

18 Lenfatik Sistemle Sıvı Geri Dönüşü Her gün erişkin bir insanın kılcal damarlarından komşu dokulara geçen sıvı miktarı yaklaşık 4-8 L dir. Kılcal damarların duvarı büyük moleküllere çok geçirgen olmamasına karşın, bir miktar kan proteini de geçmektedir. Yitirilen sıvı ve proteinler, lenf sistemi yoluyla kana karışır; lenf sistemi, kardiyovasküler sistemin kılcal damarıyla iç içe girmiş ince damar ağına sahiptir. Sıvı, kılcal damarlardan dışarı sızar ve lenfatik sistem tarafından kana geri döndürülür. (Bu sıvı, lenfatik sisteme difüzyonla girince lenf olarak adlandırılır.) Bu sistem, kapsam olarak ve düşük hidrostatik basınç altında sıvı akışını sağlayan mekanizma yönünden dolaşım sistemine paraleldir. Ayrıca enfeksiyona karşı savaşta da yaşamsal role sahiptir. Lanf damarları da toplardamarlarda olduğu gibi sıvının geriye dönmesini engelleyen kapakçıklara sahiptir. Damar duvarlarının ritmik kasılmaları, sıvının ince lenf damarlarına girmesini sağlar. İskelet kası kasılmaları da lenfin hareketinde rol oynar. İnsanda lenf damarları ve lenf düğümleri

19 İskelet kasları

20 İNSAN KALBİ Kalp dıştan içe doğru perikart, miyokart ve endokart tabakalarından oluşur. İki katlı perikart içinde kalbin hareketini kolaylaştıran bir sıvı bulunur. Kaslı Miyokart kalbin çalışmasını sağlar. Yarımay kapakçıkları İkili kapakçık AV Sağ kulakçık ile sağ karıncık arasında üçlü (Triküsbit) kapakçık bulunur. Üçlü kapakçık A.V Sol kulakçık ile sol karıncık arasında ise ikili kapakçık (Mitral) vardır. Miyokart Akciğer atardamarının ve Aortun başında ise yarımay kapakçıkları vardır.

21 1) Sağ karıncık kanı akciğerlere gönderir. 2) Akciğer atardamarı iki kola ayrılır. 3) Akciğer içinde kılcal damar ağı bulunur. 4) Temizlenen kan sol kulakçığa akciğer toplardamarı ile gelir. 5) Kan sol karıncığa geçer. 6) Sol karıncıktan aort temiz kanla çıkar. 7) Aort iki dala ayrılır ve vücudun üst bölümlerine ulaşır. 8) İç organlara ve vücudun diğer kısımlarına aort un diğer ucu ulaşır. 9) Vücudun üst kısımlarında kirlenen kan üst toplardamarına geçer. 10) Vücudun alt bölümlerinde kirlenen kan ise alt toplardamara ulaşır. 11) Üst ve alt ana toplardamarlar birleşerek kalbin sağ kulakçığına açılır.

22 KALP DÖNGÜSÜ Kulakçık ve karıncıklar 0.40 saniye dinlenmiş halde bulunurlar ve kasılmazlar. Kulakçıklar 0.1 sn de kasılırlar ve kan kulakçıklardan karıncıklara geçer. Karıncıklar 0.3 sn de kasılır, kan sağ karıncıktan akciğer atardamarına, sol karıncıktan ise aort damarına geçer, bu sırada kulakçıklarla karıncıklar arasındaki kapakçıklar kapalıdır. Bir dakikada her bir karıncığın pompaladığı kan miktarına kalp debisi denir. Bunu kalbin kasılma sayısı (atış sayısı) ve her bir kasılmada karıncığın pompaladığı kan miktarı (atış hacmi) belirler. (70 ml. atış hacmi 72 atış=5l/dak) Kalp kasılmalarının atardamar çeperinden sayılmalarına nabız denir. Yetişkin bir insanda nabız sayısı 70 dir.

23 KALBİN RİTMİK AKIŞI Kalp hareketleri sağ kulakçık duvarına yerleşmiş sinoatrial düğüm (SA) den başlar. Kasılma dalgası kulakçıklara doğru yayılır. İkinci düğüm Atriventriküler (AV) dir. A.V den çıkan His demetleri ve Purkinje lifleri aracılığıyla tüm kalbe yayılır.

24 KANIN YAPISI Kan plazmasının yaklaşık %90 ı sudur. Çözünmüş olarak bulunan iyonlar kanın osmotik basıncının sağlanmasında önemli rol oynarlar. Bazı iyonlar kanın ph sı 7.4 de tutulmasını sağlarlar. Kan proteinleri kanın akıcılığının sağlanmasında antikorlar şeklinde vücut savunmasında, kan pıhtılaşmasında görev alırlar.

25 Kesilen damardan çıkan tromboplastin ve trombositler pıhtılaşma reaksiyonlarını başlatır. Protrombinaz enzimi oluşur bu da protrombini trombine dönüştürür. Oluşan fibrin lifleri trombositlere bağlanır ve diğer kan hücreleri ile birlikte kan akışını engeller.

26 Kalbin çalışma hızı sinirsel ve hormonal mekanizmalarla düzenlenir. Sempatik sinirler (Hızlandırıcı), adrenalin ve tiroksin hormonu, kandaki CO 2 yoğunluğu, kafein, nikotin kalp atışlarını hızlandırır. Parasempatik sinirlerden salgılanan asetilkolin kalbin çalışma hızında yavaşlamaya neden olur. Kalbin çalışma hızı ve metabolizma durumu kalp damarlarındaki gerilme ve bir kısım kimyasal reseptörler tarafından algılanır. Tüm kalp fonksiyonları otonom sinir sistemi tarafından ayarlanır. Kimyasal ve fiziksel değişimlerin yanı sıra beynin bilinçli bölgelerinde oluşan stres ve duygusal durumda kalbin çalışma hızını etkiler.

27 KARDİYOVASKÜLER HASTALIKLAR Ateroskleroz: Damarların yağ birikimi sonucu sertleşmesi

28 KARDİYOVASKÜLER HASTALIKLAR Kalp Krizi: Kalp kasına oksijence zengin kanı taşıyan bir koroner arter yada artellerin tıkanması sonucunda, kalp kası dokusunun zarar görmesi veya ölmesidir.

29 KARDİYOVASKÜLER HASTALIKLAR Felç (İnme): Oksijen yokluğuna uygun olarak beyindeki sinir dokunun ölmesidir. Felç çoğunlukla, başta bulunan artellerin yırtılması yada tıkanması sonucu oluşur.

30 GAZ ALIŞ VERİŞİ Gaz alış verişi; çevreden O 2 molekülünün alınması ve çevreye CO 2 in verilmesidir. O 2 atmosferde %21 oranında bulunur. İnsanlar soludukları havadaki O 2 nin sadece %25 kadarını kullanırlar. Solunum ortamı olarak suyu kullanıp gaz alış verişi yapmak daha zordur. Belirli bir hacimdeki suda çözünen O 2 miktarı değişebilir fakat aynı hacimdeki havadakinden daima daha azdır. Deniz ya da tatlı su ortamlarında litre başına O 2 miktarı 4-8 ml olup, havadakinden yaklaşık 40 kat daha azdır. Deniz ne kadar tuzlu ve sıcaksa da bu miktar o denli az olacaktır. Bu nedenle suyun daha düşük O 2 içeriğine, daha yüksek yoğunluğa ve viskoziteye sahip olması, balıklar ve ıstakozlar gibi sucul canlılarının gaz alış verişi için önemli ölçüde enerji harcamalarını gerektirir. Gaz alış verişi için gerçekleşmiş olan özelleşmeler, hayvan vücudunda gaz değişiminin gerçekleştiği yer olan solunum yüzeylerinin yapısında belirgin olarak görülür.

31 Solunum Yüzeyleri Canlı tüm hücreler gibi, gaz alış verişini üstlenen hücreler de su ortamı ile temasta bulunan plazma zarına sahiptirler. Bu nedenle solunum yüzeyleri daima nemlidir. O 2 ve CO 2 in nemli yüzeylerden geçişi, tamamıya difüzyonla gerçekleşir. Difüzyon alanı geniş, aşılması gereken mesafa kısa ise; gaz alış verişi de hızlı olur. Yani solunum yüzeyleri geniş ve ince olma eğilimindedir. Süngerler, Cnidaria üyeleri ve yassı solucanlar gibi canlılarda vücudun her hücresi, gaz alış verişi yapılacak dış ortama yeterince yakın olduğundan, gazlar tüm hücreler ve dış ortam arasında difüzyonla hızlıca değiştirilebilir. Ancak çoğu hayvanda, vücut hücrelerinin büyük bir bölümü, dış ortamla doğrudan temasta değildir. Bu hayvanlardaki solunum yüzeyi, solunum organlarını oluşturan ince ve nemli epiteldir.

32 Solunum Yüzeyleri Deri, toprak solucanları ve bazı amfibiler de solunum organı olarak işlev görür. Derinin hemen altında yer alan yoğun kılcal damar ağı da dolaşım sistemiyle dış ortam arasındaki gaz alış verişini kolaylaştırır. Solunum yüzeylerinin nemli kalması gerektiğinden, toprak solucanları ve deri solunumu yapan diğer hayvanlar, yaşamlarını ancak nemli ortamlarda sürdürebilir. Çoğu hayvanın genel vücut yüzeyi, tüm organizmanın gaz alış verişini sağlayacak yeterli büyüklükte olmadığından çözüm olarak katlanmış ya da dallanmış solunum organı geliştirilmiştir. Böylece gaz alış verişi için yeterli yüzey alanı sağlanmaktadır. Bu organlar; solungaçlar, trakeler ve akciğerlerdir. Solungaçlar, karada yaşayan hayvanlar için uygun değildir. hava akımlarına doğrudan açık olan geniş ve nemli bir yüzey, buharlaşma ile çok su kaybedecektir. Yine solungaçların filamentleri su ile desteklenmezse büzülerek birbirlerin yapışmaktadırlar. Bu nedenle çoğu karasal hayvanda solunum yüzeyleri vücut içerisine hapsedilmiş ve atmosfere sadece ince borucuklarla açılmaktadırlar.

33 Akciğerlerdeki veya solungaçlardaki kan ile çevre arasındaki gaz alışverişine dış solunum, doku hücreleri ile kan arasındaki gaz alışverişine iç solunum denir. Doku hücrelerine geçen oksijen besinlerin parçalanması esnasında kullanılır ve ATP oluşur. Buna hücresel solunum denir ve karbondioksit oluşur.

34 Solungaçlar Solungaçlar, vücut yüzeyinin dışarıya doğru kıvrım yapmasıyla oluşmuş, su içerisinde askıda kalan organlardır. Solungaçların toplam yüzey alanı vücudun geri kalan dış yüzeyinden çok daha geniş olmaktadır. Solunum ortamının solunum yüzeyi üzerindeki hareketi, ventilasyon (havalandırma) olarak adlandırılır. Solungaçlı hayvanlar, ventilasyonu hızlandırmak için ya solungaçlarını hızla hareket ettirirler ya da suyun solungaçlarının üzerinden geçmesini sağlarlar. Örn karides ve ıstakozlar, kürek benzeri üyeleriyle suyu solungaçlarına yönlendirirken, midye ve deniztarakları suyu siller aracığı ile hareket ettirirler. Ahtapot ve mürekkepbalıkları, suyu içeriye alıp dışarıya fışkırtmak suratiyle solungaçlarını havalandırırlar (harekette bununla sağlanır) Balıklar, solungaçlarının ventilasyonunu sağlamak için yüzme hareketini ya da ağzın ve solungaç kapaklarının eşgüdümlü hareketini kullanırlar. Her iki durumda da, ağıza giren su, farinksteki yarıklardan geçerek solungaçların üzerinden akar ve sonra da vücuttan dışarıya çıkar.

35 Hayvanlarda değişik solungaçlar bulunur. Deniz yıldızında solungaç bütün vücuda kollar arasında yayılmıştır. Deniz solucanında ise her bölümde bulunan bir çift ayak üzerine yerleşmiş solungaç uzantıları vardır. Deniz tarağında solungaçlar kabuğun içindedir. İstakozda solungaçlar uzun ve dış iskeletin altındadır.

36 Solungaç kıvrımı Su akımı Kan damarları Solungaç kıvrımı Lameller arasından su akımı Lamel kapillerlerinde kan akımı Ters akım alış verişi Solungaç iplikleri Balık, çenelerinin ve operkulumun (solungaç kapağı) koordineli hareketiyle ağzından su pompalayarak, solungaçlarının yüzeyinden su Sudan kana net O 2 net difüzyonu geçişini sağlar. Her solungaç yayında, lamel adı verilen yassılaşmış plakalardan oluşan iki sıra solungaç filamenti bulunur. Lamellerdeki kılcallardan geçen kan, sudan oksijeni alır. Su ve kan arasında gerçekleşen ters akımın, kılcal damarların tüm uzunluğu boyunca kısmi basınç farklılığı oluşturarak, sudan kana O 2 geçişini sağlar.

37 Trake Sistemleri Karasal hayvanlarda en yaygın solunum böceklerde görülen trake sistemidir. Tüm vücut boyunca dallanmış olan hava borucuklarından oluşan iç solunum yüzeyinin değişik bir tipidir. Kısaca ince dallanmış tüplerden oluşur. Trake denen en büyük borucuklar dışarıya açılırlar. Hemen hemen her hücrenin yüzeyine yaklaşan en ince dallar, uçlarındaki nemli epitel aracılığıyla gaz değişimini gerçekleştirirler. Trake sistemi, böcekteki hemen her hücrenin çok yakınına hava getirdiğinden bu sistem, açık dolaşım sisteminin katkısı olmaksızın O 2 ve CO 2 taşınımını gerçekleştirebilmektedir. Küçük böceklerde trakelerle gerçekleştirilen difüzyon, hücresel solunum için yeterli gaz alış verişini sağlarken, daha büyük böceklerde yüksek enerji gereksinimlerini karşılamak amacıyla trake sistemlerindeki borucuklar bir körük gibi sıkıştırılarak genişleten ritmik vücut hareketleriyle ventilasyon sağlanmaktadır. Örn uçan böceklerde uçuş sırasında metabolik hız çok yüksek olduğundan çok daha fazla O 2 e ihtiyaç duymaktadır. Çoğu uçucu böcekte kasılıp gevşeyen uçuş kasları, havayı trake sistemine hızla pompalamaktadır. Uçma kaslarındaki hücreler, yüksek metabolik hızı karşılayacak sayıda mitokondri ile dolu olup, trake borucukları da bu ATP üreten organellere yeterli oksijeni sağlamaktadır.

38 Trake Sistemleri Böceğin solunum sistemi, vücut içinde dallanmalar gösteren borucuklardan oluşur. Trake olarak adlandırılan en büyük boru, böceğin vücudunun yüzeyinde aralıklarla sıralanmış dıştaki deliklerle bağlantılıdır. Trakelerin genişlemiş kısımlarından oluşan hava keseleri, fazla oksijen gereksinimi olan organların yakınında yer alır. Kitinden oluşan halkalar, trakeyi açık tutarak trakeol denilen küçük borucuklara havanın girişini kolaylaştırır. Dallanmış trakeoller, tüm vücuttaki hücrelere doğrudan hava iletir. Trakeolerin uç kısımları kapalı olup sıvı ile doludur. hayvan aktif ve fazla O 2 kullanırken sıvının çoğu vücut içine çekilir. Böylece hava ile dolu trakeollerin hücrelerle temas yüzeyi artar. Hava sıcaklığı gazların difüzyonunu arttırdığı için tropik bölgelerdeki böcekler diğerlerine göre daha büyük olur.

39 Akciğerler Böcek vücuduna bir baştan diğer başa yayılan trake sisteminin aksine akciğerler, bir alana yerleşmiş olan solunum organlarıdır. Vücut yüzeylerinin içeriye doğru kıvrımlaşmasına örnek oluşturmakta ve tipik olarak çok sayıda cepten oluşmaktadır. Akciğerlerin solunum yüzeyleri, vücudun diğer kısımlarıyla temasta olmadığından aradaki boşluk, gazları akciğerlerle vücudun diğer kısımları arasında taşıyacak olan dolaşım sistemi tarafından kapatılmalıdır. Akciğerler omurgalılarda olduğu kadar, örümcekler ve kara salyangozları gibi açık dolaşım sistemine sahip organizmalarda da gelişmiştir. Amfibilerde akciğerler olduğunda, genellikle küçüktür ve geniş bir gaz değişim alanından yoksundur. Sürüngenler (kuşlar dahil) ve tüm memeliler, gaz alış verişi için tamamen akciğerlere bağımlıdırlar. Kaplumbağalar akciğer solunumuna ilaveten ağız ve anüsde ki nemli epitelden de gaz alış verişi yapabilmektedirler.

40 MEMELİLERİN SOLUNUM SİSTEMİ Akciğer vena kolu (O 2 ce zengin kan) Son bronşiol Akciğer arter kolu (O 2 ce fakir kan) Farinks Larinks Özafagus Trake Sağ akciğer Bronş Bronşiol Burun boşluğu Sol akciğer Alveolleri sarmalayan yoğun kapiller yatağı Diyafram

41 Memelilerin Solunum Sistemi Hava, burun deliklerinden girdikten sonra ısıtılır, nemlendirilir, kıllarla filtre edilir ve burun boşluğundaki karmaşık tünellerden geçerek kokular bakımından kontrol edilir. Burun boşluğu farinkse açılır. Farinks, larinks (glottis nefes almak için açıktır), nefes borusu aracılığı ile trake her biri akciğere giden iki bronşa ayrılır. Bronşlar dallara ayrılarak bronşiolleri oluşturur. Oluşan solunum ağacının içini döşeyen epitel, siller ve mukusla kaplıdır. Mukus, tozları, polenleri, ve diğer partikülleri tutar; hareketli siller bu mukusu yukarıya doğru hareket ettirerek farinkse getirir ve orada mukus yutularak yemek borusuna geçebilir. (Mukus yürüyen merdiveni; solunumun temizlenmesinde yaşamsal öneme sahip) Memelilerde gaz alışverişi, alveollerde gerçekleşir. Alveoller en ince bronşiollerin uçlarında kümelenmiş olan hava kesecikleridir. Havanın oksijeni alveollere girdiğinde, onların nemli iç duvarda çözünür ve epitelden hızla diffüze olarak, her alveolü sarmalayan kılcal damar ağına geçer. CO 2 in net difüzyonu ise aksi yönde gerçekleşir, yani kılcal damardan ve alveol epitelinden geçerek alveol içerisindeki havaya girer.

42 Memelilerin Solunum Sistemi Sillerin ya da onların yüzeyindeki partikülleri uzaklaştıracak yeterli hava akımlarının olmaması, alveolleri kontaminasyona karşı oldukça duyarlı hale getirir. Alveollerde devriye gezen akyuvarlar, yabancı cisimleri fagosite ederler. Ancak alveoller çok fazla partikül gelecek olursa, savunma yetersiz kalır, sonuçta enflamasyon gelişir ve geri dönmeyecek hasarlar ortaya çıkabilir. Örn sigara, kömür gibi Alveoller oluşacak yüzey gerilimini azaltan maddelerle kaplıdır. (yüzey aktif ajan; sürfektan) Bu durum normal süresinden 6 hafta ya da daha önce doğmuş bebeklerde görülen respiratuar distres sendromu (RDS) denilen hastalığa da neden olmaktadır lerin sonunda Mary Ellen Avery, RDS ile sürfektan eksikliğini ortaya çıkararak Ulusal Bilim Madalyası ödülü almıştır. Sürfektanın, protein ve fosfolipid karışımından oluştuğunu ve akciğer gelişiminin tipik olarak gebeliğin 33. haftasında ortaya çıktığını tespit etmiştir.

43

44 SOLUNUM Akciğerlerin havalanmasını sağlayan, birbirini izleyen nefes alma ve verme sürecine SOLUNUM denir. AMFİBİ SOLUNUMU; akciğerlerini pozitif basınçla nefes alma sayesinde havalandırır. Nefes almanın ilk aşamasında; amfibinin ağız boşluğunun tabanı havayı burun deliklerinden ağız boşluğuna çeker. Ağız ve burun delikleri kapalı olarak, ağız boşluğunun tabanı yukarı kaldırılarak, havanın nefes borusundan aşağıya gitmesi sağlanır. Soluk vermede ise, hava, akciğerlerin elastiki büzüşmesi ve vücut duvarındaki kasların kasılmasıyla dışarı atılır. Erkek kurbağalar çiftleşme öncesi ya da korkutma amaçlı şişme davranışına girdiklerinde bu solunum döngüsüne ara vererek, soluk vermeden üst üste bir kaç kez nefes alırlar.

45 Tek bir nefes aldığında bunun sistemden geçmesi için 2 nefes alma ve 2 nefes verme d ö n g ü s ü gerkmektedir. Kuşlarda alveoller yarine parabronş adı verilen ince kanalcıklar bulunur. Hava parabronş(hava tüpleri) içerisinde daima aynı yönde akar. Bunlar kemiklerin içlerine kadar uzanır. KUŞLARDA SOLUNUM SİSTEMİ Kuşlar nefes aldıklarında havanın bir kısmı akciğerlere giderken bir kısmı da arka hava kesesine gider, nefes verirken ise hava keselerindeki hava akciğerlerden bir kez daha geçer. Kuşlar hem nefes alırken hem de nefes verirken hava akciğerlerinden geçtiği için solunum gazlarından daha çok yararlanırlar. Hava tüplerindeki hava akışı ile kanın akış yönü birbirlerine terstir.

46 MEMELİLERDE SOLUNUM Amfibi ve kuşların aksine memeliler negatif basınçla nefes alma yolunu kullanırlar, yani havayı akciğerlere itmek yerine içeriye çekerler. Kas kasılmalarını kullanarak göğüs boşluğunu aktif olarak genişleterek, akciğerlerindeki hava basıncını dışarıdaki hava basıncının altına düşürürler. Nefes alma sırasında kaburga kasları kasılarak kaburga uçları yukarı doğru kalkar ve diyafram kasılarak düzleşir. Akciğerlerde oluşan hacim artışı sonucu akciğerlere hava dolar.

47 MEMELİLERDE SOLUNUM Nefes alma sırasında göğüs boşluğunu genişletmek, hayvanın kaburga kaslarını ve diyaframını kullanmasını gerektirir. Diyafram; iskelet kasından oluşmuş bir tabaka olup göğüs boşluğunun alt duvarını oluşturur. Göğüs boşluğunda iki tabakalı zar akciğeri sarmalar. İçteki zar, akciğerin dışına, dıştaki zar da göğüs duvarının boşluğuna yapışmıştır. Bu iki tabaka arasındaki dar boşluk sıvı ile doludur. Tabakalar birbiri üzerinde kayabilir ancak birbirlerinden kolaylıkla ayrılmazlar. Sonuçta, göğüs boşluğunun ve akciğerlerin hacmi birlikte değişir. Aktivitenin düzeyine bağlı olarak, solunuma yardımcı olmak amacıyla ek kaslar da kullanılabilir. Örn; egzersiz sırasında boyun, sırt ve göğüsteki diğer kaslar, kaburgaları kaldırarak göğüs boşluğunun hacmini genişletir. Her nefes alış verişinde içeri alınan ve dışarı verilen havanın hacmi Tidal volüm olarak adlandırılır. Dinlenme halinde insanlarda bu ortalama 500 ml kadardır. Maksimum düzeyde nefes alma ve nefes verme arasındaki tidal volüm, Vital kapasite (canlı kapasite) olarak adlandırılır. Ünv. çağındaki gençlerde 3.4 L ve 4.8 L dir. Kuvvetli nefesten sonra geride kalan hava da rezidüel hava (artık hava) olarak tanımlanır. Yaşlandıkça akciğerlerimiz esnekliğini yitirir, vital kapasite azalırken rezidüel volüm artar.

48 Solunumun Homeostatik Kontrolü Tepki; Medulladan kaburga kaslarına ve diyaframa giden s i n y a l l e r solunumun hızını ve derinliğini artırır. CO 2 azalır, ph normale döner. Algılayıcı/kontrol merkezi Uyarı; Dokularda CO 2 düzeyinin yükselmesi (Örn egzersiz sırasında) kan ph sının düşmesine neden olur. A n a k a n damarlarındaki algılayıcılar kan ph sını algılar. Medulla ana kan damarlarından uyarıyı alır.

49 İnsanlarda Solunumun Kontrolü Solunumun düzenlenmesinden esas sorumlu olan nöronlar, beynin kökünde, (nefes alma verme merkezi) omurilik soğanında (medulla oblongatada) bulunur. Buradan çıkan sinirler diyaframa ve kaburga kaslarına gider. Derin nefes aldığınızda, negatif geri bildirim mekanizması akciğerlerin aşırı genişlemesini önler. Nefes alma sırasında, akciğer dokusundaki gerilmeyi saptayan algılayıcılar, medulladaki kontrol devrelerine sinir uyarıları göndererek, daha fazla nefes almayı engellerler. Ayrıca kandaki ve beyin omurilik sıvısında karbondioksit miktarındaki değişmeler reseptörler tarafından algılanarak omurilik soğanındaki merkezleri uyarır. Baş arterleri ve aort başında kan ph ı değişikliklerine duyarlı reseptörler vardır. Meydana gelen ph değişmeleri solunum merkezine iletilir ve solunum sayısı ve derinliği değişir.

50 Dolaşım ve Gaz Alış Verişinin Koordinasyonu Akciğere gelen kan içerisindeki oksijen basıncı alveol içindeki oksijen basıncından daha düşüktür, CO 2 basıncı ise alveole göre daha yüksektir. Bu nedenle kan ile alveol arasında gaz alışverişi olur. Değişik bölgelerdeki gazların basınçları. (mmhg) Akciğerlerden çıkan kanda O 2 basıncı yükselirken CO 2 basıncı düşer. Doku hücrelerinde ise yüksek bir CO 2 basıncı vardır. Bu nedenle CO 2 toplardamara geçer. Oksijen ise doku hücrelerinde az olduğu için kandan doku hücrelerine doğru difüzyona uğrar.

51 Karbon Dioksit Taşınması Oksijenin %98 i alyuvarlardaki hemoglobinle geri kalanı ise kan plazmasında erimiş halde taşınır. Doku hücrelerinde oluşan CO 2 ise kan plazmasında bikarbonat iyonları şeklinde alveol kılcallarına gelir. Karbonmonoksit (CO) hemoglobinle tersinir olmayan şekilde bağlanır ve kanın oksijen taşıma kapasitesi azalır böylece solunum zehirlenmeleri meydana gelir.

52 SOLUNUM PİGMENTLERİ Akciğerlerde, kısmi basınç farklılıkları, O 2 nin kana, CO 2 inde kandan dışarıya difüzyonunu sağlar. Vücudun diğer kısımlarında bunun tersi olur. Solunum pigmentleri, kanın ya da hemolenfin taşıyabileceği O 2 oranını önemli ölçüde artırır. Hayvanlarda değişik solunum pigmentleri bulunur. Hemosiyanin eklembacaklılarda ve yumuşakçalarda bulunur. Oksijen bağlayıcı atom olarak bakır vardır. Hemoglobin ise omurgalıların kanında vardır. Merkezlerinde demir atomu içeren 4 hem grubu birleşerek büyük bir protein molekülü oluşturmuştur. Her bir hemoglobin molekülü 4 oksijen molekülü taşıyabilir. Oksijenle birleşmesi tersinir bir şekilde oluşur. Hemoglabin ayrıca CO 2 taşınmasında ve kanın tamponlanmasında da görev yapmaktadır.

53 Dalan Memelilerde Solunum Adaptasyonları İnsanlar 2-3 dk nefes tutabilir yada 20 m den derine gen. dalamazlar. O 2 nin %13 ünü kaslarında depolar. Derin deniz canlısı olan fok uzun süre( m, 20dk) derinlerde kalabilir. Kanının oksijen taşıma kapasitesi insanınkinin yaklaşık 2 katıdır. Ayrıca kaslarında yüksek bir miyoglobin oranı vardır. (%25) Fok derinlere daldıkça kalp çalışma hızı yavaşlar ayrıca metabolizma hızında bir düşme gerçekleşir. Bu halde iken kaslar gerekli enerjiyi daha çok oksijensiz solunumla karşılar. Dalış refleksi olarak bilinen bu durum insanda da gözlenebilir. Doğum sırasında bebeğin oksijensiz kalması bu sayede atlatılır ayrıca bazı deniz kazalarında kurbanların uzun bir süre (yaklaşık 20 dakika) soğuk bir suda boğulmuş bir durumda olmalarına karşın tekrar hayata dönmeleri bu refleksle açıklanabilir. Refleks vagus siniri ve parasempatik nöronlarla sağlanır.

54 Lamalar Güney Amerikanın 5000 m yüksekliklerindeki dağlarda yaşarlar. Bu yükseklikte oksijenin basıncı az olmasına rağmen sahip oldukları hemoglobinin yapısal özelliğinden dolayı kanlarının oksijen taşıma kapasiteleri yüksektir. Derin deniz memelilerinin (Balina) kaslarında bol miktarda miyoglobin molekülü bulunur. Miyoglobin hemoglobine göre oksijen molekülüne bağlanma ilgisi gösterir. Tüm omurgalılarda hemoglobin ve miyoglobin bulunmasına karşın canlıların yaşam yerlerine ve adaptasyon özelliklerine göre bu maddelerin miktarları ve yapısal özellikleri arasında bazı farklar bulunur.

Gaz Alışverişi, İnsanda Solunum Sistemi

Gaz Alışverişi, İnsanda Solunum Sistemi A. GAZ ALIŞ VERİŞİ Gaz Alışverişi, İnsanda Solunum Sistemi Canlılarda hayatsal olayların sürdürülebilmesi için gerekli olan enerji hücresel solunumla elde edilir. Genellikle oksijenli olarak gerçekleşen

Detaylı

11. SINIF KONU ANLATIMI 48 DOLAŞIM SİSTEMİ 1 KALP KALBİN ÇALIŞMASI

11. SINIF KONU ANLATIMI 48 DOLAŞIM SİSTEMİ 1 KALP KALBİN ÇALIŞMASI 11. SINIF KONU ANLATIMI 48 DOLAŞIM SİSTEMİ 1 KALP KALBİN ÇALIŞMASI DOLAŞIM SİSTEMİ İki kulakçık ve iki karıncık olmak üzere kalpler dört odacıktır. Temiz kan ve kirli kan birbirine karışmaz. Vücuda temiz

Detaylı

Solunum, genel anlamda canlı organizmada gaz değişimini ifade etmek için kullanılır.

Solunum, genel anlamda canlı organizmada gaz değişimini ifade etmek için kullanılır. SOLUNUM SİSTEMLERİ Solunum, genel anlamda canlı organizmada gaz değişimini ifade etmek için kullanılır. 1. Dış Solunum Solunum organlarıyla dış ortamdan hava alınması ve verilmesi, yani soluk alıp vermeye

Detaylı

solunum >solunum gazlarının vücut sıvısı ile hücreler arasındaki değişimidir.

solunum >solunum gazlarının vücut sıvısı ile hücreler arasındaki değişimidir. GAZ ALIŞVERİŞİ O2'li solunum yapan canlıların bazılarında O2'in alınıp CO2'in atılmasını sağlayan yapılar bulunur.bu yapı ve organlar solunum sistemini oluşturur. solunum ------>solunum organlarıyla dış

Detaylı

Sistemin Diğer Özellikleri Atar ve toplar damarlar birbirleriyle bağlantılı olduğu için devamlıdır. Bu bağlantıyı kılcal damarlar sağlar. Kan devamlı

Sistemin Diğer Özellikleri Atar ve toplar damarlar birbirleriyle bağlantılı olduğu için devamlıdır. Bu bağlantıyı kılcal damarlar sağlar. Kan devamlı DOLAŞIM SİSTEMLERİ Çok hücreli canlılarda, alınan besinlerin ve oksijenin hücrelere ulaştırmak ve artık maddeleri dokulardan uzaklaştırmak için bir taşıma sistemine ihtiyaç vardır. Hayvanlarda bu işlemleri

Detaylı

ADIM ADIM YGS LYS Adım DOLAŞIM SİSTEMİ 2 DAMARLAR

ADIM ADIM YGS LYS Adım DOLAŞIM SİSTEMİ 2 DAMARLAR ADIM ADIM YGS LYS 174. Adım DOLAŞIM SİSTEMİ 2 DAMARLAR Dolaşım Sisteminde görev alan damarlar şunlardır; 1) Atardamarlar (arterler) 2) Kılcal damarlar (kapiller) 3) Toplardamarlar (venler) 1) Atardamar

Detaylı

Solunum Sistemi Fizyolojisi

Solunum Sistemi Fizyolojisi Solunum Sistemi Fizyolojisi 1 2 3 4 5 6 7 Solunum Sistemini Oluşturan Yapılar Solunum sistemi burun, agız, farinks (yutak), larinks (gırtlak), trakea (soluk borusu), bronslar, bronsioller, ve alveollerden

Detaylı

HAYVANLARDA SOLUNUM SİSTEMLERİ. YRD. DOÇ. DR. ASLI SADE MEMİŞOĞLU kisi.deu.edu.tr/asli.memisoglu

HAYVANLARDA SOLUNUM SİSTEMLERİ. YRD. DOÇ. DR. ASLI SADE MEMİŞOĞLU kisi.deu.edu.tr/asli.memisoglu HAYVANLARDA SOLUNUM SİSTEMLERİ YRD. DOÇ. DR. ASLI SADE MEMİŞOĞLU asli.memisoglu@deu.edu.tr kisi.deu.edu.tr/asli.memisoglu GAZ ALIŞVERİŞİ Oksijenli solunum yapan hücreler besinlerle alınan monomerlerden

Detaylı

ADIM ADIM YGS-LYS 52. ADIM CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI-12 HAYVANLAR ALEMİ 3- OMURGALI HAYVANLAR SORU ÇÖZÜMÜ

ADIM ADIM YGS-LYS 52. ADIM CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI-12 HAYVANLAR ALEMİ 3- OMURGALI HAYVANLAR SORU ÇÖZÜMÜ ADIM ADIM YGS-LYS 52. ADIM CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI-12 HAYVANLAR ALEMİ 3- OMURGALI HAYVANLAR SORU ÇÖZÜMÜ Halkalı solucanlar çift cinsiyetli olmalarına rağmen döllenme kendi kendine değil, iki ayrı

Detaylı

Mekanik zedelenmelerde nazik olan solunum yüzeylerinin korunması

Mekanik zedelenmelerde nazik olan solunum yüzeylerinin korunması SOLUNUM SİSTEMLERİ Hücre işlevlerinin yürütülmesi için gerekli enerji, genellikle biyolojik oksidasyonlardan elde edilir. Hücresel solunumda besin maddeleri parçalanarak enerji elde edilir. Burada O 2

Detaylı

1- Kulakçıklar Gevşer, Karıncıklar Kasılır :

1- Kulakçıklar Gevşer, Karıncıklar Kasılır : DOLAŞIM SİSTEMİ : Canlılar yaşamsal faaliyetlerini sürdürebilmek için enerjiye ihtiyaç duyarlar. İhtiyaç duyulan bu enerji besinlerden sağlanır. Canlıların hücrelerinde enerjinin üretilebilmesi için gerekli

Detaylı

Şekil : Açık Dolaşım Şeması

Şekil : Açık Dolaşım Şeması DOLAŞIM SİSTEMLERİ Çok hücreli canlılarda, alınan besinlerin ve oksijenin hücrelere ulaştırmak ve artık maddeleri dokulardan uzaklaştırmak için bir taşıma sistemine ihtiyaç vardır. Hayvanlarda bu işlemleri

Detaylı

SOLUNUM SİSTEMİ FİZYOLOJİSİ 19/11/2015 SOLUNUM SİSTEMİ MEKANİZMASI SOLUNUM SİSTEMİ MEKANİZMASI SOLUNUM SİSTEMİ MEKANİZMASI

SOLUNUM SİSTEMİ FİZYOLOJİSİ 19/11/2015 SOLUNUM SİSTEMİ MEKANİZMASI SOLUNUM SİSTEMİ MEKANİZMASI SOLUNUM SİSTEMİ MEKANİZMASI VE FİZYOLOJİSİ FİZYOLOJİSİ Müge BULAKBAŞI Yüksek Hemşire Canlılığın sürdürülebilmesi için vücuda oksijen alınması gerekir. Solunumla alınan oksijen, kullanılarak metabolizma sonucunda karbondioksit açığa

Detaylı

Kalbin Kendi Damarları ve Kan kaynakları; Koroner Damarlar

Kalbin Kendi Damarları ve Kan kaynakları; Koroner Damarlar Kalbin Kendi Damarları ve Kan kaynakları; Koroner Damarlar Kalp kası beyinden sonra en fazla kana gereksinim duyan organdır. Kalp kendini besleyen kanı aortadan ayrılan arterlerden alır. Bu arterlere koroner

Detaylı

Dolaşımın Sinirsel Düzenlenmesi ve Arteryel Basıncın Hızlı Kontrolü. Prof.Dr.Mitat KOZ

Dolaşımın Sinirsel Düzenlenmesi ve Arteryel Basıncın Hızlı Kontrolü. Prof.Dr.Mitat KOZ Dolaşımın Sinirsel Düzenlenmesi ve Arteryel Basıncın Hızlı Kontrolü Prof.Dr.Mitat KOZ DOLAŞIMIN SİNİRSEL KONTROLÜ Doku kan akımının her dokuda ayrı ayrı ayarlanmasında lokal doku kan akımı kontrol mekanizmaları

Detaylı

YGS ANAHTAR SORULAR #3

YGS ANAHTAR SORULAR #3 YGS ANAHTAR SORULAR #3 1) Bir insanın kan plazmasında en fazla bulunan organik molekül aşağıdakilerden hangisidir? A) Mineraller B) Su C) Glikoz D) Protein E) Üre 3) Aşağıdakilerden hangisi sinir dokunun

Detaylı

Burun, anatomik olarak, yüz üzerinde alınla üst dudak arasında bulunan, dışa çıkıntılı, iki delikli koklama ve solunum organı. Koku alma organıdır.

Burun, anatomik olarak, yüz üzerinde alınla üst dudak arasında bulunan, dışa çıkıntılı, iki delikli koklama ve solunum organı. Koku alma organıdır. Burun, anatomik olarak, yüz üzerinde alınla üst dudak arasında bulunan, dışa çıkıntılı, iki delikli koklama ve solunum organı. Koku alma organıdır. Burun boşluğu iki delikle dışarı açılır. Diğer taraftan

Detaylı

Akciğerin yapısı ve görevleri

Akciğerin yapısı ve görevleri On5yirmi5.com Akciğerin yapısı ve görevleri Akciğer, karaciğer, böbrek, kalp ve gözün yapı, çalışması ve görevleri Yayın Tarihi : 15 Kasım 2012 Perşembe (oluşturma : 3/17/2017) AKCİĞERİN YAPISI VE GÖREVLERİ

Detaylı

DOLAŞIM VE VÜCUT SAVUNMASI

DOLAŞIM VE VÜCUT SAVUNMASI DOLAŞIM VE VÜCUT SAVUNMASI Tek hücreli canlılarda ve çok hücreli olup da hücreleri dış ortamla sıkı ilişkide olan canlılarda (hidra, planarya) özel bir dolaşım sistemi yoktur. Çünkü bunlarda gerekli maddeler

Detaylı

Dolaşım Sistemi Dicle Aras

Dolaşım Sistemi Dicle Aras Dolaşım Sistemi Dicle Aras Kalbin temel anatomisi, dolaşım sistemleri, kalbin uyarlaması, kardiyak döngü, debi, kalp atım hacmi ve hızı 3.9.2015 1 Kalbin Temel Anatomisi Kalp sağ ve sol olmak üzere ikiye

Detaylı

ADI SOYADI : OKUL NO : SINIFI : 4/ NOTU : FEVZİ ÖZBEY İLKOKULU FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ 1. DÖNEM 1. YAZILISI

ADI SOYADI : OKUL NO : SINIFI : 4/ NOTU : FEVZİ ÖZBEY İLKOKULU FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ 1. DÖNEM 1. YAZILISI FEVZİ ÖZBEY İLKOKULU FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ 1. DÖNEM 1. YAZILISI 1. Aşağıdaki iskeletin temel bölümlerinin isimlerini yazınız. İskeletin temel bölümlerinin görevlerini belirtiniz. ( 10 puan) Bölümleri

Detaylı

GAZ ALIŞVERİŞİ. Uyarı: Canlılar O 2 ve CO 2 i zardan aktif taşıma ile değil, tamamen difüzyon ile geçirirler.

GAZ ALIŞVERİŞİ. Uyarı: Canlılar O 2 ve CO 2 i zardan aktif taşıma ile değil, tamamen difüzyon ile geçirirler. GAZ ALIŞVERİŞİ Canlılar yaşamlarını sürdürmek için enerji elde etmek zorundadır. Bu enerjiyi organik monomerlerden sağlarlar. Organik monomerlerin hücrelerde oksijenli veya oksijensiz olarak parçalanması

Detaylı

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #18

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #18 YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #18 1) Bakterilerin gerçekleştirdiği, I. Kimyasal enerji sayesinde besin sentezleme II. Işık enerjisini kimyasal bağ enerjisine dönüştürme III. Kimyasal bağ enerjisini ATP enerjisine

Detaylı

11. SINIF KONU ANLATIMI 32 DUYU ORGANLARI 1 DOKUNMA DUYUSU

11. SINIF KONU ANLATIMI 32 DUYU ORGANLARI 1 DOKUNMA DUYUSU 11. SINIF KONU ANLATIMI 32 DUYU ORGANLARI 1 DOKUNMA DUYUSU DUYU ORGANLARI Canlının kendi iç bünyesinde meydana gelen değişiklikleri ve yaşadığı ortamda mevcut fiziksel, kimyasal ve mekanik uyarıları alan

Detaylı

Kardivasküler Sistem

Kardivasküler Sistem Kardivasküler Sistem Kalp Fonksiyonları Kan damarları yoluyla oksijeni ve barsaklarda emilen besin maddelerini dokulara iletir Metabolizma sonucu oluşan artık maddeler ve CO 2 nin dokulardan uzaklaştırılmasında

Detaylı

HAYVANSAL HÜCRELER VE İŞLEVLERİ. YRD. DOÇ. DR. ASLI SADE MEMİŞOĞLU RESİM İŞ ZEMİN KAT ODA: 111

HAYVANSAL HÜCRELER VE İŞLEVLERİ. YRD. DOÇ. DR. ASLI SADE MEMİŞOĞLU RESİM İŞ ZEMİN KAT ODA: 111 HAYVANSAL HÜCRELER VE İŞLEVLERİ YRD. DOÇ. DR. ASLI SADE MEMİŞOĞLU RESİM İŞ ZEMİN KAT ODA: 111 asli.memisoglu@deu.edu.tr KONULAR HAYVAN HÜCRESİ HAYVAN, BİTKİ, MANTAR, BAKTERİ HÜCRE FARKLARI HÜCRE ORGANELLERİ

Detaylı

Yüzmenin Faydaları \ Kas-İskelet Sistemi \ Kas-İskelet Sistemi YÜZMENİN KAS-İSKELET SİSTEMLERİ ÜZERİNE ETKİLERİ

Yüzmenin Faydaları \ Kas-İskelet Sistemi \ Kas-İskelet Sistemi YÜZMENİN KAS-İSKELET SİSTEMLERİ ÜZERİNE ETKİLERİ Yüzmenin Faydaları \ Kas-İskelet Sistemi \ Kas-İskelet Sistemi YÜZMENİN KAS-İSKELET SİSTEMLERİ ÜZERİNE ETKİLERİ Kas gerilebilme ve kasılabilme yeteneğine sahip liflerden oluşur. Kas dokusu üçe ayrılır.

Detaylı

Solunum Fizyolojisi ve PAP Uygulaması. Dr. Ahmet U. Demir

Solunum Fizyolojisi ve PAP Uygulaması. Dr. Ahmet U. Demir Solunum Fizyolojisi ve PAP Uygulaması Dr. Ahmet U. Demir Solunum fizyolojisi Bronş Ağacı Bronş sistemi İleti havayolları: trakea (1) bronşlar (2-7) non respiratuar bronşioller (8-19) Gaz değişimi: respiratuar

Detaylı

Solunum Sistemi Fizyolojisi

Solunum Sistemi Fizyolojisi Solunum Sistemi Fizyolojisi Solunum Sistemi Ne İş Yapar? O 2 değişimi Havadan kana Kandan hücrelere CO 2 değişimi Hücrelerden kana Kandan havaya Kan ph sının düzenlenmesi Ses çıkartma Solunum Sistemi:

Detaylı

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #19

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #19 YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #19 1) X Ağız Mide İnce bağırsak Şekildeki grafikte insanın sindirim kanalındaki X maddesinin değişimi gösterilmiştir. Buna göre X maddesi aşağıdakilerden hangisidir? A) Glikojen

Detaylı

Kanın fonksiyonel olarak üstlendiği görevler

Kanın fonksiyonel olarak üstlendiği görevler EGZERSİZ VE KAN Kanın fonksiyonel olarak üstlendiği görevler Akciğerden dokulara O2 taşınımı, Dokudan akciğere CO2 taşınımı, Sindirim organlarından hücrelere besin maddeleri taşınımı, Hücreden atık maddelerin

Detaylı

GAZ ALIŞVERİŞİ. Bir Hücrelilerde Solunum: Bir hücreli canlılar gaz alışverişini hücre yüzeyinden difüzyonla gerçekleştirirler.

GAZ ALIŞVERİŞİ. Bir Hücrelilerde Solunum: Bir hücreli canlılar gaz alışverişini hücre yüzeyinden difüzyonla gerçekleştirirler. GAZ ALIŞVERİŞİ Canlıların hayatsal olaylarını sürdürebilmeler için enerjiye ihtiyaçları vardır. Bu enerji organik besin maddelerinin yıkılmasıyla elde edilir. Hücrelerin besin olarak alınan organik moleküllerdeki

Detaylı

1.ÜNİTE: VÜCUDUMUZ BİLMECESİNİ ÇÖZELİM. Fen ve Teknoloji-4.sınıf

1.ÜNİTE: VÜCUDUMUZ BİLMECESİNİ ÇÖZELİM. Fen ve Teknoloji-4.sınıf 1.ÜNİTE: VÜCUDUMUZ BİLMECESİNİ ÇÖZELİM Fen ve Teknoloji-4.sınıf A. DESTEK VE HAREKET SİSTEMİ İSKELET Kemiklerden oluşan ve eklemlerle bağlanan, vücudumuzun dik durmasını ve hareket etmesini sağlayan yapıya

Detaylı

SOLUNUM SİSTEMİ VE EGZERSİZ

SOLUNUM SİSTEMİ VE EGZERSİZ SOLUNUM SİSTEMİ VE EGZERSİZ Egzersiz sırasında çalışan kaslar, ihtiyaç duydukları enerji için oksijen (O 2 ) kullanır ve karbondioksit (CO 2 ) üretir. Akciğerler, hava ile kanın karşılaştığı ı organlardır.

Detaylı

SPORTİF DALIŞ VE ETKİLERİ HYPERBARIA

SPORTİF DALIŞ VE ETKİLERİ HYPERBARIA SU İÇİ EGZERSİZ SPORTİF DALIŞ VE ETKİLERİ HYPERBARIA Deniz düzeyinden aşağılara inildikçe, yani derinlik arttıkça basınç artar. Suya dalan kimse hem suyun hem de atmosferin basıncına maruz kalır. 10 m

Detaylı

11. SINIF KONU ANLATIMI 42 SİNDİRİM SİSTEMİ 1 SİNDİRİM SİSTEMİ ORGANLARI

11. SINIF KONU ANLATIMI 42 SİNDİRİM SİSTEMİ 1 SİNDİRİM SİSTEMİ ORGANLARI 11. SINIF KONU ANLATIMI 42 SİNDİRİM SİSTEMİ 1 SİNDİRİM SİSTEMİ ORGANLARI Canlılar hayatsal faaliyetlerini gerçekleştirebilmek için ATP ye ihtiyaç duyarlar. ATP yi ise besinlerden sağlarlar. Bu nedenle

Detaylı

Spor fizyolojisi. Dr. M. Emin KAFKAS İnönü Üniversitesi Beden Eğitimi Spor Yüksekokulu Antrenörlük Eğitimi Bölümü Malatya/2015

Spor fizyolojisi. Dr. M. Emin KAFKAS İnönü Üniversitesi Beden Eğitimi Spor Yüksekokulu Antrenörlük Eğitimi Bölümü Malatya/2015 Spor fizyolojisi Dr. M. Emin KAFKAS İnönü Üniversitesi Beden Eğitimi Spor Yüksekokulu Antrenörlük Eğitimi Bölümü Malatya/2015 DOLAŞIM SİSTEMİ Dolaşım sistemi; kanın damarlar içerisinde belirli bir basınç

Detaylı

DOLAŞIM SİSTEMİ TERİMLERİ. Müge BULAKBAŞI Yüksek Hemşire

DOLAŞIM SİSTEMİ TERİMLERİ. Müge BULAKBAŞI Yüksek Hemşire DOLAŞIM SİSTEMİ TERİMLERİ Müge BULAKBAŞI Yüksek Hemşire Dokuların oksijen ve besin ihtiyacını karşılayan, kanın vücutta dolaşmasını temin eden, kalp ve kan damarlarının meydana getirdiği sisteme dolaşım

Detaylı

FİZYOLOJİ LABORATUVAR BİLGİSİ VEYSEL TAHİROĞLU

FİZYOLOJİ LABORATUVAR BİLGİSİ VEYSEL TAHİROĞLU FİZYOLOJİ LABORATUVAR BİLGİSİ VEYSEL TAHİROĞLU Fizyolojiye Giriş Temel Kavramlar Fizyolojiye Giriş Canlıda meydana gelen fiziksel ve kimyasal değişikliklerin tümüne birden yaşam denir. İşte canlı organizmadaki

Detaylı

METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS

METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS Aerobik Antrenmanlar Sonucu Kasta Oluşan Adaptasyonlar Miyoglobin Miktarında oluşan Değişiklikler Hayvan deneylerinden elde edilen sonuçlar dayanıklılık antrenmanları

Detaylı

EGZERSİZİN DAMAR FONKSİYONLARINA ETKİSİ

EGZERSİZİN DAMAR FONKSİYONLARINA ETKİSİ EGZERSİZİN DAMAR FONKSİYONLARINA ETKİSİ İçerik Dolaşım sisteminin kısa anatomi ve fizyolojisi Egzersizde periferal dolaşımın düzenlenmesi-etkili mekanizmalar Damar endotelinin ve Nitrik Oksitin (NO) periferal

Detaylı

Anatomik Sistemler. Hastalıklar Bilgisi Ders-2 İskelet-Kas-Sinir Sistemleri

Anatomik Sistemler. Hastalıklar Bilgisi Ders-2 İskelet-Kas-Sinir Sistemleri Anatomik Sistemler Hastalıklar Bilgisi Ders-2 İskelet-Kas-Sinir Sistemleri Anatomik Sistem İskelet Sistemi İskeletin Görevleri Vücuda şekil verir. Vücuda destek sağlar. Göğüs kafes ve kafatası kemikleri

Detaylı

ADIM ADIM YGS-LYS 29. ADIM HÜCRE 6- HÜCRE ZARINDAN MADDE GEÇİŞLERİ 3

ADIM ADIM YGS-LYS 29. ADIM HÜCRE 6- HÜCRE ZARINDAN MADDE GEÇİŞLERİ 3 ADIM ADIM YGS-LYS 29. ADIM HÜCRE 6- HÜCRE ZARINDAN MADDE GEÇİŞLERİ 3 TURGOR BASINCI: Hücre içindeki suyun hücre çeperine yaptığı basınca TURGOR BASINCI denir. Turgor durumundaki bir hücrenin turgor basıncı

Detaylı

CANLI ALEMLERİ HAYVANLAR ALEMİ

CANLI ALEMLERİ HAYVANLAR ALEMİ CANLI ALEMLERİ HAYVANLAR ALEMİ HAYVANLAR ALEMİ Çok hücreli canlılardır. Süngerler hariç, hepsinde sinir sistemi bulunur ve aktif olarak yer değiştirebilirler. Heterotrof beslenirler. Besinlerini glikojen

Detaylı

İnsanda Destek ve Hareket Sistemi

İnsanda Destek ve Hareket Sistemi İnsanda Destek ve Hareket Sistemi A. HAYVANLARDA DESTEK VE HAREKET Canlı vücuduna desteklik görevi yapan, vücudun çeşitli kısımlarını koruyan ve hareketi sağlayan sisteme destek ve hareket sistemi denir.

Detaylı

DÖNEM 2- I. DERS KURULU AMAÇ VE HEDEFLERİ

DÖNEM 2- I. DERS KURULU AMAÇ VE HEDEFLERİ DÖNEM 2- I. DERS KURULU AMAÇ VE HEDEFLERİ Kan, kalp, dolaşım ve solunum sistemine ait normal yapı ve fonksiyonların öğrenilmesi 1. Kanın bileşenlerini, fiziksel ve fonksiyonel özelliklerini sayar, plazmanın

Detaylı

İLAÇLARIN VÜCUTTAKİ ETKİ MEKANİZMALARI. Öğr. Gör. Nurhan BİNGÖL

İLAÇLARIN VÜCUTTAKİ ETKİ MEKANİZMALARI. Öğr. Gör. Nurhan BİNGÖL İLAÇLARIN VÜCUTTAKİ ETKİ MEKANİZMALARI Öğr. Gör. Nurhan BİNGÖL Vücudun İlaçlara Etkisi (Farmakokinetik Etkiler) Farmakokinetik vücudun ilaca ne yaptığını inceler. İlaçlar etkilerini lokal veya sistematik

Detaylı

SOLUNUM SİSTEMİ VE EGZERSİZ

SOLUNUM SİSTEMİ VE EGZERSİZ SOLUNUM SİSTEMİ VE EGZERSİZ Solunum Sisteminin Temel Anatomisi Burun veya ağız Farinks Larinks Trakea Bronşlar Bronşioller Alveoller İletim bölgesi: gaz değişimine katılmayan ağız, burun, larinks, trakea,

Detaylı

Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı. EGZERSİZ Fizyolojisi. Dr. Sinan Canan sinancanan@gmail.com

Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı. EGZERSİZ Fizyolojisi. Dr. Sinan Canan sinancanan@gmail.com Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı EGZERSİZ Fizyolojisi Dr. Sinan Canan sinancanan@gmail.com Kaslarda güç, kuvvet ve dayanıklılık Maksimum kasılma kuvveti 3-4 kg/cm2 kesit alanı

Detaylı

ADIM ADIM YGS-LYS 54. ADIM CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI-14 HAYVANLAR ALEMİ 5- OMURGALI HAYVANLAR-3 SORU ÇÖZÜMÜ

ADIM ADIM YGS-LYS 54. ADIM CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI-14 HAYVANLAR ALEMİ 5- OMURGALI HAYVANLAR-3 SORU ÇÖZÜMÜ ADIM ADIM YGS-LYS 54. ADIM CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI-14 HAYVANLAR ALEMİ 5- OMURGALI HAYVANLAR-3 SORU ÇÖZÜMÜ e) Memeliler Hayvanlar aleminin en gelişmiş sınıfıdır. Dünyanın her yerinde dağılış göstermişlerdir.

Detaylı

6.Sınıf. Canlılık Hücreyle Başlar Konu Testi FEN BİLİMLERİ. Test-01 I II III. Yukarıdaki şekilde bir hayvan hücresi genel kısımlarıyla modellenmiştir.

6.Sınıf. Canlılık Hücreyle Başlar Konu Testi FEN BİLİMLERİ. Test-01 I II III. Yukarıdaki şekilde bir hayvan hücresi genel kısımlarıyla modellenmiştir. Canlılık Hücreyle Başlar Konu Testi FEN BİLİMLERİ 6.Sınıf Test-01 1. 4. I II III Yukarıdaki şekilde bir hayvan hücresi genel kısımlarıyla modellenmiştir. Buna göre I, II ve III numaralı yapılar aşağıdakilerden

Detaylı

9. SINIF KONU ANLATIMI 5 CANLININ TEMEL BİLEŞENLERİ -İNORGANİK MADDELER 1- SU

9. SINIF KONU ANLATIMI 5 CANLININ TEMEL BİLEŞENLERİ -İNORGANİK MADDELER 1- SU 9. SINIF KONU ANLATIMI 5 CANLININ TEMEL BİLEŞENLERİ -İNORGANİK MADDELER 1- SU Canlıların yapısına katılan maddeler çeşitli özellikler nedeni ile temel olarak iki grupta incelenir. Canlının Temel Bileşenleri

Detaylı

12. SINIF KONU ANLATIMI 24 STOMA VE TERLEME (TRANSPİRASYON)

12. SINIF KONU ANLATIMI 24 STOMA VE TERLEME (TRANSPİRASYON) 12. SINIF KONU ANLATIMI 24 STOMA VE TERLEME (TRANSPİRASYON) STOMA Genellikle yaprakta bulunan bitkide gaz alışverişini sağlayan küçük gözeneklerdir. Bitkinin yaşadığı iklim koşuluna bağlı olarak konumu

Detaylı

Böceklerde Kanının Yapısı

Böceklerde Kanının Yapısı Böceklerde Kanının Yapısı Hemolimf yada plasma Dokular için yağlayıcı Hidrolik ortam (larva, deri değiştirme, ptilinum (baştaki boş hacim) ve kanadın gerilmesi) Atıklarda dahil bir çok molekülün nakil

Detaylı

SINIFLAR/1.DÖNEM YAZILIYA HAZIRLIK ÇALIŞMASI-2

SINIFLAR/1.DÖNEM YAZILIYA HAZIRLIK ÇALIŞMASI-2 2016-2017 6.SINIFLAR/1.DÖNEM YAZILIYA HAZIRLIK ÇALIŞMASI-2 1. 1.Kafatası 2.Omurga 3.Kalça 4.El bilek 5.Pazu 6.Köprücük 7.Bacak 8.Kaburga 9.Kol 10.Ayak bilek kemikler Yukarıda verilen tabloda vücudumuzda

Detaylı

ADIM ADIM YGS-LYS 5. ADIM CANLININ TEMEL BİLEŞENLERİ -İNORGANİK MADDELER 1- SU

ADIM ADIM YGS-LYS 5. ADIM CANLININ TEMEL BİLEŞENLERİ -İNORGANİK MADDELER 1- SU ADIM ADIM YGS-LYS 5. ADIM CANLININ TEMEL BİLEŞENLERİ -İNORGANİK MADDELER 1- SU Canlıların yapısına katılan maddeler çeşitli özellikler nedeni ile temel olarak iki grupta incelenir. Canlının Temel Bileşenleri

Detaylı

YGS ANAHTAR SORULAR #4

YGS ANAHTAR SORULAR #4 YGS ANAHTAR SORULAR #4 1) Düz ve çizgili kasları ayırt etmek için, I. Kasılıp gevşeme hızı II. Oksijensiz solunum yapma III. Çekirdeğin sayısı ve konumu IV. İstemli çalışma verilen özelliklerden hangileri

Detaylı

*Canlıların canlılık özelliği gösteren en küçük yapı birimine hücre denir.

*Canlıların canlılık özelliği gösteren en küçük yapı birimine hücre denir. Fen ve Teknoloji 1. Ünite Özeti Hücre Canlılarda Üreme, Büyüme ve Gelişme. *Canlıların canlılık özelliği gösteren en küçük yapı birimine hücre denir. *Hücrenin temel kısımları: hücre zarı, sitoplâzma ve

Detaylı

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #17

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #17 YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #17 1) Memeli bir hayvanın vücudunda gerçekleşen biyokimyasal tepkimelerden bazıları aşağıdaki gibidir. I Glikojen Glikoz ATP III Buna göre I, II ve III ile gösterilen metabolik

Detaylı

İnsanda Dolaşım Sistemi ve Vücudun Savunulması

İnsanda Dolaşım Sistemi ve Vücudun Savunulması İnsanda Dolaşım Sistemi ve Vücudun Savunulması A. DOLAŞIM SİSTEMİ Gelişmiş canlılarda hücrelerin gereksinim duydukları maddeleri hücreye taşıyan, hücrede oluşan artıkları hücreden uzaklaştırarak sabit

Detaylı

SOLUNUM SİSTEMİ ve DOLAŞIM SİSTEMİ. Hazırlayan: Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER

SOLUNUM SİSTEMİ ve DOLAŞIM SİSTEMİ. Hazırlayan: Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER SOLUNUM SİSTEMİ ve DOLAŞIM SİSTEMİ Hazırlayan: Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER 1.Solunum Yüzeyleri Arasında Gaz Alış-Verişi Gaz değişimi zarları arasında oluşan farka bağlı difüzyona dayanır. Difüzyon pasif bir

Detaylı

12. SINIF KONU ANLATIMI 23 BİTKİLERDE BESLENME BİTKİLERDE TAŞIMA

12. SINIF KONU ANLATIMI 23 BİTKİLERDE BESLENME BİTKİLERDE TAŞIMA 12. SINIF KONU ANLATIMI 23 BİTKİLERDE BESLENME BİTKİLERDE TAŞIMA BİTKİLERDE BESLENME Bitkiler inorganik ve organik maddelere ihtiyaç duyarlar. İnorganik maddeleri hazır almalarına rağmen organik maddeleri

Detaylı

DUYUSAL ve MOTOR MEKANİZMALAR

DUYUSAL ve MOTOR MEKANİZMALAR DUYUSAL ve MOTOR MEKANİZMALAR Duyu Algılama, Tepki Verme ve Beyin Algılama beyinsel analiz tepki Sıcaklık, ışık, ses, koku duyu reseptörleri: elektriksel uyarılara dönüşür Uyarı beyin korteksindeki talamus

Detaylı

A BÖLÜMÜ NÜ DEĞERLENDİRELİM

A BÖLÜMÜ NÜ DEĞERLENDİRELİM A BÖLÜMÜ NÜ EĞERLENİRELİM A. Aşağıdaki resimde numaralar ile gösterilen bölümlerin neler olduğunu ve bu bölümlerin görevlerini noktalı yerlere kısaca yazınız. 1... 1 2 3............... 2 3...... B. Aşağıda

Detaylı

Dolaşım sistemi OMURGASIZLARDA DOLAŞIM SİSTEMLERİ OMURGALILARDA DOLAŞIM SİSTEMLERİ

Dolaşım sistemi OMURGASIZLARDA DOLAŞIM SİSTEMLERİ OMURGALILARDA DOLAŞIM SİSTEMLERİ Dolaşım sistemi Dolaşım sistemi, Canlılarda çözünmüş maddelerin (oksijen, karbon diosit, besinler ve atıklar) bedenin her yanına taşınmasını sağlayan sistem. Canlı ne kadar basitse, dolaşım sistemi de

Detaylı

Egzersiz sırasında kasların enerji üretimi için daha fazla oksijene ihtiyaç duymaktadır

Egzersiz sırasında kasların enerji üretimi için daha fazla oksijene ihtiyaç duymaktadır Egzersiz sırasında kasların enerji üretimi için daha fazla oksijene ihtiyaç duymaktadır Egzersiz sırasında kaslara daha çok oksijen sağlanması ve oksijen kullanımı sonucu oluşan atık maddelerin kaslardan

Detaylı

Canlılarda Solunum ve. Solunum Sistemleri ÜNİTE. Amaçlar. İçindekiler. Yazarlar Doç.Dr. A. Yavuz KILIÇ Yrd.Doç.Dr. A.

Canlılarda Solunum ve. Solunum Sistemleri ÜNİTE. Amaçlar. İçindekiler. Yazarlar Doç.Dr. A. Yavuz KILIÇ Yrd.Doç.Dr. A. Canlılarda Solunum ve Solunum Sistemleri Yazarlar Doç.Dr. A. Yavuz KILIÇ Yrd.Doç.Dr. A. Banu ASLANARGUN ÜNİTE 8 Amaçlar Bu üniteyi çalıştıktan sonra; hayvanlarda solunum organı çeşitlerini bitkilerde gaz

Detaylı

ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ SELİN HOCA

ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ SELİN HOCA ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ SELİN HOCA Çevresel Sinir Sistemi (ÇSS), Merkezi Sinir Sistemine (MSS) bilgi ileten ve bilgi alan sinir sistemi bölümüdür. Merkezi Sinir Sistemi nden çıkarak tüm vücuda dağılan sinirleri

Detaylı

ADIM ADIM YGS LYS Adım BOŞALTIM SİSTEMİ 3

ADIM ADIM YGS LYS Adım BOŞALTIM SİSTEMİ 3 ADIM ADIM YGS LYS 184. Adım BOŞALTIM SİSTEMİ 3 2) Geri Emilim (Reabsorpsiyon) Bowman kapsülüne gelen süzüntü geri emilim olmadan dışarı atılsaydı zararlı maddelerle birlikte yararlı maddelerde kaybedilirdi.

Detaylı

BÖLÜM I HÜCRE FİZYOLOJİSİ...

BÖLÜM I HÜCRE FİZYOLOJİSİ... BÖLÜM I HÜCRE FİZYOLOJİSİ... 1 Bilinmesi Gereken Kavramlar... 1 Giriş... 2 Hücrelerin Fonksiyonel Özellikleri... 2 Hücrenin Kimyasal Yapısı... 2 Hücrenin Fiziksel Yapısı... 4 Hücrenin Bileşenleri... 4

Detaylı

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir.

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. METABOLİZMA ve ENZİMLER METABOLİZMA Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. A. ÖZÜMLEME (ANABOLİZMA) Metabolizmanın yapım reaksiyonlarıdır. Bu tür olaylara

Detaylı

Suda çözünebilen nişasta molekülleri pityalin (amilaz) enzimiyle küçük moleküllere parçalanır.

Suda çözünebilen nişasta molekülleri pityalin (amilaz) enzimiyle küçük moleküllere parçalanır. CANLILARDA ENERJİ Besinlerin Enerjiye Dönüşümü Besin öğeleri: Karbonhidratlar, yağlar, proteinler, vitaminler, mineraller Besin maddelerindeki bu öğelerin vücut tarafından kullanılabilmesi için sindirilmesi

Detaylı

DESTEK ve HAREKET SİSTEMİ. Kemiklerin Görevleri: - Destek ve hareket sistemimiz: iskelet sistemi, eklemler ve kas sisteminden meydana gelir.

DESTEK ve HAREKET SİSTEMİ. Kemiklerin Görevleri: - Destek ve hareket sistemimiz: iskelet sistemi, eklemler ve kas sisteminden meydana gelir. DESTEK ve HAREKET SİSTEMİ - Destek ve hareket sistemimiz: iskelet sistemi, eklemler ve kas sisteminden meydana gelir. İskelet Sistemi - İskelet sisteminin oluşturan yapılar kemiklerdir. - Kemikler şekillerine

Detaylı

VÜCUDUMUZDA SISTEMLER. Destek ve Hareket

VÜCUDUMUZDA SISTEMLER. Destek ve Hareket VÜCUDUMUZDA SISTEMLER Destek ve Hareket DESTEK VE HAREKET SİSTEMİ Vücudun hareket etmesini sağlamak Vücutta bulunan organlara destek sağlamak Destek ve Hareket Sistemi İskelet Sistemi Kaslar Kemikler Eklemler

Detaylı

EGZERSİZ FİZYOLOJİSİNDE TEMEL KAVRAMLAR

EGZERSİZ FİZYOLOJİSİNDE TEMEL KAVRAMLAR EGZERSİZ FİZYOLOJİSİNDE TEMEL KAVRAMLAR FİZYOLOJİ İNSAN VÜCUDUNU OLUŞTURAN SİSTEMLER NASIL ÇALIŞIYOR? ANATOMİ MOLEKÜLER BİYOLOJİ BİYOFİZİK BİYOKİMYA EGZERSİZ FİZYOLOJİSİ EGZERSİZ ESNASINDA SİSTEMLER NASIL

Detaylı

KAN VE KAN HÜCRELERİ İNSAN VÜCUDU KONUSUNDA BİLİNMESİ GEREKENLER 33

KAN VE KAN HÜCRELERİ İNSAN VÜCUDU KONUSUNDA BİLİNMESİ GEREKENLER 33 İNSAN VÜCUDU KONUSUNDA BİLİNMESİ GEREKENLER 33 İlkyardım, sağlıkla ilgili bazı uygulamalar olduğundan, uygulamalarda başarılı olabilmek için ilkyardımcının, insan vücudunun yapısı ve işleyişi konusunda

Detaylı

Ayxmaz/biyoloji Homeostasi

Ayxmaz/biyoloji Homeostasi Homeostasi - Değişen dış koşullara rağmen nispeten sabit bir iç fizyolojik ortamı sürdürme sürecidir. -Böylece vücut organlarının, normal sınırlarda verimli bir şekilde çalışması sağlanır. İki ana kontrol

Detaylı

ADIM ADIM YGS LYS Adım DOLAŞIM SİSTEMİ 5 İNSANDA BAĞIŞIKLIK VE VÜCUDUN SAVUNULMASI

ADIM ADIM YGS LYS Adım DOLAŞIM SİSTEMİ 5 İNSANDA BAĞIŞIKLIK VE VÜCUDUN SAVUNULMASI ADIM ADIM YGS LYS 177. Adım DOLAŞIM SİSTEMİ 5 İNSANDA BAĞIŞIKLIK VE VÜCUDUN SAVUNULMASI İNSANDA BAĞIŞIKLIK VE VÜCUDUN SAVUNULMASI Hastalık yapıcı organizmalara karşı vücudun gösterdiği dirence bağışıklık

Detaylı

11. SINIF KONU ANLATIMI 25 İNSAN FİZYOLOJİSİ SİNİR SİSTEMİ-9 ÇEVRESEL (PERİFERİK) SİNİR SİSTEMİ SİNİR SİSTEMİ HASTALIKLARI

11. SINIF KONU ANLATIMI 25 İNSAN FİZYOLOJİSİ SİNİR SİSTEMİ-9 ÇEVRESEL (PERİFERİK) SİNİR SİSTEMİ SİNİR SİSTEMİ HASTALIKLARI 11. SINIF KONU ANLATIMI 25 İNSAN FİZYOLOJİSİ SİNİR SİSTEMİ-9 ÇEVRESEL (PERİFERİK) SİNİR SİSTEMİ SİNİR SİSTEMİ HASTALIKLARI B) ÇEVRESEL (PERİFERAL) SİNİR SİSTEMİ Çevresel Sinir Sistemi (ÇSS), Merkezi Sinir

Detaylı

Omurgalılarda Boşaltım Organı (Böbrekler) Pronefroz böbrek tipi balıkların ve kurbağaların embriyo devrelerinde görülür.

Omurgalılarda Boşaltım Organı (Böbrekler) Pronefroz böbrek tipi balıkların ve kurbağaların embriyo devrelerinde görülür. Omurgalılarda Boşaltım Organı (Böbrekler) Omurgalıların boşaltım organları böbreklerdir. Ancak omurgalılarda pronefroz, mezonefroz ve metanefroz olmak üzere üç tip böbreğe rastlanır. Pronefroz böbrek tipi

Detaylı

7 Solunum Sistemi Fizyolojisi

7 Solunum Sistemi Fizyolojisi ÜNİTE 7 Solunum Sistemi Fizyolojisi Bu üniteyi çalıştıktan sonra, Amaçlar Solunum sisteminin temel fonksiyonlarını, Solunum sisteminin fizyolojik anatomisini, Kanda oksijen ve karbondioksit taşınmasını,

Detaylı

DENETLEYİCİ VE DÜZENLEYİCİ SİSTEMLER

DENETLEYİCİ VE DÜZENLEYİCİ SİSTEMLER Denetleyici ve Düzenleyici Sistemler Vücudumuzda aynı anda birçok karmaşık olayın birbirleriyle uyumlu bir şekilde gerçekleşmesi denetleyici ve düzenleyici sistemler tarafından sağlanır. Denetleyici ve

Detaylı

GAZ ALIŞ VERİŞİ ÜN TE 13

GAZ ALIŞ VERİŞİ ÜN TE 13 ÜN TE 13 Enerji veren besin maddeleri sonuna kadar metabolizmaya uğrarsa, yani tam okside olurlarsa, son ürün ve H 2 O dur. Bu nedenle moleküler oksijene ihtiyaç vardır. Bazı bir hücreli anaerob canlılar

Detaylı

GÖRSEL OLMAYAN DUYU SİSTEMLERİ

GÖRSEL OLMAYAN DUYU SİSTEMLERİ GÖRSEL OLMAYAN DUYU SİSTEMLERİ MEKANİK DUYULAR İnsanlarda dokunma, basınç, sıcaklık ve ağrı gibi bir çok duyu bulunmaktadır. Bu duyulara mekanik duyular denir. Mekanik duyuların alınmasını sağlayan farklı

Detaylı

MAKEDONYA BİYOLOGLAR BİRLİĞİ. Çözümler

MAKEDONYA BİYOLOGLAR BİRLİĞİ. Çözümler MAKEDONYA BİYOLOGLAR BİRLİĞİ Biyoloji dersinden 8.sınıflar için Belediye Yarışması TOPLAM PUAN 100 Çözümler 1. Verilen resimde insan vücuduna bulunan dokuz tane organik sistem gösterilmiştir. Her birinin

Detaylı

BELKİDE BİYOLOJİNİN EN TEMEL KONUSU EN ZEVKLİ KONUSUNA BAŞLAYALIM ARKADAŞLAR!!!

BELKİDE BİYOLOJİNİN EN TEMEL KONUSU EN ZEVKLİ KONUSUNA BAŞLAYALIM ARKADAŞLAR!!! DERS : BİYOLOJİ KONU: HÜCRE BELKİDE BİYOLOJİNİN EN TEMEL KONUSU EN ZEVKLİ KONUSUNA BAŞLAYALIM ARKADAŞLAR!!! Canlıların canlılık özelliği gösteren en küçük yapı birimidir.( Virüsler hariç) Şekil: Bir hayvan

Detaylı

SOLUNUM SİSTEMLERİ 1

SOLUNUM SİSTEMLERİ 1 SOLUNUM SİSTEMLERİ 1 Yer yüzündeki tüm canlılar yaşamlarını sürdürebilmek için enerjiye ihtiyaçları vardır..bu enerji hücresel solunumla karşılanır.canlılar hücresel solunumda kullandıkları oksijeni hücre

Detaylı

Genel Amaç : İnsanda oksijenli solunumun hangi organda ve nasıl yapıldığını öğrenciye kavratma

Genel Amaç : İnsanda oksijenli solunumun hangi organda ve nasıl yapıldığını öğrenciye kavratma Geliştirenlerin adı: Çisem YAŞAR Ebru KURTOĞLU Hilal Merve BEKAR Tarih : 05.11.2013 Seda ÖNDER Program Başlığı : İnsanda Solunum Genel Amaç : İnsanda oksijenli solunumun hangi organda ve nasıl yapıldığını

Detaylı

Mikroskobun Yapımı ve Hücrenin Keşfi Mikroskop: Robert Hooke görmüş ve bu odacıklara hücre demiştir.

Mikroskobun Yapımı ve Hücrenin Keşfi Mikroskop:  Robert Hooke görmüş ve bu odacıklara hücre demiştir. Mikroskobun Yapımı ve Hücrenin Keşfi Mikroskop: Gözümüzle göremediğimiz çok küçük birimleri (canlıları, nesneleri vs ) incelememize yarayan alete mikroskop denir. Mikroskobu ilk olarak bir kumaş satıcısı

Detaylı

Aşağıdaki ifadelerden hangisi canlı bir hücrenin zarında gerçekleşen difüzyon olayı ile ilgili yanlış bir açıklamadır?

Aşağıdaki ifadelerden hangisi canlı bir hücrenin zarında gerçekleşen difüzyon olayı ile ilgili yanlış bir açıklamadır? Maddenin Halleri 3 1 YKS BİYOLOJİ Hücre Zarı ve Madde Geçişleri Testi 1 Soru 01 Aşağıdaki ifadelerden hangisi canlı bir hücrenin zarında gerçekleşen difüzyon olayı ile ilgili yanlış bir açıklamadır? A)

Detaylı

Ayxmaz/biyoloji. Azot döngüsü. Azot kaynakları 1. Atmosfer 2. Su 3. Kara 4. Canlılar. Azot döngüsü

Ayxmaz/biyoloji. Azot döngüsü. Azot kaynakları 1. Atmosfer 2. Su 3. Kara 4. Canlılar. Azot döngüsü Azot döngüsü Azot kaynakları 1. Atmosfer 2. Su 3. Kara 4. Canlılar Azot döngüsü 1. Azot bitkiler tarafından organik moleküllerin (A.asit,organik baz vb.)yapısına katılır. 2. Bitkiler azotu sadece NO3-

Detaylı

11. SINIF KONU ANLATIMI 39 İNSANDA DESTEK VE HAREKET SİSTEMİ 3 KAS SİSTEMİ

11. SINIF KONU ANLATIMI 39 İNSANDA DESTEK VE HAREKET SİSTEMİ 3 KAS SİSTEMİ 11. SINIF KONU ANLATIMI 39 İNSANDA DESTEK VE HAREKET SİSTEMİ 3 KAS SİSTEMİ KAS SİSTEMİ Hayvanların çoğunda hareket, özelleşmiş kas hücrelerinin kasılmasıyla meydana gelir. Kaslar, vücudun şeklinin korunmasında

Detaylı

HÜCRE FİZYOLOJİSİ Hücrenin fiziksel yapısı. Hücre membranı proteinleri. Hücre membranı

HÜCRE FİZYOLOJİSİ Hücrenin fiziksel yapısı. Hücre membranı proteinleri. Hücre membranı Hücrenin fiziksel yapısı HÜCRE FİZYOLOJİSİ Hücreyi oluşturan yapılar Hücre membranı yapısı ve özellikleri Hücre içi ve dışı bileşenler Hücre membranından madde iletimi Vücut sıvılar Ozmoz-ozmmotik basınç

Detaylı

13 HÜCRESEL SOLUNUM LAKTİK ASİT FERMANTASYONU

13 HÜCRESEL SOLUNUM LAKTİK ASİT FERMANTASYONU 13 HÜCRESEL SOLUNUM LAKTİK ASİT FERMANTASYONU Laktik Asit Fermantasyonu Glikozdan oksijen yokluğunda laktik asit üretilmesine LAKTİK ASİT FERMANTASYONU denir. Bütün canlılarda sitoplazmada gerçekleşir.

Detaylı

ADIM ADIM YGS LYS. 73. Adım ÜREME BÜYÜME GELİŞME EMBRİYONİK ZARLAR İNSAN EMBRİYOSUNUN GELİŞİMİ-1

ADIM ADIM YGS LYS. 73. Adım ÜREME BÜYÜME GELİŞME EMBRİYONİK ZARLAR İNSAN EMBRİYOSUNUN GELİŞİMİ-1 ADIM ADIM YGS LYS 73. Adım ÜREME BÜYÜME GELİŞME EMBRİYONİK ZARLAR İNSAN EMBRİYOSUNUN GELİŞİMİ-1 EMBRİYONUN DIŞINDA YER ALAN ZARLAR Zigotun gelişmesi ardından oluşan embriyo; sürüngen, kuş ve memelilerde

Detaylı

YAZILIYA HAZIRLIK TEST SORULARI. 11. Sınıf

YAZILIYA HAZIRLIK TEST SORULARI. 11. Sınıf YAZILIYA HAZIRLIK TEST SORULARI 11. Sınıf 1) Oksijenli solunumda, oksijen molekülleri, I. Oksidatif fosforilasyon II. Glikoliz II. Krebs Evrelerinden hangilerinde kullanılır? A) Yalnız I B) Yalnız II C)

Detaylı

11. SINIF KONU ANLATIMI 40 HUXLEY KAYAN İPLİKLER MODELİ KAS KASILMASI VE GEVŞEMESİ

11. SINIF KONU ANLATIMI 40 HUXLEY KAYAN İPLİKLER MODELİ KAS KASILMASI VE GEVŞEMESİ 11. SINIF KONU ANLATIMI 40 HUXLEY KAYAN İPLİKLER MODELİ KAS KASILMASI VE GEVŞEMESİ HUXLEY KAYAN İPLİKLER MODELİ Huxley in kayan iplikler modeline göre çizgili kasın kasılması Bu modele göre kasılma aktin

Detaylı

İskelet ve kemik çeşitleri nelerdir?

İskelet ve kemik çeşitleri nelerdir? On5yirmi5.com İskelet ve kemik çeşitleri nelerdir? İskelet ve kemik çeşitleri nelerdir? Yayın Tarihi : 16 Kasım 2012 Cuma (oluşturma : 1/4/2017) A. İSKELET ÇEŞİTLERİ Hayvanların çoğunda, vücuda destek

Detaylı

DOLAŞIM SİSTEMİ. Dr. Güvenç Görgülü

DOLAŞIM SİSTEMİ. Dr. Güvenç Görgülü DOLAŞIM SİSTEMİ Dr. Güvenç Görgülü Dolaşım sistemi kalp ve damarların oluşturduğu bir sistemdir. Bu sistemde kalp merkezde yerleşmiş olup, damarlar kalpten çıkıp, kalbe tekrar geri dönen kapalı bir boru

Detaylı

VÜCUDUMUZUN BİLMECESİNİ ÇÖZELİM

VÜCUDUMUZUN BİLMECESİNİ ÇÖZELİM ÜNİTE 1 VÜCUDUMUZUN BİLMECESİNİ ÇÖZELİM DESTEK VE HAREKET SİSTEMİ - 1 Ad :... Soyad :... Vücudumuzu ayakta tutan, hareket etmemizi sağlayan ve bazı önemli organları koruyan sert yapıya iskelet denir. İskelet

Detaylı