FARMAKOLOJİ TERMİNOLOJİSİ (Ana kavramlar)

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "FARMAKOLOJİ TERMİNOLOJİSİ (Ana kavramlar)"

Transkript

1 FARMAKOLOJİ TERMİNOLOJİSİ (Ana kavramlar) Prof.Dr. Yusuf ÖZTÜRK Anadolu Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Farmakoloji Anabilim Dalı Farmakoloji Tanımı/Tanıtımı Farmakoloji, dar kapsamlı sözcük anlamıyla ilaçbilim demektir [Eski Yunancada: pharmacon (φάρμακον) = ilaç; logos (λόγος) =bilim]. Yanlış olarak tüm eczacılık alanını çağrıştıran bu tanımlama artık günümüzde kullanılmamaktadır. Artık günümüzde farmakoloji biyolojik sistemlerde ilaç etkisini ve ilaç davranışını inceleyen bilim dalı olarak tanımlanmaktadır. İlaç tanımı Yukarıdaki farmakoloji tanımının odak noktasında ilaç yer almaktadır. İlaç farmakoloji açısından, yarattığı etkiler ile vücuttaki homeostatik dengeleri değiştiren ve bu sayede hastalıkları tedavi eden kimyasal madde veya madde karışımları olarak tanımlanabilmektedir. Homeostaz tanımı Homeostaz (Homeostasis), farmakolojik bakış açısıyla yapılan tanımlamada oldukça önemli bir yer işgal etmektedir. Fizyolojik tanımına göre homeostaz, vücudun (veya organizmanın) iç koşullarının içinde yaşadığı çevre koşullarına göre düzenlenmesi anlamına gelmektedir. Yaşamın süregelmesi açısından son derece önemli olan homeostaz canlı organizmalarda, moleküler boyutlardan başlayarak, hücre, doku, organ, sistem ve nihayet organizmanın tümünü kapsayan bir dengeyi tanımlamaktadır. Homeostaz Hastalık İlişkisi Homeostazın sağlık açısından kritik önemi düşünüldüğünde, homeostazın bozulmasının hastalık oluşumuna yol açacağı düşüncesi kendiliğinden oluşacaktır.

2 Homeostazın organizmanın kompensasyon (Lat. Compensatio: Karşı dengeleyici) mekanizmaları ile olabildiğince korunduğunu biliyoruz. İnsanlarda belki tek hücrenin homeostazının bozulması hastalığa yol açmamaktadır, ancak homeostazı bozulmuş hücre sayısı fazlalaştıkça hastalık olasılığı yükselmektedir. Bu noktada, hücrelerin oynadığı kritik rol önem kazanmaktadır. Santral sinir sisteminde özellikle beyinde diğer organ ve sistemlere göre daha az sayıda hücrenin homeostatik dengelerinin bozulması hastalığa yol açabilmektedir, çünkü beyindeki nöronlar vücutta diğer hücrelere göre daha kritik rol oynamakta ve üstelik bu hücrelerin bölünme yeteneği hemen hemen hiç olmadığından bu kritik rol daha da önem kazanmaktadır. Vücuttaki hücreler genellikle bozulan homeostatik Vücut genelinde homeostazın onarılamayacak düzeyde bozulması da ölümle sonuçlanabilmektedir. Özetle, ortaya çıkan her hastalık durumunda vücudun bir yerinde homeostazın ciddi biçimde bozulduğu düşünülmelidir. Hastalık-Tedavi-İlaç ilişkileri Vücudun fiziksel ve ruhsal anlamda sağlıklı ve iyi olmaması ve yukarıda da belirtildiği gibi homeostazın ciddi biçimde bozulması hastalık (patoloji) olarak tanımlanmaktadır. Hastalıklar ve hastalık nedenleri ile uğraşan bilim dalı patolojidir. Birçok araştırıcı tarafından patolojik bir durum olarak değil de fizyolojik bir olay olarak tanımlanan yaşlılık durumunda da vücutta bir çok sistem iyi olma halini yitirmektedir. Bugün için bilimde hakim olan determinist ve pozitivist felsefelerin gereği olan neden-sonuç ilişkileri çerçevesinde her hastalığın bir etkeni (etmeni) bulunması gerekmektedir. Bu çerçevede, hastalık etmeninin tümünüyle ortadan kaldırılması halinde beklenen sonuç ise hastanın tam olarak sağlığına kavuşmasıdır. Hastalıkları gelişimleri ve sonuçları bakımından iki ana kategoriye yerleştirmek olasıdır: 1- Progresif hastalıklar: Bu tür hastalıklar bir kez başladıktan sonra sürekli ilerleme ve gelişme eğilimi taşırlar ve müdahele edilmezse bunun doğal sonucu olarak ölüm görülür. Örnek; kanser, kuduz, veba, AIDS hastalıkları gibi. Hastalıkların gelişim süresi ve başladıktan sonra ölümün görülme zamanı çeşitli faktörlere bağlı olarak değişkendir. 2- Nonprogresif hastalıklar: Bu tip hastalıklarda hastalık etkeni kendini kısıtlar niteliktedir ve/veya vücudun homeostatik mekanizmaları hastalık etkenini kısıtlamakta ya da tamamen yok etmektedir. Nonprogresif hastalıklarda sonuç olarak ya tamamen

3 iyileşme olmaktadır ya da hastalık kronik (müzmin; süreğen) hale gelmektedir. Birinci durum için, nezle, grip, kabakulak, suçiçeği gibi hastalıklar; ikinci durum için ise romatoid artrit, diyabet, hipertansiyon gibi hastalıklar örnek olarak verilebilir. Progresif hastalıklarda mümkünse hastalık etkeni tedavi ile tamamen ortadan kaldırılmalıdır. Bu tip tedavi radikal tedavi olarak adlandırılmaktadır. Bu tedavinin sonucunda hasta tamamen iyileşip eski sağlığına kavuşacaktır. Örneğin, zamanında teşhis edilip uygun antibiyotik tedavisi yapılan veba hastası tamamen eski sağlığına kavuşacaktır. Eğer, radikal tedavi olanağı yoksa progresif hastalıklarda palyatif tedavi seçeneği kullanılmalıdır. Bu tür tedavi ile hastalık etkeni tamamen ortadan kaldırılmamakta, ancak hastalığı geliştirme ve ilerletme özellikleri baskılanmakta, dolayıyla hastalığın klinik seyri yavaşlamaktadır. Bu durum vücüdun hastalığa karşı doğal savunma mekanizmaları ile hastalık etkenini yok etme şansını doğurmaktadır ya da hastalığın klinik gelişimi yavaşladığı için hastanın ömrü uzamaktadır. Örneğin, tetrasiklin ya da amfenikol grubu antibiyotikler esas olarak bakteriyostatik etki ile tifo mikrobunun üremesini durdururlar, vücudun bağışıklık sistemi de artık üremesi duran bakterileri yok ederek hastalığın iyileşmesini sağlarlar. Kanser ilaçları (antineoplastik ilaçlar) da genellikle hastalık etkenini sadece yavaşlattıkları için hastanın ömrünü bir süre uzatabilmektedir. Hastalık etkeninin değil de sadece hastalığın semptomlarının (belirtilerinin) ortadan kaldırıldığı tedavi biçimi ise semptomatik tedavi olarak adlandırılmaktadır. Analjezik ilaçlar sadece hastalık sırasında oluşan ağrı semptomunu ortadan kaldırarak hastayı rahatlatırlar. Farmakolojinin Altdisiplinleri Farmakolojinin iki büyük alt disiplini (dalı) Farmakodinami ve Farmakokinetik aşağıdaki bölümde tanımlanmıştır. Bunun dışında uğraştığı sistemler açısından tanımlanmış farmakoloji alt dalları aşağıda verilmiştir. ABD gibi bazı ülkelerde bu alt dalların isimlerini taşıyan anabilim dalları veya bilim dalları bulunmaktadır: Nörofarmakoloji: Sinir sistemi üzerine etkili ilaçları ve bu bağlamda sinir sisteminin bazı özelliklerini (nörotransmitterleri vs) inceleyen farmakoloji dalıdır. Birçok farmakoloji alt dalında olduğu gibi nörofarmakolojinin farmakodinami ve farmakokinetiği bulunmaktadır. Psikofarmakoloji: İlaçların davranışlar ve ruh hali üzerindeki etkilerini inceleyen farmakoloji dalıdır. Konuları bazen nörofarmakoloji ile iç-içe geçmiştir. Birçok

4 farmakoloji alt dalında olduğu gibi psikofarmakolojinin farmakodinami ve farmakokinetiği bulunmaktadır. İmmünofarmakoloji: İlaçların bağışıklık sistemi (immün sistem) ve bu bağlamda bağışıklık sisteminin bazı özelliklerini (kemokin ve sitokinlerin farmakolojik etkilerini) inceleyen farmakoloji dalıdır. İmmünofarmakolojinin de farmakodinami ve farmakokinetik alt dalları bulunmaktadır. Kardiyovasküler Farmakoloji: İlaçların kalp-damar sistemi (katdiyovasküler sistem) üzerindeki etkilerini ve bu arada kardiyovasküler sistemin bazı özelliklerini inceleyen farmakoloji dalıdır. Bu farmakoloji dalının farmakodinami ve farmakokinetiği bulunmaktadır. Endokrin Farmakoloji: İlaçların vücuttaki hormonlar ile ilişkisini ve bu arada endokrin sistemin bazı özelliklerini inceleyen farmakoloji dalıdır. Bu farmakoloji dalının farmakodinami ve farmakokinetiği bulunmaktadır. Biyokimyasal Farmakoloji: İlaçların biyokimyasal parametreler üzerine etkilerini inceleyen farmakoloji dalıdır. İlaç etki mekanizmalarının açıklanmasında bu farmakoloji dalı önem kazanmaktadır. Bu farmakoloji dalının da farmakodinami ve farmakokinetiği bulunmaktadır. Moleküler Farmakoloji: İlaçların moleküler düzeyde davranışlarını inceleyen farmakoloji dalıdır. İlaç etki mekanizmalarının açıklanmasında bu farmakoloji dalının da büyük önem kazanmaktadır. Moleküler farmakolojinin de farmakodinami ve farmakokinetiği bulunmaktadır. Kuantum Farmakoloji: İlaçların molekül ve atom altı özelliklerinin (elektron, orbital, proton, vs) etki ile ilişkilerini inceleyen bir farmakoloji dalıdır. Kronofarmakoloji: İlaçların etkilerinde zamana bağlı olarak ortaya çıkan değişimleri inceleyen bir farmakoloji dalıdır. Diğer bir deyişle ilaç davranışlarında kronobiyolojik değişimler ile ortaya çıkan farklılıkları inceleyen farmakoloji dalıdır. Bu farmakoloji dalının da farmakodinami ve farmakokinetiği bulunmaktadır. Etnofarmakoloji: Halk arasında kullanılan doğal ilaç ve ilaç hammaddelerini inceleyen farmakoloji dalıdır. Halk arasında kullanılan ve koca-karı ilacı diye tanımlanan ürünlerin bilimsel ölçütler çerçevesinde incelenerek ilaç geliştirme sürecine katkı sağlamaktadır. Klinik Farmakoloji (Farmakoterapi): İlaçların insanlar üzerindeki inceleyen farmakoloji dalıdır. Diğer farmakoloji dallarının da klinik boyutu bulunmaktadır.

5 Farmakodinami Farmakokinetik Tanımları İlaç ve organizma etkileşimi çoğu durumda çift yönlüdür. İlacın vücutta çeşitli sistemler üzerinde etkisi olduğu kadar, vücudun da çeşitli yollarla alınarak giren ilaçlar üzerine etkileri bulunmaktadır. İlaçların vücuttaki çeşitli sistemler üzerine etkilerini inceleyen farmakoloji dalı farmakodinami olarak adlandırılmaktadır. Vücudun ilaçlar üzerine etkileri de farmakokinetik tarafından incelenmektedir. İlaçların absorbsiyonu (emilimi), distribisyonu (dağılımı), biyotransformasyon (metabolizması) ve ekskresyonu (atılımı) farmakokinetiğin konusudur. Diğer bir deyişle, farmakodinami ilacın vücuda, farmakokinetik vücudun ilaca ne yaptığı soruları ile ilgilenmektedir. İlaç uygulama Yolları Çeşitli farmasötik formlarda hazırlanan ilaçlar etkili olabilmeleri için vücuda girmeleri gerekmektedir. İlaçların vücuda girebilmeleri için de çeşitli yollar ve yöntemler ile alınmaları gerekmektedir. Bu uygulamaları şu biçimde sistematize etmek olasıdır: 1) Lokal uygulamalar 2) Sistemik uygulamalar Lokal Uygulamalar Hastalıklı bölgeler vücut yüzeyine yakın ve/veya injektör ile erişilebilen bir noktasında olduğunda lokal uygulama olanağı olabilmektedir. Bazen bu tip uygulamalar ile ilaçlar çeşitli vücut boşluklarına verilmektedir. Bu tarz uygulamalarda gerek ilacın özelliği, gerek preparatın hazırlanış karakteristikleri gerekse boşluğun absorbsiyon yeteneğinin düşük olması nedeniyle ilaç absorbe olmayıp sistemik etki göstermemektedir. Bu uygulamalara örnekler: epidermal (cilt yüzeyine), intrakütan (perkütan; cilt içine), intranazal (burun içine), bukkal (yanak-ağız içine), rektal (rektum içine), intravajinal (vajina içine), intrauterin (rahim içine), intraartiküler (eklem içine), intraplevral (plevra boşluğu içine), intraperitonal (periton içine), intrakardiyak (kalp içine), konjonktiva üzerine vb. Sistemik Uygulamalar

6 Hastalıklı bölgeler vücut yüzeyine uzak ve injektör ile erişilemeyen noktalarda olduğunda lokal uygulama olanağı yitirilmektedir. Bu durumlarda ve/veya vücudun tamamının etkilenmesi istenen durumlarda sistemik uygulama yöntemleri tercih edilmektedir. Bu uygulama yöntemlerini aşağıdaki biçimde sınıflamak olasıdır: 1) Enteral uygulamalar, 2) Parenteral uygulamalar, 3) İnhalasyon biçiminde uygulamalar, 4) Transdermal uygulamalar. Enterik Uygulamalar Bu uygulamalarda ilaçlar sindirim kanalının herhangi bir yerine uygulanarak absorbsiyona bırakılmakta ve ilaçların sistemik etkileri ortaya çıkmaktadır. Bu uygulama biçiminin esas olarak üç tipi bulunmaktadır: Oral (Peroral; Peros; Ağız yoluyla yutarak), sublingual (dil altına), rektal (rektum içine). Parenteral Uygulamalar Bu uygulamalarda ilaçlar enjektörler ile çeşitli bölgelere zerk edilmektedir. Bu tür uygulamalarda verilecek ilaç steril olmak zorundadır. Bu tür ilaçlar uygulama yerine bağlı olmak üzere ya arada bir absorbsiyon basamağı olmaksızın doğrudan kana karışarak dokulara ulaşmakta ve hızla etkisini göstermekte ya da absorbsiyondan sonra etkilerini yavaş bir biçimde oluşturmaktadır. Bu uygulama biçiminin esas olarak dört tipi bulunmaktadır: Subkutan (deri altına), intramusküler (kas içine), damar içine ve kemikiliği içine injeksiyon. Damar içine ve kemik iliği içine injeksiyonda etki hızlı başlamaktadır. Intramusküler injeksiyonda etki geç başlamakta ve bazı durumlarda da etki uzun süreli olmaktadır (depo etki). Subkutan injeksiyonda zerk edilen sıvı miktarının 1 ml den az olması gerekmektedir. İnhalasyon Biçiminde Uygulamalar Gaz halinde, volatil (oda sıcaklığında buharlaşma özelliği olan) ve aerosol formunda olan ilaçlar bu yolla uygulanmaktadır. Bu şekilde alveol mukozasına kadar ulaşmakta olan ilaç çoğunlukla pasif difüzyon ile geçerek sistemik etki oluşturmaktadır.

7 Transdermal Uygulamalar Bu uygulamada deri yüzeyine uygulanan ilaç, özel farmasötik yardımcı maddeler ve farmasötik teknoloji yöntemlerinin kullanılması ile deri katmanlarından geçip absorbe olarak dolaşıma katılmakta ve sistemik etkiler oluşturmaktadır. Biyoyararlanım Bir farmasötik dozaj şeklinde (intravenöz kullanımlar hariç) etkin maddenin değişmeden sistemik dolaşıma geçiş hızı ve miktarıdır. Biyoyararlanım ilaçların temel farmakokinetik özelliklerinden birisidir ve uygulanan ilaç miktarının sistemik dolaşıma geçen oranını belirtmek üzere kullanılmaktadır. İntravenöz olarak verilen bir ilacın biyoyararlanımı teorik olarak %100 dür. Buna rağmen başka yollardan ilaç verildiğinde (örneğin oral olarak) biyoyararlanımı tam olmayan emilim ve ilk geçiş etkisi nedeniyle düşmektedir. İndikasyon İndikasyon bir ilacın terapötik uygulama alanını tanımlamaktadır. Örneğin, penisilinler üst solunum yolları enfeksiyonlarında indikedir denildiğinde, penisilinlerin sözkonusu enfeksiyonlarda terapötik bir kullanımının olduğu anlaşılmaktadır. Etki Spektrumu Etki spektrumu, bir ilacın çeşitli hastalık etmenleri üzrindeki etkisinin çeşitliliğini belirtmektedir. Bu terim, daha çok antibiyotikler ve diğer kemoterpötik ilaçlar için kullanılmaktadır. Örneğin gemiş spektrumlu antibiyotik denildiğinde, sözkonusu antibiyotiğin çeşitli mikroorganizma türlerini etkilediği anlaşılmaktadır. Etki Mekanizması İlaçlar etkilerini ortaya çıkarırken homeostazı değiştirmektedir. Bu hücrelerde bulunan çeşitli moleküler hedeflerin etkilenmesi sonucunda olmaktadır. Diğer bir deyişle ilaçların etki oluşturabilmeleri için vücuttaki hücrelerde yer alan bir takım spesifik veya non-spesifik yapıları fizikokimyasal etkileşimler ile değiştirmektedir. İlaç ile etkileşime giren ve etkinin

8 oluşmasından sorumlu olan bu yapıların tümüne birden etki mekanizması adı verilmektedir. Günümüz bilmini çok geniş ölçüde etkileyen pozitivist (olgucu) yaklaşımın temel gereksinimi olan neden-sonuç ilişkilerinin ilaç için oluşturulması, ancak planlı deneyler sonucunda etki mekanizmasının anlaşılması sayesinde olabilmektedir. Plasebo Etki Hasta psikolojinin etkilenmesi sonucu ortaya çıkan ve tedavi açısından olumlu olabilen bir etki türüdür. Bu etki klinik denemelerde etken madde içermeyen ve aslında tamamen etkisiz olması gereken preparatlar ile ortaya çıkabilmektedir. Bu etkinin oluşma nedeni, hastanın ilaç zannettiği bir preparatı alırken bilinçli veya bilinçaltı olarak bir iyileşme beklentisine girmesi ve bunun sonucunda sinir sisteminin etkisine bağlı somatik bir takım değişimler ile hastalık tablosunda iyileşme görülmesidir. Bazen bu etki çok yüksek düzeylere ulaşabilmektedir. Örneğin bir klinik araştırmada plasebonun mide ülseri hastalarının %60 ında iyileşme sağladığı saptanmıştır. Bir çok hekime göre hastalık hastalarının en iyi ilacı plasebodur. Etki yöresi Reseptör, iyon kanalı, iyon pompası, enzim tanımları İlaçlar vücuda girdikten sonra çeşitli moleküler yapılar ile etkileşerek terapötik ve toksik etkilerini oluşturmaktadır. Bu sayede ilaçların tedavi edici etkileri ile yan etkileri ortaya çkımaktadır. Etki yörelerinin en önemli özelliklerinden birisi ilaç moleküllerini tanıması diğeri onlara karşı reaksiyon vermesidir. Ancak, bu etki yöreleri sadece ilaçlara özgü değildir. Bu yapılar, ilaçların yanında vücutta doğal olarak bulunan endojen maddeler ile de etkileşmektedir. Etki yörelerini şu biçimde sınıflandırmak olasıdır: 1) Reseptörler (Adrenalin reseptörü, İnsülin reseptörü, vs), 2) İyon kanalları (Sodyum kanalları, kalsiyum kanalları, vs), 3) Enzimler (Siklooksijenaz, fosfodiesteraz, vs), 4) İyon pompaları (Sodyum-potasyum ATPaz, vs), 5) Regülatör proteinler (G-proteini, kalmodulin, vs) İlacın kullanımında dikkat edilecek ana hususlar İlaç kullanımında gözetilmesi gereken iki ana husus vardır:

9 1) İlaç tedavisi ile olanaklı en yüksek yarar elde edilmelidir, 2) İlaç tedavisi sonunda kullanıcı (hasta) olanaklı en düşük zarara maruz kalmalıdır. Bu iki ana ilke doğrultusunda farmakolojik açıdan dikkat edilmesi gereken ve uygulamaya yönelik daha başka ayrıntılar bulunmaktadır: 1) İlaç doğru hastalık için kullanılmalıdır: İlaç indikasyon alanında yer almayan bir hastalığa karşı kullanıldığında hiç bir terapötik (tedavi) yararı elde edilemeyecek, hasta iyileşmeyecek hatta belki de yan etkiler nedeniyle hastalık daha da kötüleşebilecektir. Bu nedenle uygun ilaç tedavisinin oluşturulmasında en kritik basamak hastağın teşhisi (tanısı; diyagnozu) olmaktadır. Hastalığa yanlış tanı konduğunda çoğunlukla hastaya yanlış ilaç verilmiş olacağından tedavi olanaksızlaşacaktır. 2) İlaç uygun yoldan vücuda alınmalıdır: Vücuda alınmayan bir ilaç hiçbir şekilde terapi sağlayamayacaktır. Ayrıca, uygun yolla alınmayan bir ilaç ya tümüyle etkisiz olacaktır, ya da tedavi ile amaçlanan yarar elde edilemeyecektir. Örneğin, enjeksiyon ile alınması geren aminoglikozit yapılı antibiyotikler, ağız yolu ile kullanıldığında biyoyararlanımları ileri derecede düşeceğinden amaçlanan terapi sağlanamayacaktır. 3) Hastalığın tedavisi için verilen ilaç önerilen dozlarda (miktarlarda) ve zamanlarda kullanılmalıdır. İlacın önerilen dozlardan fazla miktarlarda kullanılması çoğu zaman yarardan çok zarar sağlayacaktır; hastayı rahatsız eden ve tedaviye toleransını (tahammülünü) azaltan yan etkiler çoğalacaktır. Önerilen dozların altında kullanılması ise tedavinin başarısını azaltabilecek hatta tedaviyi tümüyle başarısız kılabilecek bir durumdur. İlaçların önerilen zamanlarda alınmaması da dozun önerilenden fazla veya az olmasına benzer durumlar ortaya çıkarabilmektedir. 4) İlacın kullanımı ile ilgili diğer hususlara da özen gösterilmelidir: Örneğin, tok veya aç karnına alınması, yatarken alınması, bol su (sıvı) ile alınması, yatar pozisyonda alınmaması, vs. 5) İlaç ile tedavide hastanın durumu da hekim tarafından dikkate alınmalıdır: Örneğin, gebelik, emzirme durumu (laktasyon), yaş, vücut ağırlığı, cinsiyet, ırk, genetik özellikler, vs. Kontrindikasyon

10 İlacın hiç kullanılmaması gereken, kullanılması halinde önemli zararlarlara neden olan durumları tanımlamaktadır. Örneğin, barbitürat grubu uyku ilaçları gebelikte kontrindikedir. Eğer bu gruptaki ilaçlardan biri gebelikte kullanılırsa doğumsal anomalilere yol açabilmektedir. Yan etki, advers etki, toksik etki tanımları İlaçların istenen terapötik etkisi dışında beklenen her türlü etkisi yan etki olarak adlandırılmaktadır. Yan etki zararlı (istenmeyen), zararsız ve zararsız istenen etki tiplerinde olabilmektedir. Ancak, yan etkinin zararlı-zararsız ve istenen-istenmeyen etki olma özelliği çeşitli durumlarda değişkenlik göstermektedir. Örneğin, allerjik reaksiyonların tedavisinde kullanılan eski kuşak antihistaminik ilaçlarda görülen sedasyon (yatıştırıcı etki) bazen istenen bir etkidir. Özellikle akşamları uyku uyumayı kolaylaştırabilen bir etki olarak hastalara yarar sağlayabilmektedir. Ancak, gündüzleri dikkat gerektiren faaliyetler ile çalışan kişilerde uyuklama hali yaratabileceğinden bu sedatif etki istenmeyen ve zararlı bir etki olarak karşımıza çıkabilmektedir. Yan etkiler açısından önemli olan etkilerin hastaların tolere (tahammül) edebileceği şiddette olmaları, çeşit olarak az sayıda olmaları ve hasta açısından ciddi sağlık riskleri ortaya çıkarmamalarıdır. Yan etkiler insidens (sıklık) şeklinde görülürler, dolayısıyla bir yan etkinin ilacı kullanan her hastada mutlaka görülmesi gerekli değildir. İnsidensin az olması aynı zamanda o yan etkinin daha az görülüyor olması demektir. Yan etkilerin şiddet ve/veya çeşidinin fazla olması ve/veya ciddi sağlık riskleri ortaya çıkarması ilaç tedavisine ara verilmesini ya da sonlandırılmasını gerektirebilecek durumlardır. Bu durumlar ayrıca farmakovijilans açısından da önemlidir. Advers (Ters) etki, ilacın tedavisi sırasında hastada beklenen (öngörülen) yan etkileri dışında ortaya çıkan ve beklenmeyen (öngörülmeyen) diğer etkileridir. Bu tip reaksiyonlar, insidens olarak yan etkilere göre çok daha düşük sıklıkta görülmekte ve genellikle idiyosenkratik reaksiyonlar (aşırı duyarlık reaksiyonları) olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu tip reaksiyonlar kişi duyarlığına ve kişilerin bazı vücut özelliklere bağlı olarak ortaya çıkmakta ve çoğu zamanlarda da ciddi sağlık risklerine yol açabilmektedir. Örneğin, metamizol (NOVALGINE ) 1/ /50000 insidensi ile yaşamlarında ilk kez ilacı kullanan kişilerde ölümcül bir kan tablosu bozukluğu olan fatal agranülositoz reaksiyonuna yol açmaktadır.

11 Toksik etki ilacın vücut için zararlı olan her tür yan etkisidir. Toksik etkiler genellikle doz aşımı durumlarında ortaya çıkmaktadır ve bunlar için de belirli insidens değerleri sözkonusu olmaktadır. İlaç etkileşimleri İlaç etkileşimleri, birden fazla ilacın aynı zaman dilimi içinde kullanılması halinde ortaya çıkan durumları tanımlamaktadır. Birden fazla ilaç bir arada kullanıldığında, her durumda ilaç etkileşimi ortaya çıkmamaktadır. Ancak etkileşimler, bazı durumlarda ilaçların etkilerini arttırmakta, bazen de azaltmaktadır. Dolayısıyla ilaç etkileşimleri bazen aranan bir özelliktir ve kombine ilaç tedavisinin temelini oluşturmaktadır. Bazen de ilaçların yan etkilerinin fazlalaşmasına veya ilaçların terapötik etkilerinin azalmasına (tedavi başarısızlığına yol açabilmektedir. Bu son etkileşim tipleri, genellikle istenmeyen tip etkileşimler başlığı altında toplanmaktadır. Terapötik pencere İlaçların kandaki minimum etkin konsantrasyon sınırı ile etki sınırı arasında kalan alandır. Şekil 1 de görüldüğü gibi ağız yoluyla alınan bir ilaç öncelikle absorbe edilmekte ve kandaki konsantrasyonu dağılım ile maksimum değerlere ulaşmakta, daha sonra eliminasyon (biyotransformasyon + ekskresyon) ile konsantrasyonu kademeli olarak azalmaktadır. Gri ile taranan alan ne terapötik pencere veya güven aralığı olarak adlandırılmaktadır. Bu alan ne kadar geniş ise ilacın biyoyararlanımı o kadar yüksek ve güvenlik aralığı o kadar geniştir. Şekil 1. Terapötik pencere (Gri taralı alan).

12 Tolerans tanımı Toleransın farmakoloji açısından iki anlamı bulunmaktadır: 1) İlaca ve/veya tedaviye tahammül: Ortaya çıkan yan etki ve komplikasyonlar nedeniyle hastaların ilaca ve/veya tedaviye tahammül gücü düşebilmektedir. Bazı durumlarda intolerans (tahammül edememe) ilaç tedavisine ara verilmesini veya ilaç tedavisinin sonlandırılmasını zorunlu kılmaktadır. 2) Yinelenen ilaç dozları ile ilaç etkisinin giderek azalması: Bknz. Desensitizasyon, taşiflaksi, rezistans Farmakovijilans (İlaç güvenliği) Farmakovijilans uygulamalarda ilaçların güvenliği ile ilgili klinik verilerin toplanması, ilaç uygulamasında karşılaşılan sorunların takibi, sorumlu nedenlerin saptanması, tanınması, araştırılması, kaydedilmesi, duyurulması ve gerekli önlemlerin alınması biçiminde tanımlanabilir. Diğer bir deyişle farmakovijilans, ilaçların her türlü arzu edilmeyen etkilerinden korunma ve güvenli ilaç kullanımı için her türlü girişimi kapsayan organize bir çalışmadır. Özellikle farmakovijilans terapötik penceresi dar olan ilaçlar açısından önemlidir ve farmakovijilans açısından yukarıda belirtilen ilacın kullanımında dikkat edilecek ana hususlar önem kazanmaktadır. Farmakovijilans açısından eczacının eczanesinde yerine getirebileceği önemli uygulamalar vardır. Bunlara kısaca hasta bilgilendirme başlığı altında kısaca değinilmiştir. Desensitizasyon, taşiflaksi, tolerans, bağışıklık, rezistans Burada belirtilen terimler sıklıkla birbirine karıştırılmakta ve yanlış kullanılmaktadır. Desensitizasyon ve taşiflaksi yukarıda tanımlanan tolerans kavramının 2. anlamını taşımaktadır. Taşiflaksi, yinelenen ilaç dozları ile ilaç etkisinin giderek ve hızla azalmasıdır. Toleranstan farklı olarak taşiflaksi hızlı gelişen bir olaydır. Desensitizasyon, ilaca duyarlı bir yapının (etki yöresinin) sonradan duyarsız hale gelmesidir ve bunun sonucunda tolerans veya taşiflaksi gelişmektedir. Ancak, desensitizasyon olmadan da taşifilaksi veya tolerans gelişebilmektedir. Rezistans bir ilacın etkisine karşı hastalıklı yapı ve/veya hastalık etkeninin direnç göstermesidir. Uygulamada çoğunlukla mikroorganizmaların antibiyotikler ve kemoterapötik ilaçlara karşı direnci rezistans olarak tanımlanmaktadır. Bağışıklık

13 (immünite) ise vücudun genellikle mikrobik bir hastalığa ve/veya mikroorganizmalara karşı direncini ve onlara karşı savaşma yeteneğini tanımlamaktadır. Hasta bilgilendirme İlaç sanayindeki gelişmeler sonucunda günümüz eczaneleri ilaç üretme özelliğini artık geniş ölçüde yitirmiştir. Buna paralel olarak eczane eczacısının görev ve sorumluluklarında değişim geçirmiştir. Günümüz eczane eczacısının sorumlulukları arasında hasta bilgilendirme önemli bir yer işgal etmektedir. Bu bağlamda eczacının bilgi ve deneyimleri çerçevesinde hastalara, hastalıkları ve ilaçları ile ilgili çeşitli bilgileri aktarmaları, gerekli yönlendirmeleri yapması gerekmektedir. Bunun detayları farmakoloji, farmasötik bakım ve farmakoterapi derslerinde verilecektir.

1.2)) İLAÇLARIN VÜCUTTAKİ ETKİSİ

1.2)) İLAÇLARIN VÜCUTTAKİ ETKİSİ 10.Sınıf Meslek Esasları ve Tekniği 9.Hafta ( 10-14 / 11 / 2014 ) 1.)İLAÇLARIN VÜCUTTAKİ ETKİSİ 2.) İLAÇLARIN VERİLİŞ YOLLARI VE ETKİSİNİ DEĞİŞTİREN FAKTÖRLER Slayt No : 13 1.2)) İLAÇLARIN VÜCUTTAKİ ETKİSİ

Detaylı

İLAÇLARIN VÜCUTTAKİ ETKİ MEKANİZMALARI. Öğr. Gör. Nurhan BİNGÖL

İLAÇLARIN VÜCUTTAKİ ETKİ MEKANİZMALARI. Öğr. Gör. Nurhan BİNGÖL İLAÇLARIN VÜCUTTAKİ ETKİ MEKANİZMALARI Öğr. Gör. Nurhan BİNGÖL Vücudun İlaçlara Etkisi (Farmakokinetik Etkiler) Farmakokinetik vücudun ilaca ne yaptığını inceler. İlaçlar etkilerini lokal veya sistematik

Detaylı

Farmakolojiye Giriş, İlaçların İnsan Vücudundaki Yolculuğu. Öğr. Gör. Ahmet Emre AZAKLI İKBÜ Sağlık Hizmetleri M.Y.O.

Farmakolojiye Giriş, İlaçların İnsan Vücudundaki Yolculuğu. Öğr. Gör. Ahmet Emre AZAKLI İKBÜ Sağlık Hizmetleri M.Y.O. Farmakolojiye Giriş, İlaçların İnsan Vücudundaki Yolculuğu Öğr. Gör. Ahmet Emre AZAKLI İKBÜ Sağlık Hizmetleri M.Y.O. Farmakoloji Nedir? Farmakoloji, ilaç bilimidir. İlaçların ve ilaç olabilme potansiyeli

Detaylı

DÖNEM 2- I. DERS KURULU AMAÇ VE HEDEFLERİ

DÖNEM 2- I. DERS KURULU AMAÇ VE HEDEFLERİ DÖNEM 2- I. DERS KURULU AMAÇ VE HEDEFLERİ Kan, kalp, dolaşım ve solunum sistemine ait normal yapı ve fonksiyonların öğrenilmesi 1. Kanın bileşenlerini, fiziksel ve fonksiyonel özelliklerini sayar, plazmanın

Detaylı

Akılcı İlaç Kullanımı. Doç.Dr.Osman Raif Karabacak Dışkapı Yıldırım Beyazıt EAH

Akılcı İlaç Kullanımı. Doç.Dr.Osman Raif Karabacak Dışkapı Yıldırım Beyazıt EAH Akılcı İlaç Kullanımı Doç.Dr.Osman Raif Karabacak Dışkapı Yıldırım Beyazıt EAH 1 Akılcı İlaç Kullanımı Akılcı ilaç kullanımı tanımı ilk kez 1985 yılında DSÖ tarafından yapılmıştır Kişilerin ilaçları; Klinik

Detaylı

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI TÜRKİYE KAMU HASTANELERİ KURUMU BALIKESİR İLİ KAMU HASTANELERİ BİRLİĞİ GENEL SEKRETERLİĞİ ADVERS ETKİ

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI TÜRKİYE KAMU HASTANELERİ KURUMU BALIKESİR İLİ KAMU HASTANELERİ BİRLİĞİ GENEL SEKRETERLİĞİ ADVERS ETKİ T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI TÜRKİYE KAMU HASTANELERİ KURUMU BALIKESİR İLİ KAMU HASTANELERİ BİRLİĞİ GENEL SEKRETERLİĞİ ADVERS ETKİ 2013 İÇERİK-1 Advers Etki Nedir? Ciddi Advers Etki Nedir? Ciddi Advers Etkiye

Detaylı

CANLILIK NEDİR? Fizyolojide Temel Kavramlar

CANLILIK NEDİR? Fizyolojide Temel Kavramlar Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı CANLILIK NEDİR? Fizyolojide Temel Kavramlar Doç. Dr. Turgut GÜLMEZ CALILIK (hayat) NEDİR? FİZYOLOJİ Yaşamın başlangıcı- gelişimi ve ilerlemesini

Detaylı

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. 4. KLİNİK ÖZELLİKLER 4.1 Terapötik endikasyonlar NIZORAL Ovül, akut ve kronik vulvovajinal kandidozun lokal tedavisinde kullanılır.

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. 4. KLİNİK ÖZELLİKLER 4.1 Terapötik endikasyonlar NIZORAL Ovül, akut ve kronik vulvovajinal kandidozun lokal tedavisinde kullanılır. KISA ÜRÜN BİLGİSİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI NIZORAL 400 mg Ovül 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM Etkin madde: Her bir ovül etkin madde olarak 400 mg ketokonazol içerir. Yardımcı maddeler: Bütil hidroksianizol

Detaylı

2x2=4 her koşulda doğru mudur? doğru yanıt hayır olabilir mi?

2x2=4 her koşulda doğru mudur? doğru yanıt hayır olabilir mi? ÇOCUKLARDA İLAÇ KULLANIMINDA FARMAKOKİNETİK VE FARMAKODİNAMİK FARKLILIKLAR 17.12.2004 ANKARA Prof.Dr. Aydın Erenmemişoğlu ÇOCUKLARDA İLAÇ KULLANIMINDA FARMAKOKİNETİK VE 2x2=4 her koşulda doğru mudur? doğru

Detaylı

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. 3. FARMASÖTİK FORM Vajinal Ovül Hafif sarı yağlı süspansiyon içeren sarımtırak oval kapsül şeklindedir.

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. 3. FARMASÖTİK FORM Vajinal Ovül Hafif sarı yağlı süspansiyon içeren sarımtırak oval kapsül şeklindedir. 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI KISA ÜRÜN BİLGİSİ MACMIROR COMPLEX 500 mg + 200.000 IU vajinal ovül 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM Etkin madde: Her bir vajinal ovül Nifuratel 500 mg; Nistatin 200.000 IU

Detaylı

SAĞLIKTA NANOTEKNOLOJİ

SAĞLIKTA NANOTEKNOLOJİ SAĞLIKTA NANOTEKNOLOJİ Uzm. Hem. İlknur Yayla *Acıbadem Kozyatağı Hastanesi Hemşirelik Hizmetleri Müdürü, Acıbadem Sağlık Grubu Ameliyathaneler ve MSÜ Koordinatörü Hazırlanma Tarihi: 23 Mart 2016 http://www.haberturk.com/saglik/haber/536313-kanserde-nano-teknoloji-mucizesi

Detaylı

T. C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2014 2015 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM III

T. C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2014 2015 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM III T. C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2014 2015 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM III DOKU ZEDELENMESI VE ENFEKSIYON DERS KURULU ( 1. ) DERS KURULU (15 EYLÜL- 24 EKİM 2014) DERS PROGRAMI T. C.

Detaylı

YAŞLANMA /YAŞLANMA ÇEŞİTLERİ VE TEORİLERİ BEYZA KESKINKARDEŞLER 0341110024

YAŞLANMA /YAŞLANMA ÇEŞİTLERİ VE TEORİLERİ BEYZA KESKINKARDEŞLER 0341110024 YAŞLANMA /YAŞLANMA ÇEŞİTLERİ VE TEORİLERİ BEYZA KESKINKARDEŞLER 0341110024 YAŞLANMA Hücre yapısını ve organelleri oluşturan moleküler yapılarından başlayıp hücre organelleri,hücre,doku,organ ve organ sistemlerine

Detaylı

AKILCI İLAÇ KULLANIMI AKILCI ANTİBİYOTİK KULLANIMI. Adana Devlet Hastanesi 2016 Ecz. Gonca DURAK

AKILCI İLAÇ KULLANIMI AKILCI ANTİBİYOTİK KULLANIMI. Adana Devlet Hastanesi 2016 Ecz. Gonca DURAK AKILCI İLAÇ KULLANIMI AKILCI ANTİBİYOTİK KULLANIMI Adana Devlet Hastanesi 2016 Ecz. Gonca DURAK Akılcı İlaç Kullanımı tanımı ilk defa 1985 yılında Dünya Sağlık Örgütü tarafından yapılmıştır. Kişilerin

Detaylı

ADIM ADIM YGS LYS Adım DOLAŞIM SİSTEMİ 5 İNSANDA BAĞIŞIKLIK VE VÜCUDUN SAVUNULMASI

ADIM ADIM YGS LYS Adım DOLAŞIM SİSTEMİ 5 İNSANDA BAĞIŞIKLIK VE VÜCUDUN SAVUNULMASI ADIM ADIM YGS LYS 177. Adım DOLAŞIM SİSTEMİ 5 İNSANDA BAĞIŞIKLIK VE VÜCUDUN SAVUNULMASI İNSANDA BAĞIŞIKLIK VE VÜCUDUN SAVUNULMASI Hastalık yapıcı organizmalara karşı vücudun gösterdiği dirence bağışıklık

Detaylı

KISA ÜRÜN BİLGİSİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI. PROCTO-GLYVENOL Supozituvar

KISA ÜRÜN BİLGİSİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI. PROCTO-GLYVENOL Supozituvar 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI PROCTO-GLYVENOL Supozituvar KISA ÜRÜN BİLGİSİ 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM Etkin madde: Her bir supozituvar (2 g), 400 mg tribenosid ve 40 mg lidokain içerir. Yardımcı

Detaylı

İlaçların Etkilerini Değiştiren Faktörler, ve İlaç Etkileşimleri

İlaçların Etkilerini Değiştiren Faktörler, ve İlaç Etkileşimleri İlaçların Etkilerini Değiştiren Faktörler, ve İlaç Etkileşimleri Prof. Dr. Öner Süzer Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Farmakoloji ve Klinik Farmakoloji Anabilim Dalı www.onersuzer.com Son güncelleme: 10.03.2009

Detaylı

T.C. MUSTAFA KEMAL ÜNİVERSİTESİ TAYFUR ATA SÖKMEN TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM II VI. DERS KURULU (4 HAFTA)

T.C. MUSTAFA KEMAL ÜNİVERSİTESİ TAYFUR ATA SÖKMEN TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM II VI. DERS KURULU (4 HAFTA) T.C. MUSTAFA KEMAL ÜNİVERSİTESİ TAYFUR ATA SÖKMEN TIP FAKÜLTESİ 2015-2016 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM II VI. DERS KURULU (4 HAFTA) 1901206 HASTALIKLARIN BİYOLOJİK TEMELİ DERS KURULU-I DEKAN DEKAN YRD.

Detaylı

15 Mart 2006 ve 17 Temmuz 2006 tarihli Bakanlık talepleri/ Haziran 2005 tarihli PDR / 16 Kasım 2005 tarihli CD referans alınmıştır.

15 Mart 2006 ve 17 Temmuz 2006 tarihli Bakanlık talepleri/ Haziran 2005 tarihli PDR / 16 Kasım 2005 tarihli CD referans alınmıştır. 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI GYNO-TROSYD 100 mg vajinal tablet KISA ÜRÜN BİLGİSİ 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM Etkin madde: Tiokonazol 100 mg Yardımcı maddeler: Yardımcı maddeler için 6.1 e bakınız.

Detaylı

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI TERRAMYCIN deri merhemi

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI TERRAMYCIN deri merhemi 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI TERRAMYCIN deri merhemi KISA ÜRÜN BİLGİSİ 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM Etkin madde: Her 1 gram merhemde 30 mg oksitetrasiklin e eşdeğer oksitetrasiklin hidroklorür ve 10.000

Detaylı

İLAÇ HATIRLATICI SAAT

İLAÇ HATIRLATICI SAAT İLAÇ HATIRLATICI SAAT MUSTAFA YILMAZ Dünya da İlaç Kullanımı Dünya sağlık örgütü(dsö) ilacı, fizyolojik sistemleri veya patolojik durumları, alanın yararı için değiştirmek veya incelemek amacıyla kullanılan

Detaylı

Yıldırım Beyazıt Üniversitesi

Yıldırım Beyazıt Üniversitesi ÜRÜN TANITIM ELEMANLARININ YETERLİLİK BELGESİ EĞİTİM PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ (TASLAK) 1. AKILCI İLAÇ KULLANIMI (AİK) Akılcı İlaç Kullanımı (AİK) Nedir? Akılcı Olmayan İlaç Kullanımı Nedir? AİK in ve Genel

Detaylı

TDS 137 AKILCI İLAÇ KULLANIMI. Yrd.Doç.Dr. Soner METE

TDS 137 AKILCI İLAÇ KULLANIMI. Yrd.Doç.Dr. Soner METE TDS 137 AKILCI İLAÇ KULLANIMI Yrd.Doç.Dr. Soner METE Ders Hakkında Akılcı ilaç kullanımı (AİK) ile ilgili temel kavram ve tanımların verileceği bu derste, mevzuat ve yasal düzenlemelerin AİK e sağladığı

Detaylı

RECBUTİN hemoroid krizleri sırasında ağrılı ve kaşıntılı anal semptomların ve fissürlerin semptomatik tedavisinde endikedir.

RECBUTİN hemoroid krizleri sırasında ağrılı ve kaşıntılı anal semptomların ve fissürlerin semptomatik tedavisinde endikedir. KISA ÜRÜN BİLGİSİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI RECBUTİN rektal krem 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM 1 g kremde; Etkin madde: Trimebutin baz Ruskogenin 58.00 mg 5.00 mg Yardımcı maddeler: Setostearil alkol

Detaylı

T. C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM III

T. C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM III T. C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2015 2016 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM III DOKU ZEDELENMESİ VE ENFEKSİYON DERS KURULU ( 1. ) DERS KURULU (07 EYLÜL 2015-16 EKİM 2015) DERS PROGRAMI T.

Detaylı

KISA ÜRÜN BİLGİSİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI FİTO INTERTULLE

KISA ÜRÜN BİLGİSİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI FİTO INTERTULLE KISA ÜRÜN BİLGİSİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI FİTO INTERTULLE 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM Etkin madde: Her bir gazlı bez etkin madde olarak 0,60 g Triticum Vulgare sulu ekstresi ve 0.04 g etilenglikol

Detaylı

PROCTOLOG hemoroid krizleri sırasında ağrılı ve kaşıntılı anal semptomların ve fissürlerin semptomatik tedavisinde endikedir.

PROCTOLOG hemoroid krizleri sırasında ağrılı ve kaşıntılı anal semptomların ve fissürlerin semptomatik tedavisinde endikedir. KISA ÜRÜN BİLGİLERİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI PROCTOLOG rektal krem 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM 100 g. kremde, Etkin madde: Ruskogenin Trimebutin Yardımcı maddeler: Setostearil alkol Propilen glikol

Detaylı

KEMOTERAPİ NASIL İŞLEV GÖRÜR?

KEMOTERAPİ NASIL İŞLEV GÖRÜR? KEMOTERAPİ NEDİR? Kanser hücrelerini tahrip eden kanser ilaçları kullanılarak yapılan tedaviye kemoterapi denir. Bu tedavilerde kullanılan ilaçlara antikanser ilaçlar da denir. Kanserin türüne göre kemoterapinin

Detaylı

İ.Ü. ECZACILIK FAKÜLTESİ SERBEST ECZANE STAJI STAJ DEĞERLENDİRME RAPORU

İ.Ü. ECZACILIK FAKÜLTESİ SERBEST ECZANE STAJI STAJ DEĞERLENDİRME RAPORU İ.Ü. ECZACILIK FAKÜLTESİ SERBEST ECZANE STAJI STAJ DEĞERLENDİRME RAPORU DERECELENDİRMESİ ÇOK İYİ 5 İYİ 4 ORTA 3 ZAYIF 2 YETERSİZ 1 İKİNCİ DÖNEM 1 Staj yapılan eczane hakkında genel bilgileri bilir: Eczacının

Detaylı

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI Droser Burun Damlası. 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM Etkin madde:

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI Droser Burun Damlası. 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM Etkin madde: 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI Droser Burun Damlası KISA ÜRÜN BİLGİSİ 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM Etkin madde: Sodyum klorür % 0.9 (a/h) Yardımcı maddeler: Yardımcı maddeler için Bölüm 6.1 e bakınız.

Detaylı

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. Uygulama şekli: Az miktarda su ile seyreltilerek ya da seyreltilmeden yutulmaksızın gargara yapılır.

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. Uygulama şekli: Az miktarda su ile seyreltilerek ya da seyreltilmeden yutulmaksızın gargara yapılır. KISA ÜRÜN BİLGİSİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI: DİCLORAL gargara 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM Etkin madde: Her 1 ml 0,74 mg diklofenak (serbest asit şeklinde) içerir. Yardımcı madde(ler): Yardımcı

Detaylı

T.C. Sağlık Bakanlığı Ardahan İl Sağlık Müdürlüğü. Ardahan Lise Öğrencileri EĞİTİM SEMİNERİ

T.C. Sağlık Bakanlığı Ardahan İl Sağlık Müdürlüğü. Ardahan Lise Öğrencileri EĞİTİM SEMİNERİ T.C. Sağlık Bakanlığı Ardahan İl Sağlık Müdürlüğü Ardahan Lise Öğrencileri EĞİTİM SEMİNERİ AKıLCı İLAÇ KULLANıMı TANıMı İLK DEFA 1985 YıLıNDA DÜNYA SAĞLıK ÖRGÜTÜ TARAFıNDAN YAPıLMıŞTıR. KİŞİLERİN KLİNİK

Detaylı

Basiskele. Basiskele

Basiskele. Basiskele STOP DO NOT ENTER RESERVED PARKING Akılcı ilaç kullanımı; kişilerin hastalığına ve bireysel özelliklerine göre uygun ilacı, uygun sürede, uygun dozda, uygun doz aralıklarında en düşük maliyetle

Detaylı

T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu Akılcı İlaç Kullanımı, İlaç Tedarik Yönetimi ve Tanıtım Daire Başkanlığı

T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu Akılcı İlaç Kullanımı, İlaç Tedarik Yönetimi ve Tanıtım Daire Başkanlığı T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu Akılcı İlaç Kullanımı, İlaç Tedarik Yönetimi ve Tanıtım Daire Başkanlığı Tüm maddeler zehirdir, ilacı zehirden ayıran dozudur 3 Akılcı İlaç Kullanımı

Detaylı

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. Kapağı ters çevirerek tüp delinir ve yara üzerinde ince bir tabaka teşkil edecek şekilde MADÉCASSOL sürülür.

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. Kapağı ters çevirerek tüp delinir ve yara üzerinde ince bir tabaka teşkil edecek şekilde MADÉCASSOL sürülür. 1 KISA ÜRÜN BİLGİSİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI MADECASSOL merhem 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM Etkin madde: 1 g merhem 10 mg Centella asiatica nın titre edilmiş ekstresini içerir. Yardımcı madde(ler):

Detaylı

KOAH Nedir ve Nasıl Tedavi Edilir?

KOAH Nedir ve Nasıl Tedavi Edilir? KOAH NE DEMEKTİR? KOAH Nedir ve Nasıl Tedavi Edilir? Hastalar için özet bilgiler KOAH nedir? KOAH, hastalığın belli başlı özelliklerinin tanımını içinde barındıran Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı teriminin

Detaylı

Akılcı Antibiyotik Kullanımı. Prof.Dr.Ayşe Willke Topcu 25 Nisan 2014, Muğla

Akılcı Antibiyotik Kullanımı. Prof.Dr.Ayşe Willke Topcu 25 Nisan 2014, Muğla Akılcı Antibiyotik Kullanımı Prof.Dr.Ayşe Willke Topcu 25 Nisan 2014, Muğla 1 Tanım Akılcı (rasyonel, doğru) Antibiyotik Kullanımı; Klinik ve lab.la doğru tanı konmuş Gerekli olduğuna karar verilmiş Doğru

Detaylı

KLİNİK TOKSİKOLOJİ EĞİTİMİNİN ÖNEMİ. Prof. Dr. Arzu Denizbaşı

KLİNİK TOKSİKOLOJİ EĞİTİMİNİN ÖNEMİ. Prof. Dr. Arzu Denizbaşı KLİNİK TOKSİKOLOJİ EĞİTİMİNİN ÖNEMİ Prof. Dr. Arzu Denizbaşı Tanım Toxicon = Zehir Logos =Bilgi Sizde iki kolay dersle bir toksikolog olabilirsiniz. Ancak bu derslerin her biri 10 yıldır. Arnold Lehman,1955

Detaylı

Acil Serviste Akılcı Antibiyotik Kullanımının Temel İlkeleri Dr. A. Çağrı Büke

Acil Serviste Akılcı Antibiyotik Kullanımının Temel İlkeleri Dr. A. Çağrı Büke Acil Serviste Akılcı Antibiyotik Kullanımının Temel İlkeleri Dr. A. Çağrı Büke Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji 12/o4/2014 Akılcı antibiyotik kullanımı Antibiyotiklere

Detaylı

T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu Akılcı İlaç Kullanımı, İlaç Tedarik Yönetimi ve Tanıtım Daire Başkanlığı

T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu Akılcı İlaç Kullanımı, İlaç Tedarik Yönetimi ve Tanıtım Daire Başkanlığı T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu Akılcı İlaç Kullanımı, İlaç Tedarik Yönetimi ve Tanıtım Daire Başkanlığı Tüm maddeler zehirdir, ilacı zehirden ayıran dozudur 3 Akılcı İlaç Kullanımı

Detaylı

Pediatriye Özgü Farmakoterapi Sorunları

Pediatriye Özgü Farmakoterapi Sorunları [Çocuklarda Akılcı İlaç Kullanımı] Pediatriye Özgü Farmakoterapi Sorunları Ayşın Bakkaloğlu Hacettepe Üniversitesi, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Pediatrik Nefroloji Ünitesi İlaç Metabolizması Esas organ

Detaylı

KISA ÜRÜN BİLGİLERİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI. BATTICON Pomad. 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM 100 g da: Etkin Madde Povidon iyot 30/06

KISA ÜRÜN BİLGİLERİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI. BATTICON Pomad. 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM 100 g da: Etkin Madde Povidon iyot 30/06 KISA ÜRÜN BİLGİLERİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI BATTICON Pomad 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM 100 g da: Etkin Madde Povidon iyot 30/06 10.00 g Yardımcı Maddeler Yardımcı maddeler için 6.1 e bakınız.

Detaylı

T. C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM III

T. C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM III T. C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2017 2018 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM III DOKU ZEDELENMESİ VE ENFEKSİYON DERS KURULU ( 1. ) DERS KURULU (11 EYLÜL 2017-13 EKİM 2017) DERS PROGRAMI T.

Detaylı

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI DROPLEKS kulak damlası. 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM Etkin maddeler: Her 1 ml de;

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI DROPLEKS kulak damlası. 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM Etkin maddeler: Her 1 ml de; KISA ÜRÜN BİLGİSİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI DROPLEKS kulak damlası 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM Etkin maddeler: Her 1 ml de; Fenazon 45.52 mg Lidokain hidroklorür 11.38 mg Yardımcı maddeler: Yardımcı

Detaylı

Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı. Doç.Dr.Vesile Altınyazar

Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı. Doç.Dr.Vesile Altınyazar Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı Doç.Dr.Vesile Altınyazar Tüm dünyada ilaç harcamalarının toplam sağlık harcamaları içindekipayı ortalama %24,9 Ülkemizde bu oran 2000 yılı için %33,5 Akılcı İlaç Kullanımı;

Detaylı

ONKOLOJİ ECZACILIĞINA DOKTOR BAKIŞI

ONKOLOJİ ECZACILIĞINA DOKTOR BAKIŞI ONKOLOJİ ECZACILIĞINA DOKTOR BAKIŞI Dr. Evren Özdemir Hacettepe Üniversitesi Kanser Enstitüsü Ankara 05.04.2014 Akılcı İlaç Kullanımı İçin Sorumluluk Sahibi Taraflar Hekim Eczacı Hemşire Diğer sağlık personeli

Detaylı

Genellikle 1-3 günlük tedavi yeterlidir. Romatizma tedavilerinde en az bir hafta uygulanır.

Genellikle 1-3 günlük tedavi yeterlidir. Romatizma tedavilerinde en az bir hafta uygulanır. Prospektüs FARMAKOLOJİK ÖZELLİKLERİ Metamizol steroid olmayan yangı giderici bir pyrazolone'dur. Analjezik, antiinflamatuar ve antipiretik etkilere sahiptir. Narkotik olmayan analjezikler grubuna girer.

Detaylı

Prof. Dr. Demir Budak Dekan. Eğitim Koordinatörü: Prof. Dr. Asiye Nurten DERS KURULU 1 KLİNİK BİLİMLERE GİRİŞ

Prof. Dr. Demir Budak Dekan. Eğitim Koordinatörü: Prof. Dr. Asiye Nurten DERS KURULU 1 KLİNİK BİLİMLERE GİRİŞ Yeni Yüzyıl Üniversitesi TIP FAKÜLTESİ Prof. Dr. Demir Budak Dekan Eğitim Koordinatörü: Prof. Dr. Asiye Nurten DERS KURULU YÜRÜTME KURULU DÖNEM I KOORDİNATÖRÜ: KURUL I KOORDİNATÖRÜ: 214 215 EĞİTİM ÖĞRETİM

Detaylı

Tekfin Sprey Dermal % Kısa Ürün Bilgileri Aralık 2008

Tekfin Sprey Dermal % Kısa Ürün Bilgileri Aralık 2008 1- TIBBİ ÜRÜNÜN ADI TEKFİN DERMAL SPREY % 1, 30 ml 2- KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİMİ Her 30 ml lik solüsyon; 300 mg Terbinafine hydrochloride içermektedir. Yardımcı maddeler için, Bkz. 6.1 3 FARMASÖTİK

Detaylı

*Hijyen hipotezi, astım, romatoid artrit, lupus, tip I diabet gibi otoimmün hastalıkların insidansındaki artışı açıklayan bir alternatiftir.

*Hijyen hipotezi, astım, romatoid artrit, lupus, tip I diabet gibi otoimmün hastalıkların insidansındaki artışı açıklayan bir alternatiftir. * *Hijyen hipotezi, astım, romatoid artrit, lupus, tip I diabet gibi otoimmün hastalıkların insidansındaki artışı açıklayan bir alternatiftir. *Bu hipotez, memelilerin evrimsel geçmişlerinin bir parçası

Detaylı

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL (ZORUNLU) SAĞLIK TANILAMASI (HEM 601 TEORİK 2, 2

Detaylı

EXELDERM KREM KISA ÜRÜN BİLGİLERİ. : % 1 Sulkonazol nitrat

EXELDERM KREM KISA ÜRÜN BİLGİLERİ. : % 1 Sulkonazol nitrat KISA ÜRÜN BİLGİLERİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI EXELDERM krem 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİMİ Etkin madde : % 1 Sulkonazol nitrat Yardımcı maddeler : Propilen Glikol Stearil alkol Setil alkol 5.000

Detaylı

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. Yardımcı maddeler: Polietilen glikol g Polietilen glikol g. Setil alkol g.

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. Yardımcı maddeler: Polietilen glikol g Polietilen glikol g. Setil alkol g. KISA ÜRÜN BİLGİSİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI DERİVERİN Merhem 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM Etkin madde: 25 gram kremde; Aluminyum hidroksid jel (kuru)...2.50 g. Çinko oksid...1.25 g. Borik asid...1.25

Detaylı

Yakındoğu Üniversitesi Eczacılık Fakültesi FARMAKOVİJİLANS EL KİTABI

Yakındoğu Üniversitesi Eczacılık Fakültesi FARMAKOVİJİLANS EL KİTABI Yakındoğu Üniversitesi Eczacılık Fakültesi FARMAKOVİJİLANS EL KİTABI Lefkoşa 2013 Yakındoğu Üniversitesi Eczacılık Fakültesi FARMAKOVİJİLANS EL KİTABI Lefkoşa 2013 Giriş Bu kitapçık Yakındoğu Üniversitesi

Detaylı

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK DOKTORA PROGRAMI EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK DOKTORA PROGRAMI EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK DOKTORA PROGRAMI 2016-2017 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL (ZORUNLU) SAĞLIK BİLİMLERİNDE KURAM VE MODELLER (HEM 701

Detaylı

D.Ü. TIP FAKÜLTESİ DERS YILI DÖNEM II HASTALIKLARIN BİYOLOJİK TEMELLERİ DERS KURULU

D.Ü. TIP FAKÜLTESİ DERS YILI DÖNEM II HASTALIKLARIN BİYOLOJİK TEMELLERİ DERS KURULU D.Ü. TIP FAKÜLTESİ 2017 2018 DERS YILI DÖNEM II HASTALIKLARIN BİYOLOJİK TEMELLERİ DERS KURULU 02.05.2018-28.05.2018 Dersler Teorik Pratik Toplam Biyokimya 15-15 Farmakoloji 18-18 İmmünoloji 18-18 Mikrobiyoloji

Detaylı

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK DOKTORA PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK DOKTORA PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK DOKTORA PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL (ZORUNLU) SAĞLIK BİLİMLERİNDE KURAM VE MODELLER Sağlık

Detaylı

Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı. Doç.Dr.Vesile Altınyazar

Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı. Doç.Dr.Vesile Altınyazar Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı Doç.Dr.Vesile Altınyazar Tüm dünyada ilaç harcamalarının toplam sağlık harcamaları içindeki payı ortalama %24,9 Ülkemizde bu oran 2000 yılı için %33,5 DSÖ tahminlerine

Detaylı

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL (ZORUNLU) SAĞLIK TANILAMASI (HEM 601 TEORİK 2, 2

Detaylı

AŞI ve SERUMLAR. Dr. Sibel AK

AŞI ve SERUMLAR. Dr. Sibel AK AŞI ve SERUMLAR Dr. Sibel AK Bugün; Ak#f İmmünizasyon Bakteriyel Aşılar Viral Aşılar Aşı Takvimi Pasif İmmünizasyon Aşı Etkileşimleri Tanımlar İmmünite (Bağışıklık): Konağın, kendisinden farklı yapıya

Detaylı

Epilepsi nedenlerine gelince üç ana başlıkta incelemek mümkün;

Epilepsi nedenlerine gelince üç ana başlıkta incelemek mümkün; Epilepsi bir kişinin tekrar tekrar epileptik nöbetler geçirmesi ile niteli bir klinik durum yada sendromdur. Epileptik nöbet beyinde zaman zaman ortaya çıkan anormal elektriksel boşalımların sonucu olarak

Detaylı

Etkin Madde Klorheksidin glukonat (%1)tır. Yardımcı madde olarak; Kuş üzümü aroması, Kiraz aroması ve Nane esansı içerir.

Etkin Madde Klorheksidin glukonat (%1)tır. Yardımcı madde olarak; Kuş üzümü aroması, Kiraz aroması ve Nane esansı içerir. KULLANIM KILAVUZU KLORHEX ORAL JEL Birim Formülü Etkin Madde Klorheksidin glukonat (%1)tır. Yardımcı madde olarak; Kuş üzümü aroması, Kiraz aroması ve Nane esansı içerir. Tıbbi Özellikleri Klorheksidin

Detaylı

KOMİTEYE KATILAN ANABİLİM DALLARI VE ÖĞRETİM ÜYELERİ

KOMİTEYE KATILAN ANABİLİM DALLARI VE ÖĞRETİM ÜYELERİ OKAN ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2017 2018 AKADEMİK YILI FAZ II KOMİTE V HASTALIKLARIN BİYOLOJİK TEMELLERİ I KOMİTESİ (TIP 206) 5 HAFTA (24.04.2018 25.05.2018) KOMİTE-V KOD DİSİPLİN TEORİK PRATİK TOPLAM

Detaylı

SAĞLIK ÇALIŞANLARININ MESLEKİ TEHLİKE ve RİSKLERİ. Öğr. Gör. Nurhan BİNGÖL

SAĞLIK ÇALIŞANLARININ MESLEKİ TEHLİKE ve RİSKLERİ. Öğr. Gör. Nurhan BİNGÖL SAĞLIK ÇALIŞANLARININ MESLEKİ TEHLİKE ve RİSKLERİ Öğr. Gör. Nurhan BİNGÖL Sağlık hizmeti sunumu sırasında sağlık çalışanları, bedensel, ruhsal ve sosyal yönden sağlıklarını tehdit eden pek çok riske maruz

Detaylı

KISA ÜRÜN BİLGİSİ 1. TIBBİ ÜRÜNÜN ADI. MAFLOR saşe 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM. Etkin madde:

KISA ÜRÜN BİLGİSİ 1. TIBBİ ÜRÜNÜN ADI. MAFLOR saşe 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM. Etkin madde: KISA ÜRÜN BİLGİSİ 1. TIBBİ ÜRÜNÜN ADI MAFLOR saşe 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM Etkin madde: Probiyotik (Bifidobacterium animalis ssp lactis B94) (Min. 5x10 9 CFU 5 Milyar aktif probiyotik ), 60,00

Detaylı

BİTKİLERDEN İLACA GİDERKEN TEMEL VE KLİNİK FARMAKOLOJİ

BİTKİLERDEN İLACA GİDERKEN TEMEL VE KLİNİK FARMAKOLOJİ BİTKİLERDEN İLACA GİDERKEN TEMEL VE KLİNİK FARMAKOLOJİ ITAM Projesi II Toplantısı Tıbbi bitkilerden ilaca giden yol Bezmialem Vakıf Üniversitesi 31 Mayıs 2013 Prof.Dr.Aydin Erenmemişoğlu NEDEN ARAŞTIRMA

Detaylı

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK DOKTORA PROGRAMI 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK DOKTORA PROGRAMI 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK DOKTORA PROGRAMI 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL (ZORUNLU) SAĞLIK BİLİMLERİNDE KURAM VE MODELLER (HEM 701

Detaylı

Yasemin ELİTOK. Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi. Pediatrik Hematoloji-Onkoloji BD, Erzurum

Yasemin ELİTOK. Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi. Pediatrik Hematoloji-Onkoloji BD, Erzurum Yasemin ELİTOK Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi Pediatrik Hematoloji-Onkoloji BD, Erzurum Tanı olanaklarının gelişmesi ve sağlık kuruluşlarından yararlanma olanaklarının artması, Toplumun bilgi seviyesinin

Detaylı

Minavit Enjeksiyonluk Çözelti

Minavit Enjeksiyonluk Çözelti Prospektüs ; berrak sarı renkli çözelti olup her ml'si 500.000 IU Vitamin A, 75.000 IU Vitamin D 3 ve 50 mg Vitamin E içerir. FARMAKOLOJİK ÖZELLİKLERİ uygun farmasötik şekli, içerdiği A, D 3 ve E vitamin

Detaylı

10. Sınıf Biyoloji Konuları Hücre Bölünmeleri Kalıtımın Genel İlkeleri Ekosistem Ekolojisi ve Güncel Çevre Sorunları

10. Sınıf Biyoloji Konuları Hücre Bölünmeleri Kalıtımın Genel İlkeleri Ekosistem Ekolojisi ve Güncel Çevre Sorunları 10. Sınıf Biyoloji Konuları Hücre Bölünmeleri Mitoz ve Eşeysiz Üreme Canlılarda hücre bölünmesinin gerekliliği Mayoz ve Eşeyli Üreme Kalıtımın Genel İlkeleri Kalıtım ve Biyolojik Çeşitlilik Kalıtımın genel

Detaylı

KISA ÜRÜN BİLGİLERİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI. STİLEX jel 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİMİ

KISA ÜRÜN BİLGİLERİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI. STİLEX jel 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİMİ KISA ÜRÜN BİLGİLERİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI STİLEX jel 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİMİ Etkin madde : 1 g STİLEX, etkin madde olarak 15 mg Mepiramin maleat, 15 mg Lidokain hidroklorür ve 50 mg Dekspantenol

Detaylı

BÖLÜM I HÜCRE FİZYOLOJİSİ...

BÖLÜM I HÜCRE FİZYOLOJİSİ... BÖLÜM I HÜCRE FİZYOLOJİSİ... 1 Bilinmesi Gereken Kavramlar... 1 Giriş... 2 Hücrelerin Fonksiyonel Özellikleri... 2 Hücrenin Kimyasal Yapısı... 2 Hücrenin Fiziksel Yapısı... 4 Hücrenin Bileşenleri... 4

Detaylı

D.Ü. TIP FAKÜLTESİ DERS YILI DÖNEM II HASTALIKLARIN BİYOLOJİK TEMELLERİ DERS KURULU

D.Ü. TIP FAKÜLTESİ DERS YILI DÖNEM II HASTALIKLARIN BİYOLOJİK TEMELLERİ DERS KURULU D.Ü. TIP FAKÜLTESİ 2016 2017 DERS YILI DÖNEM II HASTALIKLARIN BİYOLOJİK TEMELLERİ DERS KURULU 09.05.2017-05.06.2017 Dersler Teorik Pratik Toplam Biyokimya 15-15 Farmakoloji 18-18 İmmünoloji 18-18 Mikrobiyoloji

Detaylı

BÖLÜM IV KLİNİK ÖNCESİ VE KLİNİK ÇALIŞMALAR

BÖLÜM IV KLİNİK ÖNCESİ VE KLİNİK ÇALIŞMALAR BÖLÜM IV KLİNİK ÖNCESİ VE KLİNİK ÇALIŞMALAR BÖLÜM IV: KLİNİK ÖNCESİ VE KLİNİK ÇALIŞMALAR KISIM I: KLİNİK ÖNCESİ ÇALIŞMALAR A. Farmakoloji A.1 Farmakodinamik A.2 Direncin gelişimi A.3 Farmakokinetik B Hedef

Detaylı

KEMOTERAPÖTİK İLAÇ HAZIRLAMASINDA SIK KARŞILAŞILAN SORUNLAR VE İLAÇ HATALARI

KEMOTERAPÖTİK İLAÇ HAZIRLAMASINDA SIK KARŞILAŞILAN SORUNLAR VE İLAÇ HATALARI KEMOTERAPÖTİK İLAÇ HAZIRLAMASINDA SIK KARŞILAŞILAN SORUNLAR VE İLAÇ HATALARI Uzm. Ecz. Gamze KORUBÜK Hacettepe Üniversitesi Hastaneleri Onkoloji Hastane Eczanesi Kanser tedavi yöntemlerinden biri olan

Detaylı

Bölüm: 11 Manik Depresyona Özel İlaç Fikri

Bölüm: 11 Manik Depresyona Özel İlaç Fikri Bölüm: 11 Manik Depresyona Özel İlaç Fikri Lityum psikiyatri 1950 1980lerde lityum bazı antikonvülzanlara benzer etki Ayrı ayrı ve yineleyen nöbetler şeklinde ortaya çıkan manik depresyon ve epilepsi Böylece

Detaylı

Zoladex LA 10.8 mg Depot (Subkütan Implant)

Zoladex LA 10.8 mg Depot (Subkütan Implant) 1 Zoladex LA 10.8 mg Depot (Subkütan Implant) 2 Prospektüs 3 Zoladex LA 10.8 mg Depot (Subkütan Implant) Steril,apirojen Formülü Beher Zoladex LA Subkütan implant, enjektör içinde, uygulamaya hazır, beyaz

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Hüseyin Katlandur

Yrd. Doç. Dr. Hüseyin Katlandur MEVLANA ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2014-2015 AKADEMİK YILI DÖNEM III I. DERS KURULU HASTALIK VE TEDAVİNİN GENEL İLKELERİ, NEOPLAZİ 15 Eylül 17 Ekim 2014 (5 Hafta) Yönetim Dekan Dönem III Koordinatörü Dönem

Detaylı

Yrd. Doç.Dr. Mehmet AK GATA Psikiyatri AD

Yrd. Doç.Dr. Mehmet AK GATA Psikiyatri AD Yaşlılarda Psikofarm akoloji Uygulam a Prensipleri Yrd. Doç.Dr. Mehmet AK GATA Psikiyatri AD ABD > 65 yaş, nüfusun %13 ancak reçete edilen tüm ilaçların % 35 > 70 yaş, hastaneye yatış 1/6 ilaç yan etkisi

Detaylı

GÜZ DÖNEMİ ECZ 405 FARMASÖTİK KİMYA III PAZARTESİ 10:00, 12:00, DERSLİK: Z11

GÜZ DÖNEMİ ECZ 405 FARMASÖTİK KİMYA III PAZARTESİ 10:00, 12:00, DERSLİK: Z11 ECZ 405 FARMASÖTİK KİMYA III PAZARTESİ 10:00, 12:00, DERSLİK: Z11 Öğretim Üyesi: Prof. Dr. Nesrin GÖKALP-KELEKÇİ Yrd. Doç. Dr. Hanif SHIRINZADEH Yrd. Doç. Dr. Yalçın EROĞLU 1. Hafta Otonom Sinir Sistemine

Detaylı

ÜRÜN BİLGİSİ. ETACİD, erişkinler, 12 yaş ve üzerindeki adolesanlarda mevsimsel alerjik rinitin profilaksisinde endikedir.

ÜRÜN BİLGİSİ. ETACİD, erişkinler, 12 yaş ve üzerindeki adolesanlarda mevsimsel alerjik rinitin profilaksisinde endikedir. ÜRÜN BİLGİSİ 1. ÜRÜN ADI ETACİD % 0,05 Nazal Sprey 2. BİLEŞİM Etkin madde: Mometazon furoat 50 mikrogram/püskürtme 3. TERAPÖTİK ENDİKASYONLAR ETACİD erişkinler, adolesanlar ve 6-11 yaş arasındaki çocuklarda

Detaylı

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI SABALAKS lavman. 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM 1 gram lavmanda, Etkin madde:

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI SABALAKS lavman. 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM 1 gram lavmanda, Etkin madde: KISA ÜRÜN BİLGİSİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI SABALAKS lavman 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM 1 gram lavmanda, Etkin madde: Sorbitol %70 0.48 g Gliserin 0.35 g Trisodyum sitrat dihidrat 0.09 g Yardımcı

Detaylı

Hepatit B ile Yaşamak

Hepatit B ile Yaşamak Hepatit B ile Yaşamak NEDİR? Hepatit B, karaciğerin iltihaplanmasına sebep olan, kan yolu ve cinsel ilişkiyle bulaşan bir virüs hastalığıdır. Zaman içerisinde karaciğer hasarlarına ve karaciğer kanseri

Detaylı

Bakteriler, virüsler, parazitler, mantarlar gibi pek çok patojen hastalığın oluşmasına neden olur.

Bakteriler, virüsler, parazitler, mantarlar gibi pek çok patojen hastalığın oluşmasına neden olur. Dr.Armağan HAZAR ZATÜRRE (PNÖMONİ) Zatürre yada tıbbi tanımla pnömoni nedir? Halk arasında zatürre olarak bilinmekte olan hastalık akciğer dokusunun iltihaplanmasıdır. Tedavi edilmediği takdirde ölümcül

Detaylı

07.11.2014. Hastalıkların Oluşmasında Rol Oynayan Faktörler. 10.Sınıf Enfeksiyondan Korunma. Hastalıkların Oluşmasında Rol Oynayan Faktörler

07.11.2014. Hastalıkların Oluşmasında Rol Oynayan Faktörler. 10.Sınıf Enfeksiyondan Korunma. Hastalıkların Oluşmasında Rol Oynayan Faktörler 10.Sınıf Enfeksiyondan Korunma 4.Hafta ( 08 10 / 10 / 2014 ) 1.) HASTALIKLARIN OLUŞMASINDA ROL OYNAYAN FAKTÖRLER 2.) ENFEKSİYON HASTALIKLARININ GENEL BELİRTİLERİ 3.) ENFEKSİYON HASTALIKLARINDA GÖRÜLEN

Detaylı

YETİŞKİNLERDE MADDE BAĞIMLILIĞI DOÇ. DR. ARTUNER DEVECİ

YETİŞKİNLERDE MADDE BAĞIMLILIĞI DOÇ. DR. ARTUNER DEVECİ YETİŞKİNLERDE MADDE BAĞIMLILIĞI DOÇ. DR. ARTUNER DEVECİ CELAL BAYAR ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ PSİKİYATRİ A.D. Madde deyince ne anlıyoruz? Alkol Amfetamin gibi uyarıcılar Kafein Esrar ve sentetik kannabinoidler

Detaylı

Ercefuryl Oral Süspansiyon

Ercefuryl Oral Süspansiyon Ercefuryl Oral Süspansiyon FORMÜLÜ Bir ölçekte (5 ml): Nifuroksazid 200 mg (Nipajin M, şeker, alkol ve portakal aroması içerir.) FARMAKOLOJİK ÖZELLİKLERİ Farmakodinamik Özellikleri: Bir nitrofuran türevi

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. ACNEDUR Merhem. Haricen uygulanır.

KULLANMA TALİMATI. ACNEDUR Merhem. Haricen uygulanır. KULLANMA TALİMATI ACNEDUR Merhem Haricen uygulanır. Etkin madde: 100 g merhem 3 g Tetrasiklin hidroklorür içerir. Yardımcı maddeler: Beyaz vazelin, orta zincirli trigliserid, titanyum (IV) oksit (E 171),

Detaylı

Zeytinyağı ve Çocukluk İnsanın çocukluk döneminde incelenmesi gereken en önemli yönü, gösterdiği bedensel gelişmedir. Doğumdan sonraki altı ay ya da

Zeytinyağı ve Çocukluk İnsanın çocukluk döneminde incelenmesi gereken en önemli yönü, gösterdiği bedensel gelişmedir. Doğumdan sonraki altı ay ya da Zeytinyağı ve Çocukluk İnsanın çocukluk döneminde incelenmesi gereken en önemli yönü, gösterdiği bedensel gelişmedir. Doğumdan sonraki altı ay ya da bir yıllık sürede, bebeğin en önemli gıdasını anne sütü

Detaylı

Klinik Araştırmalarda Farmakogenetik Bilginin Kullanılmasına Giriş ve Örnekler

Klinik Araştırmalarda Farmakogenetik Bilginin Kullanılmasına Giriş ve Örnekler Klinik Araştırmalarda Farmakogenetik Bilginin Kullanılmasına Giriş ve Örnekler Dr. Muradiye Nacak Gaziantep Üniversitesi Tıp Fakültesi Farmakoloji Anabilim Dalı 4Kasım, 2009 Sunum Planı Farmakogenetik,

Detaylı

FİZYOLOJİ LABORATUVAR BİLGİSİ VEYSEL TAHİROĞLU

FİZYOLOJİ LABORATUVAR BİLGİSİ VEYSEL TAHİROĞLU FİZYOLOJİ LABORATUVAR BİLGİSİ VEYSEL TAHİROĞLU Fizyolojiye Giriş Temel Kavramlar Fizyolojiye Giriş Canlıda meydana gelen fiziksel ve kimyasal değişikliklerin tümüne birden yaşam denir. İşte canlı organizmadaki

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir.

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir. KULLANMA TALİMATI SERUM FİZYOLOJİK İZOTONİK % 0.9 5 ml Ampul Damar içine uygulanır. - Etkin madde: 1 ml si 9 mg sodyum klorür içerir. - Yardımcı madde (ler): Enjeksiyonluk su. Bu ilacı kullanmaya başlamadan

Detaylı

Genellikle 50 yaş üstünde görülür ancak seyrekte olsa gençler de de görülme olasılığı vardır.

Genellikle 50 yaş üstünde görülür ancak seyrekte olsa gençler de de görülme olasılığı vardır. Erkek üreme sisteminin önemli bir üyesi olan prostatta görülen malign (kötü huylu)değişikliklerdir.erkeklerde en sık görülen kanser tiplerindendir. Amerika'da her 5 erkekten birinde görüldüğü tespit edilmiştir.yine

Detaylı

KULLANMA TALİMATI DEVİT-3

KULLANMA TALİMATI DEVİT-3 KULLANMA TALİMATI DEVİT-3 IM/oral ampul Ağızdan alınır. Etkin madde: Her 1 ml lik ampulde: 7.5 mg (300.000 IU) D 3 vitamini içerir Yardımcı maddeler: Bütilhidroksitoluen, ayçiçek yağı Bu ilacı kullanmaya

Detaylı

Tabletler çiğnenmeden yeterli miktarda sıvı, örneğin bir bardak su ile yutulmalıdır.

Tabletler çiğnenmeden yeterli miktarda sıvı, örneğin bir bardak su ile yutulmalıdır. KISA ÜRÜN BİLGİSİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI DEBRİDAT tablet 100 mg 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM Etkin madde: Her bir tablet 100 mg Trimebutin Maleat içerir. Yardımcı maddeler: Laktoz monohidrat

Detaylı

Toplum Sağlığı Açısından Akılcı İlaç Kullanımı

Toplum Sağlığı Açısından Akılcı İlaç Kullanımı Toplum Sağlığı Açısından Akılcı İlaç Kullanımı Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Toplum İçin Bilgilendirme Sunumları 2015 Bu sunum Arş. Gör. Dr. Ekin Koç tarafından Prof.

Detaylı

Normal Mikrop Florası. Prof.Dr.Cumhur Özkuyumcu

Normal Mikrop Florası. Prof.Dr.Cumhur Özkuyumcu Normal Mikrop Florası Prof.Dr.Cumhur Özkuyumcu Vücudun Normal Florası İnsan vücudunun çeşitli bölgelerinde bulunan, insana zarar vermeksizin hatta bazı yararlar sağlayan mikroorganizma topluluklarına vücudun

Detaylı

Enjeksiyonluk Çözelti Veteriner Vitamin

Enjeksiyonluk Çözelti Veteriner Vitamin Prospektüs Betakin sarı renkli, berrak çözelti olup, her ml'si 5 mg Thiamin HC1 (Vit. B,), 2 mg Riboflavin (Vit. B 2 ), 2 mg Pridoksin HC1 (Vit. B 6 ), 4 mcg Siyanokobalamin (Vit B] 2 ), 20 mg Niasin,

Detaylı

YGS ANAHTAR SORULAR #3

YGS ANAHTAR SORULAR #3 YGS ANAHTAR SORULAR #3 1) Bir insanın kan plazmasında en fazla bulunan organik molekül aşağıdakilerden hangisidir? A) Mineraller B) Su C) Glikoz D) Protein E) Üre 3) Aşağıdakilerden hangisi sinir dokunun

Detaylı

ÖĞRENİM HEDEFLERİ Öğrenciler 3. sınıfın sonunda;

ÖĞRENİM HEDEFLERİ Öğrenciler 3. sınıfın sonunda; 3. SINIF VE Bu sınıfta öğrencilere, yaşamın evreleri içinde ve organ sistemleri temelinde hastalık oluşumunun genel özellikleri, nedenleri, temel mekanizmaları, patolojik bulguları, laboratuvar ve görüntüleme

Detaylı