OTOMATİK VE SÜREKLİ DEĞİŞKEN TRANSMİSYONLU ARAÇLARIN PERFORMANS VE YAKIT SARFİYATLARININ KARŞILAŞTIRILMASI

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "OTOMATİK VE SÜREKLİ DEĞİŞKEN TRANSMİSYONLU ARAÇLARIN PERFORMANS VE YAKIT SARFİYATLARININ KARŞILAŞTIRILMASI"

Transkript

1 OTOMATİK VE SÜREKLİ DEĞİŞKEN TRANSMİSYONLU ARAÇLARIN PERFORMANS VE YAKIT SARFİYATLARININ KARŞILAŞTIRILMASI Serkan GÜVEY Y. Samim ÜNLÜSOY Makina Mühendisliği Bölümü Ortadoğu Teknik Üniversitesi ANKARA İrtibat Kurulacak Yazar : Y. Samim ÜNLÜSOY Makina Mühendisliği Bölümü Ortadoğu Teknik Üniversitesi ANKARA Tel. : (312) Faks : (312)

2 OTOMATİK VE SÜREKLİ DEĞİŞKEN TRANSMİSYONLU ARAÇLARIN PERFORMANS VE YAKIT SARFİYATLARININ KARŞILAŞTIRILMASI Serkan Güvey, Y. Samim ÜNLÜSOY Makina Mühendisliği Bölümü Ortadoğu Teknik Üniversitesi ANKARA ÖZET Bu çalışmada, ikisi farklı sürekli değişken transmisyon (CVT) ve biri otomatik transmisyon ile donatılmış araçların performans ve yakıt sarfiyatlarının simülasyonuna yönelik Simulink modelleri hazırlanmıştır. Gerçekleştirilen simulasyonlarla araçlar, km/saat ivmelenme performansı, maksimum hız, ECE ve EUDC çevrimleri için gerekli yakıt sarfiyatı açısından karşılaştırılmıştır. Anahtar Kelimeler : Sürekli Değişken Transmisyon (CVT), simulasyon, yakıt sarfiyatı, performans COMPARISON OF PERFORMANCE AND FUEL CONSUMPTION OF VEHICLES WITH AUTOMATIC AND CONTINUOUSLY VARIABLE TRANSMISSIONS ABSTRACT In this study, Simulink models of three vehicles, two with continuously variable transmissions of different type and configuration and one with an automatic transmission are prepared for the purpose of investigating their performance and fuel consumption characteristics. Simulation studies are used to compare these vehicles with respect to their 0 to 100 km/h acceleration performance, maximum vehicle speed, and fuel consumptions for the ECE and EUDC driving cycles. Key Words : Continuously Variable Transmission (CVT), simulation, fuel consumption, performance 1. GİRİŞ Sürekli değişken transmisyonlar (CVT), aracın güç kaynağı ve tekerlekleri arasında kesintisiz olarak değişen bir hız oranı sağlamaktadırlar. Geleneksel bir CVT de dişli grupları yerine, sürekli değişen hız oranını sağlayan kayış veya zincir sistemi kullanılır. Bu oran, motor hızı performans veya ekonomi amacına uygun olan optimum çalışma noktasında sabit tutulacak şekilde belirlenir. Bu nedenle, sürekli değişken transmisyonun en önemli avantajı motorun seçilen kritere göre en verimli olduğu noktada çalışmasını sağlaması ve bunu sürücüyü vites değişiklikleriyle rahatsız etmeden yapmasıdır. Son yıllara kadar, CVT nin düşük verim, kısıtlı tork kapasitesi, dar oran aralığı gibi dezavantajlarından dolayı, üretici firmalar tarafından otomatik transmisyonlar CVTlere tercih edilmekteydi. Ancak, otomobillerin yakıt sarfiyatları ve emisyonlarıyla ilgili yeni yasal düzenlemeler, tasarımcıları CVT sistemlerine ve dolayısıyla sözü edilen dezavantajların azaltılması veya yokedilmesi için yeni çalışmalara yöneltmiştir. CVT nin dezavantajlarından biri kısıtlı tork aktarabilme kapasitesidir. Bu sorunu çözmenin yollarından biri bir tork dönüştürücü (torque converter) kullanmaktır [1]. Ayrıca tork dönüştürücülü sistemler, geleneksel CVT lerle karşılaştırıldığında, kalkıştaki ivmelenme performansında iyileşme sağlamaktadır. Tork dönüştürücülerle, göreceli olarak yüksek tork değerlerine çıkılabilmesine karşın, daha da yüksek değerlere olan gereksinim nedeniyle, zincir ve değiştirici (variator) sisteminden oluşan yeni bir CVT geliştirilmiştir [2]. Böylece daha yüksek güç ve tork değerlerine sahip motorlu araçlarda da CVT lerin kullanılmasına olanağı sağlanmıştır. 1

3 Sınırlı tork ve güç aktarımı kısıtının aşılabilmesi için bir diğer çözüm ise gücün bölünüp bir kısmının CVT üzerinden diğer kısmınınsa bir planet dişli sistemi kullanılarak iletilmesidir [3]. Yüksek tork değerlerine gereksinim duyulduğunda, motordan gelen güç planet dişli sistemine yönlendirilir. İstenilen veya daha önceden belirlenen hıza ulaşıldığında, güç CVT ye aktarılır. Gücün dağılması sayesinde kayış kapasitesinin sistemin maksimum tork kapasitesini kısıtlaması engellenmiş olur. Sürüş sırasında CVT oranı sürücünün isteklerine uygun olarak belirlenmek zorundadır. Gerekli oranı sağlayabilmek için de bir kontrol stratejisi belirlenmelidir. Sürüş sırasında CVT oranının kontrol edilmesi üzerine değişik çalışmalar bulunmaktadır [4]. Bunlar genel olarak üç başlık altında toplanabilir. a) Tek yol stratejisi (Single Track) b) Hız zarfı stratejisi (Speed Envelope) c) Belirgin yoldan sapma stratejisi (Off the Beaten Track) Tek yol stratejisindeki amaç, CVT oranını kontrol ederek motorun hızını veya torkunu en yüksek verim noktasında tutmaktır. Bu stratejide, maksimum verim eğrisi veya optimum çalışma çizgisine (OÇÇ) uygun olarak bir hız oranı haritası belirlenir. Gaz pedalının konumu olarak belirlenen sürücü girdisi, sistem tarafından belli bir gaz kelebeği açıklık oranına çevrilir, motorun OÇÇ veya maksimum verim eğrisi tarafından belirlenen çizgide çalışabilmesi için gerekli motor hızını sağlıyacak CVT oranı elde edilir. Belirgin yoldan sapma stratejisi ise tek yol stratejisinin bir varyasyonudur. Diğer taraftan tek yol stratejisinden daha çok uygulaması bulunan hız zarfı stratejisi, bugünün CVT ile donatılmış araçların çoğunda kullanılan denetimin özü olarak düşünülebilir. Bu stratejide, araç hızının motor hızına bağlı olarak ifade edildiği iki eğriden oluşan bir çalışma alanı bulunur. Bu eğriler, bir hız zarfı oluşturur ve CVT, aktarma organın tepkilerini bu zarfa bağlı olarak düzenler. 2. ARAÇ MODELİ Simulink [5] kullanılarak hazırlanan simulasyon modelinde tüm sistem, aracın ağırlık merkezinde toplanmış tek bir kütle olarak alınmıştır. 2.1 Çekiş Kuvveti Tekerleklere iletilen torkun lastikler ile yol arasında oluşturduğu çekiş kuvveti bir taraftan aracın hareketine karşı oluşan dirençleri yenmekte kullanılırken, artan kısmı da aracın ivmelenmesini sağlar. Motor torku, gaz kelebeği açıklığı ve motor hızına bağlı bir fonksiyondur. Şekil 1 de tipik bir motor için tork, hız ve kelebek açıklığı karakteristikleri gösterilmiştir [6]. Şekil 1. Tipik bir motor karakteristiği 2.2. Hareket Dirençleri Bir aracın hareketini engellemeye yönelik dirençler arasında en etkin olanları yuvarlanma, hava ve yokuş dirençleridir Yuvarlanma Direnci Yuvarlanma direnci genelde araç hızı, lastik basıncı, lastikler üzerindeki yük ve yol yüzeyine bağlı olarak değişmektedir. R r = f r.w (1) Yuvarlanma direnci katsayısı, f r, denklem (2) de gösterildiği şekilde hesaplanabilir. f r = a + bv n (2) Bu eşitliklerde R r = Yuvarlanma direnci f r = Yuvarlanma direnci katsayısı W = Aracın toplam ağırlığı a, b = Katsayılar V = Araç hızı n = katsayı (bu çalışmada 1) olarak alınmıştır Hava Direnci Aracın içinden geçtiği hava ile etkileşimi sonucu, araca etkiyen kuvvet ve momentler oluşmaktadır. İvmelenme simulasyonu için bu kuvvetlerden en önemlisi aracın hareketi yönünde oluşan kuvvet olup, bu kuvvet aracın göreli hızına bağlı olarak hesaplanabilir. R 2 a = KCDAfV r (3) Denklem 3 te ρ havanın yoğunluğunu, V r aracın göreli hızını, C D hava direnci katsayısını ve A f aracın kesit alanını ifade etmektedir. 2

4 Yokuş Direnci Araç eğimli bir yokuşu tırmanırken araç ağırlığının yola paralel olan bileşeni, aracın hareketine karşı bir direnç oluşturur. Araç yokuş aşağı doğru inerken aynı kuvvet aracın ivmelenmesine yardımcı olur. R g = Wsinθ (4) 2.3. Tork Dönüştürücülü CVT Sisteminin İvmelenme Simulasyonu Hazırlanan model motor, tork dönüştürücü, CVT ve araç modelinden oluşmaktadır. Sayılan alt sistemlerin birbirleri arasındaki etkileşimi Şekil 2 de gösterilmiştir Motor Motor denklemi (5) teki gibidir. d J e t e T e T ac T i (5) d Tork Dönüştürücü Tork dönüştürücünün ana görevi, motor ve transmisyon arasında güç aktarmak ve gerektiğinde torkun yükseltilmesini sağlamaktır. Bu çalışmada tork dönüştürücü sürekli rejim karakteristikleri kullanılarak modellenmiştir. Modelleme için öncelikle CVT nin dönüştürücüye bağlı kasnağının hızının motor hızına oranı olarak tanımlanan bir hız oranı, SR, belirlenir. Ayrıca deneysel olarak belirlenen tork oranı Cr ve kapasite faktörü K nin hız oranına göre değişimlerinin girilmesi gereklidir. Şekil 4 te bu parametrelerin hız oranına bağlı tipik değişimleri görünmektedir [6]. Hız ve tork arasındaki ilişki denklem (7) de gösterilmiştir. 2 e T i (7) K 2 Çıkış torku, giriş torkunun tork oranıyla çarpılmasıyla elde edilir. T o C r T i (8) Şekil 5 te tork dönüştürücünün simulink modeli gösterilmiştir. Şekil 2. Alt sistemlerin birbiriyle etkileşimleri Bu eşitlikte Je motorun dönen kütlelerinin atalet momentini göstermektedir. Motor torku T e verilen kelebek açıklığı ve motor hızı ω e için şekil 1 den interpolasyonla bulunur. T i tork dönüştürücü tarafından emilen torktur. Motor kayıp torkları T ac motor hızının doğrusal fonksiyonu olacak şekilde hesaplanabilir [6]. Şekil 4. Tork oranı ve kapasitefaktörünün hız oranına bağlı değişim grafikleri T ac a 0 a 1 e (6) Şekil 3 te motorun simulink modeli görülmektedir. Şekil 5. Tork dönüştürücü modelinin Simulink blok diyagramı CVT Modeli Şekil 3. Motor modelinin Simulink bloğu Sürekli değişken transmisyon, iki kasnak ve aralarındaki zincirden oluşur. İlk kasnak tork dönüştürücüye bağlanırken, ikinci kasnak ara tahrik dişli takımına bağlıdır. CVT oranı, ilk kasnak hızının ikinci kasnak hızına bölünmesiyle elde edilir. 3

5 p i (9) s Sistem fiziksel olarak kasnak çapları ve zincir uzunluğu tarafından sınırlandırılmıştır. i min i i max Kayışın kaymadığı ve enerjinin korunduğu varsayımından yola çıkarak ikinci kasnak üzerindeki torkun birinci kasnak üzerindeki torka bölümünden elde edilen oran da aynıdır. T s i (10) T p CVT oranı seçilen sürüş moduna uygun olarak belirlenir. CVT oranı motor hızını seçilen moda uygun olan optimum çalışma noktalarında çalışacak şekilde ayarlanır. Bu optimum çalışma noktaları birleştirilerek optimum çalışma çizgisi (OÇÇ) elde edilir. Ekonomi modu için bu çizgi, her bir kelebek açıklığına karşılık gelen minimum yakıt sarfiyatının olduğu noktaların birleştirilmesi ile oluşturulurken, performans modu için maksimum güç noktalarının birleştirilmesi ile elde edilir. Bu modelde tek yol kontrol stratejisi uygulanmıştır. CVT oranı değişim süreci iki aşamadan oluşmaktadır. İlk aşamada CVT oranı olabilecek en yüksek değerde sabit tutulmaktadır. Bu aşamada, motor hızı o kelebek açıklığında gerekli motor hızıyla karşılaştırılır ve oran motor hızı gerekli olan hıza ulaşana kadar sabit tutulur. İkinci aşamada motor hızı istenilen değerde sabit tutulurken CVT oranı küçültülmekte, böylece ikinci kasnağın hızı ve buna bağlı olarak aracın hızı artmaya devam etmektedir. CVT modelinin Simulink blok diyagramı şekil 6 da gösterilmiştir. Denklem 2.5 in sabit motor hızına uygun olarak modifiye edilmesinin sonucunda tork dönüştürücünün emdiği tork hesaplanabilir. Bu tork ve kapasite faktörü grafikleri beraber kullanılarak motor hızının sabit tutulabildiği tork dönüştürücü hız oranı hesaplanır. Tork dönüştürücü hız oranı denklem (11) deki gibi hesaplanır. p SR (11) e CVT oranı ve dönüştücü hız oranı birleştirilerek toplam transmisyon oranı denklemi elde edilir. e SR i (12) s İkinci kasnak hızı, araç model bloğunda elde edilen transmisyon çıkış hızına eşittir. CVT nin verimi değiştirici oranı, CVT giriş hızı ve giriş torkuna bağlı olarak hesaplanır [7]. Şekil 6. CVT modelinin simulink blok diyagramı Araç Modeli Araç, Newton formülü kullanılarak modellenebilir. Bu formülde, araç hızı V, çekiş kuvvet F T ve direnç kuvveti R T olarak gösterilmiştir. dv M eff. = FT -RT dt (13) M eff aracın etken kütlesi olup tekerleklerin, diferansiyelin ve CVT nin ataletini de içermektedir. Araç modelinin Simulink blok diyagramı şekil 7 de gösterilmiştir. Şekil 7. Araç ve direnç kuvvetleri modelinin Simulink blok diyagramı 2.4. Sürekli Değişken Güç Dağılımlı Transmisyonun (CVPST) İvmelenme Simulasyonu Bu konfigürasyonda, yüksek tork gerektiren düşük hızlarda güç dişli takımı üzerinden tekerleklere iletilmektedir. Şekil 8 de CVPST ile donatılmış bir aracın motordan tekerleklere kadar olan temel elemanları gösterilmiştir. Şekil 8. CVPST ile donatılmış bir aracın temel elemanları Şekil 9 da görüldüğü gibi motor mili direk olarak CVT nin birinci kasnağına ve planet dişli sisteminin güneş dişlisine bağlanmaktadır [8]. Motorun hareket denklemi: J e J p d t e T e T ac d T in (14) 4

6 J p ve T in sırasıyla ilk CVT kasnağının atalet momenti ve CVT ile dişli takımına aktarılan torktur. Denklem (13) kullanılarak transmisyon çıkış hızı bulunabilir. Motor torkunun hesaplanabilmesi için motor hızına ihtiyaç olduğundan dolayı hızı hesaplamak için cebirsel bir döngü kurulması gerekmektedir. Motor hızı: e i t out (15) ω out transmisyon çıkış hızıdır ve i t denklem 2.17 de tanımlandığı gibi toplam transmisyon oranıdır. i t i cvpst i step (16) Şekil 9. CVPST ve iki kademeli bir yükseltme dişli kutusundan oluşan bir transmisyon sistemi Ayrıca CVT oranını (i cvt ) hesaplamak içinde motor hızı gerekir. Bu nedenle şekil 10 da gösterildiği gibi bir döngü kurulması gerekir. i g ve i cg, sırasıyla karşı mil ve kontrol dişli oranlarıdır. Bu iki oran CVPST nin tasarımı sırasında belirlenir. Transmisyon oranı bloğu daha önceki modele çok benzer şekilde çalışır ve iki aşamadan oluşur. Önceki modelden farkı ikinci aşamadaki CVPST oranın hesaplanmasında ortaya çıkar. Bu oran denklem (18) deki gibi hesaplanır. req_e i cvpst (18) out_cvpst CVT oranın hesaplanışı ise denklem (19) da verilmiştir. i cg i cvpst i cvt (19) 1 i g i cvpst i g CVT nin oran aralığı yeterince geniş olmadığından iki farklı yükseltme dişlisi kullanılmıştır. İlk aşamada, büyük oranlı dişli kullanılır. İkinci aşmada, CVT oranı ilk dişli ile oluşabilecek en düşük orana kadar iner ve bu andan itibaren ilk dişli ayrılır ve ikinci yükseltme dişlisi devreye girer. Bu anda CVT oranı dişli değişiminden önceki oranı verecek şekilde tekrar ayarlanır. CVPST sisteminin verimi düzenlenme şekline göre değişiklik gösterir. Modelde kullanılmış olan düzenlemenin verimi değiştirici oranına bağlı olarak değişir. Verim eğrisi, şekil 11 de gösterilmiş ve bu eğriyi tanımlayan denklemler (20) de verilmiştir [9]. 2 t i cvt i cvt i cvt i cvt 2 t i cvt i cvt (20) Şekil 10. CVPST modelinin simulink blok diyagramı CVPST Modeli Sürekli değişken güç dağılımlı transmisyonun sabit ve değişken olmak üzere iki farklı oranın birleşiminden oluşur. Bu iki oran, aracın hareketi sırasında motoru optimum çalışma noktasında çalıştırabilmek için çok iyi bir şekilde ayarlanmalıdır. Kontrol stratejisi bir önceki modelle aynıdır. Toplam transmisyon oranı, iki farklı oranın fonksiyonu olarak denklem (17) deki gibi yazılabilir [8]. in i cvt 1 i g i cvpst (17) out i cvt i g i cg Şekil 11. CVPST nin verim eğrisi 2.5. Otomatik Vitesli Aracın Simülasyon Modeli Bu çalışmada CVT ler dışında karşılaştırma yapabilmek için otomatik vitesli bir araç ta modellenmiştir. Bu modelde, tork dönüştürücülü CVT modelinin bir benzeri kullanılmaktadır. Otomatik vitesli araç modelinde CVT yerine sabit oranlara sahip bir planet dişli transmisyon bulunmaktadır. Kullanılacak olan vites, geçerlikteki vites, gaz kelebeği girdisi ve çıkış mili hızı bilgisine dayanarak vites değiştirme şablonu kullanılarak belirlenir. Tipik bir aracın vites değiştirme şablonu şekil 12 de gösterilmiştir [6]. 5

7 Tork Dönüştürücülü CVT Sistem Modelinin Detayları Bu modelde önemli olan gerekli motor hızını sağlayacak olan CVT oranı ve tork dönüştürücünün hız oranını tam olarak belirleyebilmektir. Ana problem motor hızı ve torkunu aynı anda sağlayabilmektir zira tork dönüştürücünün kapasite faktörü ve motor hızı tarafından belirlenen bir tork kapasitesi vardır. Gereken motor hızını ve torku sağlayacak OÇÇ ye en yakın çalışma noktasını belirliyebilmek için modelde koşul döngüsü kurmak gerekmektedir. Döngünün çalışma prensibi, OÇÇ ye en yakın noktayı sağlayabilecek CVT oranını bulabilmek için bütün oran aralığının denenmesidir. Şekil 12. Otomatik vites değiştirme şablonu 2.6. Yakıt Sarfiyatı Modelleri Bu modellerde, girdi olarak seçilen bir araç hızı profili kullanılmaktadır. Yakıt sarfiyatının hesaplanabilmesi için deneysel olarak elde edilen ve motor torku ve hızına bağlı olarak sabit özgül yakıt sarfiyatı çizgilerinden oluşan haritaya gereksinim vardır. Yakıt sarfiyatı modeli için OÇÇ minimum yakıt sarfiyatı noktalarından geçmektedir. Simülatörün akış diagramı Şekil 13 te gösterilmiştir. Sürüş profili, direnç ve aks mili modeli için girdidir. İlk olarak bu girdi kullanılarak gerekli motor gücü elde edilir. Bu gücün üretetileceği optimum motor hızı, OÇÇ si tarafından oluşturulan veri tablosu kullanılarak bulunur. Bu modellerde, sürücünün gaz pedalına gerektiği kadar bastığı varsayılmaktadır. Motor hızı ve tekerlek hızları kullanılarak CVT oranı bulunur. Gerekli motor torku ve hızı ile özgül yakıt sarfiyatı haritasından bu çalışma noktasındaki özgül yakıt sarfiyatı elde edilir. 100 km. de kullanılan yakıt miktarını hesaplamak için motor gücü ve özgül yakıt sarfiyatını denklem (21) de yerine koymak gerekmektedir. bsfc.pe Yakıt Sarfiyatı [l/100km] = (21) ρ f.v Şekil 13. Çevrim simülasyonu CVPST Model Detayları Bu modelde, amaç optimum çalışma noktalarını takip edecek CVPST oranını hesaplamaktır. OÇÇ den bulunan motor hızı gerekli transmisyon çıkış hızına oranlanılarak CVPST oranı bulunur ve bu oranın sınırlar içerisinden olup olmadığı kontrol edilir Otomatik Vites Modeli Detayları Gerekli transmisyon hızı ve torku, motor tork ve hızını hesaplamada kullanılır. Gereken transmisyon çıkış hızı, vites değiştirme şablonu kullanılarak gereken vites oranı belirlenir. Bu oran, gerekli motor hızı ve torku kullanılarak gaz kelebeği açıklığı hesaplanır ve bulunmuş olan vitesin bu değeri sağlayıp sağlamadığı kontrol edilir. 3. SİMÜLASYON SONUÇLARI VE ANALİZİ Modellemede Matlab ın dinamik sistem simülatörü Simulink kullanılarak fiziksel sistemlerin matematiksel ifadeleri olarak çözülmüş ve araç hızı, ivmesi, yakıt sarfiyatı gibi veriler grafik formatında veya veri dosyaları olarak elde edilmiştir. Üç ayrı sistem için gerekli transmisyon oranları ve gerekli CVPST parametreleri Tablo 1 de verilmektedir. Vites Tablo 1. Simülasyonun transmisyon oranları Otomatik Vites Oranı CVPST Oran CVT Kontrol/Karşı- Mil Güneş / Halka CVPST Yükseltme Tork Dön. ve CVT Oran

8 Yakıt sarfiyatı simülasyonu için, Avrupa Birliği şehiriçi çevrimi (ECE) ve yoğun şehiriçi trafik çevrimi (EUDC) seçilmiştir. Simülasyon süresince vites oranında değişmelerin anlık gerçekleştiği varsayımı yapılmıştır. CVT sistemlerin transmisyon oranı kasnak çaplarının, hidrolik pistonlar tarafından ayarlanmasıyla oluşur ve bu oranın değişme hızı hidrolik akışkanın akış hızına bağlıdır. Değişme oranının mümkün olan limit değerlerini geçmediği varsayılmıştır. İvmelenme simülasyonlarında girdi değeri olarak tam açık kelebek konumu alınmıştır. Tekerlekler ve yol arasında kayma ihmal edilmiştir. Şekil 14 ten 25 e simülasyon sonuçları gösterilmiştir. Her üç sistemin simülasyon sonuçları Tablo 2 de özetlenmiştir. Tablo incelendiğinde tork dönüştürücü kullanılmış olan CVT sisteminin 100 km/s hıza diğer iki sistemden daha hızlı çıktığı görülmektedir km/s ivmelenme performansı açısından otomatik vites CVT sistemlere göre kötü bir performans göstermektedir. Şekil 16. Zamana bağlı alınan yol grafiği (Otomatik) Şekil 17. Zamana bağlı ivmelenme grafiği (Otomatik) Şekil 14. Zamana bağlı hız grafiği (Otomatik) Şekil 18. Zamana bağlı hız grafiği (CVT) Şekil 15. Zamana bağlı vites oranı grafiği (Otomatik) 7

9 Şekil 19. Zamana bağlı vites oranı grafiği (CVT) Şekil 22. Zamana bağlı hız grafiği (CVPST) Şekil 20. Zamana bağlı alınan yol grafiği (CVT) Şekil 23. Zamana bağlı vites oranı grafiği (CVPST) Şekil 21. Zamana bağlı ivmelenme grafiği (CVT) Şekil 24. Zamana bağlı alınan yol grafiği (CVPST) 8

10 Tablo 3 incelendiğinde CVT sistemlerinin otomatik viteslere üstünlüğü açıkça görülmektedir. Özellikle ECE çevriminde CVPST sisteminin yakıt sarfiyatındaki iyileşme % 37 civarındadır. Şekil 26, 27 ve 28 incelendiğinde CVPST sisteminin OÇÇ ni diğer iki sisteme oranla daha iyi takip ettiği görülmektedir. Şekil 25. Zamana bağlı ivmelenme grafiği (CVPST) CVT li araçların karşılaştırılması yapıldığında, tork dönüştürücülü CVT sisteminin CVPST sisteminden daha iyi olduğu görülmektedir. Tork dönüştürücü kullanılması kalkıştaki ivmelenme performansı iyileştirdiği için böyle bir sonuç ortaya çıkmaktadır. Maksimum ivme açısından bakıldığında 3.5 m/s 2 lik değerle CVPST nin en düşük değere sahip olduğu, fakat simülasyon süresince ortalama ivme değerlerine bakıldığında CVPST nin otomatik vitese oranla daha iyi olmasının sebebinin bu ortalama olduğu görülmektedir. Şekil 26. Otomatik vites çalışma noktaları (ECE) Tablo 2. İvmelenme Performansı Simülasyon Sonuçları Otomatik Tork Dön.CVT CVPST km/s için gereken zaman (s.) km/s de alınan yol (m) Maks. Hız(km/s) Maks. Hız için gereken süre (s.) Maks. Hıza varmak için alınan yol (m.) Şekil 27. CVPST Çalışma noktaları (ECE) Verimi %100 ve transmisyon oran aralığı sonsuz genişlikte ideal bir aracın, üç transmisyon sistemi için ortalama yakıt sarfiyatı Tablo 3 te verilmiştir. Şekil 26 dan 31 e, kullanılan 95 kw lık motorun çalışma noktaları ve optimum çalışma çizgileri, kullanılan yakıt sarfiyatı haritasında gösterilmiştir. Tablo 3. Yakıt Sarfiyatı Simülasyonun Sonuçları Transmisyon Tipi Yakıt Sarfiyatı (l/100 km) Ideal Araç 5.5 (ECE) 5.8 (EUDC) Otomatik 11.6 (ECE) 10.5 (EUDC) CVT 11.3 (ECE) 10.7 (EUDC) CVPST 7.3 (ECE) 9.0 (EUDC) Şekil 28. Tork dönüştürücülü CVT çalışma noktaları (ECE) 9

11 EUDC çevriminde de CVPST sistemi % 14.5 luk yakıt tasarrufu ile en ekonomik sistemdir. Verim açısından bakıldığında, diğer sistemlerde değişme olmazken tork dönüştürücülü CVT sisteminin veriminin % 87.7 ye çıktığı görülmektedir. Fakat bu artış, bu sistemin diğer iki sisteme göre daha dar oran aralığına sahip olmasından dolayı sonuçlara yansımamaktdır. 4. SONUÇ Şekil 29. Otomatik vites çalışma noktaları (EUDC) Şekil 30. CVPST Çalışma noktaları (EUDC) Şekil 31. Tork dönüştürücülü CVT çalışma noktaları (EUDC) Sistemlerin verimleri incelendiğinde, tork dönüştürücülü CVT sisteminin % 78.8 civarında olan düşük veriminin, CVPST e oranla daha düşük oranda iyileşme sağlamasındaki ana neden olduğu görülmektedir. CVPST sistemin % 92.8 olan veriminin, % 96 olan otomatik vitesin veriminden daha düşük olmasında rağmen, OÇÇ ni takip edebilme yeteneği sayesinde yakıt tasarrufu sağlayabilmektedir. İki farklı düzenlemeden oluşan CVT sistemi ve bir otomatik vitesle donatılmış üç farklı aracın ivmelenme ve yakıt sarfiyatı performanslarının incelenmesi için bu sistemlerin simülasyon modelleri hazırlanmıştır. İvmelenme simülasyonu sonuçları incelendiğinde, CVT sistemlerinin sürekli değişken bir transmisyon oranı sağlamasının araç ivmelenmesinde de bir sürekliliğe yol açtığı görülmektedir. Bunun sonucu olarak otomatik vitesli araçlarda vites değişimleri sırasında ivme değerlerindeki değişim nedeniyle oluşan ve sürücü ve yolcuları rahatsız eden sarsıntılar ortadan kalkmaktadır. Ayrıca ivmelenme ve yakıt performansı açısından da CVT sistemleri otomatik vitese oranla daha iyi sonuçlar vermektedir. KAYNAKLAR [1] Kurosawa, M., Kobayashi, M. ve Tominaga, M., Development Of A High Torque Capacity Belt-Drive CVT With A Torque Converter, Society of Automotive Engineers of Japan, JSAE , [2] Birch, S., Audi Takes CVT From 15th Century To 21st Century, Automotive Engineering International, January [3] Lu, Z., Thompson, G.J., Mucino, V.H. ve Smith, J.E., Simulation of a Continuously Variable Power Split Transmission, SAE Technical Paper No , [4] Liu, S. ve Paden, B., A Survey of Today s CVT Controls, Proc. of the 36th IEEE Conference on Decision and Control, pp , [5] Simulink, Matlab v (R 12.1), The Math Works, Inc [6] Salaani, M.K. ve Heydinger, G.J., Powertrain And Brake Modeling Of The 1994 Ford Taurus For The National Advanced Driving Simulator, SAE Technical Papers No , [7] Singh, T. ve Nair, S.S., A Mathematical Review and Comparison of Continuously Variable Transmissions, SAE Technical Papers No , [8] Lu, Z., Mucino, V.H., Smith, J.E, Kimcikiewicz, M. ve Cowan, B., Design of Continuously Variable Power Split Transmission Systems For Automotive Applications, Proc. Instn. Mech. Engrs, Vol. 215 Part D: Journal of Automobile Eng., pp , [9] Mantriota, G., Infinitely Variable Transmissions With Automatic Regulation, Proc. Instn. Mech. Engrs, Vol. 215 Part D: Journal of Automobile Eng., pp ,

OTOMOTİV TEKNOLOJİLERİ

OTOMOTİV TEKNOLOJİLERİ OTOMOTİV TEKNOLOJİLERİ Prof. Dr. Atatürk Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Makina Mühendisliği Bölümü, Erzurum Bu bölümde Aktarma Organları Sistem Tanımı Mekanik Kavramalar Manuel Transmisyon ve Transaxle

Detaylı

OTOMOTİV TEKNOLOJİLERİ

OTOMOTİV TEKNOLOJİLERİ OTOMOTİV TEKNOLOJİLERİ Prof. Dr. Atatürk Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Makina Mühendisliği Bölümü, Erzurum Bu bölümde 1. Direnç a. Aerodinamik b. Dinamik, yuvarlanma c. Yokuş 2. Tekerlek tahrik

Detaylı

Otomatik moment değiştiriciler

Otomatik moment değiştiriciler Otomatik moment değiştiriciler ANA FONKSİYON GRUPLARI 1. Hidrodinamik moment değiştirici (Trilok moment değiştirici), 2. Gereken sayıda kademeleri olan dişli grubu (genel olarak lamelli kavramalarla ve

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Bölüm 1 GİRİŞ

İÇİNDEKİLER. Bölüm 1 GİRİŞ İÇİNDEKİLER Bölüm 1 GİRİŞ 1.1 TAŞITLAR VE SOSYAL YAŞAM... 1 1.2 TARİHSEL GELİŞİM... 1 1.2.1 Türk Otomotiv Endüstrisi... 11 1.3 TAŞITLARIN SINIFLANDIRILMASI... 14 1.4 TAŞITA ETKİYEN KUVVETLER... 15 1.5

Detaylı

Prof. Dr. Selim ÇETİNKAYA

Prof. Dr. Selim ÇETİNKAYA Prof. Dr. Selim ÇETİNKAYA Performans nedir? Performans nedir?... Performans: İcraat, başarı 1. Birinin veya bir şeyin görev veya çalışma biçimi; Klimaların soğutma performansları karşılaştırıldı."; Jetin

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Bölüm 1 GİRİŞ

İÇİNDEKİLER. Bölüm 1 GİRİŞ İÇİNDEKİLER Bölüm 1 GİRİŞ 1.1 TAŞITLAR VE SOSYAL YAŞAM... 1 1.2 TARİHSEL GELİŞİM... 1 1.2.1 Türk Otomotiv Endüstrisi... 5 1.3 TAŞITLARIN SINIFLANDIRILMASI... 8 1.4 TAŞITA ETKİYEN KUVVETLER... 9 1.5 TAŞIT

Detaylı

Mühendislik Mekaniği Statik. Yrd.Doç.Dr. Akın Ataş

Mühendislik Mekaniği Statik. Yrd.Doç.Dr. Akın Ataş Mühendislik Mekaniği Statik Yrd.Doç.Dr. Akın Ataş Bölüm 10 Eylemsizlik Momentleri Kaynak: Mühendislik Mekaniği: Statik, R. C.Hibbeler, S. C. Fan, Çevirenler: A. Soyuçok, Ö. Soyuçok. 10. Eylemsizlik Momentleri

Detaylı

ASİSTAN ARŞ. GÖR. GÜL DAYAN

ASİSTAN ARŞ. GÖR. GÜL DAYAN ASİSTAN ARŞ. GÖR. GÜL DAYAN VİSKOZİTE ÖLÇÜMÜ Viskozite, bir sıvının iç sürtünmesi olarak tanımlanır. Viskoziteyi etkileyen en önemli faktör sıcaklıktır. Sıcaklık arttıkça sıvıların viskoziteleri azalır.

Detaylı

Motorlu Taşıtlar Temel Eğitimi, Uygulama Çalışması DEÜ Mühendislik Fakültesi, Makine Mühendisliği Bölümü

Motorlu Taşıtlar Temel Eğitimi, Uygulama Çalışması DEÜ Mühendislik Fakültesi, Makine Mühendisliği Bölümü Problem 9: Arka akstan tahrik edilen bir aracın aşağıdaki teknik değerleri bilinmektedir : Toplam ağırlık G=8700 N Hava direnci katsayısı C W =0,445 Araç enine kesit alanı A=1,83 m 2 Lastik dinamik yarıçapı

Detaylı

YATAY UÇUŞ SEYAHAT PERFORMANSI (CRUISE PERFORMANCE)

YATAY UÇUŞ SEYAHAT PERFORMANSI (CRUISE PERFORMANCE) YATAY UÇUŞ SEYAHAT PERFORMANSI (CRUISE PERFORMANCE) Yakıt sarfiyatı Ekonomik uçuş Yakıt maliyeti ile zamana bağlı direkt işletme giderleri arasında denge sağlanmalıdır. Özgül Yakıt Sarfiyatı (Specific

Detaylı

MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ II FİNAL SINAVI 22.05.2015 Numara: Adı Soyadı: SORULAR-CEVAPLAR

MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ II FİNAL SINAVI 22.05.2015 Numara: Adı Soyadı: SORULAR-CEVAPLAR MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ II FİNAL SINAVI 22.05.2015 Numara: Adı Soyadı: 1- (24 Puan) Şekildeki 5.08 cm çaplı 38.1 m uzunluğunda, 15.24 cm çaplı 22.86 m uzunluğunda ve 7.62 cm çaplı

Detaylı

BURSA TECHNICAL UNIVERSITY (BTU) 2 DİŞLİ ÇARKLAR I: GİRİŞ

BURSA TECHNICAL UNIVERSITY (BTU) 2 DİŞLİ ÇARKLAR I: GİRİŞ Makine Elemanları 2 DİŞLİ ÇARKLAR I: GİRİŞ 1 Bu bölümden elde edilecek kazanımlar Güç Ve Hareket İletim Elemanları Basit Dişli Dizileri Redüktörler Ve Vites Kutuları : Sınıflandırma Ve Kavramlar Silindirik

Detaylı

KAYIŞ-KASNAK MEKANİZMALARI

KAYIŞ-KASNAK MEKANİZMALARI KAYIŞ-KASNAK MEKANİZMALARI Müh.Böl. Makina Tasarımı II Burada verilen bilgiler değişik kaynaklardan derlemedir. Bir milden diğerine güç ve hareket iletmek için kullanılan mekanizmalardır. Döndürülen Eleman

Detaylı

Prof. Dr. İrfan KAYMAZ

Prof. Dr. İrfan KAYMAZ Prof. Dr. İrfan KAYMAZ Mühendislik Fakültesi Makine Mühendisliği Bölümü Giriş Bu bölüm sonunda öğreneceğiniz konular: Kayış-kasnak mekanizmalarının türü Kayış türleri Meydana gelen kuvvetler Geometrik

Detaylı

Otomatik Kontrol I. Dinamik Sistemlerin Matematik Modellenmesi. Yard.Doç.Dr. Vasfi Emre Ömürlü

Otomatik Kontrol I. Dinamik Sistemlerin Matematik Modellenmesi. Yard.Doç.Dr. Vasfi Emre Ömürlü Otomatik Kontrol I Dinamik Sistemlerin Matematik Modellenmesi Yard.Doç.Dr. Vasfi Emre Ömürlü Mekanik Sistemlerin Modellenmesi Elektriksel Sistemlerin Modellenmesi Örnekler 2 3 Giriş Karmaşık sistemlerin

Detaylı

H04 Mekatronik Sistemler. Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören

H04 Mekatronik Sistemler. Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören H04 Mekatronik Sistemler MAK 3026 - Ders Kapsamı H01 İçerik ve Otomatik kontrol kavramı H02 Otomatik kontrol kavramı ve devreler H03 Kontrol devrelerinde geri beslemenin önemi H04 Aktüatörler ve ölçme

Detaylı

(Mekanik Sistemlerde PID Kontrol Uygulaması - 1) SÜSPANSİYON SİSTEMLERİNİN PID İLE KONTROLÜ. DENEY SORUMLUSU Arş.Gör. Sertaç SAVAŞ

(Mekanik Sistemlerde PID Kontrol Uygulaması - 1) SÜSPANSİYON SİSTEMLERİNİN PID İLE KONTROLÜ. DENEY SORUMLUSU Arş.Gör. Sertaç SAVAŞ T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK LABORATUVARI 1 (Mekanik Sistemlerde PID Kontrol Uygulaması - 1) SÜSPANSİYON SİSTEMLERİNİN PID İLE KONTROLÜ DENEY

Detaylı

BÖLÜM 1: MADDESEL NOKTANIN KİNEMATİĞİ

BÖLÜM 1: MADDESEL NOKTANIN KİNEMATİĞİ BÖLÜM 1: MADDESEL NOKTANIN KİNEMATİĞİ 1.1. Giriş Kinematik, daha öncede vurgulandığı üzere, harekete sebep olan veya hareketin bir sonucu olarak ortaya çıkan kuvvetleri dikkate almadan cisimlerin hareketini

Detaylı

Tali Havalandırma Hesaplamaları Auxiliary Ventilation Calculations

Tali Havalandırma Hesaplamaları Auxiliary Ventilation Calculations MADENCİLİK Aralık December 1989 Cilt Volume XXVIII Sayı No 4 Tali Havalandırma Hesaplamaları Auxiliary Ventilation Calculations Çetin ONUR (*) Gündüz YEREBASMAZ (**) ÖZET Bu yazıda, tali havalandırma vantüplerinin

Detaylı

AKM 205-BÖLÜM 2-UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ

AKM 205-BÖLÜM 2-UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ AKM 205-BÖLÜM 2-UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ 1 Bir otomobil lastiğinin basıncı, lastik içerisindeki havanın sıcaklığına bağlıdır Hava sıcaklığı 25 C iken etkin basınç 210 kpa dır Eğer lastiğin hacmi 0025

Detaylı

Dişli çark mekanizmaları en geniş kullanım alanı olan, gerek iletilebilen güç gerekse ulaşılabilen çevre hızları bakımından da mekanizmalar içinde

Dişli çark mekanizmaları en geniş kullanım alanı olan, gerek iletilebilen güç gerekse ulaşılabilen çevre hızları bakımından da mekanizmalar içinde DİŞLİ ÇARKLAR Dişli çark mekanizmaları en geniş kullanım alanı olan, gerek iletilebilen güç gerekse ulaşılabilen çevre hızları bakımından da mekanizmalar içinde özel bir yeri bulunan mekanizmalardır. Mekanizmayı

Detaylı

RULMANLI VE KAYMALI YATAKLARDA SÜRTÜNME VE DİNAMİK DAVRANIŞ DENEY FÖYÜ

RULMANLI VE KAYMALI YATAKLARDA SÜRTÜNME VE DİNAMİK DAVRANIŞ DENEY FÖYÜ T.C. ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ RULMANLI VE KAYMALI YATAKLARDA SÜRTÜNME VE DİNAMİK DAVRANIŞ DENEY FÖYÜ HAZIRLAYANLAR Prof. Dr. Erdem KOÇ Arş.Gör. Mahmut

Detaylı

NEW HOLLAND. TDS Serisi

NEW HOLLAND. TDS Serisi NEW HOLLAND TDS Serisi NEW HOLLAND TDS Serisi New Holland TDS Serisi tüm modellerinde standart olarak sunulan turbo-intercooler aspirasyon sistemine sahip motorlar sayesinde yüksek performans yakıt ekonomisi

Detaylı

OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ İŞARET AKIŞ DİYAGRAMLARI SIGNAL FLOW GRAPH

OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ İŞARET AKIŞ DİYAGRAMLARI SIGNAL FLOW GRAPH OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ İŞARET AKIŞ DİYAGRAMLARI SIGNAL FLOW GRAPH İŞARET AKIŞ DİYAGRAMLARI İşaret akış diyagramları blok diyagramlara bir alternatiftir. Fonksiyonel bloklar, işaretler, toplama noktaları

Detaylı

BÖLÜM 4: MADDESEL NOKTANIN KİNETİĞİ: İMPULS ve MOMENTUM

BÖLÜM 4: MADDESEL NOKTANIN KİNETİĞİ: İMPULS ve MOMENTUM BÖLÜM 4: MADDESEL NOKTANIN KİNETİĞİ: İMPULS ve MOMENTUM 4.1. Giriş Bir önceki bölümde, hareket denklemi F = ma nın, maddesel noktanın yer değiştirmesine göre integrasyonu ile elde edilen iş ve enerji denklemlerini

Detaylı

DİNAMİK - 7. Yrd. Doç. Dr. Mehmet Ali Dayıoğlu Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi. Tarım Makinaları ve Teknolojileri Mühendisliği Bölümü

DİNAMİK - 7. Yrd. Doç. Dr. Mehmet Ali Dayıoğlu Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi. Tarım Makinaları ve Teknolojileri Mühendisliği Bölümü DİNAMİK - 7 Yrd. Doç. Dr. Mehmet Ali Dayıoğlu Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Makinaları ve Teknolojileri Mühendisliği Bölümü 7. HAFTA Kapsam: Parçacık Kinetiği, Kuvvet İvme Yöntemi Newton hareket

Detaylı

DENEY 5 DÖNME HAREKETİ

DENEY 5 DÖNME HAREKETİ DENEY 5 DÖNME HAREKETİ AMAÇ Deneyin amacı merkezinden geçen eksen etrafında dönen bir diskin dinamiğini araştırmak, açısal ivme, açısal hız ve eylemsizlik momentini hesaplamak ve mekanik enerjinin korunumu

Detaylı

ÇEV207 AKIŞKANLAR MEKANİĞİ KİNEMATİK-1. Y. Doç. Dr. Güray Doğan

ÇEV207 AKIŞKANLAR MEKANİĞİ KİNEMATİK-1. Y. Doç. Dr. Güray Doğan ÇEV207 AKIŞKANLAR MEKANİĞİ KİNEMATİK-1 Y. Doç. Dr. Güray Doğan 1 Kinematik Kinematik: akışkanların hareketlerini tanımlar Kinematik harekete sebep olan kuvvetler ile ilgilenmez. Akışkanlar mekaniğinde

Detaylı

GEZER KREN KÖPRÜSÜ KONSTRÜKSİYONU VE HESABI

GEZER KREN KÖPRÜSÜ KONSTRÜKSİYONU VE HESABI GEZER KRE KÖPRÜSÜ KOSTRÜKSİYOU VE HESABI 1. GEZER KÖPRÜLÜ KRE Gezer köprülü krenler, yüksekte bulunan raylar üzerinde hareket eden arabalı köprülerdir. Araba yükleri kaldırır veya indirir ve köprü üzerindeki

Detaylı

TRANSPORT SİSTEMLERİNDE BİLGİSAYAR UYGULAMALARI

TRANSPORT SİSTEMLERİNDE BİLGİSAYAR UYGULAMALARI BÖLÜM 14. TRANSPORT SİSTEMLERİNDE BİLGİSAYAR UYGULAMALARI 14. GİRİŞ Bilgisayar Destekli Tasarım (CAD), imalatın tasarım aşamasının ayrılmaz bir parçasıdır. Genel amaçlı bir CAD sisteminde oluşturulan bir

Detaylı

VİTES KUTULARI. -Mekanik/Kademeli ve -Otomatik Vites Kutuları Olarak 2 başlık altında toplanabilir.

VİTES KUTULARI. -Mekanik/Kademeli ve -Otomatik Vites Kutuları Olarak 2 başlık altında toplanabilir. VİTES KUTULARI -Mekanik/Kademeli ve -Otomatik Vites Kutuları Olarak 2 başlık altında toplanabilir. Bu bölümde Mekanik/kademeli vites kutuları üzerinde durulacaktır. Vites kutuları, taşıtta Moment Değiştirici

Detaylı

HAFİF TİCARİ KAMYONETİN DEVRİLME KONTROLÜNDE FARKLI KONTROLÖR UYGULAMALARI

HAFİF TİCARİ KAMYONETİN DEVRİLME KONTROLÜNDE FARKLI KONTROLÖR UYGULAMALARI HAFİF TİCARİ KAMYONETİN DEVRİLME KONTROLÜNDE FARKLI KONTROLÖR UYGULAMALARI Emre SERT Anadolu Isuzu Otomotiv A.Ş 1. Giriş Özet Ticari araç kazalarının çoğu devrilme ile sonuçlanmaktadır bu nedenle devrilme

Detaylı

TARIM TRAKTÖRLERİ 21.07.2015. Tarım Traktörleri. Traktör Tipleri. Tarım traktörlerindeki önemli gelişim aşamaları

TARIM TRAKTÖRLERİ 21.07.2015. Tarım Traktörleri. Traktör Tipleri. Tarım traktörlerindeki önemli gelişim aşamaları TARIM TRAKTÖRLERİ Tarım Traktörleri Traktör, kelime olarak çekici veya hareket ettirici anlamına gelmektedir Traktörler, tarımsal işletmelerde çeşitli iş makinelerinin çalıştırılması için kullanılan kuvvet

Detaylı

Disk frenler, kuvvet iletimi, konstrüksiyon, kampanalı frenler, kuvvet iletimi, konstrüksiyon, ısınma, disk ve kampanalı frenlerin karşılaştırılması

Disk frenler, kuvvet iletimi, konstrüksiyon, kampanalı frenler, kuvvet iletimi, konstrüksiyon, ısınma, disk ve kampanalı frenlerin karşılaştırılması Disk frenler, kuvvet iletimi, konstrüksiyon, kampanalı frenler, kuvvet iletimi, konstrüksiyon, ısınma, disk ve kampanalı frenlerin karşılaştırılması Hidrolik Fren Sistemi Sürtünmeli Frenler Doğrudan doğruya

Detaylı

Mühendislik Mekaniği Dinamik. Yrd.Doç.Dr. Akın Ataş

Mühendislik Mekaniği Dinamik. Yrd.Doç.Dr. Akın Ataş Mühendislik Mekaniği Dinamik Yrd.Doç.Dr. Akın Ataş Bölüm 13 Parçacık Kinetiği: Kuvvet ve İvme Kaynak: Mühendislik Mekaniği: Dinamik, R.C.Hibbeler, S.C.Fan, Çevirenler: A. Soyuçok, Ö. Soyuçok. 13 Parçacık

Detaylı

AERODİNAMİK KUVVETLER

AERODİNAMİK KUVVETLER AERODİNAMİK KUVVETLER Prof.Dr. Mustafa Cavcar Anadolu Üniversitesi, Sivil Havacılık Yüksekokulu, 26470 Eskişehir Bir uçak üzerinde meydana gelen aerodinamik kuvvetlerin bileşkesi ( ); uçağın etrafından

Detaylı

1 MAKİNE ELEMANLARINDA TEMEL KAVRAMLAR VE BİRİM SİSTEMLERİ

1 MAKİNE ELEMANLARINDA TEMEL KAVRAMLAR VE BİRİM SİSTEMLERİ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 MAKİNE ELEMANLARINDA TEMEL KAVRAMLAR VE BİRİM SİSTEMLERİ 11 1.1. SI Birim Sistemi 12 1.2. Boyut Analizi 16 1.3. Temel Bilgiler 17 1.4.Makine Elemanlarına Giriş 17 1.4.1 Makine

Detaylı

Otomatik Şanzımanlar

Otomatik Şanzımanlar Otomatik Şanzımanlar Taşıtın hızına, gaz kelebeği pozisyonuna, yol ve yük şartlarına bağlı olarak viteslerin otomatik olarak değişmelerine imkan veren bir sistemdir. Hız ve tork ihtiyacına göre gerekli

Detaylı

VANTİLATÖR DENEYİ. Pitot tüpü ile hız ve debi ölçümü; Vantilatör karakteristiklerinin devir sayısına göre değişimlerinin belirlenmesi

VANTİLATÖR DENEYİ. Pitot tüpü ile hız ve debi ölçümü; Vantilatör karakteristiklerinin devir sayısına göre değişimlerinin belirlenmesi VANTİLATÖR DENEYİ Deneyin amacı Pitot tüpü ile hız ve debi ölçümü; Vantilatör karakteristiklerinin devir sayısına göre değişimlerinin belirlenmesi Deneyde vantilatör çalışma prensibi, vantilatör karakteristiklerinin

Detaylı

Basınç farkı=çalışma basıncı (PA,B)-Şarj basıncı (PSp)+Güvenlik payı Ayar Diyagramı

Basınç farkı=çalışma basıncı (PA,B)-Şarj basıncı (PSp)+Güvenlik payı Ayar Diyagramı 1 Pistonlu pompa ve motorlarla sağlanacak hidrostatik tahrik aracın sürüşünde birçok avantaj getirmektedir. İyi bir sürüş konforu ve yüksek çalışma hızı yönündeki talepler hidrostatik tahrikle çalışan

Detaylı

TAŞINIMIN FİZİKSEL MEKANİZMASI

TAŞINIMIN FİZİKSEL MEKANİZMASI BÖLÜM 6 TAŞINIMIN FİZİKSEL MEKANİZMASI 2 or Taşınımla ısı transfer hızı sıcaklık farkıyla orantılı olduğu gözlenmiştir ve bu Newton un soğuma yasasıyla ifade edilir. Taşınımla ısı transferi dinamik viskosite

Detaylı

Mühendislik Mekaniği Dinamik. Yrd.Doç.Dr. Akın Ataş

Mühendislik Mekaniği Dinamik. Yrd.Doç.Dr. Akın Ataş Mühendislik Mekaniği Dinamik Yrd.Doç.Dr. Akın Ataş Bölüm 14 Parçacık Kinetiği: İş ve Enerji Kaynak: Mühendislik Mekaniği: Dinamik, R.C.Hibbeler, S.C.Fan, Çevirenler: A. Soyuçok, Ö. Soyuçok. 14 Parçacık

Detaylı

AKM 205 BÖLÜM 2 - UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ. Doç.Dr. Ali Can Takinacı Ar.Gör. Yük. Müh. Murat Özbulut

AKM 205 BÖLÜM 2 - UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ. Doç.Dr. Ali Can Takinacı Ar.Gör. Yük. Müh. Murat Özbulut AKM 205 BÖLÜM 2 - UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ Doç.Dr. Ali Can Takinacı Ar.Gör. Yük. Müh. Murat Özbulut 1. Bir otomobile lastiğinin basıncı, lastik içerisindeki havanın sıcaklığına bağlıdır. Hava sıcaklığı

Detaylı

RÜZGAR YÜKÜNÜN BİR TİCARİ ARAÇ SERVİS KAPISINA OLAN ETKİLERİNİN İNCELENMESİ

RÜZGAR YÜKÜNÜN BİR TİCARİ ARAÇ SERVİS KAPISINA OLAN ETKİLERİNİN İNCELENMESİ RÜZGAR YÜKÜNÜN BİR TİCARİ ARAÇ SERVİS KAPISINA OLAN ETKİLERİNİN İNCELENMESİ Melih Tuğrul, Serkan Er Hexagon Studio Araç Mühendisliği Bölümü OTEKON 2010 5. Otomotiv Teknolojileri Kongresi 07 08 Haziran

Detaylı

AKARSULARDA KİRLENME KONTROLÜ İÇİN BİR DİNAMİK BENZETİM YAZILIMI

AKARSULARDA KİRLENME KONTROLÜ İÇİN BİR DİNAMİK BENZETİM YAZILIMI AKARSULARDA KİRLENME KONTROLÜ İÇİN BİR DİNAMİK BENZETİM YAZILIMI *Mehmet YÜCEER, **Erdal KARADURMUŞ, *Rıdvan BERBER *Ankara Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Kimya Mühendisliği Bölümü Tandoğan - 06100

Detaylı

AKM BÖLÜM 11 - UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ Doç.Dr. Ali Can Takinacı

AKM BÖLÜM 11 - UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ Doç.Dr. Ali Can Takinacı AKM 205 - BÖLÜM 11 - UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ Doç.Dr. Ali Can Takinacı 1. Bir arabanın 1 atm, 25 C ve 90 km/h lik tasarım şartlarında direnç katsayısı büyük bir rüzgar tünelinde tam ölçekli test ile

Detaylı

Ege Üniversitesi Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölümü Kontrol Sistemleri II Dersi

Ege Üniversitesi Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölümü Kontrol Sistemleri II Dersi Ege Üniversitesi Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölümü Kontrol Sistemleri II Dersi Ball and Beam Deneyi.../../205 ) Giriş Bu deneyde amaç kök yerleştirme (Pole placement) yöntemi ile top ve çubuk (ball

Detaylı

The Analysis of the Gear Ratio Variation on the Transmissions

The Analysis of the Gear Ratio Variation on the Transmissions Afyon Kocatepe Üniversitesi Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi Afyon Kocatepe University Journal of Science and Engineering AKÜ FEMÜBİD 15 (2015) 015903 (17-21) AKU J. Sci. Eng. 15 (2015) 015903 (17-21)

Detaylı

OTOMOBİLLER İÇİN BULANIK MANTIK TABANLI HIZ SABİTLEYİCİ BİR SİSTEM

OTOMOBİLLER İÇİN BULANIK MANTIK TABANLI HIZ SABİTLEYİCİ BİR SİSTEM ASYU 2008 Akıllı Sistemlerde Yenilikler ve Uygulamaları Sempozyumu OTOMOBİLLER İÇİN BULANIK MANTIK TABANLI HIZ SABİTLEYİCİ BİR SİSTEM Kenan YANMAZ 1 İsmail H. ALTAŞ 2 Onur Ö. MENGİ 3 1,3 Meslek Yüksekokulu

Detaylı

OTOMOTİV TEKNOLOJİLERİ

OTOMOTİV TEKNOLOJİLERİ OTOMOTİV TEKNOLOJİLERİ Prof. Dr. Atatürk Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Makina Mühendisliği Bölümü, Erzurum Bu bölümde Aktarma Organları Sistem Tanımı Mekanik Kavramalar Manuel Transmisyon ve Transaxle

Detaylı

Đçten Yanmalı Motor Tasarımı

Đçten Yanmalı Motor Tasarımı 1-Tasarımda kıyas yapılacak motor seçimi 2- Sayfa 86 dan 99 a kadar ısıl analiz yapılacak Uygulama-1 Motor hacmi 1298 cc 1000 rpm Sıkıstırma oranı (ε) 10 2000 rpm Ne 64 kw/6000 rpm Uygulanacak Motor 3000

Detaylı

Öğrenim Kazanımları Bu programı başarı ile tamamlayan öğrenci;

Öğrenim Kazanımları Bu programı başarı ile tamamlayan öğrenci; Image not found http://bologna.konya.edu.tr/panel/images/pdflogo.png Ders Adı : Taşıtlar Mekaniği Ders No : 0690040115 Teorik : 4 Pratik : 0 Kredi : 4 ECTS : 4 Ders Bilgileri Ders Türü Öğretim Dili Öğretim

Detaylı

The Analysis of Level Increasement at the Vehicle Gearboxes

The Analysis of Level Increasement at the Vehicle Gearboxes Afyon Kocatepe Üniversitesi Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi Afyon Kocatepe University Journal of Science and Engineering AKÜ FEMÜBİD 16 (2016) 015901 (167 173) AKU J. Sci. Eng. 16 (2016) 015901 (167

Detaylı

MA İNAL NA ARI A NDA ELE E K LE TRİK

MA İNAL NA ARI A NDA ELE E K LE TRİK 3.0.01 KALDIRMA MAKİNALARINDA ELEKTRİK DONANIMI VE ELEKTRİK MOTORU SEÇİMİ Günümüzde transport makinalarının bir çoğunda güç sistemi olarak elektrik tahrikli donanımlar kullanılmaktadır. 1 ELEKTRİK TAHRİKİNİN

Detaylı

OTOMOTİV MÜHENDİSLİĞİ II (AKTARMA ORGANLARI)

OTOMOTİV MÜHENDİSLİĞİ II (AKTARMA ORGANLARI) OTOMOTİV MÜHENDİSLİĞİ II (AKTARMA ORGANLARI) Taşıtlarda farklı tahrik tipleri a ve b: motor ve tahrik önde c: motor ön, tahrik arka d:motor ve tahrik arka e:4 çeker a, Günümüzde otomobillerde yaygın kullanılan

Detaylı

Akıllı Ulaşım Sistemlerinin Sunduğu Enerji Verimliliği Avantajlarının Değerlendirilmesi

Akıllı Ulaşım Sistemlerinin Sunduğu Enerji Verimliliği Avantajlarının Değerlendirilmesi Akıllı Ulaşım Sistemlerinin Sunduğu Enerji Verimliliği Avantajlarının Değerlendirilmesi Ö. Ararat, M. A. Çimen, A. Ö. Biliroğlu, M. Demirci, O. Kütük, M. Güler, E. Elcik, Y. Solak, D. M. Bahar, M. Akbulut,

Detaylı

Newton un ikinci yasası: Bir cisim ivmesi cisim üzerine etki eden toplam kuvvet ile doğru orantılı cismin kütlesi ile ters orantılıdır.

Newton un ikinci yasası: Bir cisim ivmesi cisim üzerine etki eden toplam kuvvet ile doğru orantılı cismin kütlesi ile ters orantılıdır. Bölüm 5: Hareket Yasaları(Özet) Önceki bölümde hareketin temel kavramları olan yerdeğiştirme, hız ve ivme tanımlanmıştır. Bu bölümde ise hareketli cisimlerin farklı hareketlerine sebep olan etkilerin hareketi

Detaylı

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ISI TRANSFERİ LABORATUARI

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ISI TRANSFERİ LABORATUARI ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ISI TRANSFERİ LABORATUARI DENEY FÖYÜ DENEY ADI ZORLANMIŞ TAŞINIM DERSİN ÖĞRETİM ÜYESİ DENEYİ YAPTIRAN ÖĞRETİM ELEMANI DENEY

Detaylı

Uluslararası Yavuz Tüneli

Uluslararası Yavuz Tüneli Uluslararası Yavuz Tüneli (International Yavuz Tunnel) Tünele rüzgar kaynaklı etkiyen aerodinamik kuvvetler ve bu kuvvetlerin oluşturduğu kesme kuvveti ve moment diyagramları (Aerodinamic Forces Acting

Detaylı

OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ İŞARET AKIŞ DİYAGRAMLARI SIGNAL FLOW GRAPH

OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ İŞARET AKIŞ DİYAGRAMLARI SIGNAL FLOW GRAPH OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ İŞARET AKIŞ DİYAGRAMLARI SIGNAL FLOW GRAPH İŞARET AKIŞ DİYAGRAMLARI İşaret akış diyagramları blok diyagramlara bir alternatiftir. Fonksiyonel bloklar, işaretler, toplama noktaları

Detaylı

OTPC 202 MOTORLU TAŞITLAR MEKANİĞİ KAYNAK KİTAP

OTPC 202 MOTORLU TAŞITLAR MEKANİĞİ KAYNAK KİTAP OTPC 202 MOTORLU TAŞITLAR MEKANİĞİ KAYNAK KİTAP BÖLÜM 1 GİRİŞ TAŞITLARIN TARİHSEL GELİŞİMİ Motorlu karayolu taşıtı olarak değerlendirilen ilk taşıt, 1769 yılında, Joseph Cugnot tarafından yapılmıştır,

Detaylı

5. BORU HATLARI VE BORU BOYUTLARI

5. BORU HATLARI VE BORU BOYUTLARI h 1 h f h 2 1 5. BORU HATLARI VE BORU BOYUTLARI (Ref. e_makaleleri) Sıvılar Bernoulli teoremine göre, bir akışkanın bir borudan akabilmesi için, aşağıdaki şekilde şematik olarak gösterildiği gibi, 1 noktasındaki

Detaylı

GÜÇ AKTARMA ORGANLARI PROBLEM ÇÖZÜMLERİ

GÜÇ AKTARMA ORGANLARI PROBLEM ÇÖZÜMLERİ GÜÇ AKTARMA ORGANLARI PROBLEM ÇÖZÜMLERİ ĠÇTEN YANMALI BĠR MOTOR EN FAZLA GÜCÜNE 4000 1/miN DE ULAġMAKTA VE BU DEVĠRDE 120 Nm TORK ÜRETMEKTEDĠR. BUNA GÖRE MOTORUN EN FAZLA VEREBĠLECEĞĠ MOTOR GÜCÜNÜ HESAPLAYIN?

Detaylı

Newton Kanunlarının Uygulaması

Newton Kanunlarının Uygulaması BÖLÜM 5 Newton Kanunlarının Uygulaması Hedef Öğretiler Newton Birinci Kanunu uygulaması Newtonİkinci Kanunu uygulaması Sürtünme ve akışkan direnci Dairesel harekette kuvvetler Giriş Newton Kanunlarını

Detaylı

Yolun Her Anında Daha İyi. DIWA Verimlilik Paketi

Yolun Her Anında Daha İyi. DIWA Verimlilik Paketi Yolun Her Anında Daha İyi. DIWA Verimlilik Paketi 1 Yakıt Tasarrufu. Minimum Emisyon. Kullanılabilirliğin Artırılması. Daha düşük yakıt tüketimi, daha az karmaşıklık, daha yüksek sürüş konforu, daha fazla

Detaylı

Keşke Kelimesini Unutun!

Keşke Kelimesini Unutun! OPTUM CVX Serisi Keşke Kelimesini Unutun! Yeni Case IH Optum CVX Serisi; yeni, sınıfında fark oluşturan kaporta dizaynı, farklı tasarımı, güçlü ve ekonomik motor gücü seçenekleri, her türlü koşulda etkin

Detaylı

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ LABORATUARI

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ LABORATUARI ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ LABORATUARI DENEY FÖYÜ DENEY ADI SERİ-PARALEL BAĞLI POMPA DENEYİ DERSİN ÖĞRETİM ÜYESİ DENEYİ YAPTIRAN

Detaylı

MAKİNA ELEMANLAR I MAK Bütün Gruplar ÖDEV 2

MAKİNA ELEMANLAR I MAK Bütün Gruplar ÖDEV 2 MAKİNA ELEMANLAR I MAK 341 - Bütün Gruplar ÖDEV 2 Şekilde çelik bir mile sıkı geçme olarak monte edilmiş dişli çark gösterilmiştir. Söz konusu bağlantının P gücünü n dönme hızında k misli emniyetle iletmesi

Detaylı

Pervane 10. PERVANE TEORİLERİ. P 2 v 2. P 1 v 1. Gemi İlerleme Yönü P 0 = P 2. Geliştirilmiş pervane teorileri aşağıdaki gibi sıralanabilir:

Pervane 10. PERVANE TEORİLERİ. P 2 v 2. P 1 v 1. Gemi İlerleme Yönü P 0 = P 2. Geliştirilmiş pervane teorileri aşağıdaki gibi sıralanabilir: . PEVANE TEOİLEİ Geliştirilmiş perane teorileri aşağıdaki gibi sıralanabilir:. Momentum Teorisi. Kanat Elemanı Teorisi 3. Sirkülasyon (Girdap) Teorisi. Momentum Teorisi Momentum teorisinde aşağıdaki kabuller

Detaylı

Fizik 101-Fizik I 2013-2014. Dönme Hareketinin Dinamiği

Fizik 101-Fizik I 2013-2014. Dönme Hareketinin Dinamiği -Fizik I 2013-2014 Dönme Hareketinin Dinamiği Nurdan Demirci Sankır Ofis: 364, Tel: 2924332 İçerik Vektörel Çarpım ve Tork Katı Cismin Yuvarlanma Hareketi Bir Parçacığın Açısal Momentumu Dönen Katı Cismin

Detaylı

HİDROLİK. Yrd. Doç. Dr. Fatih TOSUNOĞLU

HİDROLİK. Yrd. Doç. Dr. Fatih TOSUNOĞLU HİDROLİK Yrd. Doç. Dr. Fatih TOSUNOĞLU Ders Hakkında Genel Bilgiler Görüşme Saatleri:---------- Tavsiye edilen kitaplar: 1-Hidrolik (Prof. Dr. B. Mutlu SÜMER, Prof. Dr. İstemi ÜNSAL. ) 2-Akışkanlar Mekaniği

Detaylı

(Mekanik Sistemlerde PID Kontrol Uygulaması - 3) HAVA KÜTLE AKIŞ SİSTEMLERİNDE PID İLE SICAKLIK KONTROLÜ. DENEY SORUMLUSU Arş.Gör.

(Mekanik Sistemlerde PID Kontrol Uygulaması - 3) HAVA KÜTLE AKIŞ SİSTEMLERİNDE PID İLE SICAKLIK KONTROLÜ. DENEY SORUMLUSU Arş.Gör. T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK LABORATUVARI 1 (Mekanik Sistemlerde PID Kontrol Uygulaması - 3) HAVA KÜTLE AKIŞ SİSTEMLERİNDE PID İLE SICAKLIK

Detaylı

İÇTEN YANMALI MOTORLARDA MOMENT, GÜÇ ve YAKIT SARFİYATI KARAKTERİSTİKLERİNİN BELİRLENMESİ

İÇTEN YANMALI MOTORLARDA MOMENT, GÜÇ ve YAKIT SARFİYATI KARAKTERİSTİKLERİNİN BELİRLENMESİ İÇTEN YANMALI MOTORLARDA MOMENT, GÜÇ ve YAKIT SARFİYATI KARAKTERİSTİKLERİNİN BELİRLENMESİ 1. Deneyin Amacı İçten yanmalı motorlarda moment, güç ve yakıt sarfiyatı karakteristiklerinin belirlenmesi deneyi,

Detaylı

OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ BLOK DİYAGRAM İNDİRGEME KURALLARI

OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ BLOK DİYAGRAM İNDİRGEME KURALLARI OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ BLOK DİYAGRAM İNDİRGEME KURALLARI BLOK DİYAGRAM İNDİRGEME KURALLARI Örnek 9: Aşağıdaki açık çevrim blok diyagramının transfer fonksiyonunu bulunuz? 2 BLOK DİYAGRAM İNDİRGEME

Detaylı

Tarımsal Mekanizasyon 18. Ulusal Kongresi Tekirdağ 187 KÜÇÜK GÜÇLÜ İÇTEN PATLAMALI MOTORLARIN KARAKTERİSTİK ÖZELLİKLERİ VE POMPA AKUPLASYONU

Tarımsal Mekanizasyon 18. Ulusal Kongresi Tekirdağ 187 KÜÇÜK GÜÇLÜ İÇTEN PATLAMALI MOTORLARIN KARAKTERİSTİK ÖZELLİKLERİ VE POMPA AKUPLASYONU Tarımsal Mekanizasyon 18. Ulusal Kongresi Tekirdağ 187 KÜÇÜK GÜÇLÜ İÇTEN PATLAMALI MOTORLARIN KARAKTERİSTİK ÖZELLİKLERİ VE POMPA AKUPLASYONU Characteristic Specifications of Low Power Internal Combustion

Detaylı

İTKİLİ MOTORLU UÇAĞIN YATAY UÇUŞ HIZI

İTKİLİ MOTORLU UÇAĞIN YATAY UÇUŞ HIZI İTKİLİ MOTORLU UÇAĞIN YATAY UÇUŞ HIZI Mustafa Cavcar Anadolu Üniversitesi Havacılık ve Uzay Bilimleri Fakültesi 26470 Eskişehir Yatay uçuş sabit uçuş irtifaında yeryüzüne paralel olarak yapılan uçuştur.

Detaylı

3-BOYUTLU PALETLİ ARAÇ MODELİ GELİŞTİRİLMESİ VE DOĞRULANMASI

3-BOYUTLU PALETLİ ARAÇ MODELİ GELİŞTİRİLMESİ VE DOĞRULANMASI 3-BOYUTLU PALETLİ ARAÇ MODELİ GELİŞTİRİLMESİ VE DOĞRULANMASI Kemal Çalışkan (a), Y. Samim Ünlüsoy, Burak Tuncer (c) (a) ODTÜ Makina Müh. Böl., Ankara, kcaliskan@taru.com.tr ODTÜ Makina Müh. Böl., Ankara,

Detaylı

BURULMA DENEYİ 2. TANIMLAMALAR:

BURULMA DENEYİ 2. TANIMLAMALAR: BURULMA DENEYİ 1. DENEYİN AMACI: Burulma deneyi, malzemelerin kayma modülü (G) ve kayma akma gerilmesi ( A ) gibi özelliklerinin belirlenmesi amacıyla uygulanır. 2. TANIMLAMALAR: Kayma modülü: Kayma gerilmesi-kayma

Detaylı

1. Kayma dirençli ( Kaymalı) Yataklar 2. Yuvarlanma dirençli ( Yuvarlanmalı=Rulmanlı ) Yataklar

1. Kayma dirençli ( Kaymalı) Yataklar 2. Yuvarlanma dirençli ( Yuvarlanmalı=Rulmanlı ) Yataklar YATAKLAR Miller, dönel ve doğrusal hareketlerini bir yerden başka bir yere nakletmek amacıyla üzerlerine dişli çark, zincir, kayış-kasnak ve kavramalara bağlanır. İşte yataklar; millerin bu görevlerini

Detaylı

PTO seçimi. Sipariş hakkında genel bilgiler Sipariş hakkında genel bilgiler. Scania Truck Bodybuilder 22: Yayım

PTO seçimi. Sipariş hakkında genel bilgiler Sipariş hakkında genel bilgiler. Scania Truck Bodybuilder 22: Yayım Sipariş hakkında genel bilgiler Sipariş hakkında genel bilgiler Not: PTO'ları ve PTO'lar için elektrikli tertibatı doğrudan fabrikadan sipariş edin. Parça ekleme oldukça maliyetli olacaktır. Parça ekleme,

Detaylı

Elektrik Müh. Temelleri

Elektrik Müh. Temelleri Elektrik Müh. Temelleri ELK184 2 @ysevim61 https://www.facebook.com/groups/ktuemt/ 1 Akım, Gerilim, Direnç Anahtar Pil (Enerji kaynağı) V (Akımın yönü) R (Ampül) (e hareket yönü) Şekildeki devrede yük

Detaylı

ELEKTRONİK KONTROLLÜ YÖNLENDİRME SİSTEMİ

ELEKTRONİK KONTROLLÜ YÖNLENDİRME SİSTEMİ ELEKTRONİK KONTROLLÜ YÖNLENDİRME SİSTEMİ Ali ÇAVDAR 1 Abdullah DEMİR 2 ÖZET Otomobil üreticileri gelişmiş yönlendirme kontrollü, sürüş ve yol tutum özelliklerine sahip direksiyon sistemlerini üretmek için

Detaylı

MOTORLAR-5 HAFTA GERÇEK MOTOR ÇEVRİMİ

MOTORLAR-5 HAFTA GERÇEK MOTOR ÇEVRİMİ MOTORLAR-5 HAFTA GERÇEK MOTOR ÇEVRİMİ Yrd.Doç.Dr. Alp Tekin ERGENÇ GERÇEK MOTOR ÇEVRİMİ Gerçek motor çevrimi standart hava (teorik) çevriminden farklı olarak emme, sıkıştırma,tutuşma ve yanma, genişleme

Detaylı

İNSANSIZ HAVA ARACI PERVANELERİNİN TASARIM, ANALİZ VE TEST YETENEKLERİNİN GELİŞTİRİLMESİ

İNSANSIZ HAVA ARACI PERVANELERİNİN TASARIM, ANALİZ VE TEST YETENEKLERİNİN GELİŞTİRİLMESİ IV. ULUSAL HAVACILIK VE UZAY KONFERANSI 12-14 Eylül 212, Hava Harp Okulu, İstanbul İNSANSIZ HAVA ARACI PERVANELERİNİN TASARIM, ANALİZ VE TEST YETENEKLERİNİN GELİŞTİRİLMESİ Oğuz Kaan ONAY *, Javid KHALILOV,

Detaylı

DİŞLİ ÇARKLAR SAKARYA ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜH. BÖLÜMÜ MAKİNE ELEMANLARI DERS NOTU. Doç.Dr. Akın Oğuz KAPTI

DİŞLİ ÇARKLAR SAKARYA ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜH. BÖLÜMÜ MAKİNE ELEMANLARI DERS NOTU. Doç.Dr. Akın Oğuz KAPTI DİŞLİ ÇARKLAR MAKİNE MÜH. BÖLÜMÜ MAKİNE ELEMANLARI DERS NOTU Doç.Dr. Akın Oğuz KAPTI Dişli Çarklar 2 Dişli çarklar, eksenleri birbirine paralel, birbirini kesen ya da birbirine çapraz olan miller arasında

Detaylı

Ege Üniversitesi Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölümü Kontrol Sistemleri II Dersi

Ege Üniversitesi Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölümü Kontrol Sistemleri II Dersi 1) Giriş Ege Üniversitesi Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölümü Kontrol Sistemleri II Dersi Pendulum Deneyi.../../2015 Bu deneyde amaç Linear Quadratic Regulator (LQR) ile döner ters sarkaç (rotary inverted

Detaylı

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ HAVACILIK VE UZAY BİLİMLERİ FAKÜLTESİ. Prof. Dr. Mustafa Cavcar 8 Mayıs 2013

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ HAVACILIK VE UZAY BİLİMLERİ FAKÜLTESİ. Prof. Dr. Mustafa Cavcar 8 Mayıs 2013 ANADOLU ÜNİVERSİTESİ HAVACILIK VE UZAY BİLİMLERİ FAKÜLTESİ TIRMANMA PERFORMANSI Tırmanma Açısı ve Tırmanma Gradyanı Prof. Dr. Mustafa Cavcar 8 Mayıs 2013 Bu belgede jet motorlu uçakların tırmanma performansı

Detaylı

Bilezikli Asenkron Motora Yol Verilmesi

Bilezikli Asenkron Motora Yol Verilmesi Bilezikli Asenkron Motora Yol Verilmesi 1. GİRİŞ Bilezikli asenkron motor, sincap kafesli asenkron motordan farklı olarak, rotor sargıları dışarı çıkarılmış ve kömür fırçaları yardımıyla elektriksel bağlantı

Detaylı

DİŞLİ ÇARKLAR II: HESAPLAMA

DİŞLİ ÇARKLAR II: HESAPLAMA DİŞLİ ÇARLAR II: HESAPLAMA Prof. Dr. İrfan AYMAZ Atatürk Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Makine Mühendisliği Bölümü Giriş Bu bölüm sonunda öğreneceğiniz konular: Dişli Çark uvvetleri Diş Dibi Gerilmeleri

Detaylı

Avrupa ve Amerika da uygulanan emisyon standartlarının incelenmesi Türkiye de uygulanan egzoz gazı emisyon kontrol yönetmeliğinin incelenmesi Emisyon

Avrupa ve Amerika da uygulanan emisyon standartlarının incelenmesi Türkiye de uygulanan egzoz gazı emisyon kontrol yönetmeliğinin incelenmesi Emisyon SAKARYA 2011 Avrupa ve Amerika da uygulanan emisyon standartlarının incelenmesi Türkiye de uygulanan egzoz gazı emisyon kontrol yönetmeliğinin incelenmesi Emisyon kontrolünde kullanılan sürüş çevrimlerinin

Detaylı

Fotoğraf Albümü. Zeliha Kuyumcu. Mesnetlerinden Farklı Yer Hareketlerine Maruz Kablolu Köprülerin Stokastik Analizi

Fotoğraf Albümü. Zeliha Kuyumcu. Mesnetlerinden Farklı Yer Hareketlerine Maruz Kablolu Köprülerin Stokastik Analizi Mesnetlerinden Farklı Yer Hareketlerine Maruz Kablolu Köprülerin Stokastik Analizi Fotoğraf Albümü Araş. Gör. Zeliha TONYALI* Doç. Dr. Şevket ATEŞ Doç. Dr. Süleyman ADANUR Zeliha Kuyumcu Çalışmanın Amacı:

Detaylı

600MG Model Mercedes-Benz OM 926 LA (FAZ III A) Tip 4 zamanlı, turbo şarjlı, direk enjeksiyonlu, intercooler su soğutmalı dizel motor Silindir sayısı 6 Sıra Piston Çapı ve Stroku 106 mm x 136 mm Motor

Detaylı

Temel bilgiler-flipped Classroom Akslar ve Miller

Temel bilgiler-flipped Classroom Akslar ve Miller Makine Elemanları I Prof. Dr. İrfan KAYMAZ Temel bilgiler-flipped Classroom Akslar ve Miller İçerik Aks ve milin tanımı Akslar ve millerin mukavemet hesabı Millerde titreşim hesabı Mil tasarımı için tavsiyeler

Detaylı

Temel Motor Teknolojisi

Temel Motor Teknolojisi Temel Motor Teknolojisi İçerik Otomotiv Tarihçesi Otto Motorlarda 4 Zaman Krank Mili Kam Mili Lambda Vuruntu Motor Yerleşim Tipleri Güç ve Tork 2 Otomotiv Tarihçesi İlk Buharlı otomobil 1769.(Fransız Joseph

Detaylı

BÖLÜM 3: TAŞIT HAREKETLERİ

BÖLÜM 3: TAŞIT HAREKETLERİ BÖLÜM 3: TAŞIT HAREKETLERİ 3.1 TAŞIT HAREKETİNE KARŞI KOYAN DİRENÇLER Bir taşıtın harekete geçebilmesi için çekiş kuvvetine ihtiyacı vardır. Taşıtlar çekiş kuvvetini cinslerine göre insan, hayvan veya

Detaylı

elde ederiz

elde ederiz Deney No : M1 Deney Adı : NEWTON YASASI Deneyin Amacı : Sabit kuvvet altında hareketin incelenmesi, konum-zaman, hız-zaman grafiklerinin çizilmesi. Newton un ikinci hareket kanununun gözlemlenmesi, kuvvet-ivme

Detaylı

Mühendislik Mekaniği Statik. Yrd.Doç.Dr. Akın Ataş

Mühendislik Mekaniği Statik. Yrd.Doç.Dr. Akın Ataş Mühendislik Mekaniği Statik Yrd.Doç.Dr. Akın Ataş Bölüm 3 Parçacık Dengesi Kaynak: Mühendislik Mekaniği: Statik, R.C.Hibbeler, S.C.Fan, Çevirenler: A. Soyuçok, Ö. Soyuçok. 3 Parçacık Dengesi Bu bölümde,

Detaylı

T.C. BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MIM331 MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METODLAR DERSİ

T.C. BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MIM331 MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METODLAR DERSİ T.C. BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MIM331 MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METODLAR DERSİ 3 NOKTA EĞME DENEY FÖYÜ ÖĞRETİM ÜYESİ YRD.DOÇ.DR.ÖMER KADİR

Detaylı

Massachusetts Teknoloji Enstitüsü-Fizik Bölümü

Massachusetts Teknoloji Enstitüsü-Fizik Bölümü Massachusetts Teknoloji Enstitüsü-Fizik Bölümü Fizik 8.01 Ödev # 7 Güz, 1999 ÇÖZÜMLER Dru Renner dru@mit.edu 7 Kasım 1999 Saat: 21.50 Problem 7.1 (Ohanian, sayfa 271, problem 55) Bu problem boyunca roket

Detaylı

ADVISOR ile Otomotiv Elektrik Sistemlerinin Benzetişimi ve Analizi. Analysis and Simulation of Automotive Electrical System with ADVISOR

ADVISOR ile Otomotiv Elektrik Sistemlerinin Benzetişimi ve Analizi. Analysis and Simulation of Automotive Electrical System with ADVISOR ADVISOR ile Otomotiv Elektrik Sistemlerinin Benzetişimi ve Analizi Analysis and Simulation of Automotive Electrical System with ADVISOR Ayşe ERGÜN AMAÇ 1, Yusuf Gürcan ŞAHİN 2, Faruk Aras 3 1,2,3 Elektrik

Detaylı