Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download ""

Transkript

1 T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI TAKSİM EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ I. ÜROLOJİ KLİNİĞİ Klinik Şefi: DOÇ. DR. H. METE ÇEK BİLGİSAYAR DESTEKLİ SEMEN ANALİZ SİSTEMİ (CASA) İLE YAPILAN SPERM MORFOLOJİSİ İNCELEMELERİNİN TEKRARLANABİLİRLİĞİ, DEĞİŞKEN ANALİZLERİ VE LABORATUAR İÇİ MANUEL YÖNTEMLE KARŞILAŞTIRILMASI (Uzmanlık Tezi) DR. AHMET ÖZGÜR GÜÇTAŞ İstanbul

2 T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI TAKSİM EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ I. ÜROLOJİ KLİNİĞİ Klinik Şefi: DOÇ. DR. H. METE ÇEK BİLGİSAYAR DESTEKLİ SEMEN ANALİZ SİSTEMİ (CASA) İLE YAPILAN SPERM MORFOLOJİSİ İNCELEMELERİNİN TEKRARLANABİLİRLİĞİ, DEĞİŞKEN ANALİZLERİ VE LABORATUAR İÇİ MANUEL YÖNTEMLE KARŞILAŞTIRILMASI (Uzmanlık Tezi) DR. AHMET ÖZGÜR GÜÇTAŞ İstanbul-2006 Tez Danışmanı: Doç. Dr. H. Mete ÇEK Op. Dr. Muammer AYDIN i

3 TEŞEKKÜR Uzmanlık eğitimim süresince bilimsel ve sosyal kişiliği ile deneyimlerinden yararlandığım Klinik Şefim Sayın Doç. Dr. H.Mete Çek e, Temel eğitimimde büyük emeği geçen Klinik Şef Yardımcılarımız Sayın Op.Dr. Muammer Aydın ve Adem Fazlıoğlu na, Başasistanlar Op.Dr.Şener Karaca, Op.Dr. Metin Evirgen ve bize her konuda yardımcı olan ve destekleyen Op.Dr.Fatih Kurtuluş a, Asistanlığım süresince beraber çalışma fırsatı bulduğum Dr. İnanç Yılmaz, Dr. Egemen Avcı, Dr. Tuncer Şenkul, Dr. Oğuzhan Parlakkılıç, Dr. Zafer Yüzüak, Dr. Gökhan Gürsoy, Dr. Yılmaz Salman, Dr. Zafer Tandoğdu ve birlikte çalıştığım ve ismini sayamadığım tüm uzman, asistan, hemşire ve personel arkadaşlarıma, Tez çalışmamda benden yardımlarını esirgemeyen Sayın Dr. Fahri Kılıç ve Anatomi Laboratuarı çalışanlarına, Birlikte çalışma fırsatı bulduğum ve asistanlığımda emeği geçen tüm II. Üroloji çalışanlarına, Benden desteğini esirgemeyen aileme ve eşime, teşekkür ederim. Dr. Ahmet Özgür Güçtaş ii

4 İÇİNDEKİLER GİRİŞ VE AMAÇ.1 GENEL BİLGİLER...3 I)Üreme Anatomisi ve Histolojisi.3 II) Erkek Hipotalamo-Hipofizer-Gonadal Aksı..7 III) Germinal Hücreler ve Spermatogenez..9 IV) İnfertil Erkeğin Değerlendirilmesi.13 V) CASA.20 MATERYAL VE METOD.39 BULGULAR 42 TARTIŞMA..48 SONUÇ 52 KAYNAKLAR 53 iii

5 GİRİŞ VE AMAÇ Normal sperm morfoloji yüzdesi in vitro koşullarda erkek fertilitesini öngörmede en güçlü semen parametresidir (1). Fakat vizüel sperm morfoloji incelemelerindeki değişimler sonrasında artık bu fikir tartışılmaya başlanmıştır (2). Otomatize sperm morfoloji değerlendirilmesinin, manuel sperm morfoloji incelemelerinin hatalarını, subjektivitesini, laboratuar içi ve laboratuarlar arası gözlemci farklılıklarını elimine etme potansiyeli vardır. Son yıllarda sperm morfoloji incelemesi yapan bilgisayar sistemleri yaygın olarak kullanılmaya başlanmıştır, ama bu sistemlerin gerçek potansiyelleri henüz anlaşılamamıştır. Bilgisayar destekli semen analiz sistemleri, normal sperm morfolojisi değerlendirmek için Kruger in kesin kriterlerini (strict kriter) kullanır. Strict kriter konsepti 1980 li yılların başlarında internal servikal ostium seviyesinde bulunan homojen spermatozoa populasyonu temelinde ortaya çıkmıştır (3). Strict kriterleri göz önüne almak suretiyle ve normal sperm morfolojisi sonuçlarının prognostik değerini test eden ilk çalışmada fertilizasyon oranı % 82.5 ve normal form yüzdesi > %14 olan grupta hamilelik oranı %25.8 bulunmuştur (4). Normal formların yüzdesi %14 olduğunda ise, fertilizasyon % 37.0 olarak bulunurken hamilelik sağlanamamıştır. Diğer bir çalışmada, fertilizasyon için normal sperm morfolojisi cut-off değeri ( % 4, p-paterni) saptanmıştır (5). Daha sonra, birçok uluslararası yayında % 5 lik normal sperm morfolojisi cut-off değerinin prognostik önemi konfirme edilmiştir (1). Van der Merwe ve arkadaşlarının GIFT ( Gamete Intrafallopian Tube Transfer) programındaki hastalarda, normal sperm morfolojisi oranları %14 olan grupta, normal morfolojisi > %14 gruba kıyasla hamilelik oranlarını daha düşük bulmuşlardır (6). Menkveld ve arkadaşlarının yaptıkları bir çalışmada sperm morfolojisi değerlendirmesi için strict metod kullanıldığında laboratuar içi ve laboratuarlar arası verilerinde mükemmel bir korelasyon bulmuşlardır (3). Subjektif metodlar, genel olarak özellikle değişik laboratuarlar göz önüne alındığında başarılı bilgi transferi için çok iyi bir iletişime ihtiyaç duyarlar. Teoride, sperm morfolojisi için hazırlanmış bilgisayar programları insanın spermatozoayı normal ve anormal olarak ayırabilme 1

6 üstünlüğü yoluyla testi daha objektif ve tekrar uygulanabilir hale getirmeyi hedeflerler(7). Hamilton Thorn Research (HTR) İVOS (integrated visual optical system) semen analiz sistemi, sperm morfoloji değerlendirmesinde, şekil analizi ve aksiyel ölçümleri kombine eden ilk sistemdir. signature image processing method ile sperm hücresinin başı bir elipsle işaretlenir (şekil analizi), buna ek olarak hücre boyutları ölçülür ve sperm incelenir (7). Tüm incelemeler strict kriter göz önüne alınarak yapılır. Bu metodun avantajı, doğru oranlara sahip olan bir hücre başını, eğer o hücre düzensiz bir dış hatta sahip, bükük ya da biçimi bozulmuş ise anormal olarak sınıflayabilmesidir. Akrozom incelemesi de sınıflama yönteminin bir parçasıdır ve fertilizasyonda çok önemlidir. Garrett ve arkadaşları, otomatize sistem kullanarak akrozomal morfoloji ile spermatozoanın zona pellusidaya tutunması arasında ilişki bulmuşlardır (8). Yeni otomatize bir sistem geliştirirken en önemli amaç bunun rutin erkek infertilitesi teşhis metodlarından biri haline gelmesidir. Bu çalışmada, Hamilton Thorn Research ivos (versiyon 12), (sperm morfoloji analizörü 32 bit versiyonu 1.5a) semen analizörünün sperm morfolojisi incelenmesinde tekrarlanabilir bir yöntem olup olmadığı, değişken analiz sonuçları ve morfoloji değerlendirme yüzdelerinin manuel metod ile uyumlu olup olmadığı araştırılmıştır. 2

7 GENEL BİLGİLER ÜREME ANATOMİSİ VE HİSTOLOJİSİ Embriyolojik olarak aynı kaynaktan köken alsalar da, üreme sistemi erkekte ve kadında oldukça farklı histolojik yapı gösterir (9,10). Erkek üreme sistemi testisler, genital kanallar, yardımcı bezler ve penis olmak üzere dört yapıdan oluşur (11,12). Ana organ olarak kabul edilen testislerde sürekli üretim ile gamet hücreleri olarak bilinen spermler üretilir. Bu işlem tümüyle spermatogenez olarak adlandırılır. Genital kanallar, spermin olgunlaşması, taşınması ve depolanması ile ilgilidir. Yardımcı bezler, ejakülata katılan karışık salgıları üreten, genital sistemin kanalları boyunca yerleşmiş bezlerdir. Penis ise, erkekte cinsin kopulasyon organı olarak hem ejakülatı vajinaya taşır hem de üretilen idrarın vücuttan atılmasını sağlar. Testislerde üretilen spermler, epididimde depo edilir. Ejakülasyon olduğunda, duktus deferense geçer, seminal vezikül, prostat ve bulboüretral bezlerin salgılarını da alarak üretraya geçer ve penisten dışarı atılır. Bu sıvıya ejakülat denir. Testisler Testisler hem spermleri üretir hem de androjenleri üreterek salgılar. Bunlar düşünüldüğünde testisler, bileşik, tübüler, halokrin, iç salgı ve dış salgı bezi olarak kabul edilebilir. Bu yüzden hormonal kontrol düzeneği testislerin düzenli çalışması için gereklidir. Hormonal kontrol düzeneği, hipofiz-leydig ve Sertoli hücreleri arasındaki düzgün ilişkilerle ayarlanır. Bu ilişkilerde endokrin ve parakrin yollar kullanılır (9-14). 3

8 Testisler dıştan kalın, gergin ve bağ dokusundan zengin bir kapsül ile sarılıdır. Bu kılıf tunika albuginea olarak adlandırılır. Kapsül üst kısımda kesintiye uğrar. Burası mediastinum testis ve epididim in yerleştiği yerdir (11). Mediastinumda, tunika albugineadan testisin içine doğru kesintili bağ dokusu bölmeleri uzanır. Bunlarda, septula testis adıyla testisi piramidal bölmelere ayıran interstisyumun elemanlarıdır. Piramidal bölmeler (lobüller) her testiste adet, tabanları testisin kapsülüne, uç kısımlarıda mediastinuma uzanan yapılardır. Testise ilişkin damar ve sinirler septalar aracılığı ile interstisyuma ulaşırlar (11,12,15). Testiküler lobüllerin her biri, 1-4 adet, çok kıvrımlı tübül yapısı taşır. Bu tübülller kör bir uçla başlayıp mediastinum testise ulaşırlar. Her seminifer tübül cm uzunluğa ve mm çapa sahiptir. Seminifer tübüller insan testisinin % 66 kadarını oluşturur (Şekil 1). Erişkin bir erkekte, her testisin ağırlığı yaklaşık 12 gr ve hacmi ml dir. Boyutları 2.5x3x4.5 cm kadardır (11). Şekil 1 Testis anatomisi 4

9 Testisin damar, lenfatik ve sinir sistemi Testisler esas olarak aortanın lomber vertebra hizasından ayrılmış bir dalı olan internal spermatik arterle beslenir. Ayrıca, internal iliaktan dal alan vaz deferensin arteri ve eksternal iliaktan dal alan eksternal spermatik arterle beslenir (Şekil 2). Testiste tübüller arasında arterlere ve kapillerlere ayrılarak interstisyumda tübüller yakınlarında ağlar oluşturur. Kapiller endoteli fenestrasyon göstermez (11,15,16). Lenfatikler, seminifer tübüllerin peritübüler hücrelerine ve Leydig hücrelerine yaklaşan geniş labirentler oluştururlar. Lenf damarları, septula testisteki ve tunika albugineadaki geniş lenf damarlarına boşalırlar. Buradanda lomber aortik lenf düğümlerine ulaşırlar. Kapiller, tübüller arası venlere boşalırlar, bunlarda ışınsal venlerle birleşir ve venöz pleksuslara açılırlar. Testiste dönüş, pampiniform pleksusta sonlanır. Venöz kanallardan oluşan bu sistemde, venlerle arterler çok yakın seyreder (17). Sinirler, testiküler arterlere yakın seyreden testiküler pleksusu oluştururlar. Hem sinaptik vazomotor lifler hem de duysal lifler vardır. Testisler basınç ve ağrı hissine karşı hassastırlar (16,18). Şekil 2. Testisin damarsal anatomisi 5

10 Peritübüler doku Seminifer tübüller, dışlarından sınırlayıcı bir doku ile sarılmışlardır. Buna tunika propria, lamina propria, sınırlayıcı membran veya yaygın olarak peritübüler doku ismi verilmektedir. Bağ dokusu ile desteklenmiş bu doku, seminifer tübülleri, tübüller arası dokudan ayırır. Tübüller arası dokunun damar ve sinirleri peritübüler dokuyu aşamazlar. Bu nedenle de seminifer tübüller damarsız yapılardır. Peritübüler doku, değişik türlerde farklılık gösterirse de genel düzenlenmesinde hücresiz ve hücreli katlar içerir (11-13,19). Hücresiz katlar, kollajen liflerle desteklenmiş fibriller ve glikoproteinlerden zengin bir ara madde taşır. Bu kat, kimyasal yapısı ile ilgili olarak, PAS (+) tepki verir. Hücreli katta, fibroblast benzeri yassı myoid hücreler vardır. Bu hücreler düz kas hücrelerine ve fibroblastlara benzeyen özellikler gösterir. Sitoplazmasında fibroblast hücrelerinde görülen düzgün yüzeyli endoplazmik retikulumu (SER), miyofibril ve miyoflamentlere sıklıkla rastlanır. Bu hücrelerin düzenli kasılmaları ile seminifer tübül içinde pasif hareket eden spermatogonyal hücrelerin lümene doğru hareketleri kolaylaştırılır (11,12,20). Seminifer tübül enine kesitlerine bakılırsa bazal membranla sınırlanmış bir sıra epitelyum hücresi bazalden lümene kadar dizilmiştir. Bu epitele germinal epitelyum veya seminifer epitel denir. Germinal epitel içinde iki tip hücre bulunur. Bunlardan birisi destek hücreleri şeklinde Sertoli hücreleri, diğeri ise spermatojenik veya germinal hücrelerdir. Bunlar, farklı bölünme ve olgunlaşma süreçleri geçiren germ hücre birliği oluştururlar (11,12). Normalde peritübüler doku, interstisyumdan tübül içine madde geçişini engellemez. Zaten germinal epitelyumun beslenmesi, perfüzyon yolu ile peritübüler dokunun geçirgenliği aracılığında olur (11,12,21). 6

11 ERKEKTE HİPOTALAMO-HİPOFİZER-GONADAL AKS Erkek reprodüktif fonksiyonu, hipotalamus, pitüiter bez ve testisler olmak üzere üç sıradan oluşan reprodüktif aks tarafından kontrol edilmektedir. Aksın üst iki sırasının her ikisi de bir sonraki alt seviyede hormon sekresyonunda rol alan endokrin sinyal moleküllerini üretirler. Böylece, median eminens e yönelen aksonlarla preoptik alanda lokalize hipotalamik nöronlar, hipotalamohipofizer şant ile pituiter bezin kan damarlarının yaptığı portal sistem içine gonadotropin salıveren hormonu (GnRH) sekrete ederler. Anterior pitüiter bez (adenohipofiz) gonadotropin sekresyonu için özelleşmiş olan gonadotroplar ya da hücreler içerirler. Gonadotrop ların sekretuar aktivitesi GnRH tarafından uyarılır. Pituiter gonadotroplar tarafından sekrete edilen iki gonadotropin, luteinize edici hormon (LH) ve folikül stimüle edici hormondur (FSH). GnRH ya ilave olarak, dimerik peptid yapısındaki aktivinin de hipofizdeki lokal üretimi ile FSH sekresyonunu stimüle eder (22). Her iki gonadotropin, kan dolaşımına karıştıktan sonra, FSH, Sertoli hücreleri stimülasyonu ile seminifer tübül epitelyumunda spermatogenezi uyarırken; LH, interstisyumdaki Leydig hücrelerinden testosteron üretimini sağlamak için testislere ulaşırlar. Testosteron (T) sekresyonu ve sperm üretim hızı ile üst reprodüktif aks arasında, negatif feed-back ilişkiyi sağlayan bir ağ tarafından çok iyi bir şekilde düzenlenmiştir. Testosteron ve onun metaboliti olan östrodiol; GnRH, nöronları ve gonadotropların sekretuar aktivitesini baskılar. Primer olarak Sertoli hücrelerinden sekrete edilen ve bir glikoprotein olan inhibin, gonadotroplarda FSH sekresyonunu inhibe eder. İnsan Sertoli hücreleri tarafından sekrete edilen inhibin formu, α ve β alt gruplarının bir heterodimer yapısı olan β alt grubunun B varyantına sahip olduğu için inhibin B olarak adlandırılır (23). İnhibin B selektif olarak, FSH nın β subünitini kodlayan genlerin transkripsiyonunu inhibe ederek, gonadotroplarda FSH sekresyonunu inhibe eder (24). Bozulmuş testiküler fonksiyonun belirlenmesinde bir belirleyici olarak inhibin B kullanımı tartışmalıdır (25). Erkek fetusun intrauterin gelişimi sırasında Leydig hücreleri, seminifer tübüller arasındaki testisin bağ doku stromasının mezenkimal prekürsör hücrelerinden diferansiye olur. Bu süreç gebeliğin 7. haftasından itibaren oluşmaya başlar ve bu 7

12 dönemde fetal dolaşımda androjenler saptanır hale gelir. Leydig hücrelerinin steroidogeneze başlaması ile androjen bağımlı erkek üreme sistemi de farklılaşmaya başlar. Erken gebelik döneminde fetal hipofiz FSH ve LH sentezleme, depolama ve yüksek konsantrasyonlarda sekrete etme yeteneğine sahiptir. Gebeliğin ortalarında FSH ve LH pik yapar. Gebeliğin son dönemlerinde FSH ve LH düzeylerinin düşmesi hipotalamo-hipofizer-gonadal (HHG) aksın gonadal steriodlere negatif feedback yanıt vermesine bağlıdır (26). Ancak anensefalik fetuslarda Leydig hücre gelişiminin devam etmesi gonadotropinlerin şart olmadığını göstermektedir. İntrauterin dönemde plasentadan salgılanan insan koriyonik gonadotropin (hcg), Leydig hücre gelişimi ve androjen sentezinden sorumludur (27,28). Doğumdan sonra maternal hcg uyarısının kesilmesine bağlı olarak Leydig hücrelerinde kısa süreli bir regresyon gözlenir. Yaşamın 2-3. aylarında tekrar Leydig hücre diferansiasyonu başlar ve kısa süreli bir serum T yükselmesi gözlenir. Bu etkinin gonatropin yükselmesine bağlı olduğu düşünülmektedir. Yaşamın ilk 2-6 aylarında oluşan bu androjen artışının hipotalamus, karaciğer, penis, prostat ve skrotum gibi androjen bağımlı organların tanınması ve yaşamın daha sonraki dönemlerinde etkileşimleri için gerçekleştiği sanılmaktadır. Nitekim yeni doğan döneminde bu androjen artışını gerçekleştiremeyen erkek bebeklerin pubertal androjen bağımlı penis büyümelerinin yetersiz kaldığı bildirilmiştir (29). Bundan sonra pubertal gelişime kadar Leydig hücreleri tekrar regresyona uğramakta, testisler ve HHG aks sessiz bir döneme girmektedir. Serum LH ve FSH düzeyleri 6-8, T düzeyi ise yaşlarında dereceli olarak artmaya başlar ve LH düzeyi erişkin dönemde 116 kat artış gösterir. Hipotalamustan GnRH nın pulsatil salınımı 12 yaş civarında oturmaya başlar. Puberte döneminde GnRH nın pulsatil salınımının geceleri daha fazla olması kismen de olsa pineal bezden salgılanan melatonin hormonunun gece aktivitesinin azalmasına bağlıdır. Gonadostat hipotezine göre puberte dönemine kadar HHG aksın sessiz kalmasını sağlayan mekanizmalar, melatonin hormonunun hipersekresyonu ve T un 5α reduktaz ve 3α- hidroksisteroid dehidrogenaz enzimleri ile daha zayıf feedback etkileri olan dihidro testosteron (DHT) ve androstenodiol gibi androjenlere dönüşümü ile olmakta ve bu dönemde testisler steroidogenez yeteneği kazanmaktadır. Puberteye geçiş, bunların dışında beslenme durumu ve vücudun büyüme hızından da etkilenmektedir. Büyüme hormonu (GH) ve 8

13 parakrin mediatörü olan insulin benzeri büyüme faktörü -1 inde (IGF-1) üreme sistemi üzerinde uyarıcı etkileri olduğu gösterilmiştir (30). Yakın zamanda yapılmış bazı çalışmalarda, vücutta yağ dokularının dağılımından sorumlu bir sitokin olan leptinin puberte gelişiminde ve HHG aksın modülasyonunda rol aldığı, leptin reseptör geni defektlerinde erken obezite ve pubertal gecikme olduğu bildirilmiştir (30,31). Leptinin gonadotropin salınımını artırdığı (32), testiste reseptörleri olduğu ve burada inhibitör etki gösterdiği bildirilmesine rağmen, etki mekanizması henüz tam olarak anlaşılamamıştır (33). GERMİNAL HÜCRELER VE SPERMATOGENEZ Germinal hücreler; spermatogonyum, spermatosit, spermatid ve spermatozoonlardır (11,12,14). Bunlar primordial germ hücrelerinden köken alan gonositlerden kaynağını alırlar. Hem dişide hem de erkekte ilk primordial germ hücreleri 4. haftada yolk sac endodermi duvarında gelişerek gonad taslaklarına doğru yol alır. Gonadların oluşmasını işaret eden ilk belirtiler 5. haftada başlar. Seminifer tübül bazal membranı üzerinde oturan spermatogonyumlar, küçük diploid germ hücreleridir, puberteye kadar bölünmezler (34,35). Doğumdan önceki dönemde ortaya çıkan germ hücrelerinde üç tür spermatogonyum gelişir. Bunlar açık tip A (Ap), koyu tip A (Ad) ve B tipi spermatogonyumlardır. B tipi spermatogonyumlar primer spermatositlerle süreklilik sağlar. Yani tip B spermatogonyumların son mitoz bölünmesinden sonra primer spermatositler ortaya çıkar. Gonositlerden üreyen ilkel spermatogonyumun ileri derecede özelleşmiş spermatozoon haline gelinceye kadar geçirdiği sürece spermatogenez denir (11,12). Spermatogonyumlar Açık veya soluk A tipi spermatogonyumlar B tiplerinden daha azdır. Oval veya yuvarlak şekilli bu hücreler her zaman bazal lamina üzerine otururlar. Hücre şekline uyum gösteren yuvarlak veya oval çekirdeği ince kromatinlidir. Genelde tek bir nukleolus görülür. A tipi spermatogonyumların sitoplazmasında organeller dağınıktır. Mitokondri yuvarlak şekillidir ve çekirdek yakınında bulunur. Belirgin golgi 9

14 kompleksi ve dağınık ribozomlar izlenir. Mitokondriyumlar genellikle 3-5 tanesi bir arada, homojen RNA dan zengin yoğun bir madde ile birleşmiş görülürler. Açık A tipi spermatogonyumlar yedek hücrelerdir. Gerektiğinde spermatogenezi başlatmak için devreye girerler (11,12,14). Koyu A tipi spermatogonyumların bir türü de bazal lamina ile bağlantıları en çok olan, uzamış spermatogonyumlar olarak tarif edilmiştir. Bunlar koyu bazofilik boyanan, oval heterokromatik nukleuslara sahip, küçük hücrelerdir (35,36). Seminifer epitelyumun kök ya da rezerv hücreleri olarak değerlendirilirler (35,36,37). Düzensiz aralıklarla bölünerek, hem yeni tip A spermatogonyumları, hem de açık tip A hücreleri meydana getirirler (34,35,36,37,38). Sitoplazmik organeller açık tiplerden pek farklı değildir. Spermatogonyumların en çok bulunan tipi B tipi spermatogonyumlardır. Bunlar da bazal lamina üzerine otururlar. Fakat bazal lamina ile bağlantıları daha azdır. Hücrelerin çekirdeği merkezi olarak yerleşmiş ve yuvarlak şekillidir. Çekirdekte bir ya da iki koyu boyanan çekirdekçik bulunur. Sitoplazmada diğer A tiplerine göre daha fazla ribozom bulunur. Oval yerine yuvarlak olan nukleusları dışında açık tip A spermatogonyumlara benzerler (35,36). Mitozla bölünerek primer spermatositleri meydana getirirler (35). Soluk ve ya açık A tipi spermatogonyumlar kök hücrelerdir. Bunlar bölünerek hem yeni soluk A tipi spermatogonyumları yaparlar hem de koyu tip hücreleri oluştururlar. Koyu A tipi hücrelerde B tipi hücreleri oluşturmak için bölünürler. B tipi spermatogonyumların son mitotik bölünmelerinden sonra primer spermatositler ortaya çıkarlar. İlk ortaya çıkan primer spermatositlerin uzun profaz dönemleri olduğundan artan bir yoğunlaşma gösterirler. Bu hücreler mayoz bölünmenin preleptoten, leptoten, zigoten, pakiten ve diploten safhalarını geçirerek sekonder spermatositlere dönüşürler. Bunlar de ikinci bir mayoz bölünme geçirerek haploid kromozom setine sahip olan spermatidleri oluştururlar. Spermatidler herhangi bir bölünme geçirmeden, bir seri değişiklikler geçirerek spermatozoonu, onlarda tipik şekilli erişkin spermleri meydana getirirler. Spermatositler de birbirleri ile sitoplazma köprüleri aracılığı ile bağlıdırlar. Bu özellikler spermatidlerde de devam eder. 10

15 Böylece kardeş hücrelerle birlikte davranmak için fiziksel bir süreklilik sağlanır (11-13). B tipi spermatogonyumlar, mayoz bölünme geçirecek olan spermatositlere dönüşürler. Bu sırada yavaş fakat belirgin bir büyüme göstererek çapları 18 mikrona ulaşır. Hücrelerin sitoplazması spermatogonyumlarınkine benzer. Spermatidler Spermatositlerin ikinci mayoz bölünmelerinden sonra haploid kromozoma sahip spermatidler oluşur. Erken dönemde spermatidler nispeten küçük, küresel şekilli hücrelerdir. Nukleusları ince kromatinlidir, arada yoğun kromatin yumakları vardır. Nukleus kısa sürede daha da küçülür. Sitoplazmada dağınık düz endoplazmik retikulum, küçük ve perifere dizili, yuvarlak, kristası belirgin olmayan mitokondriumlar ve iyi gelişmiş golgi kompleksi görülür. Granüllü endoplazmik retikulum azdır. Küçük ve hücre zarı altında dizilmiş mitokondriumlar spermatid sitoplazmasının tanınmasını kolaylaştırır (11-13). Nukleus yakınında tipik, kitle halinde kromatin cisimciği görülür. Bu yapı düzensiz, koyu, fibrilli ve granüllü sahalar içerir, ribonükleoproteinden zengindir. Çekirdek ve sitoplazmasında bir seri değişiklikler gösteren spermatidde, birbirini takip eden fazlar izlenir. Spermatid olgunlaşması sırasındaki değişiklikler türlere göre farklılıklar göstersede genel özellikleri ile hemen hemen aynıdır. Spermatiddeki değişikler sonucu oluşan türe has genetik özellikleri taşıyan hücre spermiyumdur. Spermiyumda akrozom, oosite girmesini sağlamak için gereklidir. Akrozom oluşumu evrelerinde golgi kompleksinin ve kromatid cisimciğinin katkısı önemlidir. Hücredeki tüm kromatin, nukleus şekillenmesi sırasında homojen, koyu boyanan bir yapıya dönüşür ve hücrenin yaşamı boyunca etkin olamaz (11,14,16). Spermatid sitoplazmasındaki hücre organellerinden sentriol ve mitokondriler dışında diğerleri kullanılmaz. Memelilerde spermatidlerin spermiyum haline gelmesi belirli basamakları izler. 11

16 Golgi fazında, önce spermatidin nukleusu etrafında golgi kompleks bölgesinde veziküllü yapılar çoğalır (proakrozomal veziküller). Bunlar birleşince büyük boşluklu yapılar oluşur (akrozom vezikülü). Bu bölgede nukleus yoğunluğunda artış görülür. Nukleusun bir kutbunda belirginleşen veziküller içinde akrozomal granül görülür ve bunlar giderek koyulaşıp büyür. Bu olgunlaşmaya, nukleus yakınında bulunan kromatid cisimcik muhtemelen katkıda bulunur. Sentriol çifti nukleusun karşı kutbuna hareket eder. Sitoplazmadaki mitokondriler hücre çeperine doğru dizilirler (12,14,16). Başlık fazında, akrozomal vezikül genişleyerek büyür, çekirdekle temas ettiği yerden başlayarak granül içeriği, çekirdeğin ön kısmını bir başlık halinde sarar. Kromatid cisimcik karşı uca kayarak çiftlerine yaklaşır. Buradan flagellum gelişir. Nukleus uzunluğu artar. Akrozomal granülden akrozom gelişir ve nukleusun 2/3 ön yüzü akrozom ile kaplanır. Burası çokça glikoprotein ve glikolipid içerir. Ayrıca burada galaktoz, mannoz, fruktoz karbonhidratları ile hyalurinidaz, asit fosfataz, nukleoidaz enzimleri de yoğunlaşır. Akrozoma karşı kutupta, kuyruğu oluşturacak mikrotübüller çevresi silindirik bir kılıfla örtülüdür. Uzunluğu dizili 9 lifle çevrili olan flagellum, spermatozoanın boyun ve kuyruk bölgesini oluşturur. Mitokondriler boyun bölgesinden annulusa doğru göç ederler. Liflerin çevresinde halka şeklinde bir mitokondrial kılıf oluştururlar. Mitokondrilerle çevrili olan bu bölge orta parçayı temsil eder. Olgunlaşma fazı, spermiogenezin son evresidir. Spermatid türe has şeklini alırken spermatidin çekirdeğinden spermiyumun başı, sentrioller ile mitokondrilerden de kuyruk bölümü şekillenir. Spermatidin diğer organelleri artık cisimcikler şeklinde Sertoli hücreleri tarafından fagosite edilir. Olgunlaşma fazında spermiyumun son şeklinin kazanılması sağlanır. Testis içinde spermiyumların metabolik ihtiyaçları hala Sertoli hücreleri tarafından sağlanır. Testis dışında ise epididimden ve sekonder seks organlarından salgılanan maddelerle sağlanır (14,16,39). 12

17 Şekil 3 Memelilerdeki spermatozoanın şekli Spermatogenez üç aşamada gerçekleşir: mitotik bölünmelerle çok sayıda spermatogonyum oluşması, mayotik bölünmede genetik çeşitlilik elde edilmesi ve kromozom sayılarının yarıya inmesi, yaygın hücre modelleşmesi oluşması ve kromozomların aktarımı ve herhangi bir zarara karşı sıkı paketlenmesinin gerçekleşmesi. İNFERTİL ERKEĞİN DEĞERLENDİRİLMESİ Üreme tıbbı 1990 lı yıllar içerisinde önemli ilerlemeler kaydetmiştir. Her ne kadar insanda kopyalama henüz başarılmış olmasa ve kopyalama fikri bile henüz şiddetle tartışılıyor olsa da, üremeye yardımcı tekniklerde blastosist ve embryo biopsisinde olduğu gibi sürekli ilerlemeler kaydedilmiştir. Nonobstrüktif azoospermili hastaların testislerinden sıklıkla sperm elde edilerek, insan oositi içine enjeksiyonu yapılabilir. Böyle ileri teknoloji gerektiren, yüksek maliyetli yöntemlerden elde edilen başarılı sonuçlar neticesinde, erkeğin değerlendirilmesi sıklıkla göz ardı edilmektedir. Bu yaklaşım varikosel, vazal obstrüksiyon ve enfeksiyon gibi erkek infertilitesinin çoğu nedeninin kolaylıkla ve etkin olarak tedavi edilebileceği gerçeği de önemsenmemektedir. Ayrıca, tam bir inceleme yapılmazsa, testis kanseri, hipofiz tümörü ve nörolojik bozukluklar gibi önemli hastalıklarda gözden kaçabilir (40). 13

18 Nihayet erkek infertilitesinin genetik nedenleri daha iyi anlaşıldıkça, yardımcı üreme tekniklerine başlamadan önce erkeğin yeterli değerlendirilmesi ve danışmanlık konularının ne derece önemli olduğu da ortaya çıkmıştır. Normal bir çiftin bir ay içerisinde gebe kalma şansları %20-25, 6 ay içerisinde %75 ve bir yıl içerisinde ise %90 dır (41). Hem erkek hem de kadın için 24 yaşında fertilizasyon oranları en yüksektir. Fertilizasyon oranları bu yaştan sonra her iki sekste de düşmeye başlar (42,43). İnfertilite olgularının yaklaşık %20 si tamamıyla bir erkek faktöründen kaynaklanır. %30-40 ında ise hem erkek hem de kadın faktörleri birlikte görülür (44,45). Tedavi edilmemiş infertil çiftlerin %25-35 i yalnız cinsel ilişkide bulunmakla ileride çocuk sahibi olabileceklerdir (46). İlk iki yıl içerisinde bunların %23 ünde gebelik görülürken bir % 10 luk dilimide takip eden 2 yıl içerisinde gebe kalır (47). Dolayısıyla, infertil bir çifti takip ederken ve tedavi sonuçlarını değerlendirirken, işte bu aylık %1-3 lük gebelik şansını (nonazoospermik çiftlerde) akılda tutmak gerekir. Her ne kadar çiftler gebe kalmayı istediklerinden itibaren 12 ay geçinceye kadar tetkik edilmezlerken, artık çiftin yaşı ilerledikçe temel incelemenin ertelenmesi önerilmemektedir. İnfertil erkeğin değerlendirilmesindeki hedefler (1) düzeltilebilir durumların; (2) başka yöntemlerle düzeltilemeyen, ancak erkeğin spermi kullanılarak yapılan yardımcı üreme tekniği ile tedavi edilebilecek nedenlerin; (3) bu tekniklerle de tedavi edilemeyen ve donör inseminasyonu ve ya evlat edinmeyi gerektirecek nedenlerin; (4) altta yatan önemli tıbbi patolojilerin; ve (5) hastayı ya da çocuğunu etkileyebilecek genetik ve/ ve ya kromozomal bozuklukların belirlenmesine yöneliktir. İnfertilite şikayeti ile başvuran erkeğin detaylı hikayesi ve fizik muayenesinden sonra yapılacak basit ve ekonomik ilk test semen analizidir. 14

19 Semen analizi İnfertil erkeğin değerlendirilmesinde semen analizi en önemli yeri tutar. Buna rağmen, semen parametrelerinin ölçülmesinin bir fertilite ölçütü olması gerekmediği de bilinmelidir. Semen parametrelerinin kalitesi azaldıkça istatistiksel olarak gebelik şansı da azalır ama sıfıra inmez. Buna rağmen doğru şekilde yapılmış bir semen analizi infertil erkeğin değerlendirilmesinde önemli bir araçtır. Sperm üretimi günlük olarak değişebildiğinden, infertilite değerlendirilmesi için en az iki semen analizi yapılmalıdır. İki örnek arasında geçen zaman en az 7 gün ve en fazla 3 hafta olmalıdır. İki değerlendirme sonuçları birbirinden çok farklı ise üçüncü bir değerlendirme yapılmalıdır (48). Toplanması Aynı hastaya ait farklı semen örneklerinin doğru biçimde karşılaştırılmasının yapılabilmesi için, örnek toplanmadan önceki cinsel perhiz süresinin sabit tutulması önem taşır. Örnek en az 48 saatlik perhiz sonrası toplanmalıdır, fakat cinsel perhiz 7 günü geçmemelidir. Örnekler geniş ağızlı, temiz kaplarda toplanmalıdır. Semen örneği muayenenin yapıldığı yerde ya da evde toplanır ve toplama kabı nakil süresince sıcak kalabilmesi için vücutla temas edecek şekilde giysinin içinde muhafaza edilerek tetkikin yapılacağı yere ulaştırılır (48). Örnekler genelikle masturbasyon ile toplanır. Eğer hasta istemezse, uygun özel kondomlar da kullanılabilir. Lateks kondomlar kullanılmamalıdır. Örnek toplanmasında geri çekme yöntemi alternatif bir yöntem olmakla birlikte, ejakulatın ilk kısmı kaybedilebileceği ve içine bakteri ya da vajenin asit sekresyonu karışabileceği için ideal değildir (48). Toplanan örnek ilk bir iki saat içinde incelenmelidir. 15

20 Fiziksel özellikler Taze ejakulat koagulum şeklindedir ve 5 ila 25 dakika arasında likefiye olur. Bu bazen 60 dakikayı bulur (48). Ejakulasyon ile atılan spermin büyük kısmı distal epididimden az bir kısmı ise vaz deferensin ampullasından gelir. Semenin likefaksiyonu, prostattan kaynaklanan ve prostat spesifik antijen ile plazminojen aktivatörünü içeren proteazlar tarafından gerçekleşir. Normal örnek homojen, gri opalesan görünüme sahiptir. Sperm konsantrasyonu düşükse daha az opak görülür. Kırmızı kan hücresi varsa kırmızı kahverengi, sarılık ya da vitamin kullanımı varsa sarı görülebilir (48). Likefiye örneğin viskositesi koagulasyondan farklı olarak değerlendirilmelidir. Viskoziteyi kontrol için 5 ml geniş ağızlı pipete örnek dikkatlice çekilir ve yerçekiminin etkisi ile damlaması beklenir. Bu sırada damla ile pipet arasında oluşan ince ipliğin uzunluğu gözlenir. Anormal viskozitelerde bu uzunluk 2 cm den daha uzundur (48). Sperm sayısı Sperm sayısı seminal plazmadaki sperm konsantrasyonu anlamına gelir. Sperm sayma metodlarının çoğu, içinde spermlerin sayıldığı grid sistemine dayanan sayım kamarasını kullanır. Günümüzde çok sayıda kamara mevcuttur. Metodların karşılaştırılması, kamaralar arasında önemli farklılıklar olabileceğini ortaya koymuştur (49,50). Bu nedenle farklı laboratuarlarda yapılmış semen analizlerinin karşılaştırılması zor olabilir. Semen analiz tekniklerinin detaylı tanımlamaları birçok kaynaktan elde edilebilir (48). İçinde hiç sperm görülmeyen örnekler santrifüj edildikten sonra, dipte çöken pellet içerisinde sperm aranmalıdır (48). Motilite Motilite kuyruk hareketi gösteren sperm yüzdesidir. İdeal olarak ejakulasyondan sonraki ilk 1-2 saat içerisinde ve sperm motilitesinde azalmayı önlemek için örnek oda ısısında ya da vücut sıcaklığında saklanarak yapılmalıdır. 200 spermatozoayı değerlendirmek için en az beş mikroskopik alanda sistemik 16

Gebelik nasıl oluşur?

Gebelik nasıl oluşur? Normal doğurgan çiftlerde, normal sıklıkta cinsel ilişki durumunda aylık gebe kalma oranı % 25 dir. Bu oran 1 yıl sonunda % 85, 2 yıl sonunda ise % 90 civarındadır. Gebelik nasıl oluşur? Gebeliğin oluşması

Detaylı

WHO-2010 Kriterlerine Göre Semen Parametreleri Neler Değişti?

WHO-2010 Kriterlerine Göre Semen Parametreleri Neler Değişti? WHO-2010 Kriterlerine Göre Semen Parametreleri Neler Değişti? Gülşen Aktan İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Üroloji Anabilim Dalı Androloji Bilim Dalı Dünya Sağlık Örgütü El Kitabı The WHO

Detaylı

Dr. MANSUR DAĞGÜLLİ Üroloji ABD

Dr. MANSUR DAĞGÜLLİ Üroloji ABD Dr. MANSUR DAĞGÜLLİ Üroloji ABD Tanım İnfertilite, cinsel yönden aktif ve kontrasepsiyon uygulamayan bir çiftin bir yıl içerisinde gebelik elde edememesi durumudur (WHO). Epidemiyoloji Çiftlerin yaklaşık

Detaylı

ÜREME SİSTEMİ FİZYOLOJİSİ DOÇ.DR.MİTAT KOZ

ÜREME SİSTEMİ FİZYOLOJİSİ DOÇ.DR.MİTAT KOZ ÜREME SİSTEMİ FİZYOLOJİSİ DOÇ.DR.MİTAT KOZ Kadın ve erkek üreme sistemi dölün üretilmesi amacı ile özelleşmiş özel organlardan oluşmaktadır. Bazı üreme organları cinsiyet hücrelerini üretir, diğerleri

Detaylı

SEMEN ANALİZİ. Klinik Laboratuvar Testleri

SEMEN ANALİZİ. Klinik Laboratuvar Testleri Klinik Laboratuvar Testleri SEMEN ANALİZİ Diğer adları: Sperm analizi, spermiyogram. Kullanım amacı: Erkek infertilitesinin değerlendirilmesinde birinci kademe testi olarak kullanılır. İnfertilite için

Detaylı

Hücre Nükleusu, Nükleus Membranı, Nükleus Porları. Doç. Dr. Ahmet Özaydın

Hücre Nükleusu, Nükleus Membranı, Nükleus Porları. Doç. Dr. Ahmet Özaydın Hücre Nükleusu, Nükleus Membranı, Nükleus Porları Doç. Dr. Ahmet Özaydın Nükleus (çekirdek) ökaryotlar ile prokaryotları ayıran temel özelliktir. Çekirdek hem genetik bilginin deposu hem de kontrol merkezidir.

Detaylı

B unl a r ı B i l i yor mus unuz? MİTOZ. Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı,

B unl a r ı B i l i yor mus unuz? MİTOZ. Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı, MİTOZ Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı, sitoplazma ve çekirdekten meydana gelmiştir. Hücreler büyüme ve gelişme sonucunda belli bir olgunluğa

Detaylı

KAS DOKUSU. Kontraksiyon özelliği gelişmiş hücrelerden oluşur Kas hücresi : Fibra muskularis = Kas teli = Kas iplikleri

KAS DOKUSU. Kontraksiyon özelliği gelişmiş hücrelerden oluşur Kas hücresi : Fibra muskularis = Kas teli = Kas iplikleri KAS DOKUSU Kontraksiyon özelliği gelişmiş hücrelerden oluşur Kas hücresi : Fibra muskularis = Kas teli = Kas iplikleri Kasın Fonksiyonu Hareket Solunum Vücut ısısının üretimi İletişim Organların kontraksiyonu

Detaylı

ADOLESANLARDA FĠZĠKSEL BÜYÜME VE CĠNSEL GELĠġME

ADOLESANLARDA FĠZĠKSEL BÜYÜME VE CĠNSEL GELĠġME ADOLESANLARDA FĠZĠKSEL BÜYÜME VE CĠNSEL GELĠġME Adolesans ; çocukluktan erişkinliğe geçiş dönemidir * Fiziksel Büyüme * Cinsel Gelişme * Psikososyal Gelişme Büyüme ve gelişme, adolesansta belirgin bir

Detaylı

ÜREME FİZYOLOJİSİ 19/11/2015. ÜREME SİSTEMİ FiZYOLOJİSİ. Erkek Üreme Organları Fizyolojisi. ÜREME SİSTEMİ FiZYOLOJİSİ

ÜREME FİZYOLOJİSİ 19/11/2015. ÜREME SİSTEMİ FiZYOLOJİSİ. Erkek Üreme Organları Fizyolojisi. ÜREME SİSTEMİ FiZYOLOJİSİ ÜREME SİSTEMİ FiZYOLOJİSİ ÜREME FİZYOLOJİSİ Müge BULAKBAŞI Yüksek Hemşire İnsanların, nesillerini devam ettirebilmeleri için, kadın ve erkek cinsine ihtiyaç vardır. İnsanların üreme sistemi, ergenlik dönemiyle

Detaylı

EMBRİYOLOJİ VE GENETİK DERSİNE GİRİŞ ARŞ. GÖR. KEVSER İLÇİOĞLU

EMBRİYOLOJİ VE GENETİK DERSİNE GİRİŞ ARŞ. GÖR. KEVSER İLÇİOĞLU EMBRİYOLOJİ VE GENETİK 1 DERSİNE GİRİŞ ARŞ. GÖR. KEVSER İLÇİOĞLU 2/16 EMBRİYOLOJİ NEDİR? Embriyoloji; zigottan, hücreler, dokular, organlar ile tüm vücudun oluşmasına kadar geçen ve doğuma kadar devam

Detaylı

Prenatal devre insan ve memeli hayvanlarda uterus içerisinde geçer. Kanatlı hayvanlarda ise yumurta içinde kuluçkada geçen devredir.

Prenatal devre insan ve memeli hayvanlarda uterus içerisinde geçer. Kanatlı hayvanlarda ise yumurta içinde kuluçkada geçen devredir. Embriyoloji, genel anlamıyla canlıların oluşmasını ve gelişmesini inceleyen bir bilim dalıdır. İnsan ve memeli hayvanların doğumdan önceki, kanatlı hayvanların ise kuluçka dönemindeki hayatını inceler.

Detaylı

PROSTAT BÜYÜMESİ VE KANSERİ

PROSTAT BÜYÜMESİ VE KANSERİ PROSTAT BÜYÜMESİ VE KANSERİ PROSTAT BÜYÜMESİ Prostat her erkekte doğumdan itibaren bulunan, idrar torbasının hemen altında yer alan bir organdır. Yaklaşık 20 gr ağırlığındadır ve idrar torbasındaki idrarı

Detaylı

ayxmaz/biyoloji 2. DNA aşağıdaki sonuçlardan hangisi ile üretilir Kalıp DNA yukarıdaki ana DNAdan yeni DNA molekülleri hangi sonulca üretilir A B C D

ayxmaz/biyoloji 2. DNA aşağıdaki sonuçlardan hangisi ile üretilir Kalıp DNA yukarıdaki ana DNAdan yeni DNA molekülleri hangi sonulca üretilir A B C D 1. DNA replikasyonu.. için gereklidir A) sadece mitoz B) sadece mayoz C) mitoz ve mayoz D) sadece gamet oluşumu E) sadece protein sentezi 2. DNA aşağıdaki sonuçlardan hangisi ile üretilir Kalıp DNA yukarıdaki

Detaylı

FERTİLİZASYON-Döllenme

FERTİLİZASYON-Döllenme FERTİLİZASYON-Döllenme Tanım Spermatozoon ile Oosit II nin birleşerek yeni bir canlı olan ZİGOT u şekillendirmesi Ovulasyonla yumurta yoluna atılan Oosit korona radiata hücreleri ile sarılıdır. - Oosit

Detaylı

SANKO ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 102: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ

SANKO ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 102: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ 05-06 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 0: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ Ders Kurulu Başkanı: / Başkan Yardımcıları: / Histoloji Embriyoloji Yrd. Doç. Dr. Bahadır Murat Demirel / Üyeler: / Tıbbi / Dersin AKTS

Detaylı

Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Hastanesi Çocuk Endokrinoloji Kliniği

Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Hastanesi Çocuk Endokrinoloji Kliniği Ergenlik Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Hastanesi Çocuk Endokrinoloji Kliniği Nelerden konuşacağız? Ergenlik nedir? Ergenlik sürecinde vücutta nasıl değişiklikler olur? Üreme organları nelerdir ve nasıl

Detaylı

TESTOSTERON (TOTAL) Klinik Laboratuvar Testleri

TESTOSTERON (TOTAL) Klinik Laboratuvar Testleri TESTOSTERON (TOTAL) Kullanım amacı: Erkeklerde ve kadınlarda farklı kullanım amaçları vardır. Erkeklerde en çok, libido kaybı, erektil fonksiyon bozukluğu, jinekomasti, osteoporoz ve infertilite gibi belirti

Detaylı

Hücre canlının en küçük yapı birimidir.

Hücre canlının en küçük yapı birimidir. Hücre canlının en küçük yapı birimidir. Bitkilerde bulunan hücredir.bu hücrelerde hücre duvarı bulunduğundan hayvan hücresinden ayrılır. Hücre duvarı vardır. Kofulu büyük ve az sayıdadır. Şekli dikdörtgen

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ ÜROLOJİ ANA BİLİM DALI

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ ÜROLOJİ ANA BİLİM DALI BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ ÜROLOJİ ANA BİLİM DALI TESTİS DOKUSUNDAKİ CAJAL BENZERİ HÜCRELERİN SPERM MATÜRASYON EVRELERİNE OLASI ETKİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ UZMANLIK TEZİ DR. ERAY HASIRCI ANKARA,

Detaylı

Sperm Bozuklukları Sperm Testi: Sperm testi nasıl yapılır, gerekli koşullar nelerdir?

Sperm Bozuklukları Sperm Testi: Sperm testi nasıl yapılır, gerekli koşullar nelerdir? Sperm Bozuklukları Sperm Bozuklukları Çocuk sahibi olamayan çiftlerin yaklaşık yarısında neden erkeğe bağlı olabilir. Dünya Sağlık Örgütü nün yaptığı araştırmalar doğrultusunda dünya genelinde erkeklerde

Detaylı

Özofagus Mide Histolojisi

Özofagus Mide Histolojisi Özofagus Mide Histolojisi Sindirim kanalını oluşturan yapılar Gastroıntestınal kanal özafagustan başlayıp anüse değin devam eden değişik çaptaki bir borudur.. Ağız, Farinks (yutak), özafagus(yemek borusu),

Detaylı

Erkek infertilitesinde tedavi prensipleri. Doç.Dr.Cem ÇELİK Bahçeci Sağlık Grubu

Erkek infertilitesinde tedavi prensipleri. Doç.Dr.Cem ÇELİK Bahçeci Sağlık Grubu Erkek infertilitesinde tedavi prensipleri Doç.Dr.Cem ÇELİK Bahçeci Sağlık Grubu ÜCD Ege Şubesi - Ege Üroloji Derneği 20.02.2014 3 % 30-40 Anamnez N Fizik muayene N Endokrin testler N SEMEN ANALİZİ SAYI

Detaylı

Androjenler ve Anabolik Steroidler

Androjenler ve Anabolik Steroidler Androjenler ve Anabolik Steroidler Sentezleri Androjenler kolesterolden sentezlenirler. Testosteron, testisin interstisyel (leydig ) hücrelerinde, 5-Pregnonolon dan sentezlenir. Testosteron salındıktan

Detaylı

Düz Kas. Nerede???? İçi boş organların duvarı, Kan damarlarının duvarı, Göz, Kıl follikülleri. Mesane. Uterus. İnce bağırsak

Düz Kas. Nerede???? İçi boş organların duvarı, Kan damarlarının duvarı, Göz, Kıl follikülleri. Mesane. Uterus. İnce bağırsak Nerede???? İçi boş organların duvarı, Kan damarlarının duvarı, Göz, Kıl follikülleri. Düz Kas Mesane Uterus İnce bağırsak Düz Kas İşlevleri İstemsiz kasılma Bazı düz kas hücreleri kollajen, elastin, glikozaminoglikan,

Detaylı

T.C. ESKİŞEHİR OSMANGAZİ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ

T.C. ESKİŞEHİR OSMANGAZİ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ T.C. ESKİŞEHİR OSMANGAZİ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ ERKEKLERDE KAN VE SEMİNAL PLAZMADA ÇİNKO, BAKIR, KURŞUN VE KADMİYUM DÜZEYLERİNİN SPERM PARAMETRELERİ ÜZERİNE ETKİLERİ Dr. Salih KAHRAMAN Kadın Hastalıkları

Detaylı

Prostat bezi erkeğin üreme sisteminin önemli bir parçasıdır. Mesanenin. altında, rektumun (makat) önünde yerleşmiş ceviz büyüklüğünde bir bezdir.

Prostat bezi erkeğin üreme sisteminin önemli bir parçasıdır. Mesanenin. altında, rektumun (makat) önünde yerleşmiş ceviz büyüklüğünde bir bezdir. Prostat nedir? Ne işe yarar? Prostat kanseri nedir? Prostat kanserinin nedenleri nelerdir? Kimler risk altındadır? Prostat kanserinin belirtileri nelerdir? Erken teşhis mümkün müdür? Teşhis nasıl koyulur?

Detaylı

Hücre çekirdeği (nucleus)

Hücre çekirdeği (nucleus) Hücre çekirdeği (nucleus) Toplam hücre hacmının 1/20-1/10'unu kapsar. Değişik hücrelerde mekanik etkilerle, yer ve şekil değiştirebilir, bu nedenle hücrelerde farklı şekillerde görülebilir. Çekirdek, hücre

Detaylı

Ayxmaz/biyoloji. Hayvansal organizmalarda gamet ve gamet oluşumu oluşumu:

Ayxmaz/biyoloji. Hayvansal organizmalarda gamet ve gamet oluşumu oluşumu: MAYOZ BÖLÜNME Mayoz-1 evreleri: Mayoz bölünme homolog kromozomların ve kardeş kromatidlerin ayrılmasını sağlayan ardışık iki bölünme bütünüdür. Homolog kromozomların ayrılmasına neden olan birinci evreye

Detaylı

Varikoselde en iyi tedavi hangisi? Prof.Dr.Önder YAMAN Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Üroloji A.B.D

Varikoselde en iyi tedavi hangisi? Prof.Dr.Önder YAMAN Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Üroloji A.B.D Varikoselde en iyi tedavi hangisi? Prof.Dr.Önder YAMAN Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Üroloji A.B.D Arena resmi koyalım Sunu Planı Varikosel tanımı ve pato-fizolojisi Varikosel testisi etkiler mi? Varikosel

Detaylı

ÜRİNER SİSTEM ANATOMİ ve FİZYOLOJİSİ

ÜRİNER SİSTEM ANATOMİ ve FİZYOLOJİSİ ÜRİNER SİSTEM ANATOMİ ve FİZYOLOJİSİ İdrar oluşturmak... Üriner sistemin ana görevi vücutta oluşan metabolik artıkları idrar yoluyla vücuttan uzaklaştırmak ve sıvı elektrolit dengesini korumaktır. Üriner

Detaylı

YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ

YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ CEVAP 1: (TOPLAM 9 PUAN) 1.1: Eğer terleme ve su emilimi arasındaki ilişkide ortam sıcaklığının etkisini öğrenmek istiyorsa; deneyi aynı sayıda yaprağa sahip aynı tür

Detaylı

Çekirdek 4 bölümden oluşur Çekirdek zarı: karyolemma Kromatin: Chromatin Çekirdekcik: Nucleolus Çekirdek sıvısı: karyolymph

Çekirdek 4 bölümden oluşur Çekirdek zarı: karyolemma Kromatin: Chromatin Çekirdekcik: Nucleolus Çekirdek sıvısı: karyolymph NUKLEUS Bir hücrenin tüm yapılarının ve etkinliklerinin kodlandığı kromozomu Ayrıca, DNA sını dublike edecek ve 3 tip RNA yı ribozomal (rrna), haberci (mrna) ve transfer (trna)-sentezleyecek ve işleyecek

Detaylı

LABORATUVAR-6 KONU-2 Hücre - IV.Kromozomlar ve Genler

LABORATUVAR-6 KONU-2 Hücre - IV.Kromozomlar ve Genler LABORATUVAR-6 KONU-2 Hücre - IV.Kromozomlar ve Genler Biçimlenmiş ve yoğunlaşmış kromatin materyaline kromozom denir. Kromozomlar Mitoz ve/veya Mayoz bölünmenin Profaz safhasında görülmeye başlar ve Metafaz

Detaylı

Arşiv Kaynak Tarama Dergisi Archives Medical Review Journal

Arşiv Kaynak Tarama Dergisi Archives Medical Review Journal Arşiv Kaynak Tarama Dergisi Archives Medical Review Journal Sperm Değerlendirmesi Sperm Analysis Deniz Aka Satar 1, Servet Gençdal 2 1 Adana Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Androloji Laboratuvarı,

Detaylı

İ. Ü İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Filiz Aydın

İ. Ü İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Filiz Aydın İ. Ü İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Filiz Aydın Hücre iletişimi Tüm canlılar bulundukları çevreden sinyal alırlar ve yanıt verirler Bakteriler glukoz ve amino asit gibi besinlerin

Detaylı

TESE ÖNCESĠ HORMONAL TEDAVĠNĠN YERĠ VE ENDĠKASYONLARI. Doç. Dr. Barış ALTAY Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Üroloji Anabilim Dalı, ĠZMĠR

TESE ÖNCESĠ HORMONAL TEDAVĠNĠN YERĠ VE ENDĠKASYONLARI. Doç. Dr. Barış ALTAY Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Üroloji Anabilim Dalı, ĠZMĠR TESE ÖNCESĠ HORMONAL TEDAVĠNĠN YERĠ VE ENDĠKASYONLARI Doç. Dr. Barış ALTAY Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Üroloji Anabilim Dalı, ĠZMĠR Giriş Erkeğe ait infertiliteye yol açan faktörler %50 oranında bildirilmektedir.

Detaylı

2x2=4 her koşulda doğru mudur? doğru yanıt hayır olabilir mi?

2x2=4 her koşulda doğru mudur? doğru yanıt hayır olabilir mi? ÇOCUKLARDA İLAÇ KULLANIMINDA FARMAKOKİNETİK VE FARMAKODİNAMİK FARKLILIKLAR 17.12.2004 ANKARA Prof.Dr. Aydın Erenmemişoğlu ÇOCUKLARDA İLAÇ KULLANIMINDA FARMAKOKİNETİK VE 2x2=4 her koşulda doğru mudur? doğru

Detaylı

ENDOTEL YAPISI VE İŞLEVLERİ. Doç. Dr. Esra Atabenli Erdemli

ENDOTEL YAPISI VE İŞLEVLERİ. Doç. Dr. Esra Atabenli Erdemli ENDOTEL YAPISI VE İŞLEVLERİ Doç. Dr. Esra Atabenli Erdemli Endotel, dolaşım sistemini döşeyen tek katlı yassı epiteldir. Endotel hücreleri, kan damarlarını kan akımı yönünde uzunlamasına döşeyen yassı,

Detaylı

Solunum Sistemi Fizyolojisi

Solunum Sistemi Fizyolojisi Solunum Sistemi Fizyolojisi 1 2 3 4 5 6 7 Solunum Sistemini Oluşturan Yapılar Solunum sistemi burun, agız, farinks (yutak), larinks (gırtlak), trakea (soluk borusu), bronslar, bronsioller, ve alveollerden

Detaylı

MENAPOZ DÖNEMİ MENAPOZ DÖNEM VE HORMONLAR

MENAPOZ DÖNEMİ MENAPOZ DÖNEM VE HORMONLAR MENAPOZ DÖNEMİ VE HORMONLAR DR.ALEV ÖKTEM Menapozun Nedeni Overlerdeki oositlerin üreme yaşlanması sırasında ovülasyon ve atrezi nedeniyle tükenmesidir Kronolojik yaş üreme yaşlanmasının tespiti için çok

Detaylı

DERSLER TEORİK PRATİK TOPLAM

DERSLER TEORİK PRATİK TOPLAM T. C. İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2013-2014 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM II IV. DERS (ÜRO-GENİTAL ve ENDOKRİN SİSTEM) KURULU (10 MART 2014 25 NİSAN 2014) DEKAN BAŞKOORDİNATÖR DÖNEM II

Detaylı

Protein Ekstraksiyonu

Protein Ekstraksiyonu Protein Ekstraksiyonu Dr.Gaye Güler Tezel Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Patoloji Anabilim Dalı Proteinler tüm canlı organizmalar için en önemli makromoleküllerden biridir. Bazıları yapısal komponentleri

Detaylı

her hakki saklidir onderyaman.com

her hakki saklidir onderyaman.com Andropoz: Yaşlanan Erkek: Tarihsel yaklaşım Yaşlanma ile beraber gonadal (testis) fonksiyonlarda azalma ve bu durumun kişi üzerine etkileri antik çağlardan beri bilinmekte ve araştırılmaktadır. Örneğin

Detaylı

Mayoz ve Eşeyli Üreme Biyoloji Ders Notları

Mayoz ve Eşeyli Üreme Biyoloji Ders Notları A. Mayoz Bölünme Mayoz ve Eşeyli Üreme Biyoloji Ders Notları Eşeyli üremenin temelidir. Eşey ana hücrelerinden (2n), eşey hücrelerini (n) oluşturan özelleşmiş bölünme şeklidir. Mayoz I ve II olarak birbirini

Detaylı

ENERJİ METABOLİZMASI

ENERJİ METABOLİZMASI ENERJİ METABOLİZMASI Soluduğumuz hava, yediğimiz ve içtiğimiz besinler vücudumuz tarafından işlenir, kullanılır ve ihtiyaç duyduğumuz enerjiye dönüştürülür. Gün içinde yapılan fiziksel aktiviteler kalp

Detaylı

Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı KAS FİZYOLOJİSİ. Düz Kas. Dr. Sinan CANAN sinancanan@gmail.com www.sinancanan.

Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı KAS FİZYOLOJİSİ. Düz Kas. Dr. Sinan CANAN sinancanan@gmail.com www.sinancanan. Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı KAS FİZYOLOJİSİ İ İ İ Düz Kas Dr. Sinan CANAN sinancanan@gmail.com www.sinancanan.net net Düz Kas Kalp kası İskelet kl kası Düz kas Düz Kas Düz

Detaylı

ALFA FETOPROTEİN (TÜMÖR BELİRLEYİCİSİ)

ALFA FETOPROTEİN (TÜMÖR BELİRLEYİCİSİ) ALFA FETOPROTEİN (TÜMÖR BELİRLEYİCİSİ) Diğer adı ve kısaltma: α fetoprotein, AFP. Kullanım amacı: Primer karaciğer, testis ve over kanserlerinin araştırılması ve tedaviye alınan cevabın izlenmesi amacıyla

Detaylı

Mikroskobun Yapımı ve Hücrenin Keşfi Mikroskop: Robert Hooke görmüş ve bu odacıklara hücre demiştir.

Mikroskobun Yapımı ve Hücrenin Keşfi Mikroskop:  Robert Hooke görmüş ve bu odacıklara hücre demiştir. Mikroskobun Yapımı ve Hücrenin Keşfi Mikroskop: Gözümüzle göremediğimiz çok küçük birimleri (canlıları, nesneleri vs ) incelememize yarayan alete mikroskop denir. Mikroskobu ilk olarak bir kumaş satıcısı

Detaylı

SPERM KAYNAĞININ IVF/ICSI BAŞARISINA ETKİSİ VE TESE İÇİN YENİ ENDİKASYONLAR

SPERM KAYNAĞININ IVF/ICSI BAŞARISINA ETKİSİ VE TESE İÇİN YENİ ENDİKASYONLAR SPERM KAYNAĞININ IVF/ICSI BAŞARISINA ETKİSİ VE TESE İÇİN YENİ ENDİKASYONLAR Prof. Dr. Ateş Kadıoğlu İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Üroloji Anabilim Dalı Androloji Bilim Dalı Sperm Kaynakları

Detaylı

AMAÇ: Ökaryotik hücrelerin bölünme mekanizmasını ve kromozom morfolojilerini öğrenmek.

AMAÇ: Ökaryotik hücrelerin bölünme mekanizmasını ve kromozom morfolojilerini öğrenmek. 19.11.2014/Çarşamba Lab 6 KONU: Hücre Bölünmesi ve Kromozom Morfolojisi AMAÇ: Ökaryotik hücrelerin bölünme mekanizmasını ve kromozom morfolojilerini öğrenmek. KAZANIMLAR: Ökaryotik hücrelerin nasıl çoğaldıkları

Detaylı

DERSLER TEORİK PRATİK TOPLAM

DERSLER TEORİK PRATİK TOPLAM T. C. İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2013-2014 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM II IV. DERS (ÜRO-GENİTAL ve ENDOKRİN SİSTEM) KURULU (09 MART 2015 22 NİSAN 2015) DEKAN BAŞKOORDİNATÖR DÖNEM II

Detaylı

İNTERSEKS. KUŞKULU GENİTAL YAPI (Ambigü Genitalia) Prof.Dr.Yunus Söylet

İNTERSEKS. KUŞKULU GENİTAL YAPI (Ambigü Genitalia) Prof.Dr.Yunus Söylet İNTERSEKS KUŞKULU GENİTAL YAPI (Ambigü Genitalia) Prof.Dr.Yunus Söylet İNTERSEKS İNTERSEKS GELİŞİMİ KROMOZOMLAR HORMONLAR GONADLAR NASIL ERKEK OLUNUR? 7. haftaya kadar embryonun eksternal ve internal genital

Detaylı

Akciğerin Embryolojisi Akif Turna

Akciğerin Embryolojisi Akif Turna Akciğerin Embryolojisi Akif Turna Neden Embryoloji? Neden Embryoloji? Organların gelişimini (organogenesis) anlamak Neden Embryoloji? Organların gelişimini (organogenesis) anlamak Fonksiyonlarını daha

Detaylı

her hakki saklidir onderyaman.com

her hakki saklidir onderyaman.com ERKEK İNFERTİLİTESİNDE DÜZELTİLEBİLİR NEDENLER: CERRAHİ TEDAVİ YÖNTEMLERİ Prof.Dr.Önder Yaman Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi İbn-i Sina Hastanesi Üroloji AD GİRİŞ Çiftlerin bir yıl korunmasız ilişki

Detaylı

Hipofiz beyin tabanında burnun arkasında optik sinirlerin altında yer alan küçük bir bezdir.

Hipofiz beyin tabanında burnun arkasında optik sinirlerin altında yer alan küçük bir bezdir. PROLAKATİNOMA NEDİR? Hipofiz beyin tabanında burnun arkasında optik sinirlerin altında yer alan küçük bir bezdir. Hipofiz tiroid, overler, testisler ve adrenal bezleri kontrol eden hormonları üretir. Hipofiz

Detaylı

KAN ALMA TALİMATI REVİZYON DURUMU. Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No

KAN ALMA TALİMATI REVİZYON DURUMU. Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No REVİZYON DURUMU Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No Hazırlayan: Onaylayan: Onaylayan: Yrd. Doç. Dr. Kaya Süer, Dilek Baytaş Adem Aköl Kalite Konseyi Başkanı Sinan Özyavaş Kalite Koordinatörü 1/5 1. AMAÇ

Detaylı

GELİŞİMİN 1. VE 2. HAFTASI

GELİŞİMİN 1. VE 2. HAFTASI GELİŞİMİN 1. VE 2. HAFTASI (Fertilizasyon, Segmentasyon, İmplantasyon ve Bilaminar disk) PROF. DR. İSMAİL SEÇKİN FERTİLİZASYON A ) Germ hücrelerinin fertilizasyon bölgesine taşınması Oositin ampullaya

Detaylı

ERKEKTE ÜREME VE HORMONAL FONKSİYONLAR. Dr. Nevzat KAHVECİ

ERKEKTE ÜREME VE HORMONAL FONKSİYONLAR. Dr. Nevzat KAHVECİ ERKEKTE ÜREME VE HORMONAL FONKSİYONLAR Dr. Nevzat KAHVECİ Erkek üreme sistemi Kadın üreme sistemi Üreme sağlığı Gebelik ve laktasyon Üreme sisteminin temel işlevi Üreme organları ve gonadların fonksiyonları

Detaylı

MİKROBİYOLOJİ SORU KAMPI 2015

MİKROBİYOLOJİ SORU KAMPI 2015 Canlıların prokaryot ve ökoaryot olma özelliğini hücre komponentlerinden hangisi belirler? MİKROBİYOLOJİ SORU KAMPI 2015 B. Stoplazmik membran C. Golgi membranı D. Nükleer membran E. Endoplazmik retikulum

Detaylı

Yapay Bağışık Sistemler ve Klonal Seçim. Bmü-579 Meta Sezgisel Yöntemler Yrd. Doç. Dr. İlhan AYDIN

Yapay Bağışık Sistemler ve Klonal Seçim. Bmü-579 Meta Sezgisel Yöntemler Yrd. Doç. Dr. İlhan AYDIN Yapay Bağışık Sistemler ve Klonal Seçim Bmü-579 Meta Sezgisel Yöntemler Yrd. Doç. Dr. İlhan AYDIN Bağışık Sistemler Bağışıklık sistemi insan vücudunun hastalıklara karşı savunma mekanizmasını oluşturan

Detaylı

E DOK O RİN İ S İ S S İ T S EM

E DOK O RİN İ S İ S S İ T S EM ENDOKRİN SİSTEM Prof.Dr. Erdal ZORBA Kontrol sistemleri Sinir sistemi Hızlı, anlık değişim ve yanıtlar Endokrin sistem Saniyelerden aylara kadar süren etki ve yanıt endokrin sistem hormonal iletişim 2

Detaylı

Hücreler arası Bağlantılar ve Sıkı bağlantı. İlhan Onaran

Hücreler arası Bağlantılar ve Sıkı bağlantı. İlhan Onaran Hücreler arası Bağlantılar ve Sıkı bağlantı İlhan Onaran Doku organisazyonu: Hücrelerin bağlanması 1- Hücre-matriks bağlantıları: ekstraselüler matriks tarafından hücrelerin bir arada tutulması 2- Hücre-hücre

Detaylı

Kanın fonksiyonel olarak üstlendiği görevler

Kanın fonksiyonel olarak üstlendiği görevler EGZERSİZ VE KAN Kanın fonksiyonel olarak üstlendiği görevler Akciğerden dokulara O2 taşınımı, Dokudan akciğere CO2 taşınımı, Sindirim organlarından hücrelere besin maddeleri taşınımı, Hücreden atık maddelerin

Detaylı

YARA İYİLEŞMESİ. Yrd.Doç.Dr. Burak Veli Ülger

YARA İYİLEŞMESİ. Yrd.Doç.Dr. Burak Veli Ülger YARA İYİLEŞMESİ Yrd.Doç.Dr. Burak Veli Ülger YARA Doku bütünlüğünün bozulmasıdır. Cerrahi ya da travmatik olabilir. Akut Yara: Onarım süreci düzenli ve zamanında gelişir. Anatomik ve fonksiyonel bütünlük

Detaylı

KASLAR HAKKINDA GENEL BİLGİLER. Kasların regenerasyon yeteneği yok denecek kadar azdır. Hasar gören kas dokusunun yerini bağ dokusu doldurur.

KASLAR HAKKINDA GENEL BİLGİLER. Kasların regenerasyon yeteneği yok denecek kadar azdır. Hasar gören kas dokusunun yerini bağ dokusu doldurur. KASLAR HAKKINDA GENEL BİLGİLER Canlılığın belirtisi olarak kabul edilen hareket canlıların sabit yer veya cisimlere göre yer ve durumunu değiştirmesidir. İnsanlarda hareket bir sistemin işlevidir. Bu işlevi

Detaylı

1. İnsan vücudunun ölçülerini konu edinen bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?

1. İnsan vücudunun ölçülerini konu edinen bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir? VÜCUT BAKIMI 1. İnsan vücudunun ölçülerini konu edinen bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir? A) Anatomi B) Fizyoloji C) Antropometri D) Antropoloji 2. Kemik, diş, kas, organlar, sıvılar ve adipoz dokunun

Detaylı

07.11.2014. fetal dönem denir. Fetal dönemde, embriyonal dönemde oluşan organ sistemleri gelişir. 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı

07.11.2014. fetal dönem denir. Fetal dönemde, embriyonal dönemde oluşan organ sistemleri gelişir. 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı 9.Hafta ( 10-14 / 11 / 2014 ) 1.) Göbek Kordonu 2.) Fetus ve Fetal Dolaşım Fizyolojisi 3.) Fetusun Aylara Göre Gelişimi Slayt No: 10 2 7.) FETUS Üçüncü gebelik

Detaylı

Reprodüktif Endokrinoloji. Prof. Dr. Mithat EVECEN

Reprodüktif Endokrinoloji. Prof. Dr. Mithat EVECEN Reprodüktif Endokrinoloji Prof. Dr. Mithat EVECEN TANIMLAR: Hormon: Yunanca = uyarma, canlandırma, harekete geçirme. Tanım: Bir hücre ya da dokuda sentezlenen ve buralardan kan, lenf ve sinir yoluyla vücudun

Detaylı

YAZILI SINAV SORU ÖRNEKLERİ BİYOLOJİ

YAZILI SINAV SORU ÖRNEKLERİ BİYOLOJİ YAZILI SINAV SORU ÖRNEKLERİ BİYOLOJİ SORU 1: A türüne ait bir bitki (Yaprakları koparılmış) B türüne ait bir bitki (Yapraklı) cam fanus cam fanus su su Ortam sıcaklığı 10 C Ortam sıcaklığı 25 C Bir araştırmacı,

Detaylı

T. C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2014 2015 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM II I V. D E R S K U R U L U (09 ŞUBAT 2015 20 MART 2015)

T. C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2014 2015 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM II I V. D E R S K U R U L U (09 ŞUBAT 2015 20 MART 2015) DEKAN BAŞKOORDİNATÖR T. C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2014 2015 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM II BOŞALTIM, ENDOKRİN VE ÜROGENİTAL SİSTEMLER I V. D E R S K U R U L U (09 ŞUBAT 2015 20 MART

Detaylı

Prof. Dr. Mehmet ALİ MALAS

Prof. Dr. Mehmet ALİ MALAS DEKAN T. C. İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2012-2013 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM II IV. DERS (ENDOKRİN ve ÜROGENİTAL SİSTEM) KURULU (11 MART 2013 18 NİSAN 2013) BAŞKOORDİNATÖR DÖNEM II KOORDİNATÖRÜ

Detaylı

Kuramsal: 28 saat. 4 saat-histoloji. Uygulama: 28 saat. 14 saat-fizyoloji 10 saat-biyokimya

Kuramsal: 28 saat. 4 saat-histoloji. Uygulama: 28 saat. 14 saat-fizyoloji 10 saat-biyokimya HEMATOPOETİK SİSTEM Hematopoetik Sistem * Periferik kan * Hematopoezle ilgili dokular * Hemopoetik hücrelerin fonksiyon gösterdikleri doku ve organlardan meydana gelmiştir Kuramsal: 28 saat 14 saat-fizyoloji

Detaylı

www.benimdershanem.esy.es BİYOLOJİ DERS NOTLARI YGS-LGS HÜCRE

www.benimdershanem.esy.es BİYOLOJİ DERS NOTLARI YGS-LGS HÜCRE www.benimdershanem.esy.es Bilgi paylaştıkça çoğalır. BİYOLOJİ DERS NOTLARI YGS-LGS HÜCRE HÜCRE Hücre ya da göze, bir canlının yapısal ve işlevsel özellikler gösterebilen en küçük birimidir. Atomların molekülleri,

Detaylı

RİBOZOM YAPI, FONKSİYON BİYOSENTEZİ

RİBOZOM YAPI, FONKSİYON BİYOSENTEZİ RİBOZOM YAPI, FONKSİYON VE BİYOSENTEZİ Ribozom Palade adlı araştırıcı tarafından elektron mikroskop ile tanımlanmıştır. Viruslar hariç tüm canlılarda bulunan bir membranla çevrili olmayan organellerdir.

Detaylı

1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.-

1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.- 1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.- Biyokimya sözcüğü biyolojik kimya (=yaşam kimyası) teriminin kısaltılmış şeklidir. Daha eskilerde, fizyolojik kimya terimi kullanılmıştır. Gerçekten de Biyokimya

Detaylı

GENİTAL SİKLUS Östrus Siklusu

GENİTAL SİKLUS Östrus Siklusu GENİTAL SİKLUS Östrus Siklusu Tanım Purbertiye ulaşan bir dişide hormonların kontrolü (hipotalamus, hipofiz ve ovaryum dan salınan) altında ovaryum ve uterusta meydana gelen değişiklikler Genital siklus

Detaylı

GÖZ HIRSIZI GLOK M (=GÖZ TANSİYONU)

GÖZ HIRSIZI GLOK M (=GÖZ TANSİYONU) Op.Dr. Tuncer GÜNEY Göz Hastalıkları Uzmanı GÖZ HIRSIZI GLOK M (=GÖZ TANSİYONU) HASTALIĞINI BİLİYOR MUSUNUZ? Glokom=Göz Tansiyonu Hastalığı : Yüksek göz içi basıncı ile giden,görme hücrelerinin ölümüne

Detaylı

Dişi Genital Sistem Anomalileri

Dişi Genital Sistem Anomalileri Dişi Genital Sistem Anomalileri KLEİNEFELTER SENDROMU 47,XXY karyotipine sahip (XXXY gibi diğer varyasyonlar da olabilir) 1:500 erkek insidanla cinsiyet farklanmasıyla ilgili anomaliler içinde en sık görülenidir.

Detaylı

MENOPOZ. Menopoz nedir?

MENOPOZ. Menopoz nedir? MENOPOZ Hayatınızı kabusa çeviren, unutkanlık, uykusuzluk, depresyon, sinirlilik, halsizlik şikayetlerinin en büyük sebeplerinden biri menopozdur. İleri dönemde idrar kaçırma, kemik erimesi, hipertansiyona

Detaylı

1. ÜNİTE : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM

1. ÜNİTE : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM 1. ÜNİTE : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM 1 DNA (Deosiribo Nükleik Asit) Kalıtım maddesi hücre çekirdeğinde bulunur. Kalıtım maddesi iğ ipliği (Yumak) şeklinde bir görünümdedir. İğ ipliğindeki kalıtım maddesi

Detaylı

Trafik Hacmi ve Özellikleri. Prof.Dr.Mustafa KARAŞAHİN

Trafik Hacmi ve Özellikleri. Prof.Dr.Mustafa KARAŞAHİN Trafik Hacmi ve Özellikleri Prof.Dr.Mustafa KARAŞAHİN Trafik Hacmi Nedir? Belli bir kesimden belirli bir sürede geçen araç ve yaya sayısıdır. Trafik Hacmi Çalışmaları Belli bir kesimdeki yol üzerinde hareket

Detaylı

AZOSPERMİK OLGULARDAN ALINAN TESE DOKULARININ ULTRASTRÜKTÜREL İNCELENMESİ VE NOS İZOFORMLARININ ETKİSİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

AZOSPERMİK OLGULARDAN ALINAN TESE DOKULARININ ULTRASTRÜKTÜREL İNCELENMESİ VE NOS İZOFORMLARININ ETKİSİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HİSTOLOJİ VE EMBRİYOLOJİ ANABİLİM DALI AZOSPERMİK OLGULARDAN ALINAN TESE DOKULARININ ULTRASTRÜKTÜREL İNCELENMESİ VE NOS İZOFORMLARININ ETKİSİNİN

Detaylı

2 Hata Hesabı. Hata Nedir? Mutlak Hata. Bağıl Hata

2 Hata Hesabı. Hata Nedir? Mutlak Hata. Bağıl Hata Hata Hesabı Hata Nedir? Herhangi bir fiziksel büyüklüğün ölçülen değeri ile gerçek değeri arasındaki farka hata denir. Ölçülen bir fiziksel büyüklüğün sayısal değeri, yapılan deneysel hatalardan dolayı

Detaylı

İŞYERİNDE MARUZ KALINAN GÜRÜLTÜNÜN ÖLÇÜM TALİMATI

İŞYERİNDE MARUZ KALINAN GÜRÜLTÜNÜN ÖLÇÜM TALİMATI Sayfa No 1/8 1. AMAÇ -KAPSAM Bu talimatın amacı; gürültü seviyesi ölçümünün yapılması esnasında, ölçüm noktalarının belirlenmesi, cihazda yapılması gereken kontroller ve ölçümün nasıl yapılacağına dair

Detaylı

Aksillanın Görüntülenmesi ve Biyopsi Teknikleri. Prof. Dr. Meltem Gülsün Akpınar Hacettepe Üniversitesi Radyoloji Anabilim Dalı

Aksillanın Görüntülenmesi ve Biyopsi Teknikleri. Prof. Dr. Meltem Gülsün Akpınar Hacettepe Üniversitesi Radyoloji Anabilim Dalı Aksillanın Görüntülenmesi ve Biyopsi Teknikleri Prof. Dr. Meltem Gülsün Akpınar Hacettepe Üniversitesi Radyoloji Anabilim Dalı Meme kanserli hastalarda ana prognostik faktörler: Primer tümörün büyüklüğü

Detaylı

MEME KANSERİ. Söke Fehime Faik Kocagöz Devlet Hastanesi Sağlıklı Günler Diler

MEME KANSERİ. Söke Fehime Faik Kocagöz Devlet Hastanesi Sağlıklı Günler Diler MEME KANSERİ Söke Fehime Faik Kocagöz Devlet Hastanesi Sağlıklı Günler Diler KANSER NEDİR? Hücrelerin kontrolsüz olarak sürekli çoğalmaları sonucu yakındaki ve uzaktaki başka organlara yayılarak kötü klinik

Detaylı

22. Ölçü ve Kot Eklemek

22. Ölçü ve Kot Eklemek 22. Ölçü ve Kot Eklemek Bu Konuda Öğrenilecekler: Ölçülendirme birimi ve hassasiyetini ayarlamak Doğrusal ölçülendirme aracı geçerli ayarları ile çalışmak Doğrusal ölçülendirme çizgisi oluşturmak Mevcut

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK - 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 4

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK - 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 4 BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK - 0 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY İÇİNDE SABİT SICAKLIKTA SİLİNDİRİK ISITICI BULUNAN DİKDÖRTGEN PRİZMATİK SAC KUTU YÜZEYLERİNDEN ZORLANMIŞ TAŞINIM

Detaylı

BMÜ-421 Benzetim ve Modelleme Kesikli Olay Benzetimi. İlhan AYDIN

BMÜ-421 Benzetim ve Modelleme Kesikli Olay Benzetimi. İlhan AYDIN BMÜ-421 Benzetim ve Modelleme Kesikli Olay Benzetimi İlhan AYDIN KESİKLİ-OLAY BENZETİMİ Kesikli olay benzetimi, durum değişkenlerinin zaman içinde belirli noktalarda değiştiği sistemlerin modellenmesi

Detaylı

ERKEK MENİSİNDEKİ İLÂHİ HİKMET

ERKEK MENİSİNDEKİ İLÂHİ HİKMET ERKEK MENİSİNDEKİ İLÂHİ HİKMET Kur an-i Kerim in, (86. nci) Tarık Sûresinin 5,6,7 nci âyetlerinde Yüce Allah meâlen şöyle buyuruyor: Öyleyse insan neden yaratıldığına bir baksın. Fışkırıp çıkan bir sudan

Detaylı

Olasılığa Giriş Koşullu Olasılık Bayes Kuralı

Olasılığa Giriş Koşullu Olasılık Bayes Kuralı Olasılığa Giriş Koşullu Olasılık Bayes Kuralı Doç. Dr. Ertuğrul ÇOLAK Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Biyoistatistik Anabilim Dalı Olasılığa Giriş Bundan önceki bölümlerde veri setini özetleyen,

Detaylı

VÜCUT KOMPOSİZYONU 1

VÜCUT KOMPOSİZYONU 1 1 VÜCUT KOMPOSİZYONU VÜCUT KOMPOSİZYONU Vücuttaki tüm doku, hücre, molekül ve atom bileşenlerinin miktarını ifade eder Tıp, beslenme, egzersiz bilimleri, büyüme ve gelişme, yaşlanma, fiziksel iş kapasitesi,

Detaylı

Rahim ağzı kanseri hücreleri doku kültürü mikroskopik görüntüsü.

Rahim ağzı kanseri hücreleri doku kültürü mikroskopik görüntüsü. Doç.Dr.Engin DEVECİ HÜCRE KÜLTÜRÜ Hücre Kültürü Araştırma Laboratuvarı, çeşitli hücrelerin invitro kültürlerini yaparak araştırmacılara kanser, kök hücre, hücre mekaniği çalışmaları gibi konularda hücre

Detaylı

ERİŞKİN ERKEK SIÇANLARDA METOTREKSAT KAYNAKLI TESTİS HASARINDA KURKUMİNİN ETKİSİ

ERİŞKİN ERKEK SIÇANLARDA METOTREKSAT KAYNAKLI TESTİS HASARINDA KURKUMİNİN ETKİSİ T.C. ESKİŞEHİR OSMANGAZİ ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HİSTOLOJİ VE EMBRİYOLOJİ ANABİLİM DALI ERİŞKİN ERKEK SIÇANLARDA METOTREKSAT KAYNAKLI TESTİS HASARINDA KURKUMİNİN ETKİSİ YÜKSEK LİSANS TEZİ

Detaylı

Fertil Steril 2016;105:637 44. 2016 by American Society for Reproductive Medicine

Fertil Steril 2016;105:637 44. 2016 by American Society for Reproductive Medicine BAŞLIK: SPERM DNA FRAGMANTASYONU VE MİTOKONDRİYAL MEMBRAN POTANSİYELİ KOMBİNASYONU STANDART SPERM PARAMETRELERİNE GÖRE DOĞAL KONSEPSİYONU ÖNGÖRMEDE DAHA ÜSTÜNDÜR ORİJİNAL BAŞLIK: SPERM DNA FRAGMENTATION

Detaylı

07.11.2014. Fetus Fizyolojisi. 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı

07.11.2014. Fetus Fizyolojisi. 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı 8.Hafta ( 03-07 / 11 / 2014 ) FETUS FİZYOLOJİSİ 1.Embriyonun Gelişmesi 1.) Plasenta 2.) Amnion Kesesi ve Amnion Sıvısı Slayt No: 9 1.) EMBRİYONUN GELİŞMESİ

Detaylı

BİRLEŞİK PRENATAL TARAMA TESTLERİ. Dr. Alev Öktem Düzen Laboratuvarlar Grubu

BİRLEŞİK PRENATAL TARAMA TESTLERİ. Dr. Alev Öktem Düzen Laboratuvarlar Grubu BİRLEŞİK PRENATAL TARAMA TESTLERİ Dr. Alev Öktem Düzen Laboratuvarlar Grubu Prenatal tarama testleri kavramları Tarama testi: Normal vakalarda anormal sonuçlar, hasta vakalarda normal sonuçlar elde edilebilir.

Detaylı

Artan bilgi ile birlikte hasta ve ailelerin bilinçlendirilmesi

Artan bilgi ile birlikte hasta ve ailelerin bilinçlendirilmesi Bugün gelinen noktada genetik Artan bilgi ile birlikte hasta ve ailelerin bilinçlendirilmesi «Genetik bilgiden hastaların ve ailelerin yararlanması için tüm sağlık çalışanları insan genetiğinin temelinde

Detaylı

Fatura Dosyalarını Yükleme ile ilgili Detaylar. 14 Temmuz 2014

Fatura Dosyalarını Yükleme ile ilgili Detaylar. 14 Temmuz 2014 14 Temmuz 2014 İlgili Versiyon/lar : ETA:SQL, ETA:V.8-SQL İlgili Modül/ler : E-Fatura Gelen e-fatura Dosyalarının Transferi Firmalara tedarikçilerinden veya hizmet aldıkları firmalardan gelen e-faturalar,

Detaylı