T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2911 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1868 TUR ZM PAZARLAMASI

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2911 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1868 TUR ZM PAZARLAMASI"

Transkript

1 T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2911 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1868 TUR ZM PAZARLAMASI Yazarlar Dr. Deniz KARAGÖZ (Ünite 1, 2, 6, 7) Yrd.Doç.Dr. Ça l Hale ÖZEL (Ünite 3, 4, 5, 8) Editör Prof.Dr. Nazmi KOZAK ANADOLU ÜN VERS TES

2 Bu kitab n bas m, yay m ve sat fl haklar Anadolu Üniversitesine aittir. Uzaktan Ö retim tekni ine uygun olarak haz rlanan bu kitab n bütün haklar sakl d r. lgili kurulufltan izin almadan kitab n tümü ya da bölümleri mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik kay t veya baflka flekillerde ço alt lamaz, bas lamaz ve da t lamaz. Copyright 2013 by Anadolu University All rights reserved No part of this book may be reproduced or stored in a retrieval system, or transmitted in any form or by any means mechanical, electronic, photocopy, magnetic tape or otherwise, without permission in writing from the University. UZAKTAN Ö RET M TASARIM B R M Genel Koordinatör Doç.Dr. Müjgan Bozkaya Genel Koordinatör Yard mc s Arfl.Gör.Dr. rem Erdem Ayd n Ö retim Tasar mc lar Doç.Dr. Müjgan Bozkaya Arfl.Gör.Dr. rem Erdem Ayd n Grafik Tasar m Yönetmenleri Prof. Tevfik Fikret Uçar Ö r.gör. Cemalettin Y ld z Ö r.gör. Nilgün Salur Dil Yaz m Dan flman Doç.Dr. Emine Kolaç Grafiker Gülflah Karabulut Kitap Koordinasyon Birimi Uzm. Nermin Özgür Kapak Düzeni Prof. Tevfik Fikret Uçar Ö r.gör. Cemalettin Y ld z Dizgi Aç kö retim Fakültesi Dizgi Ekibi Turizm Pazarlamas ISBN Bask Bu kitap ANADOLU ÜN VERS TES Web-Ofset Tesislerinde adet bas lm flt r. ESK fieh R, Ocak 2013

3 çindekiler iii çindekiler Önsöz... ix Turizm Pazarlamas na Girifl ve Turizm Pazarlamas Planlamas... 2 G R fi... 3 TUR ZM PAZARLAMASININ TANIMI VE AMAÇLARI... 4 TUR ZM PAZARLAMASININ ÖZELL KLER VE AYIRT ED C YÖNLER.. 5 TUR ZM PAZARLAMASI KARMASI... 7 TUR ZM PAZARLAMASI PLANLAMASI Pazarlama Planlamas n n Faydalar Pazarlama Planlamas n n Türleri Pazarlama Planlamas Süreci Ad m: Durum Analizi Ad m: flletmenin Misyon, Hedef ve Amaçlar n n Belirlenmesi Ad m: Stratejilerin Belirlenmesi Ad m: Uygulama Ad m: De erlendirme ve Denetim Özet Kendimizi S nayal m Yaflam n çinden Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan Kaynaklar Turizm Pazarlamas Çevresi G R fi PAZARLAMA ÇEVRES M KRO ÇEVRE flletme Tedarikçiler Arac lar Rakipler Müflteriler Kamuoyu MAKRO ÇEVRE Politik Çevre Yasal Mevzuat ve Kanunlar Ülkeler Aras ndaki Siyasal liflkiler Politik stikrars zl k Ekonomik Çevre fl Devri (Ekonomik Konjonktür) Gelir Enflasyon Tüketicilerin Borçlanma Olanaklar Demografik Çevre Nüfus Yafl ÜN TE 2. ÜN TE

4 iv çindekiler Aile Yap s ve E itim Kuflak Türleri ve Özellikleri Sosyokültürel Çevre Teknolojik Çevre Sosyal A lar Özet Kendimizi S nayal m Yaflam n çinden Okuma Parças Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan Kaynaklar ÜN TE 4. ÜN TE Turizm Pazar G R fi TUR ZM SEKTÖRÜNDE PAZAR BÖLÜMLEND RME Turizm Sektöründe Pazar Bölümlendirmenin Önemi Turizm Sektöründe Pazar Bölümlendirmenin Amaçlar Turizm Sektöründe Pazar Bölümlendirme Süreci Turizm Pazar n n Bölümlendirilmesinde Kullan lan Ölçütler Turizm Pazar n n Bölümlendirilmesinde Gerekli Koflullar TUR ZM SEKTÖRÜNDE PAZAR HEDEFLEME Hedef Pazar n Belirlenmesinde Dikkate Al nmas Gereken Kriterler Hedef Pazar n Belirlenmesinde Yararlan labilecek Stratejiler TUR ZM SEKTÖRÜNDE PAZAR KONUMLANDIRMA Konumland rma Stratejisinin Belirlenmesi Özet Kendimizi S nayal m Yaflam n çinden Okuma Parças Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan Kaynaklar Pazarlama Bilgi Sistemi G R fi PAZARLAMA B LG S STEM N N TANIMI VE KAPSAMI PAZARLAMA B LG S STEM N N AMAÇLARI PAZARLAMA B LG S STEM N N B LEfiENLER çsel Raporlama Sistemi Pazarlama Araflt rmas Sistemi Pazarlama stihbarat Sistemi Pazarlama Karar Destek Sistemi Pazarlama Planlama Sistemi Pazarlama Kontrol Sistemi Pazarlama Raporlama Sistemi PAZARLAMA ARAfiTIRMALARI TUR ZM PAZARLAMASINDA PAZARLAMA ARAfiTIRMASI SÜREC Aflama: Sorunun ve Araflt rma Amaçlar n n Belirlenmesi Aflama: Araflt rman n Tasarlanmas ve Veri Toplama

5 çindekiler v Yöntemine Karar Verilmesi Niteliksel Veri Toplama Yöntemleri Niceliksel Veri Toplama Yöntemleri Örneklemin Belirlenmesi ve Verilerin Toplanmas Olas l kl Örnekleme Yöntemleri Olas l kl Olmayan Örnekleme Yöntemleri Aflama: Verilerin Analiz Edilmesi ve Bulgular n Yorumlanmas Aflama: Araflt rma Sonuçlar n n Raporlaflt r lmas PAZARLAMA ARAfiTIRMASI SÜREC NDE SA LANMASI GEREKEN KOfiULLAR Özet Kendimizi S nayal m Yaflam n çinden Okuma Parças Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan Kaynaklar Pazarlama Karmas Elemanlar (Ürün vetutundurma) G R fi TUR ZM SEKTÖRÜNDE ÜRÜN KAVRAMI TUR ST K ÜRÜNÜN DÜZEYLER Temel Ürün (Core Product) Temel Ürünün Kullan m n Kolaylaflt ran Ürün (Facilitating Product) Destekleyici Ürün (Supporting Product) Zenginlefltirilmifl Ürün (Augmented Product) TUR ZM ÜRÜNÜNÜ OLUfiTURAN UNSURLAR TUR ST K ÜRÜN LE LG L KARARLAR TUR ZMDE YEN ÜRÜN GEL fit RME SÜREC Yeni Ürün Fikrinin Gelifltirilmesi Fikirlerin Elemeye Tabi Tutulmas Ürünü Tasarlama ve Test Etme Pazarlama Stratejisinin Belirlenmesi Ticari Analiz Ürünün Gelifltirilmesi Ürünün Pazarda Test Edilmesi Ürünün Ticarilefltirilmesi TUR ZMDE ÜRÜNÜN YAfiAM SÜREC B R ÜRÜN OLARAK MARKA Markalaman n Yararlar Markan n flletmeler çin Yararlar Markan n Müflteriler çin Yararlar Markan n Arac lar çin Yararlar TUTUNDURMA MÜfiTER LER LE LET fi M KURMA SÜREC TUTUNDURMA KARMASI ELEMANLARI REKLAM Reklam Kararlar HALKLA L fik LER VE DUYURUM Halkla liflkilerin fllevleri ÜN TE

6 vi çindekiler Halkla liflkiler Araçlar Duyurum K fi SEL SATIfi Kiflisel Sat fl n Avantajlar ve Dezavantajlar SATIfi TUTUNDURMA SATIfi TUTUNDURMA ARAÇLARI Müflterilere Yönelik Sat fl Tutundurma Araçlar Arac lara Yönelik Sat fl Tutundurma Araçlar Sat fl Elemanlar na Yönelik Sat fl Tutundurma Araçlar DO RUDAN PAZARLAMA DO RUDAN PAZARLAMADA KULLANILAN ARAÇLAR Do rudan Postalama Katalogla Pazarlama Telefonla Pazarlama (Telepazarlama) Televizyon Ortam nda Pazarlama Otomatik Sat fl Kulübeleri (Kiosklar) ile Pazarlama Yeni Teknolojilerin Kullan m nternet Üzerinden Pazarlama Özet Kendimizi S nayal m Yaflam n çinden Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan Kaynaklar ÜN TE Pazarlama Karmas Elemanlar (Fiyat ve Da t m) G R fi F YAT Fiyatlama Kararlar n Etkileyen Faktörler Fiyatlama Kararlar n Etkileyen çsel Faktörler Fiyatlama Kararlar n Etkileyen D flsal Faktörler Fiyatlama Politikalar Yeni Ürün Fiyatlama Politikalar Psikolojik Fiyatlama Fiyat Demetleme Di er Fiyatlama Politikalar Fiyatlama Stratejileri Maliyete Dayal Fiyatlama Talebe Dayal Fiyatlama Rekâbete Dayal Fiyatlama Fiyatlar Belirleme DA ITIM Hizmetlerin Da t mda Arac lar n Fonksiyonlar Kanal Seçenekleri Yo un Da t m Seçici Da t m Ayr cal kl (Özellikli) Da t m Da t m Kanallar Do rudan Da t m Dolayl / Arac lar ile Da t m

7 çindekiler vii Özet Kendimizi S nayal m Yaflam n çinden Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan Kaynaklar Geniflletilmifl Pazarlama Karmas Elemanlar G R fi NSAN Turizm Pazarlamas nda Personelin Rolü Personel Tatmini ve Müflteri Tatmini liflkisi çsel Pazarlama Kavram Turizm flletmelerinde çsel Pazarlaman n Uygulanmas Turizm Pazarlamas nda Müflterinin Rolü Hizmetin Üreticisi Olarak Müflteri Di er Müflteriler Üzerindeki Etkisi Aç s ndan Müflteri Hizmetin Kullan c s Olarak Müflteri SÜREÇ Süreçlerin S n fland r lmas Dikey ve Yatay Süreçler Temel ve kincil Süreçler Ön Alan ve Arka Alan Süreçleri Hizmet Haz rlama ve Hizmet Sunum Süreçleri Hizmet Karfl laflmas Hizmet Karfl laflmas n n Türleri Hizmet Süreçleri ve Karfl laflmas n n Tasar m ve Analizi Detayl Tasar m Hizmet Senaryolar F Z KSEL KANITLAR Fiziksel Kan tlar n Müflteriler Üzerindeki Etkisi Fiziksel Kan tlar n S n fland r lmas Konaklama flletmelerinin Fiziksel Çevresi Özet Kendimizi S nayal m Yaflam n çinden Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan Kaynaklar Elektronik Ortamlarda Pazarlama G R fi E- fi, E-T CARET VE E-PAZARLAMA KAVRAMLARI E-T CARET N GET RD DE fi M E-T CARET N VE NTERNET N YARARLARI ELEKTRON K T CARET N UYGULAMA ALANLARI flletmeden Müflteriye flletmeden flletmeye Müflteriden Müflteriye Müflteriden flletmeye ÜN TE 8. ÜN TE

8 viii çindekiler Ticari Olmayan Kurumdan Kamu Yönetimine Kamusal Alandaki Uygulamalar ELEKTRON K ORTAMLARDA PAZARLAMA ARAÇLARI Telefon Faks Televizyon Otomatik Sat fl Kulübeleri (Kiosklar) nternet NTERNET N TUR ZM PAZARLAMASINDA KULLANIMI Web Sayfas Elektronik Posta Arama Motorlar Link Verme Uygulamalar Webcasting ( nternet Üzerinden Yay n) Podcasting Haber Gruplar (Newsgroups) Tart flma Gruplar Konuflma Odalar Messenger Online Toplant lar Online Reklamlar E-Posta mzalar Özet Kendimizi S nayal m Yaflam n çinden Okuma Parças Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan Kaynaklar Sözlük

9 Önsöz ix Önsöz Turizm Pazarlamas, alanlar aras bir bak fl ile de erlendirildi inde Hizmetler Pazarlamas içerisinde yer al r. Bilindi i üzere, Hizmetler Pazarlamas da, hizmetlerin yo un olarak üretilip pazara sunulmas yla do an bir ihtiyaçtan dolay 1970 lerin bafllar nda Pazarlama disiplininden do mufltur. Elbette ki Hizmetler Pazarlamas ve özelinde Turizm Pazarlamas n n konular aç klarken baflvurdu u kuramlar ve ilkeler Pazarlama disiplininden çok farkl l k göstermez. Bununla birlikte, pazara sunulan ürünün, yani hizmetin niteli inden do an pek çok farkl uygulama söz konusu olabilmektedir. Turizm Pazarlamas n n alan, kitab n içinde yer alan ünitelerde de aç kland üzere, ad na turizm dedi imiz bir sektörün pazarlama ile ilgili bütün konular n kapsar. Turizm Pazarlamas nda müflteriye biz genel ad ile turist ad n veriyoruz. Son y llarda pek çok iflletme ve akademisyen turiste konuk ad n vermeyi daha do ru bulmaktad r. Tabii ki, tesise veya iflletme ile iliflkiye girenler için söz konusu bir kavram bu. Dolay s yla, Turizm Pazarlamas n n temel konusu ad na turist dedi imiz öznenin turizm hareketlerine kat l m n ve memnuniyetini sa lamak için baflvurulan bütün etkinliklerdir. Öte yandan elbette ki, turist ad verilen öznenin tatil öncesi, tatili s ras nda ve tatili sonras ndaki tutum ve davran fllar, iliflkileri ve bunlar n ortaya ç kard makro ölçekli yönelimler de Turizm Pazarlamas n n inceleme alanlar aras nda yer al r. Elinizdeki kitap, Turizm Pazarlamas alan na halen farkl akademik e itim-ö retim kurumlar nda okutulmakta olan kitaplara oranla birtak m yenilikleri içermektedir. Bunlar aras nda pazarlama bileflenlerinin Turizm Pazarlamas n daha iyi anlamaya katk da bulanacak flekilde gelifltirilmesi, elektronik ve sanal pazarlamas n n s n rlar na ve uygulamalar na iliflkin aç k aç klamalar, internetin turizm sektöründeki kullan m na iliflkin üniteler say labilir. Turizm Pazarlamas kitab n n haz rlanmas ndaki özverili çal flmalar ndan dolay, her ikisi de doktora ö rencim olan Yrd.Doç.Dr. Ça l Hale ÖZEL ve Dr.Deniz KARAGÖZ e çok teflekkür ederim. Ek olarak, kitab n haz rl k aflamalar ndaki çal flmalar ndan dolay aç k ve uzaktan ö retim dizgi birimi çal flanlar na da teflekkürü borç bilirim. Eskiflehir, 25 Temmuz 2012 Editör Prof.Dr. Nazmi KOZAK

10 1TUR ZM PAZARLAMASI Amaçlar m z Bu üniteyi tamamlad ktan sonra; Turizm pazarlamas kavram n tan mlayabilecek, Turizm pazarlamas n n ay rt edici özelliklerini tart flabilecek, Turizm pazarlama planlamas n aç klayabilecek, Turizm pazarlama plan sürecini aç klayabileceksiniz. Anahtar Kavramlar Pazarlama Pazarlama Karmas Turizm Pazarlamas Pazarlama Plan Pazarlama Plan Süreci çindekiler Turizm Pazarlamas Turizm Pazarlamas na Girifl ve Turizm Pazarlamas Planlamas G R fi TUR ZM PAZARLAMASININ TANIMI VE AMAÇLARI TUR ZM PAZARLAMASININ ÖZELL KLER VE AYIRT ED C YÖNLER TUR ZM PAZARLAMASI KARMASI TUR ZM PAZARLAMASI PLANLAMASI

11 Turizm Pazarlamas na Girifl ve Turizm Pazarlamas Planlamas G R fi Turizm sektöründe temel ürün hizmettir ve turizm endüstrisi hizmet ekonomisinin en önemli bileflenini temsil etmektedir. Bu nedenle finansal hizmetler, perakendecilik gibi çeflitli hizmet sektörlerinde oldu u gibi turizm endüstrisinde de hizmet pazarlamas ndan faydalan lmaktad r. En genel tan m ile hizmet kavram ; bir taraf n di erine sundu u, temel olarak dokunulamayan ve herhangi bir fleyin sahipli- iyle sonuçlanmayan bir faaliyet ya da faydad r (Kotler ve Armstrong, 2008). lerleyen bölümlerde aç klanaca gibi turizmin kendine özgü farkl özellikleri olmas na karfl n hizmet sektörünün genel birtak m özelliklerini de paylaflmaktad r. Örne in, turizm ürünlerinin en temel özelli i dokunulmaz, soyut olmalar d r yani turizm ürünlerinin temeli bir nesneden ziyade performansa dayanmaktad r. Turizm ürünleri genellikle dayan ks zd r. Di er bir anlat mla turizm ürünlerinin stoklanmas, saklanmas, iade edilmesi ve yeniden sat lmas ço u durumda mümkün de- ildir. Örne in; sat lamayan bir otel odas, bir uçak koltu u, bir kurvaziyer kabini mallar gibi tekrar sat lmak için saklanamaz ve depolanamazlard r. Bu nedenle turizmde talep ve kapasitenin etkin yönetimi esast r. Turizm ürünleri ayn zamanda yüksek de iflkenlik, üretim ve tüketimde ayr lmazl k özelli i tafl maktad rlar. Hizmetler genellikle insanlar taraf ndan üretilen performanslar oldu u için ayn hizmetin iki ayr sunumunun ayn olmas olanaks zd r. Ayr ca herhangi bir hizmeti tüketen müflterilerin her an de iflmesi, hizmetin üretiminde personelin performans ayn kalsa bile müflterilerin ürünü de erlendirmelerini etkilemektedir. Örne in, bir hava yolu flirketinin her yolculukta ayn hizmeti vermesi zordur ya da hava yolu flirketi taraf ndan sunulan hizmet ayn kalsa bile müflterilerin alg lamalar sürekli de iflti i için hava yolu hizmeti hiçbir zaman ayn kalmaz. Ayr ca hizmetlerin üretim ve tüketiminin efl zamanl olmas müflterilerin hizmetin üretim sürecinde önemli bir rol almas na neden olmakta hatta üretim sürecinin bir parças hâline gelmektedirler (Fyall ve Garrod, 2004; Öztürk, 2006). Turizm ürünü, turizm sektöründe sunulan hizmetlerden meydana gelir. Turizm ürününü di er hizmetlerden ay ran en temel özellik, seyahat deneyimine dayanmas d r. Zira kiflinin seyahat, konaklama, yiyecek-içecek, e lence, al flverifl ve tekrar seyahat ederek sürekli yaflad yere dönmesine de in geçen süreyi içeren turizm hizmetinden geriye kalan, seyahat deneyimidir. Turizm pazarlamas n hizmet pazarlamas ndan ay ran ve daha güçlü eylem hâline getiren de seyahat deneyiminin farkl l ve genel tatmine dayanmas d r. Bir baflka anlat mla bireylerin turizm

12 4 Turizm Pazarlamas hizmetinden alacaklar tatmin düzeyi, daha önceki dönemlerde sahip olduklar seyahat deneyimlerinden önemli oranda etkilenir. Buna ek olarak da turizm hizmetinin bireyler üzerindeki etkisi, yani genel tatmin düzeyi, bireye sunulan bütün turizm hizmetlerinin geneline ba l olarak de iflebilmektedir (Kozak, 2010: 25) TUR ZM PAZARLAMASININ TANIMI VE AMAÇLARI Turizm pazarlamas n n tan mlanmas na iliflkin birçok farkl kurulufl ve araflt rmac taraf ndan çeflitli tan mlar gelifltirilmifltir. Turizmin birden fazla sektörü ve aktörü bir arada bulunduran çok yönlü özellik göstermesi ve turizmin disiplinleraras yap s turizm pazarlamas na iliflkin farkl tan mlar n gelifltirilmesine neden olmufltur (Fyall ve Garrod, 2004: 43). fiekil 1.1 Turizm Arz ve Talebi Aras ndaki Ba lant ve Turizm Pazarlamas n n Etkisi Seyahat Organizasyonlar Tur operatörleri, Seyahat acenteleri vb. Destinasyon Organizasyonlar Ulusal turizm örgütleri, Bölgesel turizm örgütleri, Yerel turizm örgütleri Talep (Turist gönderen ülkede) Turist (yerli-yabanc ) Günübirlikçi Pazarlama Karmas Arz (Destinasyonda) Aktiviteler Çekicilikler Konaklama Di er hizmetler Yerel Yönetim Politikac lar Planlamac lar Hava yolu Kara yolu Deniz yolu Demir yolu Turizm pazarlamas, turistik mal ve hizmetlerin do rudan veya turizm arac lar yard m yla üreticiden son tüketici olan turiste ak fl ve yeni turistik tüketim gereksinimlerinin ve arzular n n yarat lmas ile ilgili faaliyetlerinin tümüdür lerde turizm pazarlamas na iliflkin temel görüfl a rl kl olarak müflteri ürünlerinin gelifltirilmesi ve pazarlanmas nda temel pazarlama ilkelerinin uyarlanmas d r (Middleton, 2001). Ancak turizm ürünlerinin yüksek düzeyde karmafl kl k, birbirine afl r ba ml olma ve iflletmeler taraf ndan kontrol edilemeyen d flsal etkenlerden afl r etkilenme gibi temel özellikleri bu görüflün uygulanmas ve kabulünü zorlaflt rm fl ve farkl bir turizm pazarlamas bak fl n n ortaya ç kmas na neden olmufltur. Turizm pazarlamas n n tan mlanmas na iliflkin ilk giriflimlerden biri dünya Turizm Örgütü (WTO) taraf ndan gerçeklefltirilen toplant da yap lm flt r. Bu toplant - da turizm pazarlamas bir turistik bölgenin ya da turizm iflletmesinin en yüksek kazanç elde etme hedefine uygun olarak turizm ürününün pazarda iyi bir yer almas n sa lamak amac ile turizm talebinin özelliklerini de dikkate alarak turistik ürün ile ilgili araflt rma, tahmin ve seçim yapmay hedefleyen ve bu konularda al - nacak kararlarla ilgili bir yönetim felsefesidir. Yap lan bu tan m turizmin çok boyutlu özelli ini yans tmakta, hem turizm iflletmelerini hem de turizm bölgelerini kapsamaktad r. Öte yandan bu tan mda dikkat edilmesi gereken bir di er önemli nokta turizm pazarlamas n n bir yönetim felsefesi olarak ele al nmas d r.

13 1. Ünite - Turizm Pazarlamas na Girifl ve Turizm Pazarlamas Planlamas 5 WTO taraf ndan gelifltirilen tan m n d fl nda turizm pazarlamas turistik mal ve hizmetlerin do rudan veya turizm arac lar vas tas yla yerel, bölgesel, ulusal ve uluslararas planda üreticiden en son tüketici olan turiste ak fl, yeni turistik tüketim ihtiyaçlar n n ve arzular n n yarat lmas ile ilgili sistemli faaliyetlerin tümü olarak tan mlanmaktad r (Tavmergen ve Meriç, 2002: 10). Bu tan m, turizm pazarlamas na iliflkin çabalar n belirgin baz temel özelliklerini ortaya koymaktad r. Bu tan ma göre turizm pazarlamas (Erol, 2003: 62); Turistin gereksinimlerini karfl layacak mal ve hizmetlerin turiste sunulmas ve sat fl ile ilgili çabalard r. Turistik mal ve hizmetler turiste do rudan üreticiler taraf ndan sat labilece i gibi baz arac kurulufllar yard m yla da sat labilir. Turizm pazarlamas, turistik mal ve hizmetlerin turistlere sunulmas ve sat - fl n n yan s ra turistlerin gereksinimlerinin araflt r lmas, yeni gereksinim ve arzular n yarat lmas ile ilgili çabalar da kapsar. TUR ZM PAZARLAMASININ ÖZELL KLER VE AYIRT ED C YÖNLER Yukar da da belirtildi i gibi turizm pazarlamas, mal pazarlamas ndan farkl l klar göstermektedir. Turizmin konaklama, yiyecek içecek gibi çeflitli sektörleri bir arada bulundurmas nedeniyle tamamen hizmet pazarlamas ilkelerinin de uygulanmas mümkün olmamaktad r. Pazarlama karma elemanlar na iliflkin temel ay rt edici özelliklerin yan s ra turizmin özgün do as ndan kaynaklanan ay rt edici özellikler de bulunmaktad r. Afla da turizm pazarlamas n n ay rt edici özellikleri genel olarak aç klanmaktad r (Kozak, 2010; Fyall ve Garrod, 2005; Kotler, Bowens ve Makens, 1996): Somut ve Soyut Olma: Turizm pazarlamas n n konusu a rl kl olarak hizmettir. Öte yandan turizm kapsam nda yiyecek ve içecekler gibi mal olarak nitelendirilebilecek ürünler de bulunmaktad r. Ancak bir yemek deneyiminin turizm deneyiminin sadece bir bölümünü oluflturdu u düflünüldü ünde turizm hizmetlerinin ço unlukla hizmet oldu u söylenebilmektedir. Örne in; bir turistin akflam yeme- i, turizm deneyiminin bir parças d r. Bu noktada yiyecek bir mal olarak nitelendirilirken personelin ve hizmet iflletmesinin sunumu da hizmet olarak tan mlanmaktad r ve bu deneyimi tamamlayan unsurlar olarak ele al nmaktad r. SORU Turizm kendine özgün do as nedeniyle mal pazarlamas ndan farkl l klar göstermektedir. Turizm pazarlamas n n ay rt edici özellikleri soyut olma, ayr lmazl k, de iflkenlik, dayan ks zl k, da t m, somutlaflt rma, ba ml l k ve yal t lmazl kt r. SORU Ayr lmazl k: Ço u konaklama hizmetinde personel ve müflteri hizmetin üretilmesi esnas nda hizmetin üretildi i yerde haz r bulunurlar. Bu ba lamda, personel ve müflteri üretimin bir parças hâline gelmektedir. Örne in, bir restorandaki yiyecekler oldukça güzel olabilir ancak hizmet personelinin olumsuz AMAÇLARIMIZ tutumu ve ihmalkâr davran fllar müflterinin genel restoran deneyimini olumsuz etkileyecektir. AMAÇLARIMIZ Böylece müflteriler restoran deneyiminden tatmin olmayacaklard r. Ayr lmazl k ayn zamanda müflterilerin hizmet üretiminin bir parças olmas n K da ifade T A Petmektedir. K T A P Örne in, bir aile sessiz oldu u için bir restoran seçerken ayn anda restoranda bulunan sesli ve gürültülü bir grup, ailenin yemek deneyimini olumsuz etkileyecektir. Hizmetlerin bu ayr lmazl k özelli i nedeniyle hizmet iflletmesinin TELEV ZYON yöneticileri TELEV ZYON hem personelini hem de hizmet iflletmesinde bulunan müflterileri de etkin bir flekilde yönetmek zorundad r. NTERNET NTERNET

14 6 Turizm Pazarlamas De iflkenlik: Daha önce de aç kland gibi hizmetler yüksek düzeyde de iflkendir. Di er bir anlat mla hizmetlerin kalitesi, hizmeti sunan kifliye, sunum zaman na ve sunuldu u yere ba l d r. Hizmetlerin de iflkenlik göstermelerinin çeflitli nedenleri vard r. Öncelikle hizmetlerde üretim ve tüketim efl zamanl d r bu da kalite kontrolü s n rlamaktad r. Dalgalanan talep, yo un talebin gerçekleflti i süre zarf nda ürünlerde tutarl l sa lamay zorlaflt rmaktad r. Ayr ca turizm hizmetlerinin üretimi süresince personelin yetene i ve becerileri ile hizmeti sunan personel ve müflteriler aras ndaki yüksek etkileflim düzeyi hizmetin tutarl l n etkilemektedir. Dayan ks zl k: Hizmetler dayan ks zd rlar ve depolanamazlar. Örne in, 60 odas n satm fl olan 100 odal bir otel geri kalan 40 odas n sonraki günlerde satmak için saklayamaz ya da depolayamaz. Hizmetin dayan ks zl k özelli i nedeniyle baz otel iflletmeleri rezervasyonlar n garantilemek için müflterilerinden çeflitli oranlarda ücret almaktad rlar. Somutlaflt rma: Hizmetlerin soyut do as nedeniyle müflteriler sat n almadan önce mallarda oldu u gibi somut bir ürün görememektedirler. Bu nedenle turizm pazarlamas nda soyut hizmetleri somutlaflt rmak için çeflitli fiziksel kan tlar kullanmaktad rlar. Tutundurma materyalleri, personelin görünümü ve hizmet iflletmesinin fiziksel çevresi gibi çeflitli fiziksel kan tlar soyut hizmetlerin somutlaflt r lmas - na yard mc olmaktad r. Bir kongre otelinin tutundurma materyali, otelin odalar n, katlar n, yiyecek-içecek alanlar n, toplant salonlar n n foto raflar n içeren bir katalog ya da broflür olabilmektedir. Sat n alma sürecinde kongre planlay c lar bu fiziksel kan tlar kullanarak karar verebilmektedir. Da t m: Turizm pazarlamas nda, mal pazarlamas ndan farkl olarak da t m kanallar tersine ifllemektedir. Bilindi i gibi mallar üretim sonras müflterilere ulaflabilmek için müflterilerin bulundu u yerlere gitmek zorundad r. Ancak di er hizmetlerde oldu u gibi turizm pazarlamas nda da hizmetler mallar gibi tafl namazlar. Bu nedenle hizmeti tüketmek isteyen müflteriler hizmetin bulundu u yere gelmek zorundad rlar. Ba ml l k ve Yal t lmazl k: Turizm birden fazla sektörü ve iflletmeyi bir arada bulundurdu u için bu sektördeki iflletmeler birbirine ba ml d rlar. Örne in, bir konaklama iflletmesinin sundu u düflük kaliteli hizmet müflterinin zihninde bir restoran n verdi i hizmet kalitesini de etkilemektedir. Ayr ca bir turizm ürünü, üretildi i ortamdan yal t larak müflteriye sunulamaz. Bir otel iflletmesinin bulundu u turizm bölgesinin deniz, göl, nehir k y s nda olmas veya da ete inde olmas, turizm ürününün di er özelliklerini oluflturur. Öte yandan bir konaklama iflletmesinin hizmet verdi i destinasyonun ya da di er iflletmelerin imaj, müflterilerin zihninde konaklama iflletmesinin imaj n da etkileyebilmektedir. Talep: Turizm ürününe yönelik talep, hem mikro düzeyde turizm iflletmelerinin ve destinasyon yönetimlerinin hem de makro düzeyde ülke yönetimlerinin yürüttü ü tan t m çabalar ndan etkilenir. Di er yandan, turizm ürünlerine yönelik talep, mevsimsel dalgalanmalar gösterir. Bu özellik, turizm pazarlamas çabalar n n her zaman baflar l olmas n engellemesinin yan s ra, müflterilerin çeflitli özelliklerine göre ay r ma tabi tutulmas n da zorlaflt rmaktad r. Sat n Almada Yüksek Risk: Ço u turizm ürünü sat n alma aflamas tamamland ktan sonra deneyimlenmektedir. Dolay s yla, bu durum sat n alma sürecindeki müflterilerin yaflad belirsizlik ve tedirginlik düzeyini etkilemektedir. Di er hizmetler ile karfl laflt r ld nda otel odalar, paket turlar gibi turizm ürünleri genellikle pahal d r ve yüksek düzeyde sat n alma riski tafl maktad r. Bu tür durumlarda sat fl noktalar, seyahat acenteleri gibi arac lar ve tutundurma aktiviteleri turizm pazarlamas programlar n n en önemli yönünü temsil etmektedirler.

15 1. Ünite - Turizm Pazarlamas na Girifl ve Turizm Pazarlamas Planlamas TUR ZM PAZARLAMASI KARMASI Pazarlama karmas kavram ilk kez 1953 y l nda Amerikan Pazarlama Birli i adresli olarak Neil Borden taraf ndan kullan lm flt r. Borden, 1948 y l nda The Management of Marketing Costs isimli kitab n yazar James Culliton un an lan eserinde iflletme yöneticilerini karar alan ve reçeteler uygulayan sanatkârlar olarak nitelendirmesinden esinlenerek pazarlama karmas n pazarlamac lar n pazara tepki verirken kullanmalar gereken pratik bir araçlar bütünü fleklinde kullanm flt r. Borden pazarlama karmas elemanlar n 12 bileflen olarak (ürün planlama, ücretlendirme, markaland rma, da t m kanal, kiflisel sat fl, reklam, tan t mlar, paketleme, gösteri, hizmet verme, insan gücü ve analiz) tan mlam flt r. Bu bileflenlerin sadeleflmesi sonucunda pazarlama karmas s n fland r lmas bugünkü yayg n kullan m yla ngilizce bafl harfleriyle 4P fleklinde (Product-ürün, Price-fiyat, Place-yer, Promotion-tutundurma), ilk kez Jerry McCarthy nin 1960 y l nda yay mlanan Basic Marketing adl kitab nda yap lm flt r (Torlak, 2008: 11). Tan mlanan bu pazarlama karmas elemanlar, bir iflletmenin müflterilerini tatmin etmek için ya da müflterileriyle iletiflim kurmak için kulland klar iflletmenin denetimi alt nda olan bileflenlerdir. Bu karmadaki unsurlar birbirleriyle iliflkilidir ve belirli bir dereceye kadar birbirlerine ba ml d r. Ürün, da t m, tutundurma ve fiyat n dikkatli bir flekilde yönetimi hizmetlerin baflar yla pazarlanmas için de gerekli görülmektedir (Öztürk, 2006: 21). Ancak hizmetlerin ekonomiler içerisinde a rl kl hâle gelmesi ve buna paralel olarak klasik pazarlama karmas n n yetersiz kalmas, elektronik ticaretin geliflimi do rultusunda müflterinin süreç içerisinde daha etkileflime aç k roller üstlendi i yeni bir pazarlama paradigmas na olan ihtiyac n a rl n hissettirmesi; ayr ca müflterinin deneyim yaflama ihtiyac n hem gündeme getiren hem de karfl layan deneyimsel pazarlama uygulamalar n n yayg nlaflmas pazarlama karmas elemanlar na yeni eklemeler yap lmas na yol açm flt r (Torlak, 2008). Geniflletilmifl pazarlama karmas olarak ifade edilen bu yeni yaklafl mda pazarlama karmas elemanlar ; nsan, Fiziksel Kan tlar, Süreçtir. Görüldü ü üzere hizmet sunulan iflletmelerde pazarlama karmas elemanlar geniflleyerek 7P ye ç kar lm flt r. nsan; hizmetin ulaflt r lmas esnas nda yer alan ve böylece hizmet al c s n n alg lamalar n etkileyen tüm bireyler geniflletilmifl pazarlama karmas n n insan unsurunu olufltururlar. nsan unsuru içerisinde iflletmenin personeli, müflteriler ve hizmet çevresindeki di er müflteriler bulunmaktad r (Öztürk, 2006). Fiziksel kan tlar; iflletmenin pazarlama çal flmalar n yürütmek için elinde bulundurdu u ve kulland iflletme olanaklar d r. Müflteriye hizmetin sunuldu u alan n büyüklü ü, kullan fll l, atmosferi, iflletmenin sermaye gücüne ve pazar n gereklerine göre günün geliflmifl teknolojilerinin kullan lmas gibi konular iflletmenin tüketiciye sundu u fiziksel kan tlar aras nda yer almaktad r. SIRA Süreç; S ZDE iflletmenin pazarlama karmas elemanlar n bir araya getirip hizmet üretirken izleyece i ifllemler s ras n ortaya koymaktad r. Hangi pazarda hangi müflteriye hangi koflullarla hizmet sunulmal d r? Hangi kaynaklar hangi s ra ile kullan lmal d r? nsan faktörü hangi aflamalarda söz konusudur ve nas l ortaya konmal d r? gibi konular ele al r. yi bir SORU planlama, organizasyon, yürütme ve kontrol gerektirir (Öndo an, 2010: 7). nsan, fiziksel kan tlar ve süreç geniflletilmifl pazarlama karmas elemanlar d r. 7 Turizm pazarlama karmas elemanlar ürün, fiyat, da t m, tutundurma, insan, fiziksel kan tlar ve süreçtir. SORU AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ K T A P K T A P

16 8 Turizm Pazarlamas fiekil 1.2 Turizm Pazarlama Karmas Elemanlar SÜREÇ ÜRÜN F YAT F Z KSEL KANITLAR Hedef Müflteriler DA ITIM NSAN TUTUNDURMA Afla da turizm iflletmelerinin müflterileri ile iletiflim kurmak ve müflterilerin istek ve ihtiyaçlar n tatmin etmek için kulland klar pazarlama karmas elemanlar k saca aç klanmaktad r. Ürün: En genel anlam yla ürün, bir hizmet iflletmesinin hedef pazara sundu u hizmetler olarak tan mlanmaktad r (Kotler ve Armstrong, 2008: 50). Turizm ba lam nda ürün, bireylerin sürekli yaflamlar n sürdürdükleri ortamdan ayr lmalar ile bafllayan ve tekrar ayn ortama dönmeleri ile sona eren seyahat döneminde yararlan lan bütün hizmetler olarak tan mlanabilmektedir (Kozak, 2010: 27). Turizm ürünü birden fazla faktörü kapsamaktad r. Örne in, bir destinasyon çerçevesinde ürün, destinasyonun çekiciliklerini ve çevresini, destinasyondaki tesisleri ve hizmetleri, destinasyona ulafl labilirli i, destinasyonun imaj n ve müflteriler taraf ndan alg lanan ve ödenen fiyat içermektedir. Konaklama iflletmesi bak m ndan ise müflteriye sunulan oda, resepsiyon, yiyecek-içecek ve e lence hizmetlerini içermektedir (Fyall ve Garrod, 2004: 106). Tan mlanan bu hizmet ürünleri müflterilere tek bir iflletme taraf ndan sunulabilece i gibi birden fazla iflletme taraf ndan da sunulabilmektedir. Örne in; bir seyahat acentesi turistin destinasyona ulafl m n, di er bir seyahat acentesi otel konaklamas n, üçüncü bir seyahat acentesi ise seyahat edilen destinasyondaki e lence hizmetlerini sunabilir. Di er yandan tek bir seyahat acentesi bütün bu hizmetleri bir paket tur kapsam nda müflterilere sunabilmektedir (Kapoor vd., 2010). Fiyat: Fiyatlama kararlar hizmet iflletmelerinin kârl l n da belirleyen pazarlama karmas bilefleni oldu undan hizmet iflletmeleri için oldukça kritik öneme sahiptir. En genel tan m ile fiyat, bir mal, hizmet ya da varl n de eri olarak tan mlanmaktad r. Hizmetlerin soyut do as nedeniyle fiyat, di er bilgi kaynaklar na ulafl lamad durumlarda müflteriler için önemli bir kalite göstergesi hâline gelmektedir. Müflteriler genellikle alternatifler aras nda seçim yaparken kalite göstergesi olarak hizmetlerin fiyatlar n kullanmaktad rlar (Yelkur, 2000). Hizmetlerin soyut olma, ayr lmazl k, dayan ks zl k ve de iflkenlik özellikleri müflterilerin hizmet sat n almalar sonucu ortaya ç kan alg lanan risk düzeyini de art rmaktad r. Alg lanan risk, önem (sat n alma ile iliflkili tehlike ve/veya önem derecesi) ve belirsizlik (hizmet performans n n müflteriden müflteriye, günden güne de ifliklik göstermesi) fonksiyonunun bir sonucudur. Genelde hizmet sat n alan müflteriler alg lanan risk düzeyini azaltmak için yüksek fiyat ödeme konusunda daha isteklidirler (Shoemaker ve Mattila, 2009: ). Önemli bir somut kan t olmas nedeniyle hizmetle-

17 1. Ünite - Turizm Pazarlamas na Girifl ve Turizm Pazarlamas Planlamas 9 rin fiyatlar iflletmelerin hedefledikleri pazar pay na ulaflmalar nda ve rekâbet avantaj sa lamalar nda en önemli araçlardan biridir. Da t m: Genel anlamda da t m, ürünlerin üretildi i yerden tüketildi i yere ulaflt r lmas n ortaya koyan karma eleman d r. Ancak somut nesnelerden çok soyut performansa dayanan turizm hizmetlerinin mallar gibi üreticiden toptanc lara tafl n p depolanabilmesi mümkün de ildir. Hizmetin yarat lmas, da t lmas ve tüketilmesi beraberce bütünleflik bir süreç olufltururlar. Bu nedenle öncelikle turizm iflletmelerinin talep ve kapasite aras nda bir denge oluflturabilmek için bu iki unsur aras nda efl zamanl bir çaba göstermeleri gerekmektedir (Yelkur, 2000). Ayn zamanda hizmetler mallar gibi tüketim ve sat fl gibi merkezî bir yerde üretilip daha sonra farkl pazarlara tafl namazlar. Hizmetler talebe yak n hareket etmek zorundad rlar. Bu genellikle çoklu-site operasyonlar ile mümkün olmaktad r. Restoranlar ve oteller gibi bir merkezden yönetilmeyen hizmetler kapsamlar n geniflletmek zorundad rlar. Bu, hizmet da t m ba lam nda iki flekilde gerçeklefltirilebilir. Birincisi hizmeti kanal arac l yla müflteriye ulaflt rmak; ikincisi ise talep noktalar na yerleflmektir (Verma, 2007: 78). Örne in; Antalya ya da Bodrum daki oteller müflterilerine ulaflabilmek için seyahat acentelerini arac olarak kullanabilmektedirler ya da farkl flehirlerdeki müflterilerine ulaflabilmek için otellerinin flubelerini müflterilerinin bulundu u destinasyonlarda açabilmektedirler. Tutundurma: Tutundurma, turizm iflletmelerinin üretti i hizmetlerin varl n tüketicilere duyuran ve iflletmenin varl n sürdürmesini ve pazardaki pay n art - rabilmesini sa layan bir pazarlama arac d r. Pazarlama karmas n n tutundurma bilefleni reklam, kiflisel sat fl, halkla iliflkiler/duyurum ve sat fl gelifltirme faaliyetlerinden oluflmaktad r. Tutundurma araçlar n n kullan m turizm pazarlamas nda farkl - l k gösterebilmektedir. Mal pazarlamas nda kullan lan tutundurma karma elemanlar n n da l m ve kullan lma a rl klar turizm pazarlamas nda farkl d r. Örne in; reklam kampanyalar n n dönemi, içeri i ve medya seçimi gibi de iflkenler turizm ürünlerinin pazarlanmas nda farkl d r. Turizm pazarlamas nda reklam kampanyalar genellikle pazara sunulacak turizm ürününün sunulaca dönemin hemen öncesinde yap lmal d r. Örne in, deniz-kum-günefl ürününün pazarland destinasyonlar n tan t m kampanyalar, müflterilerin karar vermelerinden hemen önce yap lmal d r (Kozak, 2010: 28). nsan: Turizmin de içinde yer ald hizmet sektörü, emek-yo un bir yap ya sahiptir. Bu nedenle, hizmetlerin üretiminde insan unsurunun önemi, mallara oranla çok daha fazlad r. Hizmetlerin hem üreticileri hem de kullan c lar, insand r. Bu nedenle, hizmetler için gelifltirilmifl pazarlama karmas nda insan unsuru, hizmeti üreten personel, hizmeti tüketen müflteriler ve hizmetin üretildi i yerde haz r bulunan di er müflterileri içermektedir. Turistik hizmetlerin üretiminde müflterilerin önemli bir rol oynamas nedeniyle müflteri de bir pazarlama karmas unsuru olarak ele al nmaktad r. Ayr ca turizm hizmetlerinin yüksek düzeyde emek yo un olmas di er bir deyiflle insan gücüne dayal olmas turizm iflletmelerinde çal flan personelin müflterilerle do rudan temas kurmalar ndan dolay müflterileri üzerinde olumlu ya da olumsuz etki b rakmaktad r. Bu nedenle turizm iflletmelerinde müflterilerle do rudan temas hâlinde bulunan personelin görünümleri, tutumlar ve davran fllar müflterilerin kalite alg lamalar n etkilemektedir. Öte yandan turizm iflletmesinde bulunan di er müflteriler de hizmet tüketiminde müflterilerin deneyimlerini etkileyebilmektedir (Öztürk, 2006; Kotler, Bowen ve Makens, 1996).

18 10 Turizm Pazarlamas SORU Fiziksel Kan tlar: Fiziksel kan tlar, süreç ve insan ile birlikte geniflletilmifl pazarlama karmas elemanlar ndan biridir. Hizmetler büyük ölçüde soyut olduklar için fiziksel kan tlar hizmet iflletmeleri için önemli rol oynamaktad r. Fiziksel kan tlar soyut özelli e sahip hizmetlere dokunabilir/hissedilebilir/görülebilir nitelik kazand rmakta baflka bir deyiflle soyut nitelikteki hizmetleri somutlaflt rmaktad rlar. Bunun yan s ra müflteriler hizmet kalitesi, hizmetin di er özellikleri, iflletmede bulunan di er müflteriler ve personel hakk ndaki düflüncelerinin flekillenmesinde bir gösterge olarak fiziksel kan tlar kullanabilmektedirler (Bitner, 1992: 63). Bir turizm iflletmesinin fiziksel kan tlar n, kullan lan mobilyalar, dekorasyon, iflaretlemeler, müzik, kullan lan renkler, personelin görünümü, iflletmenin broflürleri, kartlar, faturalar gibi çeflitli fiziksel unsurlar oluflturmaktad r. Süreç: Süreç, turizm hizmetlerinin ulaflt r lmas n sa layan prosedür ve ifllemleri kapsayan geniflletilmifl pazarlama karmas eleman d r. Bir mal sat n almak ile bir hizmeti deneyimlemek aras ndaki temel farklardan biri, müflterinin içinde bulundu u ve genellikle her aflamas na dahil oldu u süreç/süreçler dir. Mallar bir süreç izlenerek sat n al nan varl klard r ancak sat n alma süreçleri mal n kendisinden ba ms zd r. SIRA Bir S ZDE müflteri bir mal sat n ald nda mal kontrol edebilir, kullanabilir, bir baflkas na verebilir. Ancak mallardan farkl olarak hizmetler, müflterilerin üretimin genellikle her aflamas ndaki ad m n izlemek zorunda oldu u sürece/süreçlere sahiptir. Bu nedenle müflteriler bir hizmet sat n ald nda ya da kulland nda hizmetin tüm süreçlerine dahil olmak zorundad r. Turizm ürününün ortaya ç kar lmas ve sunulmas SORUs ras ndaki her türlü etken turizm pazarlamas nda süreç karma eleman içerisinde de erlendirilmektedir. Bu ba lamda, bir konaklama iflletmesinde tesise girifl (check-in) ve tesisten ç k fl (chech-out) ifllemlerinin müflteri bekletilmeden yap lmas veya lokantada siparifli verilen bir yeme in haz rlanmas s ras n- da müflterinin s k lmas n önleyici hizmetlerin (örne in, aperatiflerin ikram edilmesi) sunulmas SIRA örnek S ZDEgösterilebilir (Kozak, 2010). Turizm pazarlama karmas elemanlar hangi unsurlardan meydana gelmektedir? AMAÇLARIMIZ 1 AMAÇLARIMIZ K T A P SORU Nazmi Kozak n K TTurizm A P Pazarlamas (Ankara: Detay Yay nc l k, 2010) adl kitab nda turizm pazarlama karmas elemanlar ile ilgili ayr nt l bilgilere ulaflabilirsiniz. SORU TUR ZM PAZARLAMASI PLANLAMASI TELEV ZYON TELEV ZYON Di er iflletmeler için oldu u gibi turizm iflletmeleri ve destinasyonlar n da bir vizyona gereksinimi vard r, vizyon bir strateji ister, strateji bir plan gerektirir ve plan için eylem gerekir (Kotler, 2005). Pazarlama planlar iflletmenin gelece i ile ilgilidir. Di er bir NTERNET SIRA anlat mla S ZDE iflletmenin neyi, ne zaman, nas l ve kimin taraf ndan yap - SIRA NTERNET S ZDE laca na karar verildi i bir süreçtir. Turizm iflletmeleri için pazarlama planlar, gelecekte belirlenen hedef ve amaçlara ulaflmak için bugünden ne yap lmas ile ilgilidir. Destinasyonlar AMAÇLARIMIZ için ise söz konusu destinasyonda faaliyet gösteren iflletmele- AMAÇLARIMIZ rin efl güdümlefltirilmesi ve belirlenen ortak hedeflere ulaflmalar n n daha kolay bir flekilde gerçeklefltirilebilmesi için pazarlama etkinliklerinin planlanmas d r (Kozak, K T A P K T A P 2010). Pazarlamada planlama, genifl anlamda ele al nd nda iflletmenin yönünü belirleyecek ve iflletme amaçlar n gerçeklefltirecek stratejileri kapsamaktad r. Pazarlama planlamas n iflletmenin tüm planlama sistemi içinde incelemenin nedeni, pa- TELEV ZYON TELEV ZYON zarlama planlamas için harcanan çabalara, hem iflletmenin temel amaçlar, politi- NTERNET NTERNET

19 1. Ünite - Turizm Pazarlamas na Girifl ve Turizm Pazarlamas Planlamas 11 kalar ve stratejilerine yön vermesi, hem de etki etmesidir. Üst yönetim, iflletme amaçlar yla iliflki kurarak pazarlama amaçlar n, stratejilerini saptamakta ve saptanan temellere göre de pazarlama bölümü, finans, üretim ve insan kaynaklar gibi fonksiyonel bölümlerle koordinasyonu sa layarak pazarlama planlar n haz rlamaktad r (Tokol, 2003). Ne Stratejik planlama fiekil 1.3 Pazarlama Plan Niye Uzun dönem kârl l k ve büyüme Nas l Pazarlama plan haz rlayarak Herhangi bir konaklama iflletmesinin haz rlad pazarlama plan n n amaçlar n genel olarak flu flekilde s ralamak mümkündür (Kotler, Bowen ve Makens, 1996: 662): flletmenin bir sonraki y l için haz rlayaca bütün pazarlama aktiviteleri için bir yol haritas sa lamak, Bütün pazarlama aktivitelerinin turizm iflletmesinin stratejik plan ile uygunlu unu sa lamak, Pazarlama sürecinde pazarlama yöneticilerinin bütün ad mlar objektif bir flekilde gözden geçirmesini ve düflünmesini sa lamak, Turizm iflletmesinin pazarlama amaçlar ile kaynaklar n n efllefltirmek için bütçeleme sürecinde yard mc olmak, Beklenen sonuçlara karfl l k gerçekleflen sonuçlar izlemek için bir süreç yaratmak, Pazarlama plan çal flanlar n iflletmenin hedeflerini anlamas na yard mc olur. Ayn zamanda çal flanlar kendi alanlar ile ilgili kararlar verece i zaman bunun iflletme hedefleriyle tutarl oldu unu anlamas n sa layarak karar almas na yard mc olur. Pazarlama Planlamas n n Faydalar Pazarlama planlar n n oluflturulmas, küçük ya da büyük bütün iflletmeler için çeflitli faydalar sa lamaktad r. Bu faydalar genel olarak afla daki flekilde özetlenebilir (Reid ve Bojanic, 2009: 167): Pazarlama planlar n n gelifltirilmesi, iflletmenin amaçlar n n baflar lmas n garantiler. Pazarlama planlar iflletmenin amaçlar n n baflar lmas na yard mc olacak bir rehber olarak görülmektedir. E er iflletme baz öngörülemeyen durumlar ile karfl lafl rsa bu durumda amaçlara ulafl lamaz, bu nedenle amaçlar ve planlar flartlara göre de ifltirilebilir. Pazarlama planlar n n haz rlanmas süresince ayr nt l bir durum analizi ile öngörülmeyen durumlar karfl s nda haz rl kl olunur. Bir pazarlama plan n n oluflturulmas, karar alma sürecinde yönetime yard mc olur. Oluflturulan pazarlama planlar, zor kararlar n al nmas aflamas nda yönetime referans noktas olarak yard mc olmaktad r. Pazarlama plan nda belirlenen alternatifler, yöneticilerin amaçlara ulafl lmas nda gerekli zor kararlar vermelerine yard mc olabilmektedir. Turizm iflletmeleri için pazarlama plan belirlenen hedef ve amaçlara ulaflmak için yap lmas gerekenler ile ilgili iken destinasyonlar için pazarlama plan destinasyonda faaliyet gösteren iflletmelerin efl güdümlefltirilmesi için pazarlama etkinliklerinin planlanmas n ifade etmektedir.

20 12 Turizm Pazarlamas Planlama, yöneticileri iflletmenin performans n gözden geçirmeye zorlamaktad r. Pazarlama planlar, iflletmenin amaçlar na ulaflabilmesi için personelin görevlerinin belirlenmesi ve kaynaklar n ayr lmas nda yöneticiler için gerekli bir araçt r. Bu planlarda kaynaklar n ve çal flanlar n nas l kullan laca- n n aç k bir flekilde belirtilmesi gerekmektedir. Stratejik ve taktik pazarlama planlar n n gelifltirilmesi, pazarlama çabalar n n de erlendirilmesinde yöneticilere yard mc olur. Planlar, hedeflenen sonuçlar ile gerçekleflen pazarlama çabalar n n sonuçlar n n karfl laflt r lmas nda yöneticilerin kulland temel araçt rlar. Stratejik pazarlama plan, iflletmenin amaçlar ve yetenekleri ile de iflen çevre koflullar na uyumun sa lanmas ve sürdürülmesi sürecidir. SORU Pazarlama Planlamas n n Türleri Turizm iflletmelerinin zaman de iflkeni içerisinde çevresindeki de iflikliklere karfl pazarlama stratejilerinin nas l uygulanaca na yönelik haz rlad klar pazarlama planlar, kapsaml ve uzun dönemli haz rlanan stratejik planlama ve daha k sa dönemli ve uygulamaya odaklanan taktik planlama olmak üzere iki flekilde haz rlanmaktad r. Stratejik Pazarlama Planlar : Stratejik pazarlama planlar iflletmenin temel stratejisi ve pazarlama amaçlar n n dikkatli bir flekilde incelenmesi ile oluflturulmaktad r. Stratejik plan, iflletmenin amaçlar ve yetenekleri ile de iflen çevre koflullar na stratejik uyumun sa lanmas ve sürdürülmesi sürecidir. Bu süreç, aç k seçik bir iflletme misyonunun, sa lam bir ifl portföyünün ve koordineli fonksiyonel stratejilerin gelifltirilmesine dayan r. Ayr ca bu süreç, gerekli kaynaklar n ayr lmas n da içermektedir. Stratejik planlaman n amac, iflletmenin güçlü ticari alanlar bulup gelifltirmesi, zay f olanlar da elemesidir. Bu tür planlar haz rlan rken öncelikle iflletme temel alanlara odaklanmaktad r, daha sonraki ad mda iflletme flu an neredeyiz ya da nerede olmak isteriz sorular n cevaplamak zorundad r. Bu sorular herhangi bir iflletme için cevaplanmas kolay sorular de ildir ancak bu sorular gelifltirilen stratejik planlar n temelini oluflturmaktad rlar. Stratejik planlama iflletmenin temel hedeflerinin belirlenmesi ile bu hedef ve amaçlar n baflar lmas na yard mc olacak eylemlerin tan mlanma sürecidir (Reid ve Bojanic, 2009; Tokol, 2003). Taktik Pazarlama Planlar : Taktik, bir stratejinin harekete geçmeye ve uygulamaya yönelik ayr nt l eylem biçimidir. Taktik planlama ise bir iflletmenin amaçlar n gerçeklefltirmesi için gerekli olan eylemlerin uygulanmas d r. Dolay s yla bu tür planlarda, stratejik planda belirlenen genel stratejilerin uygulanmas na odaklan lmaktad r. SIRA Taktik S ZDE planlar tipik olarak stratejik planlara göre daha k sa döneme yöneliktir. Bu nedenle daha çok flu andaki ve yak n gelecekteki eylemlere odaklan r. Y ll k planda uzun dönemli planlamada oldu undan çok daha ayr nt l taktik planlar üzerinde durulur. Örne in, bir otelin stratejisi belirli hedef pazar nda doluluk oran n artt rmak ise bu pazar bölümüne nas l yaklafl lacakt r? fade edilen bu SORU hedefe ulaflmak için izlenmesi gereken spesifik ad mlar nelerdir? Genel olarak taktik planlar, stratejik planlara göre daha k sa döneme yöneliktir. Taktik planlar genellikle bir y ll k bir dönemi kapsamaktad r ve temel olarak iflletmenin uzun dönemli stratejik plan nda ifade edilen hedef ve amaçlar n baflar labilmesi uygulanmas gereken spesifik aktivitelere odaklanmaktad r. Taktik planla- Taktik pazarlama plan, iflletmenin amaçlar n AMAÇLARIMIZ gerçeklefltirmesi için gerekli r n odak noktalar ndan biri ifade edilen amaçlar n baflar labilmesi için kaynaklar n AMAÇLARIMIZ olan eylemlerin ayr lmas d r. Stratejik planlar n tersine taktik planlar, iflletmenin rakiplerine ve kaynaklar n ulafl labilirli ine ba l olarak uyarlanabilir (Reid ve Bojanic, 2009). uygulanmas n içermektedir. K T A P K T A P TELEV ZYON TELEV ZYON

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme 2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme Proje bütçesi haz rlarken dikkat edilmesi gereken üç aflama vard r. Bu aflamalar flunlard r: Kaynak belirleme ve bütçe tasla n n haz rlanmas Piyasa araflt

Detaylı

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

Doç. Dr. Nurhan BABÜR TOSUN. LET fi M TEMELL MARKA YÖNET M STANBUL - 2010

Doç. Dr. Nurhan BABÜR TOSUN. LET fi M TEMELL MARKA YÖNET M STANBUL - 2010 Doç. Dr. Nurhan BABÜR TOSUN I LET fi M TEMELL MARKA YÖNET M STANBUL - 2010 I LET fi M TEMELL MARKA YÖNET M Yay n No : flletme-ekonomi Dizisi : 1. Bask - Ocak 2010 - stanbul ISBN Copyright Bu kitab n bu

Detaylı

BİRİNCİ BÖLÜM KAR AMACI GÜTMEYEN ORGANİZASYONLAR VE PAZARLAMA

BİRİNCİ BÖLÜM KAR AMACI GÜTMEYEN ORGANİZASYONLAR VE PAZARLAMA İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM KAR AMACI GÜTMEYEN ORGANİZASYONLAR VE PAZARLAMA Kar Amacı Gütmeyen Organizasyonlar: Kavramsal Bir Bakış... 3 Kar Amacı Gütmeyen Organizasyonlar ve Kavramlaştırma... 3 Kar Amacı

Detaylı

Prof. Dr. Neslihan OKAKIN

Prof. Dr. Neslihan OKAKIN I Prof. Dr. Neslihan OKAKIN Marmara Üniversitesi..B.F. Çal flma Ekonomisi ve Endüstri liflkileri Bölümü Yönetim ve Çal flma Psikolojisi Anabilim Dal Ç a l fl m a Y a fl a m n d a nsan Kaynaklar Yönetimi

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Nurullah UÇKUN YATIRIMLARDA STRATEJ K KARAR VERME SÜREC

Yrd. Doç. Dr. Nurullah UÇKUN YATIRIMLARDA STRATEJ K KARAR VERME SÜREC Yrd. Doç. Dr. Nurullah UÇKUN YATIRIMLARDA STRATEJ K KARAR VERME SÜREC STANBUL-2010 Yay n No : 2332 flletme-ekonomi Dizisi : 386 1. Bas m - Mart 2009 2. Bas m - Nisan 2010 ISBN 978-605 - 377-253 - 8 Copyright

Detaylı

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uygulama Önerileri 59 Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar ndan Standart 1110 un Yorumu lgili Standart 1110 Kurum çi Ba

Detaylı

BAfiVURU FORMU. Lütfen Kat lmak stedi iniz Kategoriyi flaretleyiniz:

BAfiVURU FORMU. Lütfen Kat lmak stedi iniz Kategoriyi flaretleyiniz: AMPD ÖDÜLLER 2008 BAfiVURU FORMU AMPD 2008 Ödülleri Program nda yer almak için lütfen afla daki k sa formu doldurup AMPD Merkezi ne ulaflt r n z. Size daha detayl doküman ve kat l m formu gönderilecektir.

Detaylı

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama 21 G R fi Araflt rman n amac na ba l olarak araflt rmac ayr ayr nicel veya nitel yöntemi kullanabilece i gibi her iki yöntemi bir arada kullanarak da araflt rmas n planlar. Her iki yöntemin planlama aflamas

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları I Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları II Yay n No : 2056 Hukuk Dizisi : 289 1. Bas Kas m 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-953 - 8

Detaylı

1.2.1. Varolmak... 7 1.2.2. Ö renmek...7 1.2.3. Paylaflmak...7 1.2.4. Etkilemek ve Yönlendirmek...7 1.2.5. Mutlu Olmak...7

1.2.1. Varolmak... 7 1.2.2. Ö renmek...7 1.2.3. Paylaflmak...7 1.2.4. Etkilemek ve Yönlendirmek...7 1.2.5. Mutlu Olmak...7 V Ç NDEK LER BÖLÜM I TEMEL LET fi M B LG LER 1. LET fi M N KAVRAMSAL ÇERÇEVES, AMAÇ, TÜR VE ÖZELL KLER...2 1.1. letiflim Kavram...2 1.2. letiflimde Amaç...6 1.2.1. Varolmak... 7 1.2.2. Ö renmek...7 1.2.3.

Detaylı

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*)

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Yönetmelik, Türkiye Bilimsel

Detaylı

Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9. Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi

Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9. Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi K lavuz Notlar Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9 Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi 1.0 Girifl 1.1 ndirgenmifl nakit ak fl ( NA)

Detaylı

Giresun Üniversitesi Akademik Değerlendirme Ve Kalite Geliştirme Uygulama Yönergesi

Giresun Üniversitesi Akademik Değerlendirme Ve Kalite Geliştirme Uygulama Yönergesi Giresun Üniversitesi Akademik Değerlendirme Ve Kalite Geliştirme Uygulama Yönergesi Amaç Madde 1- Bu Yönergenin amacı; Giresun Üniversitesi'nin akademik değerlendirme ve kalite geliştirme ile stratejik

Detaylı

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler Metin TUNÇ Seçici Olun ISI' n editoryal çal flanlar her y l yaklafl k olarak 2,000 dergiyi de erlendirmeye tabi tutmaktad r. Fakat de erlendirilen

Detaylı

S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER

S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER Erol LENGERL / Akis Ba ms z Denetim ve SMMM A.fi. 473 474 2. Salon - Paralel Oturum VIII - Sistem ve Süreç Denetiminde Karfl lafl lan

Detaylı

MARKA OLMAK. T. Sabri ERD L * Yeflim UZUN ** MARKA OLMAK. * Marmara Üniversitesi ** stanbul Ayd n Üniversitesi

MARKA OLMAK. T. Sabri ERD L * Yeflim UZUN ** MARKA OLMAK. * Marmara Üniversitesi ** stanbul Ayd n Üniversitesi MARKA OLMAK I T. Sabri ERD L * Yeflim UZUN ** MARKA OLMAK 2. BASKI * Marmara Üniversitesi ** stanbul Ayd n Üniversitesi e-mail: serdil@marmara.edu.tr e-mail: yuzun@hotmail.com II MARKA OLMAK Yay n No :

Detaylı

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas 1 Prof. Dr. Yunus Kishal Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi Tekdüzen Hesap Sistemi ve Çözümlü Muhasebe Problemleri 4. Bas Tekdüzen Muhasebe Sistemi Uygulama Tebli leri

Detaylı

Dr. Edin Güçlü Sözer POSTMODERN PAZARLAMA MARKA ÇA INDA L DERL K Ç N P M MODEL

Dr. Edin Güçlü Sözer POSTMODERN PAZARLAMA MARKA ÇA INDA L DERL K Ç N P M MODEL Dr. Edin Güçlü Sözer POSTMODERN PAZARLAMA MARKA ÇA INDA L DERL K Ç N P M MODEL STANBUL-2009 Yay n No : 2149 flletme-ekonomi Dizisi : 329 1. Bas m - stanbul - Haziran 2009 ISBN 978-605 - 377-067 - 1 Copyright

Detaylı

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl 220 ÇEfi TL ADLARLA ÖDENEN C RO PR MLER N N VERG SEL BOYUTLARI Fatih GÜNDÜZ* I-G R fi G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl Primi,Has lat Primi, Y l Sonu skontosu)

Detaylı

Hizmet Kavramı. İçindekiler. Sayfa. Önsöz... iii İçindekiler...v Tablolar... viii Şekiller... xiv Fotoğraflar...xv Kısaltmalar...

Hizmet Kavramı. İçindekiler. Sayfa. Önsöz... iii İçindekiler...v Tablolar... viii Şekiller... xiv Fotoğraflar...xv Kısaltmalar... v İçindekiler Sayfa Önsöz... iii İçindekiler...v Tablolar... viii Şekiller... xiv Fotoğraflar...xv Kısaltmalar...xvi Hizmet Kavramı GİRİŞ... 1 HİZMETİN TANIMI... 1 HİZMETLERİN SINIFLANDIRILMASI... 2 HİZMETLERİN

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i I DR. NA L YILMAZ HEMfiEHR K ML Kastamonulular Örne i II Yay n No : 2039 Sosyoloji : 1 1. Bas - Ekim 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-936 - 1 Copyright Bu kitab n Türkiye deki yay n haklar BETA Bas m

Detaylı

KAVRAMLAR. Büyüme ve Gelişme. Büyüme. Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır.

KAVRAMLAR. Büyüme ve Gelişme. Büyüme. Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır. KAVRAMLAR Büyüme ve Gelişme Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır. Büyüme Büyüme, bedende gerçekleşen ve boy uzamasında olduğu gibi sayısal (nicel) değişikliklerle ifade edilebilecek yapısal

Detaylı

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Otomasyon Sistemleri E itiminde Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Murat Ayaz Kocaeli Üniversitesi Teknik E itim Fakültesi, Elektrik E itimi Koray Erhan Kocaeli Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi,

Detaylı

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES Ahmet AKIN / TÜRMOB Yönetim Kurulu Üyesi 387 388 Genel Oturum III - Meslek Mensuplar Aç s ndan Türkiye Denetim Standartlar n

Detaylı

.. 95. Çeviren: Dr. Almagül sina

.. 95. Çeviren: Dr. Almagül sina .. 95 Türkiye ile Kazakistan: Karfl l kl Kazan mlara Dayal Bir flbirli i Bektas Mukhamejanov * Çeviren: Dr. Almagül sina Kazakistan ba ms zl n kazand ndan itibaren, d fl politika stratejisinde çok yönlü

Detaylı

performansi_olcmek 8/25/10 4:36 PM Page 1 Performans Ölçmek

performansi_olcmek 8/25/10 4:36 PM Page 1 Performans Ölçmek Performans Ölçmek Cep Yönderi Dizisi Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar en yayg n meydan okumalara ivedi çözümler öneriyor. Dizi içinde yer alan her kitapta, güçlü

Detaylı

AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*)

AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*) AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*) Amaç Madde 1. Bu Esaslar, kurulufllar n teknolojik AR-GE yapma yetene inin TÜB TAK taraf ndan de erlendirilmesine iliflkin usul ve esaslar belirlemektedir. Kapsam

Detaylı

Degisimi_Yonetmek 4/19/10 5:12 PM Page 1 De iflimi Yönetmek

Degisimi_Yonetmek 4/19/10 5:12 PM Page 1 De iflimi Yönetmek De iflimi Yönetmek Cep Yönderi Dizisi Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar en yayg n meydan okumalara ivedi çözümler öneriyor. Dizi içinde yer alan her kitapta, güçlü

Detaylı

1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ

1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ 1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ 1. GİRİŞ Odamızca, 2009 yılında 63 fuara katılan 435 üyemize 423 bin TL yurtiçi fuar teşviki ödenmiştir. Ödenen teşvik rakamı, 2008 yılına

Detaylı

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar Kazand ran Güç Mercedes-Benz orijinal ya lar arac n z üreten uzmanlar taraf ndan, gelifltirilmifltir. Mercedes-Benz in dilinden en iyi Mercedes-Benz

Detaylı

flletme Bölümü Pazarlama Anabilim Dal Ö retim Üyesi

flletme Bölümü Pazarlama Anabilim Dal Ö retim Üyesi I Prof. Dr. Kas m KARAHAN flletme Bölümü Pazarlama Anabilim Dal Ö retim Üyesi Hizmet Pazarlamas II Yay n No : 1695 flletme-ekonomi Dizisi : 194 2. Bask - Aral k 2006 - STANBUL ISBN 975-295 - 589-4 Copyright

Detaylı

Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor?

Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor? Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor? Doç.Dr. Nilgün GÖRER TAMER (Şehir Plancısı) Her fakülte içerdiği bölümlerin bilim alanına bağlı olarak farklılaşan öznel

Detaylı

Schindler Grup nsan Kaynaklar Politikas

Schindler Grup nsan Kaynaklar Politikas Schindler Grup nsan Kaynaklar Politikas Girifl Schindler Kurumsal nsan Kaynaklar ( K) politikas, Schindler'in çal flanlar ile ilgili önceliklerini tan mlamaktad r. Bu belge, Navigator kitapç nda anlat

Detaylı

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir.

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir. TÜB TAK BAfiKANLIK, MERKEZ VE ENST TÜLERDE ÇALIfiIRKEN YÜKSEK L SANS VE DOKTORA Ö REN M YAPANLARA UYGULANACAK ESASLAR (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Esaslar n amac ; Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araflt

Detaylı

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ 120 kinci Bölüm - Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi 1. ARAfiTIRMANIN AMACI ve YÖNTEM Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi, tüketici enflasyonu, iflsizlik

Detaylı

Yay n No : 1891 letiflim Dizisi : 44. 1. Bask Ocak 2008 STANBUL ISBN 978-975 - 295-788 - 6

Yay n No : 1891 letiflim Dizisi : 44. 1. Bask Ocak 2008 STANBUL ISBN 978-975 - 295-788 - 6 I dil Say mer Sanal Ortamda Halkla liflkiler II dil Say mer, TED Ankara Kolejinin ard ndan lisans e itimini stanbul Üniversitesi, Bat Dilleri ve Edebiyatlar bölümünde tamamlam fl, yüksek lisans ve doktora

Detaylı

Örneğin, salepi herhangi bir kuzey ülkesinde pazarlamayı düşünebilirsiniz.

Örneğin, salepi herhangi bir kuzey ülkesinde pazarlamayı düşünebilirsiniz. Hasmet Gokirmak MBA508 Uluslararası Ticaret Dönem Projesi Süleyman Şah Üniversitesi, Tezsiz Yüksek Lisans Programı Bahar 2016 Hasmet Gokirmak 20 Şubat 2016 Bir ülke seçin ve Türkiye de üretilen fakat hedef

Detaylı

TMS 19 ÇALIfiANLARA SA LANAN FAYDALAR. Yrd. Doç. Dr. Volkan DEM R Galatasaray Üniversitesi Muhasebe-Finansman Anabilim Dal Ö retim Üyesi

TMS 19 ÇALIfiANLARA SA LANAN FAYDALAR. Yrd. Doç. Dr. Volkan DEM R Galatasaray Üniversitesi Muhasebe-Finansman Anabilim Dal Ö retim Üyesi 1 2. B Ö L Ü M TMS 19 ÇALIfiANLARA SA LANAN FAYDALAR Yrd. Doç. Dr. Volkan DEM R Galatasaray Üniversitesi Muhasebe-Finansman Anabilim Dal Ö retim Üyesi 199 12. Bölüm, TMS-19 Çal flanlara Sa lanan Faydalar

Detaylı

K atma de er vergisi, harcamalar üzerinden al nan vergilerin en geliflmifl ve

K atma de er vergisi, harcamalar üzerinden al nan vergilerin en geliflmifl ve ÖZEL MATRAH fiekl NE TAB ALKOLLÜ ÇK SATIfiLARINDA SON DURUM H.Hakan KIVANÇ Serbest Muhasebeci Mali Müflavir I. G R fi K atma de er vergisi, harcamalar üzerinden al nan vergilerin en geliflmifl ve modern

Detaylı

MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT

MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT I MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT HARUN HAKAN BAŞ Ankara 2009 II Yay n No : 2195 Hukuk Dizisi : 1031 1. Bas Eylül 2009 - STANBUL ISBN 978-605 - 377-113 - 5 Copyright Bu kitab n

Detaylı

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü Nükleer Santrallerde Enerji Üretimi ve Personel E itimi Mehmet TOMBAKO LU* Girifl Sürdürülebilir kalk nman n temel bileflenlerinden en önemlisinin enerji oldu unu söylemek abart l olmaz kan s nday m. Küreselleflen

Detaylı

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY brahim ERCAN * 1- GENEL B LG : Motorlu tafl t sürücüleri kurslar, 5580 say l Özel Ö retim Kurumlar Kanunu kapsam nda motorlu tafl

Detaylı

Halkla İlişkiler ve Organizasyon

Halkla İlişkiler ve Organizasyon Halkla İlişkiler ve Organizasyon A. ALANIN MEVCUT DURUMU VE GELECEĞİ Halkla İlişkiler ve Organizasyon Hizmetleri alanı, küreselleşen dünya içinde kurum ve kuruluşlar için bir ihtiyaç olarak varlığını hissettirmektedir.

Detaylı

TMS 38 MADD OLMAYAN DURAN VARLIKLAR. Doç. Dr. Bar fl S PAH Marmara Üniversitesi BF flletme Fakültesi Muhasebe-Finansman Anabilim Dal Ö retim Üyesi

TMS 38 MADD OLMAYAN DURAN VARLIKLAR. Doç. Dr. Bar fl S PAH Marmara Üniversitesi BF flletme Fakültesi Muhasebe-Finansman Anabilim Dal Ö retim Üyesi 1 0. B Ö L Ü M TMS 38 MADD OLMAYAN DURAN VARLIKLAR Doç. Dr. Bar fl S PAH Marmara Üniversitesi BF flletme Fakültesi Muhasebe-Finansman Anabilim Dal Ö retim Üyesi 171 10. Bölüm, TMS-38 Maddi Olmayan Duran

Detaylı

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL 2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL NOT: Düzeltmeler bold (koyu renk) olarak yaz lm flt r. YANLIfi DO RU 1. Ünite 1, Sayfa 3 3. DÜNYA HAYVAN POPULASYONU

Detaylı

önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir

önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir 2002 May s ay nda yap lan Birleflmifl Milletler Çocuk Özel Oturumu öncesinde tüm dünyada gerçeklefltirilen Çocuklar çin Evet Deyin kampanyas na Türkiye

Detaylı

Lima Bildirgesi AKADEM K ÖZGÜRLÜK VE YÜKSEK Ö RET M KURUMLARININ ÖZERKL

Lima Bildirgesi AKADEM K ÖZGÜRLÜK VE YÜKSEK Ö RET M KURUMLARININ ÖZERKL D ü n y a Ü n i v e r s i t e l e r S e r v i s i Lima Bildirgesi AKADEM K ÖZGÜRLÜK VE YÜKSEK Ö RET M KURUMLARININ ÖZERKL BAfiLANGIÇ nsan Haklar Evrensel Beyannamesinin 40. y ldönümünde 6-10 Eylül tarihleri

Detaylı

BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar ATILIM ÜNİVERSİTESİ KALİTE GÜVENCESİ YÖNERGESİ Amaç BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Madde 1 Bu Yönergenin amacı Atılım Üniversitesinin eğitim-öğretim ve araştırma faaliyetleri ile idarî

Detaylı

NTERNET ÇA I D NAM KLER

NTERNET ÇA I D NAM KLER Mustafa Emre C VELEK NTERNET ÇA I D NAM KLER www.internetdinamikleri.com STANBUL-2009 Yay n No : 2148 letiflim Dizisi : 55 1. Bas m - stanbul - Haziran 2009 ISBN 978-605 - 377-066 - 4 Copyright Bu kitab

Detaylı

2008 1. Çeyrek Finansal Sonuçlar. Konsolide Olmayan Veriler

2008 1. Çeyrek Finansal Sonuçlar. Konsolide Olmayan Veriler 2008 1. Çeyrek Finansal Sonuçlar Konsolide Olmayan Veriler Rakamlarla Halkbank 70 y l Kooperatif ve KOB kredilerinde 70 y ll k tecrübe ve genifl müflteri taban Halkbank n rekabette kuvvetli yönleridir.

Detaylı

MEGEP (MESLEKİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ)

MEGEP (MESLEKİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI MEGEP (MESLEKİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ) HALKLA İLİŞKİLER VE ORGANİZASYON HİZMETLERİ ALANI ANKARA 2007 ÖĞRENME FAALİYETİ -19 HALKLA İLİŞKİLER VE

Detaylı

SÜREKL MESLEK GEL fi M E T M PROGRAMI N SAN MAYIS HAZ RAN

SÜREKL MESLEK GEL fi M E T M PROGRAMI N SAN MAYIS HAZ RAN SÜREKL MESLEK GEL fi M E T M PROGRAMI N SAN MAYIS HAZ RAN 2007 SÜREKL MESLEK GEL fi M E T MLER VE KRED LEND RME ESASLARINA L fik N B LG LEND RME Sürekli Mesleki Geliflim çerçevesinde Odam z bünyesinde

Detaylı

EVOK Güvenlik in hedefi daima bu kalite ve standartlarda hizmet sunmakt r. Hasan ERDEM R. Mustafa AL KOÇ. Yönetim Kurulu Baflkan.

EVOK Güvenlik in hedefi daima bu kalite ve standartlarda hizmet sunmakt r. Hasan ERDEM R. Mustafa AL KOÇ. Yönetim Kurulu Baflkan. EVOK Güvenlik, ülkemizde büyük ihtiyaç duyulan güvenlik hizmetlerine kalite getirmek amac yla Mustafa Alikoç yönetiminde profesyonel bir ekip taraf ndan kurulmufltur. Güvenlik sektöründeki 10 y ll k bilgi,

Detaylı

KAHRAMANMARAŞ SÜTÇÜ İMAM ÜNİVERSİTESİ BİLİMSEL DERGİLER YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

KAHRAMANMARAŞ SÜTÇÜ İMAM ÜNİVERSİTESİ BİLİMSEL DERGİLER YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Senato: 2 Mart 2016 2016/06-6 KAHRAMANMARAŞ SÜTÇÜ İMAM ÜNİVERSİTESİ BİLİMSEL DERGİLER YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç ve Kapsam MADDE 1- Bu Yönergenin amacı, Kahramanmaraş

Detaylı

SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com

SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com Giriş Yönetim alanında yaşanan değişim, süreç yönetimi anlayışını ön plana çıkarmıştır. Süreç yönetimi; insan ve madde kaynaklarını

Detaylı

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar.

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar. Cerebral palsi gibi hareket ve postüral kontrol bozukluklar na yol açan hastal klar olan çocuklar, hastal klar n n derecesine ba l olarak yürüme güçlü ü çekmekte veya hiç yürüyememektedir. Hart Walker,

Detaylı

F inans sektörleri içinde sigortac l k sektörü tüm dünyada h zl bir büyüme

F inans sektörleri içinde sigortac l k sektörü tüm dünyada h zl bir büyüme S GORTA KOM SYON G DER BELGES mali ÇÖZÜM 171 Memifl KÜRK* I-G R fi: F inans sektörleri içinde sigortac l k sektörü tüm dünyada h zl bir büyüme göstermifltir. Geliflmifl ekonomilerde lokomotif rol üstlenen

Detaylı

MUHASEBE, DENETİM VE DANIŞMANLIK İŞLETMELERİ İÇİN İŞYERİ, HİZMET VE KALİTE GÜVENCE İLKE VE ESASLARI HAKKINDA MECBURİ MESLEK KARARI

MUHASEBE, DENETİM VE DANIŞMANLIK İŞLETMELERİ İÇİN İŞYERİ, HİZMET VE KALİTE GÜVENCE İLKE VE ESASLARI HAKKINDA MECBURİ MESLEK KARARI MUHASEBE, DENETİM VE DANIŞMANLIK İŞLETMELERİ İÇİN İŞYERİ, HİZMET VE KALİTE GÜVENCE İLKE VE ESASLARI HAKKINDA MECBURİ MESLEK KARARI R.G. Tarihi : 13 Aralık 2013 R.G. Sayısı : 28850 TÜRMOB Türkiye Serbest

Detaylı

KONU 1: B L MSEL YÖNTEM VE STAT ST K... 1

KONU 1: B L MSEL YÖNTEM VE STAT ST K... 1 Ç NDEK LER ÖNSÖZ.................... iii 3. BASKIYA ÖNSÖZ........... v KONU 1: B L MSEL YÖNTEM VE STAT ST K............................ 1 1. Bilimsel Yöntem..............................................................

Detaylı

ÜN TE II L M T. Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler

ÜN TE II L M T. Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler ÜN TE II L M T Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler MATEMAT K 5 BU BÖLÜM NELER AMAÇLIYOR? Bu bölümü çal flt n zda (bitirdi inizde), *Bir

Detaylı

Baflkanl n, Merkez : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt rma Kurumu Baflkanl na ba l Marmara Araflt rma Merkezi ni (MAM),

Baflkanl n, Merkez : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt rma Kurumu Baflkanl na ba l Marmara Araflt rma Merkezi ni (MAM), TÜRK YE B L MSEL VE TEKN K ARAfiTIRMA KURUMU YAYIN YÖNETMEL (*) B R NC BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tan mlar Amaç ve Kapsam Madde 1. Bu Yönetmelik ile; Baflkanl k, Merkez ve Enstitülere ait tüm yay nlar

Detaylı

Risk Yönetimi. Gürcan Banger

Risk Yönetimi. Gürcan Banger Risk Yönetimi Gürcan Banger Risk Yönetimine giriş Bu sunumun amacı, sivil toplum alanında hizmet tedarik projelerinde, süreç boyunca ortaya çıkması muhtemel risk alanlarının tespiti ve takibi ile oluşabilecek

Detaylı

Hukuk için Biliflim, Biliflim için Hukuk... Kurultay : 1-A ve 1-B No lu Salonlar Sergi (Stant) : 2 No lu Salon zmir Uluslararas Fuar Alan - Kültürpark Ülkemizin bilgi otoyollar ile sar ld günümüzde, bilgiyi

Detaylı

BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U

BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U Cengiz SAZAK* 1.G R fi Bilindi i üzere Katma De er Vergisi harcamalar üzerinden al n r ve nihai yüklenicisi, (di er bir

Detaylı

ATAÇ Bilgilendirme Politikası

ATAÇ Bilgilendirme Politikası ATAÇ Bilgilendirme Politikası Amaç Bilgilendirme politikasının temel amacı, grubun genel stratejileri çerçevesinde, ATAÇ İnş. ve San. A.Ş. nin, hak ve yararlarını da gözeterek, ticari sır niteliğindeki

Detaylı

İNTERNETTE PAZARLAMA. Prof.Dr. İbrahim KIRCOVA

İNTERNETTE PAZARLAMA. Prof.Dr. İbrahim KIRCOVA İNTERNETTE PAZARLAMA Prof.Dr. İbrahim KIRCOVA Yay n No : 1206 flletme-ekonomi Dizisi : 88 T pk 5. Bask - Ekim 2012 - STANBUL ISBN 975-295 - 085 - X Copyright Bu kitab n bu bas s için Türkiye deki yay n

Detaylı

LE LG L YÖNETMEL KLER N DE ERLEND R LMES TOPLANTISI YAPILDI

LE LG L YÖNETMEL KLER N DE ERLEND R LMES TOPLANTISI YAPILDI Haberler 4857 SAYILI fi KANUNU LE LG L YÖNETMEL KLER N DE ERLEND R LMES TOPLANTISI YAPILDI 14 May s 2004 tarihinde Sendikam z Binas Mesut Erez Konferans Salonunda 4857 Say l fl Kanunu le lgili Yönetmeliklerin

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog KONYA KARAMAN BÖLGESİ BOŞANMA ANALİZİ 22.07.2014 Tarihsel sürece bakıldığında kalkınma,

Detaylı

İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ENGELSİZ ÜNİVERSİTE KOORDİNATÖRLÜĞÜ VE ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM

İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ENGELSİZ ÜNİVERSİTE KOORDİNATÖRLÜĞÜ VE ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ENGELSİZ ÜNİVERSİTE KOORDİNATÖRLÜĞÜ VE ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Genel Esaslar Amaç Madde 1- (1)Bu

Detaylı

DERS PROFİLİ. Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem. Stratejik Pazarlama Yönetimi. MAN503T Güz 1 3 3 7. Dersin Dili.

DERS PROFİLİ. Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem. Stratejik Pazarlama Yönetimi. MAN503T Güz 1 3 3 7. Dersin Dili. DERS PROFİLİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Kredi AKTS Stratejik Pazarlama Yönetimi MAN503T Güz 1 3 3 7 Ön Koşul - Dersin Dili Ders Tipi Dersin Okutmanı Dersin Asistanı Dersin

Detaylı

PROMOSYON VE EfiANT YON ÜRÜNLER N GEL R VE KURUMLAR VERG S LE KATMA DE ER VERG S KANUNLARI KARfiISINDAK DURUMU

PROMOSYON VE EfiANT YON ÜRÜNLER N GEL R VE KURUMLAR VERG S LE KATMA DE ER VERG S KANUNLARI KARfiISINDAK DURUMU PROMOSYON VE EfiANT YON ÜRÜNLER N GEL R VE KURUMLAR VERG S LE KATMA DE ER VERG S KANUNLARI KARfiISINDAK DURUMU Aytaç ACARDA * I G R fi flletmeler belli dönemlerde sat fllar n artt rmak ve iflletmelerini

Detaylı

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif Dr. Yeflim Toduk Akifl Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif flirket birleflmeleri ve sat nalmalar, türkiye deki küçük iflletmelerden, dev flirketlere kadar her birinin gündeminde olmaya devam

Detaylı

Yrd.Doç.Dr. Mustafa Ya ml / Yrd.Doç.Dr. Feyzi Akar. Alternatif Ak m Devreleri & Problem Çözümleri

Yrd.Doç.Dr. Mustafa Ya ml / Yrd.Doç.Dr. Feyzi Akar. Alternatif Ak m Devreleri & Problem Çözümleri Yrd.Doç.Dr. Mustafa Ya ml / Yrd.Doç.Dr. Feyzi Akar Alternatif Ak m Devreleri & Problem Çözümleri Yay n No : 2973 Teknik Dizisi : 162 5. Bas - Ekim 2013 - STANBUL ISBN 978-605 - 377-998 - 8 Copyright Bu

Detaylı

STRATEJ K V ZYON BELGES

STRATEJ K V ZYON BELGES STRATEJ K V ZYON BELGES BEYAZ K TAP S UNUfi Sivil toplum; demokrasi, insan haklar ve hukuk devleti kavramlar n n yerleflmesiyle ilgili taleplerden ekonomiyle ilgili endiflelere kadar sosyal yaflama dair

Detaylı

3 Aral k 2014 25 Aral k 2014 SERG VE ÖDÜL TAKV M. Sergi Panolar Teslimi Ödül Töreni ve Sergi Aç l fl zmir Mimarl k Merkezi

3 Aral k 2014 25 Aral k 2014 SERG VE ÖDÜL TAKV M. Sergi Panolar Teslimi Ödül Töreni ve Sergi Aç l fl zmir Mimarl k Merkezi 3 Aral k 2014 25 Aral k 2014 SERG VE ÖDÜL TAKV M Sergi Panolar Teslimi Ödül Töreni ve Sergi Aç l fl zmir Mimarl k Merkezi M MARLAR ODASI ZM R fiubes, fiube ETK NL K ALANI OLAN ZM R, AYDIN, MAN SA, UfiAK

Detaylı

MUHASEBE, DENETİM VE DANIŞMANLIK İŞLETMELERİ İÇİN İŞYERİ, HİZMET VE KALİTE GÜVENCE İLKE VE ESASLARI HAKKINDA MESLEK KARARI

MUHASEBE, DENETİM VE DANIŞMANLIK İŞLETMELERİ İÇİN İŞYERİ, HİZMET VE KALİTE GÜVENCE İLKE VE ESASLARI HAKKINDA MESLEK KARARI MUHASEBE, DENETİM VE DANIŞMANLIK İŞLETMELERİ İÇİN İŞYERİ, HİZMET VE KALİTE GÜVENCE İLKE VE ESASLARI HAKKINDA MESLEK KARARI BİRİNCİ BÖLÜM AMAÇ VE KAVRAMLAR Madde 1. AMAÇ Madde 2. KAPSAM Madde 3. HUKUKİ

Detaylı

Stratejik Pazarlama Planlaması. Tolga DURSUN

Stratejik Pazarlama Planlaması. Tolga DURSUN Stratejik Pazarlama Planlaması Tolga DURSUN 1 İŞLETME YÖNETİM SÜRECİ PLANLAMA UYGULAMA DENETLEME o Amaçları Belirleme o Strateji ve taktikleri belirleme Örgütleme Kadrolama Yürütme Performans sonuçlarını

Detaylı

BEYKENT OKULLARI MYP GRUBU BĠLGĠ OKURYAZARLIĞI PROGRAMI ESASLARI OluĢturulma Tarihi: 21 Ağustos 2015

BEYKENT OKULLARI MYP GRUBU BĠLGĠ OKURYAZARLIĞI PROGRAMI ESASLARI OluĢturulma Tarihi: 21 Ağustos 2015 BEYKENT OKULLARI MYP GRUBU BĠLGĠ OKURYAZARLIĞI PROGRAMI ESASLARI OluĢturulma Tarihi: 21 Ağustos 2015 1. Tüm çalıģma ünitelerinde araģtırma ödevi verilmesi esastır. Açıklama: Ünite çalıģmaları kapsamında

Detaylı

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün Veri Toplama Yöntemleri Prof.Dr.Besti Üstün 1 VERİ (DATA) Belirli amaçlar için toplanan bilgilere veri denir. Araştırmacının belirlediği probleme en uygun çözümü bulabilmesi uygun veri toplama yöntemi

Detaylı

Gelece in Bilgi flçilerini Do ru Seçmek: Araflt rma Görevlisi Al m Süreci Örne i

Gelece in Bilgi flçilerini Do ru Seçmek: Araflt rma Görevlisi Al m Süreci Örne i Uluslararas Yüksekö retim Kongresi: Yeni Yönelifller ve Sorunlar (UYK-2011) 27-29 May s 2011, stanbul; 2. Cilt / Bölüm XI / Sayfa 1359-1364 Gelece in Bilgi flçilerini Do ru Seçmek: Araflt rma Görevlisi

Detaylı

ÜRÜNÜN ADI : FOLLOWER ÜRÜN: AKÜLÜ BAVUL

ÜRÜNÜN ADI : FOLLOWER ÜRÜN: AKÜLÜ BAVUL ÜRÜNÜN ADI : FOLLOWER ÜRÜN: AKÜLÜ BAVUL Ürün Nedir? FOLLOWER, Akülü tekerlekli bir bavuldur. Ürünün mini boyu, orta boyu, büyük boyu vardır. Ürünün içine konulan küçük bir akü ile bavul güç kullanmadan

Detaylı

YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI ENGELLİLER DANIŞMA VE KOORDİNASYON YÖNETMELİĞİ (1) BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI ENGELLİLER DANIŞMA VE KOORDİNASYON YÖNETMELİĞİ (1) BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI ENGELLİLER DANIŞMA VE KOORDİNASYON YÖNETMELİĞİ (1) BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (Değişik:RG-14/2/2014-28913) (1) Bu Yönetmeliğin amacı; yükseköğrenim

Detaylı

TETAŞ TÜRKİYE ELEKTRİK TİCARET VE TAAHHÜT A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

TETAŞ TÜRKİYE ELEKTRİK TİCARET VE TAAHHÜT A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TETAŞ TÜRKİYE ELEKTRİK TİCARET VE TAAHHÜT A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YÖNERGE 10 BÜTÇE YÖNERGESİ T E T A Ş TÜRKİYE ELEKTRİK TİCARET VE TAAHHÜT ANONİM ŞİRKETİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ BÜTÇE YÖNERGESİ TÜRKİYE ELEKTRİK TİCARET

Detaylı

AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR

AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR SEÇ LM fi TÜRK YE F NANSAL RAPORLAMA STANDARTLARI AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR Prof. Dr. Cemal B fi (Marmara Üniversitesi) Doç. Dr. Yakup SELV ( stanbul Üniversitesi) Doç. Dr. Fatih YILMAZ ( stanbul Üniversitesi)

Detaylı

OHSAS 18001 fl Sa l ve Güvenli i Yönetim Sisteminde Yap lan De iflikliklere Ayr nt l Bak fl

OHSAS 18001 fl Sa l ve Güvenli i Yönetim Sisteminde Yap lan De iflikliklere Ayr nt l Bak fl OHSAS 18001 fl Sa l ve Güvenli i Yönetim Sisteminde Yap lan De iflikliklere Ayr nt l Bak fl Altan ÇET NKAL MESS fl Sa l ve Güvenli i Uzman Geliflen yeni yönetim anlay fllar, hiyerarflik yap - lanmadan

Detaylı

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER 1. Patates ve sütün miktar nas l ölçülür? 2. Pinpon topu ile golf topu hemen hemen ayn büyüklüktedir. Her iki topu tartt n zda bulaca n z sonucun ayn olmas n bekler misiniz?

Detaylı

SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar. Amaç

SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar. Amaç SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Siirt Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama

Detaylı

Ara rma, Dokuz Eylül Üniversitesi Strateji Geli tirme Daire Ba kanl na ba

Ara rma, Dokuz Eylül Üniversitesi Strateji Geli tirme Daire Ba kanl na ba 1.1 Ara rman n Amac Ara rmada, Dokuz Eylül Üniversitesi Strateji Geli tirme Daire Ba kanl na ba olarak hizmet vermekte olan; 1. Bütçe ve Performans Program ube Müdürlü ü 2. Stratejik Yönetim ve Planlama

Detaylı

Pazarlama İlkeleri. Editör Yrd. Doç. Dr. Serpil YILMAZ

Pazarlama İlkeleri. Editör Yrd. Doç. Dr. Serpil YILMAZ Pazarlama İlkeleri Editör Yrd. Doç. Dr. Serpil YILMAZ Yazarlar Yrd. Doç Dr. Ali GÜLÇUBUK Yrd.Doç.Dr.Akif ALTINBIÇAK Yrd.Doç.Dr. Berrin YÜKSEL Yrd.Doç.Dr. Emin Akkılıç Yrd Doc. Dr. Gülnur ETİ İÇLİ Yrd.

Detaylı

30 > 35. nsan Kaynaklar. > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu

30 > 35. nsan Kaynaklar. > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu 30 > 35 nsan Kaynaklar > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu > nsan Kaynaklar Personele Göre fl De il, fle Göre Personel. stanbul Büyükflehir Belediyesi, Personele Göre

Detaylı

B E Y K E N T Ü N İ V E R S İ T E S İ S O S Y A L B İ L İ M L E R E N S T İ T Ü S Ü İ Ş L E T M E Y Ö N E T İ M İ D O K T O R A P R O G R A M I

B E Y K E N T Ü N İ V E R S İ T E S İ S O S Y A L B İ L İ M L E R E N S T İ T Ü S Ü İ Ş L E T M E Y Ö N E T İ M İ D O K T O R A P R O G R A M I B E Y K E N T Ü N İ V E R S İ T E S İ S O S Y A L B İ L İ M L E R E N S T İ T Ü S Ü İ Ş L E T M E Y Ö N E T İ M İ D O K T O R A P R O G R A M I İLİŞKİSEL PAZARLAMA 31 MAYIS 2014 K O R A Y K A R A M A N

Detaylı

Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü 07.03.2012 06:18

Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü 07.03.2012 06:18 http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/03/201203... 1 of 5 6 Mart 2012 SALI Resmî Gazete Sayı : 28225 Atatürk Üniversitesinden: YÖNETMELİK ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ ASTROFİZİK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ

Detaylı

BÜTÜNSEL KAL TE VE SÜREÇ Y LE T RME

BÜTÜNSEL KAL TE VE SÜREÇ Y LE T RME BÜTÜNSEL KAL TE VE SÜREÇ Y LE T RME Amaç: Kat l mc lara bütünsel kalite ve bunun kurumlarda yarat laca geli im ihtiyac hakk nda geni bilgi vermek, yap labilecek uygulamalar hakk nda yöntemler sunmak. çerik:

Detaylı

Merhaba 3 Amaç 4 Hedef Kitle 5 Sayfa çerikleri ve lgili Bafll klar 6 Banner Kullan mlar Plan 01 7 Plan 02 8 Plan 03 9 Plan 04 10 Plan 05 11 Banner Ölçüleri ve Format Bilgileri Leader Board 12 Leader Board

Detaylı

YEDİNCİ KISIM Kurullar, Komisyonlar ve Ekipler

YEDİNCİ KISIM Kurullar, Komisyonlar ve Ekipler YEDİNCİ KISIM Kurullar, Komisyonlar ve Ekipler Kurul, komisyon ve ekiplerin oluşturulması MADDE 107- (1) Okullarda, eğitim, öğretim ve yönetim etkinliklerinin verimliliğinin sağlanması, okul ve çevre işbirliğinin

Detaylı

BA IMSIZ DENET M ULUSLARARASI DENET M STANDARTLARI KAPSAMINDA

BA IMSIZ DENET M ULUSLARARASI DENET M STANDARTLARI KAPSAMINDA ULUSLARARASI DENET M STANDARTLARI KAPSAMINDA BA IMSIZ DENET M Doç.Dr. Lerzan KAVUT stanbul Üniversitesi flletme Fakültesi Doç.Dr. Oktay TAfi stanbul Teknik Üniversitesi flletme Fakültesi Dr. Tuba fiavli

Detaylı

KONAKLAMA H ZMETLER NDE KAL TE YÖNET M

KONAKLAMA H ZMETLER NDE KAL TE YÖNET M T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2815 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1773 KONAKLAMA H ZMETLER NDE KAL TE YÖNET M Yazar Prof.Dr. Özkan TÜTÜNCÜ (Ünite 1-8) Editör Prof.Dr. Nazmi KOZAK ANADOLU ÜN VERS

Detaylı

YÖNTEM 1.1. ÖRNEKLEM. 1.1.1. Örneklem plan. 1.1.2. l seçim ölçütleri

YÖNTEM 1.1. ÖRNEKLEM. 1.1.1. Örneklem plan. 1.1.2. l seçim ölçütleri BÖLÜM 1 YÖNTEM Bu çal flma 11, 13 ve 15 yafllar ndaki gençlerin sa l k durumlar ve sa l k davran fllar n saptamay hedefleyen, kesitsel tan mlay c ve çok uluslu Health Behavior in School Aged Children,

Detaylı