Sağlık Turizminde Entelektüel Sermaye

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Sağlık Turizminde Entelektüel Sermaye"

Transkript

1 II. Disiplinlerarası Turizm Araştırmaları Kongresi: , Nisan 2012, Kemer, Antalya, Bütün hakları saklıdır ISBN: Sağlık Turizminde Entelektüel Sermaye Uğur ZAT TAN T. C. Boğaziçi Üniversitesi, Yetişkin Eğitimi Bölümü E-posta: Yener GÜL T. C. Sağlık Bakanlığı E-posta: ÖZ Globalleşen dünyada sağlık turizmi özellikle 1980 lerden sonra artan bir ivmeyle önem kazanmaya başlamıştır. Türkiye, başta Ortadoğu ülkeleri olmak üzere doğu ile batının sağlık hizmetlerinin karşılanması anlamında önemli bir rol üstlenmektedir. Bu noktada, artan kapasite ile birlikte, sağlık turizminde yer alan kurumların entelektüel sermayelerinin de etkin ve doğru olarak değerlendirilmesi gereksinimi ortaya çıkmaktadır. Entelektüel sermayenin doğru kullanılması, uzun vadede sağlık turizminin gelişimine ve dolayısı ile Türkiye turizminin dünya turizmi açısından öne çıkmasına yardımcı olan bir etken olarak ortaya çıkacaktır. Anahtar sözcükler: Sağlık Turizmi, Entelektüel Sermaye, İnsan Kaynakları GİRİŞ 1970 lerin sonları ve 1980 lerin başlarından beri, ekonominin küreselleşmesi olarak ele alınan benzeri görülmemiş bir duruma tanıklık edilmektedir. Ticarette, yatırımda ve finansmanda küreselleşme ile birlikte sağlıkta ve sağlıkla ilgili diğer açılımlarda da küreselleşmenin etkileri görülmektedir. Artık en güçlü şirketler, en büyük maddi ve finansal varlıklara sahip şirketler değil, entelektüel sermayelerini güçlendirebilen ve bu sermayeyi en etkin ve en etken şekilde yönetebilen ve kullanabilen şirketlerdir. Sağlık turizmi, bir ucu doğal kaynaklara, diğer ucu beşeri ve mali kaynaklara dayanan önemli bir turizm koludur. Türkiye de sağlık turizminin gelişmesi ve genel turizmin gelişmesine yapacağı katkılar bu kaynakların planlanmasına bağlıdır. Yeni ekonomideki en önemli gelişimlerin başında sermaye ve insan gücü yoğun örgütlerden, bilgi üreten ve bilgiyi kullanan örgütlere doğru bir yönelimin başlaması bulunmaktadır (Blumentit ve Jhonson 1999). Bu noktadan hareketle, sağlık turizminde entelektüel sermayenin kritik rolü öne çıkmaktadır.

2 524 II. Disiplinlerarası Turizm Araştırmaları Kongresi SAĞLIK TURİZMİ TANIMI VE ÖZELLİKLERİ Tüm dünyada teknolojik, ekonomik ve sosyolojik değişimler ile birlikte turizm sektöründe yaşanan değişimlerden Türkiye de etkilenmektedir. Bu değişimler ile birlikte turizmin çeşitleri, bu alanlarda yapılması gerekenler ve turizmin geleceği geniş olarak tartışılmaktadır. Bu noktada; turizm çeşitlerinden biri olan sağlık turizmi, insanların sağlığına kavuşabilmek, tedavi olmak ve doğanın şifa verici özelliklerinden faydalanmak amacıyla yaptıkları geziler olarak tanımlanabilir (Aydın 2008). Bu tanımdan hareketle, insanlar ilk çağlardan beri sağlıklı olmak için bir noktadan diğer bir noktaya seyahat etmişler ve sağlıklarına kavuşmanın yollarını aramışlardır. Günümüzde ise, özellikle kent yaşamı, beslenme bozuklukları, sinirsel ve zihinsel yorgunluklar ve tüm bunların yarattığı sorunları gidermek amacıyla ülkeler var olan kaynaklarından yararlanma imkânlarını aramaya başlamışlardır. Diğer taraftan, McIntosh ve Goeldner (1990) tatil amaçlı turizmi dört ana başlık altında toplarken, sağlık ile ilgili aktiviteleri fiziksel motivasyon faktörü olarak açıklamışlardır. Bu tanımdan hareketle sağlık turizmini iki ana gruba ayırmak mümkündür: fiziksel sağlık ve zihinsel (ruhsal) sağlık. Fiziksel sağlık göz önüne alındığında rahatlama amaçlı tüm fiziksel aktiviteler ele alınırken; zihinsel sağlık başlığı altında stresi azaltıcı olan faaliyetler ele alınır. Günümüzde sağlık, hasta olmamak şeklinde algılanırken; Dünya Sağlık Örgütü nün tanımına göre sağlık: Fiziksel, zihinsel ve sosyal anlamda iyi durumda olmaktır. Bu yaklaşımla, sağlık turizmi denildiği zaman sadece hasta ya da tedaviye muhtaç olan insanlar değil; sağlıklı yaşamak isteyen kişiler de hedef müşteriler içinde yer alır. Daha genel anlamda ise; sağlık turizmi kişinin yaşam kalitesini arttırır. Özellikle günümüzde turizm ve tatil, iş ve iş ortamından uzak kalmak olarak algılandığı için ağırlıklı olarak 3 S olarak bilinen deniz, kum, güneş içeren paketler ve bölgeler daha çok rağbet görmesine karşın sağlık turizmine verilen önem gün ve gün artmaktadır (Hobson ve Dietrich 1995). Bu aşamada, sağlık turizminin türleri ve karakteristik özelliklerinin belirlenmesi önem taşımaktadır.

3 Bildiriler 525 Tablo 1. Sağlık turizm türleri ve özellikleri Müşteri Grubu Sağlık Merkezleri Tedavi Merkezleri Rehabilitasyon Merkezleri Orta ve Üst Düzey Gelir Orta ve Üst Düzey Gelir Yüksek Gelir Grubu Grubu Sağlıklı Grubu Özel sağlık ihtiyaçlarına ihtiyaç duyan Düşük Sağlık Riski Tüm Yaşlarda Özel cerrahi veya tıbbi gerekilikler Farklı sağlık riskleri olan orta yaş ve üstü Düşük ve orta seviyede sağlık riski Gereklilikler Süre Kaynak: Gonzales vd. (2001) Yüksek Hizmet Kalitesi Beklentisinin Karşılanması Değişken (Müşteriden müşteriye farklılık gösterir) İleri teknoloji Uzmanlık Alanı Kısa olması beklenir Değişkenlerin takibi gerekir Uzmanlık Alanı Tıbbi destekten ziyade uzmanlık önemli Uzun sürmesi beklenir. Diğer taraftan sağlık turizmi türlerinin alt başlıkları aşağıdaki tabloda verilmektedir. Tablo 2. Sağlık turizminin alt başlıkları Sağlık Tedavi & Rehabilitasyon SPA İsteğe Bağlı Ameliyat Diyaliz Ekoturizm Esetik Ameliyat Bağımlılık Tedavileri Doğa Turizmi Göz Ameliyatları Hasta Bakım Prog. Kitle Turizmi Kardiyolojik Tedaviler Bitki Tedavileri Diyagnostik Servisi Bütünsel Tedavi Kanser Tedavileri Kaynak: Gonzales vd. (2001) Tablo 2 den hareketle, tıbbi ve rehabilitasyon amaçlı (tedavi) turizm ve sağlık amaçlı turizm olarak iki grup öne çıkmaktadır. Özelikle tedavi ve rehabilitasyon amaçlı grup ele alındığı zaman doktor ve sağlık personeli tarafından yapılması gereken tedaviler, prosedürler ve eğitimler ön plana çıkarken; sağlık grubunda ise kişinin birinin gözetiminde ve(ya) tek başına yapabileceği aktiviteler ve(ya) uygulamalar öne çıkmaktadır ve bunlar genellikle daha sağlıklı, daha bakımlı, daha az stresli ve zihinsel olarak daha sağlıklı hissetmek için yapılan aktivite ve uygulamalar bütünüdür. Goodrich (1994) tarafından yapılan bir çalışmada ise sağlık turizminin elemanları ve sağlık turizminde hizmet veren işletmelerde yer alan aktivitelerin sınıflandırılması aşağıdaki gibidir; - Vejetaryen Beslenme Programları - Vitamin Tedavileri

4 526 II. Disiplinlerarası Turizm Araştırmaları Kongresi - Günlük egzersiz programları - Yoga - Akupunktur - Termal Havuzlar - Su altı mesajları - Vücut Masajları - Selülit Tedavisi - Sauna - Hidroterapi Tedavisi - Çamur Tedavisi - Sigara Bıraktırma Programları - Özel banyolar - Bitkisel Tedaviler - Rahatlama Teknikleri - Güzellik Kürleri Ülkemizde de gelişmekte olan sağlık turizmi; tedavi amacı ile gelen insanların belirli bir süre konaklamak tedavi ve dinlenme ve eğlenme gibi aktivitelerini karşılamak için tesislere ihtiyaç duymaktadır. Sonuçta, bu arz ve talep dengesini oluşturabilmek için, özellikle son on yıldır, sağlık turizmine yönelik hizmet veren işletme sayılarında artış görülmektedir. Aynı zamanda araştırmalar göstermektedir ki; sağlık turizmi özellikle gelişmekte olan ülkeler için önemli bir rekabet avantajı sağlayabilir (Chambers ve McIntosh 2008). Sağlık turizminin türü ya da işletmesi ne olursa olsun değişmeyen bazı özellikleri vardır. Bu özelliklerden başlıcaları; - Teknolojik gelişmeler son derece önemlidir. - Sağlık turizminde konaklama gün sayısı, tedavi süresi ile paraleldir. - Genellikle sağlık turizminden yararlanan kişiler tesis (işletme ya da kompleks) içerisinde bir veya birden fazla aktiviteden yararlanarak zaman geçirir. - Tedaviyi yönlendirecek ve takip edecek tıbbi personel gerekmektedir. - Hizmet sektörü emek yoğun sektördür. - Tesislerin bulunduğu bölgelerde katma değer yaratarak bölge ekonomisinin gelişmesine yardımcı olur. - Genel yaş aralığı ağırlıklı olarak orta yaş ve üstüdür.

5 Bildiriler Hizmet personeli kadar tıbbi personel de önem kazanmaktadır. - Yöneticilerin ve birim sorumlularının hizmet işletmesi bilgisi yanı sıra temel tedavi özelliklerini (termal tesis ise termal suyu ile ilgili bilgi) bilmesi gerekmektedir. Sağlık turizminin özelliklerinden hareketle sağlık turizminde entelektüel sermaye kavramının rekabet avantajı olarak ele alınması gerekir yılında yazdığı makalede Stewart entelektüel sermayenin bütün çalışanlar tarafından bilinen ve işletmeye rekabet üstünlüğü sağlayacak bütün şeylerin toplamı olduğuna işaret etmektedir (Stewart 1997). Günümüzde entelektüel sermayenin rekabette belirleyici bir rol oynadığı bilinmektedir. Entelektüel sermayenin temelinde insan ve insanın bilgi birikimi vardır. Toplam Kalite Yönetimi bu bilinci ön plana alan bir stratejidir. Bu yönetim stratejisi, insan ihtiyaçları temeline dayanan çağdaş ve katılımcı evrensel bir özelliğe sahiptir. ENTELEKTÜEL SERMAYE NEDİR? 1969 yılında ilk olarak John Kenneth Galbraith tarafından kullanılan entelektüel sermaye terimi, özellikle son yıllardaki teorik ve endüstriden uygulamalı yayınlarla (Bassi ve van Buren 1999; Bontis ve Choo 2001; Edvinsson ve Malone 1997; Stewart 1997; Sveiby 2001; Wiig 1997) ve sadece bu konuya özgün dergilerin yayımlanması (JIC 2001) ve konferansların, seminerlerin düzenlenmesiyle (IC 2001; Stewart 2000) popülerlik kazanmıştır. Galbraith bireysel entelektüel sahiplikten bahsederken, artık günümüzde işletmelerin sahip olduğu entelektüel sermaye kavramı üzerine yoğunlaşmaktadır. Gelişen bilgi ekonomisi trendine paralel, organizasyonel anlamda entelektüel sermayenin ilk olarak Thomas Stewart tarafından Haziran 1991 tarihinde kaleme alınan Brainpower (Beyin Gücü) makalesi ile gündeme geldiği kabul edilmektedir. Bu makalede entelektüel sermaye, işletmeye piyasada rekabet avantajı sağlayan, işletme çalışanlarının bildiği her şeyin toplamı (Stewart 1991) olarak tanımlanmıştır. Stewart ın diğer entelektüel sermaye tanımları arasında ise Buluşçuluk ve yenilenmenin kaynağı olan bireyin bilgi ve know-how birikimi veya insan beyinlerinde gömülü olan yetenek, beceri, uzmanlık sayılabilir (Stewart 1994). Stewart 1997 yılında yayımlanan Entelektüel Sermaye: Örgütlerin Yeni Zenginliği adlı kitabında ise entelektüel sermayeyi, elde edilmiş kullanışlı bilgi olarak en genel şekilde tanımlamakta ve bunun örgütün süreçlerini, teknolojilerini, patentlerini, iş görenlerinin becerilerini ve müşteriler, tedarikçiler ve diğer ilişkili taraflar hakkındaki bilgileri içerdiğini belirtmektedir (Stewart 1997). Kap-

6 528 II. Disiplinlerarası Turizm Araştırmaları Kongresi samlı bir başka tanım ise Annie Brooking (1996) tarafından yapılmaktadır. Brooking e göre entelektüel sermaye, işletmenin faaliyetini sürdürebilmesini sağlayan maddi olmayan varlıkların tümü dür. Klein ve Prusak (1994) ise entelektüel sermayeyi daha yüksek değerli bir varlık üretmek üzere formalleştirilmiş, elde edilmiş ve harekete geçirilmiş entelektüel malzeme olarak tanımlamaktadır. İlk profesyonel entelektüel sermaye yöneticisi olarak bilinen, konunun bir başka öncü ismi Leif Edvinsson ise entelektüel sermayeyi değere dönüştürülebilen bilgi olarak tanımlamaktadır. Edvinsson işletmelerin insan sermayesi ve organizasyonel sermaye olmak üzere iki temel görünmeyen varlığı olduğunu ve entelektüel sermayenin bunların toplamını ifade ettiğini belirtmektedir (Edvinsson ve Malone 1997). Bilgi yönetiminin önemli bir alt konusu olarak kabul edilen entelektüel sermaye için geniş anlamda şöyle bir tanımlama yapılabilir: Entelektüel sermaye, kara dönüştürülebilen bilgidir ve bu bilgi, işletmenin fikirlerinin, yeniliklerinin, teknolojilerinin, genel bilgilerinin, bilgisayar programlarının, dizaynlarının, veri kullanma yeteneklerinin, ilişkilerinin, süreçlerinin, yaratıcılıklarının ve yayınlarının bir bütünü olarak tanımlanabilir. Entelektüel sermaye statik bir varlıktan çok, işletmenin gereksinimlerine uygulandığında ekonomik ve sosyal açılardan katma değer yaratan dinamik bir kavramdır (Bontis 1998; Edvinsson ve Sullivan 1996; O Regan ve O Donnell 2000). Geleneksel muhasebe anlayışına göre entelektüel sermayenin karşılığı şerefiye olarak görülebilir. Yabancı bilançolarda bu goodwill kavramına karşılık gelmekte ve bu da işletmenin pazardaki ününü simgelemektedir. Ancak işin özü, entelektüel sermayenin sadece defter değeri ile piyasa değeri arasındaki fark olmadığı, onun, spekülatif faktörler de dahil, görünmeyen değerlerden oluştuğudur. Duyumsanmayan veya görünmeyen varlıklar olarak da adlandırılan entelektüel sermaye kavramı ile genellikle bir şirketin sahip olduğu kayıtlı bilgiler ve şirketteki çalışanların bilgi, beceri ve deneyimleri kastedilmektedir. Duyumsanmayan veya görünmeyen varlıklar olarak da adlandırılan entelektüel sermaye üzerine yapılan çalışmalar temel alınarak özet olarak şunları söyleyebiliriz: Entelektüel sermaye, bir şirketin en önemli rekabet kaynağıdır. Entelektüel sermaye, şirket bilançosunda görünmeyen, şirketin saklı varlıklarının bir toplamıdır. Bu nedenle, hem organizasyonu oluşturan

7 Bildiriler 529 üyelerin bilgilerini, hem de bu kişiler işten ayrıldıklarında şirkette kalan bilgiyi içerir. Bir şirketin gelecekteki başarısı, bugün sahip olduğu entelektüel sermayesinin nasıl yönetildiğine bağlıdır. Diğer taraftan entelektüel sermayenin literatürdeki gelişimi aşağıdaki gibidir; Tablo 3. Entelektüel sermayenin literatürsel gelişimi, dönüm noktaları entelektüel sermayenin tanımlanması, ölçümü ve raporlamasına ilişkin önemli katkıların kronolojik incelemesi Dönem 1980 lerin başları 1980 lerin ortaları 1980 lerin sonları 1990 ların başları 1990 ların ortaları 1990 ların sonları İlerleme Maddi olmayan değere ilişkin genel düşünce (soysal olarak genellikle iyi niyet olarak nitelendirilmiştir. Bilgi çağı hüküm sürer ve defter değeri ve pazar değeri arasındaki boşluk bir çok şirket için önemli derecede artar. Entelektüel sermayeyi ölçen raporlar/hesapların oluşturulması konusunda pratisyen danışmanların ilk girişimleri (Sveiby, 1988). Şirketlerin entelektüel sermayesi stoklarını ölçen ve şirket dışındaki taraflara raporlayan sistematik girişimler (örn. Celemi ve Skandia SCSI, 1995) yılında Skandia AFS, Leif Edvinsson u Entelektüel Sermaye Yöneticisi olarak atar. Bu, entelektüel sermayenin yönetim rolünün resmi statü kazandığı ve bir kurumsal meşruluk havasının yaratılmış olduğu ilk durumdur. Kaplan ve Norton, bir dengeli puan tablosu konsepti geliştirmiştir (1992). Puan tablosu, ölçtüğünüz, elde ettiğiniz şeydir önermesi etrafında gelişmiştir. Nonaka ve Takeuchi (1995)*6+, şirket yaratan bilgi üzerine olan oldukça etkili çalışmalarını sundular. Kitap bilgi ye yoğunlaşıyor olsa da, bilgi ve entelektüel sermaye arasındaki ayrım kitabı tamamen entelektüel sermayeye odaklanmış olanlar kadar iyi kılmıştır. Celemi nin Tango simülasyon aracı 1994 yılında başlamıştır. Tango, maddi olmayan değerlerin önemi hakkında idari eğitim sağlamak üzere geniş anlamda pazarlanan ilk üründür. Ayrıca 1994 yılında, Skandia nın yıllık raporu için şirketin entelektüel sermaye stoğunun bir değerlendirmesini sunmaya odaklanmış olan bir ek oluşturulmuştur. Entelektüel sermayenin görselleştirilmesi, Skandia nın açtığı yolu takip eden diğer şirketlerden oldukça ilgi görmüştür (Edvinsson, 1997) yılında, Celemi entelektüel sermayesinin durumu hakkında ayrıntılı bir değerlendirme sunmak için bilgi denetimi ni kullandığında yeni bir sansasyon oluşmuştur. Entelektüel sermaye hareketinin öncüleri konuyla ilgili çok satan kitaplar yayınlamıştır (Kaplan ve Norton, 1996; Edvinsson ve Malone, 1997; Sveiby, 1997). Özellikle Edvinsson ve Malone nin çalışması süreç ve entelektüel sermayenin nasıl ölçüleceği konularıyla oldukça ilgilidir.

8 530 II. Disiplinlerarası Turizm Araştırmaları Kongresi Entelektüel sermaye araştırmacılar arasında popüler bir konu haline gelmeye ve akademik konferanslar, çalışma tabloları ve diğer yayınlarda kitlesi oluşmaya başlar. Entelektüel sermaye hakkındaki araştırmalara bir parça akademik özen katmayı amaçlayan çok sayıda büyük ölçekli proje (örn. MERITUM projesi; Danca; Stockholm) başlar. Kaynak: Pettry ve Guthrie (2000). ENTELEKTÜEL SERMAYE BİLEŞENLERİ 1999 yılında, OECD entelektüel sermaye üzerine Amsterdam da bir uluslararası sempozyum düzenler ların sonlarında yapılan MERITUM Projesi nde tavsiye edilen çerçeve ve yönergelere göre entelektüel sermaye bileşenleri sınıflandırılmış ve analiz edilmiştir. Altı ülkeden araştırmacı içeren ve birçok farklı çalışmayı kapsayan MERITUM Projesi sonuçlarını 2002 yılında Guidelines for Managing and Reporting on Intangibles (Maddi Olmayan Varlıkların Yönetilmesi ve Raporlanması İçin Yönergeler) tekstinde sunmuştur. MERITUM tarafından hazırlanmış olan bu kavramsal çerçeve, maddi olmayan varlıkları üç kategoriye ayırmaktadır: (1) yapısal (2) insan ve (3) ilişkisel. Raporda bu üç kategori şu şekilde tanımlanmaktadır. Yapısal sermaye, iş gününün sonunda şirkette kalan bilgi olarak tanımlanır. Örgütsel iş programları, prosedürler, sistemler, kültürler, veritabanları vs.den oluşur. İnsan sermayesi, çalışanların şirketten ayrıldıkları zaman kendileriyle birlikte götürdükleri bilgi olarak tanımlanır. Kişilerin bilgi, beceri, deneyim ve yeteneklerini içerir. Bu bilgilerin bir kısmı bireye özel olabilirken, bazıları da jeneriktir. İlişkisel sermaye, şirketin müşteriler, tedarikçiler veya AR-GE ortakları ile sahip olduğu dış ilişkilerle bağlantılı bütün kaynaklar olarak tanımlanır. Şirketin paydaşlarıyla (yatırımcılar, alacaklılar, müşteriler, tedarikçiler vs.) olan ilişkileri ve şirket hakkında sahip oldukları algıları (Flöstrand 2006) ile birlikte İnsan ve Yapısal Sermayeden oluşur.

9 Bildiriler 531 Maddi olmayan varlıkların üç kategorisi, statik (Maddi Olmayan Kaynaklar) veya dinamik (Maddi Olmayan Faaliyetler) olmalarına bağlı olarak Maddi Olmayan Kaynaklar veya Maddi Olmayan Faaliyetler olarak sınıflandırılmaktadır. MERITUM projesi bu iki terimi şu şekilde açıklamaktadır: Maddi Olmayan Kaynaklar (statik düşünce), belirli bir zamanda belirli bir maddi olmayan varlığın stok veya mevcut değeridir. Finansal terimler olarak ifade edilebilirler veya edilemezler. Maddi Olmayan Faaliyetler (dinamik düşünce), aşağıda verilmiş olanları hedefleyen kaynakların tahsisatını içerir: a) yeni maddi olmayan kaynakların dahili olarak geliştirilmesi veya elde edilmesi, b) mevcut olanların değerinin arttırılması veya c) önceki iki faaliyetin sonuçlarının değerlendirilmesi ve izlenmesi (Flöstrand, 2006) Yapısal Sermaye Turizm hizmet sektörüdür. Sağlık turizmi ise, ister yaşam kalitesini arttırmak amaçlı, ister tedavi ve(ya) rehabilitasyon amaçlı olsun, hizmet verenle hizmet alan karşı karşıya yani yüz yüze bir ilişki içerisindedir. Bu nedenle işletme çalışanlarından birinin yapmış olduğu hata işletmenin tamamına yansır. Tüm olumsuzlukları ortadan kaldırmak için etkin bir kurum kültürü oluşturarak tüm örgüt çalışanlarını aynı amaç, aynı misyon, aynı vizyon etrafında toplamak ancak tam katılımla sağlanabilir (Ecer vd. 2001). Sağlık turizminde hizmet veren insanların kalitesi sadece hizmet sektörü ile ilgili bilgi ve tecrübe sahibi olmak değil aynı zamanda hizmetin gerektirdiği bilgi birikimine ve tecrübeye sahip olmaktır. Müşteri istek ve beklentilerinin anlaşılması turizmin her türünde önemli olmakla birlikte sağlık turizminde bu önem daha da artmaktadır. Sağlık turizminde yapısal sermaye unsurunun daha etkin analiz edilebilmesi için son yıllarda sağlık amaçlı gelen yabancı ve yerli turist sayılarındaki geliş nedenlerini ve gelir düzeylerini de ele almak gerekir. Aşağıda Türkiye İstatistik Kurumu (TUİK) tarafından hazırlanan 2010 yılı Turizm İstatistikleri görülmektedir.

10 532 II. Disiplinlerarası Turizm Araştırmaları Kongresi Tablo 4. Geliş nedeni, gelir düzeyi ve seyahatin organize şekline göre çıkış yapan yabancı ziyaretçiler (2010) Kaynak: TÜİK (2010). Tablo 5. Geliş nedeni, gelir düzeyi ve seyahatin organize şekline göre çıkış yapan vatandaş ziyaretçiler (2010) Kaynak: TÜİK (2010).

11 Bildiriler 533 TUİK 2010 yılı Turizm İstatistikleri raporundan ve yukarıdaki tablolardan hareketle hem yerli hem de yabancı ziyaretçilerin sağlık ve tıbbi nedenler için geldiğini görmekteyiz. Yabancı ziyaretçiler paket turu da tercih edebilirken, vatandaş ziyaretçilerinin tümü bireysel gelişleri tercih etmektedirler. Tablolardan hareketle, genelde orta ve üst düzey grubu sağlık ve tıbbi nedenler ile ülkemizi ziyaret etmektedirler. Burada, sağlık ve tıbbi hizmetler için gelen kişilerin il bazında ve aldıkları hizmetler bazında raporlanması, sağlık turizmini planlama ve yönetme politikalarının belirlenmesi ve uygulanması açısından kritik öneme sahiptir. Bu noktada, turizm harcamalarının içinde sağlık ve tıbbi nedenlerin payını ve miktarını bilmek de önemlidir. Aşağıda TUİK tarafından hazırlanan raporda yer alan Harcama Türüne Göre Turizm Geliri ve Diğer Harcamalar tablosu da çıkarım yapılması açısından değerlendirilmelidir. Tablo 6. Harcama türüne göre turizm geliri ve diğer harcamalar (2010)

12 534 II. Disiplinlerarası Turizm Araştırmaları Kongresi Tablodan hareketle, sağlık toplamının genel harcama içindeki oranı % 2,1 dir. Ancak diğer harcama kalemlerinin de sağlık için gelen kişiler tarafından da yapılabileceği göz ardı edilmemelidir. Sağlık turizm işletmelerinde yapısal sermayenin etkin ve verimli yönetimi, işletmelerin finansal hedeflerine ulaşmasında yardımcı olacaktır. Diğer taraftan yapısal sermayenin etkin yönetilmesi için sağlık turizmi hizmeti veren işletmelerin, yatak sayılarının ve işletme ek hizmetlerinin türleri ve nitelikleri bilinmeli, bu işletmelerin hangi bölge veya bölgelerde yer aldığı ve bölge ekonomisine katkısı belirlenmeli ve sağlık turizminin ülke genelinde geliştirilmesi gereken yanları belirlenerek rekabet avantajlarından yararlanarak stratejilerin belirlenmesi gerekmektedir. Sağlık turizmindeki artan talep karşısında işletmeler entelektüel sermayenin öğelerinden biri olan yapısal sermayelerinin önemi ortaya çıkmaktadır. Bir bakış açısına göre işletmeler, insan sermayesi ve ilişkisel / müşteri sermayesine sahip değildirler. Müşteriler de iş görenler gibi işletmeyi her an terk edebilirler. Bu nedenle entelektüel sermaye yönetiminde insan sermayesi ve müşteri sermayesinin, kalıcı olan yapısal sermayeye dönüştürülmesi önemlidir. Aslında entelektüel sermaye yönetiminin en çok değer yaratan kısmı, entelektüel sermaye unsurları arasında oluşan dinamik etkileşim ile yaratılan yapısal sermayeyi kayda almaktır. Çünkü yapısal sermaye, işletmece sahip olunan ve alınıp satılan tek entelektüel sermaye unsurudur (Stewart 1997) Sağlık turizminde yapısal sermaye genel anlamda işletmelerin sahip oldukları maddi kaynakları ifade eder. Bu kaynaklar; - İşletme binası (ya da binaları) - Destek binalar - Sağlık kompleksleri - Yiyecek içecek birimleri - Doğal kaynaklar - Bilgi işlem alt yapıları - İşletmede kullanılan demirbaşlar - Diğer İnsan Sermayesi İnsan sermayesi, entelektüel sermaye modellerinin temel bileşeni olarak kabul edilmektedir. En basit haliyle bir işletmenin çalışanlarına ait bireysel bilgi stoku olarak tanımlanabilir (Bontis vd. 2001) ve çalışanın bilgi, beceri, motivasyon ve iş yapma sermayelerine bağlıdır. Bu sermayeyi geliştirmek ise, çalışanların fikir-

13 Bildiriler 535 lerine önem vererek ve iş geliştirmeye yönelik önerilerini dinleyerek gerçekleştirilebilir. Sağlık turizm sektöründe çalışan personelin sektörel bilgi yanında, uzmanlık bilgisinin de olması gerekir. Alanında uzman olan sağlık personeli, işletme içinde aynı zamanda hizmet sektörü çalışanıdır. Bu durumda işletmelerin insan sermayelerinin kalitelerini arttırmak için periyodik eğitimler düzenlemeleri gerekmektedir. Küreselleşme ve teknolojik gelişmeler sonucunda işletme yapılarındaki değişiklikler karşısında çalışanların esnek olabilmeleri açısından eğitimin önemi daha da artmıştır. Eğitim işgörenlerin işleriyle ilgili yenilikleri öğrenmeleri ve ilgili oldukları konularda kendilerini daha da geliştirmeleri açısından önemlidir. Eğitim bir motivasyon aracıdır, aynı zamanda da işletme çalışanlarının bağlılığını sağlamaktadır, diyebiliriz. İhtiyaç duyulan eğitim konuları bir eğitim programı dahilinde işletme içerisinde veya dışarıda ilgili kuruluşlar aracılığıyla giderilir. Eğitim konuları teknik olabileceği gibi kişisel gelişime yönelik de olabilir ya da yönetsel becerilerin attırılmasına da yönelik olabilir (Ekin 1997). İnsan sermayesi aynı zamanda aşağıdaki dört faktörün kombinasyonu olarak bireysel seviyede de tanımlanabilir (Bontis 1998): 1. genetik kalıtımınız; 2. eğitiminiz; 3. deneyiminiz ve 4. yaşam ve iş hakkındaki tutumlarınız. İnsan sermayesinin temeli örgüt üyesinin saf zekasıdır. İnsan sermayesinin kapsamı bilgi düğümüyle sınırlıdır (örn. çalışanın zihninin içi). Ayrıca, bir sisteme bağlayabilmek için entelektüel sermayenin üç alt alanı arasında en zor olanıdır. Günümüz yöneticileri de insan unsurunun işletmeler için kritik varlık olduğunu ve bu varlığın rekabet sürecinde örgütsel amaçları gerçekleştirecek en önemli unsur olduğuna işaret etmektedir. Bunun yanında, bilgi tabanlı ve hizmet yoğun bir dünya ekonomisinin rekabet ortamında, motive edilmiş ve yetenekleri ortaya çıkartılmış insanların, işletmelerin başarıları için gerekli olduğu ve stratejik üstünlük getirdiği kabul edilmektedir. Artık başarılı ve sürekli stratejiler için çıkış noktasının, finansal sermayeden insan sermayesine doğru kayması da yöneticilere ait bu düşünceleri destekler niteliktedir. Bu çerçevede, kendine özgü örgüt ve insan kapasitesi, rekabet avantajının ve fırsatlarının elde edilmesinde işletmelere temel bir yaklaşım vermektedir (Barlett ve Ghoshal 2002). İşte

14 536 II. Disiplinlerarası Turizm Araştırmaları Kongresi bu noktada hizmet yoğun turizm sektörünün bir türü olan sağlık turizminde insan sermayesinin önemi bir kez daha öne çıkmaktadır. Sağlık turizminde çalışan bireylerin bilgi birikimleri ve alan tecrübeleri ve uzmanlık alanlarındaki bilgi yeterlilikleri yanı sıra ilişki yönetimi de öne çıkan bir kavram olmaktadır. İlişki yönetiminde çalışanlar ile misafirler arasındaki empati ve iletişim kalitesi, sağlık turizminde turizmin diğer türlerine göre daha da önem kazanmaktadır. Bu da Bontis in (1998), yaşam ve iş hakkındaki tutumlarımızın bütününden kaynaklanmaktadır. İnsan sermayesinin unsurlarından biri olan tutum ve davranışlar doğru ve etkin olarak ortaya konulduğunda misafirlerde olumlu bir izlenim yaratacak ve işletmenin tercih edilirliğini arttıracaktır. Diğer taraftan, tedavi ve rehabilitasyon amaçlı sağlık turizminde kalış süreleri tedavi süreleri ile doğru orantılı olduğu için, misafirlerin (hastaların) işletmede kalış süreleri diğer turizm çeşitlerine göre daha net ve daha uzun bir süreçte olacaktır. Uzun süre işletmede zaman geçiren ve tedavi gören bireyler için de çalışanların tutum ve davranışları da son derece önemlidir. Yukarıdaki ifadelerden de anlaşılacağı üzere işletmelerin rekabet ortamında rekabet avantajı elde etmeleri küreselleşmenin getirmiş olduğu değişime ayak uydurabilmesiyle mümkün olabilecektir. Bu ise işletmenin yeni bilgileri elde etmesine ve bu bilgileri işletmeye uyarlayabilmesine bağlıdır. Dolayısıyla, burada bilgi yönetimi gündeme gelmekte, hararetli ve gerilimli bir yer işgal etmektedir. İşletme her ne kadar değişime ayak uydursa da entelektüel sermaye diyebileceğimiz işletmenin çok değerli görünmez varlığı olan çalışanlara daha çok önem vermeli ve onların kendilerini yenilemelerinde dış değişime ayak uydurabilmelerinde bilgiyi en etkin şekilde yönetmelidir. Sonuç olarak rekabetin yoğun olduğu turizm sektöründe faaliyet gösteren işletmelerin günümüz şartlarına uyum sağlamaları, başarılı olabilmeleri ve aynı şartlarda rekabet edebilmeleri entelektüel sermaye yönetimine ilişkin yapacağı çalışmalara bağlı olacağı söylenebilir. İşletmelerin entelektüel sermaye çalışmaları ile elde edebilecekleri faydaları ise şöyle sıralamak mümkündür (Nordika 2001). Entelektüel sermaye, içinde bulunduğumuz sanayi düşüncesinden farklı olarak işletmelere değer yaratma ve iş fırsatları sağlayabilir. Entelektüel sermaye, halen kullanılan bilgisayar ağları ve müşterilerin de bulunduğu birçok faktörün birleşimi ve etkileşimiyle değer yaratabilir. Entelektüel sermaye, işletmenin sahip olduğu bilgi havuzunun kullanılmasına, genişletilmesine ve bilginin ucuz maliyetlerle yeniden kullanılmasına imkan verir.

15 Bildiriler 537 Entelektüel sermayeye sadece belirli durumlarda kanuni olarak sahip olunabilir; fakat kendine özgü düzenlemelerle kontrol edilebilir ve taklit edilmesi engellenebilir. Entelektüel sermaye çoğunlukla bireylerin yetenekleri ve bilgilerinde mevcuttur. Eğer mevcut bireysel yetenekler ve bilgiler, örgütün veri tabanlarına aktarılabilir ve örgütsel süreçlere yansıtılabilirse korunabilir (Bontis 1998). Hizmetler emek yoğun özelliğe sahip olmaları sebebiyle, verilen hizmetin kalitesi üzerinde insan faktörünün etkisi fazladır. Bu nedenle insan kaynaklarının seçimi, eğitimi, geliştirilmesi, oryantasyonu ve motivasyonu gibi konular hizmet sektöründe son derece önemli bir yere sahiptir (Bontis 1998). Bu noktada, İnsan Kaynakları Yönetimi nin önemli bir fonksiyonu olan insan kaynaklarını geliştirme fonksiyonu çalışanları, işi ile doğrudan ya da dolaylı ilişkisi olan tüm boyutlarda geliştirmeyi esas almaktadır. Geliştirme etkinliklerinin odak noktası çalışanların ilgileri, yetenekleri ve ihtiyaçları olup şimdi ve gelecekteki mesleği ile ilgili bilgilerinin geliştirilmesi etkinliklerini kapsamaktadır. İnsan kaynaklarını geliştirme faaliyetleri, çalışanların yaptığı işi ve işletmeyi daha kapsamlı bir bakışla görebilmelerini sağlamaktadır. Dolayısıyla, işletmelerde İnsan Kaynakları Yönetimi nin başarısının temel koşulu, çevresel faktörleri bilmesi ve bunları kontrol altında tutabilmesidir. Ama şu gerçek ki çevresel faktörler önceden bilinse de bunları değiştiremeyebilir. Fakat bunlara uyum göstermede daha başarılı yöntemler geliştirerek etkisini arttırabilir. İlişkisel Sermaye İlişkisel sermaye, şirketin müşteriler, tedarikçiler veya AR-GE ortakları ile sahip olduğu dış ilişkilerle bağlantılı bütün kaynaklar olarak tanımlanır. Şirketin paydaşlarıyla (yatırımcılar, alacaklılar, müşteriler, tedarikçiler vs.) olan ilişkileri ve şirket hakkında sahip oldukları algıları (MERITUM Projesi 2002) ile birlikte İnsan ve Yapısal Sermayeden oluşur (Flöstrand 2006). İlişkisel sermayede işletmeler rakipleri ile en iyi şekilde rekabet edebilmek için ilişkilerle elde edilen bilgileri çok iyi kullanmalıdırlar. Çevrenin en önemli elemanlarından biri ise müşteridir. Günümüzde, müşteriyi en iyi şekilde tatmin ve memnun etmek, çoğu şirketin ortak amacıdır. Müşteri dışında, tedarikçilerle, ortaklarla ve yatırımcılarla ilişkiler de bu sermayeye dahildir (Stewart 2000). Müşteri ilişkilerinin önemi, ilişkisel sermayede göstergelerin çeşitliliği ve sıklığında tekrar eden bir temadır. Müşteri ilişkilerinin gücünü ölçmenin yolların-

16 538 II. Disiplinlerarası Turizm Araştırmaları Kongresi dan birisi de müşterilerin daha fazlası için tekrar gelip gelmediklerini görmektir. İşte bu noktada, insan sermayesi ve yapısal sermayenin etkin bir şekilde yönetilmesinin önemi bir kez daha ortaya çıkmaktadır. İyi yönetilen insan sermayesi ve yapısal sermaye; ilişkisel sermayenin de iyi yönetilmesini sağlayacaktır. Bu noktada, işletmelerin rekabet analizlerini sağlıklı yapmaları gerekir. Aşağıdaki şekilde rekabet gücünün artmasının geometri yorumu ele alınmaktadır. Şekil 1. Rekabet gücünün artması (geometrik yorum) Kaynak: Akatan ve Vural (2004) Sağlık turizmi işletmesinin sahip olduğu insan sermayesi ve teknoloji düzeyi arttıkça firmanın rekabet gücü artar, gelecekte sahip olacağı rekabet gücü potansiyeli iyileşir ve bu güç ve potansiyelini koruma ve sürdürme kabiliyeti artar. Buna göre, veri bir insan sermayesi ve teknoloji düzeyinde, bir işletmenin, rakiplerine kıyasla daha iyi değerler ürettiği, orta ve uzun vadede hissedarların yatırımlarına tatminkar bir getiri sağladığı, rekabetçi ortamda ortaya çıkan tehditlerle başa çıkıp fırsatları değerlendirebildiği ve yeni teknolojilere sahip olma ve kullanma gibi gerekli olan stratejik değişiklikleri finanse edebildiği ve mevcut finansal kaynaklarını verimli bir şekilde kullanabildiği ölçüde rekabet gücüne sahiptir. Bu şekilde de ifade edildiği gibi sağlık turizmi işletmesinin rekabette üstünlük sağlamasında insan sermayesinin ve teknoloji düzeyinin yüksek olması gerektiği dikkatimizi çekmekte ve çalışanların seçiminde ve işe alımında işletmeyi geleceğe taşıyabilecek nitelikte ve özellikte olmasında hem de işletmenin sahip olduğu gelişmiş teknolojilerinin çalıştırılmasında gereken eğitimin çalışanlara verilmesinde stratejik insan kaynakları yönetiminin etkin rolü vardır ve bu sayede işletmenin rekabet gücü artacaktır. Bu da dolayısıyla ilişkisel sermayenin iyi yönetilerek rekabet gücü olarak ortaya çıkmasını sağlayacaktır.

17 Bildiriler 539 SONUÇ Sağlık turizminin, 1980 lerden sonra artan bir ivmeyle önem kazanması ile birlikte; rekabet yoğun turizm sektöründe ülkemizin uluslararası arenada rekabet edebilmesi için, artan kapasite ile birlikte, sağlık turizminde yer alan kurumların entelektüel sermayelerinin de etkin ve doğru olarak değerlendirilmesi gereksinimi ortaya çıkmaktadır. Yapısal sermaye, insan sermayesi ve ilişkisel sermaye alt başlıklarında incelenen entelektüel sermaye, sağlık turizm açısından değerlendirildiği zaman insan sermayesi ve yapısal sermaye öne çıkmaktadır. Özellikle insan sermayesi, yapısal sermayenin de iyi yönetilmesi ile birlikte, işletmelere rekabet avantajı sağlayan en güçlü entelektüel sermaye öğesidir. Müşteri (hasta), sağlık turizmi alanında hizmeti sunan kişi ile karşı karşıya kalır. Bu nedenle söz konusu hizmeti sunan personel kendi görevi ile gerekli aydınlatıcı bilgiye sahip olması gerekir. Böylece kendi ilgi alanına giren soruları cevaplandırılması sağlanmış olur. Ancak her türlü soruyu cevaplandırma imkânına sahip değildirler. İşletmelerde bilgiyi toplayan ve isteyen herkese ulaştıran her türlü konuda bilgi verebilecek bir danışman hizmetleri sunan bölümün olması gerekir. Bu bölüm Toplam Kalite Yönetimi nin bir kuruluşta uygulanabilmesi işetme-misafir (hasta) işbirliğinin sağlanabilmesi için oldukça önemli bir fonksiyonel görev üstlenmiş olur (Ecer vd. 2001). İnsan odaklı olan ve bu kapsamda sorunların ve iyileştirme alanlarının tespiti ve çözüm önerileri ile ilgili sağlık turizm işletmelerinde tüm sağlık ve hizmet personelinin fikirlerine başvuran Kaizen Sürekli İyileştirme Stratejisi, herkesin aktif birer katılımcı olarak iyileştirme çalışmaları içerisinde yer almaları ve sürekli iyileştirmeyi tüm yaşamlarına yayarak bir hayat felsefesi haline getirmeleri için eğitim faaliyetlerine büyük önem vermektedir. İnsan kaynaklarının kendilerini geliştirmeleri için her türlü imkanın sağlanmasını ve gerekli ortamın yaratılmasını öngören Kaizen; problem çözme teknikleri, kalite çemberleri eğitimleri, hizmet içi eğitimler, kişisel gelişim eğitimleri gibi çeşitli eğitimlerle insan kaynaklarını desteklemektedir. Bu yönüyle Kaizen Sürekli İyileştirme Stratejisi; sağlık turizmi çalışanlarının problem çözme becerilerini geliştirerek, yaratıcılıklarını ve kişisel yeteneklerini ortaya çıkartarak, bilgi düzeylerini yükselterek ve motivasyonlarını arttırarak işletmelerin hizmet kalitesinin belirleyicisi olan insan kaynaklarının geliştirilmesinde de önemli bir rol üstlenmektedir (Bontis 1998). Sonuç olarak eğitim ve geliştirme işletmenin yeni gelişmeleri takip etmesinde, değişime ayak uydurabilmesinde yani, yeni bilgilerin kazanımı ve bunun işletme içerisinde uygulama, işletmenin küresel rekabetteki üstünlüğü açısından

18 540 II. Disiplinlerarası Turizm Araştırmaları Kongresi küresel standartlara uygun üretim yapabilmesinde sahip olacağı teknoloji ve bu teknolojiye çalışanların adapte olabilmeleri açısından işletme, insan kaynakları yönetimi dahilinde eğitim ve geliştirme projeler geliştirmelidir. Dolayısıyla, eğitim programları işletme içerisinde veya dışarısında olabilmektedir. Bu eğitim programlar sayesinde nitelikleri gelişen personel yeni fikirler üretilmesini sağlayacak, bu fikirlerin hayata geçirilebilmesi için ihtiyaç duyulan operasyonel süreçlerin ve teknolojinin, organizasyon yapısını oluşturabilecek ve uygulayabilir hale gelecektir. Sürekli eğitim ve geliştirme sayesinde verimlilik ve kalite artarken, maliyetler düşecektir. Piyasa ve yeni teknoloji ve süreçler hakkında daha fazla bilgiye sahip olan insan gücü faaliyetleri için ihtiyaç duyduğu üretim faktörlerinin geliştirilmesini sağlayabilecek yeni ve farklı kaynaklara erişebilecek farklılık yaratabilecek ürünler için gerekli olan üretim faktörlerine erişimi kolaylaştıracaktır. Eğitim ve bilgi teknolojileri yardımıyla etkin yönetilen yapısal ve insan sermayesi, uzun vadede işletmelerin stratejik hedeflerine ulaşmasını sağlarken; diğer taraftan Toplam Kalite Yönetimi (TKY) felsefesi ve uygulamaları da bu süreçleri hızlandırıcı ve etkinleştirici etkenlerdir. Özellikle entelektüel sermayeni ölçülmesinde, rakamsal değerler ile ifade edilmesinde, yaşanan güçlüklerin çözümü açısından TKY uygulamaları önem kazanmaktadır. Bu durum aşağıdaki şekilde açıklanabilir; Şekil 2. Entelektüel sermayenin (es) ölçülmesine tky felsefesi yaklaşımı entelektüel sermaye - TKY

19 Bildiriler 541 Sonuçta, Entelektüel Sermaye yönetimi, her sektör gibi, turizm sektörü için de önemlidir. Konu hizmet ve sağlık sektörü olduğunda da insan sermayesi ve yapısal sermaye ön plana çıkmaktadır. Entelektüel sermaye, TKY yaklaşımı ile yönetilen süreçler olduğunda, işletmeler rekabet yoğun olan hizmet ve sağlık sektöründe stratejik konumlarını koruyabilir ya da daha iyiye götürebilirler. KAYNAKÇA Akatan, C. C. ve Vural, İ. Y. (2004). Rekabet Gücü ve Rekabet Stratejileri. Türkiye İsveren Sendikaları Konfederasyonu Rekabet Dizisi -2. Ankara: Türk Basın ve Basım Yayınevi. Aydın, D. (2008). Türkiye de Sağlık Turizmi ve Ortadoğudaki Yeri. Sağlık Turizmi Bülteni, (1): Barlett, C. A. ve Ghoshal, S. (2002). Managing Across Borders. Harward Business School Press. Bassi, L. ve Van, B. M. (1999). Valuing Investments In Intellectual Capital. International Journal of technology Management, (18): Blumentit, R. ve Jhonson, R. (1999). Towards a Strategy for Knowledge Management. Technology Analysis and Strategic Management, (11): Bontis, N. (1998). Intellectual Capital; an Exploratory Study that Develops Measures and Models. Management Decision, (36): Bontis, N. ve Choo, C. W. (2001). The Strategic Management of Intellectual Capital and Organizational Knowledge. Oxford University Press. Bontis, N., Crossan, M. ve Hulland, J. (2001). Managing an Organizational Learning System by Aligning Stocks and Flows. Journal of Management Studies, (7): Chambers, D. ve McIntosh, B. (2008). Using Authenticity to Achieve Competitive Advantage in Medical Tourism in The English Speaking Caribbean. Third World Quarterly, (29): Ecer, F. H., Demirel, Y. ve Uslu, S. (2001). Sağlık Sektöründe Toplam Kalite Yönetiminin Uygulanabilirliği Üzerine Bir Araştırma. Sağlıkta Kalite İyileştirme Dergisi, (3): Edvinsson, L. ve Malone, M. (1997). Intellectual Capital : Realizing your company s True Value by Finding its Hidden Brainpower. Newyork. Edvinsson, L. ve Sullivan, P. (1996). Developing a Model for Managing Intellectual Capital. European Management Journal, (14): Ekin, N. (1997). Küresel Bilgi Çağında Eğitim, Verimlilik, İstihdam. İstanbul: İstanbul Ticaret Odası. Flöstrand, P. (2006). The Sell Side Observations On Intellectual Capital Indicators. Journal of Intellectual Capital, (7): Gonzales, A., Branzel, L., ve Sancho, J. (2001). Health Toursim and Related Services: Caribbean Development and International Trade. Final Report. Goodrich, J. N. (1994). Health Toursim: A New Positioning Strategy for Tourist Destinations. Journal of International Consumer Marketing, (6): Hobson, J. S. ve Dietrich, U. C. (1995). Tourism, Health and Quality of Life: Challenging The Responsibility of Using The Traditional Tenets of Sun, Sea, Sand and Sex in Tourism Marketing. Journal of Travel and Toursim Marketing, 3(4): IC. (2001). Intellectual Capital World Congress: web: adresinden alınmıştır JIC. (2001). Journal of Intellectual Capital. MCB University Press.

20 542 II. Disiplinlerarası Turizm Araştırmaları Kongresi Klein, D. A. ve Prusak, L. (1994). Characterizing Intellectual Capital. Ernst ve Young Commercial Innovation Center. McIntosh, R. E. ve Goeldner, C. (1990). Tourism, Principles, Practices and Philosophies. Newyork: Jhon Willey. Nordika. (2001). Intellectual Capital Managing and Reporting. Oslo: Nordic Industrial Fund. O Regan, P. ve O Donnell, D. (2000). Intangible Asset Management: Recognizing, Valuing and Managing Intellectual Capital. e2000: ebusiness and ework Conference. Madrid: NH Eurobuilding. Pettry, R. Ve Guthrie, J. (2000). Intellectual Capital Literature Review. Journal of Intellectual Capital, (1): Stewart, T. A. (1994). Your Company s Most Valuable Asset: Intellectual Capital. Fortune, (130): Stewart, T. A. (1997). Entellektüel Sermaye. İstanbul: Mess Yayınları. Stewart, T. A. (2000). Entelektüel Sermaye. Konferans Sunumu, İstanbul. Sveiby, K. E. (2001). Methods for Measuring Intangible Assets. Intangible methods.htm adresinden alınmıştır. TÜİK. (2010). Turizm İstatistikleri tarihinde TUİK Turizm İstatistikleri: adresinden alınmıştır. Wiig, K. M. (1997). Integrating Intellectual Capital and Knowledge Management. Long Range Planning, (30):

DSK nın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi

DSK nın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi Balanced Scorecard DSK nın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi Bu yöntemin ortaya çıkışı 1990 yılında Nolan Norton Enstitüsü sponsorluğunda gerçekleştirilen, bir yıl süren ve birçok şirketi kapsayan Measuring performance

Detaylı

İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ

İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİNDE TEMEL KAVRAMLAR İnsan Kaynakları Yönetimi (İKY) İKY Gelişimi İKY Amaçları İKY Kapsamı İKY Özellikleri SYS BANKASI ÖRNEĞİ 1995 yılında kurulmuş bir

Detaylı

STRATEJİK YÖNETİM UYGULAMA MODELİ

STRATEJİK YÖNETİM UYGULAMA MODELİ STRATEJİK YÖNETİM UYGULAMA MODELİ Stratejik Yönetim Micro MBA Cenan Torunoğlu 10 Kasım 2012 Değişim ve Yapısal Gelişme 2 Değişim ve Yapısal Gelişme Değişimi farketmek Değişimin özüne inmek Değişim kararını

Detaylı

ÇALIŞMA RAPORU KONU: TURİZM YÖNETİMİ PROGRAM: TURİZM YÖNETİMİ VE PLANLAMA TÜRÜ/SÜRESİ: LİSANSÜSTÜ DİPLOMA, 04/10/2010 01/10/2011

ÇALIŞMA RAPORU KONU: TURİZM YÖNETİMİ PROGRAM: TURİZM YÖNETİMİ VE PLANLAMA TÜRÜ/SÜRESİ: LİSANSÜSTÜ DİPLOMA, 04/10/2010 01/10/2011 ÇALIŞMA RAPORU KONU: TURİZM YÖNETİMİ PROGRAM: TURİZM YÖNETİMİ VE PLANLAMA TÜRÜ/SÜRESİ: LİSANSÜSTÜ DİPLOMA, 04/10/2010 01/10/2011 HAZIRLAYAN: MURAT KOÇAK Müfettiş KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI Teftiş Kurulu

Detaylı

2014-2023 BÖLGE PLANI SÜRECİ Bursa Turizm İhtisas Komisyonu Toplantısı 29.05.2013

2014-2023 BÖLGE PLANI SÜRECİ Bursa Turizm İhtisas Komisyonu Toplantısı 29.05.2013 2014-2023 BÖLGE PLANI SÜRECİ Bursa Turizm İhtisas Komisyonu Toplantısı 29.05.2013 Küresel Turizm Sektörü Dünya daki turist sayısı 2011 yılında bir önceki yıla göre % 4,6 ve 2012 de %4 artışla 1,035 milyar

Detaylı

Bilgi Toplumunda Sürekli Eğitim ve Yenilikçi Eğitimci Eğitimi

Bilgi Toplumunda Sürekli Eğitim ve Yenilikçi Eğitimci Eğitimi Bilgi Toplumunda Sürekli Eğitim ve Yenilikçi Eğitimci Eğitimi Bilgi toplumunda, bilgi ve iletişim teknolojilerinin yarattığı hız ve etkileşim ağı içinde, rekabet ve kalite anlayışının değiştiği bir kültür

Detaylı

Elektrik Perakende Sektörü. Perakende Pazarında İş Geliştirme Fırsatları. 30 Eylül 2015

Elektrik Perakende Sektörü. Perakende Pazarında İş Geliştirme Fırsatları. 30 Eylül 2015 Elektrik Perakende Sektörü Perakende Pazarında İş Geliştirme Fırsatları 30 Eylül 2015 2015 Deloitte Türkiye. Member of Deloitte Touche Tohmatsu Limited 1 Elektrik perakende pazarında sektör içi/dışı oyuncularla

Detaylı

SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK POLİTİKASI. Sürdürülebilirlik vizyonumuz

SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK POLİTİKASI. Sürdürülebilirlik vizyonumuz SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK POLİTİKASI Sürdürülebilirlik vizyonumuz 150 yıllık bir süreçte inşa ettiğimiz rakipsiz deneyim ve bilgi birikimimizi; ekonomiye, çevreye, topluma katkı sağlamak üzere kullanmak, paydaşlarımız

Detaylı

T.C. YEDİTEPE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ MİSYON, VİZYON, DEĞERLER

T.C. YEDİTEPE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ MİSYON, VİZYON, DEĞERLER T.C. YEDİTEPE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ MİSYON, VİZYON, DEĞERLER MİSYON Eğitim, sağlık hizmeti ve araştırmada yenilik ve mükemmelliği teşvik ederek, ulus ve ötesinde, sağlığı korumak ve geliştirmektir.

Detaylı

2013/101 (Y) BTYK nın 25. Toplantısı. Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] KARAR

2013/101 (Y) BTYK nın 25. Toplantısı. Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] KARAR 2013/101 (Y) Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] BTYK nın 2009/102 no.lu kararı kapsamında hazırlanan ve 25. toplantısında onaylanan Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin koordinasyonunun

Detaylı

T.C. YEDİTEPE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ MİSYON, DEĞERLER, VİZYON

T.C. YEDİTEPE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ MİSYON, DEĞERLER, VİZYON T.C. YEDİTEPE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ MİSYON, DEĞERLER, VİZYON MİSYON Eğitim, sağlık hizmeti ve araştırmada yenilik ve mükemmelliği teşvik ederek, ulus ve ötesinde, sağlığı korumak ve geliştirmektir.

Detaylı

Birinci Bölüm: Yatırım ve Proje Kavramları Turizm Yatırımlarının Türleri

Birinci Bölüm: Yatırım ve Proje Kavramları Turizm Yatırımlarının Türleri Birinci Bölüm: Yatırım ve Proje Kavramları Turizm Yatırımlarının Türleri Y. Doç. Dr. Şevki ULAMA 1 Yatırım: Şans oyunları oynamak Eldeki fonları uzun bir süre kullanmak Fonların yatırıldığı ve kullanıldığı

Detaylı

Performans Denetimi Hesap verebilirlik ve karar alma süreçlerinde iç denetimin artan katma değeri. 19 Ekim 2015 XIX.Türkiye İç Denetim Kongresi

Performans Denetimi Hesap verebilirlik ve karar alma süreçlerinde iç denetimin artan katma değeri. 19 Ekim 2015 XIX.Türkiye İç Denetim Kongresi Performans Denetimi Hesap verebilirlik ve karar alma süreçlerinde iç denetimin artan katma değeri 19 Ekim 2015 XIX.Türkiye İç Denetim Kongresi Place image here with reference to guidelines Serhat Akmeşe

Detaylı

Stratejik Performans Yönetimi ve Dengeli Sonuç Kartı (Balanced Scorecard-BSC)

Stratejik Performans Yönetimi ve Dengeli Sonuç Kartı (Balanced Scorecard-BSC) Stratejik Performans Yönetimi ve Dengeli Sonuç Kartı (Balanced Scorecard-BSC) Kontrol Fonksiyonu Gerçekleştirilmek istenen amaçlara ne ölçüde ulaşıldığını belirlemek, planlanan amaçlar (standartlar), ile

Detaylı

KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE

KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE SUNUM PLANI 1. RİSK VE RİSK YÖNETİMİ: TANIMLAR 2. KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ 3. KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ DÖNÜŞÜM SÜRECİ

Detaylı

Dünya Bankası Finansal Yönetim Uygulamalarında Stratejik Yönelimler ve Son Gelişmeler

Dünya Bankası Finansal Yönetim Uygulamalarında Stratejik Yönelimler ve Son Gelişmeler Dünya Bankası Finansal Yönetim Uygulamalarında Stratejik Yönelimler ve Son Gelişmeler ECA Bölge Perspektifi Marius Koen TÜRKİYE: Uygulama Destek Çalıştayı 6-10 Şubat 2012 Ankara, Türkiye 2 Kapsam ve Amaçlar

Detaylı

GÜZ DANIŞMANLIK'ı sizlerle tanıştırmak ve faaliyetlerini sizlerle paylaşmaktan onur duyuyorum.

GÜZ DANIŞMANLIK'ı sizlerle tanıştırmak ve faaliyetlerini sizlerle paylaşmaktan onur duyuyorum. Değerli Yönetici, GÜZ DANIŞMANLIK'ı sizlerle tanıştırmak ve faaliyetlerini sizlerle paylaşmaktan onur duyuyorum. "Yaşamboyu Öğrenme" ilkesi çerçevesinde bireylerin, çeşitli sektörlerdeki işletmelerin,

Detaylı

İŞYERİNDE SAĞLIĞI GELİŞTİRME ve PROGRAM PLANLAMA. Prof.Dr.Ayşe Beşer Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi ayse.beser@deu.edu.

İŞYERİNDE SAĞLIĞI GELİŞTİRME ve PROGRAM PLANLAMA. Prof.Dr.Ayşe Beşer Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi ayse.beser@deu.edu. İŞYERİNDE SAĞLIĞI GELİŞTİRME ve PROGRAM PLANLAMA Prof.Dr.Ayşe Beşer Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi ayse.beser@deu.edu.tr 1 HEDEFLER.Sağlığı, koruma ve geliştirme kavramlarını bilme İşyerlerinde

Detaylı

01.01.2013. İşlevsel veya Bölümsel Stratejiler. İş Yönetim Stratejileri : İşlevsel Stratejiler. Pazarlama: İşlevsel/Bölümsel Stratejiler

01.01.2013. İşlevsel veya Bölümsel Stratejiler. İş Yönetim Stratejileri : İşlevsel Stratejiler. Pazarlama: İşlevsel/Bölümsel Stratejiler İşlevsel Stratejiler İşletmedeki yönetim düzeylerine göre yapılan strateji sınıflamasında orta veya alt yönetim düzeylerinde hazırlanmakta ve uygulanmakta olan stratejilerdir. KURUMSAL STRATEJİLER İş Yönetim

Detaylı

2014-2023 BÖLGE PLANI SÜRECİ Eskişehir Turizm İhtisas Komisyonu Toplantısı. 10.04.2013 Anadolu Üniversitesi

2014-2023 BÖLGE PLANI SÜRECİ Eskişehir Turizm İhtisas Komisyonu Toplantısı. 10.04.2013 Anadolu Üniversitesi 2014-2023 BÖLGE PLANI SÜRECİ Eskişehir Turizm İhtisas Komisyonu Toplantısı 10.04.2013 Anadolu Üniversitesi Küresel Turizm Sektörü Dünya daki turist sayısı 2011 yılında bir önceki yıla göre % 4,6 ve 2012

Detaylı

DTO TURİZM VE ÇEVRE DERS NOTLARI ÖĞR.GÖR. ŞULE KIYCI

DTO TURİZM VE ÇEVRE DERS NOTLARI ÖĞR.GÖR. ŞULE KIYCI DTO TURİZM VE ÇEVRE DERS NOTLARI ÖĞR.GÖR. ŞULE KIYCI BİRİNCİ HAFTA 2 TURİZM OLAYI VE GELİŞİMİ Turizm kelimesinin Latincede dönmek, etrafını dolaşmak, geri dönmek anlamına gelen tornus kökünden türetildiği

Detaylı

TÜBİSAD Bilişim Çözümleri Platformu

TÜBİSAD Bilişim Çözümleri Platformu TÜBİSAD Bilişim Çözümleri Platformu Bilgi ve iletişim teknolojilerinde yaşanan hızlı gelişmeler sektörde üretilen mal ve hizmetlerin hedef kitleye yeterli düzeyde ulaşmasını da zorlaştırıyor. Artık sadece

Detaylı

Yaygın Eğitim Enstitüsü Müdürlüğü TÜRKİYE DE YAYGIN EĞİTİM

Yaygın Eğitim Enstitüsü Müdürlüğü TÜRKİYE DE YAYGIN EĞİTİM Yaygın Eğitim Enstitüsü Müdürlüğü TÜRKİYE DE YAYGIN EĞİTİM HAZIRLAYANLAR: Md. Yrd. Şinasi BAYRAKTAR Baş Öğretmen Dr. Ayşegül GÜLTEKİN TOROSLU Uzman Öğretmen Menevşe SARAÇOĞLU Öğretmen Sevgi SÜREK 15 Kasım

Detaylı

TEB KOBİ AKADEMİ İLLER GELECEKLERİNİŞEKİLLENDİRİYOR: ADANA GELECEK STRATEJİSİ KONFERANSI 5 ARALIK 2007

TEB KOBİ AKADEMİ İLLER GELECEKLERİNİŞEKİLLENDİRİYOR: ADANA GELECEK STRATEJİSİ KONFERANSI 5 ARALIK 2007 TEB KOBİ AKADEMİ İLLER GELECEKLERİNİŞEKİLLENDİRİYOR: ADANA GELECEK STRATEJİSİ KONFERANSI 5 ARALIK 2007 1 Adana Gelecek Stratejisi Konferansı Çalışmanın amacı: Adana ilinin ekonomik, ticari ve sosyal gelişmelerinde

Detaylı

OKYANUS İNSAN KAYNAKLARI EĞİTİMLERİ İŞ ANALİZLERİ VE İŞ TANIMLARININ HAZIRLANMASI

OKYANUS İNSAN KAYNAKLARI EĞİTİMLERİ İŞ ANALİZLERİ VE İŞ TANIMLARININ HAZIRLANMASI OKYANUS Okyanus İnsan Kaynakları Eğitimleri İş Analizleri, İş Tanımları Mülakat Teknikleri Yetkinlik Yönetimi Performans Yönetimi Stratejik İnsan Kaynakları Yönetimi İnsan Kaynaklarına Geçiş İŞ ANALİZLERİ

Detaylı

ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER

ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası FĐNANSAL EĞĐTĐM VE FĐNANSAL FARKINDALIK: ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER Durmuş YILMAZ Başkan Mart 2011 Đstanbul Sayın Bakanım, Saygıdeğer Katılımcılar, Değerli Konuklar

Detaylı

SAĞLIK TURİZMİNİN YENİ YILDIZI; TÜRKİYE. Dünyada sağlık turizminin gelişmesine sebep olan faktörler şu şekilde sıralanabilir;

SAĞLIK TURİZMİNİN YENİ YILDIZI; TÜRKİYE. Dünyada sağlık turizminin gelişmesine sebep olan faktörler şu şekilde sıralanabilir; Yrd. Doç Dr. Gonca Güzel Şahin SAĞLIK TURİZMİNİN YENİ YILDIZI; TÜRKİYE Sağlık Turizmi; insanların tedavi olmak amacıyla yaşadıkları ülkeden, kaliteli ve görece daha ucuz hizmet alabilecekleri başka ülkelere

Detaylı

Günümüzde en önemli rekabet gücü. Araştırma ve Geliştirme AR-GE. Günümüzde en önemli Ar-Ge Nedir? Yrd. Doç. Dr. M. Volkan Türker

Günümüzde en önemli rekabet gücü. Araştırma ve Geliştirme AR-GE. Günümüzde en önemli Ar-Ge Nedir? Yrd. Doç. Dr. M. Volkan Türker Marmara Üniversitesi İşletme Fakültesi İşletme Bölümü Teknoloji ve Yenilik Yönetimi Dersi Araştırma ve Geliştirme AR-GE Yrd. Doç. Dr. M. Volkan Türker 1 Günümüzde en önemli rekabet gücü Daha önce değindiğimiz

Detaylı

SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası

SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası STRATEJİK VİZYON BELGESİ SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası Yakın geçmişte yaşanan küresel durgunluklar ve ekonomik krizlerden dünyanın birçok ülkesi ve bölgesi etkilenmiştir. Bu süreçlerde zarar

Detaylı

Hizmet Sektörü Olarak Sağlık Turizminin Ülke Ekonomisindeki Rolü. Dr. Seyit KARACA TOBB Türkiye Sağlık Kurumları Meclis Başkanı

Hizmet Sektörü Olarak Sağlık Turizminin Ülke Ekonomisindeki Rolü. Dr. Seyit KARACA TOBB Türkiye Sağlık Kurumları Meclis Başkanı Hizmet Sektörü Olarak Sağlık Turizminin Ülke Ekonomisindeki Rolü Dr. Seyit KARACA TOBB Türkiye Sağlık Kurumları Meclis Başkanı Türkiye Ekonomisi Ülkemiz 2011 yılında yapmış olduğu büyüme trendiyle, dünya

Detaylı

Türk Tıbbi Onkoloji Derneği nin

Türk Tıbbi Onkoloji Derneği nin Türk Tıbbi Onkoloji Derneği nin Kanser Kontrolü ndeki Rolü DR. PINAR SAİP TÜRK TIBBİ ONKOLOJİ DERNEĞİ BAŞKANI Misyonumuz Ülkemizdeki tıbbi onkologların özlük haklarını savunmak, birlikte çalışma kültürünü

Detaylı

Altyapımızı Yeni TTK ile uyumlu hale getirmek...

Altyapımızı Yeni TTK ile uyumlu hale getirmek... Altyapımızı Yeni TTK ile uyumlu hale getirmek... Yeni TTK ya uyum, mevzuatı kavrayarak tamamlayabileceğimiz bir sürecin ötesinde; önemli altyapısal değişiklikler getirecek bir dönüşümdür Dış Paydaşlar

Detaylı

TTGV İnovasyon Esaslı Rekabetçilik Analizi Modeli. Mayıs 2015

TTGV İnovasyon Esaslı Rekabetçilik Analizi Modeli. Mayıs 2015 TTGV İnovasyon Esaslı Rekabetçilik Analizi Modeli Mayıs 2015 Uluslararası Rekabetçi Olmak Uluslararası rekabetçi endüstriler, rekabetçi üstünlük yaratmak ve sürdürülebilir kılmak için firmalarının yeterli

Detaylı

Gümrük Mevzuatı ve Uygulamaları (LOJ 302) Ders Detayları

Gümrük Mevzuatı ve Uygulamaları (LOJ 302) Ders Detayları Gümrük Mevzuatı ve Uygulamaları (LOJ 302) Ders Detayları Ders Adı Ders Dönemi Ders Uygulama Laboratuar Kredi AKTS Kodu Saati Saati Saati Gümrük Mevzuatı ve Uygulamaları LOJ 302 Bahar 3 0 0 3 6 Ön Koşul

Detaylı

İŞLETME POLİTİKASI (Stratejik Yönetim Süreci)

İŞLETME POLİTİKASI (Stratejik Yönetim Süreci) İŞLETME POLİTİKASI (Stratejik Yönetim Süreci) İşletmenin uzun dönemde yaşamını devam ettirmesine ve sürdürülebilir rekabet üstünlüğü sağlamasına yönelik bilgi toplama, analiz, seçim, karar ve uygulama

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Stratejik Yönetim BBA 402 Bahar 2,0,2 3 7

DERS BİLGİLERİ. Stratejik Yönetim BBA 402 Bahar 2,0,2 3 7 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U+L Saat Kredi AKTS Stratejik Yönetim BBA 402 Bahar 2,0,2 3 7 Ön Koşul Dersleri BBA 201, BBA 261, BBA 343 Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu

Detaylı

M-CARE. Anket Sonuçları Raporu - Yönetici Özeti

M-CARE. Anket Sonuçları Raporu - Yönetici Özeti M-CARE Engelli ve Yaşlı Bireylere Evde Bakım ve Sağlık Hizmeti Sağlayıcılarının Mobil Eğitimi Anket Sonuçları Raporu - Yönetici Özeti İş Paketi No: İş Paketi Adı: İP2 Durum Taslak 1 Araştırma ve Analiz

Detaylı

Genel Katılıma Açık Eğitimlerimiz Başlıyor!

Genel Katılıma Açık Eğitimlerimiz Başlıyor! Genel Katılıma Açık Eğitimlerimiz Başlıyor! Mavi Akademi, bünyesinde barındırdığı yetki belgeleri ve alanında uzman akademisyenler, sektör tecrübesine sahip baş denetçiler ve uzmanlardan oluşan kadrosuyla

Detaylı

www.pwc.com/tr 11. Çözüm Ortaklığı Platformu Sürdürülebilirlik Yönetimi ve Raporlaması 10 Aralık 2012

www.pwc.com/tr 11. Çözüm Ortaklığı Platformu Sürdürülebilirlik Yönetimi ve Raporlaması 10 Aralık 2012 www.pwc.com/tr 11. Çözüm Ortaklığı Platformu Sürdürülebilirlik Yönetimi ve Raporlaması İçerik 1 Giriş 2 Sürdürülebilirlik Yönetimi 3 Sürdürülebilirlik İnisiyatiflerinin Finansal Etkileri 4 Raporlama Süreci

Detaylı

3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği Konutu, Ankara Saat: 16:00. Çevre ve Orman Bakanlığı nın Saygıdeğer Müsteşar Yardımcısı,

3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği Konutu, Ankara Saat: 16:00. Çevre ve Orman Bakanlığı nın Saygıdeğer Müsteşar Yardımcısı, Türkiye nin İklim Değişikliği Ulusal Eylem Planı nın Geliştirilmesi Projesi nin Açılış Toplantısında Ulrika Richardson-Golinski a.i. Tarafından Yapılan Açılış Konuşması 3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği

Detaylı

SAĞLIK TURİZMİNİN GELİŞTİRİLMESİ PROGRAMI VE POLİTİKALAR. Dr. H. Ömer Tontuş Sağlığın Geliştirilmesi Genel Müdürlüğü

SAĞLIK TURİZMİNİN GELİŞTİRİLMESİ PROGRAMI VE POLİTİKALAR. Dr. H. Ömer Tontuş Sağlığın Geliştirilmesi Genel Müdürlüğü SAĞLIK TURİZMİNİN GELİŞTİRİLMESİ PROGRAMI VE POLİTİKALAR Dr. H. Ömer Tontuş Sağlığın Geliştirilmesi Genel Müdürlüğü Programın Amacı ve Kapsamı-1 2 Tıbbi tedavinin alınması, termal kaynakların kullanılması,

Detaylı

SANGEM nedir ve nasıl bir oluşumdur?

SANGEM nedir ve nasıl bir oluşumdur? SANGEM nedir ve nasıl bir oluşumdur? Kısa adı SANGEM olan Sanayi Geliştirme Merkezi, Eskişehir Sanayi Odası (ESO) nın öncülüğünde Eskişehir sanayine rekabet üstünlüğü kazandırmak, yenilikçi sanayi modeli

Detaylı

KIRŞEHİR SANAYİ RAPORU

KIRŞEHİR SANAYİ RAPORU KIRŞEHİR SANAYİ RAPORU KIRŞEHİR SANAYİ RAPORU KIRŞEHİR SANAYİ RAPORU Şekil 1 Kırşehir Sanayi Rekabetçilik Eksenleri İş Yapma Düzeyi Yenilikçilik potansiyeli Girişimcilik Düzeyi Teşviklerden yararlanma

Detaylı

Lojistiğe Giriş (LOJ 101) Ders Detayları

Lojistiğe Giriş (LOJ 101) Ders Detayları Lojistiğe Giriş (LOJ 101) Ders Detayları Ders Adı Ders Kod u Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Lojistiğe Giriş LOJ 101 Güz 3 0 0 3 3,5 Ön Koşul Ders(ler)i Dersin Dili Dersin

Detaylı

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık İÇİNDEKİLER FİNANS, BANKACILIK VE KALKINMA 2023 ANA TEMA SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA: FİNANS VE BANKACILIK ALT TEMALAR Türkiye Ekonomisinde Kalkınma ve Finans Sektörü İlişkisi AB Uyum Sürecinde Finans ve Bankacılık

Detaylı

Maliye Bakanı Sayın Mehmet Şimşek in Konuşma Metni

Maliye Bakanı Sayın Mehmet Şimşek in Konuşma Metni GSO-TOBB-TEPAV Girişimcilik Merkezinin Açılışı Kredi Garanti Fonu Gaziantep Şubesi nin Açılışı Proje Değerlendirme ve Eğitim Merkezi nin Açılışı Dünya Bankası Gaziantep Bilgi Merkezi Açılışı 23 Temmuz

Detaylı

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ?

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? Dr. Fatih Macit, Süleyman Şah Üniversitesi Öğretim Üyesi, HASEN Bilim ve Uzmanlar Kurulu Üyesi Giriş Türk Konseyi nin temelleri 3 Ekim 2009 da imzalanan Nahçivan

Detaylı

MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ (PZL208U)

MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ (PZL208U) DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ (PZL208U)

Detaylı

GT Türkiye İşletme Risk Yönetimi Hizmetleri. Sezer Bozkuş Kahyaoğlu İşletme Risk Yönetimi, Ortak CIA, CFE, CFSA, CRMA, CPA sezer.bozkus@gtturkey.

GT Türkiye İşletme Risk Yönetimi Hizmetleri. Sezer Bozkuş Kahyaoğlu İşletme Risk Yönetimi, Ortak CIA, CFE, CFSA, CRMA, CPA sezer.bozkus@gtturkey. GT Türkiye İşletme Risk Hizmetleri Sezer Bozkuş Kahyaoğlu İşletme Risk, Ortak CIA, CFE, CFSA, CRMA, CPA sezer.bozkus@gtturkey.com İşletme Risk Hakkında Risk, iş yaşamının ayrılmaz bir parçasıdır ve kaçınılmazdır.

Detaylı

İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLERDE OTORİTE KAYNAK: SourceOECD

İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLERDE OTORİTE KAYNAK: SourceOECD İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLERDE OTORİTE KAYNAK: SourceOECD Metin TUNÇ Ekonomik İşbirliği ve Gelişme Örgütü, 1948 yılında aralarında kurucu üye olarak Türkiye nin de bulunduğu Avrupa ülkeleri tarafından Organization

Detaylı

Özet Tanıtım Dokümanı

Özet Tanıtım Dokümanı Özet Tanıtım Dokümanı Istanbul, 2012 UME GLOBAL, kurumsal finansman / özel girişim sermayesi alanlarında danışmanlık hizmeti veren güvenilir bir ortaktır Geçmiş Deneyimler Toplamda 70 yılı aşkın endüstri,

Detaylı

KOBİ ÇALIŞAN VE İŞVERENLERİNİN KÜRESEL EKONOMİDEKİ DEĞİŞİMLERE UYUM YETENEĞİNİN ARTTIRILMASI PROJESİ

KOBİ ÇALIŞAN VE İŞVERENLERİNİN KÜRESEL EKONOMİDEKİ DEĞİŞİMLERE UYUM YETENEĞİNİN ARTTIRILMASI PROJESİ Bu proje Avrupa Birliği ve Türkiye Cumhuriyeti tarafından finanse edilmektedir. KOBİ ÇALIŞAN VE İŞVERENLERİNİN KÜRESEL EKONOMİDEKİ DEĞİŞİMLERE UYUM YETENEĞİNİN ARTTIRILMASI PROJESİ www.kuyap.org Faruk

Detaylı

BİLGİYE ERİŞİM MERKEZİ

BİLGİYE ERİŞİM MERKEZİ 2014 YILI FAALİYET RAPORU BİLGİYE ERİŞİM MERKEZİ Oda Faaliyetleri 86 BİLGİYE ERİŞİM MERKEZİ Muhasebecilikte kural, karar ve mevzuat çok sık değişebilmektedir. Bu alanda çalışanların kararlardan haberdar

Detaylı

Dr. Bertan Kaya, CIA. Control Solutions International

Dr. Bertan Kaya, CIA. Control Solutions International Dr. Bertan Kaya, CIA Control Solutions International 1. Bölüm: İç Denetimin Yönetim Performansına Etkisi, Rol ve Sorumlulukları ile Kullandığı Araçlar İç Denetim İç denetim, bir kurumun faaliyetlerini

Detaylı

TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON

TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON Z. Güldem Ökem, PhD Research Fellow Centre for European Policy Studies (guldem.okem@ceps.eu) 23 Şubat 2011, Ankara Türkiye nin Avrupa Birliği

Detaylı

KÜRESELLEŞEN DÜNYADA EĞİTİMİN KÜRESELLEŞMESİ

KÜRESELLEŞEN DÜNYADA EĞİTİMİN KÜRESELLEŞMESİ 2015 TEMMUZ- AĞUSTOS SEKTÖREL KÜRESELLEŞEN DÜNYADA EĞİTİMİN KÜRESELLEŞMESİ Melisa KORKMAZ Küreselleşme Kavramı Günümüz dünyasında artık ülkeler ekonomik, sosyal ve teknolojik ağlar ile birbirlerine sıkı

Detaylı

KURUM İÇ DEĞERLENDİRME RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU

KURUM İÇ DEĞERLENDİRME RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU KURUM İÇ DEĞERLENDİRME RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU ANKARA- 13 /04/2016 1 Araştırma ve Geliştirme Yönetim Sistemi 2 Araştırma ve Geliştirme Araştırma Stratejisi ve Hedefleri Araştırma Kaynakları Araştırma

Detaylı

Turizm Ekim 2014. Özge YALÇIN - Mali Analiz. TSKB Araştırma

Turizm Ekim 2014. Özge YALÇIN - Mali Analiz. TSKB Araştırma Ekim 2014 Özge YALÇIN - Mali Analiz TSKB Araştırma Turizm sektörünün analizi amacıyla hazırlanmış olan bu rapor, Türkiye Sınai Kalkınma Bankası A.Ş. nin uzman kadrosunca güvenilir ola rak kabul edilen

Detaylı

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık İÇİNDEKİLER FİNANS, BANKACILIK VE KALKINMA 2023 ANA TEMA SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA: FİNANS VE BANKACILIK ALT TEMALAR Türkiye Ekonomisinde Kalkınma ve Finans Sektörü İlişkisi AB Uyum Sürecinde Finans ve Bankacılık

Detaylı

1) 3.Yaş turizmi nedir? 2)3.Yaş turizmi nasıl yapılır? 3)Türkiye 3.Yaş turist sayıları (Vasco Turizm) 4) 3.Yaş Turizmi davranışsal özellikleri

1) 3.Yaş turizmi nedir? 2)3.Yaş turizmi nasıl yapılır? 3)Türkiye 3.Yaş turist sayıları (Vasco Turizm) 4) 3.Yaş Turizmi davranışsal özellikleri İÇİNDEKİLER 1) 3.Yaş turizmi nedir? 2)3.Yaş turizmi nasıl yapılır? 3)Türkiye 3.Yaş turist sayıları (Vasco Turizm) 4) 3.Yaş Turizmi davranışsal özellikleri 5)Birleşmiş Milletler ve Dünya Yaşlanma Örgütü

Detaylı

Küresel Eğilimler ve Türkiye

Küresel Eğilimler ve Türkiye economicpolicyresearchinstitute ekonomipolitikalarıaraş tırmaenstitüsü Küresel Eğilimler ve Türkiye Güven Sak Ankara, 22 Kasım 2006 Küresel Eğilimler ve Türkiye Slide 2 Gündem Dünyaya ne oluyor? Dünyada

Detaylı

MALİTÜRK DENETİM VE SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLİK A.Ş.

MALİTÜRK DENETİM VE SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLİK A.Ş. Misyon ve Vizyonumuz Müşterilerine en yüksek standartlarda kişisel hizmetler sağlamaya adanmış profesyonel kadro ile küresel bir iş ağı oluşturmaktır. Türkiye nin, yakın gelecekte AB ile üyeliğe varabilecek

Detaylı

DENETİM KOÇLUĞU EĞİTİM SERİSİ

DENETİM KOÇLUĞU EĞİTİM SERİSİ DENETİM KOÇLUĞU EĞİTİM SERİSİ Sayın İlgili: İç denetim teknik bir uzmanlık alanı olmanın ötesinde çok temel bir yönetim aracıdır. Yönetim sürecinin temel bir unsuru olan kontrol ve izleme rolü iç denetim

Detaylı

Doğal Gaz Dağıtım Sektöründe Kurumsal Risk Yönetimi. Mehmet Akif DEMİRTAŞ Stratejik Planlama ve Yönetim Sistemleri Müdürü İGDAŞ 29.05.

Doğal Gaz Dağıtım Sektöründe Kurumsal Risk Yönetimi. Mehmet Akif DEMİRTAŞ Stratejik Planlama ve Yönetim Sistemleri Müdürü İGDAŞ 29.05. Doğal Gaz Dağıtım Sektöründe Kurumsal Risk Yönetimi Mehmet Akif DEMİRTAŞ Stratejik Planlama ve Yönetim Sistemleri Müdürü İGDAŞ 29.05.2013 İÇERİK Risk, Risk Yönetimi Kavramları Kurumsal Risk Yönetimi (KRY)

Detaylı

KOBİ EĞİTİMLERİ HALİM ALTINIŞIK GÜVENLİK-KİŞİSEL GELİŞİM-YÜZ OKUMA UZMANI

KOBİ EĞİTİMLERİ HALİM ALTINIŞIK GÜVENLİK-KİŞİSEL GELİŞİM-YÜZ OKUMA UZMANI KOBİ EĞİTİMLERİ HALİM ALTINIŞIK GÜVENLİK-KİŞİSEL GELİŞİM-YÜZ OKUMA UZMANI KOBİ EĞİTİMLERİ Yaşanan ekonomik gelişmeler sonrasında büyük işletmeler uyum sorunu yaşarken, küçük ve orta ölçekli işletmeler

Detaylı

İNŞAAT SEKTÖRÜNDE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK: YEŞİL BİNALAR & NANOTEKNOLOJİ STRATEJİLERİ. Muhammed Maraşlı İMSAD-UNG Çalışma Grubu Üyesi

İNŞAAT SEKTÖRÜNDE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK: YEŞİL BİNALAR & NANOTEKNOLOJİ STRATEJİLERİ. Muhammed Maraşlı İMSAD-UNG Çalışma Grubu Üyesi İNŞAAT SEKTÖRÜNDE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK: YEŞİL BİNALAR & NANOTEKNOLOJİ STRATEJİLERİ Muhammed Maraşlı İMSAD-UNG Çalışma Grubu Üyesi RAPORUN AMACI Türk İnşaat Sektörünün rekabet gücünün arttırılması amacıyla

Detaylı

Ekonomik Etki Değerlendirme Çalışması

Ekonomik Etki Değerlendirme Çalışması tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Turkcell Global Bilgi Erzurum Çağrı Merkezi Ekonomik Etki Değerlendirme Çalışması Nihai rapor sunumu 14 Eylül 2011, Erzurum Turkcell Erzurum Çağrı Merkezi

Detaylı

Rekabet Avantajının Kaynağı: Satış

Rekabet Avantajının Kaynağı: Satış Rekabet Avantajının Kaynağı: Satış Satıcılar Hizmetlerini Nasıl Farklılaştırırlar? Wilson Learning in beş farklı kuruluşla yaptığı araştırmanın amacı, satıcıların farklılık ve rekabet avantajı yaratmadaki

Detaylı

PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN

PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN İnsan kaynakları bir organizasyondaki tüm çalışanları ifade eder. Diğer bir deyişle organizasyondaki yöneticiler, danışmanlar,

Detaylı

İş Süreçlerinin Yeniden Yapılandırılması (IE 320) Ders Detayları

İş Süreçlerinin Yeniden Yapılandırılması (IE 320) Ders Detayları İş Süreçlerinin Yeniden Yapılandırılması (IE 320) Ders Detayları Ders Adı Ders Dönemi Ders Kodu Saati Uygulama Saati Laboratuar Kredi AKTS Saati İş Süreçlerinin Yeniden Yapılandırılması IE 320 Seçmeli

Detaylı

MALİYE YÜKSEK EĞİTİM MERKEZİ (MAYEM)

MALİYE YÜKSEK EĞİTİM MERKEZİ (MAYEM) MALİYE YÜKSEK EĞİTİM MERKEZİ (MAYEM) MİSYON ÇALIŞMASI Tablo 1. Misyon Çalışması Sonuçları Konsolide Misyon Oluşturulamamıştır Grup 1 İnsanımızın refahını arttırmak için, adaletli, etkin, verimli, şeffaf

Detaylı

Stratejik Plan 2015-2019

Stratejik Plan 2015-2019 Stratejik Plan 2015-2019 Bu Stratejik Plan önümüzdeki beş yıl Bezmiâlem in gelmesini umut ettiğimiz yeri ve buraya nasıl geleceğimizi anlatan bir Vizyon Belgesidir. 01.01.2015 Rektör Sunuşu Sevgili Bezmiâlem

Detaylı

3. Gün: Stratejik Yönetim ve Performans Yönetimi İlişkisi

3. Gün: Stratejik Yönetim ve Performans Yönetimi İlişkisi 3. Gün: Stratejik Yönetim ve Performans Yönetimi İlişkisi Tapio Laamanen 12 Ocak 2011 1 Hükümet Programının Stratejiler Aracılığıyla Uygulaması Kurumsal strateji süreci aşağıdakilerle sıkı bir bağlantı

Detaylı

T.C. Kuzey Anadolu Kalkınma Ajansı

T.C. Kuzey Anadolu Kalkınma Ajansı T.C. Kuzey Anadolu Kalkınma Ajansı Çankırı Yatırım Destek Ofisi Ara Faaliyet Raporu 01.01.2011 30.06.2011 İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER... i TABLOLAR LİSTESİ... ii 1. Çankırı Yatırım Destek Ofisine İlişkin

Detaylı

Havaalanı ve Havaalanı Donanımı (AVM201) Ders Detayları

Havaalanı ve Havaalanı Donanımı (AVM201) Ders Detayları Havaalanı ve Havaalanı Donanımı (AVM201) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Uygulama Laboratuar Kredi AKTS Saati Saati Saati Havaalanı ve Havaalanı Donanımı AVM201 Güz 3 0 0 3 5 Ön Koşul Ders(ler)i

Detaylı

08 Kasım 2012. Ankara

08 Kasım 2012. Ankara 08 Kasım 2012 Ankara KOBİ ler ve KOSGEB Türkiye de KOBİ tanımı KOBİ tanımı 250 den az çalışan istihdam eden, Yıllık bilanço veya net satış hasılatı 25 milyon TL yi geçmeyen işletmeler Ölçek Çalışan Sayısı

Detaylı

İÇ DENETİM NEDİR? Ali Kamil UZUN, CPA, CFE

İÇ DENETİM NEDİR? Ali Kamil UZUN, CPA, CFE İÇ DENETİM NEDİR? Ali Kamil UZUN, CPA, CFE İçinde bulunduğumuz mayıs ayı Uluslararası İç Denetçiler Enstitüsü (IIA) tarafından tüm dünyada Uluslararası İç Denetim Farkındalık Ayı olarak ilan edilmiştir.

Detaylı

Günümüzün karmaşık iş dünyasında yönününüzü kaybetmeyin!

Günümüzün karmaşık iş dünyasında yönününüzü kaybetmeyin! YAKLAŞIMIMIZ Kuter, yıllardır dünyanın her tarafında şirketlere, özellikle yeni iş kurulumu, iş geliştirme, kurumsallaşma ve aile anayasaları alanlarında güç veren ve her aşamalarında onlara gerekli tüm

Detaylı

KAZAN KAZAN FELSEFESİ CRM

KAZAN KAZAN FELSEFESİ CRM KAZAN KAZAN FELSEFESİ CRM SÜHEYLA ŞENOĞLU Müşteri İlişkileri Yöneticisi 1 21. yüzyılı yaşamaya başladığımız, şaşırtıcı ve hızlı değişimlerin yaşandığı dünyada geleneksel pazarlama anlayışını değiştirmek

Detaylı

DERS KODU DERS ADI İÇERİK BİLİM DALI T+U+KR AKTS

DERS KODU DERS ADI İÇERİK BİLİM DALI T+U+KR AKTS İŞLETME İ ANABİLİM DALI, BİLİM DALI DERS HAVUZU DERS KODU DERS ADI İÇERİK BİLİM DALI T+U+KR AKTS 345000000000506 Çokuluslu Şirket Stratejileri Dersin amacı, katılımcılarla çokuluslu şirketlerin küresel

Detaylı

KATILIMCILAR Konuyla ilgili bankacıların katılımına yöneliktir.

KATILIMCILAR Konuyla ilgili bankacıların katılımına yöneliktir. 1. İŞ MÜKEMMELLİĞİ Seminerde basarılı, etkili, istenen sonuçları üreten mükemmel ve profesyonel olmak için gerekli, bilgi, beceri, tutum, bakıs açısı ve davranıslar hakkında bilgi aktarılması amaçlanmaktadır.

Detaylı

15.660 Stratejik İnsan Kaynakları Yönetimi. MIT Sloan School of Management

15.660 Stratejik İnsan Kaynakları Yönetimi. MIT Sloan School of Management 15.660 Stratejik İnsan Kaynakları Yönetimi MIT Sloan School of Management Stratejik İnsan Kaynakları Yönetiminde Hedef Sürdürülebilir rekabet avantajını ve buna ulaşmak için gerekli değişiklikleri hayata

Detaylı

DERS PROFİLİ. Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem. Rekabetçi Pazarlama Stratejileri. MAN524T Bahar 2 3 3 7. Dersin Dili.

DERS PROFİLİ. Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem. Rekabetçi Pazarlama Stratejileri. MAN524T Bahar 2 3 3 7. Dersin Dili. DERS PROFİLİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Kredi AKTS Rekabetçi Pazarlama Stratejileri MAN524T Bahar 2 3 3 7 Ön Koşul - Dersin Dili Ders Tipi Dersin Okutmanı Dersin Asistanı Dersin

Detaylı

BÖLGESEL TURİZM GELİŞTİRME KOMİTELERİ BİLGİ NOTU

BÖLGESEL TURİZM GELİŞTİRME KOMİTELERİ BİLGİ NOTU Kuzeydoğu Anadolu Bölgesi İnovasyona Dayali Turizm Stratejisi ve Eylem Planı BÖLGESEL TURİZM GELİŞTİRME KOMİTELERİ BİLGİ NOTU TRA1 / 2012 Her hakkı saklıdır. ÖNSÖZ Bu doküman, Kuzeydoğu Anadolu Kalkınma

Detaylı

Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu?

Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu? Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu? Yrd. Doç. Dr. Elif UÇKAN DAĞDEMĠR Anadolu Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, İktisat Bölümü Öğretim Üyesi 1. GĠRĠġ Avrupa Birliği (AB)

Detaylı

BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ ARAŞTIRMA PROJELERİ KOORDİNASYON OFİSİ YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam ve Tanımlar

BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ ARAŞTIRMA PROJELERİ KOORDİNASYON OFİSİ YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam ve Tanımlar BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ ARAŞTIRMA PROJELERİ KOORDİNASYON OFİSİ YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam ve Tanımlar Amaç Madde 1- (1) Bu yönergenin amacı, ulusal ve uluslararası bilimsel araştırma ve geliştirme

Detaylı

Tüm Kurumsal İşlerinizde Profesyonel Çözümler

Tüm Kurumsal İşlerinizde Profesyonel Çözümler Tüm Kurumsal İşlerinizde Profesyonel Çözümler www.faktorgrup.com İşlerinizde Profesyonel Çözümler Değerli yöneticiler, Bildiğiniz gibi, içinde yaşadığımız yüzyılda modern işletmecilik kavramı beraberinde

Detaylı

ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ. BİLGİ YÖNETİM SİSTEMİ Mevcut Durum Analiz ve Kapasite Geliştirme Projesi

ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ. BİLGİ YÖNETİM SİSTEMİ Mevcut Durum Analiz ve Kapasite Geliştirme Projesi ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ ÜST DÜZEY YÖNETİCİ SUNUMU BİLGİ YÖNETİM SİSTEMİ Mevcut Durum Analiz ve Kapasite Geliştirme Projesi Strateji Geliştirme Daire Başkanlığı OCAK 2009 1 Gündem Bilgi Yönetimi Yol Haritası

Detaylı

ÖZGEÇMĠġ VE ESERLER LĠSTESĠ

ÖZGEÇMĠġ VE ESERLER LĠSTESĠ ÖZGEÇMĠġ Adı Soyadı: Erol YENER Doğum Tarihi: 20/06/1970 Öğrenim Durumu: ÖZGEÇMĠġ VE ESERLER LĠSTESĠ Derece Bölüm Üniversite Yıl Lisans İşletme Böl. Karadeniz Teknik Üniversitesi 1992 Y. Lisans İşletme

Detaylı

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ ULUSAL BİLDİRİMLERİNİN HAZIRLANMASI PROJESİ 6. ULUSAL BİLDİRİM TURİZM BÖLÜMÜ

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ ULUSAL BİLDİRİMLERİNİN HAZIRLANMASI PROJESİ 6. ULUSAL BİLDİRİM TURİZM BÖLÜMÜ İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ ULUSAL BİLDİRİMLERİNİN HAZIRLANMASI PROJESİ 6. ULUSAL BİLDİRİM TURİZM BÖLÜMÜ Özgür ZEYDAN Öğr. Gör. Dr. Kasım 2014 Ankara Sunum Planı Önceki bildirimlerde Turizm bölümleri İklim Değişikliği

Detaylı

TÜBİTAK PROJE DESTEKLERİ

TÜBİTAK PROJE DESTEKLERİ TÜBİTAK PROJE DESTEKLERİ Ulusal fon mekanizmalarının ana kaynağı TÜBİTAK destekleridir. TÜBİTAK destek leri 4 ana grupta özetlenebilir: (1) Sanayi Ar-Ge Proje Destekleri (2) Akademik Ar-Ge Destekleri,

Detaylı

EGELİ & CO.: REEL YATIRIMLAR İÇİN YERLİ ve YABANCI FİNANSAL YATIRIMCIYI TARIM SEKTÖRÜNE ÇEKECEĞİZ

EGELİ & CO.: REEL YATIRIMLAR İÇİN YERLİ ve YABANCI FİNANSAL YATIRIMCIYI TARIM SEKTÖRÜNE ÇEKECEĞİZ Egeli & Co. Yatırım Holding A.Ş. 13 Ekim 2010 Basın Bülteni EGELİ & CO.: REEL YATIRIMLAR İÇİN YERLİ ve YABANCI FİNANSAL YATIRIMCIYI TARIM SEKTÖRÜNE ÇEKECEĞİZ Halka açık bir şirket olan Egeli & Co. Yatırım

Detaylı

* İnsan Kaynakları alanında çalışmak isteyen tüm Öğrenci ve Yeni Mezunlar,

* İnsan Kaynakları alanında çalışmak isteyen tüm Öğrenci ve Yeni Mezunlar, İNSAN KAYNAKLARI UZMANLIĞI EĞİTİMİ Rekabetçi ve etkin süreç yönetimi için öncelikli olan entellektüel sermaye olarak kabul edilen insan kaynağı yönetiminde doğru stratejiler oluşturmak günümüz başarılı

Detaylı

Teknolojik Yeniliklerin Küçük ve

Teknolojik Yeniliklerin Küçük ve Teknolojik Yeniliklerin Küçük ve Orta Boy İnşaat Firmalarõna Yaygõnlaşmasõ Doktora Tez Savunmasõ Emrah Acar Y. Mimar 13 Haziran 2005 İstanbul Teknik Üniversitesi Teknoloji difüzyonu yeni ürünlerin, süreçlerin

Detaylı

Vizyon ve Misyon Testi Cengiz Pak, cengiz@cengizpak.com.tr

Vizyon ve Misyon Testi Cengiz Pak, cengiz@cengizpak.com.tr Vizyon ve Misyon Testi Cengiz Pak, cengiz@cengizpak.com.tr cengizpak.com.tr Avcının Silahı Kullanılabilir Bilgi Misyon ve Vizyonunuz şirketinizin Stratejik Planlama piramidinin en üstünde yer alır. Misyon

Detaylı

Hedef 1.3: Henüz eğitim öğretime başlamamış olan yeni akademik birimleri etkinleştirmek Hedef 1.4: Engelsiz bir üniversite olmak

Hedef 1.3: Henüz eğitim öğretime başlamamış olan yeni akademik birimleri etkinleştirmek Hedef 1.4: Engelsiz bir üniversite olmak UYGULANMAKTA OLAN STRATEJİK PLANIN DEĞERLENDİRİLMESİ Kalkınma Bakanlığınca yayımlanmış olan Kamu İdarelerinde Stratejik Planlamaya İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik in 7 nci maddesinin 3 üncü

Detaylı

Tedarik Zinciri Yönetimi

Tedarik Zinciri Yönetimi Tedarik Zinciri Yönetimi -Üretme ve Dışarıya Yaptırma Kararları- Yrd. Doç. Dr. Mert TOPOYAN Üretme ve Dışarıya Yaptırma Kararları İșletmeler, müșteri gereksinimlerinin karșılanması için hem doğrudan bu

Detaylı

Liberalleşmenin Türkiye Enerji. 22 Şubat 2012

Liberalleşmenin Türkiye Enerji. 22 Şubat 2012 Liberalleşmenin Türkiye Enerji Piyasasına Etkileri i 22 Şubat 2012 Liberalleşmenin son kullanıcılara yararları somutları çeşitli sektörlerde kanıtlanmıştır Telekom Havayolu Liberalleşme öncesi > Genellikle

Detaylı

ULUSLARARASI FİNANS UZMANI

ULUSLARARASI FİNANS UZMANI TANIM Bankalar ve diğer mali kuruluşlar ile işletmelerin uluslar arası finansal hareketlerini planlama, uygulama ve kontrol işlemlerini yapma bilgi ve becerisine sahip kişidir. A-GÖREVLER Uluslararası

Detaylı

KOCAELİÜNİVERSİTESİ DERBENT TURİZM İŞLETMECİLİĞİVE OTELCİLİK YÜKSEKOKULU

KOCAELİÜNİVERSİTESİ DERBENT TURİZM İŞLETMECİLİĞİVE OTELCİLİK YÜKSEKOKULU KOCAELİÜNİVERSİTESİ DERBENT TURİZM İŞLETMECİLİĞİVE OTELCİLİK YÜKSEKOKULU Yüksekokulumuz, Yaklaşık 800 milyon insanın seyahat ettiği dünyamızda, en çok gidilen 10 bölgeden birisi olan ülkemize nitelikli

Detaylı