This paper was presented in International Energy and Security Congress that took place at Kocaeli University, Turkey on September 23 24, 2014.

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "This paper was presented in International Energy and Security Congress that took place at Kocaeli University, Turkey on September 23 24, 2014."

Transkript

1 Bu metin Eylül 2014 tarihlerinde Kocaeli Üniversitesinde düzenlenen Uluslararası Enerji ve Güvenlik Kongresi başlıklı konferansta sunulan tebliğdir. This paper was presented in International Energy and Security Congress that took place at Kocaeli University, Turkey on September 23 24, 2014.

2 UZAK COĞRAFYALARI BĐRBĐRĐNE YAKINLAŞTIRAN BĐR POLĐTĐKA: ENERJĐ POLĐTĐKASI VE BU BAĞLAMDA TÜRKĐYE- NORVEÇ ĐLĐŞKĐLERĐNĐN KÜRESEL GÜVENLĐK ANLAYIŞINA KATKILARI Ayşim PARLAKYILDIZ 1 Đstanbul ve Çanakkale Boğazları sayesinde Asya ve Avrupa kıtasını birbirine bağlayan ve üç tarafı denizlerle çevrili bir ülke olan Türkiye ile Kuzey Avrupa da, Đskandinav Yarımadası nın batısında yer alan ve Atlas Okyanusu nun bir kolunu teşkil eden Norveç Denizi ne kıyısı bulunan bir ülke olan Norveç, coğrafî anlamda birbirine oldukça uzak bir mesafede yer alsalar da, onları birbirine yaklaştıran bir politika mevcuttur: Enerji politikası. Bugüne kadar enerji kaynaklarının sınırlı olması veyahut bazı kaynakların enerjiye dönüştürülmesinin imkânsız olduğuna inanılması ve buna dair yanlış algılar, ülkelerin enerji politikalarının yönünü yeryüzünün sadece belli bölgelerine çevirmelerine neden olmuştur. Ne var ki, öncelikle; Kuzey Kutup Bölgesi nde yer alan ülkeler, sonrasında dünyadaki bütün diğer ülkeler için yeni fırsatlar arz eden ve beraberinde küresel ısınma nedeniyle ortaya çıkacak olan enerji kaynaklarının üretimi ve tüketimi konusunda zaman ilerledikçe daha da önem kazanacak olan Kuzey Kutup Bölgesi, hiç şüphesiz dünyanın ve ülkelerin enerji politikalarının seyrini değiştireceğe benzemektedir. Bu durum, aynı zamanda, Kuzey Kutup Bölge-si nde yer alan toplam sekiz ülkenin (Norveç, Danimarka, Finlandiya, Đzlanda, Đsveç, Kanada, ABD ve Rusya) ister istemez güvenlik anlayışlarının kısmen de olsa değişeceğine işaret eder ve bunun sonucu olarak yeryüzünde bölgesel ve küresel güvenlik anlayışlarının da değişikliğe uğrayacağı aşikârdır. Bu çalışma; jeopolitik konumu gereği pek çok avantaja sahip olmakla birlikte, dünya doğalgaz ve petrol rezervlerin geçiş yolları üzerinde bulunan, hidrojen enerjisinin üretiminde ve bu enerjinin saklanmasında yegâne enerji kaynağı olan bor madenlerine fazlasıyla sahip ve enerjide transit bir ülke olan Türkiye ile elektriğini yenilenebilir enerji kaynaklarından elde eden, dünyanın beşinci büyük petrol ve ikinci büyük doğalgaz ihracatçısı ve aynı zamanda bir HES (Hidro Elektrik Santrali) ülkesi olan Norveç arasındaki ilişkilerin daha ziyade enerji politikaları ve buna bağlı olarak gelişen güvenlik anlayışlarıyla birlikte ne düzeyde şekillendiğini ve küresel güvenlik anlayı-şına ne ölçüde katkıda bulunduğunu araştırmayı 1 BĐLGESAM 2010 Güz Dönemi Stajyeri, Doktora Öğrencisi, Đstanbul/TÜRKĐYE 672

3 amaçlamaktadır. Zira her iki ülke de gerek coğrafî konumlarından ve gerekse ekonomik gelişmişliklerinden dolayı dünya enerji politikasına dolaylı yoldan hizmet etmektedir. Çalışma; aynı zamanda, sözkonusu iki ülke arasında son dönemde geliştirilen enerji alanındaki işbirliğine yönelik mutabakat zaptı sonucu ortaya çıkan ortak enerji çalışma grubunun faaliyetleri üzerinde de duracaktır. Anahtar sözcükler: Türkiye, Norveç, Kuzey Kutup Bölgesi, enerji ve enerji politikaları, coğrafya, küresel güvenlik. Giriş Enerji olgusu, tarihin ekonomik ve politik boyutunda geçmişte olduğu gibi, bugün de etkin bir rol oynamaktadır. Bugün, enerji kaynakları yeryüzünün her noktasında eşit oranda bulunmadığından, sözkonusu bu kaynaklara ulaşma ya da bu kaynaklardan faydalanma arzusu, bir yandan ülkelerin iç ve dış politikalarını şekillendirirken bir yandan da onların uluslararası alandaki konumlarını belirlemektedir. Bu anlamda kimi ülkeler kaynak ülke olarak adlandırılırken, kimi ülkeler de bağımlı ülke olarak adlandırılmaktadır. Kuzey Avrupa da, Đskandinav Yarımadası nın batısında yer alan ve Atlas Okyanusu nun bir kolunu teşkil eden Norveç Denizi ne kıyısı bulunan ve aynı zamanda dünyanın beşinci büyük petrol ve ikinci büyük doğalgaz ihracatçısı ve de bir HES (Hidro Elektrik Santrali) ülkesi olan Norveç, 1814 tarihli anayasaya dayanan anayasal bir monarşi ülkesidir. Norveç, Kuzey Denizi nden Barents Denizi ne kadar km üzerine yayılmış bir ülkedir. Norveç km lik bir kıyıya sahiptir (bunun km sini ana kıyılar, km sini büyük adaların etrafındaki kıyılar ve km sini ise küçük adaların ve fiyortların etrafındaki kıyılar oluşturmaktadır). 2 2 DU CASTEL Viviane, La Mer de Barents: Vers Un Nouveau «Grand Jeu»?, Paris, Octobre 2005, IFRI- Institut Français des Relations Internationales, p. 24. (DU CASTEL Viviane, Barents Denizi: Yeni «Büyük Bir Oyun» a Doğru mu?, Paris, Ekim 2005, IFRI- Uluslararası Đlişkiler Fransız Enstitüsü, s. 24.) 673

4 Aşağıdaki tablo bize, Norveç hakkındaki coğrafî bilgileri çok iyi bir şekilde özetlemektedir: Veriler Yüzölçümü (km²) dont Spitzberg : Jan Mayen : 373 km² Üç deniz - Güney-batıda Kuzey Denizi, - Kuzey-batıda Norveç Denizi, - Kuzeyde Barents Denizi. Sınırlar Rusya sınırı 196 km Finlandiya sınırı 727 km Đsveç sınırı km Nüfus (Lapon azınlık : % 0,5) Nüfusun Dağılımı %75 i, 62. Paralel in güneyinde yaşar. Nüfus yoğunluğu (sakin/km²) 14,9 (TABLO ALINTI: DU CASTEL Viviane, La Mer de Barents: Vers Un Nouveau «Grand Jeu»?, Paris, Octobre 2005, IFRI-Institut Français des Relations Internationales, p. 24. (DU CASTEL Viviane, Barents Denizi: Yeni «Büyük Bir Oyun» a Doğru mu?, Paris, Ekim 2005, IFRI- Uluslararası Đlişkiler Fransız Enstitüsü, s. 24.) Bununla birlikte; 40 yılı aşkın bir süredir denizlerdeki platformlarda yoğun biçimde petrol çıkarmakta olan Norveç, egemenliği altında olduğu Đsveç ten 1905 yılında ayrıldığında Finlandiya ve Đzlanda ile beraber Avrupa nın en fakir ülkelerinden biri olarak karşımıza çıkmaktaydı. Yüzlerce yıl sonra, bu fakir ülkeler birbirine yakın zenginlik standartlarını yakalayarak dünyanın örnek aldığı ekonomik modeller olarak karşımıza çıkma başarısını göstermişlerdir. Norveç ise bunlar arasında en yüksek gelir düzeyiyle ilgiyi en fazla hakeden ülke olmuştur. 3 Nail Alkan Norveç te Seçimler adlı makalesinde; Norveç in AB ne üye olmadığı halde zengin bir ülke olduğunu belirtmiş ve Norveç halkının AB ne niçin üye olmak istemediğinin nedenlerini sıralamıştır: 4.8 milyon insanın yaşadığı Norveç; Avrupa da refah düzeyi en yüksek ülkelerden biri olup % 3 ile Avrupa nın en düşük işsizlik oranına sahip. Norveç Avrupa Birliği ne üye 3 SEVĐNÇER Vedat, Bir Ülke Petrolle Nasıl Zengin Olmaz?: Norveç, Petrol ve Eğitimli Đnsan Gücü Faktörü, 07 Temmuz 2009, 674

5 değil ama ekonomik açıdan birçok Avrupa Birliği üye ülkelerinden daha iyi durumda. Norveç iki kez Avrupa Birliği üyeliğini düşündü, hükümet olarak da karar verildi, Avrupa Birliği de iki kez onayını verdi ama Norveç halkı 1973 ve 1995 yıllarında referandum yoluyla Avrupa Birliği üyeliğine hayır cevabı verdi. Seçim öncesi yeniden gündeme gelen Avrupa Birliği üyeliği, sosyal demokratlar tarafından desteklenen fakat koalisyonun diğer ortakları tarafından arzu edilmeyen bir dış politika unsuru olarak seçim kampanyalarında yerini almadı. Norveç halkı özellikle iki nedenden dolayı Avrupa Birliği üyeliğini istememektedir: 1. Norveç Avrupa da tek petrol üreticisi olarak bu kaynaklarını paylaşmak niyetinde değil; 2. Norveç halkının büyük bir çoğunluğu balıkçılıktan geçinmektedir. Bir Avrupa Birliği üyeliği ile balık üretiminde sahip oldukları özel durumu Avrupa Birliği nin kotaları yüzünden kaybetmek istemiyorlar 4 şeklinde açıklamada bulunmuştur. Biraz da Norveç in enerji politikası ve stratejisi üzerine değinelim. Corinne Deloy, ülkedeki muhafazakâr partinin ve solcu partinin enerji konusundaki görüşlerini kısaca şu şekilde açıklamıştır: Muhafazakâr Parti, devletin, ülkenin en büyük enerji şirketi Statoil deki katılımını %51 e düşürmeyi öneriyor. 5 Bununla birlikte; Solcu Sosyalist Parti, egemen fonların, hidrokarbür şirketlerindeki yatırımlarını yenilenebilir enerjilere yerleştirmek için sonlandırmalarını istiyor. 6 Görülmektedir ki, Norveç te siyâsî partiler, enerji politikalarının belirlenmesinde önemli rollere sahiptir. Norveç te Kurumlar Bugün Norveç, yeryüzünde enerjisini en çok geliştirmiş ülkelerden biridir, dolayısıyla ürettiği enerji politikalarını yürütecek ve uygulayacak kurumlara ihtiyaç duymuştur. Bu nedenle sektöre yönelik pek çok kuruma sahiptir. Aşağıda, bu kurumlar ayrıntılı bir şekilde tanıtılmıştır: Petrol ve Enerji Bakanlığı, Norveç kıta sahanlığı içinde yer alan petrol kaynaklarının idaresiyle ilgili tüm sorumluluğu elinde bulunduruyor. Bu sorumluluk, Storting ve hükümet tarafından verilen rehber talimatlar ile petrol faaliyetlerinin uyumlu bir şekilde 4 ALKAN Nail, Norveç te Seçimler, , 5 DELOY Corinne, L Opposition de Droite Pourrait Revenir Au Pouvoir À La Faveur des Élections Législatives Norvégiennes, Observatoire des Élections En Europe, Élections Législatives En Norvège, 09 Septembre 2013, Publication de la Fondation Robert Schuman, p. 04, 6 DELOY Corinne, L Opposition de Droite Pourrait Revenir Au Pouvoir À La Faveur des Élections Législatives Norvégiennes, Observatoire des Élections En Europe, Élections Législatives En Norvège, 09 Septembre 2013, Publication de la Fondation Robert Schuman, p. 06, 675

6 yürütülmesinin sağlanmasını içermektedir. Buna ilaveten, Bakanlık, devlet tekelindeki Petoro AS ve Gassco AS adlı kuruluşları idare etmek gibi özel bir sorumluluğa da sahiptir ve ayrıca, yine devletin büyük bir paya sahip olduğu petrol şirketi Statoil ASA yı da yönetmektedir. Bakanlık, hem ekonomik hem de çevresel şartlar altında, su ve su gücü kaynaklarının ve diğer yerel enerji kaynaklarının ses yönetimini de sağlamaktadır. Bakanlık, hükümet adına, Statnett ve Enova nın sahibi gibi iş görmektedir. 7 Đş ve Hükümet Yönetimi Bakanlığı, sanayinin taleplerine acil cevap vermek kadar, sanayinin güvenlik boyutundan ve de petrol sektöründeki iş ortamından sorumludur. Çevre Bakanlığı, çevre politikasından sorumludur ve iklim politikasının bütün sorumluluğuna sahiptir. sahiptir. Ulaşım ve Đletişim Bakanlığı, ulaşım amaçlı enerji kullanımındaki bütün sorumluluğa Hükümet Yönetimi ve Reform Bakanlığı, Norveç Rekabet Otoritesi nin faaliyetlerinin çerçevesini oluşturur ve bu Otorite nin kararlarını ilan eden kurumdur. 8 Norveç te sektöre yönelik geliştirilen politikalar, bakanlıkların yanısıra, birtakım otoritelerin de kontrolünde geliştirilip uygulanmaktadır: Norveç Rekabet Otoritesi, güç pazarının rekabete konu olan kısımlarını düzenleyen Rekabet Sözleşmesi yle uyumu takip eder. Norveç Petrol Güvenliği Otoritesi, güvenlikten, acil müdahaleden ve petrol sektöründeki iş ortamından sorumludur. Ayrıca, petrol endüstrisiyle ilgili toprağa dayalı kolaylıkların (imkânların) kullanımını düzenler ve idare eder. Bu kurum, Đş ve Hükümet Yönetimi Bakanlığı na tabidir. 9 Yine, Norveç te sektöre yönelik geliştirilen politikalar, bakanlıklar ve otoritelerden başka, müdürlükler tarafından da yürütülmektedir: Norveç Petrol Müdürlüğü, petrol kaynaklarını yönetmekte ve Petrol ve Enerji Bakanlığı nın tavsiyelerini uygulamaktadır. Bununla birlikte, Norveç kıta sahanlığı içinde yer alan petrol depozitlerinin üretilmesi ve çıkarılmasında yetki sahibidir. Petrol ve Enerji Bakanlığı na tabidir. Norveç Su Kaynakları ve Enerji Müdürlüğü, Norveç in enerji ve su kaynaklarının yönetiminden sorumlu Petrol ve Enerji Bakanlığı na tabidir. Görevi, nehir sistemlerinin ses 7 Institutions, Energy Policies of IEA Countries Norway 2011 Review, Paris, International Energy Agency, p Institutions, Energy Policies of IEA Countries Norway 2011 Review, Paris, International Energy Agency, p Institutions, Energy Policies of IEA Countries Norway 2011 Review, Paris, International Energy Agency, p

7 yönetimini bitişik ve çevreye duyarlı bir tarzda sağlamak ve de etkin elektrik ticaretini, maliyet-etkin enerji sistemlerini ve etkin enerji kullanımını yaymaktır. Bu Müdürlük, aynı zamanda, ulusal elektrik düzenleme yetkilisidir. Bunlara ilaveten, araştırma ve geliştirmeyle ve de uluslararası işbirliğiyle ilgili görevleri vardır. Bu Müdürlük, aynı zamanda, Norveç in ulusal bir hidrolojik kurumudur. 10 Norveç teki sözkonusu bu enerji politikalarının şirketler bazındaki görünümü yine devlet desteklidir. Bunların en tanınmışları aşağıda ayrıntılı olarak tanıtılmıştır: Statnett SF, sistem aktarım operatörüdür. Sahibi hükümettir ve Petrol ve Enerji Bakanlığı tarafından idare edilir. Norveç Su Kaynakları ve Enerji Müdürlüğü nün tekel operasyonlarının düzenlenmesinin bir parçası olarak; Statnett in geliri, yine bu Müdürlük tarafından düzenlenmektedir. Enova SF, enerji tasarrufunu, yeni, yenilenebilir enerji kaynaklarını ve doğal gazın çevre dostu olarak kullanımını yayma görevi olan bir devlet kuruluşudur. Petrol ve Enerji Bakanlığı, bu kuruluşun hükümet adına sahibidir ve Enova SF nin görevlerini ve amaçlarını belirler. Niceliksel (sayısal) hedefler, Enova SF nin faaliyetlerine göre saptanmıştır. 11 Norveç Enerji Şirketleri Statoil çalışanı ile 36 ülkede faaliyet gösteren Norveçli bir enerji ve derin deniz araştırma şirketi olan Statoil in % 67 lik hissesi devlete aittir: Eğer daha yakından incelenecek olursa, Norveç modelini güçlü yapan şey; her şeyden önce orada gerçekliğini göstermek gerekir ki, petrolün ve gazın (petrol boru hatları şebekesi) işletimi özellikle bir devlet grubu olan Statoil in dolambaçlı yollara başvurmasıyla kendini gösterir. Bu grup; petrolün ve gazın ister keşfi, işletilmesi ya da taşınması olsun, bu konu hakkında eksiksiz bir bilirkişi raporuna sahiptir. Norveç hükümeti, şirketin eylemlerinin % 67 sini elinde bulundurmaktadır. Esas elinde bulundurana (devlet) yatırılan ortakların her birine düşen yıllık paylar, dolaysız olarak hükümet aylığı fonuna aktarılır yılında borsaya kaydından beri Statoil, hükümete 18,9 milyar Kanada doları, sadece 2011 yılı için ise 2,36 milyar Kanada doları yatırdı. Yıllar içerisinde, Statoil 36 ülkede temsil edilen uluslararası bir şirkete dönüştü ve bugün çalışanı mevcuttur Institutions, Energy Policies of IEA Countries Norway 2011 Review, Paris, International Energy Agency, p Institutions, Energy Policies of IEA Countries Norway 2011 Review, Paris, International Energy Agency, p DEAN Marc, Exploitation des Hydrocarbures et Électrification des Transports: Les Modèles Norvégien et Suédois, Mémoire, Quebec, Septembre 2013, p. 02, 677

8 Şirket, çalışmalarının bir kısmını, SDFI nın yönetimi altında gerçekleştirmektedir: Mülkiyet birliğinin devletsel stratejisinin bütünleyen kısmı olarak (Statoil, SDFI, Petero SA ve petrol sektöründeki özel şirketler), Statoil, kendi petrolünün ve SDFI nin yönetimi altında ürettiği petrolün satışını ve ticaretini yapmaktadır. Statoil, aynı zamanda; kaynağın güvenli ve sürekli bir kullanımını (araç-gereçlerinin yenilenmesi, araştırma ve geliştirme, uzun süreli gelişim ilkelerini uygulama, vb.) sağlamak için devlet adına en üst değer yaratımını desteklemekten sorumludur. 13 Sdfi Söz konusu şirketi, devlet ve hükümet yatırımlar için finansal bir araç olarak kullanmaktadır: Norveç devleti, kendini, tamamiyle Statoil kadar önemli olan ikinci bir oyuncu ile süsledi. Sözkonusu oyuncu; petrolün ve gazın keşfi ve kullanımı ile ilgili özel projelere katılmak için hükümetin finansal bir aracı olan State Direct Financial Interest (SDFI) tir. SDFI, özel projelere hissedar olarak yatırım yapar ve aynı sıfatla diğer hissedarlardan gelirlerini toplar. SDFI, 1989 dan beri devletin kasaları için 210 milyar Kanada doları katkıda bulundu. SDFI çok çeşitli bir yatırım portföyüne sahiptir. O, kullanım safhasındaki, gelişmekte olan petrol ve gaz sahalarındaki ve bunların üretimindeki üretim lisanslarından oluşmaktadır. Dahası, SDFI, yeryüzünde bulunan petrol ve gaz altyapılarının ve boru hatlarının salt çoğunluğa dayanan hissedarıdır de, SDFI nin yatırımlarının değerinin, yaklaşık 200 milyar Kanada doları olduğu belirlendi. SDFI, 01 Ocak 2012 de, 146 üretim lisansında ve 14 ten fazla toprak altyapıları (onshore) ve boru hatları ortak şirketinde kazanç paylarına sahipti den bu yana, hükümet adına SDFI yi yöneten bir şirket sözkonusudur; bu şirket, Petero SA adlı şirkettir. Hedef; Norveç devleti için en üst bir değer yaratımının ve en iyi yönetim biçiminin sağlanmasıdır. 14 Görülüyor ki, Norveç devleti, enerji şirketleri ile yakından ilgilenmektedir. Şirketlerin çalışmalarını ülkenin çıkarlarına yönelik anlamda kontrol etmektedir. Üretim lisansları, Petrol ve Enerji Bakanlığı tarafından düzenlenen teftişler sırasında bağışlanmıştır. Devletin, direkt olarak kendisi için lisansların mülkiyetini en çok yararlanılabilme potansiyeli ile birlikte alıkoyması gayet normal olarak düşünülür. Son 13 DEAN Marc, Exploitation des Hydrocarbures et Électrification des Transports: Les Modèles Norvégien et Suédois, Mémoire, Quebec, Septembre 2013, p. 02, 14 DEAN Marc, Exploitation des Hydrocarbures et Électrification des Transports: Les Modèles Norvégien et Suédois, Mémoire, Quebec, Septembre 2013, p. 02, 678

9 teftişte; Statoil kendisi için, bahşedilen üretim lisanslarının % 13 ila % 26 sını, SDFI ise yaklaşık % 29 unu alıkoydu. 15 Yukarıdaki alıntıdan da anlaşıldığı üzere, SDFI kendisi için Statoil den daha fazla oranda lisans saklı tutmuştur. Statkraft 2009 yılının Haziran ayında Türk enerji şirketlerinden Yeşil Enerji A.Ş. ni satın alan Norveç enerji şirketi Statkraft, Türk enerji piyasasında etkin bir şekilde faaliyet göstermektedir. Tamamı Norveç devletine ait ve ülkenin en büyük, Đskandinavya bölgesinin ise üçüncü en büyük şirketi olan Statkraft ın Türkiye şubesi hakkında bilgiler ve çalışma alanları aşağıdaki alıntıda ayrıntılı bir şekil-de verilmiştir: Avrupa daki enerji piyasalarının hemen hepsinde aktif olan Statkraft günümüz itibariyle yirmiden fazla ülkede elektrik ticareti gerçekleştirmektedir den bu yana süregelen enerji ticareti tecrübesini Türkiye piyasasının gelişimine katkı sağlamak için de kullanmayı amaçlayan Statkraft, 2009 yılında Statkraft Elektrik Enerjisi Toptan Satış Ltd. Şti. ni kurmuştur. Şirket 2012 yılının ilk çeyreğinden itibaren Türkiye ve komşu ülkelerle enerji ticaretini Đstanbul ofisinden gerçekleştirmektedir. Statkraft Elektrik, Türkiye de yeni iş mo-delleri geliştirmek ve sürdürülebilir ticaret fırsatları oluşturmak için Mart 2010 da toptan satış lisansı almıştır ve 2012 in ilk çeyreği itibarıyle aktif bir şekilde Türkiye de ticari operasyonlarını yürütmektedir. Temel faaliyet alanı, toptan piyasalarda 600 TWh/yıl mertebesinde enerji ticareti olan Statkraft ın Türkiye de gerçekleştirdiği ticari işlemler arasında sınır ötesi elektrik ticareti, piyasa erişim hizmetleri, elektrik alım/satım sözleşmeleri gibi işlemler yer almaktadır. 16 Sözkonusu şirketin, yirmiden fazla ülkede şubesi ve 3600 çalışanı bulunmaktadır. Şirket; yenilenebilir enerji türlerinden rüzgar enerjisi, gaz enerjisi ve hidroenerji alanlarında çalışmalar yapmaktadır. Norveç in Enerji Politikası Dünyanın en önemli petrol ve doğalgaz ihracatçısı ülkelerinden biri olan Norveç te, Kuzey Denizi nden bol miktarda petrol çıkarılmaktadır. Bugün Norveç, elektrik enerjisinin tamamına ya-kın bir kısmını hidroelektrik santrallerinden karşılamaktadır. Kişi başına düşen elektrik enerjisi tüketiminde dünyada birinci sıradadır. Norveç te elektrik enerjisinden hemen 15 DEAN Marc, Exploitation des Hydrocarbures et Électrification des Transports: Les Modèles Norvégien et Suédois, Mémoire, Quebec, Septembre 2013, p. 02, 16 Statkraft Türkiye nin web sayfası, 679

10 hemen her alanda yararlanılmaktadır. Öyle ki Norveç, imâlat sanayisinde bile akarsularından elde ettiği ucuz elektrik enerjisinden faydalanmaktadır. Norveç, aynı zamanda çok büyük miktarlarda deniz rüzgârı ve dalga enerjisi ve de biyoenerji kaynakları bulunan bir ülkedir lı yılların sonlarına doğru, Kuzey Denizi nde geniş petrol maden yataklarının keşfi ile birlikte, Norveç te enerji, Norveç ekonomisi için çok önemli bir sektör oluşturmuştur. Norveç in enerji politikasının ağırlık merkezi tarihsel yer değişikliğini Kuzey in yönetiminde devam ettirir. Aynı zamanda, uluslararası ilişkilerde, mühimmat tedariki ve enerji güvenliği konularına verilen önem arttıkça enerji sorunları dış politikayı harekete geçirici bir boyut kazanır. Sayısız ülke için enerji, güvenlik hususunda, açık ve net bir şekilde politikanın bir pencere kanadı olmaya eğilimlidir. 17 Yukarıda da değinildiği gibi, enerji bütün ülkeler için her anlamda vazgeçilmez bir unsurdur. Her ülke, bulunduğu coğrafya gereği kaynak ve zenginlik anlamındaki bütün potansiyelini çıkarı doğrultusunda kullanmalı, fakat aynı zamanda küresel güvenliğe de katkı da bulunmayı unutmamalıdır. Norveç te coğrafyası gereği Kuzey in potansiyelini lehine çevirmeyi bilmiştir. Petrol ve Norveç in Petrol Politikası Petrol ve doğal gaz üretimi, Norveç ekonomisinin en büyük sektörüdür ve diğer ülkelerin çıkarlarına olduğu kadar ülkenin kayda değer zenginliğini genişletmeye devam edecektir. Norveç in petrol fonu yönetim politikası şu şekildedir: Norveç in hassas servet yönetimi yaklaşımı dünyadaki diğer petrol zengini ülkelere önemli bir emsal teşkil edecek niteliktedir. Bu özgün yaklaşımın başlıca özellikleri şöyledir: En başından itibaren, ilk petrol damlasının çıkarılmasıyla beraber, petrol ve gaz rezervleri kamu malı olarak kanunlarca koruma altına alınmıştır. Bu yasal düzenlemeyle, hükümetler yıllar içinde petrol ve gazdan gelen gelirlerin %80 ini rezerv etmişler, ve ancak çok olağandışı bütçe açıklarında bu paraya başvurmuşlardır. Halende petrol gelirlerinin büyük çoğunluğu devlete ait petrol fonlarında biriktirilmektedir ve yurtdışında tahvil ve borsa yatırımlarıyla değerlendirilmektedir. Bu birikim, son ekonomik krizin patlak vermesinden önceki rakamlara göre 286 Milyar dolara ulaşmıştır La Stratégie du Gouvernement Norvégien Pour Le Développement du Grand Nord, Édition du Ministère Norvégien, des Affaires Étrangères, page 14, 18 SEVĐNÇER Vedat, Bir Ülke Petrolle Nasıl Zengin Olmaz?: Norveç, Petrol ve Eğitimli Đnsan Gücü Faktörü, 07 Temmuz 2009, 680

11 Bununla birlikte; Norveç teki başlıca partilerin tamamına yakını petrolden gelecek hızlı sıcak para akımından ve buna bağlı savurganca harcamalardan ekonominin korunması gerekliliği konusunda ortak bir politika benimsemişlerdir. Bu politikanın sürdürülebilmesi için Ekonomi Bakanlığı adına bu fonu ve yatırımları idare eden Norveç Merkez Bankası 2001 yılında özerk bir yapıya kavuşturulmuştur. Bu yapılırken, politikacılarla fon arasındaki uzaklığın sağlanması hedeflenmiştir. 19 Sonuç olarak; tüm bu nedenlerden dolayı, Norveç, petrol ihraç eden diğer ülkelerin yaşadığı finansal problemlerden kaçınmayı başarabilmiştir. Bu gelir yönetim başarısının altında yatan en önemli sebeplerden biri petrolün çıkarılmaya başlanmasından önce ülkenin iyi işleyen bir demokrasinin olması gösterilebilir. 20 Vaktiyle kıt kaynaklara sahipken, elindeki kaynakları en efektif ve doğru bir biçimde kullanmayı bilerek zengin bir ülke haline gelmiş olan Norveç in bugünkü durumuna gelmesindeki en önemli etkenin, ülkede gerçek ve uygulanabilir demokrasi anlayışının tam anlamıyla yerleşmişliği olduğu söylenebilir. Norveç, izlediği petrol fonu yönetimi ve Ar-Ge ye dayalı alternatif ekonomik faaliyetleri bunda etkili olup salt doğal zenginlikleriyle ayakta duran Orta Doğu ve bazı Güney Amerika ülkeleri için iyi bir örnek teşkil etmektedir. 21 Bunun yanısıra Norveç in en önemli yer altı kaynakları; bakır, demir, çinko nikel, titanyum, kurşun, petrol, doğalgaz ve kükürtlü madenlerdir. Doğalgaz Dünyada son dönemde yaşanan olayların ister istemez ülkelerin enerji politikalarını kısmen de olsa bazen değiştirdikleri bazen de zamanın akışına bıraktıkları görülmektedir. Sözgelimi Norveç in devlet destekli, tanınmış enerji ve derin deniz araştırma şirketi Statoil in, son dönemde Kırım da yaşanan belirsizliğe rağmen projelerini gerçekleştirmeye çalıştığı bilinmektedir: Norveçli petrol grubunda üst düzey yönetici, Statoil in Kırım daki kriz ve belirsizliğe rağmen Rusya daki bütün projeleri ile bastırarak, bu yıl yeni bir kuyu açılması için 19 SEVĐNÇER Vedat, Bir Ülke Petrolle Nasıl Zengin Olmaz?: Norveç, Petrol ve Eğitimli Đnsan Gücü Faktörü, 07 Temmuz 2009, 20 SEVĐNÇER Vedat, Bir Ülke Petrolle Nasıl Zengin Olmaz?: Norveç, Petrol ve Eğitimli Đnsan Gücü Faktörü, 07 Temmuz 2009, 21 SEVĐNÇER Vedat, Bir Ülke Petrolle Nasıl Zengin Olmaz?: Norveç, Petrol ve Eğitimli Đnsan Gücü Faktörü, 07 Temmuz 2009, 681

12 beklediğini söyledi. Statoil in, Rusya nın en büyük petrol şirketi Rosneft ile, ülkenin güneyindeki şeyl petrolünün yanı-sıra, Sibirya ve Kuzey Kutup Dairesi üzerindeki petrol ve doğalgaz sondajları da dahil olmak üzere çeşitli ortak projeleri bulunuyor. 22 Yine, Türk ulusal basınında yer alan bir haberde ise; Ukrayna ve Kırım da yaşanan son gelişmeler nedeniyle Norveç in AB ne doğalgaz ihraç etmesinin iki kat daha hızlandığı dile getirilmiştir. Konuyla ilgili olarak ulusal basında çıkan haber şöyledir: Dünyanın 5. büyük petrol ve 2. büyük doğal gaz ihracatçısı konumunda bulunan Norveç, Kırım krizinin ardından Rusya nın Avrupa ya gaz ihracatının Ukrayna nın transit ülke rolünden dolayı riske girmesiyle potansiyel olarak Avrupa nın en önemli doğal gaz kaynağı konumuna geldi. Norveç, Avrupa ya en fazla doğal gaz sağlayan ikinci ülke konumunda iken 2012 yılında Rusya nın doğal gaz fiyatlarını petrole sabitlemesi ve kendisinin endeks sistemini koruması nedeniyle Avrupa ya gerçekleştirdiği doğal gaz ihracatında Rusya nın önüne geçti. Rusya nın Avrupa ya yönelik petrole endeksli doğal gaz politikaları son dönemde esneklik gösterirken, bunun arkasında Ukrayna da yaşanan siyasi kriz yatıyor. Şubat 2014'ten bu yana yaşanan Kırım krizinin ardından Rusya nın Avrupa ya gaz ihracatı Ukrayna nın transit ülke rolünden dolayı riske girdi, dolayısıyla Norveç i potansiyel olarak Avrupa nın en önemli doğal gaz kaynağı konumuna getirdi. 23 Bununla birlikte; Almanya nın yakın zamanda Norveç in en büyük petrol şirketi Statoil in varlıklarının bir kısmını satın alması bu alanda önemli bir gelişme olarak görülmektedir. Konuyla ilgili Türk internet basınında çıkan haber şöyledir: Alman enerji şirketi Wintershall Cuma günü bir açıklama yaparak, Statoil in Norveç te bulunan varlıklarından bir kısmını 1.25 milyar dolara aldığını duyurdu. Wintershall Yönetim Kurulu Başkanı Rainer Seele yaptığı açıklamada, Norveç Münhasır Ekonomik Bölgesindeki potansiyele inandıklarını belirterek, hedeflerine odaklanacaklarını söyledi. Norveç te önde gelen petrol ve doğalgaz şirketlerinden biri olmak istediklerini belirten Seele, Avrupa daki üretimle Avrupa nın enerji tedariği güvenliğini güçlendirdiklerini söyledi ŞĐMŞEK Feyyaz, Rusya ve Hazar Bölgesi Enerji Görünümü, T.C Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Enerji Đşleri Genel Müdürlüğü, Enerji Politikaları ve Stratejileri Dairesi Başkanlığı personeli tarafından hazırlanmış olan rapor, Nisan 2014, Sayı 77, s Kırım Krizi Norveç e Yaradı, Sabah Gazetesi, 29 Nisan 2014, 24 Wintershall Norveç Çalışmalarını Arttırıyor, Enerji Günlüğü, 14 Eylül 2014, 682

13 Yine aynı internet haber sayfasında yer alan sözkonusu haberin devamında; Alman kimya şirketi BASF nin Norveç ile olan ilişkisi ve Alman halkının Norveç i AB nin doğalgaz üretiminde sağlayacağı katkı açısından güvenilir bulup bulmadığı dile getirilmiştir: Alman kimya şirketi BASF Norveç te Gjøa üretim sahasından % 5i Vega doğalgaz üretim sahasından % 24.5, Aasta Hansteen projesinden % 24, Asterix keşiflerinden % 19, Polarled Boru Hattı Projesi nden % 13.2 ve Aasta Hansteen civarındaki dört arama lisansı alacak. Yapılan son kamuoyu araştırmaları Almanlar ın % 78 inin Norveç i düşen AB doğalgaz üretimini arttırmak için güvenilir bir ortak olarak gördüklerini ortaya koyuyor. 25 Petrol ve doğalgazdan sonra, Norveç i, dünyada enerji alanında söz sahibi yapan diğer enerji türlerinden biri de hidroelektrik enerjisidir. Yenilenebilir Enerji Türü Olarak Hidroelektrik Norveç, hidroelektrik enerjisi alanında kaynaklarını doğru ve çok iyi bir şekilde kullanarak sektörde kendini geliştirmiş durumdaki ülkelerden biridir. Avrupa da ve Türkiye de bu enerji türün-de faaliyet göstermekte ve nihayetinde bölgesel elektrik pazarını elinde tutmaktadır. Su gücü ve doğal gaz, değişebilir rüzgar gücü üretimini desteklemek için en uygun teknolojilerdir. Norveç, kayda değer bir su gücü rezerv kapasitesine sahiptir ve Norveç sistem aktarım operatörü olan «Statnett» adlı kuruluş, Kuzey pazarı ile Avrupa nın kalanı arasındaki entegrasyonu güçlendirecek birkaç yeni bağlantılararası çapraz sınır planlamaktadır. Uluslararası Enerji Ajansı, Rusya dan sonra, Avrupa nın en büyük su gücü kapasitesine sahip olan Norveç i, bu gücü kullanması için ve de yaygın bölgesel pazardaki talep ve tedarikte değişimleri dengelemek için yine bu ülkeyi cesaretlendirmektedir. Bu, bölgesel elektrik pazarının entegrasyonundaki esneklik ve etkinliği arttırabilir. 26 Pazar rekabeti gerektirdiği söylenen hidroelektrik enerjisinden elde ettiği elektriği, Norveç gibi, ev tüketiminden ağır sanayiye kadar hemen hemen her alanda kullanan ülkeler için bu elektriğin, gerek kendi ülkelerinde ve gerekse dünyadaki enerji politikalarında ne denli önemli bir rol üstlendiği bilinmektedir. Bu nedenle; Su gücü, Norveç te yenilenebilir enerjinin baskın bir halidir. Genellikle, pazar rekabeti olan bir enerji kaynağıdır ve destek kabul etmez. Güç ve ısı üretimini arttırmak için; hükümet, Enova vasıtasıyla, daha çok, doğrudan yatırım yardımları şeklindeki diğer yenilenebilir enerjinin kullanımını yaymaktadır. Enova, yenilenebilir enerji ve enerji etkinliği ile ilgili 25 Wintershall Norveç Çalışmalarını Arttırıyor, Enerji Günlüğü, 14 Eylül 2014, 26 Energy Policies of IEA Countries Norway 2011 Review, p. 08, 683

14 bir tanıtım programını yönetmektedir. Ulaşım için biyo-yakıtlar, doğrudan karma (harmanlanmış) bir zorunlulukla desteklenmektedir. 27 Görülmektedir ki, Norveç su gücünden elde ettiği elektriği doğru politikalarla diğer yenilenebilir enerji kaynaklarının keşfinde, kullanımında ve ulaştırılmasında da kullanmaktadır. Norveç-AB Enerji Đlişkilerine Kısa Bir Bakış Bugün Norveç, dış ticaretinin % 70 ine yakınını AB ülkeleri ile gerçekleştirmektedir. Dolayısıyla onun, AB ile olan ilişkileri, bilhassa enerji alanındaki ilişkileri kaydadeğerdir. Norveç aynı zamanda komşusu olan Rusya ile de iyi ilişkilere sahip bir ülkedir. Sonuç itibariyle, dünyada enerji devi bir ülke olarak uluslararası örgütler ile de ilişki içerisinde olması kaçınılmazdır. Bu nedenle Norveç çok sayıda uluslararası örgüte üyelik yaptırmış bir ülkedir. Geçmişte, Barents Denizi ne kıyısı olan komşu ülkelerle yaşadığı Barents Denizi ndeki haklara yönelik sorunları, bu örgütlerle birer işbirliği alanına dönüştürebilmeyi başarmıştır. Norveç, Avrupa sınırları içerisinde yer alan ve Rusya ile ilişkisi olan bir ülkedir. Öyle ki, Norveç, sayısız uluslararası örgüte57 üye olduğu için, onun temel Atlantikçiliği onu ABD ile önemli ilişkiler sürdürmeye sevketmektedir, bilhassa güvenlik politikasının köşe taşını oluşturan ilişkiler konusunda. Norveç böylelikle, Barents işbirliğini vurgular fakat aynı zamanda ABD ile de başka bir işbirliğini destekler58, Kanada, Almanya59, Birleşik Krallık, Fransa60 ve Avrupa Birliği (AB). Bu ülkeler bilhassa, bölgenin potansiyel ve mevcut enerji kaynakları konusunda bölgeye yönelik artan bir ilgi göstermektedirler Birleşmiş Milletler/BM, Ekonomik Kalkınma ve Đşbirliği Örgütü/OECD, Uluslararası Yeniden Yapılanma ve Gelişim Bankası/BIRD, Uluslararası Para Fonu/IMF, Uluslararası Ticaret Örgütü/OMC ve NATO). 58 Bu işbirliği esasen, çevre sorunlarına ve Barents Denizi nde bulunan petrolün ve gazın gelecekteki tedariği üzerine temellenmiştir. 59 Almanya ile diyalog 2004 te politik düzeyde başladı. Almanya, Norveç gazının en büyük alıcısıdır. Almanya, Rusya ile sayısız alanda ama dar bir çerçevede işbirliği halindedir: Barents Denizi nde, Norveç ve Rusya ara-sında artış gösteren bir işbirliği için temel hizmet sunabilecek olan şey. 27 Energy Policies of IEA Countries Norway 2011 Review, p. 86, 684

15 den beri, Norveç, petrol ve gaz ithalatı konusunda Fransa nın bir numaralı tedarikçi ülkesine dönüştü. Kaynak: André Lambert (Oslo da ekonomik misyon başkanı), «Norveç e Đhracat Yapmak», Ubifrance Yay., Paris, 2004 (s.39). 61 Petrol, çevre, ormanlar, suda yaşayan canlıların kaynaklarını sömürme yolları, vb. 28 Bununla beraber Norveç, aynı zamanda AB nin enerji güvenliğinde kilit konumdaki bir ülke olma özelliğini bugün halen daha ziyadesiyle sürdürmektedir: Norveç, Avrupa Ekonomik Alanı (EEE- Espace Économique Éuropéen) üzerindeki anlaşmada imzacı olduğu müddetçe, enerji iç piyasasına tamamen entegre olmuştur. Norveç, dünyanın en büyük gaz ve petrol ihracatçısı ülkeler arasında yer almaktadır ve bu sıfatla, Avrupa nın enerji güvenliğinde önemli bir rol oynamaktadır. 29 Bilindiği üzere, Norveç ile komşu kuzey ülkeleri ve kıta Avrupası arasındaki elektrik değiş-tokuşu önemli hacimler içermektedir. Avrupa Komisyonu bu nedenle Norveç ile diyalog halindedir: Norveç ve Avrupa Komisyonu enerji sorunları üzerine uzunca bir süre siyasî bir diyaloğa girişmiştir. En azından yılda bir defa, bu diyalog çerçevesinde, Norveç Petrol ve Enerji Bakanı ile enerjiden sorumlu bir komiser karşılıklı olarak bir toplantı düzenlemektedirler. 30 AB nin bugün Rusya dan sonra doğalgaz ithalatı yaptığı ikinci ülke Norveç tir. Dolayısıyla Norveç-AB ilişkileri bilhassa enerji alanında, daha da gelişip köklü bir hâl alacağa benzemektedir. Norveç ekonomisi doğalgaz ihracatı sayesinde önemli gelişmeler kaydetmiştir. Konuyla ilgili olarak, bilhassa Norveç in AB ile olan son dönem ilişkileri kayda değerdir: AB tarafından ithal edilen doğalgaz miktarının yaklaşık olarak çeyreği Norveç kıta sahasından gelmektedir; Norveç i, AB ne Rusya dan sonra ikinci doğalgaz tedariği sağlayan ülke konumuna getiren şey budur. Bazı Avrupa ülkelerinde, Norveç gazı, tüketimde %30 dan fazla olarak temsil edilmektedir. Yükselişe elverişli olan Norveç gazının üretiminin ve AB nin 28 DU CASTEL Viviane, La Mer de Barents: Vers Un Nouveau «Grand Jeu»?, Paris, Octobre 2005, IFRI- Institut Français des Relations Internationales, p (DU CASTEL Viviane, Barents Denizi: Yeni «Büyük Bir Oyun» a Doğru mu?, Paris, Ekim 2005, IFRI- Uluslararası Đlişkiler Fransız Enstitüsü, s ) 29 La Norvège et l UE Partenaires Pour L Europe, Édition du Ministère des Affaires Étrangères de Norvège, Numéro de publication: E-893, 12/2011, ISBN : , p.21, 30 La Norvège et l UE Partenaires Pour L Europe, Édition du Ministère des Affaires Étrangères de Norvège, Numéro de publication: E-893, 12/2011, ISBN : , p.21, 685

16 üye ülkelerine ithal edilen Norveç doğalgazının hemen hemen tamamının ve Norveç kökenli Avrupa ihracatlarının aynı oranlarda büyüdüğü, artış gösterdiği söylenilmektedir. 31 Nitekim, bu görüşlerin aksi yorumlar da mevcuttur; bilhassa, AB nin uyguladığı yeni gaz politikasının Norveç ekonomisini olumsuz yönde etkileyeği konusunda. Şöyle ki: AB nin dış kaynaklara olan bağımlılığını azaltma stratejisinin Norveç ekonomisini vurabileceği öngörülmektedir. Norveç in AB ülkelerine yılda 100 milyar metreküpten daha fazla doğalgaz ihracında bulunduğu ve bu doğalgaz ihracatından elde edilen gelirlerin Norveç in toplam ihracat gelirleri içerisinde % 27 lik bir paya sahip olduğu dikkate alındığında AB nin yeni gaz politikasının Norveç ekonomisine olumsuz etkilerde bulunacağı düşünülmektedir. 32 Norveç, AB ni Etkiliyor mu? AB, Norveç i enerji üreticisi ve tedarikçisi olarak görmektedir. Norveç-AB ilişkileri ve bu ilişkilerin geleceği hakkında olumlu görüşler mevcuttur. Bu görüşlere göre; sözkonusu ilişkilerde AB ni ilgilendiren en önemli nokta; Norveç in gelecekte, hâl-i hazırdaki üretimini ve ihracatını koruyup koruyamayacağı hususudur. Konuyla ilgili olarak aşağıdaki alıntı dikkate değerdir: Müzakereler, AB politikacılarının Norveç in gaz sevkiyatındaki tahmini artıştan (gelecek ilk 10 yıl içinde, milyar m3) memnun olduklarını ve Norveç in bu yolu izleyeceğini gösteriyor. Yine bu müzakereler, Norveç Kıta Sahanlığı ndaki gazın nereden geldiğine dair az bir fikir vermektedir. Yetkili bir Komisyon üyesi, Norveç Kıta Sahanlığı ndaki toplam üretime atıfta bulunarak, şunu söylemektedir: «Çok uzun süredir Norveçliler güzel şeyler yapıyorlar. Üretmeleri gereken yerde üretim yapıyorlar.» Yalnızca, Norveç in beklenti içinde olduğu gaz ihracatının artık yeterli olmayacağının işaretleri var olduğu zaman, belki de Yüksek Kuzey in gelişmesi konusu, AB için daha ilginç hale gelecektir. Şu an, tedariklerin Kuzey Denizi nden, Norveç Denizi nden ya da Barents Denizi nden gelip gelmeyeceğinin gerçekten bir önemi yok. AB yi ilgilendiren şey, Norveç in mevcut tahminlere göre üretimini ve ihracatını koruyabilmesi ve arttırabilmesidir. Bu, Barents Denizi nde fazla üretim olmaksızın, öngörülebilir gelecekte olası gözüküyor. Yetkili 31 La Norvège et l UE Partenaires Pour L Europe, Édition du Ministère des Affaires Étrangères de Norvège, Numéro de publication: E-893, 12/2011, ISBN : , p.21, 32 YARAMIŞ Volkan, Avrupa Birliği Ülkeleri Enerji Görünümü, T.C Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Enerji Đşleri Genel Müdürlüğü, Enerji Politikaları ve Stratejileri Dairesi Başkanlığı personeli tarafından hazırlanmış olan rapor, Haziran 2014, Sayı 84, s

17 bir AB temsilcisi, Troll alanı gibi, Kuzey Denizi alanlarının, yaşına rağmen, hâlâ güçlü olduğunu belirtmiştir. 33 Sonuç olarak Norveç-AB ilişkileri için denilebilir ki; AB in resmî ve gayrıresmî politikasında gösterdiği ilginin çoğu, öncelikle, Norveç i genel anlamda bir enerji tedarikçisi olarak görüp, onunla bu şekilde bağlantıda kalmak üzerineydi: Yüksek Kuzey e ilgi gelişigüzel ve somut bir içerik-ten eksik olarak kalmıştır. 34 Türkiye nin Enerji Politikası ve Stratejisi Enerji konusu artık, ülkemizin dış politikasında ve ekonomi politikasında belirleyici bir etken olarak karşımıza çıkmaktadır. Son yıllarda Türkiye, bilhassa enerji ve doğalgaz ihtiyacından doğan talep sıralamasında Çin Halk Cumhuriyeti nden sonra yer alan bir ülke haline gelmiştir. Konuyla ilgili olarak T.C. Dışişleri Bakanlığı nın web sayfasında Türkiye nin enerji stratejisi şu şekilde belirtilmiştir: Ülkemizin halihazırda toplam enerji talebinin yaklaşık % 26 sı yerli kaynaklardan karşılanmaktayken, kalan bölümü çeşitlilik arzeden ithal kaynaklardan karşılanmaktadır. Ülkemiz, çok boyutlu enerji stratejisi çerçevesinde; kaynak ülke ve güzergâh çeşitliliğine gidilmesini, enerji karışımında yenilenebilir enerjinin payını arttırırken, nükleer enerjiden de yararlanılmaya başlanılmasını, enerji verimliliğinin arttırılmasına yönelik çalışmalarda bulunulmasını ve aynı zamanda Avrupa nın enerji güvenliğine katkıda bulunulmasını amaçlamaktadır. 35 Yukarıda da belirtildiği gibi, ülkemizin yaklaşık % 26 oranında yerli enerji arzına sahip olması, onun jeopolitik konumundan kaynaklanan, kaynak ülke ve geçiş güzergâhları bağlamında enerji kaynaklarını çeşitlendirme arzusunu kamçılamaktadır. Şu durumda, Türkiye, hal-i hazırdaki enerji karışımını çeşitlendirme stratejisini ulusal politikasının bir parçası haline getirmiştir demek yanlış olmaz. Konuyla ilgili olarak Prof. Dr. Nurşin Ateşoğlu Güney in görüşleri kayda değerdir: Türkiye nin enerji bağımlılığını aşmasının tek yolu enerji sepetini zenginleştirmekten geçmektedir. Bu sepet içerisinde Türkiye %10 luk bir kısmı nükleer enerjiye ayırmış durumda. [ ] Türkiye son on yıllarda kaydettiği iktisadi büyüme sonucu hızla artan enerji gereksinimini karşılayabilmek için hidro-karbon kaynak ve geçiş güzergâhlarını 33 OFFERDAL Kristine, Arctic Energy in EU Policy: Arbitrary Interest in the Norwegian High North, Arctic, Vol. 63, No:1, March 2010, University of Calgary, Calgary / CANADA, p. 39, 34 OFFERDAL Kristine, Arctic Energy in EU Policy: Arbitrary Interest in the Norwegian High North, Arctic, Vol. 63, No:1, March 2010, University of Calgary, Calgary / CANADA, p. 39, 35 Türkiye nin Enerji Stratejisi, 687

18 çeşitlendirmek için çeşitli plan ve stratejiler yaptı. Ankara bu bağlamda önceliğini bir yandan doğal-gaz ve petrol boru hatlarının kaynak ve geçiş yollarını çeşitlendirmeye verirken bir yandan da alternatif kaynak olarak tercihini hem yenilenebilir hem de nükleer enerji tedarikinden yana yapmıştır. 36 Enerjide dışa bağımlılık oranımız % 74 lerde olduğu için, kendi topraklarımızdaki mevcut alternatif enerji kaynakları ve potansiyelleri ile ve de ülkemizin, coğrafî konumu sonucu jeopolitik ve jeostratejik açıdan enerji alanındaki çıkarlarını çok iyi bir şekilde korumayı bilmesi gerekmekte-dir. Kısacası, enerji literatüründe yaygın bir şekilde kullanılan hub sıfatını, coğrafî konumumuz gereği hak ettiğimiz için lâyıkıyla kullanmalıyız: Şu an Türkiye bir transit ülke konumundadır. Doğudan batıya, kuzeyden güneye, zengin petrol ve doğalgaz kaynağı olan ülkeler ile tüketici olan ülkeler arasında geçiş coğrafyası üzerinde bulunan Türkiye için bugüne kadar köprü, terminal sözcükleri kullanılmış, son zamanlarda ise Đngilizce bir sözcük olan hub kullanılmaktadır. Hub olmak ise merkez olmak yani petrol ve doğalgaz boru hatlarının Türkiye ye çeşitli ülkelerden gelmesi, bir merkezde toplanması, yeniden değerlenmesi ve buradan başka ülkelere pazarlana-bilmesini ifade ediyor. Yani aldıktan sonra üçüncü ülkelere satış hakkımızın olduğu, üstüne bir miktar gelir elde edebildiğimiz, stratejik önemimizi arttıran ve transit gelirin ötesinde bir gelir sağlayan konumdur. Hub olmak arzu edilen, Türkiye nin bir merkez olması ve bu merkezde petrolün ya da doğalgazın bir durak yaptıktan sonra, bir başka ülkeye yönlendirilebilmesidir. 37 T.C. Dışişleri Bakanlığı nın web sayfasında Türkiye nin enerji stratejisi şu şekilde belirtilmiştir: Türkiye, geniş Hazar Havzası ve Ortadoğu nun hidrokarbon kaynaklarının Türkiye ve Türkiye üzerinden Avrupa ya güvenilir ve kesintisiz şekilde sevkiyatının gerçekleştirilebilmesini hedeflemektedir. 38 Bununla birlikte; ülkemizin, enerji talebinde dışa bağımlılığını mümkün mertebede azaltabilmek için ulusal enerji politikamızı ve stratejimizi her daim etkin kılmamız gerekmektedir. Ülkemizin enerji stratejisi aşağıda kısa ve öz bir şekilde açıklanmıştır: Enerji talebimizi karşılamak için ülkemizin ortaya koyduğu temel enerji stratejisi, dışa bağımlılığı azaltmak olup ülkemizin izlediği enerji politikalarıyla; Kaynak ülke ve güzergâh çeşitliliklerinin sağlanması, 36 ÖZTÜRK Hasan, TÜRK Ömer Faruk, Prof. Dr. Nurşin Ateşoğlu Güney ile Söyleşi, Nükleer Enerji ve Nükleer Silahlanma, Temmuz 2013 Bilge Söyleşi -15, Đstanbul, Bilgesam Yayınları, 2013, s PAMĐR Necdet, Boru Hatları Türkiye yi Transit Geçti, Enerji Dergisi, 38 Türkiye nin Enerji Stratejisi, 688

19 Enerji verimliliğinin artırılması, Enerji yoğunluğunun azaltılması, Yerli kaynakların tamamının kullanılması, 2023 yılında elektrik üretiminde yenilenebilir enerji kaynaklarının payının en az %30 a çıkarılması hedeflenmektedir. 39 Türkiye nin Enerji Kaynakları Petrol ve Doğalgaz Türkiye de 2003 yılındaki petrol piyasası kanunu, sözkonusu piyasaya yönelik etkinliklerin serbestleşmesini sağlamakla birlikte, ülkemizde petrol kaynaklarının araştırılmasına dair çalışmalar hız kazanmıştır. Türkiye konumu gereği enerji nakil hatlarının, deyim yerindeyse tam ortasında bulunan bir ülkedir. Dolayısıyla sözkonusu doğalgaz boru hatlarında söz sahibi olan ülkelerle de her daim ilişki içerisindedir: Rusya, Norveç ve Cezayir den sonra doğal gazda Avrupa nın dördüncü ana arteri olma hedefini güden Türkiye, Doğu-Batı ve Kuzey-Güney eksenlerinde, üretici ve tüketici ülkeler arasın-da güvenilir bir transit ülke rolünü üstlenme ve dinamik bir enerji terminali konumu edinme yönün-de de girişimlerde bulunmaktadır. 40 Bundan yedi yıl önce, 3 Temmuz 2007 tarihinde Bakü-Tiflis-Erzurum (BTE) Doğal Gaz Boru Hattı, 18 Kasım 2007 tarihinde ise Türkiye-Yunanistan Doğal Gaz Boru Hattı faaliyete geçmiştir. Kısa adı TANAP olan Trans Anadolu Doğalgaz Boru Hattı Projesi de ülkemizin etkin bir şekilde rol aldığı projelerdendir. Bilindiği gibi Türkiye uzun bir süredir Hazar Havzası kaynaklı doğalgaz ve petrol hatlarının kendi toprakları üzerinden geçişini sağlamak için ciddi girişimler içerisinde. Mesela 2018 yılında işlerlik kazanacak olan Trans Anadolu Doğalgaz Boru Hattı Projesi (TANAP) bunlardan biri. Yine Türkiye nin uzun bir süredir enerji kaynak ve geçiş yollarını çeşitlendirmek konusunda oldukça kararlı olduğu biliniyor. 41 Çok yakın bir tarihte, 20 Eylül 2014 te, Trans Anadolu Doğal Gaz Boru Hattı nın (TANAP) başlangıç noktası olan ve aynı zamanda Güney Kafkaslar Gaz Koridoru olarak da adlandırılan projenin temeli Azerbaycan ın başkenti Bakü de atılmıştır. Hazar Denizi ndeki mevcut gazın Türkiye üzerinden Avrupa ya taşınmasını sağlayacak olan proje ülkemizin ortağı olduğu ve haklı gururunu yaşadığı bir projedir. 39 Nükleer Santraller ve Ülkemizde Kurulacak Nükleer Santrale Đlişkin Bilgiler, T.C Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Enerji Đşleri Genel Müdürlüğü, Nükleer Enerji Proje Uygulama Dairesi Başkanlığı tarafından hazırlanmış olan rapor, Yayın No: 1, s Türkiye nin Enerji Stratejisi, 41 ÖZTÜRK Hasan, TÜRK Ömer Faruk, Prof. Dr. Nurşin Ateşoğlu Güney ile Söyleşi, Nükleer Enerji ve Nükleer Silahlanma, Temmuz 2013 Bilge Söyleşi -15, Đstanbul, Bilgesam Yayınları, 2013, s

20 Bundan başka, ülkemiz; doğalgazın ısınma amacıyla evlerde ve sanayide kullanımını yaygınlaştırmak için bir dizi politika geliştirmiştir. Fakat doğalgazın elektrik üretiminde kullanılmaması maliyetinin fazla olması nedeniyledir. Enerji planlamasında istikrar sağlanamamakta, özellikle doğal gaz planlamasında sorun olduğu ileri sürülmektedir. Uzun vadede öngörülen doğal gaz gereksinimi ile kağıt üzerindeki doğal gaz alım paketi arasında bir dengesizlik (arz fazlası) söz konusudur. Yapılan anlaşmalardan kaynaklanan fazla gazın Avrupa pazarına satılması düşüncesinin gerçekçi olmadığı, Batı Avrupa da kanıtlanmış doğal gaz rezervlerinin devreye girmesiyle 2018 e kadar ihtiyaca yeteceği, Avrupa ya halen doğal gaz satan Rusya, Cezayir, Libya ve Nijerya ya ek olarak Katar, Abudabi, Mısır ve Đran ın da Avrupa ya doğal gaz satma niyetinde olduğu ve piyasanın büyük bir rekabete sahne olacağı ileri sürülmektedir. Türkiye nin büyük mali kayıp riski taşıyan (al ya da öde) ihtiyaç fazlası enerji satın alma girişimleri eleştirilmektedir. 42 Kömür Türkiye, linyit kömürü yatakları bakımından oldukça zengindir. Linyit yataklarımızdaki rezerv yaklaşık olarak 8 milyar tondur. Buna mukabil, ülkemizde kullanılan kömür santralleri teknolojisi topraklarımızda bulunan linyit kömürü ile uyum halinde olmadığından birtakım sorunlarla karşılaşılmaktadır. Son zamanlarda ise devlete ait kömür sektörüne yönelik işletmeler özelleştiril-meye başlanmıştır. Konuyla ilgili olarak Türk internet basınında yer alan bazı haberler dikkat çekicidir: Özelleştirme Yüksek Kurulu (ÖYK), Türkiye Kömür Đşletmeleri Kurumu na (TKĐ) ait Bursa Linyitleri Đşletmesi (BLĐ) ile BLĐ tarafından kullanılan taşınmazları özelleştirme kapsam ve programına aldı. TKĐ adına kayıtlı No.lu Ruhsat ve bu Ruhsatın kapsadığı Maden Sahası ile EÜAŞ adına kayıtlı No.lu Ruhsat ve bu Ruhsatın kapsadığı Maden Sahası da özelleştirme programında. 43 Nükleer Enerji Ülkemizin nükleer enerji politikası, T.C. Dışişleri Bakanlığı nın web sayfasında şu şekilde belirtilmiştir: Türkiye, ulusal enerji bileşenine nükleer enerjinin de eklenmesi için hazırlıklarını sürdürmektedir. Bu çerçevede, 2030 yılına kadar Türkiye nin nükleer enerjide 10 bin MW lık 42 BĐLGĐNOĞLU M. Ali, Türkiye nin Enerji Sorunları ve Çözüm Arayışları, Erciyes Üniversitesi Stratejik Araştırmalar Merkezi (ERUSAM), s. 9, 43 Bursa Linyitleri Đşletmesi Satılacak, 20 Ağustos 2014, 690

Dünyada Enerji Görünümü

Dünyada Enerji Görünümü 22 Ocak 2015 Dünyada Enerji Görünümü Gelir ve nüfus artışına paralel olarak dünyada birincil enerji talebi hız kazanmaktadır. Özellikle OECD dışı ülkelerdeki artan nüfusun yanı sıra, bu ülkelerde kentleşme

Detaylı

Dünyada Enerji Görünümü

Dünyada Enerji Görünümü 09 Nisan 2014 Çarşamba Dünyada Enerji Görünümü Dünyada, artan gelir ve nüfus artışına paralel olarak birincil enerji talebindeki yükseliş hız kazanmaktadır. Nüfus artışının özellikle OECD Dışı ülkelerden

Detaylı

Azerbaycan Enerji Görünümü GÖRÜNÜMÜ. Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi. www.hazar.org

Azerbaycan Enerji Görünümü GÖRÜNÜMÜ. Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi. www.hazar.org Azerbaycan Enerji GÖRÜNÜMÜ Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi EKİM 214 www.hazar.org 1 HASEN Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi, Geniş Hazar Bölgesi ne yönelik enerji,

Detaylı

TÜRKĐYE NĐN ENERJĐ ARZ POLĐTĐKALARI

TÜRKĐYE NĐN ENERJĐ ARZ POLĐTĐKALARI TÜRKĐYE NĐN ENERJĐ ARZ POLĐTĐKALARI Selahattin HAKMAN TÜSĐAD Enerji Çalışma Grubu Üyesi Sabancı Holding Enerji Grup Başkanı Enerji Arz ve Talebi 6000 (Mtoe) 5000 4000 3000 2000 1000 0 1980 2000 2006 2015

Detaylı

Yenilebilir Enerji Kaynağı Olarak Rüzgar Enerjisi

Yenilebilir Enerji Kaynağı Olarak Rüzgar Enerjisi Yenilebilir Enerji Kaynağı Olarak Rüzgar Enerjisi İbrahim M. Yağlı* Enerji üretiminde Rüzgar Enerjisinin Üstünlükleri Rüzgar enerjisinin, diğer enerji üretim alanlarına göre, önemli üstünlükleri bulunmaktadır:

Detaylı

Title of Presentation. Hazar Havzası nda Enerji Mücadelesi Dr. Azime TELLİ 2015 ISTANBUL

Title of Presentation. Hazar Havzası nda Enerji Mücadelesi Dr. Azime TELLİ 2015 ISTANBUL Title of Presentation Hazar Havzası nda Enerji Mücadelesi Dr. Azime TELLİ 2015 ISTANBUL İçindekiler 1- Yeni Büyük Oyun 2- Coğrafyanın Mahkumları 3- Hazar ın Statüsü Sorunu 4- Boru Hatları Rekabeti 5- Hazar

Detaylı

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer AB ve Uluslararası Organizasyonlar Şefliği Uzman Yardımcısı IMF Küresel Ekonomik

Detaylı

TÜRKİYE NİN RÜZGAR ENERJİSİ POLİTİKASI ZEYNEP GÜNAYDIN ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI ENERJİ İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

TÜRKİYE NİN RÜZGAR ENERJİSİ POLİTİKASI ZEYNEP GÜNAYDIN ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI ENERJİ İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE NİN RÜZGAR ENERJİSİ POLİTİKASI ZEYNEP GÜNAYDIN ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI ENERJİ İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ GİRİŞ POTANSİYEL MEVZUAT VE DESTEK MEKANİZMALARI MEVCUT DURUM SONUÇ Türkiye Enerji

Detaylı

Yakın n Gelecekte Enerji

Yakın n Gelecekte Enerji Yakın n Gelecekte Enerji Doç.Dr.Mustafa TIRIS Enerji Enstitüsü Müdürü Akademik Forum 15 Ocak 2005 Kalyon Otel, İstanbul 1 Doç.Dr.Mustafa TIRIS 1965 Yılı nda İzmir de doğdu. 1987 Yılı nda İTÜ den Petrol

Detaylı

RÜZGAR ENERJĐSĐ. Erdinç TEZCAN FNSS

RÜZGAR ENERJĐSĐ. Erdinç TEZCAN FNSS RÜZGAR ENERJĐSĐ Erdinç TEZCAN FNSS Günümüzün ve geleceğimizin ekmek kadar su kadar önemli bir gereği; enerji. Son yıllarda artan dünya nüfusu, modern hayatın getirdiği yenilikler, teknolojinin gelişimi

Detaylı

ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI

ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE Türkiye önümüzdeki yıllarda artan oranda enerji ihtiyacı daha da hissedecektir. Çünkü,ekonomik kriz dönemleri

Detaylı

Türkiye nin Enerji Teknolojileri Vizyonu

Türkiye nin Enerji Teknolojileri Vizyonu Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 26. Toplantısı Türkiye nin Enerji Teknolojileri Vizyonu Prof. Dr. Yücel ALTUNBAŞAK Başkanı Enerji İhtiyacımız Katlanarak Artıyor Enerji ihtiyacımız ABD, Çin ve Hindistan

Detaylı

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ?

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? Dr. Fatih Macit, Süleyman Şah Üniversitesi Öğretim Üyesi, HASEN Bilim ve Uzmanlar Kurulu Üyesi Giriş Türk Konseyi nin temelleri 3 Ekim 2009 da imzalanan Nahçivan

Detaylı

izlenmiştir. Çin Halk Cumhuriyeti 1949 yılında kurulmuştur. IMF'ye bağlıbirimler: Guvernörler Konseyi, İcra Kurulu, Geçici Kurul, Kalkınma Kurulu

izlenmiştir. Çin Halk Cumhuriyeti 1949 yılında kurulmuştur. IMF'ye bağlıbirimler: Guvernörler Konseyi, İcra Kurulu, Geçici Kurul, Kalkınma Kurulu DÜNYA EKONOMİSİ Teknoloji, nüfus ve fikir hareketlerini içeren itici güce birinci derecede itici güç denir. Global işbirliği ağıgünümüzde küreselleşmişyeni ekonomik yapının belirleyicisidir. ASEAN ekonomik

Detaylı

ENERJİ. KÜTAHYA www.zafer.org.tr

ENERJİ. KÜTAHYA www.zafer.org.tr ENERJİ 2011 yılı sonu itibarıyla dünyadaki toplam enerji kaynak tüketimi 12.274,6 milyon ton eşdeğeri olarak gerçekleşmiştir. 2011 yılı itibarıyla dünyada enerji tüketiminde en yüksek pay %33,1 ile petrol,

Detaylı

CEZAYİR ÜLKE RAPORU 11.11.2015

CEZAYİR ÜLKE RAPORU 11.11.2015 CEZAYİR ÜLKE RAPORU 11.11.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Cezayir e ihracat yapan 234 firma bulunmaktadır. 30.06.2015 tarihi itibariyle Ekonomi Bakanlığı

Detaylı

Türkiye de Rüzgar Enerjisi. www.euas.gov.tr 1

Türkiye de Rüzgar Enerjisi. www.euas.gov.tr 1 Türkiye de Rüzgar Enerjisi www.euas.gov.tr 1 Enerjinin Önemi Günümüz dünyasında bir ülkenin sürdürülebilir kalkınma hamlelerini gerçekleştirmesi, toplumsal refahı yükseltmesi ve global ölçekte rekabet

Detaylı

Hidroelektrik Enerji. Enerji Kaynakları

Hidroelektrik Enerji. Enerji Kaynakları Hidroelektrik Enerji Enerji Kaynakları Türkiye de kişi başına yıllık elektrik tüketimi 3.060 kwh düzeylerinde olup, bu miktar kalkınmış ve kalkınmakta olan ülkeler ortalamasının çok altındadır. Ülkemizin

Detaylı

Dünya Enerji Görünümü 2012. Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012

Dünya Enerji Görünümü 2012. Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012 Dünya Enerji Görünümü 2012 Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012 Genel Durum Küresel enerji sisteminin temelleri değişiyor Bazı ülkelerde petrol ve doğalgaz üretimi

Detaylı

Enerji ve çevre alanında Bir dünya lideri. 27 Haziran, 2011 Paris

Enerji ve çevre alanında Bir dünya lideri. 27 Haziran, 2011 Paris Enerji ve çevre alanında Bir dünya lideri 27 Haziran, 2011 Paris İçindekiler 1. 2. Profil ve Faaliyetler Strateji ve Esneklik Profil ve Faaliyetler Kamu hizmet kurumlarındaki hizmetlerin tarihi Société

Detaylı

GDF SUEZ de Su Ayak İzi ve Su Risklerinin Yönetimi. Peter Spalding: HSE Manager, GDF SUEZ Energy International April 2015

GDF SUEZ de Su Ayak İzi ve Su Risklerinin Yönetimi. Peter Spalding: HSE Manager, GDF SUEZ Energy International April 2015 GDF SUEZ de Su Ayak İzi ve Su Risklerinin Yönetimi Peter Spalding: HSE Manager, GDF SUEZ Energy International April 2015 GDF SUEZ Önemli Rakamlar 2013 de 81,3 milyar gelir 147,400 dünyada çalışan sayısı

Detaylı

TABİAT VARLIKLARINI KORUMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ENERJİ VE ÇEVRE POLİTİKALARI AÇISINDAN RESLER VE KORUNAN ALANLAR. Osman İYİMAYA Genel Müdür

TABİAT VARLIKLARINI KORUMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ENERJİ VE ÇEVRE POLİTİKALARI AÇISINDAN RESLER VE KORUNAN ALANLAR. Osman İYİMAYA Genel Müdür TABİAT VARLIKLARINI KORUMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ENERJİ VE ÇEVRE POLİTİKALARI AÇISINDAN RESLER VE KORUNAN ALANLAR Osman İYİMAYA Genel Müdür Enerji hayatımızın vazgeçilmez bir parçası olarak başta sanayi, teknoloji,

Detaylı

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 Prof. Dr. Yıldırım Beyazıt ÖNAL 6. HAFTA 4. GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERE ULUSLAR ARASI FON HAREKETLERİ Gelişmekte olan ülkeler, son 25 yılda ekonomik olarak oldukça

Detaylı

2013 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

2013 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DÜNYADA ELEKTRİK ENERJİSİ SEKTÖRÜNÜN GÖRÜNÜMÜ Bilindiği üzere, elektrik enerjisi tüketimi gelişmişliğin göstergesidir. Bir ülkedeki kişi başına düşen

Detaylı

2012 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

2012 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DÜNYADA ELEKTRİK ENERJİSİ SEKTÖRÜNÜN GÖRÜNÜMÜ Bilindiği üzere, elektrik enerjisi tüketimi gelişmişliğin göstergesidir. Bir ülkedeki kişi başına düşen

Detaylı

Yalova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Enerji Sistemleri Mühendisliği Bölümü. Enerjinin Önemi? Enerji Sistemleri Mühendisi Kimdir?

Yalova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Enerji Sistemleri Mühendisliği Bölümü. Enerjinin Önemi? Enerji Sistemleri Mühendisi Kimdir? Yalova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Enerji Sistemleri Mühendisliği Bölümü Enerjinin Önemi? Enerji, ekonomik ve sosyal kalkınmanın temel unsurlarından biri olması yanısıra, yaşamın sürdürülebilmesi

Detaylı

Enervis H o ş g e l d i n i z Ekim 2015

Enervis H o ş g e l d i n i z Ekim 2015 Enervis H o ş g e l d i n i z Ekim 2015 Dünya Enerji Genel Görünümü Genel Görünüm Dünya Birincil Enerji Tüketimi 2013-2035 2013 2035F Doğalgaz %24 Nükleer %4 %7 Hidro %2 Yenilenebilir Petrol %33 Kömür

Detaylı

Türkiye Elektrik Piyasası

Türkiye Elektrik Piyasası Türkiye Elektrik Piyasası Emrah Besci Elektrik - Elektronik Mühendisi (EE 04) Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi Üyesi http://emrah.besci.gen.tr Emrah@Besci.gen.tr Elektriğe ulaşamayan 1,267 milyar

Detaylı

5.5. BORU HATLARI 5.5-1

5.5. BORU HATLARI 5.5-1 5.5. BORU HATLARI Türkiye coğrafi ve jeopolitik açıdan çok önemli bir konumda yer almaktadır. Ülkemiz, dünyanın en büyük ham petrol ve doğal gaz rezervlerinin bulunduğu Ortadoğu ve Orta Asya ülkeleri ile

Detaylı

KÜRESELLEŞEN DÜNYA GERÇEKLERİ TÜRKİYE NİN ENERJİ GÖRÜNÜMÜ VE TEMİZ TEKNOLOJİLER

KÜRESELLEŞEN DÜNYA GERÇEKLERİ TÜRKİYE NİN ENERJİ GÖRÜNÜMÜ VE TEMİZ TEKNOLOJİLER KÜRESELLEŞEN DÜNYA GERÇEKLERİ TÜRKİYE NİN ENERJİ GÖRÜNÜMÜ VE TEMİZ TEKNOLOJİLER Prof.Dr. Hasancan OKUTAN İTÜ Kimya Mühendisliği Bölümü okutan@itu.edu.tr 18 Haziran 2014 İTÜDER SOMA dan Sonra: Türkiye de

Detaylı

KÜRESELLEŞEN DÜNYA GERÇEKLERİ TÜRKİYE NİN ENERJİ GÖRÜNÜMÜ VE TEMİZ TEKNOLOJİLER

KÜRESELLEŞEN DÜNYA GERÇEKLERİ TÜRKİYE NİN ENERJİ GÖRÜNÜMÜ VE TEMİZ TEKNOLOJİLER KÜRESELLEŞEN DÜNYA GERÇEKLERİ TÜRKİYE NİN ENERJİ GÖRÜNÜMÜ VE TEMİZ TEKNOLOJİLER Prof.Dr. Hasancan OKUTAN İTÜ Kimya Mühendisliği Bölümü okutan@itu.edu.tr 24 Ekim 2014 29. Mühendislik Dekanları Konseyi Toplantısı

Detaylı

ENERJİ GÜVENLİĞİ ÇALIŞTAYI Türkiye Nükleer Güç Programı 2030

ENERJİ GÜVENLİĞİ ÇALIŞTAYI Türkiye Nükleer Güç Programı 2030 VİZYON BELGESİ(TASLAK) ENERJİ GÜVENLİĞİ ÇALIŞTAYI Türkiye Nükleer Güç Programı 2030 (03-05 Aralık 2015, İstanbul) BÖLÜM 1 Nükleer Güç Programı (NGP) Geliştirilmesinde Önemli Ulusal Politika Adımları Temel

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI ENERJİ Artan nüfus ile birlikte insanların rahat ve konforlu şartlarda yaşama arzuları enerji talebini sürekli olarak artırmaktadır. Artan enerji talebini, rezervleri sınırlı

Detaylı

TÜRKİYE NİN ENERJİ POLİTİKALARI

TÜRKİYE NİN ENERJİ POLİTİKALARI TEMEL POLİTİKALAR Elektrik Enerjisi Piyasası ve Arz Güvenliği Strateji Belgesi ne göre, Türkiye nin enerji sektöründeki stratejisi; ülkenin ekonomik ve sosyal hayatında önemli role sahip enerji kaynakları

Detaylı

2011'de enerji güvenliği meselesine nasıl bakalım?

2011'de enerji güvenliği meselesine nasıl bakalım? tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı 2011'de enerji güvenliği meselesine nasıl bakalım? 13. Enerji Arenası İstanbul, 8 Eylül 2011 Sayfa 2 Kısaca TEPAV Üç temel disiplinde araştırma kapasitesi

Detaylı

CEYHAN DA SANAYİ KURULUŞLARI BOTAŞ

CEYHAN DA SANAYİ KURULUŞLARI BOTAŞ CEYHAN DA SANAYİ KURULUŞLARI BOTAŞ AYLAR İTİBARIYLA TAŞINAN HAM PETROL MİKTARLARI (BİN VARİL) "Son 12 Ay" YIL AY IRAK- TÜRKİYE CEYHAN- KIRIKKALE BATMAN- DÖRTYOL 2011 Aralık 12.653 1.739 1.232 17.743 2011

Detaylı

Ülkemizde Elektrik Enerjisi:

Ülkemizde Elektrik Enerjisi: Karadeniz Teknik Üniversitesi Elektrik-Elektronik-Bilgisayar Bilim Kolu Eğitim Seminerleri Dizisi 6 Mart 8 Mayıs 22 Destekleyen Kuruluşlar: Karadeniz Teknik Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği

Detaylı

TÜRKİYE ELEKTRİK SİSTEMİ (ENTERKONNEKTE SİSTEM)

TÜRKİYE ELEKTRİK SİSTEMİ (ENTERKONNEKTE SİSTEM) TÜRKİYE ELEKTRİK SİSTEMİ (ENTERKONNEKTE SİSTEM) 8. İLETİM TESİS VE İŞLETME GRUP MÜDÜRLÜĞÜ (İŞLETME VE BAKIM MÜDÜRLÜĞÜ) HAZIRLAYAN TEMMUZ 2008 Ankara 1 Gönderen: Recep BAKIR recepbakir38@mynet.com ENTERKONNEKTE

Detaylı

RUANDA ÜLKE RAPORU 15.10.2015

RUANDA ÜLKE RAPORU 15.10.2015 RUANDA ÜLKE RAPORU 15.10.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Ruanda ya ihracat yapan 1 firma bulunmaktadır. (AHENK KOZMETİK İÇ VE DIŞ TİC. A.Ş) 30.06.2015 tarihi

Detaylı

AR&GE BÜLTEN 2014 EKİM SEKTÖREL

AR&GE BÜLTEN 2014 EKİM SEKTÖREL ENERJİ SEKTÖRÜNDE FIRSATLAR VE TÜRKİYE NİN DURUMU Övgü PINAR Günümüzde enerji kavramı, gelişme ve kalkınmanın temel ölçüsü olarak kullanılmaktadır. Bir ülkenin, kendi kendine yetebilecek düzeyde enerji

Detaylı

LOJİSTİK SEKTÖRÜ BÜYÜME ORANLARI

LOJİSTİK SEKTÖRÜ BÜYÜME ORANLARI RAPOR: TÜRKİYE NİN LOJİSTİK GÖRÜNÜMÜ Giriş: Malumları olduğu üzere, bir ülkenin kalkınması için üretimin olması ve bu üretimin hedefe ulaşması bir zorunluluktur. Lojistik, ilk olarak coğrafyanın bir ürünüdür,

Detaylı

Türkiye de Yenilenebilir Enerji Piyasası. Dünya Bankası Shinya Nishimura 28 Haziran 2012

Türkiye de Yenilenebilir Enerji Piyasası. Dünya Bankası Shinya Nishimura 28 Haziran 2012 Türkiye de Yenilenebilir Enerji Piyasası Dünya Bankası Shinya Nishimura 28 Haziran 2012 Yenilenebilir Enerji Türkiye için Neden Enerji Arz Güvenliği Önemli? Enerji ithalat oranı %70 in üzerinde (tüm ithalatın

Detaylı

Enerji Ülkeleri.Rusya En Zengin..! 26 Ocak 2015

Enerji Ülkeleri.Rusya En Zengin..! 26 Ocak 2015 Enerji Ülkeleri.Rusya En Zengin..! 26 Ocak 2015 Dünyanın Enerji Kaynakları Konusunda En Zengin Ülkeleri A1 Capital Yorumu Coğrafya ve tarih kitaplarında ülkemiz için jeopolitik öneme sahip kilit ve kritik

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM 2013 yılının ikinci çeyreğinde yüzde 2,8 oranında büyüyen ABD ekonomisi üçüncü çeyrekte yüzde 3,6 oranında büyümüştür. ABD de 6 Aralık 2013 te

Detaylı

RUSYA FEDERASYONU ÜLKE RAPORU 14.04.2015

RUSYA FEDERASYONU ÜLKE RAPORU 14.04.2015 RUSYA FEDERASYONU ÜLKE RAPORU 14.04.2015 RUSYA FEDERASYONU ÜLKE RAPORU 14.04.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Rusya Federasyonu na ihracat yapan 623 firma

Detaylı

BULGARİSTAN ÜLKE RAPORU 05.02.2015

BULGARİSTAN ÜLKE RAPORU 05.02.2015 BULGARİSTAN ÜLKE RAPORU 05.02.2015 BULGARİSTAN ÜLKE RAPORU 05.02.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Bulgaristan a ihracat yapan 585 firma bulunmaktadır. 31.12.2013

Detaylı

İSVEÇ EKONOMİK GÖSTERGELERİ VE TÜRKİYE-İSVEÇ DIŞ TİCARETİ

İSVEÇ EKONOMİK GÖSTERGELERİ VE TÜRKİYE-İSVEÇ DIŞ TİCARETİ İSVEÇ EKONOMİK GÖSTERGELERİ VE TÜRKİYE-İSVEÇ DIŞ TİCARETİ ULUSLARARASI İLİŞKİLER MÜDÜRLÜĞÜ MART 2013 HANDE TÜRKER I.GENEL BİLGİLER Resmi Adı: İsveç Krallığı Yönetim Şekli: Anayasal monarşi Coğrafi Konumu:

Detaylı

İTKİB Genel Sekreterliği AR&GE ve Mevzuat Şubesi

İTKİB Genel Sekreterliği AR&GE ve Mevzuat Şubesi HALI SEKTÖRÜ 2014 EYLÜL AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU İİTKİİB GENEL SEKRETERLİİĞİİ AR & GE VE MEVZUAT ŞUBESİİ EKİİM 2014 1 2014 YILI EYLÜL AYINDA HALI SEKTÖRÜ İHRACATININ DEĞERLENDİRMESİ Ülkemizin halı ihracatı

Detaylı

TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi. Uluslar arası İlişkiler Bölümü

TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi. Uluslar arası İlişkiler Bölümü TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Uluslar arası İlişkiler Bölümü Avrasya da Ekonomik İşbirliği İmkanları: Riskler ve Fırsatların Konsolidasyonu Mustafa Aydın Ankara, 30 Mayıs 2006 Avrasya Ekonomik

Detaylı

ÇEŞME YARIMADASI RÜZGÂR SANTRALLERİNİN İLETİM SİSTEMİNE BAĞLANTISI

ÇEŞME YARIMADASI RÜZGÂR SANTRALLERİNİN İLETİM SİSTEMİNE BAĞLANTISI 1 ÇEŞME YARIMADASI RÜZGÂR SANTRALLERİNİN İLETİM SİSTEMİNE BAĞLANTISI İ. Kürşat BÜLBÜL 1 ÖZET Bu çalışmada; rüzgâr santrallerinin güç sistemlerine entegrasyonu, iletim sistemi operatörünün bakış açısından

Detaylı

ULUSLARARASI ENERJİ AJANSI NIN 2012 DÜNYA ENERJİ GÖRÜNÜMÜ RAPORU

ULUSLARARASI ENERJİ AJANSI NIN 2012 DÜNYA ENERJİ GÖRÜNÜMÜ RAPORU ULUSLARARASI ENERJİ AJANSI NIN 2012 DÜNYA ENERJİ GÖRÜNÜMÜ RAPORU Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) bünyesinde faaliyet gösteren ve merkezi Paris te bulunan Uluslararası Enerji Ajansı (UEA) nın

Detaylı

İZMİR TİCARET ODASI FAS KRALLIĞI ÜLKE RAPORU

İZMİR TİCARET ODASI FAS KRALLIĞI ÜLKE RAPORU İZMİR TİCARET ODASI FAS KRALLIĞI ÜLKE RAPORU ULUSLARARASI İLİŞKİLER MÜDÜRLÜĞÜ AĞUSTOS 2014 Hazırlayan: Zeynep Küheylan Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü Uzman Yardımcısı TEMEL BİLGİLER Ülke Adı: Fas Krallığı

Detaylı

Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri

Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri ÜLKE Dünya Seramik Kaplama Malzemeleri Üretiminde İlk 1 Ülke 29 21 211 212 212 Dünya /212 Üretiminden Aldığı Pay Değişim (%) (%) 1 ÇİN

Detaylı

Türkiye Elektrik İletim A.Ş. Genel Müdürlüğü Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi Üyesi

Türkiye Elektrik İletim A.Ş. Genel Müdürlüğü Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi Üyesi Türkiye Elektrik Piyasası Emrah Besci Türkiye Elektrik İletim A.Ş. Genel Müdürlüğü Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi Üyesi http://emrah.besci.gen.tr Emrah@Besci.gen.tr Elektriğe ulaşamayan 1,267

Detaylı

ÜLKE RAPORLARI ÇİN HALK CUMHURİYETİ 2013. Marksist-Leninist Tek Parti Devleti Yüzölçümü 9,7 milyon km 2

ÜLKE RAPORLARI ÇİN HALK CUMHURİYETİ 2013. Marksist-Leninist Tek Parti Devleti Yüzölçümü 9,7 milyon km 2 ÜLKE RAPORLARI ÇİN HALK CUMHURİYETİ 2013 Başkent Pekin Yönetim Şekli Marksist-Leninist Tek Parti Devleti Yüzölçümü 9,7 milyon km 2 Nüfus 1,35 milyar GSYH 8,2 trilyon $ Kişi Başına Milli Gelir 9.300 $ Resmi

Detaylı

TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ POTANSİYELİ. Mustafa ÇALIŞKAN EİE - Yenilenebilir Enerji Kaynakları Şubesi Müdür Vekili

TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ POTANSİYELİ. Mustafa ÇALIŞKAN EİE - Yenilenebilir Enerji Kaynakları Şubesi Müdür Vekili TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ POTANSİYELİ Mustafa ÇALIŞKAN EİE - Yenilenebilir Enerji Kaynakları Şubesi Müdür Vekili Dünya nüfusunun, kentleşmenin ve sosyal hayattaki refah düzeyinin hızla artması, Sanayileşmenin

Detaylı

Tarım & gıda alanlarında küreselleşme düzeyi. Hareket planları / çözüm önerileri. Uluslararası yatırımlar ve Türkiye

Tarım & gıda alanlarında küreselleşme düzeyi. Hareket planları / çözüm önerileri. Uluslararası yatırımlar ve Türkiye Fırsatlar Ülkesi Türkiye Yatırımcılar için Güvenli bir Liman Tarım ve Gıda Sektöründe Uluslararası Yatırımlar Dr Mehmet AKTAŞ Yaşar Holding A.Ş. 11-12 Şubat 2009, İstanbul sunuş planı... I. Küresel gerçekler,

Detaylı

1.10.2015. Kömür ve Doğalgaz. Öğr. Gör. Onur BATTAL

1.10.2015. Kömür ve Doğalgaz. Öğr. Gör. Onur BATTAL Kömür ve Doğalgaz Öğr. Gör. Onur BATTAL 1 2 Kömür yanabilen sedimanter organik bir kayadır. Kömür başlıca karbon, hidrojen ve oksijen gibi elementlerin bileşiminden oluşmuş, diğer kaya tabakalarının arasında

Detaylı

T.C. ZİRAAT BANKASI A.Ş. DÜNYA TÜRK GİRİŞİMCİLER KURULTAYI 10-11 NİSAN 2009 Boğazdan Körfeze Fırsatlar 1 SUNUM PLANI KÖRFEZ BÖLGE PROFİLİ KÖRFEZ ÜLKELERİ İLE İLİŞKİLER SONUÇ VE ÖNERİLER 2 Bölge Profili

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ DIŞİŞLERİ BAKANLIĞI TÜRKİYE NİN ENERJİ STRATEJİSİ. Enerji, Su ve Çevre İşleri Genel Müdür Yardımcılığı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ DIŞİŞLERİ BAKANLIĞI TÜRKİYE NİN ENERJİ STRATEJİSİ. Enerji, Su ve Çevre İşleri Genel Müdür Yardımcılığı TÜRKİYE CUMHURİYETİ DIŞİŞLERİ BAKANLIĞI TÜRKİYE NİN ENERJİ STRATEJİSİ Enerji, Su ve Çevre İşleri Genel Müdür Yardımcılığı Ocak 2009 TÜRKİYE NİN ENERJİ STRATEJİSİ Türkiye, başta Orta Doğu ve Hazar Havzası

Detaylı

Rusya nın DTÖ Üyeliğinin Türk-Rus Ticari İlişkilerine Olası Etkileri

Rusya nın DTÖ Üyeliğinin Türk-Rus Ticari İlişkilerine Olası Etkileri Rusya nın DTÖ Üyeliğinin Türk-Rus Ticari İlişkilerine Olası Etkileri Türkiye ve Rusya Rusya, Türkiye tarihinde önemli yer tutmuş bir coğrafya Geçmişte ve günümüzde Rusya ile olan ilişkilerimiz DTÖ üyeliği

Detaylı

Doğal Gaz Piyasasındaki Hedef Model Ne?

Doğal Gaz Piyasasındaki Hedef Model Ne? Doğal Gaz Piyasasındaki Hedef Model Ne? Barış Sanlı 24 Eylül 2014 All Energy Turkey 24.9.2014 Barış Sanlı 1 Enerji İşleri Genel Müdürlüğü 24.9.2014 Barış Sanlı 2 www.enerji.gov.tr (Yayınlar/Raporlar) 24.9.2014

Detaylı

European Gas Conference 2015 Viyana

European Gas Conference 2015 Viyana GAZMER - GAZBİR European Gas Conference 2015 Viyana Toplantı Notları Rapor No : 2015 / 001 Tarih : 29.01.2015 Bu rapor 27.01.2015-29.01.2015 tarihlerinde yapılan Avrupa Gaz Konferansına katılım gösteren;

Detaylı

Technology. and. Machine

Technology. and. Machine Technology and Machine Cezayir Teknoloji İthal Etmek İSTİYOR Kuzey Afrika nın en geniş yüzölçümüne, 35 milyona yakın nüfusa ve büyük petrol ve doğal gaz rezervlerine sahip olan Cezayir, ekonomik veriler

Detaylı

Enerjide yüksek ithalat ekonomiye büyük risk

Enerjide yüksek ithalat ekonomiye büyük risk Tarih: 13.01.2013 Sayı: 2013/01 (RAPOR 13 OCAK PAZAR GÜNÜNE AMBARGOLUDUR) Türkiye Enerji İstatistikleri ve Vizyon Raporu na göre; Enerjide yüksek ithalat ekonomiye büyük risk İstanbul Serbest Muhasebeci

Detaylı

AR& GE BÜLTEN. Enerjide Yeni Ufuklara

AR& GE BÜLTEN. Enerjide Yeni Ufuklara Enerjide Yeni Ufuklara Nurel KILIÇ Enerji yol haritalarının oluşturulduğu dünyada, yapısal değişim gözleniyor. Ülkemizi coğrafi/stratejik konumu gereği çok yakından etkileyen bu süreçte ülkemiz için çizilen

Detaylı

Kömür, karbon, hidrojen, oksijen ve azottan oluşan, kükürt ve mineral maddeler içeren, fiziksel ve kimyasal olarak farklı yapıya sahip bir maddedir.

Kömür, karbon, hidrojen, oksijen ve azottan oluşan, kükürt ve mineral maddeler içeren, fiziksel ve kimyasal olarak farklı yapıya sahip bir maddedir. KÖMÜR NEDİR? Kömür, bitki kökenli bir maddedir. Bu nedenle ana elemanı karbondur. Bitkilerin, zamanla ve sıcaklık-basınç altında, değişim geçirmesi sonunda oluşmuştur. Kömür, karbon, hidrojen, oksijen

Detaylı

Güvenilir, uzun vadeli iş ortağınız. RWE Turkey 19/03/2015 PAGE 1

Güvenilir, uzun vadeli iş ortağınız. RWE Turkey 19/03/2015 PAGE 1 Güvenilir, uzun vadeli iş ortağınız RWE Turkey 19/03/2015 PAGE 1 RWE, başarılı ve uzun geçmişiyle enerji piyasasında güvenilir ve güçlü bir iş ortağıdır RWE Genel Merkezi, Essen, Almanya Rakamlarla RWE*

Detaylı

Maliye Bakanı Sayın Mehmet Şimşek in Konuşma Metni

Maliye Bakanı Sayın Mehmet Şimşek in Konuşma Metni GSO-TOBB-TEPAV Girişimcilik Merkezinin Açılışı Kredi Garanti Fonu Gaziantep Şubesi nin Açılışı Proje Değerlendirme ve Eğitim Merkezi nin Açılışı Dünya Bankası Gaziantep Bilgi Merkezi Açılışı 23 Temmuz

Detaylı

Ön Değerlendirme Raporu 16/04/2010. halka arz

Ön Değerlendirme Raporu 16/04/2010. halka arz Ön Değerlendirme Raporu 16/04/2010 halka arz 1 Özet Bilgiler HALKA ARZ VE ORTAKLIK YAPISI Afken Holding in altyapı yatırımları konularında uzmanlaşmış tecrübesi 1976 yılına dayanmaktadır. Günümüzde ana

Detaylı

4. TÜRKİYE - AVRUPA FORUMU

4. TÜRKİYE - AVRUPA FORUMU 4. TÜRKİYE - AVRUPA FORUMU Yeni Dönem Türkiye - AB Perspektifi Transatlantik Ticaret ve Yatırım Ortaklığı: Fırsatlar ve Riskler ( 21-22 Kasım 2013, İstanbul ) SONUÇ DEKLARASYONU ( GEÇİCİ ) 1-4. Türkiye

Detaylı

2014 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

2014 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DÜNYADA ELEKTRİK ENERJİSİ SEKTÖRÜNÜN GÖRÜNÜMÜ Gelişmekte olan ülkelerdeki sanayileşme enerjiye olan talebin hızla artmasına neden olmaktadır. Enerji,

Detaylı

Bu dönemde birincil enerji tüketiminin yıllık ortalama yüzde 5,7, elektrik tüketiminin ise yüzde 6,7 oranında büyüdüğü tespit edilmiştir.

Bu dönemde birincil enerji tüketiminin yıllık ortalama yüzde 5,7, elektrik tüketiminin ise yüzde 6,7 oranında büyüdüğü tespit edilmiştir. Avrupa Birliği Sürecinde Enerji Sektörünün Konumu ve Enerji Yol Haritaları AB ye tam üyelik sürecinde Türkiye, ekonomik ve sosyal hayatın bütün alanlarında olduğu gibi, enerji konusunda da Avrupa Birliği

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM ABD Merkez Bankası FED, 18 Aralık tarihinde tahvil alım programında azaltıma giderek toplam tahvil alım miktarını 85 milyar dolardan 75 milyar

Detaylı

Güvenilir, uzun vadeli iş ortağınız. RWE Turkey 09/11/2015 PAGE 1

Güvenilir, uzun vadeli iş ortağınız. RWE Turkey 09/11/2015 PAGE 1 Güvenilir, uzun vadeli iş ortağınız RWE Turkey 09/11/2015 PAGE 1 RWE, başarılı ve uzun geçmişiyle enerji piyasasında güvenilir ve güçlü bir iş ortağıdır RWE Genel Merkezi, Essen, Almanya Rakamlarla RWE*

Detaylı

İSTANBUL TİCARET ODASI EKOMOMİK VE SOSYAL ARAŞTIRMALAR ŞUBESİ

İSTANBUL TİCARET ODASI EKOMOMİK VE SOSYAL ARAŞTIRMALAR ŞUBESİ İSTANBUL TİCARET ODASI EKOMOMİK VE SOSYAL ARAŞTIRMALAR ŞUBESİ K A N A D A ÜLKE RAPORU Güncelleme Tarihi: 15 Eylül 2008 Ülke No: 404 Şaban Oruç -45 I- GENEL BİLGİLER Resmi Adı : Kanada Yönetim Şekli : Parlamenter

Detaylı

MADENCİLİK 2014-01-28 14:09:33

MADENCİLİK 2014-01-28 14:09:33 MADENCİLİK 2014-01-28 14:09:33 2 Madencilik Sanayi Polonya, toplam 10.3 milyar ton kömür eşdeğerinde (tce) kömür rezervine sahiptir. Başlıca taş kömürü yatakları Yukarı Silesia ve Lublin havzasında bulunmaktadır.

Detaylı

SN. YETKİLİ DİKKATİNE 25.08.2015 KONU: 2016 YILI YAPI-İNŞAAT VE ELEKTRİK FUARLARI SİRKÜ BİLGİLENDİRMESİ

SN. YETKİLİ DİKKATİNE 25.08.2015 KONU: 2016 YILI YAPI-İNŞAAT VE ELEKTRİK FUARLARI SİRKÜ BİLGİLENDİRMESİ SN. YETKİLİ DİKKATİNE 25.08.2015 KONU: 2016 YILI YAPI-İNŞAAT VE ELEKTRİK FUARLARI SİRKÜ BİLGİLENDİRMESİ Türkiye milli katılım organizasyonunun, T.C. Ekonomi Bakanlığı'na izin başvurusu yapılmış olup, Türkel

Detaylı

2013/101 (Y) BTYK nın 25. Toplantısı. Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] KARAR

2013/101 (Y) BTYK nın 25. Toplantısı. Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] KARAR 2013/101 (Y) Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] BTYK nın 2009/102 no.lu kararı kapsamında hazırlanan ve 25. toplantısında onaylanan Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin koordinasyonunun

Detaylı

GÜNLÜK BÜLTEN 23 Mayıs 2014

GÜNLÜK BÜLTEN 23 Mayıs 2014 GÜNLÜK BÜLTEN 23 Mayıs 2014 ÖNEMLİ GELİŞMELER ABD de işsizlik başvuruları ve imalat sektörü PMI beklentilerin üzerinde gelirken, ikinci el konut satışlarında 4 aylık aradan sonra ilk kez artış yaşandı

Detaylı

TÜRKİYE KÖMÜR İŞLETMELERİ KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜ PAZARLAMA SATIŞ DAİRE BAŞKANLIĞI 2006; EYLÜL ANKARA. Mustafa AKTAŞ

TÜRKİYE KÖMÜR İŞLETMELERİ KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜ PAZARLAMA SATIŞ DAİRE BAŞKANLIĞI 2006; EYLÜL ANKARA. Mustafa AKTAŞ TÜRKİYE KÖMÜR İŞLETMELERİ KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 2006; EYLÜL ANKARA Mustafa AKTAŞ DÜNYA BİLİNEN FOSİL REZERVLERİN ÖMRÜ (R/Ü,YIL) 2005 SONU 250 227 Y I L 200 150 100 50 0 136 65,1 40,6 14 16 PETROL DOĞALGAZ

Detaylı

Yatırımcı Sunumu Ağustos 2014

Yatırımcı Sunumu Ağustos 2014 Yatırımcı Sunumu Ağustos 2014 Yasal Uyarı İşbu Belge deki bilgilerin doğruluğu, güvenilirliği ve güncelliği hakkında (gerekli özen gösterilmiş olmakla birlikte) hiçbir garanti verilmemektedir. İlgili yasal

Detaylı

Türkiye nin Enerji Görünümü Işığında Doğalgaz Piyasasının Liberalizasyonu

Türkiye nin Enerji Görünümü Işığında Doğalgaz Piyasasının Liberalizasyonu Türkiye nin Enerji Görünümü Işığında Doğalgaz Piyasasının Liberalizasyonu Nusret Cömert Yönetim Kurulu Üyesi STEAM 13.Uluslararası Enerji Arenası 8 Eylül 2011 İstanbul PETFORM Hakkında 2000 yılında kurulan

Detaylı

KRUVAZİYER TURİZMİNDE DÜNYA VE İZMİR, TÜRKİYE KRUVAZİYER PLATFORMU NUN ÇALIŞMALARI

KRUVAZİYER TURİZMİNDE DÜNYA VE İZMİR, TÜRKİYE KRUVAZİYER PLATFORMU NUN ÇALIŞMALARI KRUVAZİYER TURİZMİNDE DÜNYA VE İZMİR, TÜRKİYE KRUVAZİYER PLATFORMU NUN ÇALIŞMALARI DÜNYA KRUVAZİYER PAZARI NEREYE GİDİYOR? Hazırlayan: Mine Güneş Kruvaziyer destinasyonlar içerisinde, son yıllara kadar

Detaylı

ALMANYA KUZEY REN VESTFALYA BÖLGE RAPORU

ALMANYA KUZEY REN VESTFALYA BÖLGE RAPORU İZMİR TİCARET ODASI ALMANYA KUZEY REN VESTFALYA BÖLGE RAPORU Gürhan DEMİREL Dış Ekonomik İlişkiler Müdürlüğü Uzman Yardımcısı Kasım 2008 Kuzey Ren Vestfalya (Nord Rhein Westfalen) Almanya nın kuzey batısında,

Detaylı

KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK?

KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK? KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK? Dünyada mal ve hizmet hareketlerinin uluslararası dolaşımına ve üretimin uluslararasılaşmasına imkan veren düzenlemeler (Dünya Ticaret Örgütü, Uluslararası

Detaylı

DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ

DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ Hazırlayan ve Derleyen: Zehra N.ÖZBİLGİN Ar-Ge Şube Müdürlüğü Kasım 2012 DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİNDE ÜRETİM VE TÜKETİM yılında 9.546 milyon

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ

AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ AVUSTURYA ÜLKE RAPORU Şubat 2009 B.Ö. AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ 1 I. GENEL BİLGİLER Resmi Adı : Avusturya Cumhuriyeti Yönetim Şekli

Detaylı

3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği Konutu, Ankara Saat: 16:00. Çevre ve Orman Bakanlığı nın Saygıdeğer Müsteşar Yardımcısı,

3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği Konutu, Ankara Saat: 16:00. Çevre ve Orman Bakanlığı nın Saygıdeğer Müsteşar Yardımcısı, Türkiye nin İklim Değişikliği Ulusal Eylem Planı nın Geliştirilmesi Projesi nin Açılış Toplantısında Ulrika Richardson-Golinski a.i. Tarafından Yapılan Açılış Konuşması 3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği

Detaylı

ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER

ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası FĐNANSAL EĞĐTĐM VE FĐNANSAL FARKINDALIK: ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER Durmuş YILMAZ Başkan Mart 2011 Đstanbul Sayın Bakanım, Saygıdeğer Katılımcılar, Değerli Konuklar

Detaylı

KÜRESEL ISINMA ve ENERJİ POLİTİKALARI. Özgür Gürbüz Yeşiller Enerji Çalışma Grubu 8 Ekim 2006 - İstanbul

KÜRESEL ISINMA ve ENERJİ POLİTİKALARI. Özgür Gürbüz Yeşiller Enerji Çalışma Grubu 8 Ekim 2006 - İstanbul KÜRESEL ISINMA ve ENERJİ POLİTİKALARI Özgür Gürbüz Yeşiller Enerji Çalışma Grubu 8 Ekim 2006 - İstanbul Sera gazları ve kaynakları Kyoto Protokolü tarafından belirtilen 6 sera gazı: Karbon dioksit (CO

Detaylı

ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR ALANINDAKİ GELİŞMELER (2002-2012)

ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR ALANINDAKİ GELİŞMELER (2002-2012) 2013 Sayı 15 Enerji ve Tabii Kaynaklar ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR ALANINDAKİ GELİŞMELER (-2012) GELECEK İÇİN ÜRETİYOR, 2023 HEDEFLERİMİZ İÇİN YATIRIM YAPIYORUZ. Ülkemiz Dünyada Yılından Bu Yana Elektrik

Detaylı

SANAYİDE VE KOBİ LERDE ENERJİ VERİMLİLİĞİNİN ARTIRILMASI PROJESİ HAZIRLIK ÇALIŞTAYI. Dr. Mehmet DUYAR

SANAYİDE VE KOBİ LERDE ENERJİ VERİMLİLİĞİNİN ARTIRILMASI PROJESİ HAZIRLIK ÇALIŞTAYI. Dr. Mehmet DUYAR SANAYİDE VE KOBİ LERDE ENERJİ VERİMLİLİĞİNİN ARTIRILMASI PROJESİ HAZIRLIK ÇALIŞTAYI Dr. Mehmet DUYAR Sanayi ve Ticaret Bakanlığı Sanayi Genel Müdürlüğü Genel Müdür Yardımcısı Ankara- Haziran 2009 ENERJİ

Detaylı

SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası

SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası STRATEJİK VİZYON BELGESİ SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası Yakın geçmişte yaşanan küresel durgunluklar ve ekonomik krizlerden dünyanın birçok ülkesi ve bölgesi etkilenmiştir. Bu süreçlerde zarar

Detaylı

BMİDÇS -COP16 SONRASI DEĞERLENDİRMELER

BMİDÇS -COP16 SONRASI DEĞERLENDİRMELER BMİDÇS -COP16 SONRASI DEĞERLENDİRMELER AYŞE YASEMİN ÖRÜCÜ ODTÜ Mezunları Derneği Ankara, 2011 Tespitler Kopenhag-Cancun: İD BM kapsamında çözülebilecek bir konu mu? Kopenhag maliyeti: 1 trilyon $;belirsizlik

Detaylı

IMF, Birleşmiş Milletlerin uzmanlaşmış kurumlarından biri olsa da, kendi tüzüğü, yönetim yapısı ve mali kaynağı vardır.

IMF, Birleşmiş Milletlerin uzmanlaşmış kurumlarından biri olsa da, kendi tüzüğü, yönetim yapısı ve mali kaynağı vardır. IMF ye Genel Bakış Biz kimiz? Uluslararası Para Fonu (IMF) parasal konularda küresel işbirliğini arttırmak, mali istikrarı sağlamak, uluslararası ticareti kolaylaştırmak, yüksek istihdamı ve sürdürülebilir

Detaylı

Ortadoğu'da su ve petrol (*) İki stratejik ürünün birbiriyle ilişkisi... Dursun YILDIZ. İnş Müh Su Politikaları Uzmanı

Ortadoğu'da su ve petrol (*) İki stratejik ürünün birbiriyle ilişkisi... Dursun YILDIZ. İnş Müh Su Politikaları Uzmanı İki stratejik ürünün birbiriyle ilişkisi... Ortadoğu'da su ve petrol (*) Dursun YILDIZ İnş Müh Su Politikaları Uzmanı Petrol zengini Ortadoğu'nun su gereksinmesini gidermek amacıyla üretilen projelerden

Detaylı

Türkiye nin Enerji Geleceği İklim bileşenini arıyoruz

Türkiye nin Enerji Geleceği İklim bileşenini arıyoruz EWEA-TWEA Policy Workshop Türkiye nin Enerji Geleceği İklim bileşenini arıyoruz Mustafa Özgür Berke, WWF-Türkiye 27.03.2013, Ankara 27-Mar-13 / 1 Photo: Michel Roggo / WWF-Canon KISACA WWF +100 5 kıtada,

Detaylı

Şekil.1 - Dünyanın Teknik RÜZGAR POTANSİYEL Dağılımı. [ Dünya Toplamı 53,000 TWh / yıl ] 10.600 10.600 5.400 4.800 4.600 3.000 3.000.

Şekil.1 - Dünyanın Teknik RÜZGAR POTANSİYEL Dağılımı. [ Dünya Toplamı 53,000 TWh / yıl ] 10.600 10.600 5.400 4.800 4.600 3.000 3.000. DÜNYA DA RÜZGAR ENERJİSİ KAYNAK POTANSİYELİ [ Derleyen - Dr.Atillâ AKALIN ] 1. Dünya da Rüzgar Potansiyeli Bu çalışma içinde yer almamasına rağmen, Rüzgar potansiyeli tespitinde, teknolojik - tarihsel

Detaylı

BİYOKÜTLE SİSTEMLERİ VE TÜRKİYE KAZAN SEKTÖRÜ

BİYOKÜTLE SİSTEMLERİ VE TÜRKİYE KAZAN SEKTÖRÜ BİYOKÜTLE SİSTEMLERİ VE TÜRKİYE KAZAN SEKTÖRÜ KBSB Kazan ve Basınçlı Kap Sanayicileri Birliği - 2014 Ahmet Cevat Akkaya www.kbsb.org.tr Milyar Kaçınılmaz Son? Misyon? Tek gerçek kaynak - Dünya Dünya popülasyon

Detaylı