21. YÜZYILIN LK ÇEYRENDE TÜRKYE NÜFUSUNDA NE DET? WHAT HAS CHANGED IN THE POPULATION OF TURKEY IN THE FIRST QUARTER OF THE 21 st CENTURY?

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "21. YÜZYILIN LK ÇEYRENDE TÜRKYE NÜFUSUNDA NE DET? WHAT HAS CHANGED IN THE POPULATION OF TURKEY IN THE FIRST QUARTER OF THE 21 st CENTURY?"

Transkript

1 Uluslararası Sosyal Aratırmalar Dergisi The Journal of International Social Research Cilt: 5 Sayı: 21 Volume: 5 Issue: 21 Bahar 2012 Spring Issn: YÜZYILIN LK ÇEYRENDE TÜRKYE NÜFUSUNDA NE DET? WHAT HAS CHANGED IN THE POPULATION OF TURKEY IN THE FIRST QUARTER OF THE 21 st CENTURY? Mustafa YAKAR Özet Bu aratırmada, 2000 Genel Nüfus Sayımı ve 2010 Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi nden (ADNSK) il bazında elde edilen nüfus verilerine göre kırsal ve kentsel (büyükehir, il merkezleri ve tara ilçe merkezleri) nüfusun geliimi ve daılımı ortaya çıkarılmıtır. 21.yüzyılın geride bırakılan 10 yılında Türkiye nüfusundaki deiiklikler ve bu deiikliklerin istatistik bölgelere göre mekânsal olarak daılımının belirlenmesinin amaçlandıı bu çalıma, daha önceki aratırmaların bir devamı niteliindedir. Anahtar Kelimeler: Nüfus Geliimi, Kırsal-Kentsel Nüfus, Kentleme, ADNSK, Türkiye. Abstract In this study, the 2000 General Population Census and the 2010 Address Based Population Registration System (ADNKS) on a provincial basis according to the data obtained from the population in rural and urban (metropolitan, provincial and district centers) growth and distribution of the population were revealed. This study is a kind of follow up of previous researches and aims at determining the spatial changes in Turkey s population in the last 10 years of 21 st century. Turkey. Key Words: Population growth, rural-urban population, urbanization, ABPRS, 1. Giri nsanlık tarihi boyunca ancak 1800 lü yıllara gelindiinde 1 milyara erien dünya nüfusu, bu tarihten sonra özellikle de 20.yüzyılda eine rastlanmayan bir ekilde çok hızlı artı göstermitir. Nitekim 1930 larda 1 milyar daha eklenen dünya nüfusu, 3 milyara 1960 da, 4 milyara 1974 de, 5 milyara 1987 de, 6 milyara 1999 da erimi ve 2011 de 7 milyar olacaı öngörülmütür (2010 World Population Data Sheet). Dünya daki bu hızlı nüfus artıı ve sonuçları önemli bir sorun olarak bilinmekte ve tartıılmaktayken, 20.yüzyılın ortasından itibaren nüfusun niteliklerinde yaanan deiimler çeitli yeni sorunlara neden olmaya Yrd. Doç. Dr., Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Corafya Bölümü.

2 balamıtır. Özellikle son 50 yılda gelimi ülkelerde görülen nüfusun yalanma süreci ve etkileri bunların baında gelmektedir. 20. yüzyılın ilk çeyreinde kurulan Türkiye, 21.yüzyılın baına kadar olan süreçte dier alanlarda olduu gibi demografik olarak da önemli deiimler geçirmitir. Bu deiimler, sosyo-ekonomik dönüüm sürecinin toplum yapısına ve nüfusa yansımasıyla ortaya çıkmıtır. Geleneksel tarım toplumundan modern topluma geçie balı olarak ölümlülük oranlarındaki düüü daha sonra dourganlık oranlarındaki gerilemenin takip ettii demografik geçi modeli, Türkiye de nüfusun geliimini açıklamaktadır. Demografik geçi modelinin son amasına girdii kabul edilen Türkiye de (Koç vd., 2010; Hogör ve Tansel, 2010) nüfus artı hızları da buna balı olarak azalmı (Yüceahin, 2009) ve gelimi ülkeler düzeyine yaklamaya balamıtır. Özellikle 1960 yıllardan itibaren dourganlık oranlarındaki düüler, 1990 sonrasında yıllık nüfus artı hızını azaltmaya balamıtır. Nitekim, 1963 te 6.3 olan ulusal toplam dourganlık hızı (TDH), 1973 te 4.7 ye, 1980 de 3.4 e, 2000 yılında 2.5 e, nihayet 2003 te 2.2 ye gerilemitir (Özgür, 2004:3). Yıllık nüfus artı hızları ise; de 24.9, de 22.8, da 23.3, de 18.3 ve da 8.4 olarak gerçeklemitir. Bununla birlikte gerek dourganlık gerekse yıllık nüfus artı hızları ülke içinde bölgesel olarak önemli farklılıklar içermektedir (Özgür, 2004; Yüceahin, 2009). Türkiye de 2000 sonrasında nüfusun demografik geçiinin son aamaya gelinmesiyle birlikte, dourganlık ve yıllık nüfus artı hızlarının düüü yanında nüfusun ya yapısında da deiimlerin izlendii bir döneme girilmitir. Demografik geçi amalarıyla birlikte nüfus piramidi de önemli ölçüde deiime uradıı saptanmı ve hızlı bir yalanma eilimi görülmeye balanmıtır. Dourganlık oranlarındaki düüle birlikte piramidin tabanındaki daralmaya karın, orta ve üst kısımlarda genileme belirmitir. Sosyo-ekonomik sorunların temelinde ba sorumlu olarak gösterilen hızlı nüfus artıı artık giderek önemini kaybetmektedir. Ekonomik açıdan çalıma çaındaki nüfusun artıı demografik anlamda fırsat penceresi olarak algılanmakla birlikte, yalı nüfusundaki artılar bata emeklilik ve salık alanlarında yeniden yapılanmaları zorunlu hale getirmektedir (Acar ve Kitapçı, 2008:87; Hogör ve Tansel, 2010; TÜSAD, 1999). Dolayısıyla Türkiye nüfusunun büyüklüü ve daılıındaki deiim kadar, niteliklerindeki yeni dönüüm eilimleri sonuçları itibariyle (eitim, salık, igücü, sosyal güvenlik vb.) dikkatle analiz edilmesi gerekir. Ayrıca Türkiye nüfusu bulunduu bölge itibariyle siyasi, askeri, stratejik ve ekonomik olarak dikkate alınan bir unsurdur. Nitekim Türkiye, sahip olduu nüfus miktarı itibariyle Avrupa Birlii ne (AB) üyelikte en büyük engel olarak görülmü ve hiçbir dönemde Türkiye nüfusu kadar bir ülke birlik içerisine alınmamıtır. Bütün üye ülkeler içinde sadece Almanya dan (2010 da nüfuslu) daha düük nüfusa sahip olan Türkiye, bu yönüyle AB için bir tehlike olarak algılanmıtır (Uçak, 2006). Birlik toplam nüfusunun % 14 üne karılık gelen Türkiye nüfusu, 20 üye ülkenin toplam nüfusundan daha fazladır. Nüfus artı hızları açısından da üye ülkeler ile Türkiye arasında önemli farklılıklar vardır. AB de yıllık nüfus artı hızı 1 düzeyinde olup, bazı ülkelerde (Almanya, Bulgaristan, Macaristan, Letonya, Litvanya) bu deer negatiftir (EUROSTAT, 2012; ahin, 2008). Oysa Türkiye de döneminde 18.3, döneminde ise 8.4 gibi yüksek deerler göstermektedir. Buna karın, giderek yalanan Avrupa için Türkiye, büyüyen ekonomisi yanında genç ve dinamik nüfusuyla aynı zamanda fırsatlar da oluturabilir. Nüfus corafyası aratırmalarında nüfusun miktarı ve daılıının zamanla gösterdii deiim, belli aralıklarla ele alınıp analiz edilmesi gerekir. Bu balamda özellikle corafyacılar tarafından zaman zaman Türkiye nüfusunun geliimini analiz eden çalımalar yapılmıtır (Iık, 1999; Kasarcı, 1996; Köksal, 2000, Özgür, 1998; 2003; Sergün, , Tandoan, 1994;1998, Tanolu, 1959, Tuçdilek ve Tümertekin, 1959). Bu aratırma, 21. yüzyılın baında Türkiye de nüfusun miktarındaki kırsal ve kentsel olarak geliimi ve son 10 yıllık zamanda gösterdii deiimin mekânsal boyutlarıyla belirlenmesi amacıyla yapılmıtır. Bu yönüyle çalıma söz konusu aratırmaların bir devamı niteliindedir. Bununla birlikte sadece nüfus miktarı ve geliimi deil, nüfusun niteliklerindeki deiimin de belli dönemler halinde mekânsal yönüyle analiz edecek çalımalara ihtiyaç vardır.

3 kısmına yönelik demografik nitelikleriyle ilgili verilerin toplanması, düzenlenmesi ve yayınlanması olarak tanımlanabilir (Gürtan, 1969:46-47). Yaamsal kayıtlar ise doum, evlenme, boanma, ölüm gibi yaam evrelerine yönelik bilgilerin tutulmasını kapsamaktadır (Clarke, 1972:9). Alan aratırmalarında belirli bir amaç dorultusunda belli bir bölgede yada ülkenin tamamında nüfusun seçilen/örneklenen kısmına yönelik, dier veri kaynaklarında bulunmayan bilgilerin toplanması söz konusudur. ekil 2: Doumdan ölümüne bireyin hayatında nüfus bilgisinin kamudaki yeri (www.nvi.gov.tr). Nüfus doum, ölüm ve göçlere balı olarak dinamik ve deiken bir karaktere sahiptir. Dolayısıyla nüfusu belirleyen bu unsurlar zaman-mekân kapsamında nüfusun miktarı ve nitelikleri her an deimesine yol açmaktadır. Buna karın, planlama ve yönetim bata olmak üzere topluma götürülecek her türlü hizmetlerin sunumu sırasında güncel, doru ve salıklı nüfus verisine ihtiyaç vardır. Dolayısıyla nüfus verisinin de her an güncellenen dinamik bir sistemle kaydedilmesi gerekmektedir. Belli aralıklarla tekrarlanan nüfus sayımlarıyla böyle bir bilgiyi üretmenin mümkün olmadıı ortadadır. Belli amaçlar dorultusunda belli sahalarda yapılan alan aratırmalarının zaten böyle bir bilgiyi salaması mümkün deildir. Bu durumda istenilen veri ancak; doum ve ölüm gibi nüfusun artı/azalıında belirleyici olan doal süreçlerin kaydının tutulduu yaamsal kayıt sistemlerinin yapılacak düzenlemelerle göçleri de içine alan bir yapıya dönütürülerek güncelliinin salanmasıyla mümkündür. Böylece sınırları belli bir alanda yaayan nüfusun istenilen zaman dilimine ait nüfusu bilindii gibi deiimi de izlenebilmi olur. Türkiye de nüfus sayımları ile elde edilen nüfus verisi 2007 yılından itibaren uygulamaya geçirilen ADNKS den elde edilmeye balanmıtır. ADNKS, Türkiye nin e-devlete geçi sürecinde Merkezi Nüfus daresi Sistemi (MERNS) projesine balı olarak gerçekletirdii uygulamalardan birisidir (Özmen, 2010). ADNKS, kiilerin yerleim yerlerine göre nüfus bilgilerinin güncel olarak tutulduu, nüfus hareketlerinin her an izlenebildii, MERNS kayıtlarındaki TC Kimlik Numarasına göre kiiler ile ikamet adreslerinin eletirildii bir kayıt sistemidir (TUK). Bir nüfus sayımı uygulaması olmayan bu sistem sayesinde kiilerin mükerrer kaydedilmesi veya hiç kaydedilmemi olması gibi bir durum söz konusu deildir. MERNS projesi, ülke sınırları içinde yaayan tüm vatandaların ve yabancıların nüfus bilgilerinin elektronik ortama aktarılması ve bir kimlik numarasının (TC Kimlik Numarası) atanmasıyla oluturulan nüfus veri tabanıyla kamu kurum ve kurulularının vatandaa hizmet verirken gerekli olan nüfus bilgilerinin paylaılarak verilecek hizmetlerin daha salıklı, doru, hızlı ve daha az zaman ve kırtasiye harcayarak gerçekletirilmesi amaçlanmıtır (Erolu, 2006) yılında fikir olarak tasarlanan proje, 1976 yılında Devlet Planlama Tekilatı (DPT) tarafından hazırlanmı ve 1982 de çalıılmaya balanmıtır yılı sonu itibariyle tüm nüfus bilgileri bilgisayar ortamına aktarılmı ( kii kaydı) ve bu proje 28 Ekim 2000 tarihinden TC Kimlik Numarasının verilmesiyle uygulanma aamasına gelinmitir. Daha sonra tüm ilçeler (923 ilçe) bazında oluturulan a balantıları altyapısı çalımasıyla devam edilen

4 proje 18 Mart 2002 de Anakara ve Kırıkkale pilot uygulamasına geçilmitir yıl sonu itibariyle 923 ilçede on-line olarak çalımaya balatılmıtır (Erolu, 2006:87-88). MERNS e- devlet uygulamasına geçiin en önemli projelerinden birisi olup, her bir vatandaa TC Kimlik Numarası verilmek suretiyle tüm resmi ilemlerde kullanılabilecek tek bir veritabanı oluturuldu. Böylece daha az i yükü, daha az bürokrasi ve daha fazla kayıtlı nüfus ve daha kolay takiple kurumlar arası ilikinin temeli oluturulmu olundu (Karakaya, 2009:73). Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi genellikle Baltık ülkeleri tarafından kullanılan yeni bir sistemdir. Türkiye de 29 Nisan 2006 tarihinde resmi gazete yayınlanan 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu ile yürürlüe giren ADNSK, yapısal olarak TUK e, tutarlılıın salanması ve güncellenmesi ise Nüfus ve Vatandalık leri Genel Müdürlüü ne verilmitir (Karakaya, 2009:73-74). Kanunun amacı: kiinin doumundan ölümüne kadar kiisel ve medenî durumuna, uyrukluuna ve bunlarda meydana gelebilecek deiikliklere ait doal ve hukukî olayların belirlenip saptanması, bu amaçla düzenlenmi kütüklere yazılması, elektronik ortamda ulusal adres veri tabanının oluturulması, nüfus kayıtları ile adres bilgilerinin ilikilendirilmesini salamaktır olarak belirlenmitir (Resmi Gazete, 2006). Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi de MERNS projesi kapsamında her bir vatandaın verilen TC Kimlik Numarasının yine ulusal olarak oluturulan Adres Veri Tabanı (AVT) ile eletirilmesiyle adres bazında nüfusun geliimi ve hareketlerinin izlenmesinin salandıı bir kayıt sistemidir. l ve ilçe nüfus müdürlüklerinde oluturulan Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Bürosu aracılıı ile vatandaın kendi sorumluluunda adres deiikliini beyan etme zorunluluu getiren bu sistemle yer deitirmeler de tespit edilmektedir. Bu sistemle özellikle nüfusun dinamik bir bileeni olan göçlerle ilgili adres bazında salıklı, güncel ve daha doru veriler elde edilebilmektedir. Dahası, önceleri nüfus kütükleri adı verilen özel defterlere kaydedilen doum ve ölüm bilgilerinin de bu sistemle eletirilmesiyle güncel ve salıklı nüfus verisine ulaılabilir hale gelinmitir. Bu sistemin iletilmesinde alan aratırmalarıyla derlenen ilk bilgiler 2007 yılında TUK tarafından yayınlanmı ve sistem 2008 yılından itibaren iler hale getirilmitir. 3. Türkiye de Nüfus Artı Hızı Azalarak Devam Ediyor 21.yüzyılın baında olan Türkiye nüfusu kii artarak 2010 da e erimitir. Aradan geçen zamanda % 8.7 oranında artan ülke nüfusunun yıllık nüfus hızı ise 8.4 düzeyinde gerçeklemitir (Tablo 1) arasındaki nüfus geliimine ait bu deerler, Türkiye de nüfusun toplamda artırıyor olsa da önceki dönemlerle karılatırıldıında bazı deiimlerin olduunu göstermektedir. Bu deiimlerden en önemlisi nüfus artı oranı ve yıllık nüfus artı hızındaki düüün Cumhuriyet tarihinin en düük seviyesine inmi olmasıdır. Bir önceki 10 yıllık dönemle karılatırıldıında Türkiye nüfusundaki bu son deiimin boyutları ve yönü daha iyi anlaılacaktır. Nitekim döneminde ülke nüfusunda ( kii artmı) % 20.1 lik artı oranı ve 18.3 lük yıllık nüfus artıı hızının yaanmı olması (Özgür, 2003) son 10 yılda Türkiye nüfus artı hızındaki azalma eiliminin boyutlarını ortaya koymaktadır. Nüfusun geliiminde bu düzeyli azalmada bazı faktörler etkili olmutur. Bunlardan biri nüfus veri kaynaklarındaki deiikliktir yılındaki nüfus verileri 14. sü yapılan Genel Nüfus Sayımı ndan elde edilirken, 2010 a ait nüfus verileri 2007 yılından adres esaslı doum, ölüm ve göçlerin sürekli olarak kaydedildii ADNKS nden temin edilmitir Genel Nüfus Sayımının açıklanma sürecinde yaanan fazla sayılmaya balı düzenleme çalımaları ve sonuçların açıklanmasındaki gecikmeler bu sayımın ne düzeyde salıklı ve güvenilir olduunu düündürmektedir (Özgür, 2003; 44). ADNKS ye geçile birlikte nüfus sayımlarında ortaya çıkan hatalar (hayali nüfus artırma giriimleri, birden fazla yerde sayılma veya hiç sayılmama gibi) ve yer deitirmelerin (sayım göçleri) nüfus miktarı üzerindeki yanıltıcı etkisi büyük ölçüde azalmıtır. Dolayısıyla nüfus sayımlarına göre ADNKS den daha salıklı nüfus verisi elde edilebilir olunmutur. Ayrıca bu son 10 yıllık süreçte toplam dourganlık hızındaki (TDH) azalmanın da nüfusun azalmasında etkili olduu söylenebilir. Nitekim 2000 de 2.53 olan TDH, 2010 da 2.03 e gerilemitir (Tablo 1). Nüfusun geliimindeki bu deiikliklere karın nüfus miktarındaki artıın devam ettii ülke nüfusu,

5 yükselmitir. Bu bölgede sadece stanbul 3.2 milyonlu artııyla ülke nüfusundaki artıın % 54 ünün, bölge nüfusundaki artıın % 71.5 lik dilimini gerçekletirmitir. Bölgede Bursa, Kocaeli, Tekirda ve Yalova bu dönemde nüfusu % 20 nin üzerinde artan dier illerdir. Bölgede sadece Edirne ilinde nüfusun (% -3 oranında) azalı gösterdii görülmektedir. Bölge nüfusundaki artıta geçmite olduu gibi bu dönemde de göçler önemli yer tutmaktadır. Zira dourganlık oranlarına bakıldıında, 2000 de 1.91 olan TDH, 2010 da 1.60 ile ülke içinde en düük deere sahip olduu görülür. Bölge nüfus geliiminin bir önceki dönemle karılatırıldıında benzer düzeylerde arttıı görülür. Nitekim arasında kiinin artıı bölge nüfusunun artı oranı ise % 23.4 olmutur. Marmara bölgesinden sonra % 14.9 oranı ve kiinin eklendii nüfusu en fazla artan ikinci bölge dönemindeki gibi Güneydou Anadolu olmutur (Tablo 1). Bir önceki dönemden % 22 lik artı oranı ve kiilik artııyla her ne kadar düük de olsa bölgede Adıyaman dıında (% -5.3) tüm illerde nüfusun arttıı gözlenmektedir (ekil 3). Bölgede güvenlik olarak yaanan olumsuz gelimelerin de etkisiyle gerçekleen göçlere karın GAP ın özellikle anlıurfa ilindeki olumlu etkisi ve bölge genelinde 2010 da da yüksek olan dourganlık hızı (2000 de 4.85 olan TDH, 2010 da 3.46 ya gerilemitir) nüfus artıında belirleyici faktördür. Ege bölgesine son 10 yılda 750 bin civarındaki artan nüfusu ve % 8.4 nüfus artı oranı ile ülke ortalamasına yakın bir deer göstermektedir dönemine % 15 artı oranı ve kiilik artan nüfusa göre son dönemde nüfus artıının gerilediini göstermektedir. Ege bölgesinde zmir (% 17.1) ve Mula (% 14.3) en fazla nüfusu aratan iller iken; Kütahya (% -10.1) ve Afyonkarahisar (% -14.1) bölgede nüfusu azalan illeri oluturmaktadır. Bölgenin ve ülkenin metropollerinden biri olan zmir kenti nüfusunu artırırken, 1980 sonrasındaki turizmde kazandıı ivme ile geliimini sürdüren Mula bölge içinde nüfus geliiminde belirleyici olmutur. Akdeniz bölgesinde ise Hatay (% 18.1), Antalya (% 15) ve Adana (% 12.7) illerindeki artıa balı olarak bölge genelinde nüfus % 8.2 (717 bin kii )düzeyinde artmıtır. Oysa geçen dönemde bu artı % 19.3 oranında gerçeklemi ve bölgede nüfusuna kii eklenmitir. Bölgede özellikle dou ve güneydoudan sürekli göç alan Mersin in bu dönemde % -0.2 düzeyinde de olsa nüfus kaybetmi olması dikkat çekmektedir. En fazla nüfus kaybeden il (% ) Isparta olduu görülmektedir. ç Anadolu bölgesinde nüfus döneminde % 13.7 oranında ( kii) artarken döneminde bu artı ancak % 1.1 ( kii) düzeyinde gerçeklemitir. Bölgede sadece Ankara (% 19.1), Kayseri ( % 16.4) ve Eskiehir (% 8.3) illerinde nüfus artarken dier illerde büyük ölçüde nüfus azalmıtır. Nitekim Ankara ilinde bu dönemde eklenen nüfus kii, Kayseri de kii ve Eskiehir de olduu dikkate alınır ve dier illerdeki toplam kiilik azalı bölge içinde nüfus geliiminin gösterdii farklılıkların boyutları daha iyi anlaılır. Türkiye de döneminde nüfusu azalan iki bölgeden birisi Dou Anadolu (% - 5.9) bölgesidir. Oysa bu bölgede bir önceki dönemde % 12.8 oranında artı ( kii) meydana gelmitir. Güneydou Anadolu bölgesinden sonra ikinci sıradaki yüksek dourganlık hızına (2010 TDH 2.75) ramen, bölgenin yetersiz istihdam olanakları, yaamı güçletiren doal ortam özellikleri ve güvenlik sorunları gibi sosyo-ekonomik sorunlara balı olarak verilen göçler nüfusun azalmasında etkili olmaktadır dönemindeki bölgenin negatif net göç ( kii) deerleri de bunu açıkça ortaya koymaktadır. Bununla birlikte bölge içinde nüfus geliimi farklılıklar arz etmektedir. Bölgede genelinde azalan nüfusa karın Van ilinde % 18 lik ( kii) artı dikkat çekmektedir. Bölgenin dousunda önemli ticari ve hizmet merkezi özellii gösteren Van, güvenlik nedeniyle yaanan zorunlu göçlerin de varı merkezi olasıyla nüfusu artmıtır. Son olarak arasında % 4 lük artıın ( kii) gerçekletii Karadeniz bölgesinde nüfus son dönemde % oranında ( kii) azalmıtır (Tablo 1). Son dönemdeki bu deerler Türkiye de en fazla nüfusu azalan bölge konumuna düen Karadeniz bölgesinde devam eden göç sürecinin yansıdıı düük dourganlık deerleri (2010 da TDH 1.76) nüfusun azalmasında etkili olmaktadır. Bölgenin batısındaki illerde düük de olsa

6 nüfusun artıının olmasına karın, özellikle orta ve dousundaki iller nüfusunun azaldıı gözlenmektedir (ekil 3) Kentsel Nüfus Artıı Devam Ediyor Türkiye nüfusunun en karakteristik özelliklerinden birisi de Cumhuriyet tarihi içinde kırsaldan kentsele geçi göstermi olmasıdır. 21.yüzyılın baında ülke nüfusu yaklaık 6 milyon civarında artarken, kentsel nüfus 12 milyondan daha fazla artı göstermitir. Kentsel nüfustaki bu artı yine Cumhuriyet tarihinde 10 ar yıllık periyotlar halinde bakıldıında döneminden ( kii) sonra en fazla artıın yaandıı zaman dilimidir. Kentsel nüfus oranı 21.yüzyılın baında % 64.9 dan 2010 da % 76.3 e, nüfus ise 44 milyondan (% 27.8 oranında artıla) 56 milyona yükselmitir (Tablo 2). Baka bir ekilde söylemek gerekirse, artık Türkiye de her dört kiiden üçü kentlerde yaamaktadır. Kentsel nüfusa ait bu deerin 10 önceki durumuna göz attıımızda, 1990 da % 59 olan kentleme oranın 2000 de % 64.9 a yükseldii, kentsel nüfusun ise 33.7 milyondan % 30.7 oranında artarak 44 milyona eritii ve artan miktarın da 10.3 milyondan fazla olduu görülür (Özgür 2003:47). Türkiye de 1985 sayımı ile kentsel nüfusun (% 53) kırsal nüfusu geçtii hızlı kentleme süreci bilindii gibi iki ekilde gerçeklemektedir. Bunlardan birincisi kırsal veya kasaba nitelikli yerlemelerin kentlere dönümesi ile ikincisi ise mevcut kentlerin nüfuslarının artması eklindedir. Kentleme, dier boyutları ayrı tutulup demografik açıdan deerlendirilecek olunursa, tarım toplumundan modern topluma geçiin iç göçlerle yaandıı nüfus birikim süreci olarak deerlendirmek mümkündür. Mekânsal olarak bu süreç, Anadolu nun orta, kuzey ve dousundan batıya ve güneye doru olan iç göçlerle gerçeklemektedir. Sonuçta kentleme geliiminin bölgesel daılımında bir tarafta sürekli nüfus kaybederek gerileyen alanlara karılık; dier taraftan artan nüfusuyla büyüyen ve metropolleen kentsel alan ve kuaklar ortaya çıkmıtır. Tablo 2:Türkiye de bölgelere göre kentsel nüfus ve toplam nüfus içindeki oransal daılımı ( ) Nüfus Artı/ 2000 Toplam 2010 Toplam YNAH % % Artı Azalı Nüfusu Nüfus Nüfusu Nüfus Oranı % Marmara Ege Akdeniz ç Anadolu Karadeniz Dou Anadolu GD Anadolu TÜRKYE YNAH: Yıllık Nüfus Artı Hızı Kaynak: TUK

7 Türkiye de kentsel nüfusun il bazında geliimini ele aldıımızda 61 ilde artarken, 20 ilde kentsel nüfus azalı göstermitir. En fazla nüfusun azaldıı üç il: Erzurum (71.065), Trabzon (63.302) ve Kırıkkale (52.221) iken; kentsel nüfus artı oranındaki en fazla düü Bitlis (% -23.1), Erzincan (% -22.2) ve Çankırı (% -21.9) illerinde meydana gelmitir. Dou Anadolu nun kuzeyi ve Dou Karadeniz de yer alan illerde kentsel nüfusun azaldıı alanlar olduu ortaya çıkmaktadır. Ayrıca ç Anadolu bölgesinde Yozgat, Çankırı ve Kırıkkale ile Ege bölgesinde Afyonkarahisar ili kentsel nüfusu azalan dier illerdir (ekil 4). En fazla artı ise stanbul ( ), Ankara ( ), zmir ( ), Kocaeli ( ), Bursa ( ) illerinde gözlenirken; en yüksek kentsel nüfus artı oranı Kocaeli (% 101.9), Denizli (% 54.9), Antalya ve Gaziantep (% 48.8), Düzce (% 48.6) olarak devam eden sıralama bu kentlerdeki nüfus geliiminin önemini ortaya koymaktadır. Kentsel nüfus miktarı ve oranının en düük olduu il, gerek 2000 de ( kii ve kentsel nüfus oranı % 29.7) gerekse 2010 da ( kii kentsel nüfus oranı % 32) Ardahan ilidir. Kentsel nüfus oranı daılımında 2000 de 26 ilde % 50 den düük olan kentsel nüfus oranı, 2010 yılı itibariyle 8 ilde (Ardahan, Bartın, Mu, Kars, Mula, Zonguldak, Gümühane ve Nide) saptanmıtır. stanbul, Ankara, Kocaeli, zmir kentsel nüfus % 90 ın üzerinde olan illerdir. Kentsel nüfus oranı açısından 2000 de 7 ilde % 75 i geçen kentsel nüfus, 2010 a gelindiinde 13 ile yükselmitir. Bu daılım Türkiye de sosyo-ekonomik gelimilik düzeyinin bölgesel farklılıı ile de ilgili olarak kentlemenin ülkenin batısında gelimi ülkeler düzeyine yaklatıını gösterdii gibi kuzey ve dousunda ise % 50 düzeyini henüz geçtiini ortaya koymaktadır (ekil 4). Kentsel nüfusun oransal daılımındaki geliime bölgesel ölçekte deerlendirdiimizde kentleme olgusunun Marmara bölgesi için karakteristik olduu görülür. Nitekim ülkenin 10 milyon nüfus eiini aan stanbul ve çevresi artık Tekirda-stanbul-zmit hattında birbirine eklenerek uzayan birleik kentsel bir kuak oluturmutur. Marmara bölgesinde kentsel nüfus % 44.5, (stanbul da % 44) oranında artmıtır ki, kentsel nüfus oranı da bu bölgede % 90 ın (1990 da % 77.8, 2000 de % 79.1) üzerine çıkmıtır. Douda Kocaeli ve Sakarya ya doru uzayan sanayi ve ehirleme kuaı batıda ise, özellikle Silivri-Marmara Erelisi, Çorlu ve Çerkezköy e doru son dönemde kaymaya balamıtır. Marmara bölgesinden sonra % 82.1 li kentsel nüfus oranıyla ç Anadolu bölgesi ülke ortalamasının üzerinde kentlemenin yaandıı dier bölgedir. Ankara nın yanı sıra Eskiehir, Konya ve Kayseri gibi bölgesel merkezleri bu bölgede kentsel nüfus oranın 1990 da % 63.4 ten, 2000 de % 68.4 e 2010 da ise % 82 ninüzerine çıkan hızlı bir kentleme sürecinin yaandıını göstermektedir. Kentsel nüfus oranları bakımından Ege (% 73.1) ve Akdeniz (% 71.2) ülke ortalamasına yakın deerler gösterirken, Güneydou Anadolu bölgesi ise % 68.5 lik deeriyle takip etmektedir. Bu bölgede Gaziantep, Diyarbakır, Batman ve ırnak illerinde belirginleen son dönemdeki kentsel nüfus oranındaki % 25.5 lik artı dikkat çekmektedir. 21.yüzyılın devam eden güvenlik sorunları bölge içindeki zorunlu göçlerde öncelikli olarak bölge kentlerine zorunlu göçe yol açmaktadır. Sanayi ve ticaret merkezi olarak her geçen gün gelien Gaziantep ve GAP ile birlikte önemli bir ivme yakalayan anlıurfa bölgenin önemli kentsel merkezlerini oluturmaktadır. Karadeniz ve Dou Anadolu bölgeleri kendilerine özgü doal ortam koulları ve sosyoekonomik yapılarına balı olarak kentleme oranı en düük bölgeleri oluturmaktadır. Bunlardan en düük kentsel nüfus oranı % 55.5 (1990 da % 42.7, 2000 de % 53) ile Dou Anadolu bölgesi olmutur. Hatta bu bölgede son dönemde kentsel nüfus artı oranında % lik azalma meydana gelmitir. Kentsel nüfus oranı 1990 da % 40.9 olan Karadeniz bölgesinde 2000 de % 48.8 e yükselmi, 2010 da ise yakalanan bir hamleyle % 57.8 e kadar çıkmıtır. Bölgede bu son dönemdeki kentsel nüfus artı oranı düük sayılabilecek (% 5.8) düzeydedir. Bölgenin Samsun-Amasya hattının batısında kentsel nüfus artı eilimi gösterirken, dou tam tersi bir durum göstermitir.

8 edilmesi yanında yeni kurulan büyükehir ilçe belediyelerinin sayıdaki artıla ilgilidir. Zira 2008 de 43 büyükehir ilçesi kurulmu ve sonuçta büyükehir ilçe belediyesi sayısı bu dönemde % oranında artmıtır. Türkiye de geçen yüzyılın ortasında göçlerle hızlanan kentleme süreci aynı zamanda kendi içinde nüfusu 1 milyondan fazla metropolleri de ortaya çıkarmaya balatmıtır. Nitekim 1955 de 1 milyonu aan stanbul a 1970 de Ankara, 1985 de zmir, 2000 de Bursa, Adana, Kocaeli ve Gaziantep ile 2010 da Konya nın da eklenmesiyle 8 e ulamıtır. Türkiye de bugünkü nüfus artıı ve göç eilimi devam etmesi durumunda, 2020 yılına kadar Antalya, Kayseri, Mersin ve Diyarbakır kentlerinin nüfusları da 1 milyonu geçerek, metropoliten kentler arasına katılacakları öngörülmektedir (Demir ve Çabuk, 2010:212). Nüfusu den fazla olan kentler 2000 de 11 adet (Adana, Ankara, Antalya, Bursa, Diyarbakır, Gaziantep, Mersin, stanbul, zmir, Kayseri, Konya) iken, 2010 da 15 e (Eskiehir, Kocaeli, Samsun ve Sakarya da eklenmitir) yükselmitir. Büyükehir belediyesi bulunduu halde nüfusu eiini geçemeyen tek merkez Erzurum dur. Gaziantep ve Diyarbakır bir tarafa bırakılırsa büyükehirler Samsun-Adana hattının batısında toplanmıtır. stanbul, Kocaeli, Ankara, zmir ve Bursa (toplam artıın % 72.8 i) büyükehir nüfusu en fazla artan merkezlerdir (ekil 5) l Merkezlerinde Nüfus Artıı Sınırlı 1990 da kiinin yaadıı il merkezleri nüfusu (toplam nüfusun % 15 i, kentsel nüfusun ise % 25.2 si) 2000 de % -8.9 oranında azalarak e gerilemitir. Son dönemde ise kentsel nüfus içerisinde büyükehir belediyesi olmayan il merkezi konumundaki yerlemelerin nüfus artıı büyükehirlere göre daha sınırlı bir düzeyde kalmıtır. Nitekim 2000 yılında kiinin (toplam nüfusun % 11.4 ü, kentsel nüfusun % 17.6 sı) sayıldıı il merkezleri kii artarak (% 26.8) e (toplam nüfusun % 13.3 ü, kentsel nüfusun ise % 17.4 ü) yükselmitir (Tablo 4). l merkezleri nüfusu her ne kadar % 26.8 artı göstermise de miktar açsından büyükehirlerle karılatırıldıında 1/5 inden daha azdır. l merkezleri nüfusunun bu sınırlı artıı kentsel nüfus içindeki payını ancak koruyabilmesini salamıtır. Türkiye de kentleme sürecinde yerlemelerin sahip oldukları idari statüleri önemli bir yer tuttuu bilinen bir gerçektir. Zira mülki idari bölümlemesi içerisinde ilçe veya ilin yönetim merkezi olabilme yerlemenin fonksiyonları ve geliimi üzerinde etkili olmakta ve nüfusunu artırmaktadır. Bilindii gibi 1990 da 8 i büyükehir belediyesine sahip 73 olan il sayısı, 2000 de 16 sı büyükehir belediyesine sahip 81 ile yükselmitir da ise gerek il gerekse büyükehir belediyesi sayısında bir deiiklik olmamıtır. Büyükehir belediyesi olmayan il merkezi sayısı her üç tarihte de aynı olsa da 1990 sonrasında nüfusu artan il merkezlerinde yeni kurulan büyükehir belediyesi olan merkezlerin nüfusu ile yeni oluturulan illerin il merkezleri nüfusları arasında önemli farklılık vardır. Büyükehir belediyesi olmayan il merkezleri nüfusunun arasında azalması buna balıdır. Tablo 4: Türkiye de il merkezleri* nüfusu ve toplam nüfus içindeki oransal daılımı ( ) Toplam 2010 Toplam Nüfus Artı YNAH Artı/ % % Nüfusu Nüfus Nüfusu Nüfus Oranı % Azalı Marmara Ege Akdeniz ç Anadolu Karadeniz Dou Anadolu GD Anadolu TÜRKYE YNAH: Yıllık Nüfus Artı Hızı *Büyükehir belediyesine sahip il merkezleri nüfusu hariçtir. Kaynak: TUK Bünyesinde büyükehir belediyesi olmayan il merkezlerindeki nüfusun bölgesel geliimine baktıımızda tüm bölgelerde artı gösterdii dikkati çekmektedir (Tablo 4).

9 Sonuç yüzyılın baında Türkiye nüfus miktarı ve artıı yanında niteliklerinde de önemli deiikliklerin yaanmaya baladıı yeni bir döneme geçilmitir. Demografik geçiin son aaması olarak kabul edilen bu dönemde, dourganlık oranlarının da yenilenme düzeyine yakın bir seviyeye inmesiyle yıllık nüfus artı hızındaki düüün en fazla olduu bir dönem yaanmıtır. Bununla birlikte dourganlık oranlarındaki bölgesel farklılıklar önemini korumaktadır. Türkiye nüfusu ve niteliklerindeki deiim kadar nüfus verisinin elde edilmesinde ADNKS gelitirilerek uygulamaya konulması da çok önemli bir gelimedir. Böylece oluturulan nüfus kayıt sistemi sayesinde belli aralıklarla yapılan nüfus sayımları dıında nüfus miktarı ve nitelikleri (cinsiyet, ya gibi) ile hareketleri (iç göçler) her zaman örenilebilir hale gelmitir. Sonuçta nüfus aratırmalarından planlamaya kadar her alanda kullanılabilecek daha güncel ve salıklı nüfus verisi elde edilebilmitir döneminde ülke nüfusunun yıllık artı hızı 8.4 düzeyinde gerçeklemi, fakat bu artı bölgesel olarak önemli farklılıklar göstermitir. Bölgelere göre, en fazla Marmara da nüfus % 26 oranında artarken, Karadeniz de % -10.7, Dou Anadolu da ise % -5.9 oranında azalmıtır. ç Anadolu da % 1.1 düzeyinde olan artı sadece Eskiehir, Ankara ve Kayseri illerinde gerçeklemitir. Ege bölgesinin ç Batı Anadolu bölümünde Kütahya ve Afyonkarahisar illeri ile Antalya bölümünden Isparta nüfusu azalan dier illerdir. Karadeniz bölgesinin orta ve dou kesimi, ç Anadolu nun kuzeydousu ve Dou Anadolu nun kuzey illeri nüfusun önemli boyutlarda azaldıı bir kümelenme sahası meydana getirmitir. Buna karın yüksek dourganlık oranları ve GAP ın da etkisiyle gelien tarımsal üretim ve buna balı sanayi ve ticaretin ivme kazanmaya baladıı Güneydou Anadolu da % 14.9 luk artıla dikkat çekicidir. Nüfus geliiminin bu bölgesel daılımı, Türkiye de iç göçlerin ülkenin kuzey ve dousundan batısına doru devam ettiini düündürmektedir. Nitekim arasındaki net göç verileri bunu dorular niteliktedir sonrasında kırsal nüfusu aan kentsel nüfus oranı, döneminde de geliimini sürdürmütür de ülke nüfusunun % 65 i kentlerde (il ve ilçe merkezleri) yaıyorken, 2010 da bu deer % 76.3 e yükselmitir. Artık Türkiye de her 4 kiiden 3 ünün kentlerde yaadıını gösteren bu oransal deiim aynı zamanda kırsal alanların boalmaya devam ettiini de göstermektedir de bu oranın tam tersinin olduu hatırlanırsa tarihsel süreç içinde Türkiye de kentlemenin gösterdii geliim ortaya koyması açısından anlamlıdır. Türkiye de 21. yüzyılın baında 10 yıllık zaman diliminde yaklaık 6 milyon civarında artı gösterirken, büyükehirlerdeki artı yaklaık 2 kat olmutur. Bu dönemde nüfusu i aan kent sayısı 11 den 15 e yükselirken, nüfusu 1 milyonu aan kent sayısı ise 7 den 8 e çıkmıtır. Dönemin baında Türkiye nüfusunun % 32.6 sı (kentsel nüfusun % 50.2 si) büyükehirlerde yaarken, 2010 da bu deer % 46.1 e (kentsel nüfusun % 60.4 ü) erimitir. Bu deerler, Türkiye de yaayan her 10 kiiden 4 ü büyükehirlerde, kentlerde yaayan her 10 kiiden 6 sı yine büyükehirlerde yaadıı anlamına gelmektedir ki, bu da Türkiye de kentlemenin metropollemeye doru yöneldiini göstermektedir. Gerek sayıları gerekse artan nüfuslarıyla büyükehirler, Türkiye nin siyasetinden ekonomisine kadar her alanda barol oynamaktadır. Ayrıca, büyükehirler mekânsal olarak ülkenin özellikle batısında toplanmakta hatta kentsel alanların birleerek oluturduu konürbasyon (birleik kentler) sahaları ortaya çıkmaya balamıtır. Aynı zamanda bu kentsel sahalar, henüz tamamlanmamı olan iç göç sürecinin çekim sahaları olmaya devam ettiinden, her geçen gün artan nüfuslarıyla bata yönetim olmak üzere pek çok sorunsallarla karı karıya kalınmaktadır. Büyükehirler dıındaki il merkezlerindeki nüfus sınırlı ölçülerde artarken, taradaki ilçe merkezler önemli ölçüde nüfus kaybetmitir. Büyükehirlerin kontrol edilemez geliimi karısında orta ve küçük ölçekli kentlerin geliiminin sınırlandıran bu durum, Türkiye de kırdan kente olan iç göçün önemini yitirirken, küçük kentlerden büyük kentlere doru olan göçlerin etkisini ortaya koymaktadır.

10 Yarım yüzyılı aan kırsalın kente göç vermesine balı olarak kırsal alanların boalması son 10 yılda da devam etmitir. Oransal olarak giderek azalan kırsal nüfus bu dönemde 6 milyondan fazla (% -26.5) gerileyerek 23 milyondan 17.5 milyona dümütür. Büyük çounlu dou ve güneydouda sınırdaki illerde olmak üzere sadece 9 ilde artan kırsal nüfus, Cumhuriyet tarihindeki en fazla düüünü yaamıtır. Sonuç olarak, demografik geçi modelinin son amasına girdii kabul edilen Türkiye nüfusunda, önemli bölgesel farklılıklara ramen dourganlık oranlarındaki düüün devam etmesi, yıllık nüfus artı hızını önemli ölçüde düürmütür. Yapılan projeksiyonlara göre Cumhuriyet in 100. yılında milyona eriecei, kırsal nüfusu % 15 civarına gerileyecei öngörülmektedir (Karakaya, 2009). Bununla birlikte nüfusun miktarındaki artıtan daha ziyade, nitelikleri (özellikle yalanma gibi) ve hareketlerindeki deiimlerin mekânsal boyutlarıyla daha ön plana geçecei yeni bir dönem balamıtır. KAYNAKÇA ACAR,.Atilla ve KTAPÇI, smail (2008). Sosyal Güvenliin Demografik Boyutu: Türkiye de Emeklilik Sistemindeki Deiim, Maliye Dergisi, S. 154, s AKI, Ayhan ve AKKU, Akif (2003). Güneydou Anadolu Projesi nin (GAP) anlıurfa daki Göçe Etkisi, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, S. 10, CLARKE, I.John (1972). Population Geography, Second Edition, Oxford, Pergamon Press. DEMR, Kemal ve ÇABUK, Suat (2010). Türkiye de Metropoliten Kentlerin Nüfus Geliimi, Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, S. 28 (1), s EROLU, H.Tuba (2006). E-Devlet Uygulamaları Çerçevesinde Mernis Projesi ve Beklentiler, Sayıtay Dergisi, S. 62, s EUROSTAT (2011). Population Grows in Twenty EU Member States Population Change in Europe in 2010: First Results, Population and Social Conditions. Eriim Tarihi: GÜRTAN, Kenan (1969). Demografik Analiz Metotları,stanbul: Sermet Matbaası. HOGÖR, eref ve TANSEL, Aysıt (2010) ye Doru Nüfusbilim ve Yönetim: Eitim, gücü, Salık ve Sosyal Güvenlik Sistemlerine Yansımaları, Ankara: TÜSAD Yay. No: TÜSAD-T/2010/11/505. IIK, evket (1999) Nüfus Tespiti ve Türkiye Nüfusu Üzerine Bazı Yeni Gözlemler, Ege Corafya Dergisi, S. 10, s LLER DARES GENEL MÜDÜRLÜÜ (2002). Türkiye Mülki dare Bölümleri Belediyeler Köyler, çileri Bakanlıı, ller daresi Genel Müdürlüü Yay., Ankara. KARAKAYA, D..Mehmet (2009). Provincial and Regional Population Projections fort he Centenary of the Republıc of Turkey, Yayınlanmamı Yüksek Lisans Tezi, Ankara: Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü. KASARCI, Rüya (1996). Türkiye de Nüfus Geliimi, Türkiye Corafyası Aratırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, S. 5, s KOÇ smet, ERYURT, M.Ali, ADALI, Tuba, SEÇKNER, Pelin (2010). Türkiye nin Demografik Dönüümü: Dourganlık, Aile Planlaması, Anne-Çocuk Salıı ve Be Ya Altı Ölümlerdeki Deiimler: , HÜNEE Yay., Ankara. KÖKSAL, Ayhan (2000). Türkiye 1997 Genel Nüfus Sayımı Sonuçları Hakkında Düünceler, Dil ve Tarih-Corafya Fakültesi Dergisi, S. 40, s ÖZÇALAR, Ali (2005). Türkiye de Mülki dare Bölümlerinin dari Corafya Analizi, Corafi Bilimler Dergisi, S. 3 (1), s ÖZGÜR, E.Murat (1998). Türkiye Nüfus Corafyası, Ankara: GMC Basın Yayın Ltd.ti. ÖZGÜR, E. Murat (2003). XXI Yüzyılın Baında Türkiye Nüfusu Corafi Bilimler Dergisi, S. 1 (1), s ÖZGÜR, E.Murat (2004). Türkiye de Toplam Dourganlık Hızının Mekânsal Daılıı, Corafi Bilimler Dergisi, S. 2 (2), s ÖZMEN, L.Alper (2010). Türk Nüfus Hizmetleri ve Mernis Projesi, Yayınlanmamı Yüksek Tezi, Ankara: Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. PETERS, Gray L, and LARKIN, Robert P. (2005). Population Geography (Problems, Concepts and Prospects), Eighth Edition, Kendall/Hunt Publishing Company, United States of America, POPULATION REFERENCE BUREAU (2011) World Population Data Sheet (http://www.prb.org/pdf10/10wpds_eng.pdf) Eriim Tarihi: RESM GAZETE (2006). Nüfus Hizmetleri Kanunu, Sayı: 26153, Yayın Tarihi: 29/ 04/2006. SERGÜN, Ümit ( ). Türkiye de Nüfus Artıı ve Sorunları, stanbul Üniversitesi Corafya Enstitüsü Dergisi, S , s AHN, Salih (2008). Avrupa Birliinde Demografik Dönüümler ve Türkiye Nüfusunun Gelecei, Türkiye Sosyal Aratırmalar Dergisi, Yıl: 12 (2), s TANOLU, Ali (1959). Türkiye de Nüfusun Daılıı, stanbul Üniversitesi Corafya Enstitüsü Dergisi, S. 10, s TUK (2011). Nüfus, Demografi, Konut, Toplumsal Yapı statistikleri, (Nüfus statistikleri ve Projeksiyonlar), Eriim Tarihi:

11 TÜSAD (1999). Türkiye nin Fırsat Penceresi Demografik Dönüsüm ve zdüümleri, Koordinatör: Behar, C., Yazarlar: Behar, C., Isık, O., Güvenç, M., Erder, S. ve Ercan, H., stanbul: Lebib Yalkın Yayıncılık ve Basım leri A... TANDOAN, Alaaddin (1994). Türkiye Nüfusu, Trabzon: Eser Ofset Matbaacılık. TANDOAN, Alaaddin (1998). Demografik Temel Kavramlar ve Türkiye Nüfusu, Trabzon: Eser Ofset Matbaacılık. TANOLU, Ali (1959). Türkiye de Nüfusun Daılıı, stanbul Üniversitesi Corafya Enstitüsü Dergisi, S. 5 (10), s TUNÇDLEK, Necdet ve TÜMERTEKN, Erol (1959). Türkiye Nüfusu, stanbul: stanbul Üniversitesi Yay. No:2365, Corafya Enstitüsü Yay., No. 25. UÇAK, Harun (2011). Turkey s Population Dynamics As A Candidate Country For EU Membership, International Journal of Economics and Financial Issues, V. 1 (4), pp YILMAZ, imek (2006). Impact of Terrorism on Migration Patterns in Turkey, Doctorate Thesis, Virginia Commonwealth University, Richmond, Virginia, USA. YÜCEAHN, M..Murat (2009). Türkiye nin Demografik Geçiine Corafi Bir Yaklaım, Corafi Bilimler Dergisi, S. 7 (1), s Eriim Tarihi: Eriim Tarihi: Eriim Tarihi:

ORTA ÖLÇEKL KENTLER ÇN TOPLU TAIMA SEÇENEKLERNN TEKNK VE MALÎ KARILATIRMASI

ORTA ÖLÇEKL KENTLER ÇN TOPLU TAIMA SEÇENEKLERNN TEKNK VE MALÎ KARILATIRMASI ORTA ÖLÇEKL KENTLER ÇN TOPLU TAIMA SEÇENEKLERNN TEKNK VE MALÎ KARILATIRMASI Mustafa Tanı 1, Kemal Selçuk Öüt 2 SUMMARY In this study initially; small, middle, and big size city concepts are explained and

Detaylı

Amerikan ç Savaı ve Mısır: Pamuk Örneinde Mısır Modernlemesi ve Amerikan ç Savaı nın Sürece Olan Katkısı

Amerikan ç Savaı ve Mısır: Pamuk Örneinde Mısır Modernlemesi ve Amerikan ç Savaı nın Sürece Olan Katkısı Amerikan ç Savaı ve Mısır: Pamuk Örneinde Mısır Modernlemesi ve Amerikan ç Savaı nın Sürece Olan Katkısı American Civil War and Egypt: Modernization of Egypt in the case of Cotton and the Contribution

Detaylı

Uluslararası Sosyal Aratırmalar Dergisi

Uluslararası Sosyal Aratırmalar Dergisi Uluslararası Sosyal Aratırmalar Dergisi The Journal of International Social Research Cilt: 7 Sayı: 33 Volume: 7 Issue: 33 www.sosyalarastirmalar.com Issn: 1307-9581 TARIM TOPRAI AZ OLAN KIRSAL ALANLARDA

Detaylı

Türkiye de Üniversitelerin Kentleşme Üzerine Etkileri

Türkiye de Üniversitelerin Kentleşme Üzerine Etkileri Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Cilt: 10, Sayı:3, 2008 Türkiye de Üniversitelerin Kentleşme Üzerine Etkileri Şevket Işık Özet Türkiye de üniversitelerin, kentlerin nüfus, ekonomik

Detaylı

Anahtar Kavramlar: Aile, Göç, Çocuklar, Eitim Örenim Hakkı, Van. Abstract

Anahtar Kavramlar: Aile, Göç, Çocuklar, Eitim Örenim Hakkı, Van. Abstract Uluslararası Sosyal Aratırmalar Dergisi The Journal of International Social Research Cilt: 6 Sayı: 27 Volume: 6 Issue: 27 Yaz 2013 Summer 2013 www.sosyalarastirmalar.com Issn: 1307-9581 GÖÇLE GELEN ALELERN

Detaylı

ANAYASA HUKUKU VE NSAN HAKLARI AÇISINDAN BLG EDNME HAKKI

ANAYASA HUKUKU VE NSAN HAKLARI AÇISINDAN BLG EDNME HAKKI ANAYASA HUKUKU VE NSAN HAKLARI AÇISINDAN BLG EDNME HAKKI Doç. Dr. Firuz D. Yaamı firuz@ttnet.net.tr firuz@sabanciuniv.edu ÖZET Bilgi özgürlüü ya da bilgi edinme hakkı hem çok eski ve bilinen anayasal kavramların

Detaylı

KARAYOLLARINDA YÜK TA IMACILI ININ 2007-2008 - 2009 YILI ETÜT SONUÇLARI STRATEJ GEL T RME DA RES BA KANLI I ULA IM VE MAL YET ETÜTLER UBES MÜDÜRLÜ Ü

KARAYOLLARINDA YÜK TA IMACILI ININ 2007-2008 - 2009 YILI ETÜT SONUÇLARI STRATEJ GEL T RME DA RES BA KANLI I ULA IM VE MAL YET ETÜTLER UBES MÜDÜRLÜ Ü KARAYOLLARINDA A IR TA IT TRAF N N VE YÜK TA IMACILI ININ ÖZELL KLER VE E L MLER 2007-2008 - 2009 YILI ETÜT SONUÇLARI STRATEJ GEL T RME DA RES BA KANLI I ULA IM VE MAL YET ETÜTLER UBES MÜDÜRLÜ Ü UBAT 2011

Detaylı

Giri 1. Ortado u Bölgesinin Tanımı Ve Özellikleri 1.1. Ortado u Neresidir?

Giri 1. Ortado u Bölgesinin Tanımı Ve Özellikleri 1.1. Ortado u Neresidir? Uluslararası Sosyal Aratırmalar Dergisi The Journal of International Social Research Cilt: 5 Sayı: 20 Volume: 5 Issue: 20 Kı 2012 Winter 2012 www.sosyalarastirmalar.com Issn: 1307-9581 ORTADOU'NUN YENDEN

Detaylı

Kırklareli. Bartın. Kastamonu. İstanbul. Zonguldak. Karabük. Yalova. Adapazarı Bolu. Çankırı. Bilecik. Bursa. Ankara. Kırıkkale. Balıkesir.

Kırklareli. Bartın. Kastamonu. İstanbul. Zonguldak. Karabük. Yalova. Adapazarı Bolu. Çankırı. Bilecik. Bursa. Ankara. Kırıkkale. Balıkesir. TÜRKİYE NİN NÜFUS ÖZELLİKLERİ VE NÜFUS HAREKETLERİ TÜRKİYE NÜFUSUNUN YAPISAL ÖZELLİKLERİ - Nüfusun Yaş Gruplarına Göre Dağılımı - Çalışan Nüfusun Ekonomik Faaliyet Kollarına Göre Dağılımı - Nüfusun Cinsiyete

Detaylı

AVRUPA TOPLUMLARINDA ÇOKKÜLTÜRCÜLÜK: Sosyolojik Bir Yaklaım* (Multiculturalism in European Societies: A Sociological Approach)

AVRUPA TOPLUMLARINDA ÇOKKÜLTÜRCÜLÜK: Sosyolojik Bir Yaklaım* (Multiculturalism in European Societies: A Sociological Approach) AVRUPA TOPLUMLARINDA ÇOKKÜLTÜRCÜLÜK: Sosyolojik Bir Yaklaım* (Multiculturalism in European Societies: A Sociological Approach) Doç. Dr. Kadir CANATAN** Özet Bu makale, Avrupa Sosyal Aratırması nın verileri

Detaylı

İÇ GÖÇLERİN EMNİYET VE ASAYİŞE ETKİSİ Yusuf AY * ÖZ THE EFFECT OF INTERNAL MIGRATIONS TO THE SAFETY ABSTRACT

İÇ GÖÇLERİN EMNİYET VE ASAYİŞE ETKİSİ Yusuf AY * ÖZ THE EFFECT OF INTERNAL MIGRATIONS TO THE SAFETY ABSTRACT Güvenlik Bilimleri Dergisi, Mayıs 2013, 2(1), 35-56 İÇ GÖÇLERİN EMNİYET VE ASAYİŞE ETKİSİ Yusuf AY * ÖZ Bir ülke sınırları içerisinde gerçekleşen uzun süreli yer değiştirmeler olarak tanımlanabilecek iç

Detaylı

Dünya Ekonomisinde Deiimler ve Türkiye ye Yansımaları Korkut Boratav

Dünya Ekonomisinde Deiimler ve Türkiye ye Yansımaları Korkut Boratav Dünya Ekonomisinde Deiimler ve Türkiye ye Yansımaları Korkut Boratav Bu bildiride ilk önce dünya ekonomisinin son yıllarda sürüklenmekte olduu dengesizliklere ilikin veri ve bilgiler sunulacak, tartıılacak

Detaylı

Uluslararası Sosyal Aratırmalar Dergisi. Güz 2012 Fall 2012

Uluslararası Sosyal Aratırmalar Dergisi. Güz 2012 Fall 2012 Uluslararası Sosyal Aratırmalar Dergisi The Journal of International Social Research Cilt: 5 Sayı: 23 Volume: 5 Issue: 23 Güz 2012 Fall 2012 www.sosyalarastirmalar.com Issn: 1307-9581 MEKÂNIN FZKSEL PLANLANMASINA

Detaylı

Working Paper Iç Göç, Bölgesel Yakınsama Sorunu ve Ekonomik Büyüme: Türkiye Örneği. Discussion Paper, Turkish Economic Association, No.

Working Paper Iç Göç, Bölgesel Yakınsama Sorunu ve Ekonomik Büyüme: Türkiye Örneği. Discussion Paper, Turkish Economic Association, No. econstor www.econstor.eu Der Open-Access-Publikationsserver der ZBW Leibniz-Informationszentrum Wirtschaft The Open Access Publication Server of the ZBW Leibniz Information Centre for Economics Kırdar,

Detaylı

ŞEHİRLEŞME ÜNİVERSİTE İLİŞKİSİNE BİR ÖRNEK: GAZİMAĞUSA 1 (An Example of the Relationship between Urbanization and University: Gazimağusa)

ŞEHİRLEŞME ÜNİVERSİTE İLİŞKİSİNE BİR ÖRNEK: GAZİMAĞUSA 1 (An Example of the Relationship between Urbanization and University: Gazimağusa) MARMARA COĞRAFYA DERGİSİ SAYI: 28, TEMMUZ - 2013, S. 501-525 İSTANBUL ISSN:1303-2429 E-ISSN 2147-7825 copyright 2013 http://www.marmaracografya.com ŞEHİRLEŞME ÜNİVERSİTE İLİŞKİSİNE BİR ÖRNEK: GAZİMAĞUSA

Detaylı

Giri Kaynakları ve bazı ortak konu alanları bakımından benzerlik gösteren sosyoloji ve edebiyat, birinin bilim, dierinin sanat dalı olması

Giri Kaynakları ve bazı ortak konu alanları bakımından benzerlik gösteren sosyoloji ve edebiyat, birinin bilim, dierinin sanat dalı olması RASM ÖZDENÖREN N ÇOK SESL BR ÖLÜM ADLI HKÂYESNE EDEBYAT SOSYOLOJS AÇISINDAN BR YAKLAIM AN APPROACH FROM THE PONT OF LTERATURE SOCOLOGY TO RASM ÖZDENÖREN S STORY NAMED ÇOK SESL BR ÖLÜM Yılmaz IRMAK Özet

Detaylı

HIV/AIDS, HBV, HCV, SFLZ VE GENTAL HERPES N TOPLUMDA VE RSKL DAVRANI MODEL GÖSTEREN SEKS ÇLERNDE KARILATIRILMASI

HIV/AIDS, HBV, HCV, SFLZ VE GENTAL HERPES N TOPLUMDA VE RSKL DAVRANI MODEL GÖSTEREN SEKS ÇLERNDE KARILATIRILMASI T.C. Salık Bakanlıı Haseki Eitim ve Aratırma Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Klinii ef Uzm. Dr. Özcan Nazlıcan HIV/AIDS, HBV, HCV, SFLZ VE GENTAL HERPES N TOPLUMDA VE RSKL DAVRANI

Detaylı

Neoliberal Küreselleme Kalkınma için Bir Fırsat mı, Engel mi?

Neoliberal Küreselleme Kalkınma için Bir Fırsat mı, Engel mi? ERC Working Paper in Economic 04/09 August 2004 Neoliberal Küreselleme Kalkınma için Bir Fırsat mı, Engel mi? Fikret enses ktisat Bölümü Orta Dou Teknik Üniversitesi Ankara 06531 Economic Research Center

Detaylı

Türkiye nin Teknoloji Politikalarında Teknoparkların Önemi ve Teknoparklara Yönelik Vergi Avantajları

Türkiye nin Teknoloji Politikalarında Teknoparkların Önemi ve Teknoparklara Yönelik Vergi Avantajları Türkiye nin Teknoloji Politikalarında Teknoparkların Önemi ve Teknoparklara Yönelik Vergi Avantajları Gül KAYALIDERE Celal Bayar Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, Maliye Bölümü, Manisa

Detaylı

POPÜLER KÜLTÜR VE MÜZK ÜZERNE ABOUT POPULAR CULTURE AND MUSIC Deniz AYDAR

POPÜLER KÜLTÜR VE MÜZK ÜZERNE ABOUT POPULAR CULTURE AND MUSIC Deniz AYDAR Uluslararası Sosyal Aratırmalar Dergisi The Journal of International Social Research Cilt: 7 Sayı: 33 Volume: 7 Issue: 33 www.sosyalarastirmalar.com Issn: 1307-9581 POPÜLER KÜLTÜR VE MÜZK ÜZERNE ABOUT

Detaylı

G R VE KURAMSAL ÇERÇEVE

G R VE KURAMSAL ÇERÇEVE Uluslararası Sosyal Aratırmalar Dergisi The Journal of International Social Research Cilt: 7 Sayı: 34 Volume: 7 Issue: 34 www.sosyalarastirmalar.com Issn: 1307-9581 MECLS- MLL DEN ULUSAL KONGRE YE KIBRIS

Detaylı

TÜRKİYE DE İÇGÖÇ OLGUSU, NEDENLERİ ve ÇORLU ÖRNEĞİ

TÜRKİYE DE İÇGÖÇ OLGUSU, NEDENLERİ ve ÇORLU ÖRNEĞİ TRAKYA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ÇALIŞMA EKONOMİSİ VE ENDÜSTRİ İLİŞKİLERİ ANABİLİM DALI TÜRKİYE DE İÇGÖÇ OLGUSU, NEDENLERİ ve ÇORLU ÖRNEĞİ Hazırlayan: Murat ÖZDEMİR Danışman: Yrd. Doç. Dr.

Detaylı

2008 UYGULAMA RAPORU HAYATBOYU ÖGRENME PROGRAMI (LLP) - ducation and Traini~ AB EGiTiM VE GENÇLiK PROGRAMLARI MERKEZi BAŞKANllGI ~ Eğitim ve Kültür ~

2008 UYGULAMA RAPORU HAYATBOYU ÖGRENME PROGRAMI (LLP) - ducation and Traini~ AB EGiTiM VE GENÇLiK PROGRAMLARI MERKEZi BAŞKANllGI ~ Eğitim ve Kültür ~ 2008 UYGULAMA RAPORU HAYATBOYU ÖGRENME PROGRAMI (LLP) - ducation and Traini~ AB EGiTiM VE GENÇLiK PROGRAMLARI MERKEZi BAŞKANllGI ~ Eğitim ve Kültür ~ ÖNSÖZ 1999 yılında başlayan adaylık sürecinin

Detaylı

TÜRKİYE DE GELİR EŞİTSİZLİĞİ VE YOKSULLUK

TÜRKİYE DE GELİR EŞİTSİZLİĞİ VE YOKSULLUK Sosyal Siyaset Konferansları, Sayı: 59, 2010/2, s. 89 132. 90 ŞADAN ÇALIŞKAN ABSTRACT TÜRKİYE DE GELİR EŞİTSİZLİĞİ VE YOKSULLUK Yrd. Doç. Dr. Şadan ÇALIŞKAN* ÖZET Gelir eşitsizliği ve yoksulluk, tüm dünyada

Detaylı

Sayı tayın Performans Ölçümüne li kin Ön Ara tırma Raporu

Sayı tayın Performans Ölçümüne li kin Ön Ara tırma Raporu Aratırma/nceleme/Çeviri Dizisi Sayıtayın Performans Ölçümüne likin Ön Aratırma Raporu Aratırma Sacit Yörüker (Kom Bakanı) Levent Karabeyli (Kom. Üyesi) Safiye Kaya (Kom. Üyesi) Baran Özeren (Kom. Raportörü)

Detaylı

YAYIN NO DPT: 2741 TÜRKİYE DE YAŞLILARIN DURUMU VE YAŞLANMA ULUSAL EYLEM PLANI

YAYIN NO DPT: 2741 TÜRKİYE DE YAŞLILARIN DURUMU VE YAŞLANMA ULUSAL EYLEM PLANI YAYIN NO DPT: 2741 TÜRKİYE DE YAŞLILARIN DURUMU VE YAŞLANMA ULUSAL EYLEM PLANI SOSYAL SEKTÖRLER VE KOORDİNASYON GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 2007 ISBN 978 975 19-4115 - 5 (basılı nüsha) Bu Çalışma Devlet Planlama Teşkilatının

Detaylı

VE HAVZA TEMELL L SINIRLARI ÖNER S

VE HAVZA TEMELL L SINIRLARI ÖNER S Ege Corafya Dergisi, 18/(1-2) (2009), 73-84, zmir Aegean Geographical Journal, 18/(1-2) (2009), 73-84, Izmir TURKEY DAR SINIRLARA DAYALI PLANLAMANIN DETRLEBLRL VE HAVZA TEMELL L SINIRLARI ÖNERS Changeability

Detaylı

RUSYA DAN TÜRKİYE YE ULUSAŞIRI GÖÇ: ANTALYA DAKİ RUS GÖÇMENLER

RUSYA DAN TÜRKİYE YE ULUSAŞIRI GÖÇ: ANTALYA DAKİ RUS GÖÇMENLER Ege Coğrafya Dergisi, 19/1 (2010), 13-30, İzmir Aegean Geographical Journal, 19/1 (2010), 13-30, Izmir TURKEY RUSYA DAN TÜRKİYE YE ULUSAŞIRI GÖÇ: ANTALYA DAKİ RUS GÖÇMENLER Transnational Migration from

Detaylı

Kaynak: Berksun, O. (2003), Anksiyete ve Anksiyete Bozuklukları (2nd ed.), stanbul: Turgut Yayıncılık.

Kaynak: Berksun, O. (2003), Anksiyete ve Anksiyete Bozuklukları (2nd ed.), stanbul: Turgut Yayıncılık. Uluslararası Sosyal Aratırmalar Dergisi The Journal of International Social Research Cilt: 8 Sayı: 37 Volume: 8 Issue: 37 Nisan 2015 April 2015 www.sosyalarastirmalar.com Issn: 1307-9581 BALANTIDA KALMAK

Detaylı

KONYA TİCARET ODASI TÜRKİYE DE YÜKSEKÖĞRETİM, AB YE UYUM SÜRECİNDE TÜRKİYE DE YÜKSEKÖĞRETİMİN DURUMU VE KONYA YA İKİNCİ BİR ÜNİVERSİTE İHTİYACI

KONYA TİCARET ODASI TÜRKİYE DE YÜKSEKÖĞRETİM, AB YE UYUM SÜRECİNDE TÜRKİYE DE YÜKSEKÖĞRETİMİN DURUMU VE KONYA YA İKİNCİ BİR ÜNİVERSİTE İHTİYACI KONYA TİCARET ODASI TÜRKİYE DE YÜKSEKÖĞRETİM, AB YE UYUM SÜRECİNDE TÜRKİYE DE YÜKSEKÖĞRETİMİN DURUMU VE KONYA YA İKİNCİ BİR ÜNİVERSİTE İHTİYACI Etüd-Araştırma Servisi Nisan 2008 İÇİNDEKİLER GİRİŞ...1 BİRİNCİ

Detaylı