Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 1

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 1"

Transkript

1 Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 1

2 İÇERİK BÖLÜMLER 1. Biyojeokimyasal Döngülerde Mikroorganizmanın Rolü 2. Atıksu Arıtım Mikrobiyolojisi 3. Aktif Çamur Prosesi ile Nütrient Giderimi 4. Aktif Çamur Tesislerinde Kabarma ve Köpük Oluşumu 5. Biyofilm Reaktörlerde Atıksu Arıtımı 6. Stabilizasyon Havuzları 7. Çamur Mikrobiyolojisi 8. Atıksuların ve Biyokatıların Anaerobik Olarak Çürütülmesi Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 2

3 BÖLÜM 1. BİYOJEOKİMYASAL DÖNGÜLERDE MİKROORGANİZMANIN ROLÜ Bu bölümde doğada önemli olan üç önemli besin döngüsü üzerinde durulacaktır; 1.1. Azot Döngüsü 1.2. Fosfor Döngüsü 1.3. Kükürt Döngüsü 1.1. Azot Döngüsü Azot hayat için gereklidir çünkü hayvan, bitki ve mikroorganizma hücresinde bulunan proteinlerin ve nükleik asitlerin yapısında bulunur. Havada %79 azot bulunmakta olup, en yaygın gazdır. Fakat sucul ortamlarda ve toprakta sınırlı nütrienttir. Gelişen ülkelerde milyonlarca insan topraktaki azot eksikliğinden dolayı ürün yetiştirememekte ve yetersiz beslenmektedir. Bunun nedeni ise, azot gazı çoğu organizma tarafından direk olarak kullanılamamakta olup, azotun önce bazı bakteriler tarafından amonyağa dönüştürülmesi gerekmektedir. Mikroorganizmalar azot döngüsünde çok önemli bir rol oynar. Azot döngüsü beş adımdan meydana gelmektedir; 1. Azot bağlanması (azot fiksasyonu) 2. Asimilasyon 3. Azot Mineralizasyonu 4. Nitrifikasyon 5. Denitrifikasyon Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 3

4 1. Azot Bağlanması (Azot fiksasyonu) Şekil 1. Azot Döngüsü Sadece birkaç çeşit bakteri ve Siyanobakter azot bağlayabilmekte ve azot gazını amonyuma dönüştürmektedir. Azot bağlayan bakteriler, simbiyotik ve simbiyotik olmayanlar olarak sınıfladırılırlar. Simbiyotik olmayanlar (nonsymbiotic) serbest yaşar. En önemli grup, gram negatif olan ve hem toprakta hem de suda azot bağlayan Azotobacter ( A. Agilis, A. Chroococcum, A. Vinlandi) dir. Diğer önemli azot bağlayanlar ise; Klebsiella, Clostridum (anaerobik, spor oluşturan bakteri) ve Siyanobakter dir. Siyanobakter, diğer serbest yaşayan (simbiyotik olmayan) organizmalara kıyasla 10 kat daha hızlı azot bağlamaktadır. Simbiyotik azot bağlayan bakteriler ise genellikle bitkiler ile beraber bulunmaktadır. Nitrogenase: Azot bağlamada kullanılan enzim. Bu enzim demir sülfür içerir. Oksijene karşı hassastır. Azot bağlanmasında, Mg +2 ve ATP formunda enerji (15-20 ATP/N2) gerekir. Bu enzimin üretim, nif genleri tarafından kontrol edilir. Bakteriler bu enzimi oksijenden korur. Örneğin, Azotobakter polisakarit üreterek oksijenin difüz etmesini azaltır. 2. Azot asimilasyonu (hücre içine alınması) Heterotrofik ve ototrofik organizmaklar NH4 + ve NO3 - ı alarak assimilasyon (hücre sentezi) için kullanır. Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 4

5 Mikroorganizmalar her ne kadar NO3 - ı asimilasyon için kullansa da, nitratı önce amonyuma dönüştürür ve daha sonra hücre sentezi (protein sentesi) için kullanır. Atıksu arıtım tesislerinde hücre sentezi için azotun giderilmesi nedeniyle bir miktar azot giderimi mümkün olur. Bitki ve alg hücreleri azotu amonyum şeklinde tercih eder. Bu nedenle NH4 + bazlı gübreler NO3 - bazlı gübrelere tercih edilir. 3. Azot Mineralizasyonu (Amonifikasyon) Amonifikasyon, organik azotun inorganik azota (amonyum, amonyak) dönüşümüdür. Bu işlem birçok mikroorganizma tarafından gerçekleştirilir (bakteri, aktinomiset, mantar). Proteinler, aşağıdaki gibi amonyuma dönüştürülürler. Dönüşümden ürease enzimi sorumludur; protein amino asit amonyum Proteinler hücredışı proteolitik enzimler ile peptit ve amino asitlere dönüştürülür. Amino asitlerden deaminasyon adımıyla amonyum üretilir. Deaminasyon oksidatif yada reductive olabilir. NH4 + asidik ve nötral ortamlarda bulunur. Yüksek ph larda (ph>9) ise amonyum, amonyağa dönüşür ve amonyak uçucu olup atmosfere karışır. Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 5

6 4. Nitrifikasyon Nitrifikasyon, amonyumun nitrata dönüştürülmesi işlemidir. İki basamakta gerçekleşir: amonyumun nitrite dönüşümü ve nitritin de nitrata dönüşümü. Amonyumun nitrite dönüştürülmesinde Nitrosamonas türleri görev alır. Ayrıca, Nitrosococcus, ve Nitrosolobus diğer amonyum oksitleyen türlerdir. NH /2O2 NO H + +H2O Amonyum oksitleyen bakteriler (AOB), seçici büyüme ortamı kullanılarak EMS yöntemi ile ölçülebilir. Ayrıca, moleküler biyolojik yöntemlerde bu iş için kullanılabilir. İkinci yöntem daha iyi olup, bu yöntem AOB lerin, protobakter grubunun α, β, γ alt grubuna ait olduğunu göstermiştir. Nitritin nitrata oksidasyonu ise nitrit oksitleyen bakteriler (NOB) tarafından gerçekleştirilir. En önemli bakteri ise α-protobakteri grubuna ait ve zorunlu ototroftur. Fakat Nitrobacter asetat, format ve purivat varlığında heterotrof olarak büyüyebilir. Nitrobacter nitriti aşağıdaki şekilde oksitler; Diğer kemolitotrofik nitrit oksitleyen bakteriler Nitrospina, Nitrospira ve Nitrococcus dur. Nitrobakter atıksu arıtma tesislerinde en çok çalışılan NOB olmasına rağmen, FISH çalışmaları Nitrospira nın nitrit oksitleyen biyofilm ve aktif çamur tesislerinde en sık rastlanan tür olduğunu göstermiştir. Amonyumun, nitrit ve nitrata oksidasyonu enerji üreten bir reaksiyon olup, üretilen enerji sayesinde CO2 alınarak hücre teşkili için kullanılır. Nitrifikasyondan sorumlu bakteriler, karbon ihtiyaçlarını inorganik karbondan karşılar. Bu amaçla karbondioksit, bikarbonat ve karbonat kullanılır. Nitrifikasyon işlemi yeterli oksijen ve bikarbonat olması durumunda gerçekleşir. Nitrifikasyon sırasında asit üretilmekte olup, oluşan asidin nötralizasyonu gerekmektedir. Nitrifikasyon için gereken oksijen (amonyumun, nitrata oksidasyonu), 4.6 mg O2/mg amonyak tır. Nitrobakter için optimum ph arasıdır. Nitrifikasyon kinetiği Nitrobakter in büyüme hızı Nitrosamonas dan daha yüksektir. Bu nedenle, nitrifikasyon işleminde hız limitleyen basamak, amonyağın Nitrosamonas bakterileri Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 6

7 tarafından nitrit e oksitlenmesidir. Bu nedenle aşağıdaki Monod denklemi nitrifikasyon hız belirlenmesinde kullanılır. Eğer oksijende sınırlı ise aşağıdaki denklem kullanılır. Ko oksijen için yarı doygunluk sabiti olup değeri mg/l arasındadır. Oksijen ve amonyumun dışında diğer çevresel faktörleri de dikkate alarak oluşturulan formüller vardır. Örnek olarak; Nitrifikasyon işlemi için µmax ile saat -1 arasında değişmekle beraber genellikle 0.3 gün -1 alınır. Optimum ph ise denklemde phopt 7.2 alınabilir. Nitrifikasyon bakterilerinin hızı heterotrof bakterilerin hızından kat daha düşüktür. Örnek olarak heterotrof bakteriler için µmax değeri 3-8 gün -1 iken ototroflar için bu değer gün -1 arasındadır. Nitrifikasyon bakterilerinin Yield (dönüşüm katsayısı) değerleri de heterotrof bakterilere kıyasla 5-10 kat daha düşüktür. Heterotrof bakterilerin Y değerleri iken bu değer nitrifikasyon bakterileri için arasındadır. Nitrifikasyon biyolojik olarak arıtılmış ve BOİ değeri düşük sularda daha kolay yapılmaktadır. Evsel atıksu arıtımında nitrifikasyon genellikle bakterilerin askıda büyüdüğü aktif çamur tesislerinde gerçekleştirilir. Denitrifikasyon Azot, alıcı ortamlarda oksijeni tüketir. Bu nedenle deşarjdan önce giderilmesi gerekir. Nitrifikasyon işleminde azot sadece form değiştirerek, nitrata dönüşür ve azot ancak denitrifikasyon yolu ile giderilir. Denitrifikasyon, oksijensiz ortamda nitratın (NO3 - ), azot gazına (N2) dönüştürülmesidir. Burada, nitrat elektron alıcı olarak davranır. Bazı aerobik Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 7

8 heterotrofik ve ototrofik organizmalar, oksijensiz ortamda nitratı elektron alıcı olarak kullanarak denitrifikasyon işlemini gerçekleştirirler. Denitrifikasyon, aşağıdaki basamaklarla gerçekleşir. Pseudomonas, Bacillus, Spirillum, Acinetobacter, Rhizobium ve Agrobacterium gibi birçok tür denitrifikasyon yapabilmektedir. Oksijen ve organik madde yokluğunda, bazı ototrofik amonyak oksitleyiciler, amonyumu elektron verici, nitriti de elektron alıcı olarak kullanır ve denitrifikasyonu gerçekleştirir. Bu prosese ANAMMOX adı verilir. Denitrifikasyonu etkileyen şartlar 1. Nitrat konsantrasyonu: Denitrifikasyonda nitrat elektron alıcı olarak kullanıldığından, konsantrasyon artıkça denitrifikasyon hızı artacaktır. 2. Anoksik şartlar: Oksijen var ise, bakteriler elektron alıcı olarak oksijeni tercih eder. Çünkü daha fazla enerji üretebilirler. Örneğin aerobik glikoz oksidasyonunda 686 kcal/mol glikoz enerji üretilirken, anoksik şartlarda bu değer 570 kcal/mol glikozdur. Bu nedenle, denitrifikasyon sırasında oksijen mevcudiyeti verimi düşürecektir. Fakat yüksek oksijen konsatrasyonlarına sahip aktif çamur ünitelerinde bile denitrifikasyon gözlenebilir. Bunun nedeni ise, biyo-yumaklar içerisinde, derin noktalarda oksijen konsantrasyonu düşük olup bu noktalarda nitrat elektron alıcı olarak kullanılır. 3. Organik madde varlığı: Denitrifikasyon bakterileri için organik madde şarttır. Çünkü organik madde elektron verici olarak kullanılacaktır. Birçok madde elektron alıcı olarak kullanılabilir: asetat, metanol, sitrik asit gibi. Ayrıca, evsel ve endüstriyel atıksuların bünyesinde bulunan organiklerde bu amaçla kullanılır. Ayrıca, Anammox prosesinde olduğu gibi amonyumda elektron alıcı olarak kullanılabilir. Tercih edilen substrat genellikle metanol olup, birçok arıtma tesisinde, denitrifikasyon basamağı sırasında metanol bu amaç için kullanılmaktadır. Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 8

9 Ayrıca, biyogaz içinde bulunan metan da organik madde kaynağı olarak kullanılabilir. Metanotrofik bakteriler metanı metanole oksitler. Metanol de denitrifikasyon bakterileri için karbon kaynağı olarak kullanılır. Denkleme göre, bir mol nitrat giderimi için 5/6 mol metanol gerekmektedir. Fakat metanolün bir kısmı da bakteri büyümesi için kullanılacağından dolayı daha fazla metanol gerekmektedir. Yapılan çalışmalarda optimum metanol/nitrat oranı 2.5 olarak bulunmuştur (Şekil 2). Şekil 2. Metanol/nitrat oranının nitrat giderimine etkisi 4. İz elementlerin etkisi: bazı iz elementler denitrifikasyon bakterileri için gereklidir. Molibden nitrat redüktaz enziminin sentezi için gereklidir. 5. Toksik kimyasallar: Denitrifikasyon bakterileri toksik kimyasallara karşı çok hassastır. Denitrifikasyon kinetiği µd: denitrifikasyon bakterilerinin büyüme hızı, µmax: denitrifikasyon bakterilerinin maksimum büyüme hızı, D: nitrat konsantrasyonu (mg/l), Kd: nitrat için yarı doygunluk sabiti (mg/l), M: metanol kosantrasyonu (mg/l), Km: metanol için yarı doygunluk sabiti (mg/l). Denitrifikasyon kinetiği, nitrat ve nitrit giderimi ile N2 oluşumu ölçülerek hesaplanır. Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 9

10 Azotun deşarjı, alıcı ortamda oksijen tüketimine ve ayrıca, alg patlamasına (ötröfikasyon) a sebep olur. Bu durum, balık yaşamını ve diğer su canlılarının yaşamını olumsuz etkiler. Azot ve fosfor alıcı ortamlarda sınırlı besinler olup, bunların giderilmesi ile ötröfikasyon engellenebilir. EPA ya göre içme sularında maksimum nitrat konsantrasyonu 10 mg/l NO3-N dir. Evsel atıksularda azot organik azot ve amonyum şeklinde bulunur. Evsel atıksularda ortalama toplam azot konsantrasyonu 35 mg/l civarındadır. Klasik arıtma tesislerinde çok sınırlı azot giderimi gerçekleşir. Birincil arıtımda %15 civarında, biyolojik arıtım sırasında ise yaklaşık %10 giderilmekte olup toplam %20-30 arası azot giderimi gerçekleşir. Nitrifikasyon ve denitrifikasyon işlemi ile yaklaşık %95 azot giderimi gerçekleşir. Ayrıca kimyasal olarak amonyum giderimi de mümkündür. Suyun ph değeri e yükseltilir ve amonyum, amonyağa dönüştürülür. Amonyak uçucu bir kimyasal olup suyun havalandırılması ile atmosfere uçurulabilir. Kırılma noktası kırılması ile sudan amonyum giderilebilir ve yaklaşık %90 amonyum giderimi mümkündür. Azot ayrıca, iyon değişimi, filtrasyon ve ters ozmoz ile de giderilir Fosfor Döngüsü Fosfor tüm canlılar için gerekli bir makronütrienttir. Fosfor, ATP, nükleik asit ve hücre memranında fosfolipitlerin yapısında bulunur. Fosfor granül olarak prokaryot ve ökaryot hücrelerde depolanabilir. Alg büyümesi için göllerde sınırlı bir nütrienttir. Atıksularda ortalama toplam fosfor konsantrasyonu mg/l dir. Mineralizasyon: organik fosforun, bakteriler ve funguslar tarafından ortofosfora dönüştürülmesidir. Assimilasyon (hücre üretimi için kullanılması): Mikroorganizmalar enzim ve yeni hücre oluşumu için fosfora ihtiyaç duyarlar. Ayrıca bazı mikroorganizmalar fosfor Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 10

11 depolama özelliğine sahip olup, bu özellik atıksulardan fosfor giderimi için kullanılır. Fosforlu Bileşiklerin Çöktürülmesi: Yüksek ph değerlerinde fosfor Ca +2, Mg +2, Fe +3 ve Al +3 varlığında çöker. Ayrıca bazı durumlarda, mikrobiyal aktiviteden dolayı çökmüş fosfat tekrar çözünmüş fosfora dönüşebilir. Bu ise, mikroorganizmalar tarafından üretilen organik, inorganik asitler ve CO2 nedeniyle suyun ph değerinin düşmesi nedeniyle olur. Atıksu Arıtma Tesislerinde Fosfor Giderimi Atıksularda toplam fosfor konsantrasyonu mg/l olup, genellikle ortofosfat (%50-70) ve organik fosfor şeklindedir. Biyolojik olarak arıtılmış sularda ortofosfat hakimdir. Fosfor, alıcı ortamlarda ötröfikasyona sebep olup, deşarj edilmeden önce mutlaka giderilmesi gerekmektedir. Fosfor giderimi kimyasal ya da biyolojik yollarla gerçekleştirilebilir: 1. Yüksek ph larda Ca, Fe ve Al ilavesi ile kimyasal çöktürme 2. Mikroorganizmalar tarafından hücre içine alınması (asimilasyon) 3. İleri biyolojik fosfor giderimi (enhanced biological phosphorus removal (EBPR)) 4. Mikroorganizmalarında kullanıldığı, kimyasal çökeltim 5. Adsorpsiyon ve iyon değişimi. Klasik atıksu arıtma tesislerinde sadece %10-25 fosfat arıtımı gerçekleştirilebilir. İlave fosfat giderimi, atıksuya demir, aliminyum tuzları ilavesi ile gerçekleştirilir. Kireç, aşırı çamur oluşumuna neden olduğundan pek tercih edilmez. Mikroorganizmaların da kullanıldığı, ileri kimyasal çökeltim Bazı mikroorganizmaların aktiviteleri sonucunda ph yükselir ve fosforun çökerek sudan uzaklaşması sağlanabilir. Örneğin, alg büyümesi sonucunda stabilizasyon Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 11

12 havuzlarında ph yükselir ve fosfor çökebilir. Ayrıca denitrifikasyon sırasında ph yükselerek fosforun çökmesine neden olabilir. İleri Biyolojik Fosfor Giderimi Poly P bakteri yada fosfat biriktiren organizmalar (PBO) hücre ihtiyacından (hücre ağırlığının %1-3 ü) çok daha fazla fosfat biriktirme özelliğine sahiptirler. Fosfor, hücre içinde polifosfat granüllerinde depolanır. Magnezyum varlığında, polifosfat oluşumu polifosfat kinase (PPK) enzimi tarafından geçekleştirilir. Bu sentez ise, ATP deki fosforil grubunun polifosfat zincirine bağlanması ile olur. Depolanan fosfat granülleri, daha sonra ATP üretimi için kullanılır. Fosfat arıtımı için anaerobik ve aerobik reaktörler beraber kullanılır. Anaerobik ortamda, fosfat ortama bırakılır. Aerobik ortamda ise, fosfat tekrar alınır. Aerobik şartlarda hücre içine alınan fosfat miktarı anaerobik şartlarda hücre dışına bırakılandan çok daha fazladır. Şekil 3. Anaerobik-aerobik şartlarda işletilen reaktörde, fosfat bırakımı ve alımı Fosfat depolama özelliğine sahip bir bakteri olan Acinetobacter aerobik şartlarda fosfatı mmol P/(g biyokütle.saat) hızında depolarken, anaerobik şartlarda Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 12

13 fosfat bırakma hızı mmol P/(g biyokütle.saat) kadardır. Dolayısıyla aerobik şartlarda hücre içine alınan fosfat miktarı anaerobik şartlarda serbest bırakılan fosfat miktarından çok daha fazladır. Magnezyumun biyolojik fosfat arıtımında önemli bir rolü vardır. Çalışmalar, fosfatla beraber magnezyumunda benzer olarak fosfat ile beraber hücre içine alınıp bırakıldığını göstermiştir. Bazı araştırmacılar, magnezyum ile beraber, kalsiyum ve potasyumunda hücre içine benzer şekilde alınıp bırakıldığını göstermiştir. Anaerobik Şartlarda Fosfor Bırakımı (Şekil 4) Anaerobik şartlarda bakteri, polifosfat granüllerini hidroliz yoluyla eriterek enerji kazanır. Bu enerji iki amaç için kullanılır; 1. Hücre dışındaki karbon kaynaklarını alarak Poly-β-hidroksibütrat (PHB) olarak depolamak 2. ph ayarı için hücre dışına hidrojen verebilmek. Bu işlemler neticesinde, polifosfat granüllerinin hidrolizinden dolayı, hücre dışına inorganik fosfor bırakılır. Propiyonik asit dışında C2 C5 arası bütün organik maddeler (örnek asetat), hücre içerisine alınarak PHB olarak depolanır. Depolanan organik maddeler aerobik koşullarda kullanılırlar. Glikojen depolayan organizmalar (GAO), polifosfat depolayan organizmalar gibi anaerobik şartlarda asetatı depolarlar. Eğer GAO lar ortamda çoğalırsa, polifosfat depolayan bakterilere yeterli asetat kalmaz ve sistemin performansı düşer. Fosfor arıtımı düşük sistemlerde GAO ların yoğun bulunduğu tespit edilmiştir. Anaerobik şartlarda karbon depolama ne kadar fazla olursa, aerobik şartlarda fosfat depolanması da o kadar artar. Anaerobik şartlarda organik madde depolanmasını arttırmak için, sisteme bakteriler tarafından kullanılması kolay besinler (asetat, evsel atıksu, etanol, metanol gibi) verilmeli. Ayrıca, atıksuda oksijen ve nitrat bulunmamalıdır. Aerobik Şartlarda Fosfat Alımı (Şekil 4) Anaerobik şartlarda depolanan PHB (karbon deposu) kullanılarak enerji üretilir ve bu enerji sayesinde, hücre dışından alınan fosfat depolanarak polifosfat depoları doldurulur. Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 13

14 Şekil 4. Aktif Çamurda fosfat gideriminin biyokimyasal modeli. (A) anaerobik şartlar, (B) aerobik şartlar 1.3. Kükürt Döngüsü Kükürt doğada çok yaygın olarak bulunan bir elementtir. En büyük kaynağı ise denizlerde bulunan sülfattır. Diğer önemli kaynakları ise, kükürt içeren mineraller (pirit FeS2, çalkopirit CuFeS2), fosil yakıtlar ve organik maddelerdir. Mikroorganizmalar için önemli bir element olup, aminoasitlerin ve enzimlerin bünyesinde bulunur. Doğadaki kükürt döngüsü Şekil 5 de gösterilmiştir. Kükürt döngüsünde dört önemli basamak vardır; Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 14

15 1. Organik kükürtün mineralizasyonu 2. Assimilasyon (hücre üretimi için kullanma) 3. Kükürt ve sülfür oksidasyonu 4. Sülfat indirgeme 3. Organik kükürtün mineralizasyonu: Birçok mikroorganizma organik kükürtün mineralizasyonundan sorumludur. Aerobik koşullarda organik kükürt oksitlenerek sülfat üretilir. 4. Assimilasyon: Mikroorganizmalar hücre ve enzim sentezi için kükürdü kullanır. Anaerobik bakteriler indirgenmiş kükürt bileşiklerini kullanırken, aerobik bakteriler daha çok oksitlenmiş haldeki kükürt formlarını (örneğin sülfat) kullanırlar. 5. Oksidasyon: Kükürt oksidasyonunda birçok bakteri görev alır. H2S oksidasyonu: Aerobik ve anaerobik şartlarda H2S oksitlenebilir. Aerobik şartlar altında Thiobacillus thioparus S -2 yi S 0 a oksitler. Ayrıca, ipliksi kükürt bakterileri (örneğin, Beggiatoa, Thiotrix) H2S i oksitleyerek S 0 üretir ve üretilen S 0 granül olarak depolanır. Anaerobik şartlarda ise; fotoototrofik bakteriler (pembe kükürt bakterileri) ve kemootroflar (Thiobacillus denitrificans) sülfür oksidasyonundan sorumludurlar. Pembe kükürt bakterileri fotosentetik bakteriler olup, ışığı enerji kaynağı olarak kullanırlar ve fotosentez yaparlar. Ancak tepkime sonucu oksijen çıkmaz. Bunlar genel olarak anaerobdur. Göl ve su birikintilerinin dibindeki sedimenlerde bulunur. Fotosentezde su yerine H2S gibi indirgenmiş S bileşikleri kullanılır ve hücrede granül S oluştururlar. Kemoototrofik bakteriler ise nitratı elektron alıcı olarak kullanarak H2S i S 0 a oksitler. 2NO H2S + 2H + N2 + 5S 0 + 6H20 Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 15

16 Şekil 5. Kükürt Döngüsü Elementel Kükürtün Oksidasyonu: Bu oksidasyon daha çok ve düşük ph değerlerinde yaşayan bakteriler tarafından gerçekleştirilir. En önemli türlerden biri Acidithiobacillus thiooxidans (eski adı Thiobacillus thiooxidans) dır. Diğer kükürt oksitleyen önemli bakteri türü ise Sulfolobus türleri olup termofilik ve düşük ph larda yaşar. Bu bakteriler ototrofik olup sıcak asidik kaynak sularında bulunur. (ph 2-3, sıcaklık o C). Bu bakteri türü indirgenmiş demir ve kükürdü oksitleyerek yaşarlar. 4. Sülfat İndirgeme: Sülfat anaerobik şartlarda sülfat indirgeyen bakteriler tarafından indirgenerek H2S e dönüştürülür. En önemli türleri Desulfovibrio, Desulfotomaculum, Desulfobulbus, Desulfomonas, Desulfobacter, Desulfococcus, Desulfonema, Desulfosarcina, Desulfobacterium dur. Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 16

17 Burada sülfat elektron alıcısı, organik madde ise elektron vericisi olarak davranır. H2S bitki, hayvan ve insanlara zararlıdır. Oksijen ve nitrat yokluğunda, sülfat indirgeyen bakteriler organik maddeyi oksitlerler ve sülfatı da elektron alıcı olarak kullanırlar. Sülfat indirgeyen bakteriler, genellikle düşük molekül ağırlıklı organik maddeleri karbon (asetat, laktat, piruvat, etanol, metanol) kaynağı olarak kullanırlar. Ayrıca, ototrofik türler H2 yi de elektron alıcı olarak kullanabilirler. Sülfat indirgeyen bakteriler, bazı aerobik arıtma sistemlerinde gözlenmiş olup, bu bakterilerin mikroaerofilik yada oksijene tolere edebilen bakteriler olduğu düşünülmektedir. Sülfat indirgeyen bakterilerin direk aktiviteleri yada ürettikleri H2S nedeniyle metallerin korozyona uğraması en önemli problemdir. Ayrıca oluşan S -2 (yada H2S) oluşan Fe +2 ile birleşerek metal üzerinde siyah çökeleğe neden olur. Fe +2 + H2S FeS + 2H + Anaerobik çürütücülerde sülfatın bulunması, metanojenik aktiviteyi düşürerek, metan üretimini azaltır. Ayrıca gazda H2S artarak oluşan gazın kalitesini düşürür. Bunun yanı sıra oluşan sülfür anaerobik bakterilere zarar verir ve çürütücünün korozyona uğramasına neden olur. Metan bakterileri ve sülfat indirgeyen bakteriler aynı organik maddeleri tükettikleri için birbirleriyle yarışırlar. Bu yarıştan genellikle sülfat indirgeyen bakteriler galip çıkar çünkü daha yüksek büyüme hızına sahiptir. Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 17

18 BÖLÜM 2. ATIKSU ARITIM MİKROBİYOLOJİSİ 19. yüzyılın ortalarında İngiltere de suyoluyla geçen hastalıkların, özellikle de koleranın, aşırı yayılmasının neticesinde atıksuların arıtılması gereği ortaya çıkmıştır. Dolayısıyla atıksuların arıtılmasına yönelik faaliyetler 20. Yüzyılın başında başlamıştır. Atıksu içerisindeki kirleticiler; kolay parçalanabilen organikler, uçucu organik bileşikler, bioyolojik ayrışmaya dirençli kirleticiler (xenobiotics), toksik metaller, askıda katı maddeler, nütrientler (azot ve fosfor), mikrobiyal patojenler ve parazitler olarak sıralanabilir. Başlangıçta, atıksu arıtımının temel amacı organik maddeleri gidermekti, bugün ise atıksulardan azot, fosfor, toksik metaller, xenobiotikler ve patojenlerin giderilmesi istenmektedir Evsel Atıksuyun Kompozisyonu: Evsel atıksular, insan ve hayvanların atıklarından oluşur. Genel olarak evsel atıksudaki organik maddelerin çoğu proteindir (%40-60). Evsel atıksudaki organikler ayrıca, %25-50 karbonhidrat, % 10 yağ, üre, iz organikler, pestisitler, ve fenoller den meydana gelir. Evsel Atıksuların Tipik bir kompozisyonu Tablo 1 de gösterilmiştir. Tablo 1. Evsel Atıksuların tipik karakteristiği Biyokimyasal Oksijen ihtiyacı (BOİ): Biyokimyasal oksijen ihtiyacı, mikroorganizmaların organik maddeleri (organik-boi) ve inorganik maddeleri (nitrifikasyon için BOİ) oksitlemeleri için gerek duydukları oksijen miktarıdır. Eğer numune içerisindeki BOİ değeri 8 mg/l den yüksek ise numune seyreltilmelidir. İki çeşit BOİ vardır; Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 18

19 1. Organiklere ait BOİ (heterotrofik BOİ) 2. Nitrifikasyon için BOİ (ototrofik BOİ) 1. Organiklere ait BOİ (cboi): Organiklere ait BOİ (cboi), heterotrofik mikroorganizmaların organik maddeleri karanlıkta 20 o C de ve 5 günde oksitlemeleri için gerekli oksijen miktarı olup, cboi5 ile gösterilir. Heterotroflar tarafından organik maddelerin oksitlenmesi aşağıdaki şekilde gösterilebilir; BOİ evsel atıksu arıtma tesislerinin verimleri hakkında fikir sahibi olmak ve arıtılmış suların alıcı ortam üzerindeki etkisini öğrenmek amacıyla geliştirilmiş olup, en önemli parametrelerden biridir. BOİ deneyi 300 ml lik özel BOİ şişelerinde yapılır. Atıksu, oksijenle doyurulmuş ve bakteriler için gerekli inorganik maddeleri (azot, fosfor, Ca, Mg, Fe) içeren safsu ile seyreltilir. Başlangıç ta ve beş gün sonunda çözünmüş oksijen konsantrasyonu, prop ile ve kimyasal yollar ile ölçülerek beş gün içinde bakterilerin kullandığı oksijen miktarı bulunmuş olur. Eğer atıksu içinde bakteri yok ise dışarıdan bakteri ilavesi yapılır. Bakteri ilavesi için çökeltilmiş evsel atıksu kullanılır. Bu durumda, ilave edilen bakteri kültüründen gelen organik madenin de hesap edilerek toplam oksijen kullanımından çıkarılması gerekir. Bu amaçla, şahit hazırlanır ve ölçülecek atıksu ilavesi dışında numuneye yapılan her işlem şahit numuneye de yapılarak, kullanılan seyreltme suyundan ve eklenen aşı çamurundan gelen BOİ numuneye ait toplam BOİ den çıkarılır. Atıksuda amonyum bulunması halinde, nitrifikasyon bakterileri amonyumu nitrata dönüştürerek oksijen tüketir. Eğer sadece organiklere ait BOİ değerinin ölçülmesi isteniyorsa, nitrifikasyon bakterilerinin aktivitelerini durduracak çeşitli kimyasallar, BOİ şişesine eklenir. Elde edilen sonuç ışığında BOİ aşağıdaki şekilde hesaplanır; BOİ (mg/l) = [(ÇO0-ÇO5)numune (ÇO0-ÇO5)şahit] / (L numune) Burada; ÇO0 ve ÇO5 sırasıyla sıfırıncı ve beşinci günde numune veya şahite ait çözünmüş oksijen konsantrasyonları. Standart BOİ deneyi beş gün sürmektedir. Fakat beş günde tüm organikler bakteriler tarafından tüketilmeye bilir. Eğer tüm organik maddelerin tüketileceği kadar uzun beklersek elde edilen BOİ ye nihahi (ultimate) BOİ denir ve bu değer numunede biyolojik olarak parçalanabilen toplam organik madde konsantrasyonunu verir. Genel olarak BOİ5, evsel atıksularda biyolojik olarak parçalanabilen organiklerin %85 ine eşittir (Şekil 6). Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 19

20 Herhangi bir gündeki BOİ değeri ile nihai BOİ arasındaki ilişki aşağıdaki formülle hesaplanabilir; BOİt = L(1-10 -kt ) Burada; L : nihai BOİ (mg/l) K: BOİ hız sabiti, yaklaşık 0.1 1/gün. Şekil 6. Organiklere ve nitrifikasyona ait BOİ Standart BOİ testi 20 o C de yapılmakta olup, diğer sıcaklıklar için T değeri, aşağıdaki formül kullanılarak hesaplanır; Burada; T: o C cinsinden sıcaklık kt: istenilen sıcaklıkta k değeri, 1/gün θ: sıcaklık katsayısı, (4<T<20 o C) ve (20<T<30 o C). BOİ organik madde olarak kullanılan en yaygın parametre olmasına karşılık, ölçüm metodundan kaynaklanan bazı dez avantajları vardır. Bunlar; Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 20

21 1. Ölçümün uzun zaman alması (5 gün) 2. Zor ayrışan organik maddelerin beş günde tüketilememesi 3. Ortamda zehirli madde bulunması durumunda bakterilerin aktivitesini engelleyerek olması gerekenden düşük değerlerin okunması Nitrifikasyon için BOİ (Ototrofik BOİ): Ototrofik olan nitrifikasyon bakterileri amonyumu nitrata oksitlemek için oksijen tüketir. Nitrifikasyon bakterilerinin bu işlem için ihtiyaç duyduğu oksijen miktarına nitrifikasyon için BOİ veya ototrofik BOİ adı verilir. Eğer sadece organik maddeye ait BOİ ölçülecekse nitrifikasyon bakterilerinin aktivitelerini durduracak, fakat organik madde kullanan heterotrofları olumsuz etkilemeyecek kimyasallar (10 mg/l 2-chloro-6-(trichloromethyl) pyridine) kullanılır. Aşağıdaki reaksiyona göre, 1 g amonyumu oksitlemek için 4.57 g oksijene ihtiyaç duyulur. Fakat azotun bir kısmı bakteri üretimi için kullanıldığından, gerçekte daha az (yaklaşık 4.33 g) oksijen kullanılır. NH O2 NO3 - + H2O + 2H + Kimyasal Oksijen İhtiyacı (KOİ): Kimyasal oksijen ihtiyacı, organik maddelerin kimyasal yollarla tamamen CO2, H2O ve amonyuma dönüştürülmesi için gerekli oksijen miktarıdır. Kimyasal oksijen ihtiyacı, potasyum dikromat (K2Cr2O7) ile sülfürik asit ve gümüş varlığında organik maddelerin oksidasyonuna dayanır. KOİ, mg/l olarak ifade edilir. BOİ ile sadece mikroorganizmalar tarafından kullanılabilen organik maddeler ölçülebilir iken, KOİ tüm organik maddeler ölçülebilir. Çünkü KOİ de organikler düşük ph ve yüksek sıcaklık altında kimyasal olarak oksitlenir. Eğer bir numunenin BOİ si düşük, KOİ si yüksek ise; bu numune içerisinde biyolojik olarak arıtıma dayanıklı yada biyolojik olarak arıtılmayan organik maddeler var demektir. Dolayısıyla, bir suyun biyolojik olarak arıtılıp arıtılamayacağına BOİ/KOİ oranına bakılarak karar verilir. Yüksek ise biyolojik olarak arıtılabilir demektir. Aşağıdaki tabloda farklı atıksular için BOİ/KOİ oranları verilmektedir. Toplam Organik Karbon: Toplam organik karbon (TOK) verilen bir numunedeki organik karbonun ısı ve oksijen ile oksitlenmesi sonucu ortaya çıkan CO2 miktarının ölçülmesi ile bulunur.tablo 2. Farklı atıksular için BOİ/KOİ oranları Atıksu BOİ/KOİ oranı Ham evsel atıksu 0.60 Arıtılmış Evsel atıksu 0.2 Mezbaha atıksuyu 0.57 Süt endüstrisi atıksuyu 0.50 Deri endüstrisi atıksuyu 0.1 Tekstil endüstrisi atıksuyu 0.48 Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 21

22 2.2. Atıksuların Biyolojik Yollarla Arıtılması Atıksuların arıtılmasında, fiziksel, kimyasal ve biyolojik yöntemler kullanılır. Fiziksel metotların kullanıldığı arıtıma temel işlemler, kimyasal ve biyolojik metotların kullanıldığı metotların tümüne de temel prosesler adı verilir. Arıtma tesislerinde kullanılan fiziksel metotlar; ızgaradan geçirme, çökeltme, filtrasyon ve flotasyon olarak sıralanabilir. Kimyasal metotlar ise; dezenfeksiyon, adsorpsiyon, koagülasyon dur. Biyolojik metotlar ise; organik maddelerin giderilmesi amacıyla kullanılan her türlü biyolojik metottur (aktif çamur prosesi, damlatmalı filtreler, stabilizasyon havuzları, v.b.) Atıksu arıtımı dört aşamadan meydana gelir (Şekil 7); 1. Ön arıtım: Büyük katıların tesisi tıkmasını önlemeyi amaçlar. 2. Birincil arıtım: Fiziksel arıtımdır. Izgardan geçirme ve çökelmeyi içerir. 3. İkincil arıtım: biyolojik arıtımdır. Bu amaçla; aktif çamur prosesi, damlatmalı filtreler, oksidasyon havuzları, stabilizasyon havuzları kullanılabilir. 4. Üçüncül yada ileri arıtım: Kimyasal veya biyolojik metotlardan oluşur. Amaç, ileri, arıtım ve nütrient (azat, fosfor) arıtımı yapmaktır Aktif Çamur Prosesi Aktif çamur prosesi 1914 yılında Ardern ve Lockett tarafından geliştirilmiştir. Günümüzde bu prosesin birçok versiyonu kullanılmaktadır, ancak esas olarak hepsi birbirine benzemektedir. Şekil 7 de gösterilen tam karışımlı havalandırma havuzu içeren bir aktif çamur sistemi gösterilmektedir. Diğer aktif çamur sistemleri Tablo 3 de listelenmiştir. Şekil 7. Evsel atıksu arıtımı amacıyla kullanılan arıtma tesisine ait akım şeması Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 22

23 Proses özeti Aktif çamur prosesi ile yapılan biyolojik atık arıtımında kullanılan tipik akış diyagramı Şekil 8 dedir. Organik atıklar aerobik bakteri kültürünün olduğu reaktöre verilir. Reaktörün içerikleri karışık likör olarak tanımlanır. Reaktörün içerisindeki bakteri kültürü alttaki denklemlerde görüldüğü gibi değişik kimyasal reaksiyonlara neden olur. Q w, X Q, S o Çökeltme Q e, S, X e tankı X, V r, S Q r, X r, S (a) Q, S o Çökeltme Q e, S, X e tankı X, V r, S Q r, X r, S Q w, X r (b) Şekil 8. Komple karışımlı reaktörlerde hücresel döngü. (a) reaktörden sonra (b) döngü çizgisinden Oksidasyon ve sentez; COHNS + O 2 + besin bakteri CO 2 + NH 3 + C 5 H 7 NO 2 + diğer son ürünler Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 23

24 İç solunum; C 5 H 7 NO 2 + 5O 2 bakteri 5CO 2 + 2H 2 O + NH 3 + enerji Bu denklemlerde görülen COHNS, atık sudaki organik materyalde bulunmaktadır. Bu reaksiyonlar sonucunda son ürünler ve enerji elde edilir. (2) denkleminde görüldüğü üzere eğer bütün hücreler komple okside olurlarsa, hücrelerin son BOİ si hücre konsantrasyonunun 1,42 katı olur. Reaktördeki aerobik ortam, difüze veya mekanik havalandırma ile sağlanır. Belli bir süre sonra atık sudan çökelmenin olduğu tanka yeni ve eski hücre karışımı girer. Çöken hücrelerin bir kısmı reaktördeki organizma konsantrasyonunun korunması için tanka geri döndürülür (Şekil 8b). Bu geri döndürülen hücreler tankta yeni hücrelerin gelişmesini sağlar. Çeşitli aktif çamur arıtım sistemlerindeki mikroorganizma konsantrasyonları Tablo 2 de verilmektedir. Proses analizi: Tam karıştırmalı sistem ve döngü Tam karıştırmalı sistemde, reaktördeki içerikler komple karıştırılır ve atık su girişinde hiçbir mikroorganizmanın bulunmadığı farz edilir (Şekil 8 ve Şekil 9). Şekil 8 de görüldüğü üzere aktif çamur prosesinin gerekli bir parçası, reaktörden ayrılan ve daha sonra reaktöre geri verilen hücrelerin bulunduğu çökeltme ünitesidir (sedimentasyon tankı). Bu çökeltme ünitesinin bulunması nedeniyle, bu sistem için yapılan kinetik modelin geliştirilmesinde iki eklenebilir varsayım geliştirilmiştir; 1. Mikroorganizmaların meydana getirdiği atık stabilizasyonu sadece reaktör ünitesinin içerisinde olur. 2. Sistem için cell-residence süresinin hesaplanmasında kullanılan hacim, sadece reaktör ünitesinin hacmidir. Şekil 9. Tipik tam karışımlı aktif çamur reaktörü (Metcalf and Eddy, 1991) Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 24

25 Tablo 2. Çeşitli aktif çamur arıtım sistemlerine ait kriterler Proses tipi θc, (gün) F/M, Uygulanan BOD5 (lb)/ MLVSS (lb).gün Hidrolik yükleme, BOD5 (lb)/ 103ft3.gün MLSS, (mg/l) V/Q, (saat) Qr/Q Klasik ,2-0, ,25-0,75 Komple karışımlı ,2-0, ,25-1,0 Kademeli besleme ,2-0, ,25-0,75 Uzun havalandırmalı ,05-0, ,5-1,50 Yüksek hızlı havalandırmalı ,4-1, ,0-5,0 Kraus prosesi ,3-0, ,5-1,0 Yüksek saf oksijen ,25-1, ,25-0,5 Oksidasyon hendeği ,05-0, ,75-1,50 Tek kademeli nitrifikasyon ,10-0,25 (0,02-0,15)c ,50-1,50 Sistem için hidrolik bekletme süresi (θs); V θs = Q Vr V = Q T + S (3) VT = Reaktör hacmi + Çökeltme tankı hacmi Q = Giriş debisi Vr = Reaktör hacmi Vs = Çökeltme tankı hacmi Reaktör için hidrolik bekletme süresi (θ); θ = Vt/Q (4) Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 25

26 Şekil 8a da gösterilen sistem için cell-residence süresi (θc), reaktördeki organizma kütlesinin, her gün sistemden uzaklaştırılan organizma kütlesine bölünmesi ile elde edilir. VTX θ c = (5) QWX + QeXe Qw = Sistemden uzaklaştırılan biolojik hücreleri içeren sıvının debisi Qe = Çökeltme ünitesi için debi Xe = çökeltme ünitesinden çıkan sudaki mikroorganizma konsantrasyonu Şekil 1b de gösterilen sistem için cell-residence süresi (θc) aşağıdaki denklemle hesaplanır; V X r θ c = (6) ı Q wx r + QeX e Xr = Çamur çizgisine dönüşteki mikroorganizma konsantrasyonu Qıw = Döngü çizgisindeki hücre sarfiyat oranı Proses mikrobiyolojisi Bir aktif çamur sisteminin verimli bir şekilde dizayn ve işletimi için sistemde mikroorganizmaların gerekli olduğunu anlamak çok önemlidir. Doğada bakterilerin ana rolü diğer yaşayan organizmalardan üretilen organik maddeleri ayrıştırmaktır. Aktif çamur prosesinde, bakteriler en önemli organizmalardır, çünkü organik materyallerin ayrışmasını sağlarlar. Bir kısım organik atık reaktörde veya havalandırma tankında aerobik ve fakültatif bakteriler tarafından enerji eldesi için kullanılır (Şekil 10). Genel olarak aktif çamur prosesinde Pseudomonas, Zooglena, Achromobacter, Flavobacterium, Nocordia, Bdellovibrio, Mycobacterium cinsine ait bakteriler ve ayrıca nitrifikasyonda kullanılan Nitrosomonas ve Nitrobacter bulunur. Ek olarak Sphaerotilus, Beggiotoa, Thiothrix, Lecicothrix ve Geotrichum gibi değişik ipliksi formlar bulunabilir. Bakteriler ortamdaki organik atıkları azaltırken diğer mikroorganizmaların metabolik aktiviteleri de aktif çamur sisteminde önemli bir rol oynar. Ortamdaki protozoalar floklaşmamış bakterileri, rotiferler ise küçük biyolojik flok partiküllerini tüketir. Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 26

27 Bakterilerin ortamdaki organik atığı mümkün olduğu kadar hızlı bir şekilde ayrıştırması önemli bir faktördür. Ayrıca tasfiye ünitesindeki biyolojik katıların etkili bir şekilde ayrılması için biyolojik flok oluşumu önemlidir. Sistemdeki hücrelerin cell-residence süresinin artması sonucu biyolojik flokların çökelme karakteristikleri yükselir. Evsel atıkların etkili bir çökeltilmesi için cell-residence süresi (mikroorganizma bekleme zamanı veya çamur yaşı) en az 3-4 gün ve tercihan 5-15 gün arasında olmalıdır. Çeşitli aktif çamur proseslerinin dizaynı ve işletiminde tipik cell-residence süreleri kullanılır (Tablo 2). Her ne kadar mükemmel flok oluşumu istense de, bazı durumlarda zayıf yumak oluşumu gözlenebilir. Bunun nedeni ise; zayıf yapılan havalandırma, sudaki zehirli maddeler veya ortamda bulunan Sphaerotilus, E. coli ve fungi gibi flamentus mikroorganizmalardan kaynaklanır. Son Ürünler Organik Karbon Enerji Hücresel Sentez Organik Madde Besinler Şekil 10. Organik atığın aerobik ve fakültatif bakteriler tarafından enerji eldesi için kullanılması Aktif çamur havuzunda oluşan biyolojik yumaklar, bazı durumlarda 1µm den küçük iken, iyi yumak oluşan bir sistemde yumak boyutu 1000 µm (1 mm) den büyük olabilir. ATP ve dehidrogenase enzim aktivite analizleri göstermiştir ki, yumak içerisindeki toplam bakterilerin sadece %5-20 si canlıdır. Bazı çalışmalar ise; yumak içerisindeki canlı bakterilerin toplam bakterilerin sadece %1-3 ü olduğunu göstermiştir. Bakteri Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 27

28 Biyolojik yumak içerisine oksijenin difüzyonu sınırlı olduğundan, biyolojik yumak büyüdükçe yumak içerisindeki aktif aerobik bakteri sayısı azalmaktadır (şekil 11). Dolayısıyla, oksijen konsantrasyonuna bağlı olarak, yumak içerisindeki anoksik bölge oluşmaktadır. Genel olarak, biyoreaktör içerisinde oksijen konsantrasyonu 4 mg/l yi geçerse anoksik bölge oluşumu engellenebilir. Flok çok büyür ve reaktör içerisinde oksijen konsantrasyonu çok düşük olursa, yumak içerisinde zorunlu anaerobik metan üreten bakteriler ve sülfat indirgeyen bakteriler gelişebilir. Dolayısıyla, aktif çamur prosesinden alınan bakteri, kurulacak olan anaerobik veya sülfat indirgeyen bakteriler için aşı olarak kullanabilir. Aktif çamur içerisinde genellikle gram(-) bakteriler bulunmakta olup, bu bakteriler organik madde oksidasyonu ve nütrient gideriminden sorumludur. Ayrıca, ürettiği polisakarit yada polimerik materyaller ile yumak oluşumuna da katkıda bulunur. Aktif çamurda en çok Zooglea, Pseudomonas, Flavobacterium, Alcaligenes, Achromobacter, Corynebacterium, Comomonas, Brevibacterium, Acinetobacter, Bacillus türü bakteriler ve filamentli (ipliksi) bakteriler bulunur. İpliksi bakteriler (Beggiatoa, Sphaerotilus) aktif çamur sistemlerinde şişkin çamur (sludge bulking) problemine yol açar. Aktif çamur içerisindeki bakterilerin oranları Tablo 4 de verilmiştir. Şekil 11. Aktif çamur yumağı içerisinde oksijen dağılımı Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 28

29 G bakteri olarak bilinen gram negatif koklar aktif çamur prosesinde buluna bilirler. Bu bakteriler glikoz ve asetat varlığında bulunurlar. Genellikle düşük fosfat giderimi gözlenen sistemlerde bu bakteriler hakimlerdir (Şekil 12). Tablo 4. Standart bir aktif çamur ünitesinde heterotrofik bakterilerin dağılımı Şekil 12. G bakterinin ışın mikroskobunda görünümü Zooglea hücredışı polisakarit üreterek, tipik parmak görünümlü şekiller oluşturur. Bu parmak görünümlü şekiller, polisakarit matriksi tarafından sarılan Zooglea agregatlarından oluşur (Şekil 12). Zooglea aktif çamur bakterilerinin %10 nunu teşkil eder. Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 29

30 Şekil 12. Zooglea ramigera Aktif çamur yumakları içerisinde ayrıca ototrofik bakterilerde bulunur. Bunlardan en önemlileri amonyumu nitrata dönüştüren nitrifikasyon yapan bakteriler dir. Moleküler biyolojik yöntemler ile 16S rrna propları aktif çamur içerisinde Nitrosamonas ve Nitrobacter türlerinin olduğunu göstermiştir. Ayrıca, fototrofik bakteriler de aktif çamur havuzlarında bulunur. Örneğin pembe, yeşil sülfür bakterileri. Aktif çamur prosesinde oluşan bir yumağın elektron mikroskobundaki görünümü Şekil 13 de verilmiştir. Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 30

31 Şekil 13. Elektron mikroskobunda aktif çamur yumağının görünümü Fungus Genellikle aktif çamur prosesi fungusların yaşaması için ideal bir ortam değildir. Fakat, bazı ipliksi funguslar aktif çamur yumakları içinde gözlenebilir. Funguslar genellikle düşük ph larda, toksik madde varlığında ve azot içeriği az olan atıksularda gözlenir. Aktif çamur havuzlarında en yaygın gözlenen fungus türleri; Geotrichum, Penicillium, Cephalosporium, Cladosporium, ve Alternaria dır. Geotrichum un fazla bulunması çamur kabarma (şişkin çamur) problemine neden olabilir. Bazı çalışmalar fungusların nitrifikasyon yapabildiklerini de göstermiştir. Protozoa Protozoa, aktif çamurda bakteriler üzerinden beslenir. Toksik madde varlığı protozoaları olumsuz etkileyebilir. Aktif çamur havuzunda en çok görülen protozoalar; Siliatlar (Ciliates), Flalelatlar (Flagellates), Rhizopoda (amoeba) ve rotiferler dir. Siliatlar adını hücre etrafındaki küçük kıllardan alır. Bu kılcıklar, besinleri organizmanın ağza benzeyen yapısına itmek için kullanır. Siliatler, aktif çamur yumağından kopmuş, serbest dolaşan bakteriler üzerinden beslenir. Siliatler aktif çamur havuzlarında en çok bulunan protozoa grubudur. En önemlileri; Chilodonella, Paramecium ve Spirostomum dur. Bazı önemli protozoalar Şekil 14 de verilmiştir. Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 31

32 Şekil 14. Aktif çamur sistemlerinde bulunan önemli protozoalar Flagellalar ise, bir yada daha fazla flagellaya sahip olup hareket için bunları kullanır. Besinleri ağızları yoluyla veya hücre duvarına absorpsiyon ile alırlar. Flagellalar ve siliatler genellikle yüksek bakteri konsantrayonu (>10 8 adet/ml) olması durumunda gözlenirler. Protozoalar; bakteri, BOİ, askıda katı madde ve patojen giderimine katkıda bulunurlar. Aktif çamur havuzları çıkışında protozoa konsantrasyonu ile, KOİ ve askıda katı madde arasında ters orantı vardır. Protozoa olan arıtılmış sularda KOİ ve AKM konsantrasyonu düşüktür. Diğer bir protozoa olan rotiferler, oldukça büyük organizmalardır. Çapları µm arası değişebilir. Aktif çamur ve damlatmalı filtrelerde en çok gözlenen rotiferler şekil 15 de verilmiştir. Rotiferlerin aktif çamurda iki önemli rolü vardır; Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 32

33 1. Rotiferler serbest halde dolaşan bakteriler üzerinden geçinerek arıtılmış suyun berraklaşmasına yardım eder. 2. Ürettikleri maddeler ile bakterilerin yumak oluşumuna katkıda bulunur. Şekil 15. Aktif çamur havuzlarında en çok gözlenen rotiferler Havalandırma Havuzunda Organik Madde Oksidasyonu Evsel atıksuda genellikle birçok mikroorganizma türünün büyümesi için yeterli miktarda karbon, azot ve fosfor vardır. Bakterilerin büyüyebilmesi için C:N:P oranı 100:5:1 olmalıdır. Organik madde çözünmüş, koloidal ve partikül halde olabilir. Çözünmüş organikler heterotrof bakteriler tarafından hızlı bir şekilde hücre tarafından kullanılır. Havalandırma havuzlarında kullanılan havalandırıcıların iki rolü vardır. Birincisi sisteme oksijen vermek, ikincisi ise sistemi karıştırarak bakteriler ile organik maddelerin temasını sağlamaktır. Çözünmüş oksijen konsantrasyonu minimum 0,5-0,7 mg/l civarında olmalı ve 0,2 mg/l nin altına düşerse nitrifikasyon durur. Aktif çamur sistemlerinin işletilmesinde ise, çözünmüş oksijen konsantrasyonu genellikle 2-4 mg/l arasında tutulur. Çamur Çökelmesi Havalandırma tankından çıkan mikroorganizma ve su karışımı, çökeltme tankına alınarak, su ve çamur birbirinden ayrılır. Çöken çamurun bir kısmı havalandırma tankına geri döndürülerek, havalandırma tankındaki bakteri konsantrasyonu arttırılır. Geri kalan çamur ise, aerobik yada anaerobik çamur çürütücüye gönderilir. Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 33

34 Mikrobiyal hücreler, birbirine tutunarak yumak oluşturur ve yoğunluğu sudan fazla olun yumaklar çökelerek sudan ayrılır. Mikroorganizmaların yumak oluşması ve agregatlaşması düşük substrat konsantrasyonlarında gerçekleşir. Bunun nedeni ise, substrat sınırlı olup, bir grup bakterinin ürettiği bir ara ürün diğer bir grup bakteri için substrat kaynağıdır. Dolayısıyla, bakteriler birbirine ne kadar yakın durursa, hücre içine substrat alabilme olasılıkları o kadar artar. Dolayısıyla, iyi çamur çökelmesi, arıtımın yüksek olduğu durumda gerçekleşir. Dolayısıyla, düşük F/M oranı ve yüksek çamur yaşlarında çökelme daha iyidir. Aktif çamur proseslerinde uygun F/M oranı 0,2-0,5 arasında olup, iyi bir çamur çökelmesi olabilmesi için çamur bekletme zamanının en az 3-4 gün olması gerekmektedir. Kötü çamur çökelmesi ayrıca, fiziksel parametrelerdeki (ph, sıcaklık, v.b) ani değişimlerden, nütrient eksikliğinden (azot, fosfor) ve toksik maddelerin (ağır metaller gibi) bulunmasından da kaynaklanabilir. Aktif çamur tesislerinde, yumak oluşumu için geliştirilmiş ve en çok kabul gören modele göre; filamentli bakteriler yumaklara bir bel kemiği oluşturur ve yumak oluşturan Zooglea türü bakteriler bu filamentli organizmalara tutunarak, yumaklar oluşur. Fakat ipliksi mikroorganizmaların olmadığı, oldukça iyi yumaklara rastlanmıştır. Dolayısıyla yukarıda bahsedilen model, bu tür yumakların oluşumunu açıklamada yetersiz kalmaktadır. Bu nedenle başka bir alternatif model daha önerilmiştir. Bu alternatif modele göre; hücre içi organik depo maddeleri (poli hidroksi bütrik asit, PHB), yumak oluşumundan sorumludur. Ayrıca, hücre dışı polisakaritler ve hücre dışı gevşek kaygan salgı bakterilerin yumak oluşturmasında önemli rol oynar. Dolayısıyla, en çok kabul gören model ikinci bahsedilen model olup, bakteriler tarafından üretilen hücre dışı polimerik maddelerin (EPS) yumak oluşumundan sorumlu olduğuna inanılmaktadır. EPS bakterilerin içsel solunum fazında üretilmekte olup, mikroorganizmalar arasında bir köprü vazifesi görür. Dolayısıyla, mikroorganizmaların yumaklaşması ile, bakteriler tarafından üretilen EPS arasında bir korelasyon vardır. Üretilen EPS miktarı yada konsantrasyonu, sistemde çamur yaşı arttıkça artmaktadır (Şekil 16). Üretilen bu hücre dışı polimerler; karbonhidrat, protein, yağ ve az miktarda nükleik asitten meydana gelir ve biyodegradasyona karşı oldukça dayanıklıdır. Yakın bir geçmişte, EPS de en önemli maddenin protein olduğu vurgulanmıştır. Bunun nedeni ise; protein flok yüzeyinin negatif elektrik yüküne sahip olmasına neden olmaktadır. Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 34

35 İki değerlikli Ca 2+ ve Mg 2+ gibi katyonlar, EPS in negatif elektrik yüklü grupları arasında köprü görevi görerek yumak oluşumuna önemli katkıda bulunur. Fakat Na +, NH4 + gibi bir değerlikli katyonlar aktif çamurun yumak oluşumunu negatif etkileyerek biyopolimerlerin süspansiyon içine dağılmasına neden olabilir. Dolayısıyla, çamur stabilitesi atıksuyun iyonik gücüne göre değişiklik göstermektedir. Buna göre önerilen aktif çamur yumağı, şekil 17 de gösterilmiştir. Şekil 16. Bakteri büyümesi ile Hücre dışı polimer üretiminin değişimi Her ne kadar, EPS ve ipliksi bakteriler yumak oluşumu için gerekli olsa da, fazla miktarda EPS üretimi ve ipliksi bakteri mevcudiyeti kötü çamur çökmesine neden olmaktadır. Fazla miktarda ipliksi bakteri üretiminden dolayı oluşan ve kötü çökme özelliğine sahip çamura, ipliksi kabarma (ipliksi şişkin çamur) (filamentous bulking) denirken, aşırı EPS üretiminden dolayı oluşan kötü çökelme özelliğine sahip çamura ipliksi olmayan kabarma (non-filamentous bulking) denir. Mikrobiyal flokülasyon; polielektrolit, demir veya aliminyum gibi koagülant tuzların ilavesi ile arttırılabilir. Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 35

36 Şekil 17. Bir aktif çamur yumağı EPS ayrıca, atıksudan fosfor giderimine de katkıda bulunur. Çamur çökelebilirliliği, geleneksel bir metot olan çamur hacim indeksi (ÇHİ) ölçümü ile belirlenir. Bunun için havalandırma tankından alınan 1 L lik karışık çamur 30 dakika çökmeye bırakılır. 30 dakika sonunda 1 gram kuru çamurun kapladığı hacim olarak tanımlanan ÇHİ aşağıdaki formül ile hesaplanır. ÇHİ (ml/g) = ÇH x 1000 / AKM Burada, ÇH = 30 dakika sonunda çöken çamurun ml cinsinden hacmi, AKM = askıda katı madde konsantrasyonu (mg/l). AKM konsantrasyonu 3500 mg/l den düşük olan klasik aktif çamur tesisleri için normal değer ml/g olup, ÇHİ> 150 ise çamur kötü çökme özelliğine sahiptir denir. Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 36

37 BÖLÜM 3. AKTİF ÇAMUR PROSESİ İLE NÜTRİENT GİDERİMİ 3.1. AZOT GİDERİMİ Azot kimyasal-fiziksel (kırılma noktası klorlaması, yüksek ph da amonyum giderimi) veya biyolojik yollarla giderilebilir. Bu bölümde biyolojik azot giderimi üzerinde durulacaktır. Daha önce açıklandığı gibi azot gideriminde nitrifikasyon ve denitrifikasyon işlemleri birlikte kullanılır. Askıda büyümenin gerçekleştiği reaktörlerde nitrifikasyon Nitrifikasyondan sorumlu bakterilerin klasik aktif çamur ünitesindeki miktarları farklılıklar gösterebilir. Koch vd. (2001), aktif çamur ünitesinde nitrifikasyon bakterilerinin toplam bakterilere oranının %2-3 olduğunu vurgulamıştır. Diosini vd. (2002) tarafından yapılan çalışmada ise; amonyum oksitleyen Nitrosomonas bakterilerinin aktif çamur ünitesindeki oranı sadece % iken nitrit oksitleyen Nitrospira nın oranının %0.39 olduğu gösterilmiştir. Dolayısıyla, toplam bakteri popülasyonu içerisinde nitrifikasyon yapan bakterilerin sayısı oldukça az olup, bu durum dizayn ve modellerde dikkate alınması gerekmektedir. Nitrifikasyon kitenitiği birçok faktöre bağlıdır. Bunlardan en önemlileri; ph, oksijen konsantrasyonu, BOİ5/TKN oranı ve toksik maddelerin mevcut olup olmamasıdır. Nitrifikasyon bakterileri, heterotrof bakterilerinden daha yavaş büyümekte olup, nitrifikasyonun gerçekleşmesi için yüksek çamur yaşlarına ihtiyaç duyulur. Genellikle, çamur yaşını 4 günden fazla olan sistemlerde nitrifikasyon gözlenir. İki tür nitrifikasyon sistemi mevcuttur. o o Birleşik karbon oksidayon-nitrifikasyon sistemi (Tek kademeli sistem): Bu sistemde aynı reaktör içinde hem karbon oksidasyonu hem de nitrifikasyon gerçekleştirilir. Bu nedenle, BOİ5/TKN oranı yüksek olup, nitrifikasyon yapan bakterilerin toplam bakteri popülasyonuna oranı düşüktür (Şekil 18A). İki-kademeli sistemler: Bu sistemlerde karbon oksidasyonu ve nitrifikasyon iki ayrı tankta gerçekleştirilir. İlk basamakta karbon oksitlenir, ikinci basamakta ise nitrifikasyon gerçekleştirilir (Şekil 18B). Askıda büyümenin gerçekleştiği reaktörlerde denitrifikasyon Azot giderimi için nitrifkasyondan sonra denitrifikasyon basamağı zorunludur. Nitrat konsantrasyonu (>1mg/L) genellikle yarı doygunluk sabitinden (Ks (veya Km) = 0.08 mg/l) yüksek olup, denitrifikasyon hızı nitrat konsantrasyonundan bağımsız olup hız bakteri konsantrasyonuna ve elektron verici (atıksudaki organik madde Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 37

38 veya dışarıdan ilave edilen metanol) konsantrasyonuna bağlıdır. Karbon oksidasyonu, nitrifikasyon ve denitrifikasyon içeren klasik aktif çamur sistemi şekil 19 da gösterilmiştir. Şekil 18. Tek kademeli (A) ve iki kademeli (B) karbon oksidasyon-nitrifikasyon sistemleri Şekil 19 da gösterilen sistem dışında daha komplike ve etkili sistemler geliştirilmiştir. Bunlardan en önemlileri; Bardenfo prosesi (Şekil 20) Sharon-Anammox Prosesi CANON prosesi Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 38

39 Şekil 19. Karbon ve azot giderimi için kullanılan aktif çamur sistemi Bardenfo prosesi (Şekil 20) Bu proses 1975 de Güney Afrika da geliştirilmiştir. Proses iki aerobik ve iki anoksik tankı takip eden bir çökeltme tankından oluşur. Tank 1 Anoksik olup denitrifikasyon amacıyla kullanılır. Atıksu karbon kaynağı olarak kullanılır. Tank 2 aerobik olup karbon oksidasyonu ve nitrifikasyon için kullanılır. Tank 2 den çıkan su nitrat içermekte olup, Tank 1 e gönderilerek orada giderilmesi sağlanır. Tank 3, anoksik olup, kalan nitratı gidermek için kullanılır. Son olarak Tank 4 aerobik olup denitrifikasyon sonucu oluşan azot gazının (N2) sudan giderilmesi amaçlanır. Böylece, çökelebilirlik artar. Sharon Anammox Prosesi: Şekil 20. Bardenfo prosesi Sharon prosesi çok yüksek konsantrasyonlarda amonyum (>500 mg/l) içeren atıksular için uygundur. Bu proseste, amonyumun yaklaşık %50 si aerobik ortamda nitrite dönüştürülür. Bu işlem için atıksuyun alkalinitesinin yeterli derecede yüksek olması gerekmektedir, çünkü amonyumun nitrite oksidasyonu asidite üretir. Anammox prosesi ise anaerobik şartlarda NH4 + ün elektron verici olarak kullanılmasıyla nitritin azot gazına dönüştürülmesi işlemidir. Proses otototrofik bakteriler tarafından gerçekleştirilmekte olup, denitrifikasyon için dışarıdan organik madde ilavesi gerekmez. Anaerobik amonyum oksitleyen en önemli bakterilerden biri Brocadia anammoxidans tır. Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 39

40 Sharon-Anammox prosesinde gerçekleşen reaksiyonların toplamı ise; Bu prosesin çok öneli iki avantajı vardır; daha az oksijen ihtiyacı ve organik karbon ilavesine ihtiyaç olmaması. CANON Prosesi Bu proseste tek ve aerobik bir reaktörde kısmi nitrifikasyon ve anammox gerçekleştirilir. Bu proseste oksijen kontrollü verilir ve amonyumun bir kısmı nitrite oksitlenir. Oluşan anoksik koşullar altında anaerobik olarak amonyum azota oksitlenir. FOSFAT GİDERİMİ Atıksu arıtma tesislerinde fosfat kimyasal (demir ve alum tuzları kullanılarak) veya biyolojik yollarla giderilir. Daha önceki bölümlerde fosfat giderim mekanizması incelenmiş olup, bu bölümde fosfat giderimi için kullanılan biyoteknolojiler tartışılacaktır. Fosfat giderimi için kullanılan bütün biyoteknolojik yöntemlerde anaerobik ve aerobik kademeler kullanılır. Anaerobik şartlarda serbest bırakılan fosfor, aerobik ortamda hücre içine alınır. Aşağıda farklı fosfat giderme yöntemleri tartışılacaktır; A/O (Anaerobik/Oksik) proses A/O prosesi, klasik aktif çamur prosesinin modifiye bir şeklidir. Klasik aktif çamur havuzundan önce bir anaerobik tank (bekleme zamanı saat) kullanılması ile oluşturulmuştur (Şekil 21). Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 40

41 Şekil 21. A/O prosesi Anaerobik şartlarda fosfat hidroliz sonucunda serbest bırakılır. Bu yolla oluşturulan enerji ortamdan organik madde (BOİ) almak için kullanılır. Aerobik ortamda ise, çözünmüş fosfat bakteriler tarafından alınarak fosfatlar sentezlenir ve bu işlem için gerekli enerji organik maddelerin oksitlenmesinden sağlanır. Sistemin fosfat giderme mekanizması ayrıca Şekil 22 de gösterilmiştir. Sistemin performansının yüksek olması için çamur yaşının düşük ve organik madde konsantrasyonunun yüksek olması gerekmektedir. Şekil 22. A/O prosesinin fosfat giderme mekanizması Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 41

42 Bardenpho Prosesi Bu sistem nitrifikasyon-denitrifikasyon ile azot gidermekle beraber, fosfatta gidermektedir. Daha önce yukarda açıklanan prosese anaerobik birim ilave edilerek beş basamaklı bardenpho prosesi oluşturulur. Bu proses hem azot hem de fosfat gidermektedir (Şekil 23). Şekil 23. Beş basamaklı, azot ve fosfat gideriminde kullanılan Bardenpo prosesi UCT (University of Capetown) Prosesi UCT prosesi anaerobik, anoksik ve aerobik tanklar içerir. Ayrıca, sistem sonunda birde çökeltme tankı mevcuttur. Anaerobik tankta, kesin anaerobik koşulların olması için, çamur çökeltme tankından direk olarak anaerobik tanka verilmez ve önce anoksik tanka verilerek nitratın giderilmesi sağlanır (Şekil24). PhoStrip Prosesi Şekil 24. UCT prosesi PhoStrip prosesi bir sidestream prosesidir. Burada fosfat biyolojik ve kimyasal olarak giderilir. Bu proseste geri devir çamuru anaerobik fosfat bırakıcı denen bir Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 42

43 anaerobik tanka alınır. Bu tankta çamurdan fosfat salınır ve fosfor açısından zengin olan üst durusu kireç ile muamele edilerek, fosfat kimyasal olarak çöktürülür. Anaerobik tankta bekletme zamanı genellikle 5-20 saattir. PhoStrip prosesinde fosfat aerobik tankta bakteriler tarafından hücre içine alınır. Bunun için aerobik tankta oksijen konsantrasyonu 2 mg/l nin üzerinde olmalıdır. PhoStrip prosesi ile düşük (12-15) BOİ5/P oranlarında bile yüksek fosfat giderimi mümkün olup fosfat konsantrasyonu genellikle <1 mg/l dir. Sistem şekil 25 de gösterilmiştir. Şekil 25. PhoStip Prosesi A 2 /O Prosesi Bu proseste hem fosfat hem de azot giderimi mümkündür (Şekil 26). Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 43

44 Şekil 26. A 2 /O Prosesi Aktif Çamur Prosesinde Patojen ve Parazit Giderimi Aktif çamur proseslerinde hem havalandırma hem de çökeltme tankı patojen ve parazit gidermede etkilidir. Havalandırma tankında floklar oluşur ve hem patojenler hem de parazitler oluşan yumaklar tarafından tutularak çökeltme tankında giderilirler. Aktif çamur prosesi, gelen atıksudaki patojen ve parazitleri gidermede etkilidir. Aktif çamur prosesi indikatör organizma (mesela toplam koliform) ve patojen (örnek, Salmonella) gidermede damlatmalı filtreden daha etkili bir prosestir. Aktif çamurda bakteri ve virüs giderme verimi %80-99 arasında değişir. Aktif çamurda bakteri ve virüs giderme mekanizmaları şunlardır; İnaktivasyon Protozoalar tarafından bakterilerin besin olarak tüketilmesi Çamur katılarına adsorpsiyon Çamur yumaklarının arasında alınması ve çökelme Helminth yumurtaları insan sağlığı açısından ayrıca önemlidir. Helminth parazitlerinin yumurtaları ön çökeltme tanklarında ve aktif çamur prosesinde giderilebilirler. Fakat bu yumurtalar çamurda konsantre olabilirler. Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 44

45 BÖLÜM 4. AKTİF ÇAMUR TESİSLERİNDE KABARMA VE KÖPÜK OLUŞUMU Sürekli akımlı reaktörlerin geliştirilmesinden beri, çamur kabarması aktif çamur prosesinin verimini etkileyen en önemli problemlerden biri olmuştur. Aktif çamur tesislerinde gözlenen çökelme problemleri aşağıda özetlenmiştir. Yumak oluşturmadan büyüme (Dispersed growth) İyi işleyen bir arıtma tesisinde yumak oluşturmadan dağınık bulunan bakteriler, genellikle protozoalar tarafından tüketilir ve arıtılmış su oldukça temizdir Eğer yumak oluşturmayan bakterilerin sayısı oldukça fazla ise, arıtımdan geçmiş su genellikle aşırı derecede bulanıktır. Bunun nedeni ise yumak oluşturma işleminden sorumlu bakterilerin sayısının az olması veya bu işlevlerini yerine getirememeleridir. Bu tür çökelme problemi genellikle yüksek BOİ yüklemelerinde ve oksijenin yeterli olmaması durumunda gözlenebilir. Ayrıca, metal gibi toksik maddelerin varlığı da bu tür bir probleme neden olabilir. Filamentli Olmayan Kabarma (Nonfilamentous bulking) Bu tür çamur kabarmasına, zooglea kabarma da denir ve aşırı miktarda hücre dışı polisakarit üretimi (Zooglea bakterileri tarafından) üretimi bu tür probleme neden olur. Bu tür problem, çökelmeyi ve çamurun konsantre hale gelmesini engeller. Bu tür problem aktif çamur tesislerinde çok fazla gözlenmez ve genellikle havalandırma havuzuna az miktarda klor ilavesi ile giderilebilir. Bazı durumlarda, endüstriyel atıksularda azot miktarının yetersiz olması bu tür problemlere sebep olabilir. Bu tür çamur problemi ayrıca üretilen çamurun susuzlaştırılmasını da zorlaştırır. Küçük ve ince Yumak Oluşumu (Pinpoint Floc formation) Bu tür ince yapıda yumak oluşumu; yumakların aktif çamur tesislerinde çökelmeden geçebilecek şekilde çok küçük parçalara bölünmesi nedeniyle oluşur. Daha önceki bölümlerde tartışıldığı gibi; ipliksi bakteriler, yumaklara belkemiği vazifesi görerek, bakterileri bir arada tutar. Dolayısıyla, ipliksi bakterilerin yeterli miktarda olmaması bu tür ince ve çökelmeyen yumakların oluşumuna neden olabilir. Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 45

46 Yüzen Çamur oluşumu (Rising sludge) Çökelme tankında denitrifikasyon nedeniyle çamur yüzme problemi oluşur. Özellikle çökelme havuzlarında yüksek bekleme zamanlarında, oksijen konsantrasyonu aşırı derecede düşer ve denitrifikasyon için uygun koşullar meydana gelir. Denitrifikasyon sonucu oluşan azot gazı, çamuru çökelme havuzunun üst tarafına kaldırır. Bu problem nedeniyle arıtma tesisi çıkışında su bulanık olur ve BOİ konsantrasyonu artar. Bu problemi gidermek için çökeltme tankında bekletme zamanı düşürülebilir. İpliksi Çamur Kabarması Bu tür probleme ipliksi bakterilerin fazla büyümesi sebep olur. İpliksi çamur kabarması; çamurun çökelme hızının aşırı derecede düşmesine ve çamurun iyi sıkışmamasına neden olur. Aktif çamur tesislerinde en sık gözlenen problem olup, ayrıntılı olarak tartışılacaktır. Köpük Oluşumu Bu problem Gordonia ve Microthrix türü bakterilerin havalandırma tankında aşırı derecede büyümesinden dolayı gerçekleşir. Aktif çamur tesislerinde gözlenen çamur problemleri Tablo 5 de özetlenmiştir. Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 46

47 Tablo 5. Aktif çamur tesislerinde gözlenen çamur problemlerinin sebepleri ve yol açtığı sorunlar Problem Problemin sebebi Problemin etkisi Yumak büyüme oluşturmadan Mikroorganizmalar yumak oluşturmaz Bulanık çıkış ve zon halinde çamurun çökelmemesi İpliksi olmayan kabarma (vizkoz kabarma) Küçük ve ince yumak oluşumu Aşırı derecede hücre dışı polimer üretimi Küçük ve dağınık yumak oluşur. Az sayıda ipliksi bakterinin olması nedenlerden en önemlisidir. Çökelmenin kötü olması, çamurun sıkışmasının az olması, çamurun sudan ayrılamaması Düşük ÇHİ, bulanık çıkış suyu Yüzen çamur oluşumu Çökeltme tanklında denitrifikasyon Çökeltme tankı üzerinde çamur tabakası oluşur ve çamur çökmez İpliksi çamur kabarması Köpük oluşumu Aşırı derecede ipliksi bakterilerin gelişmesi Arıtma tesisine aşırı derecede deterjan gelmesi, Nocardia ve Microthrix parvicella gibi bakterilerin aşırı büyümesi Çok yüksek ÇHİ, temiz çıkış suyu, çamur iyi sıkışmaz ve çamur susuzlaştırılması zordur. Aktif çamur havalandırma havuzunda ve çökeltme tankında kalın bir köpük tabakası oluşur. İPLİKSİ ÇAMUR KABARMASI Bu tür çamur kabarması, ipliksi bakterilerin aşırı derecede büyümesinden kaynaklanır. İpliksi bakterilerin yumak oluşturan bakterilerden daha fazla büyümesi çamur kabarmasına neden olur. İpliksi çamur kabarması çamur hacim indeksinin yükselmesine neden olur. Çamur hacim indeksi (ÇHİ): Aktif çamur tesislerinde çamurun çökelebilirliği ÇHİ değeri ile verilir. ÇHİ aşağıdaki şekilde hesaplanır; Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 47

48 ÇHİ = Vx1000/(AKM) Burada; V= 30 dakikalık çökme sonucunda 1L çamurda ml cinsinden çöken çamurun hacmidir. AKM = askıda katı madde konsantrasyonu (mg/l) ÇHİ, ml/g cinsinden ifade edilmekte olup kuru ağırlığı bir gram olan çamur tarafından 30 dakika sonunda işgal edilen hacim olarak da tanımlanabilir. Aktif çamur tesislerinde ÇHİ değerinin ml/g arasında olması istenir. Eğer ÇHİ değeri >150 ml/g ise çamur kabarması olduğu söylenir ve çamur çökelme problemi gözlenir. İpliksi (flamentli) bakteriler yüksek yüzey alanı/hacim oranına sahip olup, düşük oksijen ve nütrient konsantrasyonlarında canlı kalabilirler. Ayrıca düşük Km değerine sahip olup yüksek substrat affinitesine sahiptir. Dolayısıyla oligotrof olarak davranarak düşük substrat konsantrasyonlarında canlı kalabilirler. İpliksi bakteriler düşük oksijen konsantrasyonlarında ve düşük F/M oranlarında canlı kalabilirler. Ayrıca yüksek sülfit konsantrasyonlarında ipliksi bakteriler gelişmektedir. İpliksi Mikroorganizmaların Tipleri Aktif çamur tesislerinde çeşit ipliksi bakterilerin bulunabileceği bilinmektedir. Amerika da yapılan çalışmalara göre yaklaşık 15 çeşit ipliksi bakterinin çamur kabarma problemine sebep olduğu gözlenmiştir. En çok gözlenen ipliksi bakteriler ise; Nocardia (Gordonia) (bu bakteri ayrıca köpük oluşumundan da sorumludur) ve tip Ayrıca, tip 021 çamur kabarma problemi olan 400 aktif çamur prosesinin %19 unda gözlenmiştir. İtalya da yapılan bir çalışmaya göre ise, 167 arıtma tesisinin 2/3 ünde kabarma yada köpük oluşumu gözlenmiştir. Tablo 6 da Amerika da çamur kabarması gözlenen tesislerde gözlenen ipliksi bakterilerin tipleri gösterilmiştir. Aşağıdaki şekillerde aktif çamur tesislerinde gözlenen ipliksi bakterilerin mikroskop altındaki görünümleri verilmiştir. Tablo 6. Amerika da yapılan bir çalışmaya göre aktif çamur tesislerinde kabarmaya neden olan ipliksi bakterilerin gözlenme sıklıkları Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 48

49 Şekil 27. Thiothrix içindeki kükürt granülleri Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 49

50 İpliksi Bakterilerin Aşırı Gelişmesine Neden Olan Bazı Faktörler İpliksi bakteriler normal olarak aktif çamurda bulunmakla beraber, fazla bulunması halinde problemlere neden olur. İpliksi bakterilerin fazla sayıda olmalarına aşağıda tartışılacak nedenlerden bir veya birkaçı beraber sebep olabilir. Atıksu Kompozisyonu Yüksek karbonhidrat içerikli sular ipliksi bakterilerin oluşumuna neden olabilirler. Karbonhidratlar, glikoz, maltoz, laktoz gibi maddeleri içermekte olup ipliksi bakterilerin aşırı derecede büyümesine yol açabilir. Substrat Konsantrasyonu (F/M oranı) Düşük substrat konsantrasyonu yada düşük F/M oranı ipliksi bakterilerin gelişmesine neden olan en önemli sebeplerden biridir. İpliksi bakteriler yavaş büyüyen bakteriler olup düşük Km ve µm değerlerine sahiptir. Yapılan bir çalışmada, farklı substrat konsantrasyonlarında ipliksi bir bakteri olan tip 021N ile flok oluşturan bir bakteri olan Zooglea ramigera karşılaştırılmış olup, düşük Km değerine sahip olması (yüksek substrat affinitesi) nedeniyle düşük substrat konsantrasyonlarında tip 021N nin büyümesinin daha hızlı olduğu gözlenmiştir. Fakat, yüksek substrat konsantrasyonlarında yumak oluşturan Zooglea ramigera nın baskın tür olduğu gözlenmiştir (Şekil 30). Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 50

51 Şekil 28. En çok gözlenen filamentli bakteriler (a) Sphaerotilus; (b) tip 1701; (c) Microthrix parvicella; (d) tip 021N; (e) tip 0041; (f) Thiothrix II; (g) Nocardia sp. Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 51

52 Şekil 29. Thiothrix sp. ve tip 021N Dolayısıyla düşük substrat konsantrasyonlarında yada düşük F/M oranlarında ipliksi bakteriler (örnek Microthrix parvicella) ortama hakim olacaklardır. Havalandırma havuzlarında yüksek substrat konsantrasyonu biyolojik selektörler kullanılmasıyla mümkün olabilmektedir. Çamur yükleme ve çamur yaşı Bu iki parametre aşağıdaki formüle göre birbiri ile ilişkilidir, Burada θ= çamur yaşı, B= çamur yükleme, Y=ürün katsayısı (dönüşüm faktörü), Kd= bakteri ölüm hızı Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 52

53 Şekil 30. Farklı substrat konsantrasyonlarında ipliksi bakterilerin ve yumak oluşturan bakterilerin büyüme hızları Düşük çamur bekletme zamanına sahip reaktörlerde bütün ipliksi bakteriler yıkanarak atılır ve iyi bir yumak oluşumu gözlenemez. Netice olarak oldukça bozuk bir çıkış suyu elde edilir. İpliksi bakterinin çeşidine bağlı olarak bazıları düşük bazıları yüksek çamur bekletme zamanlarında ortama hakim olabilirler. Şekil 31 de bu durum gösterilmiştir. ph Normal şartlarda aktif çamur tesisi için optimum ph olup, düşük ph değerlerinde mantarlar ürer ve ipliksi çamur kabarması ortaya çıkar. Sülfür konsantrasyonu Havalandırma yüksek sülfür konsantrasyonu Thiothrix, Beggiatoa, yada type 021N gibi ipliksi bakterilerin büyümesine sebep olur. Bu mikroorganizmalar sülfürü oksitleyerek elementel kükürte oksitler ve bu elementel kükürt mikroorganizma içinde depolanır. Begigiatoa genellikle biyofilm reaktörlerde gözlenir. Dönen biyodisk bir reaktörde gözlenen Begigiatoa Şekil 32 de verilmiştir. Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 53

54 Şekil 31. Çamur yaşı ve F/M oranı ile ipliksi bakterilerin gelişmeleri arasındaki ilişki Şekil 32. Dönen biyodisk reaktörde gözlenen Begiatoa (Şahinkaya doktora tez, 2006) Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 54

55 Çözünmüş Oksijen konsantrasyonu Bazı ipliksi mikroorganizmaların (Sphaerotilus natans, tip 1701, Haliscomenobacter hydrossis) büyümesi düşük oksijen konsantrasyonlarında artar. Havalandırma tankında yüksek organik yüklemeler düşük oksijen konsantrasyonlarına sebep olabilir. Dolayısıyla, aktif çamur tesislerine ait havalandırma havuzlarında çözünmüş oksijen konsantrasyonu ipliksi bakterilerin gelişmesini engellemek amacıyla 2 mg/l civarında tutulur. Nütrient Eksikliği Atıksu içerisinde azot, fosfor, demir ve iz elementlerin eksikliği çamur kabarmasına sebep olabilir. Bazı ipliksi bakteriler düşük substrat konsantrasyonlarında yaşayabilirken, yumak oluşturan bakteriler yaşayamayabilir. Dolayısıyla, düşük substrat konsantrasyonlarında ipliksi bakteriler ortama hakim olabilir. S. Natans, Thiothrix ve tip 021 özellikle düşük azot ve fosfat konsantrasyonlarında büyüyebilirler. İyi bir atıksu arıtımı için C/N/P oranının 100/5/1 olması tavsiye edilir. Sıcaklık Yüksek sıcaklıklarda havalandırma havuzlarında oksijen konsantrasyonun düşmesi nedeniyle ipliksi bakteriler gelişebilir. Microthrix parvicella gibi ipliksi bakteriler ise düşük sıcaklıklarda gelişebilir ve aktif çamur tesislerinde köpüklenme gözlenebilir. Yukarıdaki tartışmalara dayanarak, aktif çamur yumaklarının üç grup bakteriden meydana geldiği söylenebilir. 1) hızlı büyüyebilen yumak oluşturan bakteriler 2) yavaş büyüyen fakat yüksek substrat affinitesine (düşük Km) sahip ipliksi bakteriler 3) hızlı büyüyen ve düşük oksijen konsantrasyonlarında yaşayabilen ipliksi bakteriler. Dolayısıyla, yüksek substrat konsantrasyonlarında, yeterli oksijen bulunması durumunda birinci kategoriye ait yumak oluşturan bakteriler gelişecektir. Düşük substrat konsantrasyonlarında ise, yüksek substrat affinitesine sahip (düşük Km değerine sahip) ipliksi bakteriler gelişecektir. Düşük substrat konsantrasyonlarında ise üçüncü kategoriye ait ipliksi bakteriler gelişecektir. Fasılalı (aralıklı) olarak beslenen reaktörler, yumak oluşturan bakterilerin geliştirilmesi için oldukça uygun reaktörlerdir. Bu tip reaktörlerde substrat beslemesinden dolayı yüksek substrat konsantrasyonlarında yumak oluşturan bakteriler hızla büyüyecek ve substrat hücre içine polisakarit olarak depolanacaktır. Beslemenin durduğu durumda ise, sadece substrat depolamış yumak oluşturan bakteriler yaşayabilecektir. Depo maddeleri substrat konsantrasyonu düşük olduğu durumda tüketilerek enerji üretilecektir. Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 55

56 İpliksi Mikroorganizmaların Belirlenmesi Suretiyle Çamur Kabarması Probleminin Sebeplerinin Araştırılması Bazı ipliksi bakterilerin biyolojik arıtma tesislerinde aşırı büyümesi bazı işletme problemlerinin göstergesidir. Bu problemler; düşük oksijen konsantrasyonu, düşük substrat konsantrasyonu, yüksek sülfür konsantrasyonu, azot ve fosfor konsantrasyonun yeterli olmaması sayılabilir. Dolayısıyla, ipliksi bakteri türü laboratuar ortamında belirlenerek, bu bakterinin gelişmesinin hangi koşullarda mümkün olduğu literatürden araştırılarak çamur kabarması probleminin sebebi bulunabilir. Örneğin, tip 1701 ipliksi bakteri çamur kabarma problemi olan tesislerin %33 ünde gözlenmiş olup, bu bakterinin aşırı derecede gelişmesinin asıl nedeni düşük oksijen konsantrasyonu olduğu bilinmektedir. Ayrıca, bu bakteri türü kompleks karbonhidrat içeren içki sanayi endüstrisi atıksularının arıtıldığı arıtma tesislerinde de gözlenmektedir. Düşük ph değerlerinde ise mantarlar gelişmektedir. Dolaysıyla, çamurda mantar görülmesi durumunda havalandırma havuzundaki ph nın kontrol altına alınması gerektiğini göstermektedir. Ayrıca, Sphaerotilus natans, tip 021N, tip 1701 ve Thiothrix türleri ise havalandırma havuzlarındaki düşük oksijen konsantrasyonundan kaynaklanmaktadır. Biyolojik çamurda sülfür oksitleyen Thiothrix bulunması durumunda, septik atıklarda sülfür konsantrasyonunun yüksek olduğuna işarettir. Tip 021 ise, düşük F/M oranlarında işletilen, basit şeker ve organik asit gibi atıkların arıtıldığı tesislerde gözlenmektedir. Aşağıda Tablo 7 de farklı işletme problemlerinde dominant ipliksi bakteri grupları verilmektedir. Tablo 7. Farklı işletme problemlerinde gelişen ipliksi bakteriler Herhangi bir çamurun kabarma potansiyelini belirlemek için basit bir test geliştirilmiştir. Bu testte, süt ilave edilmiş ve su ilave edilmiş çamur 24 saat inkübe Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 56

57 edilir. İnkübasyon sonucunda süt eklenmiş ve su eklenmiş çamura ait ÇHİ i belirlenerek oranlanır. Eğer bu oran 4 veya daha yüksek ise çamur stabil değildir ve kabarma potansiyeli vardır denir. Eğer oran 2 veya daha az ise, çamur stabil olup, kabarma potansiyeli yoktur denir (Şekil 33). Şekil 32. Aktif çamurun kabarma potansiyelini belirlemek için geliştirilmiş test (Seka vd., 2001 den adapte edilmiştir.) Çamur Kabarmasının Kontrolü Çamur kabarmasının kontrolü için birçok metot mevcut olup bu metotlar aşağıda tartışılacaktır. 1. Oksitleyiciler kullanılarak çamur kabarmasının kontrolü İpliksi bakteriler klor ve hidrojen peroksit gibi oksitleyicilerin aktif çamur geri devir hattına tatbik edilmesiyle kontrol altına alınabilir. İpliksi bakteriler, yumakların dışını tamamen kaplayıp oksidantlara daha fazla maruz kalmaktadır. Yumak oluşturan bakteriler ise, yumakların iç kısmında yer alıp tatbik edilen oksidantlara çok daha az maruz kalırlar. Böylece kullanılan oksidantlarla seçici olarak ipliksi bakteriler öldürülmüş olur. Geri devir hattının klorlanlanmasıyla ipliksi bakterilerin kontrolü 50 yıldır uygulanmakta olup, en ucuz ve kısa zamanda sonuç veren bir prosestir. Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 57

58 Klor geri devri hattına veya aktif çamur hattına günde üç defa tatbik edilebilir. Klor konsantrasyonu mg/l arasında olmalıdır. 20 mg/l üzerindeki konsantrasyonlarda klor yumak oluşturan bakterilere de zarar verebilir. Klora benzer şekilde ozon ve hidrojen peroksitte ipliksi bakterilerin kontrolü amacıyla kullanılabilir. Geri devir hattına uygulanacak hidrojen peroksit konsantrasyonu mg/l arasında olabilir. Ayrıca, hidrojen peroksit oksijen kaynağı olarak da kullanılabilir (Şekil 33). Şekil 33. İpliksi mikroorganizmaları kontrol altına alabilmek için aktif çamur tesisine klor tatbik edilmesi 2. Flokülant ve koagülantların kullanılması Sentetik organik polimerler; kireç ve demir tuzları yumakları bir araya getirmek için kullanılabilir. Fakat bu uygulama hem çamur hacmini arttırır hem de pahalı bir uygulamadır. Havalandırma tankına mg/l katyonik polimer ilave edilerek çamur kabarması kontrol altına alınabilir. Fakat bu uygulama kısa süreli uygulamalar için geçerlidir. Çünkü polimer ilavesi ile ipliksi bakteriler öldürülmemekte ve polimer ilavesine son verilir verilmez problem tekrar kendini göstermektedir. 3. Geri devir oranının arttırılması Çamur kabarması nedeniyle çökeltme tankı dibindeki çamur konsantrasyonu azalır. Dolayısıyla geri devrettirilen çamur ile aktif çamur havuzu içerisinde yeterli mikroorganizma konsantrasyonuna ulaşılamayabilir. Hem aktif çamur verimini arttırmak, hem de çökeltme tankındaki katı miktarını azaltmak amacıyla, geri devir oranı arttırılabilir. 4. Biyolojik selektörlerin (seçici) kullanılması ile ipliksi mikroorganizmaların kontrolü Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 58

59 Biyolojik selektörler, ipliksi mikroorganizmaların büyümelerini engelleyerek yumak oluşturan bakterilerin büyümelerini destekleyen yapılardır. Böylece, çamur kabarma problemini kontrol altına alır. Biyolojik selektörde çeşitli parametreler (F/M yada elektron alıcısının konsantrasyonu) kontrol altına alınarak, istenmeyen ipliksi bakterilerin büyümeleri engellenir. Üç türlü biyolojik selektör vardır; aerobik, anoksik ve anaerobik. a- Aerobik Selektörler Daha önce bahsedildiği gibi, ipliksi bakteriler düşük Ks ve µm değerlerine sahip olup, düşük substrat konsantrasyonlarında ipliksi bakteriler yumak oluşturan bakterilerden daha hızlı büyürler. Bu nedenle; aerobik selektörlerin kullanılması ile F/M oranı havalandırma havuzuna girmeden önce yüksek tutularak, yumak oluşturan bakterilerin substratın çoğunu tüketmesi sağlanır. Selektörden sonra havalandırma havuzuna gelen suda çok düşük substrat olduğundan ipliksi bakterilerin ortamda aşırı çoğalmasına yetmeyecek ve yumak oluşturan bakteriler dominant olacaktır (Şekil 34). Selektörler havalandırma havuzundan çok daha küçük olup bekletme süresi dakikadır. Havalandırma havuzunda ise bekletme süresi 4-6 saat kadardır. Şekil 34. Aerobik selektörlerin kullanılması ile ipliksi mikroorganizmaların kontrol altına alınması b- Anoksik selektörler Anoksik koşul ortamda elektron alıcısı olarak oksijenin bulunmayarak, nitrat ve/veya nitritin bulunması durumudur. Yapılan çalışmalar anoksik koşulların çamur çökelebilirliğini arttırdığını göstermiştir. Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 59

60 Anoksik selektörden hemen sonra oksijenin elektron alıcısı olarak kullanıldığı havalandırma havuzları gelir. Anoksik selektörlerde yumak oluşturan bakteriler gelişir. Çünkü ipliksi bakterilerin büyük bir kısmı nitrat veya nitriti elektron alıcısı olarak kullanamaz. Bazı ipliksi bakteriler nitrit ve nitratı elektron alıcısı olarak kullansalar bile kullanım hızları yumak oluşturan bakterilere kıyasla çok yavaş olup, ortama hakim olamazlar. Nitrat direkt olarak havalandırma tankına veya geri devir hattına ilave edilebilir. Veya havalandırma havuzunda oluşan nitrat anoksik selektöre geri devrettirilebilir (Şekil 35). Anoksik tanktan sonra, atıksu içerisinde çok az organik madde kalmış olup, ipliksi bakterilerin büyüyerek dominant olmasına yetmeyecektir. Şekil 35. Anoksik selektörlerin kullanılması ile ipliksi mikroorganizmaların kontrol altına alınması c-anaerobik selektörler Anaerobik selektörlerde hiçbir elektron alıcı bulunmaz. Anaerobik selektörlerden hemen sonra aerobik havalandırma havuzları gelir. Anaerobik selektör ve aerobik havalandırma havuzuyla, fosfat depolayabilen yumak oluşturan bakteriler çoğaltılarak ipliksi bakterilerin aşırı derecede çoğalması engellenir. Bu sistemde, fosfat biriktirebilen bakteriler anaerobik koşullarda fosfat bırakarak organik maddeyi anaerobik koşullarda alarak depolarlar. Yumak oluşturan bakteriler, anaerobik şartlarda organik madde alabilmek için enerjiye ihtiyaç duyar. Bu enerjiyi, fosfat depolarındaki fosfatı hidrolize ederek enerji üretir. İpliksi Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 60

61 bakteriler ise fosfatı depolayamadıkları ve anaerobik koşullarda enerji üretemedikleri için anaerobik koşullarda organik madde alamazlar ve büyüyemezler. Aerobik koşullarda ise organik madde konsantrasyonu çok az olup fosfat biriktirebilen yumak oluşturan bakteriler depoladıkları organik maddeleri kullanarak hücrelerini yeniler ve büyürler. Çok az organik madde kaldığı için ipliksi bakteriler aerobik koşullarda büyüyemezler ve böylece ipliksi bakteriler kontrol altına alınmış olur (Şekil 36 ve 37). Şekil 36. Anaerobik ve aerobik koşullarda fosfat ve organik maddenin yumak oluşturan bakteriler tarafından kullanımı Şekil 37. Anaerobik selektörlerin kullanılması ile ipliksi mikroorganizmaların kontrol altına alınması Çamur kabarmasının biyolojik kontrolü Bazı bakteriler ve protozoalar ipliksi bakterileri tüketirler. Bunların aktif çamur havuzunda çoğaltılması ipliksi bakterilerinin sayılarının azalmasına ve çamur kabarma probleminin çözümüne yol açabilir. Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 61

62 Örnek olarak, siliatlı protozoalar tip 021N ipliksi baktei sayısının azaltılmasında kullanılabilir. Bu porotozoanın havalandırma havuzunda büyütülmesi ÇHİ yi de düşürecektir (Şekil 38). Şekil 38. Protozoalar kullanılarak ipliksi bakterilerin kontrol altına alınması Diğer özel önlemler Thiothrix sülfid varlığında büyümekte olup, tesise suların alınmadan önce bir ön havalandırmadan geçirilmesi bu tür bakterilerin gelişmesini engelleyebilir. Demir bileşikleri bazı ipliksi bakterileri (Sphaaerotilus,Thiothrix, ip 021N) önemli derecede inhibe ederken yumak oluşturan bakterilere daha az zarar verir. Bu nedenle çamur kabarma probleminin kontrolü amacıyla kullanılabilir. Bazı araştırmacılar, çamur kabarma probleminin çözümü için iki aşamalı bir çözümü önermektedir. Öncelikle, geri devir çamurunun klorlanarak ipliksi bakterilerin öldürülmesi ve ikinci aşamada çamur kabarma problemine neden olan bakterilerin belirlenerek problemin sebebini belirleme ve işletme için spesifik önlemler alma. Aktif Çamur Tesislerinde Köpük Oluşumu ve Kontrolü Köpük oluşumu aktif çamur tesislerinde karşılaşılan genel problemlerden biridir. Örneğin Fransa daki 6000 aktif çamur tesisinden %20 sinde köpük problemi gözlenmektedir. Aşağıda aktif çamur tesislerinde gözlenen köpük oluşumunun sebepleri verilmiştir; Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 62

63 1. Biyolojik olarak giderilemeyen yüzey aktif maddeler 2. Köpük oluşturan ve biyodegradasyonu zayıf olan deterjanlar 3. Denitrifikasyon nedeniyle son çökeltme havuzlarında gözlenen köpük oluşumu 4. Aktinomiset (aktinobakter) lerin büyümesi sonucunda gözlenen kahverengi köpük. Aktinomisetler, çoğunlukla toprakta yaşayarak organik maddeleri parçalarlar. Bu özellikleriyle doğadaki karbon döngüsüne önemli katkıları vardır. Aktinomisetler, dallanan iplikler oluşturan ipliksi, gram pozitif bakterilerden meydana gelen oldukça büyük bir gruptur. Başarılı büyümenin ve dallanmanın sonucunda Mycelium adı verilen kollara ayrılmış ağsı yapılar oluştururlar. Çoğu aktinomiset spor oluşturma yeteneğine sahiptir. Kahverengi köpük oluşumuna sebep olan en önemli bakteri Nocardia dır (Şekil 40). Şekil 39. Aktif çamurda kahverengi köpük oluşumuna sebep olan Nocardia sp. Köpük oluşumunun neden olduğu problemler; Aktif çamur tesislerinde köpük oluşumunun neden olduğu problemler sıralanacak olursa; 1. Aşırı köpük oluşumu tesis çevresindeki yürüme yollarının kayganlaşmasına yol açarak, tesiste çalışan elemanlar için tehlikeli durumlar oluşturabilir. 2. Köpük tesis çıkışına ulaşarak, çıkış suyuna karışır ve BOİ, AKM konsantrasyonlarının artmasına sebep olabilir. 3. Anaerobik çürütücülerde problemlere neden olur. 4. Özellikle ılıman iklimlerde kötü kokulara sebep olur. 5. Tesis çalışanlarının patojen bir bakteri olan Nocardia asteroides gibi bakterilere maruz kalma riski vardır. 6. Tesisin havalandırılmasını olumsuz etkiler. Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 63

64 Köpük mikrobiyolojisi Kahverengi vizkoz köpük üretimine özellikle asit üreten aktinomisetler sebep olur. Genellikle yüksek çamur yaşına sahip tesislerde gözlenir. Köpük oluşumuna sebep olan önemli bakteri grupları; Gordonia (G. amarae, formerly Nocardia amarae), Nocardia (N. asteroides, N. caviae, N. pinensis), Skermania piniformis (daha önce Nocardia pinensis olarak biliniyordu), Tsukamurella, and Rhodococcus. Aktif çamur tesislerinde köpük oluşumunun kontrol altına alınması; Aktif çamurda gözlenen köpüğün kontrol altına alınabilmesi için birçok metot literatürde bahsedilmiştir. Bunlardan bazıları, gerçek ölçekli sistemlere uygulanarak başarılı olduğu gözlenmiş bir kısmı ise ancak laboratuar ölçekli sistemlerde kullanılabilmiştir. Köpük oluşunun kontrol alınabilmesi için önerilen ve en çok kullanılan yöntemler ise; 1. Köpüğün yada geri devir çamurunun klorlanması: Bu uygulamada dikkatli olmak gerekir. Çünkü yumak oluşturan bakterilere de ciddi zararlar verilebilir. 2. Prosesten çamur atımını arttırmak suretiyle çamur yaşını düşürmek: Köpük oluşturan bakteriler genellikle yüksek çamur bekletme zamanlarında gelişirler. Bu nedenle çamur yaşını düşürmek köpük oluşum problemini ortadan kaldırabilir. Yapılan bir çalışmada farklı sıcaklıklarda çamur yaşının aktinomiset sayısı üzerine etkisi şekil 40 da verilmiştir. Şekilden de görüldüğü üzere çamur yaşının düşürülmesi aktinomiset sayısını azaltabilir. Fakat bu metot her zaman başarıya ulaşmayabilir. Ayrıca, bazı tesislerden yüksek verim alınabilmesi için tesisin yüksek çamur yaşında işletilmesi gerekli olabilir. Atlanta da yapılan bir çalışmada çamur yaşının 25 gün süresince 10 günden 3 güne düşürülmesi köpük oluşumunu durdurmuştur. 3. Biyolojik selektörlerin kullanılması: anoksik ve aerobik selektörlerin kullanılması bazen köpük oluşumu problemini çözebilir. 4. Havalandırma havuzuna verilen hava miktarının azaltılması 5. ph nın ve yağ-gres miktarının azaltılması ve köpüğe su sıkılarak azaltmaya çalışmak 6. Anaerobik çürütücü üst suyunun atıksuya karıştırılması: Bu üst su aktinomisetlere toksik olup, kahverengi köpük oluşumunu azaltabilir. Fakat bu suda nelerin aktinomisetlere toksik olduğuna dair ayrıntılı çalışmanın yapılmasına gerek vardır. 7. Köpüğü giderici kimyasallar, demir tuzları ve polimer ilavesi ile köpüğün azaltılması 8. Köpüğün fiziksel yollarla alınması ve Aktinofaj (aktinomisetleri öldüren virüs) lar kullanılarak köpük oluşumu azaltılabilir. Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 64

65 BÖLÜM 5. BİYOFİLM REAKTÖRLERDE ATIKSU ARITIMI Sabit-film biyolojik proseslerde, mikroorganizmalar katı taşıyıcı malzemeye yapışarak yüksek konsantrasyonlara ulaşırlar. Taşıyıcı malzeme, üzerine mikroorganizmanın yapışarak büyüdüğü katı maddedir. Taşıyıcı malzeme olarak, çakıl, kırma taş, kum, aktif karbon, plastik malzeme ve bakteriler için toksik olmayacak her türlü katı madde kullanılabilir. Taşıyıcı malzeme üzerinde bakterinin büyümesini etkileyecek iki önemli parametre vardır. Birincisi atıksuyun akış hızı (ve organik madde yükü) diğeri ise taşıyıcı malzemenin çapı ve geometrik yapısı. Biyofilm reaktörler; damlatmalı filtreler, dönen biyodiskler, batık filtreler, akışkan yataklı reaktörler sıralanabilir. Bakterilerin bir katı yüzeye yapışık olarak büyüdüğü reaktörler dışında, bakteriler birbirine yapışarak yumak oluşturabilir (Şekil 40) ve bu tip reaktörlerde biyofilm reaktörler kategorisinde incelenebilir. Şekil 40. Farklı reaktörlerde oluşan granüller Şekil 41 de atıksu arıtımı amacıyla kullanılan çeşitli reaktör tipleri verilmiştir. Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 65

66 Şekil 41. Atıksu arıtımı amacıyla kullanılan aerobik ve anaerobik biyofilm reaktörler Biyofilm reaktörler nitrifikasyon, denitrifikasyon, aerobik karbon giderimi, anaerobik arıtım, sülfat giderimi gibi amaçlarla kullanılır. Biyofilm proseslerde çeşitli kütle transfer limitasyonları vardır. Elektron alıcı ve elektron vericilerin biyofilmin içine difüz etmesi gerekirken, ara ürünlerin biyofilm içerisinden suya difüz etmeleri gerekmektedir. Biyofilm proseslerinin çeşitli avantajları vardır; 1. Özgül büyüme hızı oldukça düşük olan (örnek, metanojenik bakteriler) mikroorganizmaların gelişmesine yardımcı olur. 2. Yüksek organik yüklemelere karşı daha dayanıklıdır. 3. İşletme masrafları, bakterilerin askıda büyüdüğü reaktörlerden daha düşüktür. Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 66

67 Hücre dışı polimerler, bakterilerin inorganik taşıyıcı malzemelere ve birbirlerine yapışmasına yardımcı olur. Ayrıca, hücre dışı polimer üretiminin yeterli miktarda olması durumunda biyofilm, yüksek atıksu debilerinde dahi parçalanmadan stabil kalabilir. Şekil 42 de biyofilm proseslerde madde difüzyonları gösterilmiştir. Şekil 42. Biyofilmde substrat ve ürün difüzyonu Damlatmalı Filtreler Damlatmalı filtreler, ilk defa 1890 yılında kullanılmış olup biyolojik atıksu arıtımı için en eski sistemlerden biridir. Dört önemli bileşeni vardır; 1- Dairesel veya dikdörtgen bir havuza yüksekliği m olacak şekilde filtre malzemesi doldurulur. İdeal bir filtre malzemesi, üzerinde daha çok bakterinin büyüyebilmesi için çok geniş yüzey alanına sahip olması gerekmektedir. Ayrıca, içerisine havanın difüz edebilmesi ve kopan bakterilerin kolayca filtreden uzaklaşabilmesi için filtre malzemesi yeteri kadar boşluk hacmine sahip olmalıdır. Filtre malzemesi olarak, seramik materyal, taş, plastik malzeme ve tahta kullanılabilir. Taşıyıcı malzeme seçerken; boşluk yüzdesi, gözenek yapısı, fiyatı, özgül yüzey alanı dikkate alınır. Düşük çapa sahip malzeme bakteri yapışması için yüksek özgül yüzey Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 67

68 alana sahip iken, boşluk yüzdesi düşük olup hava akışına izin vermeyebilir. PVC yada polipropilenden imal edilmiş plastik malzemeler damlatmalı filtreler için kullanılır. Ayrıca, kırma taş ta yaygın bir şekilde kullanılmaktadır (Şekil 43). Şekil 43. Damlatmalı Filtre Damlatmalı filtreye ait akış diyagramı şekil 44 de verilmiştir. Taş malzeme filtre malzemesi olarak kullanıldığı takdirde çok fazla ağırlık oluşturur ve filtre fazla yüksek yapılamaz. Filtre malzemesi olarak plastik kullanılması durumda ise; filtre malzemesi hafif olup 6-10 m ye kadar yüksek filtreler kullanılabilir. Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 68

69 Şekil 44. Damlatmalı filtreye ait akış diyagramı 2- Atıksu dağıtıcısı: Atıksu dağıtım yapısı atıksuyun filtre malzemesi üzerine eşit şekilde dağıtılmasını sağlar. Atıksuyun filtre üzerine yükleme hızı düşük yüklü filtre için 5 m 3 /m 2 /gün den az olmalı, yüksek hızlı filtreler için ise hidrolik yükleme hızı 25 m 3 /m 2 /gün den küçük olmalıdır. 3-Damlatmalı filtreden arıtılmış suyun toplanması ve havanın filtreye verilmesi için bir dren sistemi. 4- Son çökeltme tankı. Damlatmalı filtreden kopan bakteri yumaklarının sudan ayrılması için kullanılır. Damlatmalı filtrelerin dizayn ve işletim parametreleri Tablo 8 de verilmiştir. Damlatmalı filtrede geri devir önemli bir faktör olup, geri devir oranı R = QR/Q olarak tanımlanır. Burada, QR geri devir debisi, Q ise damlatmaya gelen atıksu debisidir. Geri devirin artırılması, atık su ile bakterinin temasını arttırır. Giriş atıksuyundaki organik madde ve toksik madde konsantrasyonunu azaltır. Geri devir ile gelen oksijenden dolayı sisteme oksijen girdisi artar ve sistem performansı yükselir. Geri devir ayrıca, atık su debisinin düşük olduğu zamanlarda filtrenin kurumasını engeller, koku ve sinek oluşumunu da azaltır. Tablo 8. Damlatmalı filtrelere ait dizayn ve işletme parametreleri Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 69

70 Damlatmalı Filtrelerin Biyolojisi Damlatmalı filtrelere gelen organik madde bakteriler tarafından kullanılarak, yeni hücreler oluşur. Bu oluşan yeni hücreler damlatmalı filtrelerden sonra gelen çökeltme tanklarında çöktürülerek ayrılır. Düşük hızlı damlatmalı filtrelerde BOİ giderimi %65-75 arasındadır. Yüksek hızlı filtrelerde ise BOİ giderim verimi %85 e yakındır. Damlatmalı filtre malzemesi üzerinde oluşan biyofilme zoogleal film denir. Biyofilm bakteri, fungus, alg, protozoa ve diğer yaşam formlarından meydana gelir (Şekil 45). Şekil 45. Filtre malzemesi üzerinde zoogleal filmin oluşumu Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 70

71 Filtre malzemesi üzerinde gelişen biyofilme ait elektron mikroskobunun görünümü Şekil 46 da verilmiştir. Şekil 46. Damlatmalı filtreye ait biyofilmin elektron mikroskop görüntüsü Biyolfilm de bakteri büyümesiyle biyofilm iyice kalınlaşır ve biyofilmin iç kısımlarına oksijen ve substrat difüz edemeyebilir. Bu nedenle, filtre malzemesine yakın kısımlarda bulunan bakteriler oksijen yetersizliğinden dolayı anaerobik şartlara maruz kalır ve substrat azlığı da buna eklenince, bakteriler iç solunum fazına girerek, bakteriler yapıştıkları yüzeyden kopmaya başlarlar. Kopan parçalar çökeltme tankında sudan uzaklaştırılır. Damlatmalı filtrelerde prokaryotik ve ökaryotik hücrelere ilave olarak daha yüksek yaşam formları da gözlenir. Bunlar; rotiferler, nematotlar, kurtçuklar, sinekler ve bazı böcek larvalarıdır. Damlatmalı filtrelerde gözlenen organizmalar hakkında aşağıda daha ayrıntılı bilgi verilecektir; Bakteriler: Bakteriler filtrelerde özellikle organik maddelerin parçalanmasında önemli görev üstlenirler. Kolloidal organik maddeler ise biyofilm tarafından adsorplanır ve hücre dışı enzimler ile parçalanırlar. Damlatmalı filtrelerde aktif bakteriler Zooglea, Pseudomonas, Flavobacterium, Achromobacter, Alcaligenes ve bazı ipliksi bakterilerdir. Ayrıca, amonyağın nitrite ve daha sonra nitrat oksitlenmesinden sorumlu olan nitrifikasyon bakterileri de damlatmalı filtrelerde bulunur. Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 71

72 Günümüzde biyofilm mikrobiyolojisini çalışabilmek için çok önemli gelişmeler olmuştur. Şöyleki; ph, oksidasyon redüksiyon potansiyeli, hidrojen sülfür, nitrit ve nitrat konsantrasyonlarının biyofilm içerisinde ölçülebilmesi için mikron boyutlarında mikrosensörler geliştirilmiştir. Şekil 47 de Yu ve Bishop (2001) tarafından yapılan bir çalışmaya ait veriler sunulmuştur. Bu sonuçlara göre, oksijen sıvı fazda yüksek iken, biyofilmin iç kesimlerinde bakteri kullanımından dolayı düşmektedir. Sülfür ise, biyofilmin iç kesimlerinde oksijen azalmasından dolayı artmaktadır. Yapılan bazı çalışmalarda, damlatmalı filtrelerde nitrit oksitleyen bir bakteri olan Nitrospira sp. nin dominant olduğu gözlenmiştir. Damlatmalı filtrelerde nitrifikasyon hızı birçok faktöre bağlıdır. Bunlardan en önemlileri; sıcaklık, çözünmüş oksijen, ph, inhibitörlerin varlığı, yükleme hızı, filtre malzemesi, filtre yüksekliği ve atıksudaki BOİ konsantrasyonudur. Düşük hızlı damlatmalı filtreler, yüksek bir nitrifikasyon popülasyonunun gelişmesine imkan tanır. Yüksek hızlı filtreler ise, yüksek organik ve yüksek hidrolik yüklemelerden dolayı nitrifikasyon bakterilerinin gelişmesine imkân tanımayabilir. EPA ya göre, kırma taş malzemenin filtre dolgu malzemesi olarak kullanıldığı filtrelerde nitrifikasyonun gözlenebilmesi için organik yüklemenin 0.16 kgboi5/m 3 /gün ü geçmemesi gerekmektedir. Daha yüksek yüklemelerde heterotrof bakteriler ortama hakim olurlar. Genellikle BOİ5 konsantrasyonunun 20 mg/l den düşük olması durumunda nitrifikasyon başlar. Bu nedenle nitrifikasyon, filtrenin alt kısmında gerçekleşir. Bazı durumlarda ise, iki filtre arka arkaya yapılarak, ilk filtrede heterotroflar, ikinci filtrede ise nitrifikasyon yapan bakterilerin dominant olması sağlanır. Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 72

73 Şekil 46. Damlatmalı filtrede konsantrasyonların mesafe ile değişimi Damlatmalı filtrelerin organik yüklemenin fazla, oksijenin az olduğu üst kısımlarında anaerobik mikro bölgelerin oluşumundan dolayı metan üreten bakterilerin ve sülfat indirgeyen bakterilerin geliştiği gözlenmiştir. Funguslar (mantarlar): Mantarlar genellikle düşük ph değerlerinde dominant olurlar. Bu da sisteme asidik atık suların verilmesinden kaynaklanır. Damlatmalı filtrelerde en çok gözlenen funguslar; Penicillium, Aspergillus, Mucor, Geotrichum ve maya dır. Algler: Algler damlatmalı filtrelerin yüzeyinde gelişirler. Çünkü damlatmalı filtrelerin üst tarafı gündüz güneş almaktadır. Her ne kadar algler filtrede büyüyen bakteri ve funguslar için oksijen üretse de damlatmalı filtrelerde büyüyen algler filtrelerin tıkanmasına neden olabilir. Damlatmalı filtrelerde en çok gözlenen algler; Euglena, Chlorella dır. Protozoalar: Ökaryotik organizma olan protozoalar biyofilmdeki bakteriler üzerinden büyür. Biyofilmde Flagellalı (Bodo, Monas), siliatlı (Colpidium, Vorticella) ve ameba (Amoeba, Arcella) bulunabilir. Rotiferler ayrıca damlatmalı filtrede bulunurlar. Bu organizmalara ilave olarak yüksek yapılı çok hücreli organizmalar örneğin böcek larvaları, sivrisinekler de damlatmalı filtrelerde bulunur. Bu sinekler damlatmalı filtrelerde problemlere sebep olabilir. En önemli problem ise damlatmalı filtreleri işleten personeli rahatsız etmesi ve hastalık yayma potansiyelinin olmasıdır. Çevre Mikrobiyolojisi 2, ders notları Sayfa 73

1. Kıyı Bölgelerinde Çevre Kirliliği ve Kontrolü KÇKK

1. Kıyı Bölgelerinde Çevre Kirliliği ve Kontrolü KÇKK 1. Kıyı Bölgelerinde Çevre Kirliliği ve Kontrolü KÇKK Kentsel Atıksu Arıtım Tesislerinde Geliştirilmiş Biyolojik Fosfor Giderim Verimini Etkileyen Faktörler Tolga Tunçal, Ayşegül Pala, Orhan Uslu Namık

Detaylı

Ekosistem ve Özellikleri

Ekosistem ve Özellikleri Ekosistem ve Özellikleri Öğr. Gör. Özgür ZEYDAN http://cevre.beun.edu.tr/zeydan/ Ekosistem Belirli bir bölgede yaşayan ve birbirleriyle sürekli etkileşim halindeki canlılar (biyotik faktörler) ve cansız

Detaylı

DİĞER ARITMA PROSESLERİ

DİĞER ARITMA PROSESLERİ YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ DİĞER ARITMA PROSESLERİ Oksidasyon Havuzları Oksidasyon Havuzları Sürekli kanal tipinde tam karışımlı uzun havalandırmalı aktif çamur proseslerinin

Detaylı

ADIM ADIM YGS LYS Adım EKOLOJİ 7 MADDE DÖNGÜLERİ (Su, Karbon ve Azot Döngüsü)

ADIM ADIM YGS LYS Adım EKOLOJİ 7 MADDE DÖNGÜLERİ (Su, Karbon ve Azot Döngüsü) ADIM ADIM YGS LYS 100. Adım EKOLOJİ 7 MADDE DÖNGÜLERİ (Su, Karbon ve Azot Döngüsü) MADDE DÖNGÜLERİ Ekosistemde kimyasal elementler sınırlı sayıda bulunur. Bu nedenle bu kimyasal elementeler organik ve

Detaylı

Çizelge 2.6. Farklı ph ve su sıcaklığı değerlerinde amonyak düzeyi (toplam amonyağın yüzdesi olarak) (Boyd 2008a)

Çizelge 2.6. Farklı ph ve su sıcaklığı değerlerinde amonyak düzeyi (toplam amonyağın yüzdesi olarak) (Boyd 2008a) - Azotlu bileşikler Su ürünleri yetiştiricilik sistemlerinde oksijen gereksinimi karşılandığı takdirde üretimi sınırlayan ikinci faktör azotlu bileşiklerin birikimidir. Ana azotlu bileşikler; azot gazı

Detaylı

MADDE DÖNGÜLERİ SU, KARBON VE AZOT DÖNGÜSÜ SELİN HOCA

MADDE DÖNGÜLERİ SU, KARBON VE AZOT DÖNGÜSÜ SELİN HOCA MADDE DÖNGÜLERİ SU, KARBON VE AZOT DÖNGÜSÜ SELİN HOCA Ekosistemde kimyasal elementler sınırlı sayıda bulunur. Bu nedenle bu kimyasal elementeler organik ve inorganik formlarda devir halindedir. Bu devre,

Detaylı

AEROBİK BİYOFİLM PROSESLERİ

AEROBİK BİYOFİLM PROSESLERİ AEROBİK BİYOFİLM PROSESLERİ Doç. Dr. Eyüp DEBİK 03.12.2013 GENEL BİLGİ Arıtmadan sorumlu mikroorganizmalar, sabit bir yatak üzerinde gelişirler. Aerobik biyofilm prosesleri : (1) batmamış biyofilm prosesler,

Detaylı

BİYOLOJİK TEMEL İŞLEMLER

BİYOLOJİK TEMEL İŞLEMLER BİYOLOJİK TEMEL İŞLEMLER BİYOLOJİK YÖNTEMLERLE NÜTRİENT GİDERİMİ Doç. Dr. Eyüp DEBİK Nütrient Giderimi Azot atıksularda çeşitli şekillerde bulunabilir (organik, amonyak, nitrit ve nitrat). Genel olarak

Detaylı

TEST 1. Hücre Solunumu. 4. Aşağıda verilen moleküllerden hangisi oksijenli solunumda substrat olarak kullanılamaz? A) Glikoz B) Mineral C) Yağ asidi

TEST 1. Hücre Solunumu. 4. Aşağıda verilen moleküllerden hangisi oksijenli solunumda substrat olarak kullanılamaz? A) Glikoz B) Mineral C) Yağ asidi 1. Termometre Çimlenen bezelye tohumlar Termos Çimlenen bezelye tohumları oksijenli solunum yaptığına göre yukarıdaki düzenekle ilgili, I. Termostaki oksijen miktarı azalır. II. Termometredeki sıcaklık

Detaylı

WASTEWATER TREATMENT PLANT DESIGN

WASTEWATER TREATMENT PLANT DESIGN ATIKSU ARITMA TEKNOLOJİLERİ Doç. Dr. Güçlü İNSEL İTÜ Çevre Mühendisliği Bölümü Arıtma Hedefleri 1900 lerden 1970 lerin başına kadar Yüzücü ve askıda maddelerin giderilmesi Ayrışabilir organik madde arıtılması

Detaylı

ATIKSU ARITIMINDA TESİS TASARIMI

ATIKSU ARITIMINDA TESİS TASARIMI ATIKSU ARITIMINDA TESİS TASARIMI Doç. Dr. Eyüp DEBİK 18.11.2013 BİYOLOJİK ARITMA ÜNİTELERİ AKTİF ÇAMUR Biyolojik arıtma, atıksuda bulunan organik kirleticilerin, mikroorganizmalar tarafından besin ve enerji

Detaylı

ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI

ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI 9.Çözünmüş İnorganik ve Organik Katıların Giderimi Yrd. Doç. Dr. Kadir GEDİK İnorganiklerin Giderimi Çözünmüş maddelerin çapları

Detaylı

Harran Üniversitesi Kısa tarihi

Harran Üniversitesi Kısa tarihi Harran Üniversitesi Kısa tarihi 1976 : Şanlıurfa Meslek Yüksek Okulu Kuruldu 1978: Dicle Üniversitesi ne bağlı Ziraat Fakültesi, 1984: Dicle Üniversitesi ne bağlı Mühendislik Fakültesi (İnşaat Mühendisliği

Detaylı

ÇEVRE MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ 0010020036 KODLU TEMEL ĠġLEMLER-1 LABORATUVAR DERSĠ DENEY FÖYÜ

ÇEVRE MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ 0010020036 KODLU TEMEL ĠġLEMLER-1 LABORATUVAR DERSĠ DENEY FÖYÜ DENEY NO: 5 HAVAANDIRMA ÇEVRE MÜHENDĠSĠĞĠ BÖÜMÜ Çevre Mühendisi atmosfer şartlarında suda çözünmüş oksijen ile yakından ilgilidir. Çözünmüş oksijen (Ç.O) su içinde çözünmüş halde bulunan oksijen konsantrasyonu

Detaylı

Akvaryum veya küçük havuzlarda amonyağın daha az zehirli olan nitrit ve nitrata dönüştürülmesi için gerekli olan bakteri populasyonunu (nitrifikasyon

Akvaryum veya küçük havuzlarda amonyağın daha az zehirli olan nitrit ve nitrata dönüştürülmesi için gerekli olan bakteri populasyonunu (nitrifikasyon Azotlu bileşikler Ticari balık havuzlarında iyonize olmuş veya iyonize olmamış amonyağın konsantrasyonlarını azaltmak için pratik bir yöntem yoktur. Balık havuzlarında stoklama ve yemleme oranlarının azaltılması

Detaylı

1.1 Su Kirliliği Su Kirliliğinin Kaynakları 1.2 Atıksu Türleri 1.3 Atıksu Karakteristikleri 1.4 Atıksu Arıtımı Arıtma Seviyeleri

1.1 Su Kirliliği Su Kirliliğinin Kaynakları 1.2 Atıksu Türleri 1.3 Atıksu Karakteristikleri 1.4 Atıksu Arıtımı Arıtma Seviyeleri 1. GİRİŞ 1.1 Su Kirliliği Su Kirliliğinin Kaynakları 1.2 Atıksu Türleri 1.3 Atıksu Karakteristikleri 1.4 Atıksu Arıtımı Arıtma Seviyeleri 1-1 1.1 Su Kirliliği Su Kirliliğinin Kaynakları (I) Su Kirliliği

Detaylı

BİTKİ BESİN MADDELERİ (BBM)

BİTKİ BESİN MADDELERİ (BBM) BİTKİ BESİN MADDELERİ (BBM) Toprak Bilgisi Dersi Prof. Dr. Günay Erpul erpul@ankara.edu.tr Işık Enerjisinin Kimyasal Enerjiye Dönüştürülmesi Fotosentez, karbon (C), oksijen (O) ve hidrojen (H) atomlarını

Detaylı

-Kloroplast ve mitokondri bulunmaz fakat bu organellerde bulunan aynı bulunur.

-Kloroplast ve mitokondri bulunmaz fakat bu organellerde bulunan aynı bulunur. BAKTERİLER GENEL ÖZELLİKLERİ: -Prokaryot hücre yapılı, tek hücreli canlılardır. -Halkasal DNA ya sahiptirler. Bazı bakterilerde plazmit bulunur. Plazmit: Küçük ve halka şeklinde DNA parçacıklarıdır. Bakterilerin

Detaylı

Ötrifikasyon. Ötrifikasyonun Nedenleri

Ötrifikasyon. Ötrifikasyonun Nedenleri Ötrifikasyon Ötrifikasyon, göllerin olgunlaşma aşamalarında meydana gelen dogal bir olay. Genç göller düşük oranlarda besin içermekte dolayısıyla biyolojik aktivite az..oligotrofik göller Yaşlı göller,

Detaylı

ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI

ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI 6.Endüstriyel Kirlenme Kontrolü - Nötralizasyon Yrd. Doç. Dr. Kadir GEDİK Birçok endüstrinin atıksuyu asidik veya bazik olduğundan alıcı ortama veya kimyasal ve/veya

Detaylı

Ayxmaz/biyoloji. Azot döngüsü. Azot kaynakları 1. Atmosfer 2. Su 3. Kara 4. Canlılar. Azot döngüsü

Ayxmaz/biyoloji. Azot döngüsü. Azot kaynakları 1. Atmosfer 2. Su 3. Kara 4. Canlılar. Azot döngüsü Azot döngüsü Azot kaynakları 1. Atmosfer 2. Su 3. Kara 4. Canlılar Azot döngüsü 1. Azot bitkiler tarafından organik moleküllerin (A.asit,organik baz vb.)yapısına katılır. 2. Bitkiler azotu sadece NO3-

Detaylı

Arıtma çamuru nedir?

Arıtma çamuru nedir? Arıtma çamuru nedir? Atıksu arıtımında, fiziksel ve kimyasal arıtma süreçlerinde atıksu içinden yüzdürülerek veya çökeltilerek uzaklaştırılan maddeler Biyolojik arıtma sonucunda çözünmüş haldeki maddelerin

Detaylı

ATIKSU ARITMA TESİSLERİNİN İŞLETİLMESİ-BAKIM VE ONARIMI. Fatih GÜRGAN ASKİ Arıtma Tesisleri Dairesi Başkanı

ATIKSU ARITMA TESİSLERİNİN İŞLETİLMESİ-BAKIM VE ONARIMI. Fatih GÜRGAN ASKİ Arıtma Tesisleri Dairesi Başkanı ATIKSU ARITMA TESİSLERİNİN İŞLETİLMESİ-BAKIM VE ONARIMI Fatih GÜRGAN ASKİ Arıtma Tesisleri Dairesi Başkanı UZUN HAVALANDIRMALI AKTİF ÇAMUR SİSTEMİ Bu sistem Atıksularda bulunan organik maddelerin mikroorganizmalar

Detaylı

Biyokimyasal Oksijen İhtiyacı (BOİ) Doç.Dr.Ergün YILDIZ

Biyokimyasal Oksijen İhtiyacı (BOİ) Doç.Dr.Ergün YILDIZ Biyokimyasal Oksijen İhtiyacı (BOİ) Doç.Dr.Ergün YILDIZ Giriş BOİ nedir? BOİ neyi ölçer? BOİ testi ne için kullanılır? BOİ nasıl tespit edilir? BOİ hesaplamaları BOİ uygulamaları Bazı maddelerin BOİ si

Detaylı

ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ

ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ Ekosistem, birbiriyle ilişkili canlı ve cansız unsurlardan oluşur. Ekosistem, bu unsurlar arasındaki madde ve enerji dolaşımı ile kendini besler ve yeniler. Madde döngüsü

Detaylı

YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI. 11. Sınıf 1 CANLILARDA ENERJİ DÖNÜŞÜMLERİ

YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI. 11. Sınıf 1 CANLILARDA ENERJİ DÖNÜŞÜMLERİ YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI 11. Sınıf 1 CANLILARDA ENERJİ DÖNÜŞÜMLERİ Fotosentez ile ışık enerjisi kimyasal bağ enerjisine dönüştürülür. Kloroplastsız hücreler fotosentez yapamaz. DOĞRU YANLIŞ SORULARI

Detaylı

Katı Atık Yönetiminde Arıtma Çamuru. Enes KELEŞ Kasım / 2014

Katı Atık Yönetiminde Arıtma Çamuru. Enes KELEŞ Kasım / 2014 Katı Atık Yönetiminde Arıtma Çamuru Enes KELEŞ Kasım / 2014 İÇİNDEKİLER Arıtma Çamuru Nedir? Arıtma Çamuru Nerede Oluşur? Arıtma Çamuru Çeşitleri Arıtma Çamuru Nerelerde Değerlendirilebilir? 1. Açık Alanda

Detaylı

ÇERKEZKÖY ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ ENDÜSTRİYEL ATIKSU ARITMA TESİSİ

ÇERKEZKÖY ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ ENDÜSTRİYEL ATIKSU ARITMA TESİSİ ÇERKEZKÖY ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ ENDÜSTRİYEL ATIKSU ARITMA TESİSİ Bölgemiz I. Kısım Atıksu Arıtma Tesisi (yatırım bedeli 15 milyon $) 1995 yılında, II. Kısım Atıksu Arıtma Tesisi ( yatırım bedeli 8 milyon

Detaylı

İÇİNDEKİLER 1.1. ATIKSU ARITMA TESİSLERİNİN PLANLAMA VE PROJELENDİRME ESASLARI

İÇİNDEKİLER 1.1. ATIKSU ARITMA TESİSLERİNİN PLANLAMA VE PROJELENDİRME ESASLARI İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1. GİRİŞ 1.1. ATIKSU ARITMA TESİSLERİNİN PLANLAMA VE PROJELENDİRME ESASLARI 1.1.1. Genel 1.1.2. Atıksu Arıtma Tesislerinin Tasarım Süreci 1.1.3. Tasarım İçin Girdi (Başlangıç)

Detaylı

On-line Oksijen Tüketiminin Ölçülmesiyle Havalandırma Prosesinde Enerji Optimizasyonu

On-line Oksijen Tüketiminin Ölçülmesiyle Havalandırma Prosesinde Enerji Optimizasyonu On-line Oksijen Tüketiminin Ölçülmesiyle Havalandırma Prosesinde Enerji Optimizasyonu Speaker: Ercan Basaran, Uwe Späth LAR Process Analysers AG 1 Genel İçerik 1. Giriş 2. Proses optimizasyonu 3. İki optimizasyon

Detaylı

ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ NDE KİMYASAL PROSESLER

ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ NDE KİMYASAL PROSESLER 9 ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ NDE KİMYASAL PROSESLER 1. Koagülasyon- Flokülasyon Prosesleri 2. Elektrokoagülasyon Prosesi 3. Kimyasal Çöktürme Prosesleri 4. Su Yumuşatma Prosesleri 5. Adsorpsiyon Prosesleri 6.

Detaylı

Solunum. Solunum ve odunsu bitkilerin büyümesi arasında yüksek bir korelasyon bulunmaktadır (Kozlowski ve Pallardy, 1997).

Solunum. Solunum ve odunsu bitkilerin büyümesi arasında yüksek bir korelasyon bulunmaktadır (Kozlowski ve Pallardy, 1997). SOLUNUM Solunum Solunum, canlı hücrelerdeki organik maddelerin oksidasyonuyla, enerjinin açığa çıkarılması olayı olarak tanımlanır. Açığa çıkan enerji, kimyasal enerji (ATP) olarak depolanır. Solunum ürünleri,

Detaylı

Elçin GÜNEŞ, Ezgi AYDOĞAR

Elçin GÜNEŞ, Ezgi AYDOĞAR Elçin GÜNEŞ, Ezgi AYDOĞAR AMAÇ Çorlu katı atık depolama sahası sızıntı sularının ön arıtma alternatifi olarak koagülasyon-flokülasyon yöntemi ile arıtılabilirliğinin değerlendirilmesi Arıtma alternatifleri

Detaylı

HAZIRLAYAN-SUNAN İSMAİL SÜRGEÇOĞLU DANIŞMAN:DOÇ. DR. HİLMİ NAMLI

HAZIRLAYAN-SUNAN İSMAİL SÜRGEÇOĞLU DANIŞMAN:DOÇ. DR. HİLMİ NAMLI HAZIRLAYAN-SUNAN İSMAİL SÜRGEÇOĞLU DANIŞMAN:DOÇ. DR. HİLMİ NAMLI DÜNYADA yılda 40.000 km³ tatlı su okyanuslardan karalara transfer olmaktadır. Bu suyun büyük bir kısmı taşkın vb. nedenlerle kaybolurken

Detaylı

Deponi Sızıntı Sularının Arıtma Teknikleri ve Örnek Tesisler

Deponi Sızıntı Sularının Arıtma Teknikleri ve Örnek Tesisler Deponi Sızıntı Sularının Arıtma Teknikleri ve Örnek Tesisler Die technische Anlagen der Deponiesickerwasserreinigung und Bespiele Kai-Uwe Heyer* *, Ertuğrul Erdin**, Sevgi Tokgöz** * Hamburg Harburg Teknik

Detaylı

Kırılma Noktası Klorlaması

Kırılma Noktası Klorlaması Kırılma Noktası Klorlaması AMAÇ Farklı oranlarda klor ile amonyağın reaksiyon vermesi sonucu oluşan kalıntı klor ölçümünün yapılması ve verilerin grafiğe aktarılarak kırılma noktasının belirlenmesi. ÖN

Detaylı

ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI

ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI 10. Endüstriyel Çamur Arıtımı Yrd. Doç. Dr. Kadir GEDİK Giriş Sıvı atıkların arıtılmasındaki en önemli nokta askıda veya çözünmüş katıların giderimidir. Sıvıdan

Detaylı

6. İLERİ ATIKSU ARITIMI

6. İLERİ ATIKSU ARITIMI 6. İLERİ ATIKSU ARITIMI Klasik arıtma sistemleri çıkışında arıtılmış atıksuda kalan AKM, çözünmüş madde, organik maddeler vb. gibi kirleticilerin de arıtımı ilave arıtma sistemlerini gerektirmekte olup

Detaylı

8 HAFTA Mikrobiyal Beslenme

8 HAFTA Mikrobiyal Beslenme Copyright McGraw-Hill companies, Inc. Permission required for reproduction or display. 8 HAFTA Mikrobiyal Beslenme 1 Copyright McGraw-Hill companies, Inc. Permission required for reproduction or display.

Detaylı

BURSA HAMİTLER SIZINTI SUYU ARITMA TESİSİNİN İNCELENMESİ

BURSA HAMİTLER SIZINTI SUYU ARITMA TESİSİNİN İNCELENMESİ BURSA HAMİTLER SIZINTI SUYU ARITMA TESİSİNİN İNCELENMESİ Korkut Kaşıkçı 1, Barış Çallı 2 1 Sistem Yapı İnşaat ve Ticaret A.Ş. 34805 Kavacık, İstanbul 2 Marmara Üniversitesi, Çevre Mühendisliği Bölümü,

Detaylı

BİYOLOJİK ARITMA DENEYİMLERİ

BİYOLOJİK ARITMA DENEYİMLERİ BİYOLOJİK ARITMA DENEYİMLERİ Kütahya Belediyesi Atıksu Arıtma Tesisi, İller Bankası nca 1985 yılında projelendirilmiş, 1992 yılında çalışmaya başlamıştır. Şehir merkezinin evsel nitelikli atıksularını

Detaylı

6. BÖLÜM MİKROBİYAL METABOLİZMA

6. BÖLÜM MİKROBİYAL METABOLİZMA 6. BÖLÜM MİKROBİYAL METABOLİZMA 1 METABOLİZMA Hücrede meydana gelen tüm reaksiyonlara denir Anabolizma: Basit moleküllerden kompleks moleküllerin sentezlendiği enerji gerektiren reaksiyonlardır X+Y+ENERJİ

Detaylı

Biyolojik Besi Maddesi Gideren Atıksu Arıtma Tesisi Geri Devir Çamurunda Farklı Dezentegrasyon Uygulamalarının İncelenmesi

Biyolojik Besi Maddesi Gideren Atıksu Arıtma Tesisi Geri Devir Çamurunda Farklı Dezentegrasyon Uygulamalarının İncelenmesi Biyolojik Besi Maddesi Gideren Atıksu Arıtma Tesisi Geri Devir Çamurunda Farklı Dezentegrasyon Uygulamalarının İncelenmesi Nevin Yağcı, Işıl Akpınar İstanbul Teknik Üniversitesi, İnşaat Fakültesi, Çevre

Detaylı

ATIKSU ARITIMINDA TESİS TASARIMI

ATIKSU ARITIMINDA TESİS TASARIMI ATIKSU ARITIMINDA TESİS TASARIMI Doç. Dr. Eyüp DEBİK 02.12.2013 Son çöktürme havuzları Biyolojik arıtmadan sonra arıtılmış atıksuyu biokütleden yerçekimi etkisi ile fiziksel olarak ayıran dairesel ya da

Detaylı

Organik Atıkların Değerlendirilmesi- BİYOGAZ: Üretimi ve Kullanımı ECS KĐMYA ĐNŞ. SAN. VE TĐC. LTD. ŞTĐ.

Organik Atıkların Değerlendirilmesi- BİYOGAZ: Üretimi ve Kullanımı ECS KĐMYA ĐNŞ. SAN. VE TĐC. LTD. ŞTĐ. Organik Atıkların Değerlendirilmesi- BİYOGAZ: Üretimi ve Kullanımı ECS KĐMYA ĐNŞ. SAN. VE TĐC. LTD. ŞTĐ. BİYOGAZ NEDİR? Anaerobik şartlarda, organik atıkların çeşitli mikroorganizmalarca çürütülmesi sonucu

Detaylı

Öğretim Üyeleri İçin Ön Söz Öğrenciler İçin Ön Söz Teşekkürler Yazar Hakkında Çevirenler Çeviri Editöründen

Öğretim Üyeleri İçin Ön Söz Öğrenciler İçin Ön Söz Teşekkürler Yazar Hakkında Çevirenler Çeviri Editöründen Öğretim Üyeleri İçin Ön Söz Öğrenciler İçin Ön Söz Teşekkürler Yazar Hakkında Çevirenler Çeviri Editöründen ix xiii xv xvii xix xxi 1. Çevre Kimyasına Giriş 3 1.1. Çevre Kimyasına Genel Bakış ve Önemi

Detaylı

1.018/7.30J Ekoloji I: Dünya Sistemi Güz 2009

1.018/7.30J Ekoloji I: Dünya Sistemi Güz 2009 1.018/7.30J Ekoloji I: Dünya Sistemi Güz 2009 OKUMALAR: Ders Kitabı, syf. 43, 84-88; 673-674 Luria. 1975. Overview of photosynthesis. Kaiser, J. 1995. Can deep bacteria live on nothing but rocks and water?

Detaylı

11. SINIF KONU ANLATIMI 2 ATP-2

11. SINIF KONU ANLATIMI 2 ATP-2 11. SINIF KONU ANLATIMI 2 ATP-2 Fotosentez ve kemosentez reaksiyonları hem endergonik hem ekzergonik reaksiyonlardır. ATP molekülü ile hücrenin endergonik ve ekzergonik reaksiyonları arasında enerji transferini

Detaylı

FOTOSENTEZ VE KEMOSENTEZ

FOTOSENTEZ VE KEMOSENTEZ FOTOSENTEZ VE KEMOSENTEZ FOTOSENTEZ Yeşil bitkilerin, sahip oldukları klorofil pigmenti yardımı ile havadan aldıkları karbondioksiti kullanarak kendileri için gerekli olan organik maddeleri üretmelerine

Detaylı

İÇİNDEKİLER SI BASKISI İÇİN ÖN SÖZ. xvi. xxi ÇEVİRİ EDİTÖRÜNDEN. BÖLÜM BİR Çevresel Problemlerin Belirlenmesi ve Çözülmesi 3

İÇİNDEKİLER SI BASKISI İÇİN ÖN SÖZ. xvi. xxi ÇEVİRİ EDİTÖRÜNDEN. BÖLÜM BİR Çevresel Problemlerin Belirlenmesi ve Çözülmesi 3 . İÇİNDEKİLER SI BASKISI İÇİN ÖN SÖZ xv ÖN SÖZ xvi YAZARLAR HAKKINDA xix ÇEVİRENLER xxi ÇEVİRİ EDİTÖRÜNDEN xxiii K I S I M B İ R ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ 1 BÖLÜM BİR Çevresel Problemlerin Belirlenmesi ve Çözülmesi

Detaylı

TARİFNAME ELEMENTEL KÜKÜRT BAZLI MİKSOTROFİK (OTOTROFİK+HETEROTROFİK) DENİTRİFİKASYON YAPAN MEMBRAN BİYOREAKTÖR

TARİFNAME ELEMENTEL KÜKÜRT BAZLI MİKSOTROFİK (OTOTROFİK+HETEROTROFİK) DENİTRİFİKASYON YAPAN MEMBRAN BİYOREAKTÖR 1 TARİFNAME ELEMENTEL KÜKÜRT BAZLI MİKSOTROFİK (OTOTROFİK+HETEROTROFİK) DENİTRİFİKASYON YAPAN MEMBRAN BİYOREAKTÖR Teknik Alan Bu buluş, özellikle içme sularından eş zamanlı olarak nitrat ve Cr(VI) gidermek

Detaylı

ATIKSU ARITIMININ ESASLARI

ATIKSU ARITIMININ ESASLARI ATIKSU ARITIMININ ESASLARI Evsel, Endüstriyel Atıksu Arıtımı ve Arıtma Çamurlarının Kontrolü Prof. Dr. İzzet ÖZTÜRK Dr. Hacer TİMUR Dr. Ufuk KOŞKAN 1. ATIKSU MİKTAR VE ÖZELLİKLERİ... 1 1.1. Atıksu Akımının

Detaylı

ADIM ADIM YGS-LYS 2. ADIM CANLININ ORTAK ÖZELLİKLERİ

ADIM ADIM YGS-LYS 2. ADIM CANLININ ORTAK ÖZELLİKLERİ ADIM ADIM YGS-LYS 2. ADIM CANLININ ORTAK ÖZELLİKLERİ CANLININ ORTAK ÖZELLİKLERİ HÜCRESEL YAPI: Tüm canlılarda temel yapı ve görev birimi hücredir. Canlılar hücre sayılarına ve hücre yapılarına göre gruplandırılır.

Detaylı

ÇEV-401/A DERS TANITIM FORMU

ÇEV-401/A DERS TANITIM FORMU İht. Seçmeli 3 : A Paketi : - End. Atıksuların Arıtılması - Arıtma Çamurlarının Stabilizasyonu - Deniz Deşarjı B Paketi : - Tehlikeli Atıklar - ÇED - End. Katı Atıklar Bölüm Adı Çevre Mühendisliği Ders

Detaylı

BİYOLOJİK PROSESLERE GENEL BAKIŞ

BİYOLOJİK PROSESLERE GENEL BAKIŞ BİYOLOJİK PROSESLERE GENEL BAKIŞ Dr.Murat SOLAK Biyolojik Arıtma Yöntemleri Biyokimyasal reaksiyonlar neticesinde atık sudaki çözünmüş organik kirleticilerin uzaklaştırıldığı yöntemlerdir. BİYOPROSESLER

Detaylı

GÜÇLÜ ENDÜSTRİYEL ÇÖZÜMLER İNŞAAT, ENDÜSTRİ A.Ş. www.tematas.com

GÜÇLÜ ENDÜSTRİYEL ÇÖZÜMLER İNŞAAT, ENDÜSTRİ A.Ş. www.tematas.com GÜÇLÜ ENDÜSTRİYEL ÇÖZÜMLER www.tematas.com İNŞAAT, ENDÜSTRİ A.Ş. TEMATAŞ; 20 yılı aşkın tecrübeye sahip teknik kadrosu, profesyonel yönetim anlayışı ile işveren ve çalışan memnuniyetini sağlamayı kendisine

Detaylı

TEKRAR DOLAŞIMLI ÜRETİM SİSTEMLERİNDE SU KALİTESİ ve YÖNETİMİ

TEKRAR DOLAŞIMLI ÜRETİM SİSTEMLERİNDE SU KALİTESİ ve YÖNETİMİ TEKRAR DOLAŞIMLI ÜRETİM SİSTEMLERİNDE SU KALİTESİ ve YÖNETİMİ Tekrar dolaşımlı (resirkülasyonlu) su ürünleri yetiştiricilik sistemleri, günümüzde özellikle doğal su kaynaklarının tükenmeye başlamasıyla

Detaylı

VIA GRUBU ELEMENTLERİ

VIA GRUBU ELEMENTLERİ Bölüm 8 VIA GRUBU ELEMENTLERİ Bu slaytlarda anlatılanlar sadece özet olup ayrıntılı bilgiler derste verilecektir. O, S, Se, Te, Po O ve S: Ametal Se ve Te: Yarı metal Po: Metal *Oksijen genellikle bileşiklerinde

Detaylı

EKOSİSTEM. Cihangir ALTUNKIRAN

EKOSİSTEM. Cihangir ALTUNKIRAN EKOSİSTEM Cihangir ALTUNKIRAN Ekosistem Nedir? Bir bölge içerisinde bulunan canlı ve cansız varlıkların karşılıklı oluşturdukları sisteme ekosistem denir. Ekosistem Bileşenleri Canlı Öğeler Üreticiler

Detaylı

OKSİJENLİ SOLUNUM

OKSİJENLİ SOLUNUM 1 ----------------------- OKSİJENLİ SOLUNUM ----------------------- **Oksijenli solunum (aerobik): Besinlerin, oksijen yardımıyla parçalanarak, ATP sentezlenmesine oksijenli solunum denir. Enzim C 6 H

Detaylı

ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ YÜKSEK LİSANS TEZİ Onur ORTATEPE EVSEL NİTELİKLİ ATIKSULARIN AEROBİK VE ANAEROBİK ŞARTLAR ALTINDA, AZOT VE FOSFOR GİDERİM VERİMLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI ÇEVRE

Detaylı

Evsel Atıksu Akımı. Katı Atık Akımı

Evsel Atıksu Akımı. Katı Atık Akımı Evsel Atıksu Akımı Katı Atık Akımı AB ye üyelik sürecindeki ülkemiz için de, halen tamama yakını düzenli depolama tesislerine gönderilen evsel katı atıklar içerisindeki biyolojik olarak bozunabilir (organik)

Detaylı

Hücre Solunumu: Kimyasal Enerji Eldesi

Hücre Solunumu: Kimyasal Enerji Eldesi Hücre Solunumu: Kimyasal Enerji Eldesi Hücre solunumu ve fermentasyon enerji veren katabolik yollardır. Organik moleküllerin atomları enerji depolamaya müsaittir. Hücreler enzimler aracılığı ile organik

Detaylı

ARDIŞIK KESİKLİ REAKTÖR İLE EVSEL ATIKSULARDAN AZOT VE FOSFOR GİDERİMİ

ARDIŞIK KESİKLİ REAKTÖR İLE EVSEL ATIKSULARDAN AZOT VE FOSFOR GİDERİMİ YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ARDIŞIK KESİKLİ REAKTÖR İLE EVSEL ATIKSULARDAN AZOT VE FOSFOR GİDERİMİ Çevre Mühendisi Neslihan MANAV FBE Çevre Mühendisliği Anabilim Dalında Hazırlanan

Detaylı

BÖLÜM 1 ATIKSULARIN ÖZELLİKLERİ

BÖLÜM 1 ATIKSULARIN ÖZELLİKLERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 ATIKSULARIN ÖZELLİKLERİ BÖLÜM 2 MEKANİK ARITMA 2.1. IZGARALAR... 5 2.1.1. Izgara Proje Kriterleri... 5 2.1.2. Izgara Yük Kayıpları... 7 2.1.3. Problemler... 9 2.2. DEBİ ÖLÇÜMÜ VE AKIM

Detaylı

SU ARITMA TESİSLERİNDE HAVALANDIRMA

SU ARITMA TESİSLERİNDE HAVALANDIRMA YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ SU ARITMA TESİSLERİNDE HAVALANDIRMA Dr. Tamer COŞKUN 13 Mart 2012 Havalandırma Gerekli gazları suya kazandırmak (gaz halinden çözünmüş forma dönüştürmek)

Detaylı

13 HÜCRESEL SOLUNUM LAKTİK ASİT FERMANTASYONU

13 HÜCRESEL SOLUNUM LAKTİK ASİT FERMANTASYONU 13 HÜCRESEL SOLUNUM LAKTİK ASİT FERMANTASYONU Laktik Asit Fermantasyonu Glikozdan oksijen yokluğunda laktik asit üretilmesine LAKTİK ASİT FERMANTASYONU denir. Bütün canlılarda sitoplazmada gerçekleşir.

Detaylı

12 HÜCRESEL SOLUNUM GLİKOLİZ VE ETİL ALKOL FERMANTASYONU

12 HÜCRESEL SOLUNUM GLİKOLİZ VE ETİL ALKOL FERMANTASYONU 12 HÜCRESEL SOLUNUM GLİKOLİZ VE ETİL ALKOL FERMANTASYONU HÜCRESEL SOLUNUM HÜCRESEL SOLUNUM Besinlerin hücre içerisinde parçalanması ile ATP üretimini sağlayan mekanizmaya HÜCRESEL SOLUNUM denir. Canlılar

Detaylı

Kimyasal Oksijen İhtiyacı (KOİ) Chemical Oxygen Demand (COD)

Kimyasal Oksijen İhtiyacı (KOİ) Chemical Oxygen Demand (COD) Kimyasal Oksijen İhtiyacı (KOİ) Chemical Oxygen Demand (COD) A. METODUN KAYNAĞI: Standard Methods, 1989, 5220 D. B. METODUN ÖZETİ-UYGULANABİLİRLİĞİ VE GENEL BİLGİLER Kimyasal oksijen ihtiyacı (KOİ) sudaki

Detaylı

ARITMA ÇAMURU KONTROLÜ

ARITMA ÇAMURU KONTROLÜ ARITMA ÇAMURU KONTROLÜ SU NEDEN ARITILIR? Mevcut su kaynaklarının kirlenmesini önlemek, Atıksuyu tekrar kullanılabilir hale getirmek, İçilebilecek kalitede su elde edebilmek için SU ARITIMI GENEL OLARAK;

Detaylı

Atıksuların Arıtılması Dersi CEV411

Atıksuların Arıtılması Dersi CEV411 5. Hafta Atıksuların Arıtılması Dersi CEV411 Aktif Çamur Sistemleri, Organik Karbon, Biyolojik Azot ve Fosfor Giderimi - Aktif Çamur Prosesi- II - 1 Kapsam Tokat-Yeşilırmak 1. Deşarj Standartları 2. Biyolojik

Detaylı

TOPRAK OLUŞUMUNDA AŞINMA, AYRIŞMA VE BİRLEŞME OLAYLARI

TOPRAK OLUŞUMUNDA AŞINMA, AYRIŞMA VE BİRLEŞME OLAYLARI TOPRAK OLUŞUMUNDA AŞINMA, AYRIŞMA VE BİRLEŞME OLAYLARI Toprak Bilgisi Dersi Prof. Dr. Günay Erpul erpul@ankara.edu.tr Toprak Oluşumunda Kimyasal Ayrıştırma Etmenleri Ana kayanın kimyasal bileşimini değiştirmek

Detaylı

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir.

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. METABOLİZMA ve ENZİMLER METABOLİZMA Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. A. ÖZÜMLEME (ANABOLİZMA) Metabolizmanın yapım reaksiyonlarıdır. Bu tür olaylara

Detaylı

İ Ç İ NDEKİ LER. Çevre Mühendisliği ve Bilimi İçin Kimyanın Temel Kavramları 1. Fiziksel Kimya ile İlgili Temel Kavramlar 52.

İ Ç İ NDEKİ LER. Çevre Mühendisliği ve Bilimi İçin Kimyanın Temel Kavramları 1. Fiziksel Kimya ile İlgili Temel Kavramlar 52. İ Ç İ NDEKİ LER Ön Söz xiii K I S I M 1 Çevre Mühendisliği ve Bilimi İçin Kimyanın Temel Kavramları 1 BÖLÜM 1 Giriş 3 1.1 Su 4 1.2 Atık Sular ve Su Kirliliği Kontrolü 5 1.3 Endüstriyel ve Tehlikeli Atıklar

Detaylı

ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ ÇAMUR YOĞUNLAŞTIRMA. 09 Aralık 2013. Doç. Dr. Eyüp DEBİK

ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ ÇAMUR YOĞUNLAŞTIRMA. 09 Aralık 2013. Doç. Dr. Eyüp DEBİK YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ÇAMUR YOĞUNLAŞTIRMA Doç. Dr. Eyüp DEBİK 09 Aralık 2013 1 Arıtma Çamuru Nedir? Atıksu arıtma işlemleri sonucu oluşan arıtma çamurları, uygulanan arıtma

Detaylı

Biyogaz Temel Eğitimi

Biyogaz Temel Eğitimi Biyogaz Temel Eğitimi Sunanlar: Dursun AYDÖNER Proje Müdürü Rasim ÜNER Is Gelistime ve Pazarlama Müdürü Biyogaz Temel Eğitimi 1.Biyogaz Nedir? 2.Biyogaz Nasıl Oluşur? 3.Biyogaz Tesisi - Biyogaz Tesis Çeşitleri

Detaylı

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ 2014 YILI ANALİZ LABORATUVARI FİYAT LİSTESİ

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ 2014 YILI ANALİZ LABORATUVARI FİYAT LİSTESİ ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ 2014 YILI ANALİZ LABORATUVARI FİYAT LİSTESİ A. NUMUNE ALMA/ÖRNEKLEME A.1.Emisyon Kapsamında Numune Alma/Örnekleme Uçucu Organik

Detaylı

12. SINIF KONU ANLATIMI 23 BİTKİLERDE BESLENME BİTKİLERDE TAŞIMA

12. SINIF KONU ANLATIMI 23 BİTKİLERDE BESLENME BİTKİLERDE TAŞIMA 12. SINIF KONU ANLATIMI 23 BİTKİLERDE BESLENME BİTKİLERDE TAŞIMA BİTKİLERDE BESLENME Bitkiler inorganik ve organik maddelere ihtiyaç duyarlar. İnorganik maddeleri hazır almalarına rağmen organik maddeleri

Detaylı

Örnek : 3- Bileşiklerin Özellikleri :

Örnek : 3- Bileşiklerin Özellikleri : Bileşikler : Günümüzde bilinen 117 element olmasına rağmen (92 tanesi doğada bulunur) bu elementler farklı sayıda ve şekilde birleşerek ve etkileşerek farklı kimyasal özelliklere sahip milyonlarca yani

Detaylı

BİTKİ BESLEME DERS NOTLARI

BİTKİ BESLEME DERS NOTLARI BİTKİ BESLEME DERS NOTLARI Dr. Metin AYDIN KONYA 2011 BİTKİ BESİN ELEMENTLERİNİN GÖREVLERİ, ALINIŞ FORMLARI ve KAYNAKLARI Besin Elementi Bitkideki Görevi Alınış Formu Kaynakları Karbon (C) Karbonhidratların

Detaylı

ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ/İSTASYONLARI MÜDÜRLÜKLERİ DÖNER SERMAYE İŞLETMELERİ 2014 YILI BİRİM FİYAT LİSTESİ. 1 ph 14,00. 2 Elektriksel İletkenlik 14,00

ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ/İSTASYONLARI MÜDÜRLÜKLERİ DÖNER SERMAYE İŞLETMELERİ 2014 YILI BİRİM FİYAT LİSTESİ. 1 ph 14,00. 2 Elektriksel İletkenlik 14,00 ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ/İSTASYONLARI MÜDÜRLÜKLERİ DÖNER SERMAYE İŞLETMELERİ 2014 YILI BİRİM FİYAT LİSTESİ Sıra No: SULAMA SUYU ANALİZLERİ: 2014 FİYATI 1 ph 14,00 2 Elektriksel İletkenlik 14,00 3 Sodyum (Na)

Detaylı

CANLILARIN ORTAK ÖZELLİKLERİ

CANLILARIN ORTAK ÖZELLİKLERİ 1 CANLILARIN ORTAK ÖZELLİKLERİ 1.Hücresel yapıdan oluşur 2.Beslenir 3.Solunum yapar 4.Boşaltım yapar 5.Canlılar hareket eder 6.Çevresel uyarılara tepki gösterir 7.Büyür ve gelişir (Organizasyon) 8.Üreme

Detaylı

Atıksu Yönetimi. Prof. Dr. H. Güçlü İNSEL. İstanbul Teknik Üniversitesi, Çevre Mühendisliği Bölümü (E-Posta: )

Atıksu Yönetimi. Prof. Dr. H. Güçlü İNSEL. İstanbul Teknik Üniversitesi, Çevre Mühendisliği Bölümü (E-Posta: ) Atıksu Yönetimi Prof. Dr. H. Güçlü İNSEL İstanbul Teknik Üniversitesi, Çevre Mühendisliği Bölümü (E-Posta: inselhay@itu.edu.tr ) İÇERİK Atıksu Üretimi ve Karakterizasyonu Konvansiyonel Arıtma Yaklaşımı

Detaylı

Çevre Biyoteknolojisi. BİYOTEKNOLOJİ 25.yıl

Çevre Biyoteknolojisi. BİYOTEKNOLOJİ 25.yıl Başlıca Konular Çevresel problemlerin çözümüne yönelik; Atıksu Yönetimi (arıtım, bertaraf ve geri kazanım) Atıklardan biyo-enerji/biyo-ürün eldesi Tehlikeli kimyasalların biyodegradasyonu Sera gazı mitigasyonu

Detaylı

ATIKSU KARAKTERİZASYONU Genel. Dr. A. Saatçı

ATIKSU KARAKTERİZASYONU Genel. Dr. A. Saatçı ATIKSU KARAKTERİZASYONU Genel Dr. A. Saatçı Atıksu Arıtma Maksadı 1. Hangi kirleticiler arıtılmalı? 2. Çıkış su kalitesi ne olmalıdır? 3. Proses nasıl seçilmelidir? 4. Basit ve güvenli arıtma tesisleri

Detaylı

İlk çamur arıtım ünitesidir ve diğer ünitelerin hacminin azalmasını sağlar. Bazı uygulamalarda çürütme işleminden sonra da yoğunlaştırıcı

İlk çamur arıtım ünitesidir ve diğer ünitelerin hacminin azalmasını sağlar. Bazı uygulamalarda çürütme işleminden sonra da yoğunlaştırıcı İlk çamur arıtım ünitesidir ve diğer ünitelerin hacminin azalmasını sağlar. Bazı uygulamalarda çürütme işleminden sonra da yoğunlaştırıcı kullanılabilir. Çürütme öncesi ön yoğunlaştırıcı, çürütme sonrası

Detaylı

Atıksu arıtımında biyolojik arıtımın fonksiyonu ve mikroorganizmaların rolü bu bölümde verilecektir.

Atıksu arıtımında biyolojik arıtımın fonksiyonu ve mikroorganizmaların rolü bu bölümde verilecektir. 5. BİYOLOJİK ARITMA Hızlı nüfus artışı ve endüstrileşme sonucunda oluşan atıksular doğanın özümleyebileceği miktarı aşmış ve alıcı ortamları kirlenme tehlikesi ile karşı karşıya bırakmıştır. Doğadaki ekolojik

Detaylı

Stres Koşulları ve Bitkilerin Tepkisi

Stres Koşulları ve Bitkilerin Tepkisi Stres Koşulları ve Bitkilerin Tepkisi Stres nedir? Olumsuz koşullara karşı canlıların vermiş oldukları tepkiye stres denir. Olumsuz çevre koşulları bitkilerde strese neden olur. «Biyolojik Stres»: Yetişme

Detaylı

ATIKSU ARITMA SİSTEMLERİ

ATIKSU ARITMA SİSTEMLERİ MAKİNA-İNŞAAT-ÇEVRE SAN. ve TİC. LTD. ŞTİ. ATIKSU ARITMA SİSTEMLERİ Gaziteknik-Waterline Atıksu Arıtma sistemleri evsel ve endüstriyel atıksuların arıtılmasında kullanılmak üzere prosese göre projelendirilmektedir.

Detaylı

Metabolizma. Metabolizmaya giriş. Metabolizmaya giriş. Metabolizmayı tanımlayacak olursak

Metabolizma. Metabolizmaya giriş. Metabolizmaya giriş. Metabolizmayı tanımlayacak olursak Metabolizma Yaşamak için beslenmek zorundayız. Çünkü; Besinlerden enerji elde ederiz ve bu enerji; Hücresel faaliyetleri sürdürmemiz, Hareket etmemiz, Taşınım olaylarını gerçekleştirebilmemiz, Vücut sıcaklığını

Detaylı

Çevre Kimyası 1, Örnek Çalışma Soruları

Çevre Kimyası 1, Örnek Çalışma Soruları Çevre Kimyası 1, Örnek Çalışma Soruları 1. Çözelti Hazırlama ve ph S.1.1. Bir atıksu arıtma tesisinde ph ayarlamak için çözeltinin her bir litresine 1 ml 0.05N lik H 2 SO ilavesi yapılması gerekmektedir.

Detaylı

Doğadaki Enerji Akışı

Doğadaki Enerji Akışı Doğadaki Enerji Akışı Güneş enerjisi Kimyasal enerjisi ATP Fotosentez olayı ile enerjisi Hareket enerjisi Isı enerjisi ATP Enerjinin Temel Molekülü ATP + H 2 O ADP + H 2 O ADP + Pi + 7300 kalori AMP +

Detaylı

SU KİRLİLİĞİ KONTROLÜ

SU KİRLİLİĞİ KONTROLÜ SU KİRLİLİĞİ KONTROLÜ Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği ne göre atık su; evsel, endüstriyel, tarımsal ve diğer kullanımlar sonucunda kirlenmiş veya özellikleri kısmen veya tamamen değişmiş sular ile maden

Detaylı

KANALİZASYONLARDA HİDROJEN SÜLFÜR GAZI OLUŞUMU SAĞLIK ÜZERİNE ETKİLERİ

KANALİZASYONLARDA HİDROJEN SÜLFÜR GAZI OLUŞUMU SAĞLIK ÜZERİNE ETKİLERİ KANALİZASYONLARDA HİDROJEN SÜLFÜR GAZI OLUŞUMU SAĞLIK ÜZERİNE ETKİLERİ Bu Çalışma Çevre Orman Bakanlığı Müsteşar Yardımcısı Sayın Prof. Dr. Mustafa Öztürk tarafından 2006 yılında yapılmıştır. Orijinal

Detaylı

ARITMA ÇAMURUNDAN BİYOGAZ ÜRETİMİ VE ENERJİ TASURRUFU

ARITMA ÇAMURUNDAN BİYOGAZ ÜRETİMİ VE ENERJİ TASURRUFU ARITMA ÇAMURUNDAN BİYOGAZ ÜRETİMİ VE ENERJİ TASURRUFU Doç.Dr. K.Süleyman YİĞİT*, Mustafa GÜNDÜZ**, Gülay ŞERİT** Yrd.Doç.Dr. Mustafa YEĞİN*, Muhammet SARAÇ** İlhan BAYRAM***, Ünal BOSTAN***, Hakan PİR**

Detaylı

Bu birikintilerin giderilmesi için uygun kimyasallarla membranlar zaman içinde yıkanarak tekrar eski verimine ulaştırılırlar.

Bu birikintilerin giderilmesi için uygun kimyasallarla membranlar zaman içinde yıkanarak tekrar eski verimine ulaştırılırlar. VIIPOL CKS MEMBRAN TEMİİZLEME PROSEDÜRÜ 1.Giriş : Ne kadar iyi bir ön arıtma yapılırsa yapılsın, çalışan bir ters ozmoz ( RO ) sisteminde zaman içinde hamsu içinde bulunan ve ön arıtmadan geçebilen kolloidler,

Detaylı

ELEMETLER VE BİLEŞİKLER ELEMENTLER VE SEMBOLLERİ

ELEMETLER VE BİLEŞİKLER ELEMENTLER VE SEMBOLLERİ ELEMENTLER VE SEMBOLLERİ Elementler Aynı cins atomlardan oluşan, fiziksel ya da kimyasal yollarla kendinden daha basit ve farklı maddelere ayrılamayan saf maddelere element denir. Elementler çok sayıda

Detaylı

TEHLİKELİ ATIK ÖN İŞLEM TESİSLERİ

TEHLİKELİ ATIK ÖN İŞLEM TESİSLERİ TEHLİKELİ ATIK ÖN İŞLEM TESİSLERİ i. Elleçleme (Handling) Tesisi Elleçleme tesisi, uygun tehlikeli ve tehlikesiz endüstriyel atıkların, parçalanması ve termal bertaraf tesislerinin istediği fiziksel şartları

Detaylı

ADIM ADIM YGS-LYS 44. ADIM CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI-4 BAKTERİLER ALEMİ-2

ADIM ADIM YGS-LYS 44. ADIM CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI-4 BAKTERİLER ALEMİ-2 ADIM ADIM YGS-LYS 44. ADIM CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI-4 BAKTERİLER ALEMİ-2 BAKTERİLERDE EŞEYSİZ ÜREME İKİYE BÖLÜNME Bakteri bölüneceği zaman DNA dan bir kopya çıkartılır. Böylece bakteri içinde iki tane

Detaylı

ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI

ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI 8.Kolloid Giderimi Yrd. Doç. Dr. Kadir GEDİK Çapları 10-6 mm 10-3 mm ( 0.001-1μm) arasındadır. Kil, kum, Fe(OH) 3, virusler (0.03-0.3μm) Bir maddenin kendisi için

Detaylı