TÜRKİYE DEN KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ (KKTC) NE SU TEMİNİ VE ELEKTRİK NAKLİ PROJELERİ KONUSUNDAKİ GELİŞMELER

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "TÜRKİYE DEN KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ (KKTC) NE SU TEMİNİ VE ELEKTRİK NAKLİ PROJELERİ KONUSUNDAKİ GELİŞMELER"

Transkript

1 TÜRKİYE DEN KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ (KKTC) NE SU TEMİNİ VE ELEKTRİK NAKLİ PROJELERİ KONUSUNDAKİ GELİŞMELER 1. Giriş : Yıllardır su ve elektrik sıkıntısı çeken Kıbrıs Türklerinin bu ihtiyaçlarının karşılanmasında en makul çözüm yolunun, Türkiye den KKTC ye kesintisiz su aktarılması ve elektrik nakliyle mümkün olabileceği kararına varılmış; bu maksatla Türkiye den KKTC ye yönelik başlatılan su temin ve elektrik nakil projelerinin tam olarak gerçekleştirilmesiyle KKTC nin su ve elektrik sorunu köklü bir çözüme kavuşturulmuş olacaktır. Türkiye den Ada ya aktarılacak olan su ve elektrik enerjisi; yıllardır anlamsız, gereksiz ve haksız ambargolara maruz bırakılan Kıbrıs Türk halkının refah düzeyinin artırılması ve ekonomik olarak gelişmesi üzerinde kuvvet çarpanı etkisi yaratmış olacaktır Çalışmada, Kıbrıs Adası nın öncelikle su ve elektrik ihtiyacıyla ilgili temel tespitlere, müteakiben Türkiye den KKTC ye su temin ve kablo ile elektrik nakli projelerine, bilahare anılan projelerin hem Türkiye ve KKTC, hem de Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY) bağlamında, anlam ve önemine ilişkin değerlendirmelere yer verilecektir. 2. Adanın Su İhtiyacı : Kıbrıs genelinde su temini, yağışlara ve yeraltı sularına bağlı olarak yürütülmektedir. Açılan kuyular nedeniyle, yeraltı su seviyesi oldukça düşmüştür. 1 Bu alanlara deniz suyunun girişi nedeniyle de, yeraltı sularında tuzlanma ciddi bir sorundur lı yıllardan bugüne Kıbrıs Adası nda yeraltı su seviyesinin % 91 oranında azaldığı ifade edilmektedir. Bkz.: Küresel İklim Değişikliğinin Doğu Akdeniz Üzerindeki Etkileri Konferansı. 28 Kasım 2012, Yakın Doğu Üniversitesi / KKTC. 1/8

2 Ada genelinde su arz-talep dengesinde büyük bir açık bulunmaktadır. Ekonomik büyümeye bağlı olarak bu açığın daha da artması beklenmektedir. Günümüzde bu açık, her iki kesimde de, sürdürülemez bir şekilde, yeraltı kaynaklarından yapılan aşırı çekim ile GKRY deki deniz suyu arıtma yöntemiyle karşılanmaktadır. Su Depolama Kapasitesi KKTC 17 Milyon M 3 GKRY 330 Milyon M 3 DENİZ SUYU ARITIM DİKELYA TEKNOLOJİSİ VE KAPASİTESİ KKTC GKRY AKROTİRİ 1 Tesis M 3 2 Tesis 33 Milyon M 3 Yıllardır su sıkıntısı çeken KKTC nin bu ihtiyacını karşılamak maksadıyla birçok proje geliştirilmiştir. Bu kapsamda, sulama amaçlı ve yeraltı sularını beslemeye yönelik olarak 41 gölet inşa edilmiştir. Suyun etkin kullanımına yönelik modern sulama (damla sulama) teknikleri uygulamaya büyük oranda geçirilmiştir. Su arz açığını kapatmak amacıyla, 1990 lı yıllardan itibaren 2/8

3 Türkiye den KKTC ne yönelik balonla ve tankerle su taşınması dahil çeşitli projeler hayata geçirilmiş, ancak arzu edilen sonuç alınamamıştır. Öte yandan GKRY ise, su arz açığını deniz suyunun arıtımı yoluyla aşmaya çalışmaktadır. GKRY, özellikle deniz suyu arıtma tesislerinde doğal gaz kullanarak ucuza su arıtılmasını ulusal bir hedef olarak belirlemiştir. 3. KKTC Su Temin Projesi : KKTC Su Temin Projesi, 2 adet baraj (Anamur-Alaköprü ve Güzelyalı-Geçitköy Barajı), 107 kilometre boru hattı ile 2 adet terfi istasyonundan (Anamuryum Dengeleme Deposu ve Güzelyalı Pompa İstasyonu) oluşmaktadır. 2 Proje kapsamında, 80 kilometresi deniz altından olmak üzere, toplam 107 kilometre boru hattıyla Anamur / Dragon Çayı ndan Kıbrıs'a su götürülecektir. Projenin fizibilite çalışmaları 2008 ve 2009 döneminde yapılmıştır. Projede ilk temel 7 Mart 2011 tarihinde Alaköprü Barajı için atılmış olup, proje Türkiye, deniz geçişi ve KKTC de olmak üzere üç aşama halinde ve eş zamanlı olarak yürütülmektedir. Proje üç yıl içinde tamamlanacak olup, 7 Mart 2014 tarihinde bitirilmesi hedeflenmektedir. Deniz isale hattı, deniz seviyesinden 250 metre derinde ve 500 metre aralıklarla deniz tabanına bağlanarak askıda döşenecek boru hattı ile oluşturulacaktır. Proje, deniz geçiş mesafesi ve kullanılan teknoloji itibariyle, dünyada bir ilki teşkil edecektir. 3 Bu nedenle proje, asrın projesi olarak gündeme getirilmiştir. 2 Baraj projesinin gerçekleşmesiyle KKTC ye su aktarılmasının yanı sıra Anamur da toplam 33 bin dekar arazide sulu tarıma geçilecektir. Ayrıca, Alaköprü Barajı nın içinde kurulacak 26 megawatt (mw) gücündeki hidroelektrik santral ile elektrik üretilmesi planlanmaktadır. 3 Türkiye ile KKTC arasında deniz derinliğinin 1434 metreye ulaşması, kat edilecek mesafenin niteliğinin anlaşılması açısından önemlidir. 3/8

4 Geçitköy Barajı, özellikle su kullanımının dengelenmesi, bu bağlamda hem sektörel, hem de zamansal kullanım (yıl içine dağıtılabilmesi) açısından önemlidir. Proje ile ortalama 2,38 m³/s su verilecektir. Böylelikle, KKTC ye yılda 75 milyon metreküp su taşınmış olacaktır. Bu suyun %50,3 ü içme-kullanma suyuna, % 49,7 si ise, sulama suyuna tahsis edilecektir. İçme-kullanma suyu, Güzelyalı Terfi Merkezi üzerinden tüketim noktalarına ulaştırılacak, geri kalan miktar ise, sulama mevsiminde kullanılmak üzere Geçitköy Barajı nda depolanacaktır. Depolanan suyla yaklaşık 4 bin 824 hektarlık bir alanda sulu tarım yapılması planlanmaktadır. Proje, toplamda 1 milyar 117 milyon TL değerinde bir yatırımı içermektedir. Söz konusu rakamın % 73 ü (811 milyon TL) KKTC ye gidecek suyun ihale bedeli, geriye kalan miktarı ise, aktarımı tamamlanan suyun KKTC içindeki dağıtım altyapısı için kullanılacaktır. Gerçekleştirilen bilimsel deneylerle yorulma ömrü 125, sünme ömrü ise, 1000 yıldan fazla olduğu hesapların bahse konu sistem, geliştirilebilir nitelikte bir projedir. Hâlihazırda, 750 milyon metreküp kapasiteye sahip Dragon Çayı ndan sadece 75 milyon metreküp su alınması planlanmaktadır. Projenin orta ve uzun vadede GKRY ye de uzatılmasının gündeme gelebileceği düşünülmektedir. Türkiye, proje aracılığıyla, Akdeniz havzasının doğusunda deniz yolu ile su dış ticareti konusunda önemli bir inisiyatif geliştirmektedir yılında Manavgat Nehri nden deniz yolu ile 180 milyon metreküp su ihraç edebileceği tesisi inşa eden Türkiye nin bu yeni inisiyatifinin, petrol ve doğal gaz arama faaliyetleriyle aynı dönemde ivme kazanmış olması, Türkiye nin suyun sahip olduğu stratejik üstünlüğü kullanmak istediği değerlendirmelerine neden olabilecektir Adanın Elektrik İhtiyacı : 1974 Barış Harekâtı sonrasında, mevcut kurulu elektrik gücünün Rum kesiminde kalması nedeniyle, KKTC nde hem elektrik üretimi, hem de güvenilir ve süreklilik arz eden bir elektrik arzı sorunu varlığını korumuştur li yıllara kadar, üç adet türbin ve bir adet termik santral inşa edilmiştir. Bu dönem içerisinde (1997) özel bir santral de devreye sokulabilmiştir. Ancak, KKTC nde üretilen elektrik iç ihtiyacı karşılayamamaktadır. Yılda yaklaşık 350 milyon kw/saat elektrik ithal edilmektedir. Dönem dönem GKRY nin elektrik naklini kesme örnekleri karşısında, Türkiye nin desteğinde ve yönlendirmesinde, Enerji Strateji Belgesi ve 2020 Yılı KKTC Elektrik Sistemi Master Planı doğrultusunda, hem ülkenin gelişimine uygun elektrik arzının sağlanması, hem de ülke içi dağıtım ve iletim merkez ve hatlarının geliştirilmesi yönünde bir politika takip edilmektedir. 4 Dursun Yıldız ve Doğan Yaşar, Doğu Akdeniz de Küresel Satranç, Truva Yayınları, s /8

5 GKRY nde elektrik temini de giderek kronik bir sorun haline gelmiştir. 11 Temmuz 2011 de Vasiliko Elektrik Santrali nin tamamen devre dışı kalmasıyla yaşanan enerji arz krizinde, KKTC den temin edilen elektrikle sorun geçici olarak aşılabilmiştir. Başlangıçta Türkler den elektrik kabul etmeyiz biçiminde bir tutum sergilense de, 16 Temmuz 2011 ve 12 Şubat 2012 tarihlerinde imzalanan anlaşmalar çerçevesinde bir yıllık sürede KKTC ye toplam 10 milyon TL ödenmiştir. GKRY açısından da güvenli elektrik arzı önemli ulusal bir sorun konumundadır. GKRY nin, elektrik arz açığını da, su örneğindeki gibi doğalgaz kullanımının dahil olduğu bir vizyonla aşmayı planladığı bilinmektedir. Doğalgaz kullanımı yoluyla elektrik üretimi hedefi için gerekli hazırlıklara 2010 yılında başlanmıştır. GKRY nin bu amaç doğrultusunda 2014 yılında elektrik üretimine başlamayı hedeflediği bilinmektedir Türkiye den KKTC ne Elektrik Nakil Projesi : Projenin ilk ortaya çıkışı, Türkiye ile Yunanistan arasındaki ekonomik ilişkilerin geliştirilmesi kapsamındadır. Bu doğrultuda, Türkiye ve Yunanistan arasında, Türkiye den KKTC ve GKRY ye elektrik satışının etüt edilmesi konusunda anlaşmaya varılmıştır. Bahse konu projenin fizibilite hazırlıklarının sürdürüldüğü bir dönemde, 3 Ekim 2012 tarihinde Ankara da Türkiye ve KKTC yetkilileri arasında yapılan ve KKTC ye Su Temin Projesi nin de ele alındığı toplantıda, elektrik nakil projesinin realize edilme sürecinin hızlandırılması kararlaştırılmıştır. Daha sonra, KKTC ye Su Temin Projesi dönemi içinde, Türkiye den KKTC ye elektrik nakli kapsamında gerekli altyapı çalışmasının tamamlanacağı resmi olarak açıklanmıştır. KKTC Su Temin Projesi temel atma töreni sırasında yapılan açıklamalarda, Türkiye ile KKTC arasında bir protokol imzalanacağı, projeyi Kıbrıs Elektrik İdaresi (KIBTEK) adına Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi (TEİAŞ) ın üstleneceği, projenin Mersin / Anamur dan Girne ye denizaltından kablo döşenmesi ve 200 mw elektrik iletimini kapsayacağı, denizaltı kablo inşaatının yapımının, TEİAŞ ın yapacağı uluslararası ihale ile gerçekleştirileceği, ihaleye Türk firmalarının yanı sıra İtalya, İngiltere ve Fransa dan firmaların katılmasının beklendiği, üretilen elektrik enerjisinin, ilk etapta KKTC ye daha sonra ise buradan GKRY ye mevcut hatlar üzerinden nakledileceği ifade edilmiştir Su Temin ve Elektrik Nakil Projelerinin Önemi : 5 GKRY, doğalgaz satın alınması amacıyla üç büyük şirketle temasa geçmiş ve 2010 yılında, Shell firması ile 20 yıllık sıvı doğalgaz alımına ilişkin anlaşmayı imzalamıştır. GKRY, orta ve uzun vadede ise, Vasiliko Santrali nde Afrodit ten çıkaracağı doğalgazı kullanmayı planlamaktadır. 6 Ekim 2012 döneminde KKTC ye giden Türk heyeti, burada yaptığı müzakerelerde, denizaltı kablo döşeme projesinin kendileri tarafından hazırlanması konusunda KIBTEK yetkilileri arasında ön anlaşma sağlanmıştır. 5/8

6 Her iki projeyle de, KKTC nin su ve elektrik arz güvenliğinin uzun vadede çözülmesi yönünde önemli birer adım atılmaktadır. Bu çerçevede, DSİ Genel Müdürlüğü, su temin projesiyle, KKTC ndeki içme ve kullanım suyu ihtiyacının 50 yıllık bir süre için çözüleceğini açıklamıştır. KKTC deki sosyal ve ekonomik faaliyetlerin sürdürülebilmesi, büyük ölçüde temiz, güvenilir ve sürekliliği sağlanmış su ve elektrik arzına bağlıdır. Bu nedenle, her iki proje de, KKTC nin kalkınmasına önemli ölçüde ivme kazandırılabilecektir. Su temin projesiyle, içme ve kullanım suyu ihtiyacının karşılanmasının yanında, hem önemli bir alan sulu tarıma açılarak tarımsal gelir elde edilmesi, hem de balıkçılık ve turizm açısından da ülke ekonomisine katkı sağlanması planlanmaktadır. Bu kapsamda, KKTC Tarım ve Doğal Kaynaklar Bakanlığı ile Çukurova Üniversitesi tarafından ortak yürütülen ve 5 Temmuz 2012 tarihinde başlayan KKTC de Modern Sulama Yöntemlerinin Kullanımına Uygun Arazi Varlığının ve Bitki Deseninin Tespiti projesi çerçevesinde, Su Temin Projesi yle gelecek suyun nerede ve hangi ürünlerde öncelikli kullanılacağı ortaya konacaktır. Ayrıca, ormancılık sektörüne yönelik bir eylem planı da hazırlanmaktadır. Bu kapsamda, Türkiye den gelir getirici bazı ağaç türlerinin (badem, zeytin, narenciye, keçiboynuzu gibi) getirilmesi ve KKTC nin zengin şifalı bitkiler açısından da üretim ve ihracat sahası yapılması öngörülmektedir. Su temin projesi kapsamında KKTC de hem idari, hem yasal alanda önemli faaliyetler yürütülmektedir. Bahse konu projenin verimli bir zeminde yürütülebilmesine hizmet edecek Entegre Su Yönetimi Yasası hazırlıkları başlatılmıştır. KKTC nin sürdürülebilir bir su politikasına sahip olması amaçlı çalışmalar, KKTC Tarım ve Doğal Kaynaklar Bakanlığı bünyesinde kurulan Genel Su Koordinatörlüğü nce yürütülmektedir. Benzer şekilde, elektrik nakil projesine paralel olarak, KKTC iletim ve dağıtım merkezlerinin güçlendirilmesinin planlandığı da anlaşılmaktadır. GKRY yetkililerinin ve Rum basınının, bahse konu projelere karşı takındığı ilk tutum incelendiğinde, GKRY nin hâlihazırda resmi olarak bir tepki vermediği; öte yandan, gerek su temin projesi temel atma törenlerinin, gerek Genel Su Koordinatörü Prof.Dr. Hüseyin Gökçekuş un hazırladığı bir raporun Rum basınında oldukça geniş yer bulduğu görülmüştür. 7 7 Yakın Doğu Üniversitesi Rektör Yardımcısı Prof.Dr.Gökçekuş, yakın zamanda çevre konusunda hazırladığı bir makaleyle, dünyanın en saygın bilimsel dergilerinde yer alan makaleler sıralamasında ilk 20 ye girmeyi başarmış, alanında tanınan bir kişidir. Prof.Dr. Gökçekuş un 1974 de kazanılan siyasi özgürlüğün ekonomik özgürlükle pekiştirileceği değerlendirmesini de içeren çalışması hakkında bkz. Dr.Tuğba Evrim, Prof.Dr. Hüseyin Gökçekuş KKTC İçmesuyu Temin Projesi Asrın projesi Olacak, Ortadoğu Analiz, Haziran 2012, C.:4, S.:42, s /8

7 Rum basınında, Türkiye nin tutumunun bumerang etkisine sahip olduğu, Türkiye nin KKTC politikasının zarar görebileceği gibi, projenin bitirilmesi halinde ise, büyük bir uluslararası başarıya dönüşebileceği vurgulanmıştır. Simerini Gazetesi nin başlığı ve konuya yaklaşımı ayrıca dikkat çekici görülmektedir. Yaklaşımı, öz olarak, Fakir Kıbrıslı Türkleri satın alacaktık, şimdi Türkiye hepimizi satın alacak biçimindedir. 8 Bu yaklaşım, GKRY nin KKTC de ve Türkiye-KKTC ilişkilerine bakışını göstermesi açısından çarpıcı bir örnek teşkil etmektedir. Rum basınına yönelik incelemede, GKRY nin AB deki eski daimi temsilcisi Büyükelçi Theofilos Theofilu nun konuyla ilgili makalesine de rastlanılmıştır. 9 Theorlu nun Rum yetkililere önerisi, Yapabileceğimiz ve yapmamız gereken asgari husus, Türk maharet ve projelerine tepki göstermek, yetkili uluslararası örgütlere, BM e ve AB ne delilli ve yazılı olarak şikâyet etmektir." biçiminde olmuştur. Yapılan incelemede dikkat çeken bir başka husus ise, GKRY de de sürdürülebilir bir su yönetiminin bulunmaması ve yaşanan sorunların ciddiliğidir. Türkiye projesinin incelendiği Rum basın organlarında yer alan değerlendirmelerde, GKRY deki su miktarı ve kalitesine ilişkin sorunlara yer verilmesi dikkat çekici bulunmuştur Sonuç : KKTC ye Su Temin Projesi, gerek kullanılacak teknoloji, gerek kat edeceği mesafe açısından küresel ölçekte önemli bir projedir. Taşıyacağı su miktarı açısından ise, çok büyük olmamakla birlikte, geliştirilmeye açık bir proje niteliğindedir. Su temin ve elektrik nakil projeleri, ekonomik, tarımsal, teknolojik ve sosyolojik yönü olan çok boyutlu projelerdir. Aynı zamanda, anılan projeler önemli stratejik ve siyasal sonuçları olacak niteliktedir. Öncelikle KKTC nin kalkınma hamlesine hizmet edecek ve ekonomik özgürlüğüne destek sağlayacak kapsamda olduğu değerlendirilmektedir. Kronik bir su arzı sorununa sahip Kıbrıs ta, Makarios un Ada nın Türkiye ye bağlanmasına asla izin vermem ifadesinden yaklaşık 50 yıl sonra, Türkiye den bir bağlantıyla su temini 8 Simerini nin başlığı ise, Federasyonun Dağılması ve Ankara Tarafından Satın Alınma biçimindedir. 9 Politis Gazetesi nde Türkiye den İşgal Bölgelerine Su Taşıyacak Hattın Önemi... Su Kaynakları ve Kıbrıs taki Türk Politikası başlığıyla çıkan incelemede, açıklandığı ve bazılarının ilk bakışta kandığı gibi Türkiye nin bu projedeki gayesi Kıbrıs Türk toplumunun ekonomik kalkınması ve refahı değil, uzun vadede Kıbrıs ın tamamını denetimi altına almaktır yorumu yapılmakta ve temel olarak Türkiye ve Eroğlu tarafından barışçıl bir kalkınma faaliyeti olarak ortaya konulan bu hattın inşası ve işletilmesi siyasidir ve işgal bölgelerini, dolayısıyla Kıbrıs ın tamamını Türkiye ye daimi ve kopmaz şekilde bağlayacak bir göbek bağına benzetilebilir. denmektedir. 10 Bu bağlamda, Baf bölgesindeki su ihtiyacının izinli-izinsiz açılan artezyen kuyularıyla aşılmaya çalışmasının sonuçlarına değinilmektedir. Son 50 yıl içinde GKRY nde toplam 125 bin artezyen kuyusuna izin verildiği, izinsiz kuyuların çok yaygın olduğu, Meserya bölgesinde 2 bin 777 artezyen kuyusundan 650 sinin izinsiz olduğu ifade edilmiştir. 7/8

8 sağlanmış olacaktır. Böylece, 40 yıllık geçmişi olan ve sloganlaşmış bir fikrin yaşam bulmasının sağlanmış olacağı düşünülmektedir. Projelerin önemli yansımalardan birisi ise, Kıbrıs Türk halkı nezdinde Türkiye algısına ilişkin olacağıdır. Söz konusu projelerin realize edilmesi sonucu, Kıbrıs Türklerinin kendilerini yalnız hissetmemesi ve her durumda Türkiye nin güçlü bir şekilde kendilerine sahip çıkmakta olduğunun gösterilmesi açısından önemli gözükmektedir. Projeler, aynı zamanda GKRY de hakim olan bir algının kırılması açısından da değer taşımaktadır. Bu bağlamda GKRY de var olan Kıbrıs Türklerinin uygulanan izolasyonlar sonucu pes ederek azınlık statüsünü kabul edeceği yönündeki beklentiyi kıracak mahiyette bir proje olduğu düşünülmektedir. Başbakan Yardımcısı Sn. Prof.Dr. Beşir Atalay, 13 Ekim 2012 tarihli açılış töreninde, GKRY yetkililerine seslenerek, Ada da Kıbrıs Türkü nün varlığını ortadan kaldırarak bir gelecek tasarlamak yerine, barışçıl bir çözümün faydalarını görmeleri gerektiğini vurgulamış ve Kıbrıs Rum Kesimi her ne kadar kendini Türkiye'den uzak görse de bu proje doğal komşusunun Türkiye olduğunu bir kez daha hatırlatmaktadır. biçiminde önemli mesajlar vermiştir. Bahse konu projeler, orta ve uzun vadede GKRY başta olmak üzere, üçüncü ülkelere uzatılabilecek mahiyette geliştirilebilir nitelikte projelerdir. Bu çerçevede, Türkiye nin KKTC ye yönelik böyle bir enerji kaynağı sunumu, Kıbrıs tarihi açısından da stratejik öneme ve değere sahip olup, tarihsel olarak da GKRY karşısında farklı bir konuma geçişi simgelemektedir. Projelerin bir diğer önemli boyutu, GKRY ile süren müzakere süreci ve daha genelde Kıbrıs Sorunu nun çözümüne katkı olabilme potansiyeline ilişkindir. Projelerin gündeme gelmesine paralel işlendiği üzere, GKRY ye de su ve elektrik verilebilme ortamının yaratılmasıyla, anılan projelerin kalıcı bir uzlaşmaya ve barışa somut bir katkı olacak şekilde değerlendirilmesi söz konusu olabilecektir. Ancak, orta ve uzun vadede, GKRY nin su temini konusunda Türkiye ye bağlı bir yapıyı arzu etmeyeceği ve bunun yerine, deniz suyunun arıtımı ve / veya (daha pahalı da olsa) diğer alternatifleri gündemde tutmak isteyeceği değerlendirilmektedir. Bu nedenle de, önümüzdeki dönemde, KKTC Su Temin Projesi nin Birleşik Kıbrıs fikrini sona erdirecek bir proje olduğu değerlendirmelerinin gündeme gelebileceği kıymetlendirilmektir. 8/8

TÜRKİYE ULAŞIM VE İLETİŞİM STRATEJİSİ

TÜRKİYE ULAŞIM VE İLETİŞİM STRATEJİSİ TÜRKİYE ULAŞIM VE İLETİŞİM STRATEJİSİ HEDEF 2023 HEDEF 2023 Çalışmadan, üretmeden rahat yaşamayı alışkanlık haline getirmiş toplumlar; önce haysiyetlerini, sonra hürriyetlerini, daha sonra da istikbâllerini

Detaylı

DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI MÜSTEŞARLIĞI TÜRKİYE'NİN ÜYELİĞİNİN AB'YE MUHTEMEL ETKİLERİ

DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI MÜSTEŞARLIĞI TÜRKİYE'NİN ÜYELİĞİNİN AB'YE MUHTEMEL ETKİLERİ DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI MÜSTEŞARLIĞI TÜRKİYE'NİN ÜYELİĞİNİN AB'YE MUHTEMEL ETKİLERİ Kasım 2004 İÇİNDEKİLER GİRİŞ 1 A- HUKUKİ DURUM 4 1. Türkiye-AB İlişkileri 4 B- SİYASİ KONULAR 7 1. Siyasi Kriterlere

Detaylı

Dışişleri Bakanlığı nın 2015 Mali Yılı Bütçe Tasarısının TBMM Genel Kurulu na Sunulması Vesilesiyle Hazırlanan Kitapçık

Dışişleri Bakanlığı nın 2015 Mali Yılı Bütçe Tasarısının TBMM Genel Kurulu na Sunulması Vesilesiyle Hazırlanan Kitapçık 14 Aralık 2014 günü konuşma saatine kadar ambargoludur 2015 YILINA GİRERKEN DIŞ POLİTİKAMIZ Mevlüt Çavuşoğlu Dışişleri Bakanı Dışişleri Bakanlığı nın 2015 Mali Yılı Bütçe Tasarısının TBMM Genel Kurulu

Detaylı

Türkiye de Suyun Durumu ve Su Yönetiminde Yeni Yaklaşımlar: Çevresel Perspektif

Türkiye de Suyun Durumu ve Su Yönetiminde Yeni Yaklaşımlar: Çevresel Perspektif İş Dünyası ve Sürdürülebilir Kalkınma Derneği-Türkiye Birlemiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü Doğa Koruma Merkezi Yaşama Dair Vakıf Yazarlar: Çağrı B. Muluk Bahtiyar Kurt Ayşe Turak Arda Türker Mehmet

Detaylı

2014 YILINA GİRERKEN DIŞ POLİTİKAMIZ

2014 YILINA GİRERKEN DIŞ POLİTİKAMIZ 2014 YILINA GİRERKEN DIŞ POLİTİKAMIZ Ahmet Davutoğlu Dışişleri Bakanı Dışişleri Bakanlığı nın 2014 Mali Yılı Bütçe Tasarısının TBMM Genel Kurulu na Sunulması Vesilesiyle Hazırlanan Kitapçık 1 Bu kitapçık,

Detaylı

SON YILLARDA GÜNDEMDE OLAN UYGULAMA VE PROJELER 1- SU PROJELERİ

SON YILLARDA GÜNDEMDE OLAN UYGULAMA VE PROJELER 1- SU PROJELERİ SON YILLARDA GÜNDEMDE OLAN UYGULAMA VE PROJELER 1- SU PROJELERİ K.O.P Konya Ovası Sulama Projesi. Bir kaç değişik kaynaktan Konya Ovası'nın sulanmasını sağlayacak büyük sulama projesidir. Bu kaynaklar;

Detaylı

Entegre ve makro bir yaklaşımla KOP BÖLGESİNDE ARAZİ TOPLULAŞTIRMASI VE TARLA İÇİ GELİŞTİRME HİZMETLERİ EYLEM PLANI ÖNERİSİ MAYIS 2013 KONYA

Entegre ve makro bir yaklaşımla KOP BÖLGESİNDE ARAZİ TOPLULAŞTIRMASI VE TARLA İÇİ GELİŞTİRME HİZMETLERİ EYLEM PLANI ÖNERİSİ MAYIS 2013 KONYA MAYIS 2013 KONYA Entegre ve makro bir yaklaşımla KOP BÖLGESİNDE ARAZİ TOPLULAŞTIRMASI VE TARLA İÇİ GELİŞTİRME HİZMETLERİ EYLEM PLANI ÖNERİSİ T.C. KALKINMA BAKANLIĞI KOP BÖLGE KALKINMA İDARESİ BAŞKANLIĞI

Detaylı

Nükleer Santral Yerlileştirme Çalıştayı. Sonuç Raporu. Aralık 2012 Gebze, Kocaeli

Nükleer Santral Yerlileştirme Çalıştayı. Sonuç Raporu. Aralık 2012 Gebze, Kocaeli Nükleer Santral Yerlileştirme Çalıştayı Sonuç Raporu Aralık 2012 Gebze, Kocaeli İçindekiler ÖNSÖZ... 3 Çalıştay Programı... 5 Çalıştay Katılımcı Listesi... 6 Kısaltmalar... 7 1.YÖNETİCİ ÖZETİ... 8 1.1.

Detaylı

VİZYON 2023 Ulaştırma ve Turizm Paneli VİZYON 2023 TEKNOLOJİ ÖNGÖRÜSÜ PROJESİ RAPOR. ULAŞTIRMA ve TURİZM PANELİ. Temmuz.

VİZYON 2023 Ulaştırma ve Turizm Paneli VİZYON 2023 TEKNOLOJİ ÖNGÖRÜSÜ PROJESİ RAPOR. ULAŞTIRMA ve TURİZM PANELİ. Temmuz. VİZYON 2023 TEKNOLOJİ ÖNGÖRÜSÜ PROJESİ RAPOR ULAŞTIRMA ve TURİZM PANELİ Temmuz. 2003 Ankara İÇİNDEKİLER: ÖNSÖZ PANEL ÜYELERİ PANELİN YAPISI, ÇALIŞMA PROGRAMI ve YÖNETİCİ ÖZETİ 1 ULAŞTIRMA: 1. GİRİŞ 5 1.1.

Detaylı

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE YAPILAN ÇALIŞMALAR

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE YAPILAN ÇALIŞMALAR İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE YAPILAN ÇALIŞMALAR T.C. ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI EKİM 2008 İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... 4 1. GİRİŞ... 6 2. KÜRESEL ISINMA VE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ... 7 3. İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNİN ETKİLERİ... 9 3.1.

Detaylı

Kıbrıs Türk toplumu. 38,1 milyon EURO. 15 Temmuz 2009 1. 15 Aralık, 2011 2

Kıbrıs Türk toplumu. 38,1 milyon EURO. 15 Temmuz 2009 1. 15 Aralık, 2011 2 Güncelleme tarihi 02/07/06 KIBRIS TÜRK TOPLUMUNUN EKONOMİK KALKINMASINI TEŞVİK ETMEYE YÖNELİK BİR MALİ YARDIM PROGRAMI OLUŞTURULMASINA DAİR FİNANSMAN PROTOKOLÜ KISIM I EK 1. KİMLİK BİLGİLERİ YARARLANICI

Detaylı

CUMHURİYETÇİ TÜRK PARTİSİ ÖZGÜRLÜK VE REFORM PARTİSİ KOALİSYON HÜKÜMETİ

CUMHURİYETÇİ TÜRK PARTİSİ ÖZGÜRLÜK VE REFORM PARTİSİ KOALİSYON HÜKÜMETİ CUMHURİYETÇİ TÜRK PARTİSİ ÖZGÜRLÜK VE REFORM PARTİSİ KOALİSYON HÜKÜMETİ HÜKÜMET PROGRAMI 30 EYLÜL 2006 Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Kıbrıs Türk Halkı 24 Nisan 2004'te gerçekleşen Referandum'da

Detaylı

ONUNCU KALKINMA PLANI (2014-2018) Temmuz 2013 ÖZET RAPOR

ONUNCU KALKINMA PLANI (2014-2018) Temmuz 2013 ÖZET RAPOR ONUNCU KALKINMA PLANI (2014-2018) Temmuz 2013 ÖZET RAPOR 1. Giriş... 2 2. Plan Öncesi Dönemde Türkiye de Ekonomik ve Sosyal Gelişmeler... 2 3. Planın Temel Amaçları ve İlkeleri... 3 4. Küresel Enerji Sisteminde

Detaylı

ULUSAL BİRLİK PARTİSİ HÜKÜMET PROGRAMI

ULUSAL BİRLİK PARTİSİ HÜKÜMET PROGRAMI ULUSAL BİRLİK PARTİSİ HÜKÜMET PROGRAMI 11 MAYIS 2009 1 Sayın Başkan, Cumhuriyet Meclisimiz in değerli milletvekilleri, Öncelikle şahsım ve Bakanlar Kurulu üyelerimiz adına sizleri saygı ile selamlıyorum.

Detaylı

TMMOB MADEN MÜHENDİSLERİ ODASI MADENCİLİK SEKTÖRÜ VE POLİTİKALARI RAPORU " DOĞAL KAYNAKLARIN GERÇEK SAHİBİ HALKTIR "

TMMOB MADEN MÜHENDİSLERİ ODASI MADENCİLİK SEKTÖRÜ VE POLİTİKALARI RAPORU  DOĞAL KAYNAKLARIN GERÇEK SAHİBİ HALKTIR TMMOB MADEN MÜHENDİSLERİ ODASI MADENCİLİK SEKTÖRÜ VE POLİTİKALARI RAPORU " DOĞAL KAYNAKLARIN GERÇEK SAHİBİ HALKTIR " MART 2011 MADENCİLİĞİN ÖNEMİ MADENCİLİĞİ DİĞER SEKTÖRLERDEN AYIRAN ÖZELLİKLER, ULUSAL

Detaylı

GÜÇ OLMA STRATEJİSİ ÇİN

GÜÇ OLMA STRATEJİSİ ÇİN Dr. R. KUTAY KARACA GÜÇ OLMA STRATEJİSİ ÇİN (Soğuk Savaş Sonrası Türkiye-Çin İlişkileri) Özet Çalışması Yazar: Dr. R. Kutay Karaca IQ Kültür Sanat Yayıncı Çinli yetkililer bu açıklamadan hemen sonra bu

Detaylı

Türkiye de Kurumsal Sosyal Sorumluluk Değerlendirme Raporu

Türkiye de Kurumsal Sosyal Sorumluluk Değerlendirme Raporu Türkiye de Kurumsal Sosyal Sorumluluk Değerlendirme Raporu Değerli Okur, Türkiye de Kurumsal Sosyal Sorumluluk (KSS) kavramının durumunu incelemeyi ve KSS konusunda Türkiye için bir dayanak noktası tanımlamayı

Detaylı

STRATEJİK ARAŞTIRMA EYLEM PLANI RAPORU

STRATEJİK ARAŞTIRMA EYLEM PLANI RAPORU Akıllı Ulaşım Sistemleri OTOMOTİV TEKNOLOJİ PLATFORMU STRATEJİK ARAŞTIRMA EYLEM PLANI RAPORU VERSİYON 3.0 (08.2014) i Akıllı Ulaşım Sistemleri İÇİNDEKİLER I. YÖNETİCİ ÖZETİ... 1 II. OTOMOTİV TEKNOLOJİ

Detaylı

Prof. Dr. Ahmet ÖZÇELİK Ankara Üniversitesi. Yrd. Doç. Dr. Harun TANRIVERMİŞ Ankara Üniversitesi. Dr. Erdemir GÜNDOĞMUŞ Ankara Üniversitesi

Prof. Dr. Ahmet ÖZÇELİK Ankara Üniversitesi. Yrd. Doç. Dr. Harun TANRIVERMİŞ Ankara Üniversitesi. Dr. Erdemir GÜNDOĞMUŞ Ankara Üniversitesi TÜRKİYE DE SULAMA İŞLETMECİLİĞİNİN GELİŞTİRİLMESİ YÖNÜNDEN ŞEBEKELERİN BİRLİK VE KOOPERATİFLERE DEVRİ İLE SU FİYATLANDIRMA YÖNTEMLERİNİN İYİLEŞTİRİLMESİ OLANAKLARI Prof. Dr. Ahmet ÖZÇELİK Ankara Üniversitesi

Detaylı

Türkiye de Sürdürülebilir Kalkınmanın Mevcut Durumu

Türkiye de Sürdürülebilir Kalkınmanın Mevcut Durumu Türkiye nin 2012 BM Sürdürülebilir Kalkınma Konferansına (Rio+20) Hazırlıklarının Desteklenmesi Rio dan Rio ya: Türkiye de Sürdürülebilir Kalkınmanın Mevcut Durumu -2012- Rio dan Rio ya: Türkiye de Sürdürülebilir

Detaylı

ORTA DOĞU DURUM RAPORU

ORTA DOĞU DURUM RAPORU ORTA DOĞU DURUM RAPORU Ocak, 2011 ORTADOĞU HARİTASI 1 BÖLGE VİZYONUMUZ Bölgenin üretken faktörlerini ve dinamiklerini bir araya getirerek; üretim ve istihdamı artırmak, sahip olduğu kültürel miras ile

Detaylı

T.C. YALOVA VALİLİĞİ İL ÖZEL İDARESİ

T.C. YALOVA VALİLİĞİ İL ÖZEL İDARESİ T.C. YALOVA VALİLİĞİ İL ÖZEL İDARESİ T.C. YALOVA VALİLİĞİ İL ÖZEL İDARESİ İÇİNDEKİLER TABLOLAR DİZİNİ... iii GRAFİKLER DİZİNİ...iv HARİTALAR DİZİNİ...v AMAÇ KAPSAM ve YÖNTEM... 1 1. MADENCİLİK SEKTÖR VE

Detaylı

5355 SAYILI MAHALLİ İDARE BİRLİKLERİ KANUNU VE KÖY BİRLİKLERİ - TOPLUM KALKINMASI İLİŞKİSİ

5355 SAYILI MAHALLİ İDARE BİRLİKLERİ KANUNU VE KÖY BİRLİKLERİ - TOPLUM KALKINMASI İLİŞKİSİ Çalışmanın yayınlanmış son hali için lütfen bkz. Palabıyık, H., Kara, M., 5355 sayılı Mahalli İdare Birlikleri Kanunu ve Köy Birlikleri-Toplum Kalkınması İlişkisi, Yerel Yönetimler Üzerine Güncel Yazılar-2:

Detaylı

Avrupa Birliği ne Yönelik Düzenlemeler Çerçevesinde Türk Tarım Politikaları ve Sektörün Geleceği Üzerine Etkisi

Avrupa Birliği ne Yönelik Düzenlemeler Çerçevesinde Türk Tarım Politikaları ve Sektörün Geleceği Üzerine Etkisi YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2006 Cilt:13 Sayı:2 Celal Bayar Üniversitesi İ.İ.B.F. MANİSA Avrupa Birliği ne Yönelik Düzenlemeler Çerçevesinde Türk Tarım Politikaları ve Sektörün Geleceği Üzerine Etkisi Neslihan

Detaylı

KİTAPÇIK 10 SORUDA HİDROELEKTRİK SANTRALLER

KİTAPÇIK 10 SORUDA HİDROELEKTRİK SANTRALLER KİTAPÇIK 2013 10 SORUDA HİDROELEKTRİK SANTRALLER 10 SORUDA HİDROELEKTRİK SANTRALLER Hidroelektrik santrallerin çevreye etkisi yok mu? Yenilenebilir her zaman sürdürülebilir midir? HES yapmazsak suyumuz

Detaylı

T.C. Sayıştay Başkanlığı. Türkiye'de Atık Yönetimi. Ulusal Düzenlemeler ve Uygulama Sonuçlarının Değerlendirilmesi. Performans Denetimi Raporu

T.C. Sayıştay Başkanlığı. Türkiye'de Atık Yönetimi. Ulusal Düzenlemeler ve Uygulama Sonuçlarının Değerlendirilmesi. Performans Denetimi Raporu T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye'de Atık Yönetimi Ulusal Düzenlemeler ve Uygulama Sonuçlarının Değerlendirilmesi Performans Denetimi Raporu Ocak 2007 Türkiye'de Atık Yönetimi Ulusal Düzenlemeler ve Uygulama

Detaylı

TÜRKİYE VE ARAP BİRLİĞİ'NİN SURİYE YE YAPTIRIM KARARLARI VE OLASI SONUÇLARI DOÇ. DR. VEYSEL AYHAN IMPR BAŞKANI

TÜRKİYE VE ARAP BİRLİĞİ'NİN SURİYE YE YAPTIRIM KARARLARI VE OLASI SONUÇLARI DOÇ. DR. VEYSEL AYHAN IMPR BAŞKANI TÜRKİYE VE ARAP BİRLİĞİ'NİN SURİYE YE YAPTIRIM KARARLARI VE OLASI SONUÇLARI DOÇ. DR. VEYSEL AYHAN IMPR BAŞKANI IMPR RAPOR NO: 9 2011 TÜRKİYE VE ARAP BİRLİĞİ'NİN SURİYE YE YAPTIRIM KARARLARI VE OLASI SONUÇLARI

Detaylı

1/100.000 ÖLÇEKLİ TRAKYA ALT BÖLGESİ ERGENE HAVZASI REVİZYON ÇEVRE DÜZENİ PLANI PLAN AÇIKLAMA RAPORU

1/100.000 ÖLÇEKLİ TRAKYA ALT BÖLGESİ ERGENE HAVZASI REVİZYON ÇEVRE DÜZENİ PLANI PLAN AÇIKLAMA RAPORU 1/100.000 ÖLÇEKLİ TRAKYA ALT BÖLGESİ ERGENE HAVZASI REVİZYON ÇEVRE DÜZENİ PLANI PLAN AÇIKLAMA RAPORU AĞUSTOS, 2009 PROJE EKİBİ MESLEK/ÜNVAN IBB Genel Sekreter Yardımcısı İrfan UZUN Mimar IBB İmar ve Şehircilik

Detaylı

İş ve Yatırım Ortamının İyileştirilmesine Yönelik TÜSİAD Önerileri*

İş ve Yatırım Ortamının İyileştirilmesine Yönelik TÜSİAD Önerileri* T Ü R K S A N A Y İ C İ L E R İ V E İ Ş A D A M L A R I D E R N E Ğ İ 08 İş ve Yatırım Ortamının İyileştirilmesine Yönelik TÜSİAD Önerileri* *8 Nisan 2010 tarihinde gerçekleştirilen Ekonomi Koordinasyon

Detaylı

KAHRAMANMARAŞ İL TURİZM STRATEJİSİ VE EYLEM PLANI

KAHRAMANMARAŞ İL TURİZM STRATEJİSİ VE EYLEM PLANI KAHRAMANMARAŞ İL TURİZM STRATEJİSİ VE EYLEM PLANI 2012-2015 KAHRAMANMARAŞ İL TURİZM STRATEJİSİ VE EYLEM PLANI 1 ÖNSÖZ Turizm sektörü son yıllarda gelişmekte olan ve gelişmiş ülkeler için giderek daha büyük

Detaylı