Veri Ambarina Genel Bir Bakis

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Veri Ambarina Genel Bir Bakis"

Transkript

1 Veri Ambarina Genel Bir Bakis Haziran 2003 Oguz ASLANTÜRK Hacettepe Üniversitesi Bilgisayar Mühendisligi Bölümü Ahmet MUTLU Hacettepe Üniversitesi Bilgisayar Mühendisligi Bölümü i

2 IÇINDEKILER DIZINI SEKILLER DIZINI... v 1.Giris Veri Ambari Gelisim Süreci Isletimsel ve Bilisimsel Sistemler Eski Sistemlerden Gelen Veri Masa Üstüne Tasinan Bilgi Karar Destek ve Yönetimsel Bilgi Sistemleri Veri Çözümleme Teknikleri Sorgulama ve Raporlama (Query and Reporting) Çok Boyutlu Çözümleme Veri Madenciligi (Data Mining) Veri Ambari Çatisi (Data Warehouse Framework) Veri Ambari Mimarisi Isletimsel Veri Tabani Katmani / Dis Veri Tabani Katmani Bilgi Erisim Katmani Veri Erisim Katmani Veri Kilavuzu (Üstveri) Katmani Islem Yönetim Katmani Uygulama Ileti Gönderme Katmani Veri Ambari (Fiziksel) Katmani Veri Sunma Katmani Veri Ambari Için Mimari ve Gerçeklestirme Seçenekleri Mimari Seçenekler Genel Veri Ambari Mimarisi (Global Data Warehouse Architecture) Bagimsiz Veri Pazari Mimarisi (Independent Data Mart Architecture) Baglantili Veri Pazari Mimarisi (Interconnected Data Mart Architecture) Gerçeklestirme Seçenekleri Yukaridan Asagiya Gerçeklestirme Asagidan Yukariya Gerçeklestirme Birlestirilmis Yaklasim Verinin Biçimlendirilmesi Verinin Yapilandirilmasi Gerçek Zamanli Veri Türetilmis Veri Uzlasilmis Veri Kurumsal Veri Modelleme (KVM) Asamali Kurumsal Veri Modelleme Basit Bir Kurumsal Veri Modeli KVM nin Getirileri Veri Duyarlilik Modeli Veri Ambarindaki Verinin Duyarliligi Birden Çok Duyarlilikla Modelleme Mantiksal Veri Bölümleme Modeli Verinin Bölümlenmesi Bölümlemenin Amaçlari Bölümleme Ölçütleri Konu Alani Veri Ambari için Veri Modelleme Veri Modellemenin Önemi...35 ii

3 7.2 Veri Modelleme Teknikleri VB Modelleme Boyutlu Modelleme Temel Kavramlar Olay Boyut Ölçek Boyutlu Modelin Görsellestirilmesi OLAP Için Temel Islemler Drill Down ve Roll Up Slice ve Dice Yildiz (Star) ve Kar Tanesi (Snowflake) Modelleri Yildiz Modeli Kar Tanesi Modeli Veri Birlestirme (Data Consolidation) VB Modelleme ve Boyutlu Modelleme Veri Ambari Gelistirme Proje Yönetimi Projenin Tanimlanmasi Gereksinim Toplama Kaynak Yönetiminde Gereksinim Toplama Kullanici Yönetiminde Gerekisinim Belirleme Veri Ambarinin Modellenmesi VB Modelinin Olusturulmasi Boyutlu Modelin Olusturulmasi Boyutlar ve Ölçekler Zaman Boyutu Eklenmesi Olaylarin (Facts) Olusturulmasi Duyarlilik (Granularity), Eklenebilirlik (Additivity) ve Olaylarin Birlestirilmesi Var olan Modellerle Bütünlestirme Modelin Boyutlandirilmasi Üstveri Modelin Dogrulanmasi Veri Ambarinin Tasarlanmasi Islevsel Tasarima karsi Veri Ambari Tasarimi Kaynaklarin Tanimlanmasi Veriyi Temizleme Veriyi Dönüstürme Tasarimi Dogrulama Veri Madenciligi Devingen Veri Ambari Modeli Bir Modelleme Araci Seçilmesi Çizelge Gösterimi (Diagram Notation) Tersine Mühendislik (Reverse Engineering) Ileriye Dogru Mühendislik (Forward Engineering) Kaynaktan Hedefe Eslestirme (Source to Target Mapping) Veri Sözlügü (Data Dictionary) / Havuz (Repository) Raporlama (Reporting) Araçlar Veri Ambarinin Üretilmesi...66 iii

4 10.1. Veri Yakalama (Capture) Veri Dönüstürme (Transform) Uygulamaya Koyma (Apply) Modellemenin Önemi Sonuç...70 Kaynaklar...71 iv

5 SEKILLER DIZINI Sekil 3.1 Veri Çözümleme Teknikleri...7 Sekil 3.2 Sorgulama ve Raporlama. Bu islem sorgu tanimlamayla baslayip rapor teslimi ile biter...8 Sekil 3.3 Inis ve Çikis Çözümlemesi. Çok boyutlu çözümlemede uç kullanici ayrinti düzeyleri arasinda dolasabilir Sekil 3.4 Veri Madenciligi Sorgulara Yanit Vermekten Çok Veri Içeriginin Çözümlemesiyle Ilgilenir...11 Sekil 4.1 Veri Ambari Çatisinda Katmanlar ve Katmanlar Arasi Iliskiler...13 Sekil 5.1 Genel Veri Ambari Mimarisi. Iki ana mimari yaklasimi Sekil 5.2 Veri Pazari Mimarileri. Bagimsiz ya da Baglantili olabilir...21 Sekil 5.3 Yukaridan Asagiya Gerçeklestirme...23 Sekil 5.4 Asagidan Yukariya Gerçeklestirme...24 Sekil 6.1 Asamali Kurumsal Veri Modeli...29 Sekil 6.2 Basit Bir Kurumsal Veri Modeli...30 Sekil 6.3 Verinin Duyarliligi...32 Sekil 7.1 Zaman Boyutu Için Birden Fazla Siradüzen...39 Sekil 7.2 Küp: Boyutlu model için bir benzetme...40 Sekil 7.3 Drill-Down ve Roll-Up örnekleri...41 Sekil 7.4 Slice ve Dice örnekleri...42 Sekil 7.5 Yildiz modeli...43 Sekil 7.6 Kar Tanesi Modeli...44 Sekil 8.1 Veri Ambari Gelistirme Yasam Döngüsü...46 Sekil 8.2 Gereksinim Toplama Yaklasimlari...49 Sekil 8.3 Üretim Veri Ambari Ortaminda Üstverinin Degismesi...59 Sekil 8.4 Veri Ambari Modelinin Yasam Döngüsünde Kullanilisi...60 Sekil 10.1 Veri Ambarinin Üretilmesi...66 v

6 1.Giris 1990 li yillardan itibaren bilgisayar sistemlerinin hizlanmasi ve ucuzlamasiyla birlikte, devlet kurumlari da dahil olmak üzere farkli büyüklüklerdeki birçok kurulus, büyük miktardaki verileri saklayama ve isleme yoluyla degisen is kosullarina daha kisa sürede tepki verebilmis ve gelecege yönelik çözümleme ve planlama sayesinde basariyi arttirmislardir. Örnegin birkaç sene önce herhangi bir süpermarketten alisveris yapilirken kullanilan yazar kasalar, bugün markette satilan bütün mallara ait bilgileri toplamak üzere kullanilan terminaller haline gelmislerdir. Bu sayede, satisi yapilan mallarin ve müsterilerin bilgileri toparlanarak, zaman içerisinde kurumun yararina olacak iliskilerin ortaya çikarilmasi olanaklidir. Günümüzde bilgi teknolojisi, kurumlarin önemli atilimlar yapmasinda bas rolü oynamaktadir. Ancak herkesin masasinda bulunan güçlü bilgisayarlar ve tüm dünyaya yayilan iletisim aglarina ragmen karar verme isini üstlenen kimseler kurumlarinda zaten bulunmakta olan önemli bilgilere erisememektedirler. Amaç dogrultusunda kullanilamadigi sürece kendi basina degerli olmayan büyük miktardaki verilerin saklanmasinda kullanilan veri ambarlari, geleneksel sorgulama (querying) ve raporlama (reporting) yöntemlerinin yanisira, veri madenciligi (data mining )ve çok boyutlu çözümleme (multi-dimensional analysis) gibi güçlü veri çözümleme teknikleri için altyapi saglar. Bu tekniklerin kullanilmasi sayesinde, karar verme sürecinde gerekli olan bilgiye daha kolay erisim saglanabilmektedir. Veri ambari kurmak için farkli yaklasimlar söz konusudur. Ancak, hangi yaklasim seçilirse seçilsin yapilacak olan arastirma ve planlama çalismalarinin sonucunda görülecek olan, bütün veri ambari çalismalarinin kurumun yapacagi yatirimlara bagli oldugudur. Veri ambari olusturulurken karar verilmesi gereken önemli bir konu verinin nasil yapilandirilacagidir. Verinin yapilandirilmasi, veri ambarciliginda en önemli konulardan biri olmasinin yani sira, veri ambarini islevsel veri tabanlarindan (operational databases) ya da karar destek uygulamalarindan (decision support application) ayiran noktadir. Veri ambarinin ne oldugu sorusuna yanit verebilmek için öncelikle bazi kavramlardan bahsetmek gerekmektedir. Ancak kaba bir tanimla, veri ambari isletimsel sistemlerin çiktisi olan verilerin yönetildigi bilgi ortamidir denilebilir. 1

7 Bu raporda veri ambarlarinin kisa tarihçesine deginilerek veri ambari kullanilmasinin gerekçeleri ve faydalari vurgulanmaya çalisilacak, daha sonra da veri ambarlarinin yapisi ve ne sekilde kullanildigi incelenecektir. Ayrica ambarciliginda modelleme amaciyla kullanilacak olan araçlarin genel özelliklerine deginilerek var olan araçlardan bahsedilecektir. 2

8 2.Veri Ambari Gelisim Süreci Veri ambari kavrami, karar vermede kullanilabilecek yapisal kaliteli bilgiye kolay erisimi saglama ihtiyacindan ortaya çikmistir. Is dünyasinin rekabet ortaminda bilginin kurulusa önemli avantajlar saglayacagi genel olarak kabul edilmektedir. Kuruluslarin büyük miktarda verileri olmasina ragmen, ne yazik ki bu verilere erismek ve kullanmak, veri miktari arttikça daha da zorlasmaktadir. Bunun sebebi, degisik zamanlarda ve degisik kimseler tarafindan gelistirilmis veri tabani sistemlerinin ve kütük yapilarinin veriyi tutmak için kullanilmasi, bunun sonucu olarak da çok miktardaki veriye farkli düzlem ve farkli biçimlerden erisme gereksiniminin ortaya çikmasidir. Dolayisiyla kurumlar bilgiyi çözümleyebilmek ve raporlayabilmek için çok sayida farkli program gelistirmek ve bu programlarin bakimini yapmak durumunda kalmaktadirlar. Dogal olarak bu yöntem oldukça maliyetli, etkin olmayan ve zaman alicidir. Bu noktada daha iyi bir yaklasim olarak karsimiza veri ambarlari çikar. Veri ambarlari farkli düzlemlerdeki veri kaynaklarina eriserek veriyi temizleyip, süzüp degistirdikten sonra, anlasilabilir ve kolay erisilebilir bir yapida saklarlar. Bu veri daha sonra sorgulama, raporlama ve veri çözümlemede kullanilir. 2.1 Isletimsel ve Bilisimsel Sistemler Veri ambari kavraminin gelisim sürecini incelemek için ilk olarak veri ambarlarindan önce verinin nasil islendigine bakmamiz gerekir. Veri ambarinin gelisimiyle birlikte ortaya çikan en önemli noktalardan birisi, bütün kuruluslarda temel olarak farkli iki çesit sistem bulundugu gerçegidir :?? Isletimsel (Operational) sistemler?? Bilisimsel (Informational) sistemler Isletimsel sistemler adindan da anlasildigi gibi kurulusun günlük islerini yürütmek için kullanilan sistemlerdir. Siparis girisi, stok takibi, üretim, muhasebe gibi sistemler, kurulusun temel islerini yürüten isletimsel sistemlerdir. Tasidiklari büyük önem nedeniyle, kurulusun otomasyonu gerçeklestirilirken ilk ele alinan kesim, isletimsel sistemler olmaktadir. Yillar geçtikçe bu isletimsel sistemler genisletilmis, yeniden yazilmis ve kurulus tam olarak bütünlestirilmislerdir. Gerçekten de bugün dünyanin farkli yerilerindeki birçok kurulus, isletimsel sistemleri ve bu sistemlerin ürettigi veriler olmaksizin ayakta kalamazlar. 3

9 Öte yandan, kurulusun planlamasini da ileriye yönelik yönetimsel kararlarin alinmasi ve kestirimlerin yapilmasi için gerekli olan bazi önemli islevler de söz konusudur. Bu islevler ayni zamanda, hizli degisen is dünyasinda kurulusun ayakta kalmasini saglamak açisindan da hayati önem tasir. Pazarlama planlama, Mühendislik planlama ve Finansal Çözümleme gibi islevler isletimsel sistemler tarafindan yerine getirilebilecek islevler degildir. Bu tip islevleri yerine getirebilecek sistemler, bilgi tabanli (knowladge based) bilisimsel sistemler olarak adlandirilirlar. Bilisimsel sistemlerin yapmasi gereken is, veriyi çözümleyip kararlar alarak kurulusun simdiki ve gelecekteki davranislarinin nasil olduguna karar vermektir. Bilisimsel sistemler isletimsel sistemlerden farkli amaçlar gütmelerinin yanisira, bilisimsel veriyi de farkli alanlardan toparlamalari ve büyük miktarda, birbiriyle iliskili isletimsel veriye gereksinim duymalari açisindan da isletimsel sistemlerden farklidir. Sistemlerin gelisiminde en büyük önem isletimsel sistemlere ve onlarin isledigi verilere verilmistir. Ancak isletimsel sistemlerde verinin sonsuza kadar tutulmasi pratik olmadigindan isletimsel sistemlerin ürettigi veriyi saklamak üzere arsivleme sistemleri gelistirilmistir. Isletimsel ve bilisimsel sistemlerin temel gereksinimleri birbirinden farklidir; isletimsel sistemlerde etkinlik ön planda iken, bilisimsel sistemlerde esneklik ve genis bir bakis açisi gereklidir. 2.2 Eski Sistemlerden Gelen Veri 1970 li yillarda hemen hemen bütün is sistemleri IBM ana bilgisayarlari üzerinde COBOL, CICS, IMS, DB2 gibi araçlar kullanilarak gelistiriliyordu. 80 li yillarla birlikte AS/400 ve VAX/VMS gibi bilgisayar sistemleri ortaya çikti. 80 lerin sonu ve 90 larin basinda da istemci sunucu mimarisiyle birlikte popüler bir sunucu düzlemi olarak UNIX kullanilmaya baslandi. Düzlem, mimari, araç ve teknolojideki bütün degsikliklere ragmen çok sayida is uygulamasi 1970 lerin ana bilgisayar ortaminda çalismaya devam etti yilinda yapilan kesitirimlere göre büyük sirketlerin is verilerinin %70 inden fazlasi halen ana bilgisayar ortaminda korunmaktadir. Bunun en önemli sebebi sistemlerin yillar içerisinde çok fazla büyümeleri ve buna bagli olarak yeni düzlem ya da uygulamalara tasinmalarinin çok zor olmasidir. 4

10 Bu sistemler eski (legacy) sistemler olarak adlandirilirlar ve bilisimsel sistemler için gerekli olan en büyük veri kaynagi olma özelliklerini de korumaktadirlar. DB2, IMS ya da VSAM gibi sistemlerde saklanan veriler genellikle teyp kütüphanelerinde arsivlenirler. Eski sistemler tarafindan üretilmis bu verilerden bilgi çikartmak gerektiginde, sayisiz rapor ve program gelistirilmesi gerekmektedir. Çogu durumda, kurulus içerisinde olusturulan bir bilgi islem grubu bu rapor ve programlari olusturma sorumlulugunu üstlenir. Ancak bu is için gerekli olan süre genellikle uç kullanicilarin beklediginden daha uzundur. 2.3 Masa Üstüne Tasinan Bilgi Son on yilda kisisel bilgisayarlarin is sahasinda daha çok kullanilmasi, çözümleme islevlerine yeni seçenekler kazandirmistir. Programciyla uç kullanici arasindaki mesafe, çözümleme isini yapanin, yani Is Çözümleyicisinin (Businnes Analysist), çözümleme için kullanmasi gereken çizelgelere ya da grafik gösterimlere masa üstü araçlari sayesinde kolayca ulasabilmesine bagli olarak kapanmaktadir. Ileri düzey kullanicilar ara sira eski sistemlerden üretilen bilgileri saklamak üzere masa üstü veri tabani uygulamalarini kullanabilirler. Birçok masa üstü raporlama ve çözümleme araci, uç kullanicilarin kullanimina yönelik hazirlanmis olup, önemli oranda yayginlasmaktadir. Bu is çözümleme modelinin sakincasi, verinin parçalanmasi (fragmentation) ve çok özel gereksinimlere yönelik olarak hazirlanmasidir. Her kullanici sadece kendi gereksinimi dogrultusunda bilgi saglamaktadir. Herbir kullanicinin gereksinimlerini karsilamak üzere harcanan süre, maliyeti yükseltir. Bu yaklasim uç kullanicinin çizelge, kütük ya da veri tabaninda tutulan verileri yönetmek için zaman harcayabilecegini varsayar. Kullanicilarin bazilari veri yönetiminde deneyimli olmasina ragmen, birçogu bu isi zorunluluk olarak algilar ve seçenek verilmesi durumunda ellerindeki araçlara ve çözümleme islerine odaklanmayi tercih eder. 2.4 Karar Destek ve Yönetimsel Bilgi Sistemleri Gözde bilisimsel sistemlerin baska bir çesidi de karar destek sistemleri ve yönetimsel bilisim sistemleridir. Karar destek sistemleri detaya odaklanir ve hedef kitlesi alt ve orta düzeyli yöneticilerdir. Yönetimsel bilisim sistemleri ise genellikle daha üst düzeyde birlesimsel veri ve verinin çok boyutlu görünümünü yansitir. Bu benzer, hatta örtüsen sistemler, veri ambari sistemlerinin temelini olusturur. Ancak üretilmeleri için gerekli olan gelistirme ve esgüdüm maliyetlerinin yüksek 5

11 olmasi nedeniyle bu sistemler, elit ürünler olarak kalmis ve yaygin kullanimlari saglanamamistir. Asagidaki özellikler bu sistemlerin genel özellikleri olarak karsimiza çikmaktadir :?? Veriyi sifreli bilgisayar alan adlari yerine tanimlayici standart is terimleri ile sunarlar,?? Veri adlari ve veri yapilari teknik olmayan kullanicilar için tasarlanmistir,?? Veri genellikle standart is kurallarina göre, önceden islenir. Günümüzün veri ambari sistemleri, karar destek ve yönetimsel bilisim sistemi gibi sistemleri çözümleme araçlari olarak sunmaktadirlar. Ancak tasarimlar, çözümleyici ya da yöneticilerin özel gereksinimlerine göre degil, bütün is yapisini temel alacak sekilde hazirlandiginda veri ambari sistemlerinin daha basarili oldugu söylenebilir. 6

12 3. Veri Çözümleme Teknikleri Veri ambari, karar verme ve çözümleme amaciyla kullanilacak olan kaliteli veriye kolayca ulasmak üzere kurulur. Çözümleme için günümüzde en çok kullanilan teknikler, sorgulama ve raporlama (query and reporting), çok boyutlu çözümleme (multidimensional analysis) ve veri madenciligi (data mining) teknikleridir (Bkz. Sekil 3.1). Bu teknikler, sorgu sonuçlarini formüllestirmek, içerigi farkli bakis açilarina göre çözümlemek ve verinin içerigindeki örüntüleri ortaya çikartmak için kullanilmaktadir. Görüntüleme, Çözümleme, Bilgi Kesfi Raporlama/ Sorgulama Çok Boyutlu Çözümleme Veri Madenciligi Veri Ambari Sekil 3.1 Veri Çözümleme Teknikleri Veri çözümleme teknikleri, seçilen veri modelini ve içerigi etkileyebilmektedir. Örnegin, amaç sadece sorgulama ve raporlama ise veriyi normalize edilmis bir yapida tutmak en hizli ve kolay erisimi saglayacaktir. Ilgili veri ögelerinin seçilisi ve bu ögelerin belirli ölçütlere göre gruplandirilmasi ve sonuçlarin sunulusu, sorgulama ve raporlama islemlerinin kapasitesini belirlemektedir. Bu tür islemlerin, dogrudan tablo taramalari gerektirdigi durumlarda varlik-baginti (entity-relationship) modeli en uygun modeldir. Eger amaç çok boyutlu veri çözümleme ise en uygun veri modeli çok boyutlu veri modeli olacaktir. Bu çözümleme yönteminin uygulanabilmesi için veri modelinin, veriye farkli boyut kombinasyonlarinda erisimi desteklemesi gerekmektedir. Örnegin, belirli bir günde, belirli bir magazada, belirli fiyat araliginda, belirli bir üründen kaç adet satildigi ögrenilmek istenebilir. Baska bir çözümlemede ise belirli bir ürünü, belirli bir günde, belirli bir fiyat araliginda satan magazalarin sayisi arastiriliyor 7

13 olabilir. Bu iki sorgu, benzer bilgileri istemesine ragmen, bir tanesi olaya ürün bakis açisindan yaklasirken, digeri magaza açisindan yaklasmaktadir. Çok boyutlu çözümleme, verinin birçok farkli bakis açisindan ve boyuttan kolayca görülebilmesini saglayan bir veri modeli gerektirmektedir. Normalize edilmis bir veri modeli kullanilmasi durumunda, farkli boyutllardaki verileri tutan tablolar arasinda birçok bitistirme islemi yapilacagindan, basarim gözle görülür oranda kötü etkilenecektir. Birçok uygulama veri ambarinin degisen gereksinimlerini karsilayacak olan en uygun veri modelini bulmak için birden fazla veri modeli kullanilabilir Sorgulama ve Raporlama (Query and Reporting) Sorgulama ve raporlama çözümlemesi, bir sorunun yanitlanmak üzere gönderilmesi, veri ambarindan uygun verinin getirilmesi, veri ambarindan uygun verinin getirilmesi, uygun biçime dönüstürülmesi ve okunabilir biçimde görüntülenmesidir. Bu islem sorguyu yönelten çözümleyici tarafindan gerçeklestirilir ve veri madenciliginde oldugu gibi veri tarafindan yürütülmemektedir. Sorgu Tanimlama Veri Erisimi Hesaplama ve Isleme Rapor Hazirlama Rapor Teslimi Sekil 3.2 Sorgulama ve Raporlama. Bu islem sorgu tanimlamayla baslayip rapor teslimi ile biter Sorgular genellikle iki boyutla ya da iki etkenle iliskilidir. Örnegin bu hafta bu üründen ne kadar satildi? ya da bu ürünlerin ne kadarinin belirli bir magazadan satildigi gibi sorgular yapilabilir. Sekil 3.2 de sorgulama ve raporlama is akisi görülmektedir. Sorgu tanimlama isi, isle ilgili bir sorunun ya da hipotezin belirli bir karar destek sistemi tarafindan kullanilabilecek hale getirilmesidir. Sorgu isletildiginde istenen 8

14 veriye ulasip sonuçlari getirecek uygun komutlar ise karar destek sistemi tarafindan olusturulur. Veri çözümleyicisi istenen sonucu elde etmek için, sorgudan dönen yanit üzerinde gerekli hesaplama ve islemleri gerçeklestirdikten sonra bu sonuçlar uç kullanicinin kolayca anlayabilecegi bir rapor sablonuna göre düzenlenir. Bu sablon metin, grafik, ses ya da video içerebilir. Islemin son asamasi, raporun uygun ortamda, yani yazici çiktisi, ekran görüntüsü, ses.. vs olarak uç kullaniciya ulastirilmasidir. Uç kullanici temelde is sürecinin davranislarini çözümlemek üzere kullanacagi sayisal degerleri (satis gelirleri ya da nakliye giderleri gibi) islemekle ilgilenmektedir. Bununla birlikte müsteri tatmin oranlari, is süreleri, yanlis ya da gecikmis teslimatlar gibi verileri de incelemek isteyebilir ya da is hareketlerinin (business transaction) etkisini ve egilimlerini çözümleyerek gelecekle ilgili tahminlerde bulunabilir. Görüntülenen veri, daha detayli bilgi edinmek ya da yaniti netlestirmek üzere yeni sorgular olusturulmasina neden olabilir. Bu islem, istenen sonuç elde edilene kadar devam eder. 3.2 Çok Boyutlu Çözümleme Çok boyutlu çözümleme, sorgulama ve raporlama becerilerini arttirmak için kullanilan yaygin bir yöntemdir. Çok sayida sorgu göndermek yerine tipik olarak sorulan sorulara hizli ve kolay erisimi saglamak üzere verinin yapilandirilmasidir. Örnegin veri su sorunun yanitini içerecek sekilde yapilandirilabilir : Ürünlerimizin ne kadari belirli bir günde, belirli bir magazada ve belirli bir satici tarafindan satilmistir? Bu sorgunun herbir bölümü bir boyut olarak adlandirilir. Her alt sorgunun yanitlari daha büyük baglamda önceden hesaplanarak birçok yanitin hazir olmasi saglanir. Çünkü her sorgu için yanitlar yeniden hazirlanmayacak, sadece bu yanitlara erisilecek ve görüntülenecektir. Örnegin yukaridaki sorgunun yanitini bilen kimse, bütün alt sorgularin da yanitini bilir. Yani, belirli bir satici tarafindan satilan belirli bir ürünün sayisi gibi bir alt sorgunun yaniti zaten bilinmektedir. Bu gibi farkli etkenlere ya da boyutlara göre verinin kategorilendirilmesi özellikle ise yönelik (business oriented) kullanicilarin veriyi daha kolay anlamasini saglar. Çok boyutlu çözümleme, kullanicilarin bir is problemide bulunan birbirine bagli çok sayidaki etkeni bir arada ele alabilmesini ve veriyi karmasik iliskiler içinde görebilmesini saglar. Uç kullanicilar, veriyi devingen bir sekilde belirlenen farkli ayrinti düzeylerinde incelemek ister. Karmasik iliskiler daha alt düzeyde ayrintiya 9

15 inilerek ya da özetleme ve iliskilendirme yöntemiyle daha üst ayrinti düzeylerine çikilarak yinelemeli bir islemle çözümlenebilir. Sekil 3.3 de, kullanicinin kurulusun toplam satisiyla basladigi, daha sonra bu satisi, kita, bölge, ülke ve son olarak müsteri düzeyinde ayrintilandirabilecegi veya müsteriden baslayarak degisik ayrinti düzeylerine ulasabilecegi görülmektedir. Çok boyutlu çözümleme, ayrinti düzeyleri arasinda inis çikis gerçeklestirilmeyinceye kadar devam eder. Satislar Ayrinti Düzeyi Inis Avrupa Asya Amerika Bölge Bölge Ülke Ülke Ülke Ayrinti Düzeyi Çikis Müsteri Müsteri Sekil 3.3 Inis ve Çikis Çözümlemesi. Çok boyutlu çözümlemede uç kullanici ayrinti düzeyleri arasinda dolasabilir. 3.3 Veri Madenciligi (Data Mining) Veri madenciligi diger tekniklere oranla daha yeni bir çözümleme teknigidir. Arastirma teknigi (discovery technique) adi verilen bir yöntem kullanmasi nedniyle, raporlamasorgulama ve çok boyutlu çözümleme tekniklerinden çok farklidir. Veriden belirli bir sorunun yanitini çikartmak yerine veriyi çözümleyerek bulunanlari raporlayan özel algoritmalar kullanilir. Kullancilarin hipotezlere dayanarak olusturduklari sorgulari çalistirdiklari sorgulama-raporlama veya çok boyutlu çözümleme tekniklerinden farkli olarak, veri madenciligi çogu henüz sorulmamis sorulara yanit arar. Bu arastirma islemi belirli veri ögeleri arasinda anlamli iliskiler bulunak, belirli veri ögelerinden öbekler olusturarak ya da özel veri öge kümeleri üzerinde çesitli örüntüler kullanilarak gerçeklestirilebilir. Bu örüntüler bulunduktan sonra, kurallar algoritmalar tarafindan çikarilabilir. Bu kurallar, istenen bir davranisi kestirmek, veriler arasindaki iliskileri belirlemek, yeni örüntüler olusturmak veya benzer nitelikteki kayitlari öbeklemek üzere kullanilabilir. 10

16 Veri madenciligi, tipik olarak istatistiksel veri analizi ve bilgi kesfi (knowladge discovery) için kullanilir. Istatistiksel veri analizi, verideki alisilmamis örüntüleri belirler ve bu örüntüleri açiklamak üzere istatistiksel ve matematiksel modelleme tekniklerini uygular. Bu modeller daha sonra tahmin ve kestirim için kullanilir. Istatistiksel çözümleme teknikleri, dogrusal ve dogrusal olmayan, regresyon, çok degiskenli ve zaman serisi çözümlemelerini kapsar. Bilgi kesfi ise verinin içerisindeki gizli, daha önceden bilinmeyen bilgileri açiga çikartarak, genellikle bilinmeyen is gerçeklerini ortaya çikarir. Veri madenciligi, veri tarafindan yürütülür (Sekil 3.4). Veri ambarinda saklanan veride ve veriler arasi iliskilerde veri madenciligi olmadan bulunmasi zor olan karmasik iliskiler söz konusudur. Veri madenciligi kullaniciya, akla hiç gelmeyen sorularin yanitlarini vererek, sorgulama ve raporlama ya da çok boyutlu çözümleme ile bulunamayacak yeni bakis açilari kazandirir. Çözümleyici Yönetiminde Çözümleyici Yardimi Ile Veri Yönetiminde Raporlama ve Sorgulama Çok Boyutlu Çözümleme Veri Madenciligi Sekil 3.4 Veri Madenciligi Sorgulara Yanit Vermekten Çok Veri Içeriginin Çözümlemesiyle Ilgilenir. 11

17 4. Veri Ambari Çatisi (Data Warehouse Framework) Veri ambarlarinin oldukça karisik ve ayrintili bir yapisi vardir ve farkli sistemler veri ambari olarak tanimlanabilmektedir. Bu nedenle tek ve standart bir veri ambari mimarisinden söz etmek dogru olmayabilir. Bunun yerine bir veri ambarinda bulunmasi gereken özelliklere deginilmesi ve veri ambari çatisinin incelenmesi daha yerindedir. Bu bölümde, veri ambarlarinin bilesenlerinden bahsedilecektir Veri Ambari Mimarisi Veri ambari mimarisi ifadesi ile uç kullaniciya sunulmak üzere hazirlanan bilgilerin geçtigi sürecin, yani veriler ile verileri üreten ya da kullanan sistemler arasindaki iletisim ve gerçeklestirilen islemlerin tamaminin yapisi anlatilmaktadir. Bu yapi, birbiriyle iliskili birkaç bölümden olusmaktadir:?? Isletimsel Veri Tabani (Operational Database) / Dis Veri Tabani Katmani (External Database Layer)?? Bilgi Erisim Katmani (Information Access Layer)?? Veri Erisim Katmani (Data Access Layer)?? Veri Kilavuzu (Üstveri) Katmani (Data Directory (Metadata) Layer)?? Islem Yönetim Katmani (Process Management Layer)?? Uygulama Ileti Gönderme Katmani (Application Messaging Layer)?? Veri Ambari Katmani (Data Warehouse Layer)?? Veri Sunma Katmani (Data Staging Layer) Sekil 4.1. de katmanlar ve katmanlar arasi iliskiler görülmektedir. 12

18 Sekil 4.1 Veri Ambari Çatisinda Katmanlar ve Katmanlar Arasi Iliskiler Isletimsel Veri Tabani Katmani / Dis Veri Tabani Katmani Isletimsel sistemler, önemli isletimsel gereksinimleri karsilamak üzere verileri islerler. Bu amaçla gelistirilen isletimsel veri tabani sistemleri, az sayida olan ve iyi tanimlanmis is hareketleri etkin bir sekilde islemek üzere tasarlanmislardir. Ancak isletimsel sistemlerin sinirli bir amaca hizmet etmek üzere hazirlanmis olmalari nedeniyle, isletimsel veri tabani sistemlerinin yönetimsel ya da bilissel amaçli verilere ulasmasi zor olmaktadir. Bu zorlugun altinda ise halen kullanilmakta olan birçok isletimsel sistemin yil önce gelistirilmis olmasi, kisaca yasli olmasi yatmaktadir. Baska bir deyisle, bazi sistemlerin isletimsel veriye ulasmak için kullandiklari teknoloji artik eskimistir. Bilindigi gibi veri ambarinin amaci isletimsel verilerin içine sikisip kalmis olan degerli bilgileri ortaya çikarmak, baska sistemlerden gelen verilerle birlikte yorumlayarak degerlendirmektir. Bugün sayilari gittikçe artan birçok büyük kurulus, dis kaynaklardan, dis veri tabanlarindan gelen nüfus, ekonomi ve ticari egilim.. verilerini kullanmaktadir Bilgi Erisim Katmani Veri ambari mimarisinde Bilgi Erisim Katmani uç kullaniciyla dogrudan iletisime geçen katmandir. Daha özellestirirsek, uç kullanicinin hergün kullandigi Excel, Lotus, Focus, Access, SAS.. gibi araçlar Bilgi Erisim Katmaninda yer alir. Ayni zamanda, 13

19 çözümleme ya da sunum amaciyla kullanilacak olan rapor, çizelge, grafik ya da tablolarin görüntülenmesi ya da çiktilarinin alinmasi gibi islemler için kullanilan yazilim ve donanim da bu katmanda bulunmaktadir. Son yillarda özellikle uç kullanicilarin güçlü kisisel bilgisayarlar ve yerel aglar kullanmaya baslamasiyla birlikte, Bilgi Erisim Katmani oldukça gelismistir. Bugün verinin yönetilmesi, çözümlenmesi ve sunulmasi amaciyla gittikçe daha fazla araç gelistirilmesine ve masa üstündeki yerini almasina ragmen, isletimsel sistemlerdeki verinin uç kullanicilarin araçlari tarafindan kolayca kullanilmasini saglamak açisindan bazi zorluklar söz konusudur. Bu zorluklardan bir tanesi, kurum içerisinde kullanilacak ortak bir veri dilinin bulunmamasidir Veri Erisim Katmani Veri Erisim Katmani, Bilgi Erisim Katmani ile Isletimsel Katman in birbiri ile konusmasini saglayan katmandir. Günümüz aglarinda ortak veri dili olarak SQL kullanilmaktadir. IBM tarafindan sorgu dili olarak gelistirilmis olan SQL, geçen 20 yillik sürede veri degisiminde (data interchange) de-facto standart haline gelmistir. Son birkaç yilin en önemli degisikliklerinden birisi, SQL iliskisel olsun ya da olmasin birçok veri tabani yönetim sistemi ya da veri kütük sistemine erisimini saglamak üzere EDA/SQL gibi veri erisim filtre lerinin gelistirilmis olmasidir. Bu filtreler sayesinde, son teknoloji ürünü Bilgi Erisim araçlarinin 20 yillik veri tabani yönetim sistemlerinde tutulan verilere erismesi olanakli hale gelmistir. Farkli veri tabani yönetim sistemleri ve kütük sistemleri için oldugu kadar, farkli üretici ya da protokoller için de Veri Erisim Katmani bulunmaktadir. Veri ambarinin en önemli amaçlarindan bir tanesi, uç kullaniciya evrensel veri erisimi olanagi saglamaktir. Evrensel veri erisimi, uç kullanicilarin Bilgi Erisim araçlarindan bagimsiz olarak kurum içerisindeki verilerin herhangi bir kesimine ya da tamamina erisebilmesi anlamina gelmektedir. Bu durumda Veri Erisim Katmani, Bilgi Erisim ve Isletimsel Veri Tabani katmanlari arasinda bir arayüz olusturmalidir. Bazi durumlarda bu uç kullanicinin gereksinimlerini tam olarak karsilamasina ragmen, kurumlar veri ambarini desteklemek üzere genellikle daha karmasik tasarimlar yaparlar. 14

20 Veri Kilavuzu (Üstveri) Katmani Evrensel veri erisimini saglamak, bir veri kilavuzu ya da üstveri havuzunun yönetilmesini zorunlu kilmaktadir. Üstveri, kurum içindeki veriyi tanimlayan veridir. Örnegin bir COBOL programindaki kayit tanimlari ya da FORTRAN programindaki DIMENSION deyimleri ya da SQL Create deyimleri üstverilerdir. Tam olarak islevsel bir veri ambari için, uç kullanicinin gördügü veriler ile isletimsel veri tabanindaki veriler hakkinda çesitli üstverilerin olmasi gerekmektedir. Ideal olarak, uç kullanicilar veri ambarindaki (ya da isletimsel veri tabanindaki) verilere, verinin nerede ya da nasil saklandigi hakkinda hiçbirsey bilmeden erisebilmelidir Islem Yönetim Katmani Islem Yönetim Katmani, veri ambari ve veri kilavuzu bilgilerinin yönetilmesi ya da olusturulmasi için yerine getirilmesi gereken görevleri planlayan katmandir. Veri ambarini güncel tutmak için gerçeklestirilecek islemleri denetleyen ya da planlayan üst düzeyli bir is olarak düsünülebilir Uygulama Ileti Gönderme Katmani Orta katman (middleware) olarak da adlandirilan bu katmanin görevi, kurum içindeki bilgisayar aginda bilginin tasinmasini saglamaktir; ancak sadece ag iletisim kurallarindan olustugu söylenemez. Örnegin isletimsel ya da bilisimsel olsun, uygulamalari herhangi bir uçtaki veri biçiminden soyutlar. Uygulama Ileti Gönderme ayni zamanda hareketleri ya da iletileri biriktirerek belirli bir zamanda belirli bir yere göndermek için de kullanilabilir. Bu katman, veri ambarinin altinda yatan tasima sistemidir denilebilir Veri Ambari (Fiziksel) Katmani Veri ambari katmani, verinin ilk olarak bilisimsel amaçla kullanildigi kesimdir. Veri ambari, verinin mantiksal ya da sanal bir görünümü olarak düsünülebilir; çogu zaman veri ambarinda veri saklanmaz. Fiziksel veri ambarinda, isletimsel ya da dis verinin kopyalari oldukça esnek ve kolayca erisilebilecek bir yapida tutulur. Giderek daha çok veri ambarinin istemci/sunucu düzlemlerde saklanmasina ragmen, genellikle birçogu ana bilgisayarlarda tutulmaktadir. 15

İş Zekâsı Sistemi Projesi

İş Zekâsı Sistemi Projesi BI İş Zekâsı Sistemi Projesi Ulaş Kula, Bilişim Ltd. Esinkap 5. Ar-Ge Proje Pazarı 31 Mayıs 2012 Bilişim Ltd. 1985 te kurulan Bilişim Ltd, Türkiye nin üstün başarıyla sonuçlanmış önemli projelerine imza

Detaylı

İş Zekası Sistemi Veriyi Stratejik Bilgiye Dönüştürür

İş Zekası Sistemi Veriyi Stratejik Bilgiye Dönüştürür İş Zekası Sistemi İş Zekası Sistemi İş Zekâsı Sistemi kolay kullanılır, zengin raporlama ve çözümleme yeteneklerine sahip, farklı veri kaynaklarını birleştirir, yöneticilere çok boyutlu, kurumsal bir görüş

Detaylı

Bilgisayar Mühendisliğine Giriş. Yrd.Doç.Dr.Hacer KARACAN

Bilgisayar Mühendisliğine Giriş. Yrd.Doç.Dr.Hacer KARACAN Bilgisayar Mühendisliğine Giriş Yrd.Doç.Dr.Hacer KARACAN İçerik Dosya Organizasyonu (File Organization) Veritabanı Sistemleri (Database Systems) BM307 Dosya Organizasyonu (File Organization) İçerik Dosya

Detaylı

bilişim ltd İş Zekâsı Sistemi

bilişim ltd İş Zekâsı Sistemi BI İş Zekâsı Sistemi Bilişim Ltd. 1985 te kurulan Bilişim Ltd, Türkiye nin üstün başarıyla sonuçlanmış önemli projelerine imza atan öncü bir yazılımevi ve danışmanlık kurumu dur. Önemli kuruluşların bilgi

Detaylı

LOGO İş Zekası çözümü ile kurumsal raporlama ve analizler. Cem Yılmaz Genel Müdür LOGOBI Yazılım

LOGO İş Zekası çözümü ile kurumsal raporlama ve analizler. Cem Yılmaz Genel Müdür LOGOBI Yazılım LOGO İş Zekası çözümü ile kurumsal raporlama ve analizler Cem Yılmaz Genel Müdür LOGOBI Yazılım Hakkımızda LOGOBI Yazılım A.Ş. iş zekası alanında faaliyet gösteren, Türkiye de sahip olduğu yüzlerce müşterinin

Detaylı

Veritabanı, Veri Madenciliği, Veri Ambarı, Veri Pazarı

Veritabanı, Veri Madenciliği, Veri Ambarı, Veri Pazarı Veritabanı, Veri Madenciliği, Veri Ambarı, Veri Pazarı Başkent Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Yönetim Bilişim Sistemleri (Bil 483) 20394676 - Ümit Burak USGURLU Veritabanı Veri tabanı düzenli bilgiler

Detaylı

VERİ KAYNAKLARI. Bilgi sisteminin öğelerinden biride veri

VERİ KAYNAKLARI. Bilgi sisteminin öğelerinden biride veri VERİ KAYNAKLARI YÖNETİMİ İ İ 5. ÜNİTE GİRİŞ Bilgi sisteminin öğelerinden biride veri yönetimidir. Geleneksel yada çağdaş, birinci yada ikinci elden derlenen veriler amaca uygun veri formlarında tutulur.

Detaylı

VERİ TABANI SİSTEMLERİ

VERİ TABANI SİSTEMLERİ VERİ TABANI SİSTEMLERİ 1- Günümüzde bilgi sistemleri Teknoloji ve bilgi. 2- Bilgi sistemlerinin Geliştirilmesi İşlevsel Gereksinimleri 1.AŞAMA Gereksinim Belirleme ve Analiz Veri Gereksinimleri Gereksinimler

Detaylı

Uygulamaları ulut bilişime geçirmeden önce, firmanızın/şirketinizin ya da. işinizin gereksinimlerini göz önüne almanız gerekir. Aşağıda bulut bilişime

Uygulamaları ulut bilişime geçirmeden önce, firmanızın/şirketinizin ya da. işinizin gereksinimlerini göz önüne almanız gerekir. Aşağıda bulut bilişime Bulut Bilişim-Planlama Uygulamaları ulut bilişime geçirmeden önce, firmanızın/şirketinizin ya da işinizin gereksinimlerini göz önüne almanız gerekir. Aşağıda bulut bilişime geçemden önce dikkat edilmesi

Detaylı

MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ (PZL208U)

MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ (PZL208U) DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ (PZL208U)

Detaylı

FONKSIYONLARA GÖRE IŞLETME

FONKSIYONLARA GÖRE IŞLETME FONKSIYONLARA GÖRE IŞLETME BILGI SISTEMLERI ÜNİTE 7 GİRİŞ İşletmelerin işlerini yürütebilmeleri için tedarikçileri, müşterileri, çalışanları, faturaları, ödemeleri, mal ve hizmetleri ile ilgili birçok

Detaylı

Veritabanı Yönetim Sistemleri (Veritabanı Kavramı) Veri Modelleri

Veritabanı Yönetim Sistemleri (Veritabanı Kavramı) Veri Modelleri Veritabanı Yönetim Sistemleri (Veritabanı Kavramı) Veri Modelleri Konular Veritabanı Tasarım Aşamaları Veri Modeli Nedir? Veri Modeli Temel Bileşenleri İş Kuralları (Business Rules) İş Kurallarını Veri

Detaylı

Tedarik Zinciri Yönetimi

Tedarik Zinciri Yönetimi Tedarik Zinciri Yönetimi -Tedarik Zinciri Ağı Tasarımı- Yrd. Doç. Dr. Mert TOPOYAN Ağ tasarımı, tedarik zinciri açısından üç karar düzeyini de ilgilendiren ve bu düzeylerde etkisi olan bir konudur. Zincirin

Detaylı

Nagios XI Günümüzün talep gören kurumsal gereksinimleri için en güçlü BT altyapısı gözetim ve uyarı çözümüdür.

Nagios XI Günümüzün talep gören kurumsal gereksinimleri için en güçlü BT altyapısı gözetim ve uyarı çözümüdür. Nagios Enterprises, kurumsal ölçekte, BT altyapı gözetiminde endüstri standardı olan Nagios için resmi ürünler, hizmetler ve çözümler sunuyor. Dünya çapında yüz binlerce kullanıcıyla Nagios bilgi teknolojileri

Detaylı

BLG4146 - Sistem Analizi ve Tasarımı. Öğr. Grv. Aybike ŞİMŞEK

BLG4146 - Sistem Analizi ve Tasarımı. Öğr. Grv. Aybike ŞİMŞEK BLG4146 - Sistem Analizi ve Tasarımı Öğr. Grv. Aybike ŞİMŞEK Tasarım Evresi Analiz evresinde sorulan NE sorusuyla elde edilen bilgilerin NASIL yapılacağı, NASIL gerçekleştirileceğinin ortaya konulduğu

Detaylı

SİSTEM VE YAZILIM. o Bilgisayar sistemleri donanım, yazılım ve bunları işletmek üzere gerekli işlemlerden oluşur.

SİSTEM VE YAZILIM. o Bilgisayar sistemleri donanım, yazılım ve bunları işletmek üzere gerekli işlemlerden oluşur. SİSTEM VE YAZILIM o Bilgisayar sistemleri donanım, yazılım ve bunları işletmek üzere gerekli işlemlerden oluşur. o Yazılım, bilgisayar sistemlerinin bir bileşeni olarak ele alınmalıdır. o Yazılım yalnızca

Detaylı

SİSTEM ANALİZİ VE TASARIMI. Sistem Analizi -Bilgi Sistemleri-

SİSTEM ANALİZİ VE TASARIMI. Sistem Analizi -Bilgi Sistemleri- SİSTEM ANALİZİ VE TASARIMI Sistem Analizi -Bilgi Sistemleri- Bilgi Sistemi Bilgi sistemi, karar vericiler için verileri işleyerek bilgi sağlayan çoğunlukla bilgisayara dayalı sistemlerdir. Bilgi sistemi

Detaylı

Süreç Yönetimi. Logo

Süreç Yönetimi. Logo Süreç Yönetimi Logo Kasım 2013 SÜREÇ YÖNETİMİ Süreç belirlenen bir amaca ulaşmak için gerçekleştirilen faaliyetler bütünüdür. Örn; Sistemde kayıtlı personellerinize doğum günü kutlama maili gönderme, Deneme

Detaylı

VERİ TABANI YÖNETİMİ. Yrd.Doç.Dr. Füsun BALIK ŞANLI 2013-2014 YTÜ

VERİ TABANI YÖNETİMİ. Yrd.Doç.Dr. Füsun BALIK ŞANLI 2013-2014 YTÜ VERİ TABANI YÖNETİMİ Yrd.Doç.Dr. Füsun BALIK ŞANLI 2013-2014 YTÜ Ders Düzeni Ders Uygulama Ödev Sınavlar 1. Ara Sınav 2. Ara Sınav Yıl Sonu Sınavı Sınavlar 2 Başarı Kriterleri Yıliçi başarı notu: (2 Yıliçi

Detaylı

UNIVERSAL BİLGİ TEKNOLOJİLERİ

UNIVERSAL BİLGİ TEKNOLOJİLERİ UNIVERSAL BİLGİ TEKNOLOJİLERİ Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ile Bilgisayar Destekli Tasarım (CAD) Sistemleri Arasındaki Temel Farklar Universal Bilgi Teknolojileri Ltd. Şti. 2010. Tüm hakları saklıdır.

Detaylı

Bilgi Servisleri (IS)

Bilgi Servisleri (IS) Bilgi Servisleri (IS) GRID Kullanıcı Eğitimi Boğaziçi Üniversitesi 2007, İstanbul Emrah AKKOYUN Konu Başlığı Neden ihtiyaç duyulur? Kullanıcılar kimlerdir? Bilgi Servisi türleri MDS ve BDII LDAP Bilgi

Detaylı

Sistem Geliştirme Yaşam Döngüsü (The Systems Development Life Cycle) (SDLC)

Sistem Geliştirme Yaşam Döngüsü (The Systems Development Life Cycle) (SDLC) Sistem Geliştirme Yaşam Döngüsü (The Systems Development Life Cycle) (SDLC) Sistem analistlerinin ve kullanıcı faaliyetlerinin spesifik döngüsünün kullanılmasıyla En iyi geliştirilmiş sistemin oluşmasını

Detaylı

MESLEKİ TERMİNOLOJİ I 1. HAFTA YAZILIM MÜH. TEMEL KAVRAMLAR

MESLEKİ TERMİNOLOJİ I 1. HAFTA YAZILIM MÜH. TEMEL KAVRAMLAR YAZILIM: SOFTWARE Yazılım (Software): Yazılım sadece bir bilgisayar programı değildir. Basılı veya elektronik ortamdaki her tür dokümanı da içeren ürün. Dokümanlar yazılım mühendislerine ve son kullanıcıya

Detaylı

Kısaca. Müşteri İlişkileri Yönetimi. Nedir? İçerik. Elde tutma. Doğru müşteri 01.06.2011. Genel Tanıtım

Kısaca. Müşteri İlişkileri Yönetimi. Nedir? İçerik. Elde tutma. Doğru müşteri 01.06.2011. Genel Tanıtım Kısaca Müşteri İlişkileri Yönetimi Genel Tanıtım Başar Öztayşi Öğr. Gör. Dr. oztaysib@itu.edu.tr 1 MİY Genel Tanıtım 2 MİY Genel Tanıtım İçerik Müşteri İlişkileri Yönetimi Nedir? Neden? Tipleri Nelerdir?

Detaylı

Kural Motoru. www.paperwork.com.tr

Kural Motoru. www.paperwork.com.tr Kural Motoru www.paperwork.com.tr İş Kuralı Örnekleri Aşağıda iş kurallarına çeşitli örnekler verilmiştir; : İş Kuralı Nedir? T üm işletmeler kural merkezli çalışırlar. Kurallar hangi fırsatların takip

Detaylı

Enterprise Resource Planning - ERP - Kurumsal kaynak planlaması ya da iş letme kaynak planlaması,

Enterprise Resource Planning - ERP - Kurumsal kaynak planlaması ya da iş letme kaynak planlaması, Enterprise Resource Planning - ERP - Kurumsal kaynak planlaması ya da iş letme kaynak planlaması, işletmelerde mal ve hizmet üretimi için gereken işgücü, makine, malzeme gibi kaynakların verimli bir şekilde

Detaylı

BT Maliyetlerinde Etkin Yönetim Stratejileri *

BT Maliyetlerinde Etkin Yönetim Stratejileri * PwC Türkiye V. Çözüm Ortaklığı Platformu BT Maliyetlerinde Etkin Yönetim Stratejileri * Anıl l Erkan, Kıdemli K Müdür, M Danış ışmanlık Hizmletleri Seda Babür, Danış ışman, Danış ışmanlık Hizmletleri PwC

Detaylı

İç Mimari için BIM 1. bölüm

İç Mimari için BIM 1. bölüm İç Mimari için BIM 1. bölüm BIM (Yapı Bilgi Sistemi) hakkındaki görüşler genellikle binanın dış tasarımı ve BIM in mimari tasarımın bu alanına getirdiği faydalar üzerine odaklanır. Binaların katı modelleri,

Detaylı

İşletmenize sınırsız fırsatlar sunar

İşletmenize sınırsız fırsatlar sunar İşletmenize sınırsız fırsatlar sunar İşletmenize Modern iş çözümleri, kurum içerisindeki insanların verimliliğini arttıracak yeni perspektifler sağlayarak onların tüm potansiyellerini kullanmalarına imkan

Detaylı

Hazırlayan: Ahmet Alper ÇALIŞKAN Probiz Yazılım Proje Mühendisi

Hazırlayan: Ahmet Alper ÇALIŞKAN Probiz Yazılım Proje Mühendisi İŞLETMELERDE İŞ SÜREÇ YÖNETİMİ (BPM) UYGULAMASI Hazırlayan: Ahmet Alper ÇALIŞKAN Probiz Yazılım Proje Mühendisi Ajanda 1) İş Süreç Yönetimi Nedir? 2) İş Süreç Yönetim Yazılımı 3) Neden İş Süreç Yönetim

Detaylı

Mühendislikte Veri Tabanları Dersi Uygulamaları (MS-Access)

Mühendislikte Veri Tabanları Dersi Uygulamaları (MS-Access) Mühendislikte Veri Tabanları Dersi Uygulamaları (MS-Access) İstanbul Teknik Üniversitesi, İnşaat Fakültesi, Geomatik Mühendisliği Bölümü Prof. Dr. Nebiye MUSAOĞLU Doç. Dr. Elif SERTEL Y. Doç. Dr. Şinasi

Detaylı

TÜBİTAK BİLİM VE TOPLUM DAİRE BAŞKANLIĞI MALİ DENETLEME VE SÖZLEŞMELER MÜDÜRLÜĞÜ ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI

TÜBİTAK BİLİM VE TOPLUM DAİRE BAŞKANLIĞI MALİ DENETLEME VE SÖZLEŞMELER MÜDÜRLÜĞÜ ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI TÜBİTAK BİLİM VE TOPLUM DAİRE BAŞKANLIĞI MALİ DENETLEME VE SÖZLEŞMELER MÜDÜRLÜĞÜ ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç ve kapsam MADDE 1- (1) Bu esasların amacı,

Detaylı

Nebim Winner - İş Zekası Halojen Kurumsal Sürüm

Nebim Winner - İş Zekası Halojen Kurumsal Sürüm Nebim Winner - İş Zekası Halojen Kurumsal Sürüm Halojen; Winner ile toplanan verileri depolayan, istenilen formatlarda raporlanmalarını ve analizlerini sağlayan, kullanıcıların doğru bilgi ile karar vermelerini

Detaylı

Nebim Winner - İş Zekası Halojen Kurumsal Sürüm

Nebim Winner - İş Zekası Halojen Kurumsal Sürüm Nebim Winner - İş Zekası Halojen Kurumsal Sürüm Halojen, Winner ile toplanan verileri depolayan, istenilen formatlarda raporlanmalarını ve analizlerini sağlayan, kullanıcıların doğru bilgi ile karar vermelerini

Detaylı

VERİ MADENCİLİĞİNE BAKIŞ

VERİ MADENCİLİĞİNE BAKIŞ VERİ MADENCİLİĞİNE BAKIŞ İçerik Veri Madenciliği Neden Veri Madenciliği? Veri ve Veri Madenciliğinin Önemi Günümüzde Kullanılan Veri Madenciliğinin Çeşitli İsimleri Veri Madenciliği Nedir? Neden Veri Madenciliği?

Detaylı

Muhasebe Bilgi Sisteminin Temel Yapısı. Bilgi Sistemleri Muhasebe Bilgi Sisteminin Niteliği ve İçeriği

Muhasebe Bilgi Sisteminin Temel Yapısı. Bilgi Sistemleri Muhasebe Bilgi Sisteminin Niteliği ve İçeriği Muhasebe Bilgi Sisteminin Temel Yapısı Bilgi Sistemleri Muhasebe Bilgi Sisteminin Niteliği ve İçeriği Bilgi Sistemleri Yönetim Bilgi Sistemleri Para, insangücü, malzeme, makine, teknoloji ve bilgi gibi

Detaylı

Bilgisayar Teknolojileri Bölümü Bilgisayar Programcılığı Programı. Öğr. Gör. Cansu AYVAZ GÜVEN

Bilgisayar Teknolojileri Bölümü Bilgisayar Programcılığı Programı. Öğr. Gör. Cansu AYVAZ GÜVEN Bilgisayar Teknolojileri Bölümü Bilgisayar Programcılığı Programı Öğr. Gör. Cansu AYVAZ GÜVEN VERİTABANI-I Veri Nedir? Bilgisayarların yaygınlaşması ile birlikte bir çok verinin saklanması gerekli hale

Detaylı

Algoritma Geliştirme ve Veri Yapıları 2 Veri Modelleri. Mustafa Kemal Üniversitesi

Algoritma Geliştirme ve Veri Yapıları 2 Veri Modelleri. Mustafa Kemal Üniversitesi Algoritma Geliştirme ve Veri Yapıları 2 Veri Modelleri Veri modelleri, veriler arasında ilişkisel ve sırasal düzeni gösteren kavramsal tanımlardır. Her program en azından bir veri modeline dayanır. Uygun

Detaylı

3. sınıf. Bilgisayarla kataloglamanın doğuşu gelişimi ve bugünkü durum ele alınmaktadır. Bu derste

3. sınıf. Bilgisayarla kataloglamanın doğuşu gelişimi ve bugünkü durum ele alınmaktadır. Bu derste 3. sınıf 5. Yarıyıl (Güz Dönemi) Bilgi Kaynaklarının Tanımlanması ve Erişimi I (AKTS 5) 3 saat Bilgisayarla kataloglamanın doğuşu gelişimi ve bugünkü durum ele alınmaktadır. Bu derste Kütüphane Otomasyon

Detaylı

SİSTEM ANALİZİ VE TASARIMI

SİSTEM ANALİZİ VE TASARIMI SİSTEM ANALİZİ VE TASARIMI BİLGİ SİSTEMİ GELİŞTİRME SÜRECİ Sistem Geliştirme Süreci ve Modelleri Sistem Geliştirme Yaşam Döngüsü Bilgi sistemlerinin geliştirilmesi için izlenen sürece Sistem Geliştirme

Detaylı

Şeffaf İnsan Kaynakları. Aktif personel. Etkin yönetici

Şeffaf İnsan Kaynakları. Aktif personel. Etkin yönetici Şeffaf İnsan Kaynakları Aktif personel Etkin yönetici HR-WEB ile Fark Yaratacak uygulamalar! HR-WEB İnsan Kaynakları ve Bordro Yönetimi çözümümüz, uzun yıllar boyunca edindiğimiz tecrübelerimiz ve iş dünyasının

Detaylı

O P C S T A N D A R D I

O P C S T A N D A R D I O P C S T A N D A R D I ASP OTOMASYON LTD. Sadık ŞENOL İsmail YAKIN 12/08/2008 OPC Standardı İnsan gücüne dayalı üretimden otomasyona dayalı, daha kontrollü bir üretime geçiş endüstride üretim hızını ve

Detaylı

Saha servis uygulamaları için esnek uygulama geliştirme platformu :

Saha servis uygulamaları için esnek uygulama geliştirme platformu : Saha servis uygulamaları için esnek uygulama geliştirme platformu : Global ekonominin, rekabetçi baskısının piyasalarda her geçen gün daha yoğun hissedildiği günümüzde, Mobil Bilişim Uygulamaları toplam

Detaylı

Mobil Cihazlardan Web Servis Sunumu

Mobil Cihazlardan Web Servis Sunumu Mobil Cihazlardan Web Servis Sunumu Özlem Özgöbek Ege Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü 2010 İnternet erişiminin yaygınlaşması ve artık mobil cihazlar üzerinden bile yüksek hızlı veri iletişimine

Detaylı

UZAKTAN EĞİTİM MERKEZİ

UZAKTAN EĞİTİM MERKEZİ ÜNİTE 2 VERİ TABANI İÇİNDEKİLER Veri Tabanı Veri Tabanı İle İlgili Temel Kavramlar Tablo Alan Sorgu Veri Tabanı Yapısı BAYBURT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM MERKEZİ BİLGİSAYAR II HEDEFLER Veri tabanı kavramını

Detaylı

İÇİNDEKİLER 5 BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ SERTİFİKA PROGRAMI HAKKINDA 6 SERTİFİKA PROGRAMININ AMACI 8 SERTİFİKA PROGRAMI EĞİTİM HARİTASI

İÇİNDEKİLER 5 BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ SERTİFİKA PROGRAMI HAKKINDA 6 SERTİFİKA PROGRAMININ AMACI 8 SERTİFİKA PROGRAMI EĞİTİM HARİTASI 5 BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ SERTİFİKA PROGRAMI HAKKINDA 6 SERTİFİKA PROGRAMININ AMACI 8 SERTİFİKA PROGRAMI EĞİTİM HARİTASI İÇİNDEKİLER 10 MICROSOFT OUTLOOK 2010 TEMEL e-öğrenme EĞİTİMİ 11 MICROSOFT WORD 2010

Detaylı

Özgür Yazılımlarla İş Süreçleri Yönetimi. Yrd. Doç. Dr. Hüseyin YÜCE Marmara Üniversitesi

Özgür Yazılımlarla İş Süreçleri Yönetimi. Yrd. Doç. Dr. Hüseyin YÜCE Marmara Üniversitesi Özgür Yazılımlarla İş Süreçleri Yönetimi Yrd. Doç. Dr. Hüseyin YÜCE Marmara Üniversitesi İçerik İş Süreç Yönetimi - BPM Özgür Yazılımlar Demo İş Süreci Süreç olguların ya da olayların, belli bir taslağa

Detaylı

Yaz.Müh.Ders Notları #4 1

Yaz.Müh.Ders Notları #4 1 YAZILIM MÜHENDİSLİĞİ Şubat 2012 Yrd.Doç.Dr. Yunus Emre SELÇUK 1 NESNEYE YÖNELİK ÇÖZÜMLEMENİN TEMELLERİ Çözümleme (Analiz): Bir şeyi anlayabilmek için parçalarına ayırmak. Sistemi anlamaya yönelik çalışmalardan

Detaylı

NESNEYE YÖNELİK ÇÖZÜMLEME SÜRECİ

NESNEYE YÖNELİK ÇÖZÜMLEME SÜRECİ NESNEYE YÖNELİK ÇÖZÜMLEMENİN TEMELLERİ Çözümleme: Bir şeyi anlayabilmek için parçalarına ayırmak. Sistemi anlamaya yönelik çalışmalardan ve üst düzey planlama eylemlerinden oluşur. Uygulama/problem alanının

Detaylı

Algoritma Geliştirme ve Veri Yapıları 3 Veri Yapıları. Mustafa Kemal Üniversitesi

Algoritma Geliştirme ve Veri Yapıları 3 Veri Yapıları. Mustafa Kemal Üniversitesi Algoritma Geliştirme ve Veri Yapıları 3 Veri Yapıları Veri yapısı, bilginin anlamlı sırada bellekte veya disk, çubuk bellek gibi saklama birimlerinde tutulması veya saklanması şeklini gösterir. Bilgisayar

Detaylı

iş zekası business intelligence- harita- performans göstergeleri - balanced scorecard 7 boyut da görsel tasarım LOGOBI İş Zekası Platformu

iş zekası business intelligence- harita- performans göstergeleri - balanced scorecard 7 boyut da görsel tasarım LOGOBI İş Zekası Platformu iş zekası business intelligence- harita- performans göstergeleri - balanced scorecard 7 boyut da görsel tasarım LOGOBI İş Zekası Platformu LOGOBI LOGOBI İş Zekası Platformu İnternet veya intranet ortamlarda

Detaylı

Veri Tabanı-I 1.Hafta

Veri Tabanı-I 1.Hafta Veri Tabanı-I 1.Hafta 2010-2011 Bahar Dönemi Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Meslek Yüksekokulu Burdur 2011 Muhammer İLKUÇAR 1 Veri ve Veri Tabanı Nedir? Veri Bir anlamı olan ve kaydedilebilen

Detaylı

FİNANSAL YÖNETİM. Finansal Planlama Nedir?

FİNANSAL YÖNETİM. Finansal Planlama Nedir? FİNANSAL YÖNETİM FİNANSAL PLANLAMA Yrd.Doç.Dr. Serkan ÇANKAYA Finansal analiz işletmenin geçmişe dönük verilerine dayanmaktaydı ancak finansal planlama ise geleceğe yönelik hareket biçimini belirlemeyi

Detaylı

PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN

PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN İnsan kaynakları bir organizasyondaki tüm çalışanları ifade eder. Diğer bir deyişle organizasyondaki yöneticiler, danışmanlar,

Detaylı

Bu işleçlerin dışında, aşağıda belirtilen karşılaştırma işleçlerinden de yararlanılır.

Bu işleçlerin dışında, aşağıda belirtilen karşılaştırma işleçlerinden de yararlanılır. 18 SQL SORGU DİLİ SQL (Structured Query Language) yapısal sorgu dili, veritabanı yönetim sistemlerinin standart programlama dili olarak bilinmektedir. SQL dilinin Access içinde sorgu pencerelerinde veya

Detaylı

BİLGİSAYAR AĞLARI Bilgisayar İletişimi Nedir? Veri İşleme Modelleri ve Ağ Gelişimi Merkezi İşleme

BİLGİSAYAR AĞLARI Bilgisayar İletişimi Nedir? Veri İşleme Modelleri ve Ağ Gelişimi Merkezi İşleme BİLGİSAYAR AĞLARI Bilgisayar ağlarının kullanımındaki temel amaç bilgi ve servislerin paylaşımıdır. Bu bölümde bilgisayar ağlarının sınıflandırılması ve kullanım amaçları anlatılmaktadır. Bu bilgi ve servislerin

Detaylı

Arş.Gör.Muhammet Çağrı Gencer Bilgisayar Mühendisliği KTO Karatay Üniversitesi 2015

Arş.Gör.Muhammet Çağrı Gencer Bilgisayar Mühendisliği KTO Karatay Üniversitesi 2015 Arş.Gör.Muhammet Çağrı Gencer Bilgisayar Mühendisliği KTO Karatay Üniversitesi 2015 KONU BAŞLIKLARI 1. Yazılım Mimarisi nedir? 2. Yazılımda Karmaşıklık 3. Üç Katmanlı Mimari nedir? 4. Üç Katmanlı Mimari

Detaylı

Hızlı Başlangıç Kılavuzu

Hızlı Başlangıç Kılavuzu Hızlı Başlangıç Kılavuzu Microsoft Access 2013 önceki sürümlerden farklı görünmektedir, dolayısıyla öğrenme eğrisini en aza indirmenize yardımcı olmak üzere bu kılavuzu hazırladık. Ekran boyutunu değiştirme

Detaylı

Kurumsal Mimari. (Enterprise Architecture) MUSTAFA ULUS, 2015

Kurumsal Mimari. (Enterprise Architecture) MUSTAFA ULUS, 2015 Kurumsal Mimari (Enterprise Architecture) MUSTAFA ULUS, 2015 Hakkımda Eğitim Yıldız Teknik Üniversitesi - Matematik Mühendisliği lisans Ahmet Yesevi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği yüksek lisans Deneyim

Detaylı

VERİ TABANI UYGULAMALARI

VERİ TABANI UYGULAMALARI VERİ TABANI UYGULAMALARI VERİ TABANI NEDİR? Bir konuyla ilgili çok sayıda verinin tutulmasına, depolanmasına ve belli bir mantık içerisinde gruplara ayrılmasına veri tabanı denir. Veri tabanı programları;

Detaylı

Hizmet Odaklı Mimariye Dayanan İş Süreçleri Yönetimi Sistemi

Hizmet Odaklı Mimariye Dayanan İş Süreçleri Yönetimi Sistemi Hizmet Odaklı Mimariye Dayanan İş Süreçleri Yönetimi Sistemi 04.11.2010 Mine Berker IBTech A.Ş. Gündem İş Süreçleri Yönetimi (BPM) Modeli Yaşam Döngüsü 1 BPM e Neden İhtiyaç Duyduk? BPM Çözüm Araçlarının

Detaylı

BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ ALANI

BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ ALANI BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ ALANI AMAÇ Bu öğrenme faaliyeti ile Bilişim Teknolojileri alanındaki meslekleri tanımış olacaksınız. A. ALANIN MEVCUT DURUMU VE GELECEĞİ Bilgisayar kullanımı yirminci yüzyılın özellikle

Detaylı

Proje/Sipariş/İş Emri (PSI) Bazında Maliyet Analizi

Proje/Sipariş/İş Emri (PSI) Bazında Maliyet Analizi Proje/Sipariş/İş Emri (PSI) Bazında Maliyet Analizi Amaç ve Fayda Bilindiği gibi mamul maliyetleri direkt hammadde (direkt ilk madde ve ambalaj), direkt işçilik ve genel üretim giderlerinden oluşmaktadır.

Detaylı

2. SÜREKLİ DENETİME İLİŞKİN GENEL BİLGİLER

2. SÜREKLİ DENETİME İLİŞKİN GENEL BİLGİLER İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER... v TABLO LİSTESİ... xi ŞEKİL LİSTESİ... xiii KISALTMALAR... xiv 2. SÜREKLİ DENETİME İLİŞKİN GENEL BİLGİLER... 4 2.1. SÜREKLİ DENETİMİN TANIMI... 4 2.2. SÜREKLİ DENETİM İLE GELENEKSEL

Detaylı

MAYIS 2010 ÖZGÜR DOĞAN İŞ GELİŞTİRME YÖNETİCİSİ KAMU SEKTÖRÜ

MAYIS 2010 ÖZGÜR DOĞAN İŞ GELİŞTİRME YÖNETİCİSİ KAMU SEKTÖRÜ MAYIS 2010 ÖZGÜR DOĞAN İŞ GELİŞTİRME YÖNETİCİSİ KAMU SEKTÖRÜ TANIMLAR KURUMSAL HAFIZA: Bilgiyi gelecekte kullanmak amacıyla insanlarda ve/veya teknolojilerde gerektiğinde geri çağrılabilir şekilde depolamak

Detaylı

ÇEVRİM İÇİ VERİ TABANLARININ SEÇİMİ VE KULLANIMINDA KÜTÜPHANECİLERİN ROLÜ

ÇEVRİM İÇİ VERİ TABANLARININ SEÇİMİ VE KULLANIMINDA KÜTÜPHANECİLERİN ROLÜ ÇEVRİM İÇİ VERİ TABANLARININ SEÇİMİ VE KULLANIMINDA KÜTÜPHANECİLERİN ROLÜ Dr. Hatice Kübra Bahşişoğlu ÜNAK Kamil Çömlekçi ÜNAK Kütüphanecilerin Değişen Rolleri Geleneksel Roller Koleksiyon geliştirme ve

Detaylı

MerSis. Bilgi Teknolojileri Bağımsız Denetim Hizmetleri

MerSis. Bilgi Teknolojileri Bağımsız Denetim Hizmetleri MerSis Bağımsız Denetim Hizmetleri risklerinizin farkında mısınız? bağımsız denetim hizmetlerimiz, kuruluşların Bilgi Teknolojileri ile ilgili risk düzeylerini yansıtan raporların sunulması amacıyla geliştirilmiştir.

Detaylı

IBM Güvenlik Sistemleri Yeni Nesil Güvenlik Bilgisi Toplama ve Olay Yönetimi

IBM Güvenlik Sistemleri Yeni Nesil Güvenlik Bilgisi Toplama ve Olay Yönetimi Yeni Nesil Güvenlik Bilgisi Toplama ve Olay Yönetimi 6 Aralık 2012 1 2012 IBM Corporation Gündem 2 Günümüzde BT güvenliği gereksinimi IBM güvenlik çerçevesi QRadar: Yeni Nesil Güvenlik Bilgisi Toplama

Detaylı

Semantik Bilgi Yönetimi

Semantik Bilgi Yönetimi Semantik Bilgi Yönetimi Yaşar ar Tonta Hacettepe Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü tonta@hacettepe.edu.tr yunus.hacettepe.edu.tr/~tonta/ 1 Plan Memex ten Semantik Web e... Semantik Bilgi Yönetimi

Detaylı

BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜM BAŞKANLIĞI DERS TANITIM BİLGİLERİ

BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜM BAŞKANLIĞI DERS TANITIM BİLGİLERİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜM BAŞKANLIĞI DERS TANITIM BİLGİLERİ Dersin Adı Kodu Sınıf / Y.Y. Ders Saati (T+U+L) Kredi AKTS PROGRAMLAMA BG-213 2/1 2+0+2 2+1 5 Dersin Dili : TÜRKÇE Dersin Seviyesi : LİSANS

Detaylı

Satış Servisi Müşterilerinizin soru ve problemlerine satıştan önce ve sonra nasıl cevap vereceksiniz?

Satış Servisi Müşterilerinizin soru ve problemlerine satıştan önce ve sonra nasıl cevap vereceksiniz? Web Sitesi Hazırlarken İş Stratejisi Birçok firma başarısını web sitesine olan ziyaret sayısı ile ölçer. Hâlbuki gerçek başarı genel olarak belirlenen strateji ile ilgilidir. Web tasarımcıları ile çalışmaya

Detaylı

Öğr.Gör.İnan ÜNAL Tunceli Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü

Öğr.Gör.İnan ÜNAL Tunceli Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Öğr.Gör.İnan ÜNAL Tunceli Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Büyük miktardaki veriler içerisinden önemli olanlarını bulup çıkarmaya veri Madenciliği denir. Veri madenciliği bir sorgulama işlemi

Detaylı

Veri Tabanı Yönetim Sistemleri Bölüm - 3

Veri Tabanı Yönetim Sistemleri Bölüm - 3 Veri Tabanı Yönetim Sistemleri Bölüm - 3 İçerik Web Tabanlı Veri Tabanı Sistemleri.! MySQL.! PhpMyAdmin.! Web tabanlı bir veritabanı tasarımı. R. Orçun Madran!2 Web Tabanlı Veritabanı Yönetim Sistemleri

Detaylı

Veri Ambarı (Data Warehouse)

Veri Ambarı (Data Warehouse) YBS Ansiklopedi www.ybsansiklopedi.com Cilt 2, Sayı 4, Aralık 2015 Veri Ambarı (Data Warehouse) Sadi Evren SEKER a Istanbul Medeniyet University, Department of Business Özet Bu çalışmada genel olarak veri

Detaylı

DERS BİLGİ FORMU. IV Türkçe Zorunlu Ders. Haftalık. Ders. Okul Eğitimi Süresi. Saati

DERS BİLGİ FORMU. IV Türkçe Zorunlu Ders. Haftalık. Ders. Okul Eğitimi Süresi. Saati DERS BİLGİ FORMU DERSİN ADI SİSTEM ANALİZİ VE TASARIMI I BÖLÜM PROGRAM DÖNEMİ DERSİN DİLİ DERS KATEGORİSİ ÖN ŞARTLAR SÜRE VE DAĞILIMI KREDİ DERSİN AMACI ÖĞRENME ÇIKTILARI VE YETERLİKLER DERSİN İÇERİĞİ

Detaylı

1 Temel Kavramlar. Veritabanı 1

1 Temel Kavramlar. Veritabanı 1 1 Temel Kavramlar Veritabanı 1 Veri Saklama Gerekliliği Bilgisayarların ilk bulunduğu yıllardan itibaren veri saklama tüm kurum ve kuruluşlarda kullanılmaktadır. Veri saklamada kullanılan yöntemler; Geleneksel

Detaylı

Stratejik Performans Yönetimi ve Dengeli Sonuç Kartı (Balanced Scorecard-BSC)

Stratejik Performans Yönetimi ve Dengeli Sonuç Kartı (Balanced Scorecard-BSC) Stratejik Performans Yönetimi ve Dengeli Sonuç Kartı (Balanced Scorecard-BSC) Kontrol Fonksiyonu Gerçekleştirilmek istenen amaçlara ne ölçüde ulaşıldığını belirlemek, planlanan amaçlar (standartlar), ile

Detaylı

Kurulum ve Başlangıç Kılavuzu. DataPage+ 2012 için

Kurulum ve Başlangıç Kılavuzu. DataPage+ 2012 için DataPage+ 2012 için Son Güncelleme: 29 Ağustos 2012 İçindekiler Tablosu Önkoşul Olan Bileşenleri Yükleme... 1 Genel Bakış... 1 Adım 1: Setup.exe'yi Çalıştırın ve Sihirbazı Başlatın... 1 Adım 2: Lisans

Detaylı

Sistem Analizi ve. Tasarımı. Mustafa COŞAR

Sistem Analizi ve. Tasarımı. Mustafa COŞAR Sistem Analizi ve 1 Tasarımı 2013 Mustafa COŞAR Sunum Planı Genel Kavramlar 2 Sistem Genel Sistem Teorisi Sistemin Öğeleri Bilgi Sistemleri Sistem Analizi Sistem Geliştirme Hayat Döngüsü Sistem Analizi

Detaylı

1.2.7 Kurum ve Süreç Performans Yönetimi 11. 15. Günler

1.2.7 Kurum ve Süreç Performans Yönetimi 11. 15. Günler 1.2.7 Kurum ve Süreç Performans Yönetimi 11. 15. Günler 14.2.-18.2.2011 Süreç Performans Yönetimi 12. Gün Süreç Geliştirme Süreç Geliştirme Görev ve faaliyetleri bir bütün olarak geliştirebilen, ürün ve

Detaylı

PROJE YÖNETİMİ. Hazırlayan: TALAT YAZICI

PROJE YÖNETİMİ. Hazırlayan: TALAT YAZICI PROJE YÖNETİMİ Hazırlayan: TALAT YAZICI PROJE KOORDİNASYONUNUN ORTAYA ÇIKIŞI Çeviri sektörünün küreselleşmeyle birlikte gelişmesi; Çevirinin artık birden fazla dile yapılması; Çeviri ekiplerinin sanal

Detaylı

Veri Tabanı Yönetim Sistemleri Bölüm - 7

Veri Tabanı Yönetim Sistemleri Bölüm - 7 Veri Tabanı Yönetim Sistemleri Bölüm - 7 İçerik Alt Sorgular Çoklu Tablolar (Tabloların Birleştirilmesi) Görünümler R. Orçun Madran 2 Alt Sorgular Uygulamada, bir sorgudan elde edilen sonuç, bir diğer

Detaylı

COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİ SERVER MİMARİSİ SERVER UYGULAMA GELİŞTİRME EĞİTİMİ

COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİ SERVER MİMARİSİ SERVER UYGULAMA GELİŞTİRME EĞİTİMİ COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİ SERVER MİMARİSİ SERVER UYGULAMA GELİŞTİRME EĞİTİMİ http://facebook.com/esriturkey https://twitter.com/esriturkiye egitim@esriturkey.com.tr Kursun Süresi: 5 Gün 30 Saat COĞRAFİ

Detaylı

İŞ ZEKASI (BI * ) Veriniz geleceğe ışık tutsun İşinizi geleceğe göre planlayın

İŞ ZEKASI (BI * ) Veriniz geleceğe ışık tutsun İşinizi geleceğe göre planlayın (BI * ) Veriniz geleceğe ışık tutsun İşinizi geleceğe göre planlayın Kurumunuzun yarınını belirleyecek kararları verirken en iyi iş zekası araçlarını kullanın. *BUSINESS INTELLIGENCE İş Zekası Çözümleri

Detaylı

Bulut Bilişim. Ege Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Web Servisleri

Bulut Bilişim. Ege Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Web Servisleri Bulut Bilişim Ege Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Web Servisleri Ediz TÜRKOĞLU 05-07-8509 Özlem GÜRSES 05-07-8496 Savaş YILDIZ 05-07-8569 Umut BENZER 05-06-7670 İ çerik İçerik...2 Bulut Bilişim Nedir?...3

Detaylı

JAVA RMI ve Hibernate teknolojileri kullanılarak çok amaçlı bir yazılım altyapısı hazırlanması

JAVA RMI ve Hibernate teknolojileri kullanılarak çok amaçlı bir yazılım altyapısı hazırlanması JAVA RMI ve Hibernate teknolojileri kullanılarak çok amaçlı bir yazılım altyapısı hazırlanması Hakan ALBAĞ Tahsin Barış AKAN Bitirme Projesi 05.06.2006 Giriş Ticari yazılımlarda ortak ihtiyaçlar Birden

Detaylı

Denetleme Kurumu. BASEL II ve TEKNOLOJĐ. Ahmet Türkay VARLI Bilgi Yönetimi Daire Başkanı 31.05.2005

Denetleme Kurumu. BASEL II ve TEKNOLOJĐ. Ahmet Türkay VARLI Bilgi Yönetimi Daire Başkanı 31.05.2005 Bankacılık k Düzenleme D ve Denetleme Kurumu BASEL II ve TEKNOLOJĐ Ahmet Türkay VARLI Bilgi Yönetimi Daire Başkanı 31.05.2005 Sunumda yer alan görüşler tamamen sunum yapan kişiye ait olup, kurumsal anlamda

Detaylı

ÜRETIMDE MODERNIZASYON

ÜRETIMDE MODERNIZASYON Agustos 2006, REF Genel Yaklasim ve Firma Profilleri Rekabet ve Isbirlikleri Üretim Sistemleri Teknolojileri Kalite Yönetimi Yönetim Teknolojileri ve Insan Kaynaklari Metal Sektöründe Üretim Yönetimi Üretimde

Detaylı

Kurulum ve Başlangıç Kılavuzu. DataPage+ 2013 için

Kurulum ve Başlangıç Kılavuzu. DataPage+ 2013 için DataPage+ 2013 için En Son Güncellenme Tarihi: 25 Temmuz 2013 İçindekiler Tablosu Önkoşul Olan Bileşenleri Yükleme... 1 Genel Bakış... 1 Adım 1: Setup.exe'yi Çalıştırın ve Sihirbazı Başlatın... 1 Adım

Detaylı

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR AĞLARI LABORATUVARI DENEY 1

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR AĞLARI LABORATUVARI DENEY 1 HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR AĞLARI LABORATUVARI DENEY 1 Yerel Ağlar (LANs) ve Ethernet ÖN BİLGİ Yerel Ağ ve Ethernet Bilgisayar ağları, yerel ve geniş alan ağları olarak

Detaylı

YZM 2108 Yazılım Mimarisi ve Tasarımı

YZM 2108 Yazılım Mimarisi ve Tasarımı YZM 2108 Yazılım Mimarisi ve Tasarımı Yrd. Doç. Dr. Deniz KILINÇ Celal Bayar Üniversitesi Hasan Ferdi Turgutlu Teknoloji Fakültesi Yazılım Mühendisliği 1 BÖLÜM - 1 Yazılım Tasarımına Giriş Bu bölümde;

Detaylı

w w w. a n k a r a b t. c o m

w w w. a n k a r a b t. c o m Şirket Profili w w w. a n k a r a b t. c o m AnkaraBT, yazılım geliştirme alanında faaliyet gösteren ve uzman kadrosuyla Türkiye'nin önde gelen kurumsal çözümlerini üreten %100 Türk sermayeli bilgi teknolojisi

Detaylı

BSM 532 KABLOSUZ AĞLARIN MODELLEMESİ VE ANALİZİ OPNET MODELER

BSM 532 KABLOSUZ AĞLARIN MODELLEMESİ VE ANALİZİ OPNET MODELER BSM 532 KABLOSUZ AĞLARIN MODELLEMESİ VE ANALİZİ OPNET MODELER Yazılımı ve Genel Özellikleri Doç.Dr. Cüneyt BAYILMIŞ Kablosuz Ağların Modellemesi ve Analizi 1 OPNET OPNET Modeler, iletişim sistemleri ve

Detaylı

Planlama Nedir? Planlama Ne Değildir? Başarılı Bir Plan. www.eminkaya.net 1. Pazarlama Planlaması

Planlama Nedir? Planlama Ne Değildir? Başarılı Bir Plan. www.eminkaya.net 1. Pazarlama Planlaması 2 Pazarlama Planlaması Planlama Nedir? Plan, bir amaca ulaşmada izlenecek yol ve davranış biçimini gösterir. Planlama ise, bir yöneticinin ileriye bakmasına ve kendine açık olan seçenekleri bulmasına yardım

Detaylı

Yazılım Mühendisliği Bölüm - 2 Yazılım Geliştirme Yaşam Döngüsü. Cengiz GÖK

Yazılım Mühendisliği Bölüm - 2 Yazılım Geliştirme Yaşam Döngüsü. Cengiz GÖK Yazılım Mühendisliği Bölüm - 2 Yazılım Geliştirme Yaşam Döngüsü Cengiz GÖK 1 Gerçek Hayatta Program Geliştirme Gereksinim Analizi Sistemin İdamesi Sistem Tasarımı Teslim Program Tasarımı Sistem Testi Program

Detaylı

R KARLILIK VE SÜRDÜRÜLEB

R KARLILIK VE SÜRDÜRÜLEB ÜRETİMDE İNOVASYON BİLAL AKAY Üretim ve Planlama Direktörü 1 İleri teknolojik gelişme ve otomasyon, yeni niteliklere ve yüksek düzeyde eğitim almış insan gücüne eğilimi artıyor. Mevcut iş gücü içinde bu

Detaylı

SiSTEM ANALiZi ve TASARIMI

SiSTEM ANALiZi ve TASARIMI SiSTEM ANALiZi ve TASARIMI BIL3403 Öğ. Gör. ASLI BiROL abirol@kavram.edu.tr 01.10.2012 Dersin Amacı Bu ders ile öğrenci; edindiği mesleki bilgi birikimini kullanarak sektörde uygulanabilir bir projeyi

Detaylı

Sedona. Eğitim Kataloğu

Sedona. Eğitim Kataloğu Eğitim Kataloğu 1. Organizasyonel yapılanma Organizasyonel yapılanma kapsamında yer alan takım yapıları, yönetim anlayışı, yazılım süreçleri gibi kavramlar, yazılım projelerini başarıya taşıyan yapıtaşları

Detaylı

Gereksinim İzlenebilirlik Matrisi. Gereksinimi Açıklayan Bir Metin Gereksinimin Dahil Edilme Gerekçesi Sahibi Kaynağı Öncelik Anki Durum

Gereksinim İzlenebilirlik Matrisi. Gereksinimi Açıklayan Bir Metin Gereksinimin Dahil Edilme Gerekçesi Sahibi Kaynağı Öncelik Anki Durum Gereksinim İzlenebilirlik Matrisi Gereksinim No Gereksinimi Açıklayan Bir Metin Gereksinimin Dahil Edilme Gerekçesi Sahibi Kaynağı Öncelik Anki Durum 1 OÖYS sistem veri tabanının oluşturulması 2 Rüzgar

Detaylı