Bilimsel Araştırma Yöntemleri

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Bilimsel Araştırma Yöntemleri"

Transkript

1 Bilimsel Araştırma Yöntemleri Dr. Tuncay CANBULAT

2 Bu dersin genel amacı; amacı araştırma sürecini (sorun belirleme, veri toplama, veri analizi ve sonuçları yorumlama) incelemek, belli başlı bilimsel araştırma yöntemlerini (deneysel yöntem, betimleme yöntemi, tarihi yöntem) ve kullanım biçimlerini incelemek, belirli bir konu hakkında araştırma yapabilmek için gereken literatür bulma, veri toplama, verileri değerlendirme ve rapor yazma tekniklerini uygulamalı olarak kullanabilmek Bu süreçte; veri değerlendirme ve rapor yazma için gereken bazı istatistik ve yazım paket programlarını seminer süresince kullanacağız

3 Bu Dersin Genel Hedefleri Bilimde araştırmanın rolü konusunda anlayış geliştirmek; Araştırma süreci ve yöntemleri hakkında bilgi ve beceri kazandırmak; Eğitim alanındaki araştırmaları ciddi bir biçimde analiz etme ve değerlendirme yetisi edindirmek; Eğitim alanındaki sorunların çözümünde sistemli düşünme ve analitik yöntemleri uygulama becerisi kazandırmak; Veri toplama, veri analiz ve değerlendirme tekniklerini uygulayabilme becerisi geliştirmek; ve Araştırma raporu hazırlamaya katkı getirmektir

4 KONULAR Temel Kavramlar Problem Amaç, Sınırlılılar, Tanımlar Yöntem Araştırma Modeli Veri Kaynakları Veri Toplama Verilerin Analizi Bulgular ve Yorum Araştırma Raporunun Hazırlanması İçerik ve Biçim Araştırma Raporunun Bölümleri Aktarma, Kaynak Gösterme Çizelge ve Şekiller Raporun Yazılması ve Çoğaltılması 4

5 İlgili kaynaklar Niyazi Karasar, Araştırmalarda Rapor Hazırlama. 15. bs. 3A Araştırma Eğitim, Danışmanlık Ltd. Şti., Ali Yıldırım ve Hasan Şimşek, Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. 2. bs. Ankara: Seçkin, Baloğlu, B. (2009). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemi. 4. Bs. İstanbul: Der Yayınları. Büyüköztürk ve diğerleri. (2010). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem Yayıncılık. 5

6 Giriş Araştırma konusunda deneyimlerimiz nelerdir? (eğitim, bilimsel araştırma yapma, bilgisayar ve internet kullanma)

7 Sizce Bilginin kaynağı nedir?

8

9 BİLGİNİN KAYNAĞI İnsanlar, sürekli olarak, kendilerini ve çevrelerini aydınlatma, tanıma, olay ve oluşumları açıklama ve karşılaştıkları problemlere güvenilir çözümler arama uğraşındadırlar. Bu çaba için doğru bilgiye ihtiyaç duyarlar. Bilginin kaynağının ne olduğu ise tüm düşünenleri özellikle de felsefecileri sürekli uğraştıran bir konu olmuştur.

10 BİLGİNİN KAYNAĞI Bilginin kaynağı konusundan değişik görüşler ve düşünce akımları oluşmuştur: Pozitivizm, materyalizm, idealizm, rasyonalizm, realizm, ampirizm gibi. Bu ders kapsamında iki ana grup olarak rasyonalizm ve ampirizm ele alınacaktır. Rasyonalizm (akılcılık) Ampirizm (deneycilik)

11 Bacon Descartes/Emprik-Rasyonel Bilim Anlayışı Doğanın düzenli ve yöntemli bir biçimde araştırılması ve gözlem ve deneyler aracılığıyla kavranan olgulara dayalı bir bilim sisteminin kurulması (Bacon)=Emprik Anlayış Yalnızca akıl tarafından açık ve seçik olarak kavranan bilgiler güvenilirdir. Açık ve seçik bilgileri sağlayan sezgi yanılmaz yargının ön koşuludur. (Descartes)=Rasyonel Anlayış Deneyci gelenek: Francis Bacon, John Locke, George Berkeley, David Hume Akılcı gelenek: Rene Descartes, Baruch Spinoza, Gottfried Wilhelm von Leibniz Immanuel Kant iki geleneği tek sistemde birleştirdi: Bütün bilgi deneyle başlar, ama bütünüyle deneyden çıkmaz. Georg Wilhelm Friedrich Hegel: mutlak idealizm akılcı olan her şey gerçektir, gerçek olan her şey de akılcıdır

12 Bilgi kaynağı 1) 2) Rasyonalizm (akılcılık) Emprizm (deneycilik) 12

13 BİLGİNİN KAYNAĞI Rasyonalizm (akılcılık); Akla öncelik veren ve onu gerçek bilgi kaynağı sayan düşünce sistemidir. Tek bilgi kaynağı akıldır bu nedenle gözleme yer verilmemektedir.

14 BİLGİNİN KAYNAĞI Ampirizm (deneycilik); Bilginin kaynağı olarak duyu ve deneyimleri esas alır. İdeal bilgi bilimdir ve olgusal niteliktedir. Ampirist yaklaşımın yeni yorumcularından en etkilileri Viyana Çevresi dir. Önemli temsilcilerinden Carnap ve Popper arasındaki fikir ayrılığı dikkat çekicidir.

15 BİLGİNİN KAYNAĞI Ampirizm (deneycilik); Carnap, tümevarım mantığını benimser: önce doğrulanabilirlik, sonra pekiştirme ve sınanabilirlik mantığını savunur. Popper ise, tümdengelim mantığını benimser: akıl ya da gözlem yoluyla geliştirilen bir genelleme (hipotez), gözlem ya da mantıksal sonuçlara bakarak yanlışlanmaya çalışılmalıdır. Doğruya ulaşmanın yolu, yanlışların bulunup ayıklanmasıdır, görüşünü savunur.

16 16

17 BİLİM TARİHİ Bilimin ortaya çıkışı yazının bulunuşundan önceye dayanır. İlk bilimsel faaliyetler eski Mısırlılarda ve Mezopotamya da görülür (Nil Nehrinin alçalıp yükselmesi, takvim, geometri, haritacılık, piramitler). Çin takvim yaparak takım yıldızların konumunu belirlemişler; Çin Devleti İ.Ö lerde bilimden yararlanmış Hindistan Güneş ve ayın hareketleri; Hint numaralama sistemi Mayalar Takvim Ortadoğu Mısır ve Mezopotamya; matematik-astronomi; 60 tabanlı sayı sistemi (derece, dakika, saniye, vs.); Babilli matematikçiler 2. derece denklem ve bileşik faiz hesaplarını çözebiliyorlardı

18 Antik Çağda Bilimin Doğuşu Düşünür Eğitimle ilgili görüşü Thales Pisagor okulu Bilim felsefesinin ilk örneğidir. Eukleides, Archimedes, Galenos Sokrates Geometriyi sistemleştirdi. Platon (Eflatun) Aristoteles Mekaniği geliştirdi. Fizyoloji ve anatomiyi sistemleştirdi. Öğrenmenin bir hatırlama öğretmenin de bir hatırlatma işi olduğunu savunmuştur. Bu hatırlatma sürecinde kendi adıyla anılan Sokratik diyalog (bir tür soru-cevap) yöntemini kullanmıştır. Sokrates'in soru cevap metodunu daha etkili bir hale getirmekle kalmayıp, Sokrates'in metoduna sezgiyi de katmıştır. Eğitim ve öğretim faaliyetlerinde mantıksal düşünceye, deney ve gözleme yer vermiştir. 18

19

20 ORTAÇAĞDA-YENİÇAĞ-YAKINÇAĞDA BİLİM İslamda Bilim (7. yy) Tıp, astronomi, astroloji; Ebubekir Razi, İbni Sina, Cabir İbni Hayyan (Kimya), İbni Rüşd, İbnül Heysem (Optiği)El Harizmi (Cebir), Biruni (Astronomi ve Coğrafya), Gazali (tasavvuf), Uluğ bey (Astronomi), Ali Kuşçu (matematik ve Astronomi), Takiyuddin (Astronomi) Farabi, öğretim ile eğitim kavramlarını ayırmıştır. Öğretimin kolaydan zora, basitten karmaşığa, yakından uzağa ilkelerine uygun olması gerektiğini savunmuştur Çağdaş Bilimin Doğuşu (15. yy) Leonardo da Vinci Kopernik (güneş merkezli evren) Tycho Brahe, Kepler, Galile (Yerin Güneş ve kendi etrafında dönmesi) Descartes Newton 1687-Doğa Felsefesinin Matematik İlkeleri (Principia); Newton mekaniği; evrensel kütle çekimi Bilim ve Sanayi Devrimi yy 20. yy Bilim Devrimi Newton mekaniği Einstein ın görelilik kuramı Bilim Felsefesi: varsayımsal tümdengelim : deneysel olguların en az sayıda genel ilke ve tanımdan yola çıkarak tümdengelim yoluyla açıklandığı matematiksel bir sistem Karl Popper: Bilimselliğin temel ölçütü doğrulanabilirlik değil, yanlışlanabilirliktir. 20

21 Problem Çözerken Hangi bilgi kaynaklarından yararlanıyoruz? Emsal arama Otorite Kişisel deneyim Bilim

22 TEMEL KAVRAMLAR Bilim Bilimsel Yöntem Bilimsel Araştırma

23

24 BİLİM TANIMI Geçerliliği kabul edilmiş sistemli bilgiler bütünüdür

25 Bilimin Amaçları/ İşlevleri (a) anlama/betimleme (b) açıklama (c) yordama (d) kontrol

26 Anlama/Betimleme: Bilim, var olan şeylerin tek tek ya da ilişkiler halinde tanınması, ayrıntılı özelliklerinin öğrenilmesi ile başlar. Anlama/betimleme işlevi, işte bu amaca dönük nedir? sorusunu cevaplandırmayla ilgilidir ve var olan durumu olduğu gibi ortaya koyar. Betimsel araştırmalar, bilimin anlama/betimleme işlevine hizmet eder. Açıklama: Mevcut durumun olduğu gibi tanınmasından sonra, o durumların açıklanması muhtemel nedenlerinin ve ilişkilerin belirlenmeye çalışılması söz konusudur. Bağıntısal araştırmalar bilimin açıklama işlevine hizmet eder.

27 Yordama: Gözlenen durumlardan yararlanarak gözlenmeyen durumlar hakkında tahmin yürütmektir. Olayları açıklayabilen genellemeler yararlıdır; ancak olayların oluşunu daha önceden kestirebilmek bilim ve insanlık için çok daha önemlidir. Nedensel karşılaştırmalı araştırmalar bilimin yordama işlevine hizmet eder. Kontrol: Bilimin kontrol amacı/işlevi, üretilen bilgilerin fiilen uygulamalara aktarılması, doğa ve toplum olaylarının denetim altına alınmasını amaçlar. Bilim, olayları yordamakla yetinmeyip kontrol altına almayı amaçlar. Özellikle deneysel araştırmalar bilimin kontrol işlevine hizmet eder.

28 Bilimin Türleri Toplum (Sosyal) Bilimleri Doğa Bilimleri Fen Bilimleri

29 Bilim Dalları Bilim dalları TÜBİTAK tarafından Frascati Kılavuzu na (2002) dayanılarak şu şekilde sınıflandırılmaktadır. Doğa Bilimleri Matematik ve Bilgisayar Bilimleri. Fiziki Bilimler. Kimya Bilimleri. Dünya ve İlişkili Çevre Bilimleri. Biyoloji Bilimleri. Genetik Mühendislik ve Teknoloji Tıbbi Bilimler Tarımsal Bilimler Sosyal Bilimler. İnşaat Mühendisliği. Elektrik Mühendisliği. Elektronik. Diğer Mühendislik Bilimleri.Temel Tıp. Klinik Tıp. Sağlık Bilimleri. Tarım.Ormancılık. Balıkçılık ve İlişkili Bilimler.Veterinerlik.Psikoloji Beşeri Bilimler. Tarih.Ekonomi.Felsefe, Müzik,. Eğitim Arkeoloji, Bilimleri Coğrafya Sanat Tarihi. Diğer Sosyal Bilimler

30 Bilimselliğin Ölçütlerİ (a) Gözlenebilirlik (b)ölçülebilirlik İletilebilirlik (d) Tekrarlanabilirlik (e) Sağdanabilirlik (c)

31 Gözlenebilirlik: Bilimsel bilgi görgül (emprical) olandır. Görgül, gözleme dayalı olandır. Bilimsel bilginin görgül olması, gözlemler yoluyla bilginin doğruluğunun ya da yanlışlığının kanıtlanabilir olması demektir.

32 Gözlenebilirlik:

33 Ölçülebilirlik: Ölçme; herhangi bir değişkenin niteliğini,niceliğini ya da derecesini saptama ve sayısal olarak belirtme işidir. Ölçme, gözlemleri, bu gözlemlerdeki farklılıkları yansıtacak şekilde sayılarla temsil etme, sayılara dönüştürme işlemidir.

34 İletilebilirlik Aktarılmak istenenin tam olarak anlaşılmasını, ifade edilmek istenenden başkasının anlaşılmamasını içerir. İfadelerin iletilebilir olmasını sağlamanın yolu ise, işevuruk tanımlar kullanmaktır. İşevuruk tanım, soyut ve öznel olan kavramların anlaşılabilmesi için somut ifadeler kullanılmasıdır.

35 Tekrarlanabilirlik Yapılan gözlemler ve alınan ölçümler, benzeri bir eğitimden geçmiş, aynı araç-gereç ve teknik imkanları kullanan diğer kişilerce de tekrar edilebilmelidir. Bilimsel çalışmalar, başkaları tarafından da tekrarlanabildiğinde, kişiye bağımlı ve öznel olma durumundan uzaklaşır, nesneye bağımlı hale gelir. Bu durum da güvenirliğin yüksek olması demektir.

36 Sağdanabilirlik/ Sınanabilirlik/ Test Edilebilirlik: Hipotezlerin ya da olaylar arasında var olduğu düşünülen ilişkilerin doğruluğu araştırılabilmeli, sınanabilir nitelikte olmalıdır. Diğer bir deyişle sonuçların, öne sürülen hipotezi ve iddia edilen ilişkileri destekleyip desteklemediği gösterilebilmelidir. Bunun için de uygun analiz teknikleri kullanılmalıdır.

37 Önemli!!! Gözlenebilirlik ve ölçülebilirlik temel nitelikte ölçütler olarak gözükmektedir. Çalışmaların iletilebilmesi, tekrarlanabilmesi ve sağdanabilmesi/sınanabilmesi için, bunların gözlenebilir ve ölçülebilir olması gerekmektedir. Tekrarlanabilirlik ve sağdanabilirlik/sınanabilirlik ise, iletilebilir olmaya bağlıdır.

38 Bilimin Temel Nitelikleri Olgusaldır Sistemlidir Akılcıdır Genelleyicidir Evrenseldir Birikimlidir Kayıtlıdır Sağlam fakat görelidir

39 OLAY-OLGU-GÖRÜŞ (DÜŞÜNCE)KAVRAM-GENELLEME OLAY: Ortaya çıkan, oluşan durum, ilgi çeken veya çekebilecek özellikte olan her türlü iş veya hadiseye denir. Örn. çocukların parkta oynaması, insanların alışveriş yapması, iki kişinin birbiriyle tartışması, trafik kazasının yaşanması, çevre kirliliğinin ortaya çıkması vs. OLGU: Kolayca anlaşılabilen, tam olarak bilinen, objektif olarak kanıtlanabilen ve bilimsel verilere (bilgilere) dayandırılabilen somut şeyler, olay ve düşünceler. Örn: Atatürk, TC nin ilk cumhurbaşkanıdır. Türkiye nin en büyük gölü Van Gölü dür. Atatürk ün Samsuna çıkması olay, 19 mayıs 1919 da çıkması olgudur. Olgu olaydan daha kapsamlıdır ve olayı içine alır. GÖRÜŞ-DÜŞÜNCE: Kişiden kişiye değişen ve insanların bireysel düşüncelerini yansıtan bilgiye denir. Örn: Sinema tiyatrodan daha eğlencelidir. En kolay ders matematik dersidir.

40

41 Gelişmiş Gelişmişülkelerde ülkelerdeortalama ortalama insan ömrü az gelişmiş insan ömrü az gelişmişve ve gelişmekte olan ülkelerden gelişmekte olan ülkelerden daha dahauzundur. uzundur. Genelleme Kavramlar Ortalama Ortalamaömür ömür Gelişmişlik Gelişmişlik Olgular Kişi başına düşen GSMH Ülke Adı Arjantin Afganistan ABD Türkiye Dolar Ortalama ömür Okuma yazma oranı Kadın Erkek Genellemelerin öğretimi Doğanay a göre tümevarım, tümdengelim ve problem çözme, araştırma-inceleme aşamalarını izler.

42 Tümevarım-Bacon Yöntemi Buluş yoluyla öğrenme yaklaşımına dayalıdır. Var olan olgudan hareket edilir. Kavramın örnekleri verilir. Örneklerin kritik ve ortak özellikleri tespit edilir. Genellemeye gidilir. Bu yaklaşımda;gözlem ve tartışmaya dayalı süreçler yoluyla öğrenicilerin kavramı tanımları hedeflenmektedir.

43 Tümdengelim-Aristo-Descartes yöntemi Ausubel kavram öğrenmeye tümdengelim yöntemiyle başlamayı önermektedir. (öğrencilerin ön bilgisi çok zayıftır ve kavram öğretiminde geleneksel yöntemdirsunuş yoluyla öğrenme) -Genellemeyi Gruba Sunma -Genellemeyi Destekleyen veri, örnek ve olayları sunma -Öğrencileri ek bilgi kaynaklarına yönlendirme -Öğrencilerin ek kaynaklardan ek destekleyici bilgiler bulmalarını isteme

44 BİLİMSEL YÖNTEM TANIMI Kanıtlanmış bilgi üretmek için izlenen yol Bilime katkı getirmiş ve getireceğine güvenilen süreçler Ya da genel bir anlatımla; Problem çözmek için izlenen düzenli yol Tümevarım ve tümdengelim yöntemlerinin bir sentezidir. Önce tümevarım sonra tümdengelimi içerir

45 BİLİMSEL YÖNTEMİN AŞAMALARI Karasar, John Dewey in bilimsel basamaklarını esas almış ve son basamak olarak raporlamayı kendisi önermiştir Güçlüğün sezilmesi Problemin tanımlanması Çözümün tahmin edilmesi Gözlenebilir sınayıcıların belirlenmesi Deneme ve değerlendirmenin yapılması Raporlaştırma

46 Örnek I. Basamak Tatilden döndüğümde, bahçemin harap edilmiş olduğunu gördüm (zorlukla karşılaşma, problem durumu)

47 II. Basamak Bahçe zarara uğramıştır. Problem: Bahçeyi harap edeni bulmak (Problemin tayini ve tarifi)

48 III. Basamak İzah yolu arama: 1. Hipotez: Acaba komşu çocuklar mı bahçeyi harap etti? Çocukları bahçeye girerken görmedim, ama yapmış olabilirler 2. Hipotez: Acaba bahçeyi fırtına mı harap etti? (Hipotezlerin saptanması, Durumun tahminen açıklanması)

49 IV. Basamak Bahçeyi komşunun çocukları harap etmişse, ben tatildeyken, çocukların evde olması gerekir. Çocukları sorayım! Öğrendim ki çocuklar başka bir şehirde tatildeymişler. Bu durumda doğrulayıcı ve hipotez uyuşmamaktadır. (hipotez red - V. Basamak) Sebep fırtına ise komşuların bahçesi de harap olması gerekir. Gözlemeye gittim, baktım ki komşuların bahçesi de harap olmuş (tümdengelim yoluyla doğrulayıcıların belirlenmesi)

50 V. Basamak Konuyla ilgili ek kanıtlar aradım. Birkaç hafta önceki gazetelerde yağmur ve fırtınayı doğrulamaktadır. O halde bahçeyi çocuklar değil fırtına harap etmiştir (Karar)

51 Bilimsel Yöntemin Temel Nitelikleri Açık seçiktir, Denetlenebilir, Yansızdır Önceden belirlenen tahminleri ve doğrulayıcıları kullanır-seçicidir. Duruma göre genelden özele, özelden genele akıl yürütmeler yapılır Ölçme ve istatistik bilimlerinden yararlanılır

52 ARAŞTIRMA TANIMI Problemlere güvenilir çözümler aramak amacıyla, planlı ve sistemli olarak, verilerin toplanması, çözümlenmesi, yorumlanarak değerlendirilmesi ve raporlaştırılması sürecidir

53 Araştırma Bilim İlişkisi Geçerli Soru Yöntem ve Teknikler Geçerli Cevap Araştırma; Bilimsel yöntemin kullanılması sonucunda bilimsel bilgi üretmeye yarayan bir çalışma olduğu için bilimin vazgeçilmez aracıdır. Bilimsel bilgi araştırma ile üretilebilir. O halde denilebilir ki bilim, araştırmanın hem sonucudur, hem de sebebidir. Bilimsel Araştırma; sorunların çözülmesi sürecine bilimsel yöntemin sistematik olarak uygulanmasıdır.

54 Bilimsel Araştırma Türleri Temel aldıkları felsefeye, bakış açısına göre başlıca iki araştırma metodolojisi (Yöntem bilimi) vardır: Niceliksel araştırma Kantitatif (quantitative research) Niteliksel araştırma Kalitatif (qualitative research)

55 Nitel araştırma Niçin? Nasıl? Ne şekilde sorularına yanıt arar. Nicel araştırma Ne kadar? Ne miktarda? Ne kadar sık, Ne kadar yaygın? sorularına yanıt arar.

56 Olaylara bakışımız Nicelik mi? Nitelik mi? Sonuç mu? Süreç mi? Harekete bak şiir gibi Bu çocuk tek başına bir takım Ohh.. Bahse girerim 128 m den fazla (Fraenkel & Wallen, 2006)

57 Nicel Araştırma Desenleri (Fraenkel ve Wallen, 2006)

58 Tarama çalışmaları Öğretmenler yeni program hakkında ne düşünüyorlar? Anket Uygulama Verilerin Analizi ve Bulgular

59 Tarama araştırmaları (TA) Çok sayıda katılımcının görüşlerinin ya da özelliklerinin belirlenmeye çalışıldığı araştırmalardır.

60 TA nın özellikleri Tarama araştırmalarında genellikle çok sayıda kişiyi (evreni) temsil eden belli sayıda kişi seçilir ve veri toplama sürecince bu kişilerle yani örneklem üzerinde çalışılır. Bilgi toplama süreci farklı veri toplama aracı türleriyle sorulabilen sorulara verilen yanıtlara dayalıdır.

61 Korelasyonel çalışmalar Öz yeterlik r2 r3 1. Keşfedici Korelasyonel Çalışmalar Başarı Tutum r Şener Büyüköztürk 61

62 Korelasyonel araştırma (KA) İki ya da daha çok değişken arasındaki ilişkinin değişkenler manipüle edilmeden incelendiği araştırmadır.

63 KA nın özellikleri Korelasyonel araştırmalarda neden-sonuç ilişkisi kurulmaz. Değişkenler arasındaki ilişkiyi gösteren bir korelasyon katsayısı hesaplanır. Korelasyon katsayısının ±1 olması mükemmel bir ilişkiyi; işaretine bakmaksızın 0 olması ilişkinin olmadığını, 0.30 dan küçük olması zayıf, 0.30 ile 0.70 arası orta, 0.70 den büyük ise yüksek ilişkiyi gösterir.

64 Nedensel karşılaştırma çalışmaları Grup1 Ana okula gidenler İletişim Ölçeği Öğrenciler Grup2 Ana okuluna gitmeyenler Fark? İletişim Ölçeği Varolan farkların etkisi

65 Nedensel karşılaştırma araştırmaları (NKA) NKA, ortaya çıkan, olmuş bir durum ya da olayın nedenlerinin belirlenmeye çalışıldığı araştırmadır.

66 NKA nın özellikleri Araştırmacı bağımsız değişkeni manipüle edemez. Nedenlerin belirlenebilmesi için araştırma sorularının diğer araştırmalara göre daha esnek olması önerilmektedir. Seçkisiz yöntemle evren ve örneklem seçilemez, durumun içindeki ya da olayı yaşayan kişilerle çalışılır.

67 Deneysel çalışmalar Grup1 A Yöntemi İletişim Ölçeği Öğrenciler Fark? Grup2 B Yöntemi İletişim Ölçeği Oluşturula n farkların etkisi

68 Deneysel Yöntem Bir araştırmada, değişkenleri (nicel olarak ölçülebilen ve farklı değerler alabilen özellikler) ölçebilmek ve bu değişkenler arasındaki sebep-sonuç ilişkilerini ortaya çıkarmak için genelde deneysel yöntem kullanılır. Deneysel çalışmalarda çoğu kez yapay bir durum oluşturulur. Bir çok araştırmacı deneysel çalışmalarda değişkenler arasında sebep-sonuç ilişkilerini saptamaya ve bulguları etkileyen etkenleri belirlemeye çalışır. Genel olarak, eğer bir araştırmacının amacı, araştırdığı konuyu neden sorusu ile ve sebep-sonuç ilişkisi ile irdelemek istiyorsa, onun için en uygun araştırma yöntemi deneysel yöntemdir. Bununla birlikte, planlama aşaması kolay, fakat yürütülmesi zor olan bir yöntemdir. Deneysel çalışmanın bir kolay tarafı da onun ölçülebilir durumlar ile ilgilenmesidir.

69 Deneysel çalışmalar daha çok Tıp Fakültelerinde yapılan çalışmalarda kullanılır. Örneğin, bir ilacın etkisi araştırılmak istensin. İlacın etkisini ortaya koyabilmek için bazı faktörlerin belirlenip, ölçümlerinin yapılması gerekmektedir. Burada faktör olarak ilacın kan basıncına etkisi alınabilir. İlacı kullanan hastalarla kullanmayan hastaların kan basınçları karşılaştırılır. Deneysel çalışmanın planlanması genelde bu ilaç etkisinin araştırılmasındaki yönteme benzer şekilde yapılmaktadır. Bu yaklaşımda genelde kontrol grubu ve deney grubu olmak üzere eşdeğer gruplar seçilir. Ön-test ve son-testlerle kullanılan herhangi bir yaklaşımın deney grubu üzerindeki etkililiği araştırılır. Deney sürecinde, deney grubuna özel davranımlar yapılır, bununla birlikte kontrol grubuna ise herhangi bir özel davranım yapılmaz. Deneysel uygulamanın sonunda örneklem üzerinde herhangi bir değişim olup olmadığına bakılır.

70 Eğitim araştırmalarında da sıkça deneysel yöntemden faydalanılmaktadır. Örnek olarak, yeni bir metotla yazılmış bir ders kitabının öğrenci başarıları üzerisindeki etkisini deneysel yöntem kullanarak araştırabiliriz.

71 Deneysel Yönteme Örnek Çalışma Konu: Karamustafaoğlu ve Ayas (2004), Maddenin İç Yapısına Yolculuk ünitesi ile ilgili kimya kavramlarının öğretilmesinde analoji tekniğinin bilişsel ve duyuşsal öğrenmelere etkisini araştırmışlardır. Gerekçe: Öğrencilerin kimya kavramlarını istenilen düzeyde öğrenemedikleri, kavram kargaşası yaşadıkları, kazandıkları bilgileri günlük yaşamla ilişkilendirerek kullanamadıkları bilinmektedir. Bunun en önemli nedeni kimya konuları içerisinde birçok soyut kavramın olmasıdır. Fen bilimleri dersleri içerisinde yer alan kimyasal kavramların anlaşılma oranının %33 olduğu bilinmektedir. Bu konu, öğretmenlerle tartışıldığında, ortaya sürülen en önemli problemin okullara yeterli araç ve gereçlerin mevcut olmadığı yönündedir. Zaman içerisinde, fen öğretiminde soyut olan kavramların öğrencilerin aşina oldukları objelerle ilişkilendirerek sunulması önem kazanmıştır.

72 Amaç: Çalışma, fen bilgisi 7. sınıf programında bulunan Maddenin İç Yapısına Yolculuk ünitesinde yer alan bazı kimya kavramlarının öğretiminde analojilerin kullanımına dayalı bir öğretimin gerçekleştirilmesi ve öğrencilerin bilişsel ve duyuşsal öğrenmeleri üzerine etkililiğini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Yöntem: Çalışmada yarı deneysel yöntem kullanılmıştır. Deney grubunda bulunan öğrencilere ilgili ünitedeki katı, sıvı, gaz molekülleri, atom numarası, kütle numarası, (-) ve (+) yüklü iyonlar, izotop atom kavramlarına yönelik analojiler yapılarak konunun sunumu gerçekleştirilmiştir. Bu süreçte ilgili kavramların daha iyi pekiştirilmesi amacıyla öğrencilerden yapılan analojilere benzer yeni analojiler oluşturmaları istenmiştir. Kontrol grubuna ise geleneksel yöntemle öğretim yapılmıştır. İşlem yolu: Konuya yönelik çoktan seçmeli ve yazılı cevap gerektiren sorulardan oluşturulan bir test geliştirilerek veri toplama aracı olarak öğretim öncesinde ve sonrasında her iki gruba uygulanmıştır. Bulguların karlaştırılması SPSS programıyla yapılmıştır. Öğrencilerin öğrenme ortamındaki davranışları gözlemlenerek, analojilere ilişkin öğrenci düşünceleri yapılandırılmamış mülakatlar yardımıyla sağlanmıştır.

73 Diğer nicel çalışmalar Tasarım ve Geliştirme Araştırması Bilimsel sonuç ve önerilere dayalı olarak yeni ürün ve çözümlerin tasarlanması ve geliştirilmesi Meta-Analiz Yapılan bir çok araştırmanın birlikte göz önüne alınarak bir sentez yapma çalışması.

74 Nitel Araştırma Desenleri (Cresswell ve ark., 2003 ; Fraenkel ve Wallen, 2006; Patton, 1990 )

75 Durum (örnek olay) çalışması Bir ya da daha fazla olayın, ortamın, programın, sosyal grubun ya da diğer birbirine bağlı sistemlerin derinlemesine incelendiği araştırma desenidir.

76 Eğitim araştırmalarında örnek olay, özel durum, vaka çalışmaları gibi temelde aynı anlamı taşıyan fakat farklı çağrışımlar yapan terimlerle karşılaşılmaktadır. Örnek olay çalışmaları daha çok nitel bir araştırma yöntemi olarak bilinir.

77 Örnek olay çalışmaları özellikle bireysel yürütülen çalışmalar için çok uygundur. Bunun nedeni, araştırılan problemin bir yönünün derinlemesine ve kısa sürede çalışılmasına imkan sağlamasıdır.

78 Eylem araştırması Bir işle ilgili; bileşenlerin geliştirilmesi, sorunlarının çözülmesi için doğrudan ilgili kişilerle planlanan ve yürütülen araştırmalardır. Uygulayıcı (öğretmen vb..) araştırmalar olarak bilinir. Bilimsel Araştırma Yöntemleri Şener Büyüköztürk, Ebru Kılıç Çakmak, Özcan Erkan Akgün, Şirin Karadeniz, Funda Demirel

79 Eylem araştırması (EA) Bir işle ilgili; bileşenlerin geliştirilmesi, varsa sorunlarının çözülmesi için doğrudan ilgili kişilerle planlanan ve yapılan araştırma eylem araştırmasıdır.

80 EA yapmak kim için uygundur? Eylem araştırması yaptığı işi: sorunlarından arındırmak, geliştirmek isteyen herkes için uygundur.

81 EA nın özellikleri (I) EA, araştırmacının kendi işini geliştirmesi süreci olduğundan araştırmanın planlanması, uygulanması, verilerin toplanması, çözümlenmesi, yeni eylemlerin belirlenmesi gibi aşamalar açısından diğer araştırmalara göre daha dinamiktir.

82 EA nın aşamaları EA nın aşamaları amaca göre değişebilir, genel aşamaları: Tanılama, Tanımlama, Geliştirme, Uygulama ve değerlendirme, Sonuçların paylaşılmasıdır.

83 EA da veri toplama - çözümleme Hem nicel hem de nitel veri toplama araçları ve çözümleme teknikleri kullanılabilir. EA dinamik ve hızlı ilerlediğinden bu süreçte veri toplama araçlarının geçerlik ve güvenirlik düzeyleri diğer araştırmalara göre görece düşük kalabilir.

84 EA nın Kalitesini Artırma Yolları Farklı görüşlerden yararlanarak Araştırma sonuçlarının gerçekten çözüm olup olmadığını sınayarak Oluşan değişimlerin etkililiğini inceleyerek Bulunan çözümlerin uygulanabilirliğini deneyerek daha kaliteli eylem araştırmaları yapılabilir.

85 Etnografik araştırması Bir kültür analizidir. Grubun davranışını doğrudan gözlemlemek ve bu gözleme dayanarak gruba ilişkin bir betimleme yapmak esastır. Kültürü, içinde yaşayanların bakış açılarıyla anlamaya çalışır. Katılımcıların neler düşündükleri, kullandıkları materyaller, inançlar ve eylemleri etnografinin temel odağıdır. Amaç, davranışların bilişsel değil kültürel ve sosyal temellerini açıklamaktır. Birinci amacı gruba ilişkin sosyal yaşam sürecini, katılımcıların bakış açısıyla ortaya koymaktır. İkinci amacı ise karmaşık ve değişken bir yapıya sahip olan insan davranışını olduğu gibi ve geliştiği haliyle ortaya koymak ve bu bağlamda tanımlamalar yapmaktır. (Agafnoff, 2006; Ekiz, 2003; Hatch, 2002)

86 Etnografik Yönteme Örnek Çalışma Konu: Kiraz ve Altunsoy (1999) Üniversitelerde kopya çekme nedenleri ve tekniklerini etnografik bir yaklaşımla araştırdılar. Amaç: Lisans öğrencilerinin kopya çekme nedenlerini ve tekniklerini ortaya çıkarmaktır. Yöntem: Çalışmada etnografik yaklaşım kullanılmıştır. Çalışmanın örneklemini, öğretim yılında K.T.Ü. Fatih Eğitim Fakültesinde okuyan öğrenciler oluşturmuştur. Araştırmacılarda öğrenci olduğu için, sınavlarla ilgili diğer öğrencilerin görüş ve düşüncelerini doğal ortamlarda mülakat yöntemiyle irdelemişlerdir. Ayrıca, araştırmacılar katılımcı gözlemci yöntemini kullanarak, kendi sınavları sırasında kendi arkadaşlarının sınav süresindeki tavır ve davranışlarını bir dönem boyunca yapılan sınavlarda gözlemişlerdir. Mülakatlardan ve gözlemlerden elde edilen veriler. Bulgular, kopya çekme teknikleri ve nedenleri başlığı altında iki grupta toplanarak yorumlanmıştır.

87 Fenomenolojik (Olgu bilim) Araştırmalar Aynı ortamlarda yetişmemize rağmen, aynı olayları çok farklı bir şekilde anlıyor ve yorumlamaya çalışıyoruz. Bireylerin kendilerini çevreleyen dünyanın çeşitli yönlerine ait bu farklı anlayışları karakterize etmeye çalışan bir grup İsveçli araştırmacı, çalışmalarında fenomenografik araştırma yaklaşımı olarak adlandırdıkları bir yaklaşımı kullandılar. Fenomenografik araştırma yaklaşımı, özellikle eğitim araştırmalarda, düşünme ve öğrenme hakkındaki bir takım soruları cevaplamak için geliştirildi. Bu yaklaşımın ortaya atılmasının en temel nedeni, yapılan gözlemler sonucunda öğrenmenin gerçekleşmesinde bireysel farklılıkların dikkat çekmesidir. Bu yaklaşımın ortaya atılması sürecinde iki temel sorunun cevabı araştırıldı. Bunlar: Bazı insanların öğrenmede diğerlerinden daha iyi olması ne anlama gelir? Niçin bazı insanlar öğrenmede diğerlerinden daha iyidirler?

88 Düzeylerine Göre Araştırma Türleri Betimsel (Survey) Yöntemi İlişkisel Yöntem Tarama Araştırmaları Etnografik Araştırmalar Tarihi Araştırmalar Fenomenojik Araştırmalar Korelasyonel Araştırmalar Nedensel Araştırmalar Müdahaleli Yöntem Deneysel Araştırmaları Eylem Araştırmalar

89 1. Betimsel Araştırmalar: Betimleyici çalışmalar belirli bir ilişki durumunu tanımlar, Verilen durumu tam ve dikkatli tanımlar Eğitim alanındaki en yaygın araştırma betimsel yöntem tarama çalışmasıdır Örnekler: Çeşitli öğrenci gruplarının başarılarını belirlemek Öğretmenlerin, yöneticilerin ya da danışmanların davranışlarını tanımlamak Ebeveynlerin tutumlarını tanımlamak

90 Betimlemeli çalışmalar genelde verilen bir durumu aydınlatmak, standartlar doğrultusunda değerlendirmeler yapmak ve olaylar arasında olası ilişkileri ortaya çıkarmak için yürütülürler. Bu tür araştırmalarda asıl amaç incelenen durumu etraflıca tanımlamak ve açıklamaktır.

91 2. İlişkisel Araştırmalar: Eğitim alanındaki araştırmacılar sadece durumları ya da olayları betimlemenin ötesinde bir şeyler yapmak istemektedir. Örneğin; Başarı konusundaki farklılıkların öğretmenin davranışı, öğrencinin alışkanlığı, öğrencinin ilgileri ile ne şekilde ilişkili olduğunu öğrenmek isterler. Araştırmacılar bu tür olası ilişkileri araştırarak, olguyu daha iyi anlayabilmektedir. İlişki ve bağlantıları inceleyen araştırma ilişkisel araştırma olarak adlandırılır. Korelasyonel ve nedensel karşılaştırma yöntemleri ilişkisel araştırmanın başlıca örnekleridir

92 3. Müdahaleli Araştırmalar: Müdahale araştırmaları bir uygulama ya da yöntemin sonuçlar üzerindeki etkilerini değerlendirir. Kullanılan başlıca yöntem deneydir. Eğitim konusundaki bazı araştırma türleri betimsel, ilişkisel ve müdahale araştırma türlerini birleştirebilir Örneğin; Üniversite sınavında başarılı olmak için gereklilikler ile matematikteki başarı arasındaki ilişkileri inceleyen, bu gereklilikleri zaman içinde inceleyen betimsel tarihi bir araştırma aynı zamanda ilişkiseldir. Kavram öğrenme ve cinsiyet arasındaki ilişkiyi de bildiren, kavram öğrenme ile ilgili farklı öğretim yöntemlerinin etkilerine ilişkin bir araştırma, hem müdahale araştırması hem de ilişkisel araştırma tipine örnektir.

93 Araştırma Sorusu Desen - İstatistik Araştırmacının Odağı Betimleme İlişkiyi test etme Nedir? Korelasyon var mıdır? Tarama Korelasyonel Betimsel Analiz + Hipo. Testleri Korelasyonel Analizler Neden-sonuç test etme Fark var mıdır? Fark Var mıdır? NedenselKarşılaştırma Deneysel Karşılaştırmalı Analizler 93

94 Bilimsel Araştırma Süreci Bilimsel bir araştırma süreci en genel anlamda yedi basamaktan oluşur. Bunlar; 1. Literatür taraması 2. Araştırma probleminin belirlenmesi 3. Kaynakların okunması ve özetlenmesi 4. Araştırma ve analiz yöntemlerinin belirlenmesi 5. Veri toplama ve analiz 6. Bulguların Yorumlanması 7. Araştırma Raporunun Hazırlanması.

95

96 ARAŞTIRMAYA KARŞI YANLIŞ TUTUMLLAR Alışkanlıklara aşırı bağlı olma-emsal arama. Kişisel görüşünü üstün tutma Araştırma olmadan gelişimin devam edeceğine inanma Araştırmacıyı otorite görme Çabuk sonuç bekleme Araştırmayı doğa bilimleriyle eşleştirme

97 İYİ BİR ARAŞTIRMACININ ÖZELLİKLERİ Açık fikirli olmak. Karşı görüşlerde mantık aramak Kuşkucu olmak Düşünce ve gözlemlerinde bağımsız kalabilmek Kanıt için kararı erteleyebilmek Ölçülü düşünebilip, karar verebilmek Çalışmalarında sebatlı ve özenli olmak Bağıntılı düşünebilmek Yanılabileceğini düşünerek, mütevazi olmak ve yargılarında olasılığa yer vermek

98 PROBLEM Giderilmek istenen her güçlük bir problemdir. Bir problemden bahsedebilmek için (1) kararsızlık durumu ve (2) Bir den çok olası çözüm yolu bulunmalıdır

99 PROBLEM SEÇİMİ İÇİN ÖLÇÜTLER Genel Ölçütler; Çözülebilirlik Önemlilik Yenilik Araştırılabilirlik Özel Ölçütler; Alanda yeterlilik Yöntemde ve tekniklerde yeterlilik Veri toplama izni Zaman ve imkan yeterliliği İlgi yeterliliği

100 PROBLEMİN TANIMLANMASI Bütünleştirme Sınırlandırma Tanımlama

101 Araştırma Sorununun Tanımlanması Bütünleştirme Sınırlandırma Tanımlama Bütünleştirme Araştırılacak sorun dilimi Tanımlama Araştırma amaçlarının belirlenmesi Kaynak: Karasar

102 bütünleştirme sınırlandırma tanımlama

103 EĞİTİM Arkadaş grubu finansman aile yönetim okul donanım Rehberlik Öğretmen Öğrenci başarısı 103

104 PROBLEM DURUMU YAZARKEN Kuramsal Dayanaklar Yasal Dayanaklar Pratik Olanaklar

105 Problem Durumu Genel ve alt problemler (amaçlar) olarak ifade edilir Problem cümlesi; genel problem cümlesinin metin olarak ifadesidir Alt problemler genel amacı gerçekleştirmek için alt sorular ya da denenceler olarak düzenlenir. Türkiye de okullaşma durumunun bugünkü düzeyini belirlemek bir problem cümlesidir. Okullaşma durumu ayrıntılı alt problemlere dönüştürülmedikçe kişileri faklı beklentilere yönlendirir. Bu yüzden alt problemler; Cinsiyete, yerleşim merkezlerine, bölgelere, yaşlara ve yıllara göre ayrıntılı bir şekilde sorular oluşturularak belirlenebilir

106 PROBLEM Aşağıdaki 9 noktayı, kalemi kağıttan kaldırmadan, hiçbir nokta dışta kalmayacak biçimde 4 çizgi ile birleştiriniz

107 PROBLEM

108 EL SANATLARI EĞİTİMİ BÖLÜMÜ ÖĞRETMENLİK PROGRAMINDA YER ALAN SANAT EĞİTİMİ DERSLERİNİN ÜRÜN TASARIMINA ETKİSİ NEDİR? Alt Problemler El Sanatları Eğitimi Bölümü öğrencileri ürün tasarım becerileri açısından kendilerini ne derece yeterli görmektedir? 1.1. Öğrencilerin ürün tasarımında, yaratıcılıklarını kullanabilme becerilerine ilişkin görüşleri nelerdir? 1.2. Öğrencilerin ürün tasarımında, teknik bilgileri kullanabilme becerilerine ilişkin görüşleri nelerdir? 1.3. Öğrencilerin ürün tasarımında, tasarım öge ve ilkelerini kullanabilme becerilerine ilişkin görüşleri nelerdir? El Sanatları Eğitimi Bölümü öğrencileri ürün tasarım becerileri açısından eğitim sürecini ne derece yeterli görmektedir? 2.1. Öğrenciler, ürün tasarımı becerilerini kazandırması açısından sanat eğitimi sürecini ne derece yeterli görmektedir? 2.2. Öğrenciler, ürün tasarımı becerilerini kazandırması açısından ürün tasarım eğitimi (alan) sürecini ne derece yeterli görmektedir? 3. El Sanatları Eğitimi Bölümü öğrencilerinin eğitim sürecinde aldıkları bazı dersler, ürün tasarım becerilerini yordamakta mıdır? 4. El Sanatları Eğitimi Bölümü öğrencilerinin ürün tasarım becerilerinin, tasarladıkları ürünler üzerindeki etkisi nedir?

109 BİLİMSEL ARAŞTIRMADA TEMEL KAVRAMLAR Veri (Data); sözcük anlamı olarak, bir sonuca varabilmek için gerekli olan ilk bilgi demektir. Bilimsel açıdan, anlam çıkarmada ya da sonuca varmada kullanılan nicelikler, olaylar, kanıtlar ya da sayı kümeleridir. Veri, henüz işlenmemiş kanıtlardır. Araştırma için gerekli olan hertürlü gözlem, kaydedilen şey veri yi oluşturur.

110 Bulgu; Bir araştırmada verilerin işlenmesi, nesnel araştırma tekniklerinin kullanılmasından sonra ortaya çıkan bilgilerdir.

111 Hipotez (Denence); doğruluğu test edilmek üzere ortaya atılan gözlemsel ya da algısal önermeler, genellemeler dir. Araştırma Hipotezi: Araştırma sonucunu öngören ve genellikle taraf tutan (değişkenler arası ilişkileri farklılıkları iddia eden) hipotezler olarak adlandırılmaktadır (H1 hipotezi). H1:Adidas marka ayakkabıları içinde ortalama dayanma süresi en fazla olan markadır. Sıfır Hipotezi (H0): İki değişken arasında önemli bir ilişki bulunmadığını ya da gruplar arasında önemli bir farkın bulunmadığını belirten hipotezdir. (Birbirinden önemli derecede farklı değildir). H0:Adidas ve Nike marka ayakkabıların ortalama dayanma süreleri birbirine eşittir.

112 DENENCE Olaylar ve değişkenler arasında var olduğu düşünülen ilişkilere denence denir Denenceler, denenen yargılardır. Deneysel araştırmalarda amaçlar denence olarak ifade edilir Araştırmacı her aklına geleni denence olarak yazamaz, bunun için denencenin mantıklı bir gerekçesi olması gerekir. Denenceler geniş zamanlı cümlelerle ifade edilmelidir. Örneğin; sigara akciğer kanserine neden olur, ödüllendirme öğrenmeyi artırır, zeki öğrenciler daha çabuk öğrenir gibi, İki tür denence vardır. Bunlar; araştırma denencesi ve istatistiksel-sıfır-denencedir Araştırma denecesi taraflar arasında fark olduğunu, birinin diğerinden üstün olduğunu ya da iki değişken arasında ilişki olduğunu savunur İstatistiksel denence yansızlığı savunur 112

113 Değişken; birden çok değer alan, değişebilen her şeye değişken denir. Araştırmanın önemli öğelerindendir. Araştırılacak konuyu oluşturan olgular, genel olarak yöntembilimsel açıdan değişken adını alır. Değişebilen, yani en az iki değer alabilen her şey.

114 DEĞİŞKEN Değişkenler kontrol şekillerine göre 3 şekilde sınıflanabilir; (1) bağımlı (açıklanan/sonuç), (2) bağımsız (açıklayan/sebep) (3) kontrol olarak sınıflanabilir. Bağımlı değişken; hakkında bilgi toplanacak değişkendir. Problemi-sorunu ifade eder. Örneğin öğrenci başarısına etki eden faktörler araştırılıyorsa, burada bağımlı değişken öğrenci başarısı dır. Çeşitli faktörlerden etkilenmesi beklenen, açıklanmaya çalışılan değişken yani sorunun kaynağı bağımlı değişkendir. Bağımsız değişken; bağımlı değişken üzerindeki etkisi öğrenilmek istenen uyarıcı değişkendir. Örneğin araştırmacı öğrenci başarısı değişkenini bağımlı değişken olarak ele alıyorsa, buna etki edeceğini düşündüğü değişkenleri/faktörleri tahmin etmeye, kestirmeye çalışacaktır. Yani bağımsız değişkenleri belirleyecektir. Bunun için araştırmacı, zekanın, çalışma alışkanlıklarının, ortamın, aile yapısının bağımlı değişkeni etkileyeceğini düşünüp, bağımsız değişkenler olarak ele alabilir. Bu durumda farklı zekalarda, farklı çalışma alışkanlıklarında, farklı ortamlarda ve farklı aile yapılarında olan öğrencileri gruplandırarak karşılaştırabilir ve etki etme derecelerini bulabilir. Kontrol değişkenleri; ele alınan bağımsız değişkenlerin dışında, bağımlı değişkeni etkileme olasılığı bulunan değişkenlerdir. Bunlar; evrene ait kontrol değişkenleri (zeka, yaş, cinsiyet, deneyim gibi bireylerde mevcutta bulunan bireysel farklılıklardır), araştırma sürecine ait kontrol değişkenleri (ölçme, zaman, işlem farklılıkları), araştırmanın yapıldığı yere ait kontrol değişkenleri (ısı, ışık, nem, gürültü)dir. Araştırmacı bağımlı değişkeni, bağımsız değişkenlerin nasıl etkilediğini bulabilmek için kontrol değişkenlerini sabit tutmak, etkisiz hale getirmek, dengelemek çabası içerisindedir. Varsayım kavramını kullanabilir. 114

115 Evren ve Örneklem 115

116 Evren; Bir araştırmada bilgi sağlamak üzere, gözlem yapılacak birey ve objelerin tümüdür. Araştırmada verilerin kaynağıdır ve her araştırmada evrenin büyüklüğü farklıdır. Örnekleme; araştırma evreninin temsilidir.

117

118 Örneklem büyüklüğünü ne olmalıdır? Amaç (iç/dış geçerlik, ölçek geliştirme / uyarlama, norm çalışması.) Desen (nicel/nitel, tek/çok faktörlü, gruplararası/gruplariçi...) İstatistik (tek/çok faktörlü, çok değişkenli) Analiz birimi Değişkenin türü (sürekli/süreksiz) Tahmine ilişkin sapma ve güven düzeyi (Büyüköztürk ve diğerleri, 2006; Helberg, 1996; Patton, 1990; Rudner ve Schafer, 1999; Wilknson ve diğerleri, 1999) 118

119 ÖRNEKLEM Örneklem, belli bir evrenden, belli kurallara göre seçilmiş ve seçildiği evreni temsil yeterliliği kabul edilen küçük kümedir. Araştırmalar çoğunlukla örneklem üzerinde yapılır ve sonuçlar ilgili evrene genellenir Örneklem üzerinde çalışmanın 3 temel nedeni vardır: (1) maliyet güçlükleri, (2) kontrol güçlükler ve (3) etik zorunluluklardır. 119

120 İYİ BİR ÖRNEKLEME YAPILABİLMESİ İÇİN Çalışma evreninin tanımlanması Evrendekilerin listelenmesi Örnekleme türünün belirlenmesi Örneklem büyüklüğünün kararlaştırılması Örneklemin alınması Temsilliğinin sınanması gerekir

121 Örnekleme yöntemleri Seçkisizlik, örneklemede temel alınan birimlerin örneklem için seçilme olasılıklarının eşit olmasıdır. Bilimsel Araştırma Yöntemleri

122 Örnekleme yöntemlerinin gruplandırılması Seçkisiz örnekleme yöntemleri, evrenden örneklem için birim çekme işleminin seçkisizlik ilkesine uygun olarak yapıldığı örnekleme yöntemleridir. Seçkisiz olmayan örnekleme yöntemleri, örnekleme alınacak birimlerin seçkisizlik ilkesine bağlı olmaksızın belirlendiği yöntemlerdir. Bilimsel Araştırma Yöntemleri

123 Örnekleme yöntemleri Bilimsel Araştırma Yöntemleri

124 Basit seçkisiz örnekleme Oluşturulan evren listesinden örnekleme birimlerinin seçkisiz olarak çekilmesidir. Bilimsel Araştırma Yöntemleri

125 Tabakalı örnekleme Evrendeki alt grupların evrendeki ağırlıkları oranında örneklemde temsil edilmelerini amaçlar. Alt evrenlerden birim çekme işlemi basit yansız örnekleme ile gerçekleştirilir. Bilimsel Araştırma Yöntemleri

126 Seçkisiz olmayan örnekleme yöntemleri Sistematik örnekleme: Birimlerin belli bir sistematik izlenerek bulunan bir aralık ve başlangıç noktasına dayalı olarak örnekleme seçilmesidir ( öğrenciler gibi) Amaçlı örnekleme: Derinlemesine araştırma yapabilmek amacıyla çalışmanın amacı bağlamında bilgi açısından zengin durumların seçilmesidir. Uygun örnekleme (Kazara örnekleme): Zaman, para ve işgücü açısından var olan sınırlılıklar nedeniyle örneklemin kolay ulaşılabilir ve uygulama yapılabilir birimlerden seçilmesidir. (Önerilmez, yeterli sayıda örnekleme ulaşana kadar kişiler rastgele seçilir.) Bilimsel Araştırma Yöntemleri

127 Amaçlı örnekleme yöntemleri Aykırı durum örnekleme. Örneklemin problemle ilgili olarak birbirine aykırı (uç) durumlardan, örneklerden oluşturulmasıdır. Maksimum çeşitlilik örnekleme. Örneklemin problemle ilgili olarak kendi içinde benzeşik farklı durumlardan oluşturulmasıdır. Benzeşik örnekleme. Örneklemin araştırmanın problemi ilgili olarak evrende yer alan benzeşik bir alt grubundan ya da durumundan oluşturulmasıdır. Bilimsel Araştırma Yöntemleri

128 Amaçlı örnekleme yöntemleri II Tipik durum örnekleme. Örneklemin araştırma problemi ile ilgili olarak evrende yer alan çok sayıdaki durumdan tipik olan biriyle oluşturulmasıdır. Tabakalı amaçsal örnekleme. Örneklemin ilgilenilen belli alt grupların özelliklerini göstermek, betimlemek ve bunlar arasında karşılaştırmalar yapabilmek amacıyla bu alt gruplardan oluşturulmasıdır. Ölçüt örnekleme. Örneklemin problemle ilgili olarak belirlenen niteliklere sahip kişiler, olaylar, nesneler ya da durumlardan oluşturulmasıdır. Bilimsel Araştırma Yöntemleri

129 Örneklem büyüklüğü Nicel araştırmalarda incelenen değişkenin sürekli ve süreksiz olmasına göre farklı formüller kullanılarak hesaplanır. Nitel araştırmalarda ise örneklem büyüklüğünü hesaplamada belli bir kural yoktur. Araştırmanın amacına ve sahip olunan olanaklara göre kararlaştırılır. Bilimsel Araştırma Yöntemleri

130 Örneklem Sayısını Belirlenmesi ve Seçimi Bilinen bir gerçek var ki bir araştırmadaki örneklem sayısı araştırmanın amacı, doğası ve ihtiyaç duyulan verilerin özelliklerine göre değişim göstermektedir. Bununla birlikte bu soruya mutlaka bir cevap verilecekse, Cohen ve Manion (1989) un da belirttiği gibi, eğer toplanan veriler üzerinde istatistiksel işlemler veya analizler yapılacaksa bu sayının en az 30 olması gerekliliğidir. Bu durum anket çalışmalarıı için en az 100, deneysel ve nedenini bulmak için karşılaştırmalı çalışmalarda her bir grup için en az 15 kişiden oluşmalıdır (Borg ve Gall, 1989).

131 SAYILTI (VARSAYIM) Varsayım: Araştırma sırasında doğruluğunun ispatlanması gerekmeyen önerme Doğru olarak kabul edilmiş yargılar, genellemelerdir Doğru ya da yanlış olabilirler, ancak araştırmada doğruluğu araştırılmayacak olan yargılardır Herhangi bir yargının sayıltı olabilmesi için elde kuvvetli kanıtlar olması gerekir Örneğin; yeşil ışık yandığında arabamızla kavşaktan geçeriz. Çünkü, çünkü diğer yönde kırmızı ışık yandığını kabul ederiz (oysaki lamba bozuk olabilir) Ya da karşı yönden gelenin ışığı gördüğünü kabul ederiz (oysaki adam kör ya da sarhoş olabilir) Örneğin öğretmenlerin verilen anketleri yansız olarak dolduracağını kabul ederiz (oysaki bir öğretmen yanlı doldurabilir)

132 SINIRLILIKLAR İdeal olan ancak, isteyipte vazgeçmek zorunda olduğumuz durumlardır. Kontrol imkanı, etki alanı, fayda-maliyet gibi nedenlerle sınırlandırmalar yapılabilir Problem alanı, araştırma amaçları, yöntem, örneklem sınırlandırılabilir. Örneğin eğitimde değerlendirme sistemi incelenirken, tüm sistem yerine yalnızca liseler ele alınabilir. Ya da bir konu tarih boyutu açısından ele alınırken yalnızca belirli yıllar ele alınabilir Araştırmalar sınırlılıklarına göre yorumlanır 132

133 TANIMLAR) Araştırmada sık kullanılan ya da önemli görülen bazı kavramlar tanımlanabilir (özellikle tezlerde tanım verilir). Örneğin belli bir işin verimi araştırılıyorsa, araştırmacı verim ile neyi ifade etmektedir parasal verim mi?, fiziksel verim mi? Açık seçik bir şekilde kavrama yüklediği anlamı tanımlamalıdır 133

134 YÖNTEM) Araştırmada problemin çözümünde izlenen yolu gösteren planlamalardır. Bilimsel yöntemin 4. basamağı ve kısmen de 5. basamağını kapsamaktadır. Yöntem; araştırmanın modelini, evren ve örneklemi, veriler ve toplanmasını, verilerin çözümlenmesi ve yorumlanmasını içerir. Problemin çözümü uygun yöntemin seçilmesine bağlıdır. Bu yüzden ayrıntılı bir şekilde planlanması ve uygulamaya dönüştürülmesi gerekir. Ayrıca en çok eleştiri yönteme yapılır. 134

135 BİLİMSEL ÇALIŞMANIN BASAMAKLARI Problem Tespiti Veri Toplama Hipotez Kurma Tahminler Yapma Kontrollü Deneyler 7

136 PROBLEM: "Bitkilerin büyümesinde ışığın renkleri etkili midir? HİPOTEZ: "Bitkiler bazı ışık renklerinde daha iyi büyür. TEORİ: "Eğer bir bitki bazı ışık renklerinde daha iyi büyürse o ışık renklerinde bitkinin boyunda artış olur". 8

137 ARAŞTIRMA MODELİ Model, önemli görülen değişkenleri içerisine alacak şekilde gerçek durumun özetlenmiş halidir. Araştırmanın amacına uygun ve ekonomik olarak verilerin toplanması, çözümlenmesi ve yorumlanması için gerekli koşulların düzenlenmesidir Koşulların düzenlenmesinde iki yaklaşım vardır. Bunlar (1) Tarama, (2) deneme modelleridir

138 VERİLER VE TOPLANMASI Veriler doğrudan ve dolaylı ölçümlerle toplanır. Doğrudan ölçmelerde; ölçülmek istenen kavram ile onu temsil eden değişken ilgili hatta özdeştir. Doğrudan ölçmelerde herkes tarafından üzerinde anlaşılan standart ölçümler yapılır. Örneğin boy ölçülecekse metre, kilo ölçülecekse kg kullanılır. Fizik ve tabiat bilimlerinde ölçmeler daha çok doğrudan ölçmelerdir. Dolaylı ölçmeler; herkes tarafından üzerinde anlaşılmış standart birimleri olan ölçümleri içermez. Ölçümler dolaylı olarak belirtiler üzerinden yapılır. Örneğin genel yetenek bir problemin çözülmesi yoluyla ölçülür. Toplumsal statü ise eğitim, gelir gibi dolaylı değişkenlerle ölçülür. Başarı, ilgi, görüş, tutum vb. değişkenler dolaylı ölçümlerle belirlenmeye çalışılır 138

139 Ölçme sonuçlarının nitelikleri Geçerlik Güvenirlik

140 Yapılandırılmış ölçme araçları: ölçülmesi: Görüşler, davranışlar Anket Niceliğin Yapılandırılmış Gözlem Formu Dünya, bir parça sağduyusu olan ve basit İngilizce yazma becerisine sahip olan herhangi birinin iyi bir anket hazırlayabileceğine inanan iyi niyetli insanlarla doludur. Abraham Naftali Oppenheim

141

142 Yapılandırılmış ölçme araçları: Niceliğin ölçülmesi: Psikolojik yapılar Başarı testleri Sınır yeterlikler (Maksimum performans) Yetenek testleri Tipik davranışlar (Duyuşsal Özellikler) Tutum / Motivasyon Ölçeği İlgi / Kişilik. Envanteri

143 Yapılandırılmamış ölçme araçları: Niteliğin, ölçülmesi: Görüşler, davranışlar Yapılandırılmamış Görüşme Formu Yapılandırılmamış Gözlem Formu

144 ANKET 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) Ankette geniş kitlelere ulaşmak mümkündür. Örneklemin temesil düzeyini yükseltir. Cevaplarda bir standart sağlar, ancak soru sayısı sınırlıdır Hem olgusal (yaş, medeni durum vb.) hem de yargısal veriler (derse ilgi, programın yeterliliği vb.) toplanabilir Veri kaynağı ile araştırmacı arasındaki iletişim yazıyla yapılır Sosyal bilimlerde en çok kullanılan veri toplama araçlarından birisidir. Konular arasındaki geçiş ve soruların sırası önemlidir Anket diğer veri toplama araçlarına göre daha ekonomiktir. Anketi dolduran kimsenin etkisi altında değildir Anketi cevaplayanlar, seçenekleri geri dönüp tekrar tekrar inceleme şansına sahiptir. Anketi cevaplayanların soruları anlaması en önemli husustur Sorular basit ve kısa olmalıdır, her soru tek bir bilgi içermelidir 144

145 ANKET ÖRNEĞİ Değerli Öğretmen Bu anket ilköğretim okulları birinci kademede görev yapan sınıf öğretmenlerinin etkililikleri konusunda yapılan araştırmaya veri toplamak üzere geliştirilmiştir. Öğretmen etkililiği, öğretmenin öğrencilerin gelişimine maksimum düzeyde katkıda bulunarak eğitimin amaçlarını gerçekleştirmesini, böylece öğrenci, veli, yönetici, müfettiş gibi okul katılımcılarının hoşnutluğunu kazanmasını sağlayan bir öğretmen özelliğidir. Ankette yer alan ifadelerin sizin için ne ölçüde uygun olduğunu belirtmeniz istenmektedir. Eğer bir ifadeye hiç katılmıyorsanız (1); katılmıyorsanız (2); az katılıyorsanız (3); katılıyorsanız (4); tamamen katılıyorsanız (5) rakamını daire içine almanız gerekmektedir. Sınıf öğretmenlerinin etkililik düzeylerinin belirlenmesi için hazırlanan bu anket bir kişisel değerlendirme formu değildir. Elde edilecek veriler yalnızca bilimsel amaçlar için kullanılacak başka bir kişi ya da kuruma verilmeyecektir. Veriler toplu olarak değerlendirileceğinden isminizi yazmanız beklenmemektedir. Araştırmanın sağlıklı sonuçlara ulaşması anketi titizlikle ve samimiyetle doldurmanıza bağlıdır. Yardımlarınız için şimdiden teşekkür eder saygılar sunarım. Ankara Ünv. Eğitim Bilimleri Fakültesi Arş. Gör. Mustafa Tatar Eğitim Programları ve Öğretim (E.S.T.T.) Anabilim Dalı 145 Cebeci /Ankara

146 Kişisel Bilgiler Açıklama: Aşağıda kişisel bilgilere yönelik sorular yer almaktadır. Lütfen ilgili bölümleri doldurunuz. 1-Okulunuzun adı:... 2-Kaç yıllık öğretmensiniz:... 3-Mezun olduğunuz fakülte ve bölüm: Cinsiyetiniz: Bayan ( ) Erkek ( ) Sınıf Öğretmenlerinin Etkililiği Anketi Açıklama: Aşağıda dört boyutta etkililik düzeyinizi belirlemeye yönelik ifadeler yer almaktadır. Lütfen sizin için en uygun seçeneği, ilgili rakamı daire içine alarak belirtiniz

147 ANKET FORMU Tamamen katılıyorum Katılıyorum Az katılıyorum Katılmıyorum Hiç Katılmıyorum ALAN BİLGİSİ 1-Alanımla ilgili temel ilke, kuram, kavram ve modelleri bilirim Öğrencilerin sorduğu sorulara doyurucu cevaplar verebilirim Alanımla ilgili kitapları, dergileri ve yayınlanmış araştırmaları takip ederim Ders kitabının ihtiyacı karşılamadığı durumlarda ders notu hazırlarım Gelişimime katkıda bulunacak her fırsatı (panel, konferans, seminer vb.) değerlendiririm Öğrencilerimde önemli değişiklikler meydana getirebileceğime inanırım Çocukların bilişsel, sosyal ve kişisel gelişimlerine katkıda bulunacak öğrenme ortamları oluştururum

148 İNSAN İLİŞKİLERİ-İLETİŞİM 1-Öğrencilere sevgili çocuklar, arkadaşlar gibi hoşlarına gidecek ifadelerle hitabederim Konuları öğrencilerin seviyelerine uygun, açık ve anlaşılır bir dille anlatırım Ders sırasında öğrencilerle sürekli göz iletişimi kurarım Birbirleriyle ve benimle iletişim kurmaları için öğrencileri teşvik ederim Öğrenciler benimle çekinmeden, oldukça rahat iletişim kurarlar Öğrencilerin cinsiyeti, giyim kuşamı, konuşma biçimi, kişiliği vb. faktörlerden kaynaklanabilecek önyargılardan kendimi korurum İnsanca davrandığım ve değer verdiğim için öğrencilerim, sınıfımda olduklarından dolayı kendilerini şanslı kabul ederler Yöneticilerle ve meslektaşlarımla olumlu ve işbirliğine dayalı bir ilişki geliştiririm Veliler istedikleri zaman (okulda, evimde veya bir başka yerde) benimle görüşebilirler Gerektiğinde velilerle öğrencinin gelişimine katkıda bulunacak planlar yaparız Velileri ve aile üyelerini, çocuklarının eğitimine daha fazla katkıda bulunmaları için teşvik ederim Öğrencilerin gelişimi hakkında velileri bilgilendiririm Ev ortamını görmek ve daha fazla bilgi sahibi olmak için öğrencilerimin ailelerini ziyaret ederim

149 TUTUM ÖLÇEĞİ ÖRNEĞİ Sayın Yönetici / Öğretmen, Lisansüstü öğretime ilişkin görüşlerinizi belirlemek amacıyla bir araştırma yapılmaktadır. Araştırma için sizlerin görüşlerinin alınmasına gerek duyulmaktadır. Birinci bölümde kişisel bilgiler, ikinci bölümde öğretmenlerin lisansüstü öğretimi konusunda ifadeler bulunmaktadır. Görüşünüzü yansıtan bir seçeneğe ait kutu içine (x) işaretini koyunuz. Hiçbir ifadeyi boş bırakmayınız. Göstermiş olduğunuz ilgi ve ayıracağınız zaman için teşekkür eder, saygılar sunarım. Feride DOĞUSAN Öğretmen Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Eğitim Yönetimi ve Denetimi rogramı Yüksek Lisans Tez Öğrencisi

150 BÖLÜM I Kişisel Bilgiler Cinsiyetiniz: 1 ( ) Kadın 2 ( ) Erkek Kurumdaki Göreviniz: 1 ( ) Yönetici 2 ( ) Sınıf Öğretmeni 3 ( ) Genel bilgi ve meslek dersi öğretmenliği Mezun olduğunuz yüksek öğretim kurumu: 1 ( ) Eğitim Enstitüsü 2 ( ) Eğitim Fakültesi 4( ) Fen-Edebiyat Fakültesi 3( ) Eğitim Yüksek Okulu 5 ( ) Diğer (yazınız). Meslekteki Kıdeminiz: 1 ( ) 0-5 yıl ( ) 6-10 yıl 3 ( ) yıl 4( ) yıl 5( )

151 TUTUM ÖLÇEĞİ X 3. Lisansüstü öğretim kazanan öğretmenin tayininin üniversitenin bulunduğu ilde uzak bir okula yapılması öğretmenin lisansüstü öğrenimini engellemektedir. X 4. Lisansüstü öğrenimi yapanların ilgili kadrolara atanmamaları, öğretmenleri lisansüstü öğretim konusunda olumsuz etkilemektedir. X 5. Lisansüstü öğrenimle birlikte öğretmenlik görevinin sürdürülmesi, öğretmenin lisansüstü eğitimdeki başarısını olumsuz etkilemektedir. X 6. Yöneticilerce lisansüstü öğrenime devam eden öğretmenlere gerekli kolaylık (tayin, izin, ders programı) sağlanmamaktadır. 7. Lisansüstü öğretimin önemini öğretmenler yeterince anlayamamıştır. 8. Lisansüstü öğretim, öğretmenlerin mesleki formasyonuna katkı sağlamamaktadır Tamamen Katılıyorum 2. Öğretmenlerin lisansüstü öğretimi konusunda Bakanlık mevzuatı yeterli değildir. 2 Katılıyorum X 3.kararsızım 5Kesinlikle Katılmıyorum 1. Bakanlıkça lisansüstü öğretime gereken önem verilmemektedir. 4 Katılmıyorum ÖĞRETMENLERİN LİSANSÜSTÜ ÖĞRENİMİ X X X 151

152 GÖZLEM 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) Gözlem olay, durum ve nesnelere yönelik belirli hedeflere yönelik bir bakış, bir dinleyiştir. Verilerin bir başkasının raporundan değil, doğrudan elde edilmesini sağlar, birincil kaynaktır Sözle olmayan davranışlara ilişkin verilerin toplanmasında önemlidir. Duyu organlarının yetersiz kaldığı durumlard gözlem araçları kullanılmalıdır Süre ve para yönünden pahalıdır. Gözlenenlerden doğru anlam çıkaraılması güçtür. Gözlemcilerin eğitilmesi gerekir 152

153 Gözlem Araştırmada ihtiyaç duyulan verilerin, belli hedeflere odaklanılarak çıplak gözle ya da bir araç kullanılarak izlenmesi suretiyle toplanması sürecidir.

154 Gözlem Yöntemi Gözlem yöntemi, bilgi toplamak için gözlemin önceden yapılandırılma derecesi ve katılımcı rolü gibi iki farklı ölçüte göre sınıflandırılır.

155 Gözlemci Rolü Tam katılımcı Kısmi katılımcı Gözlemci olarak katılımcı Katılımcı olarak gözlemci Etkisiz gözlemci/izleyici (Gözlemci grubun üyesi değildir)

156 GÖZLEM FORMU DAVRANIŞ Derse hazırlıklı gelme HİÇ (1) ORTA (2) TAM (3) İşlenecek konu ve dersin amacını açıkca belirtme Dersin başlama ve bitiş saatlerine uyma Ders konusuna hakim olma Ses tonunu, dil ve ifadelerini uygun olarak kullanma Dersi ilgi çekici ve zevkli hale getirme Öğretim araçlarını yerinde ve etkin kullanma Etkin bir şekilde sınıfı yönetebilme Demokratik ortam yaratarak, soru sorma ve görüş belirtmelerine fırsat verme Etkili iletişim kurabilme Öğrencilere eşit davranma Görünüş ve davranışlarıyla model oluşturma Ders sırasında dönüt (geribildirim) verme Dersin sonunda konuyu özetleme ve önemli noktaları vurgulama Hata ve eksiklikler konusunda uyarma

157 DOKÜMAN İNCELEMESİNİN TEMEL ÖZELLİKLERİ Doküman incelemesi,araştırılması hedeflenen olgu veya olgular hakkında bilgi içeren yazılı materyallerin analizini kapsar.

158 Eğitimle ilgili bir araştırmada şu tür dokümanlar veri kaynağı olarak kullanılabilir: Eğitim alanında ders kitapları, Program (müfredat) yönergeleri, Okul içi ve dışı yazışmalar, Öğrenci kayıtları, Toplantı tutanakları, Öğrenci rehberlik kayıt ve dosyaları, Öğrenci ders ödevleri ve sınavları vb.

159 Herhangi bir kurumu çalışmak isteyen bir araştırmacı için: Yıllık kurum raporları Halkla ilişkiler dokümanları Basın açıklamaları Muhasebe kayıtları Misyon tanımı Stratejik planlar Kurum içi ve dışı yazışmalar, v.b.

160 Gözlem ve görüşme gibi diğer veri toplama yöntemleriyle birlikte kullanıldığında verinin çeşitlendirilmesi (data triangulation)amacına hizmet eder ve araştırmanın geçerliğini önemli ölçüde arttırır.

161 Diğer doküman türleri: Film,Video ve Fotoğraf Avantajları Yüz ifadeleri,vücut hareketleri ve mimikler gibi sözel olmayan davranışları,orijinal formunda ve belirli bir süreklilik içinde sunar. Araştırmacı tarafından birden fazla ve değişik aralıklarla aynı davranışları izleme olanağı verir.

162 Tekrar edilmesi zor veya nadiren oluşan olay ve olguların saptanmasına olanak verir. Bu dokümanlar,başka araştırmacılar tarafından kullanılabilir,bir araştırmacının vardığı sonuçların ne derece geçerli olduğu sınanabilir veya daha önce ulaşılmış sonuçlardan farklı ve alternatif diğer bazı sonuçlara ulaşılmasını mümkün kılabilir.

163 DOKÜMAN İNCELEMESİNİN ARTILARI Bailey şu 7 boyuttan söz eder: 1)Kolay ulaşılamayacak özneler 2)Tepkiselliğin olmaması 3)Uzun süreli (zamana yayılmış) analiz 4)Örneklem büyüklüğü 5)Bireysellik ve özgünlük 6)(Göreli) düşük maliyet 7)Nitelik

164 DOKÜMAN İNCELEMESİNİN AŞAMALARI 1)Dokümanlara ulaşma: -Araştırma problemi veya problemleri,araştırmacıya ne tür dokümanlara ihtiyacı olduğu hakkında genel bir çerçeve verir. -İhtiyaç duyulan doküman türleri tespit edildikten sonra bunların nereden bulunacağı saptanır. -Dokümanlar,uygun kaynaklara(bireysel ve kurumsal düzeyde)ulaşılarak elde edilmelidir.

165 2)Orijinalliğin kontrol edilmesi: Ulaşılan dokümanların orijinal olup olmadığı kontrol edilmelidir. 3)Dokümanların anlaşılması: Araştırma sadece dokümanlara dayalı olacaksa, bu dokümanların belirli bir sistem içinde ve birbirleriyle karşılaştırmalı olarak özümsenmesi gereklidir. Elde edilen dokümanlar görüşme ve gözlem gibi başka veri toplama yöntemleriyle kullanılıyorsa,araştırmacı bu yöntemlerle elde ettiği verileri dokümanlardan elde ettiği verilerle karşılaştırır. Dokümandan elde ettiği veriler doğrultusunda görüşme formuna ek sorular koyabilir.

166 4)Verinin analiz edilmesi: Dokümanlar diğer veri toplama yöntemleriyle birlikte kullanılırsa,araştırmacı elde edeceği verileri görüşme veya gözlem yoluyla elde edeceği verileri desteklemek,çürütmek veya bulduğu sonuçlara alternatif açıklamalar getirmek amacıyla kullanır. Eğer dokümanlar tek başına araştırmanın veri setini oluşturursa aşağıdaki gibi 4 şekilde analiz edilir. a)analize konu olan veriden örneklem seçme: Seçkisiz örnekleme,sistematik örnekleme,tabaka örnekleme,küme örnekleme yöntemleri kullanılabilir. b)kategorilerin geliştirilmesi: Araştırmacı araştırmasına başlamadan önce alandaki kuramlardan veya kendi geliştirdiği kategorilerden yola çıkar.bu kategoriler veya temalar, yapılacak doküman analizinin de temel kategorileri olacaktır. c)analiz biriminin saptanması: Araştırmanın amacına bağlı olarak değişik analiz birimleri söz konusudur.(kelime,tema,karakter veya kişi,cümle veya paragraf ve içerik)

167 d)sayısallaştırma: Araştırmacı elde ettiği veriyi 3 yolla nicelleştirerek sunabilir. -Var veya yok: İlgili kategori dokümanda varsa 1 değeri,yoksa 0 değeri verilebilir.böylece iki dokümanda kaç kez tekrar edildiğine bakılarak karşılaştırılabilir. -Yüzde dağılımı: Kategori tekrarları yüzde anlamında sayılır ve sunulur. -Kapsanan alan: Bir kategorinin ilgili dokümanda kapsadığı alandır. 5)Verinin kullanılması: Dokümanların bir araştırmada kullanılmasına,açık atıfta bulunulmasına yönelik olarak mutlaka ilgili kişi kurum ve kuruluşlardan onay alınmalıdır.

168 VERİ ANALİZİ BETİMSEL ANALİZ İÇERİK ANALİZİ

169 BETİMSEL ANALİZ Elde edilen veriler daha önceden belirlenen temalara göre özetlenir ve yorumlanır. Elde edilen bulguları düzenlenmiş ve yorumlanmış bir biçimde okuyucuya sunmak için; 1.Elde edilen veriler mantıklı ve anlaşılır biçimde betimlenir. 2.Yapılan bu betimlemeler yorumlanır. 3.Neden-sonuç ilişkileri irdelenir ve birtakım sonuçlara ulaşılır. 4.Araştırmacının yapacağı yorumlar arasında ortaya çıkan temaların ilişkilendirilmesi, anlamlandırılması ve ileriye yönelik tahminlerde bulunulması işlemleri vardır.

170 Betimsel analiz 4 aşamadan oluşur Betimsel analiz için bir çerçeve oluşturma: Veri analizi için araştırma sorularından, araştırmanın kavramsal çerçevesinden ya da görüşme veya gözlemde yer alan boyutlardan yola çıkarak veri analizi için bir çerçeve oluşturulur. Bu çerçeveye göre verilerin hangi temalar altında organize edileceği ve sunulacağı belirlenir. Tematik çerçeveye göre verilerin işlenmesi: Daha önce oluşturulan çerçeveye göre elde edilen veriler okunur ve organize edilir. Bulguların tanımlanması: Organize edilen veriler tanımlanır ve gerekli yerlerde doğrudan alıntılarla desteklenir. Bulguların yorumlanması: Tanımlanan bulguların açıklanması,ilişkilendirilmesi, anlamlandırılması bu aşamada yapılır.

171 Örnek Tsai (2002), fen öğretmenlerinin, öğrenme, öğretme ve bilim hakkındaki görüşlerini mülakat yoluyla topladığını, analiz sırasında ise Kobella 2000, tarafından ortaya çıkarılan kategorileri kullandığını belirtmektedir. Bu kategorilerin ise; 1. Geleneksel 2. Süreç 3. Oluşturmacı (constructivist) olmak üzere üç bileşenden oluştuğunu bildirmektedir.

172

173

174

175 TARAMA MODELİNDE TABLO VE YORUMU Müzik Eğitimi Anabilim Dalı Öğretim Elemanlarının, Müzik Öğretmeni Yetiştirme Sisteminin Amaçlarına İlişkin Görüşleri Araştırmanın birinci alt problemi içerisinde ilk olarak, öğretim elemanlarının, müzik öğretmeni yetiştirme sisteminin amaçlarına ilişkin görüşleri belirlenmeye çalışılmıştır. Öğretim elemanlarına kurumun amacıyla ilgili 3 soru sorulmuştur. Tablo 3.1.1'de görüşlere ilişkin frekans (f), yüzde (%), aritmetik ortalama () ve standart sapmalar, Şekil 3.1.1'de aritmetik ortalamalara ilişkin grafik verilmektedir

176 TABLO ÖĞRETİM ELEMANLARININ, MÜZİK ÖĞRETMENİ YETİŞTİRME SİSTEMİNİN AMACINA İLİŞKİN GÖRÜŞLERİNE YÖNELİK FREKANS (f), YÜZDE (%), ARİTMETİK ORTALAMA (X) VE STANDART SAPMALAR (SS) 1 GÖRÜŞLER 2 3 f % f % f 1. Müzik eğitimi anabilim dalının temel amacı müzik öğretmeni yetiştirmek olmalıdır , Müzik eğitimi anabilim dalının temel amacı müzik öğretmeni yetiştirmek olmakla beraber, müzik eğitimi ve özel mesleksel alanlara da eleman yetiştirmelidir. 6 7,4 9 11,1 3. Mevcut sistemde, müzik eğitimi anabilim dalının müzik öğretmeni yetiştirme amacı ön plana çıkmalıdır 5 6, ,0 ORTALAMA Hiç Katılmıyorum Katılmıyorum Kısmen Katılıyorum Katılıyorum Tamamen Katılıyorum (1) (2) (3) (4) (5) 4 % 5 n ss f % F % 7, , ,8 80 4,59, , , ,2 81 3,60 1, , , ,3 80 3,50 1, ,88,

177 YORUM Tablo in incelenmesinden de anlaşılabileceği gibi öğretim elemanlarının yaklaşık % 69 u, müzik eğitimi anabilim dalının temel amacının, müzik öğretmeni yetiştirmek olması gerektiği görüşüne Tamamen Katılmakta dırlar. Görüşe Katıldığını ifade edenler birlikte değerlendirildiğinde, bu görüşe katılanların oranı yaklaşık % 91 i bulmaktadır. Diğer taraftan, kurumun temel amacının müzik öğretmeni yetiştirmekle birlikte diğer özel alanlara da eleman yetiştirmek olmalıdır görüşüne Katılan ve Tamamen Katılan öğretim elemanlarının oranı yaklaşık % 59 dur. Bununla birlikte öğretim elemanlarının yaklaşık % 56 sı ise müzik öğretmeni yetiştirme amacının diğer alanlara oranla daha ön planda olması gerektiği görüşüne ya Katılmakta ya da Tamamen Katılmakta dır

178 İÇERİK ANALİZİ Amaç, toplanan verileri açıklayabilecek kavramlara ve ilişkilere ulaşmaktır. Betimsel analizde özetlenen ve yorumlanan veriler,içerik analizinde daha derin bir işleme tabi tutulur ve betimsel bir yaklaşımla fark edilemeyebilen kavram ve temalar bu analiz sonucu keşfedilebilir.

179

180

181 ARAŞTIRMA TEKNİKLERİ: RAPOR YAZMA TEKNİKLERİ

182 I- Araştırma raporunun yazılmasında temel kurallar 1-Bilimsel kurallar 2-İçerik ile ilgili kurallar a-alıntıların kullanılması b-dipnotların yazılması -Kaynak belirtme amaçlı dipnot -Ek bilgi verme amaçlı dipnot

183 II-Araştırma raporunun yazılması 1-Ön bölüm a-başlık sayfası b-önsöz c-içindekiler d-listeler

184 2-Ana bölüm/metin Özet a-giriş -Amaç -Problem - Alt Problem -Tanımlar b-yöntem -Araştırma modeli - Evren ve örneklem -Verilerin toplanması -Verilerin Analizi d- Bulgular ve Yorumlar e-sonuç, Tartışma ve Öneriler f- Kaynakça

185 3-Arka bölüm a-ekler b-kaynaklar listesi

186 KAYNAKÇA GÖSTERME Niçin kaynak gösterilmeli? Başkalarının emeğine saygı Atıfta bulunacak diğer araştırmacıları yanlış yönlendirmeme Yasal zorunluluklar

187 ALINTI YAPILIRKEN DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR Doğrudan Alıntılar Kelimesi kelimesine aynen yapılan alıntılardır ve çift tırnak (... ) işareti içerisine metin yazılır. Örnek: Yıldırım (1966, 21) a göre, hipotez araştırmacıya bir nevi ışık tutma niteliği taşıyorsa değerli sayılmalıdır. Dolaylı Alıntılar Alıntı yapılan metin eğer birebir kaynakla aynı değilse, yazar kendi cümleleriyle ifade ediyorsa, alıntı yapılan kısım tırnak içine alınmaz ya da sıkıştırılmış paragraf gibi özel biçimler kullanılmaz; ancak kaynak göstermek zorunludur.

188 KAYNAK GÖSTERMENİN ZORUNLU OLDUĞU DURUMLAR Başkasının eserinden bir aktarma yapılmış ise, Başkasının bulduğu yöntem, sonuç veya amaçtan faydalanılmış ise, Başkasının eserinden rakam, katsayı, şekil, grafik, resim vb. alınarak kullanılmış ise, Az veya çok başkasının eserinden esinlenilmiş ise, Yukarıdakilerin dışında başkasının eserinden doğrudan ve dolaylı olarak faydalanılmış ise yararlanılan kaynakların bildirilmesi zorunludur.

189 KAYNAK GÖSTERMEYİ GEREKTİRMEYEN DURUMLAR Genel kurallar, prensipler veya uygulamalar konusunda kaynak göstermeye gerek yoktur. Örneğin, yardımseverlik bir erdemdir ifadesinde kaynak göstermeye gerek yoktur. Herkesin bildiği, açık ve seçik olarak fark edilen bilgiler için kaynak göstermeye gerek yoktur. Örneğin, Almanya Avrupa Birliğinin en güçlü ekonomisine sahip ülkelerinden biridir ifadesinde kaynak göstermeye gerek yoktur.

190 KAYNAK NEREDE GÖSTERİLİR? DİPNOTU şeklinde aynı sayfanın sonunda Cümle içerisinde veya cümle sonunda Kitap veya makalenin sonunda Bölüm sonlarında Kaynakça Listesi Kitap veya makalenin sonunda Kaynakça Listesi Bu alternatiflerden bir veya bir kaçı yazının yayınlanacağı derginin veya kitabın yayın politikalarına; veya ödevlerde ise öğretmenin tercihleri doğrultusunda yapılır.

191 METİN İÇERİSİNDE KAYNAK GÖSTERME ŞEKİLLERİ Dipnotu Yöntemi Soyadı, Tarih ve Sayfa Yöntemi Soyadı ve Tarih Yöntemi Numaralama Yöntemi

192 KAYNAKÇA LİSTESİ Nerede yer alır? Yazının metin kısmından hemen sonra Ekler kısmından hemen önce yer alır. Kaynağın türüne göre bir gösterim şekli vardır. Ancak bazı yayıncı kuruluşlar Kaynakça Listesinde ayrı bir gösterim şekli isteyebilir.

193 Hazırladığınız çalışmalarda bilgiyi nereden aldığınızı mutlaka yazınız. Bu şekilde davranmanız, ödevinizin değerini azaltmayacak, tam tersine ödevinizi daha da değerli kılacaktır.

194 Raporlaştırma Bilimsel araştırma yöntemlerine uygun olarak yapılmış bir çalışmanın literatüre girebilmesi için öncelikle raporlaştırılması gerekir. Bilimsel yazıların hazırlanmasında belli kurallar dikkate alınır.

195 Raporlaştırmanın önemi Okuyucular arasında ortak bir dilin oluşmasını, iletişimin kurulmasını sağlar. Kurallar, yazıların birbiriyle aynı olmasını sağlar ve böylece yazılar basılı hale geldiğinde, farklı formatlardan kaynaklanan okuyucudaki dikkat dağınıklığını engeller. Literatürde şekil olarak belli bir standardın yakalanmasını böylece okuyucu ve araştırmacıların bu yazılardan en yüksek verimlilikte yararlanmasını sağlamaktadır. Bir okuyucunun hangi başlığın altında nelerin olduğunu gösterilen kaynakla ilgili bilgileri nasıl bulacağını bilmesi, çözüm için zaman kaybetmeden yazının içeriğine yoğunlaşmasına neden olacaktır. Araştırmacı bir yazıyı hazırlarken hangi başlıklar altında yazısını şekillendireceğini kaynakları nasıl göstereceğini ve yazıyı şekil olarak nasıl düzenleyeceğini düşünmek zorunda kalmayacaktır.

196 Bilimsel bir yazının bölümleri

197 Genel yazım kuralları

198 Genel yazım kuralları

Örneklem. Yöntemleri FBED511 Eğitim Bilimlerinde Temel Araştırma Yöntemleri 1. Evren & Örneklem. Evren. Örneklem ve örnekleme

Örneklem. Yöntemleri FBED511 Eğitim Bilimlerinde Temel Araştırma Yöntemleri 1. Evren & Örneklem. Evren. Örneklem ve örnekleme Yöntemleri & EBE Z Eğitimde Araştırma Yöntemleri (Fraenkel & Wallen, 1990), araştırma sonuçlarının genelleneceği (geçerli olacağı) büyük grup. Hedef evren, araştırmacının ulaşmak istediği, ancak ulaşması

Detaylı

Bilim ve Bilimsel Araştırma

Bilim ve Bilimsel Araştırma Bilim ve Bilimsel Araştırma Bilim nedir? Scire / Scientia Olaylar ve nesneleri kavramak, tanımak ve sınıflandırmak üzere çözümleyen, olgular arasındaki nesnellik ilişkilerini kuran, bu ilişkileri deney

Detaylı

EĞİTİM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI EĞİTİM PROGRAMLARI VE ÖĞRETİM BİLİM DALI TEZLİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2011 2012 EĞİTİM ÖĞRETİM PLANI

EĞİTİM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI EĞİTİM PROGRAMLARI VE ÖĞRETİM BİLİM DALI TEZLİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2011 2012 EĞİTİM ÖĞRETİM PLANI EĞİTİM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI EĞİTİM PROGRAMLARI VE ÖĞRETİM BİLİM DALI TEZLİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2011 2012 EĞİTİM ÖĞRETİM PLANI BİLİMSEL HAZIRLIK GÜZ YARIYILI DERSLERİ EGB501 Program Geliştirmeye Giriş

Detaylı

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü. Eğitim Programları ve Öğretimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı.

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü. Eğitim Programları ve Öğretimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı. Ders T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü Eğitim Programları ve Öğretimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı Tablo 1. ve Kredi Sayıları I. Yarıyıl Ders EPO535 Eğitimde Araştırma Yöntemleri

Detaylı

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü. Eğitim Bilimleri Tezli Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı. Ders Kodları AKTS

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü. Eğitim Bilimleri Tezli Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı. Ders Kodları AKTS Ders T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü Eğitim Bilimleri Tezli Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı Tablo 1. ve Kredi Sayıları I. Yarıyıl Ders EPO501 Eğitimde Program Geliştirme 3 0 3 8

Detaylı

FSML / 2009 10 I.Dönem s.gky

FSML / 2009 10 I.Dönem s.gky FSML / 2009 10 I.Dönem s.gky Bir amaca ulaşmak için izlenen düzenli yola yöntem denir. Bilim olaylar ve olgular ile ilgili genel geçerliliği olan nesnel bilgiler elde etmek ister. Bilimin ortaya koyduğu

Detaylı

araştırma alanı Öğrenme Bellek Algı Heyecanlar PSİKOLOJİNİN ALANLARI Doç.Dr. Halil EKŞİ

araştırma alanı Öğrenme Bellek Algı Heyecanlar PSİKOLOJİNİN ALANLARI Doç.Dr. Halil EKŞİ PSİKOLOJİNİN ALANLARI Doç.Dr. Halil EKŞİ GELİŞİM PSİKOLOJİSİ Yaşa bağlı organizmadaki değişimleri inceler Çocuk psikolojisi Ergen Psikolojisi Yetişkin Psikolojisi Deneysel Psikoloji Temel psikolojik süreçler

Detaylı

Değeri $ ve bataryası 7 dakika yetiyor;) Manyetik alan prensibine göre çalıştığı için şimdilik demir ve bakır kaplama yüzeylerde

Değeri $ ve bataryası 7 dakika yetiyor;) Manyetik alan prensibine göre çalıştığı için şimdilik demir ve bakır kaplama yüzeylerde 3.HAFTA Değeri 10.000$ ve bataryası 7 dakika yetiyor;) Manyetik alan prensibine göre çalıştığı için şimdilik demir ve bakır kaplama yüzeylerde kullanılabiliyor. Sistematik bir yöntem kullanmak suretiyle,

Detaylı

Sınıf Öğretmenliği Anabilim Dalı Yüksek Lisans Ders İçerikleri

Sınıf Öğretmenliği Anabilim Dalı Yüksek Lisans Ders İçerikleri Sınıf Öğretmenliği Anabilim Dalı Yüksek Lisans Ders İçerikleri Okuma-Yazma Öğretimi Teori ve Uygulamaları ESN721 1 3 + 0 7 Okuma yazmaya hazıroluşluk, okuma yazma öğretiminde temel yaklaşımlar, diğer ülke

Detaylı

Laboratuvara Giriş. Adnan Menderes Üniversitesi Tarımsal Biyoteknoloji Bölümü TBT 109 Muavviz Ayvaz (Yrd. Doç. Dr.) 3. Hafta (03.10.

Laboratuvara Giriş. Adnan Menderes Üniversitesi Tarımsal Biyoteknoloji Bölümü TBT 109 Muavviz Ayvaz (Yrd. Doç. Dr.) 3. Hafta (03.10. ADÜ Tarımsal Biyoteknoloji Bölümü Laboratuvara Giriş Adnan Menderes Üniversitesi Tarımsal Biyoteknoloji Bölümü TBT 109 Muavviz Ayvaz (Yrd. Doç. Dr.) 3. Hafta (03.10.2013) Derslik B301 1 BİLGİ EDİNME İHTİYACI:

Detaylı

GEDİZ ÜNİVERSİTESİ PSİKOLOJİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI

GEDİZ ÜNİVERSİTESİ PSİKOLOJİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI GEDİZ ÜNİVERSİTESİ PSİKOLOJİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI I. YARIYIL PSI 501 İleri İstatistik Zorunlu 3 0 3 8 Seçmeli Seçmeli 3 0 3 8 II. YARIYIL Seçmeli Seçmeli 3 0 3 8 Seçmeli Seçmeli 3 0 3 8 III. YARIYIL

Detaylı

NİCEL VE NİTEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ

NİCEL VE NİTEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ NİCEL VE NİTEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ TC AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ ÇAY MESLEK YÜKSEKOKULU İŞLETME YÖNETİMİ PROGRAMI YÖNETİM VE ORGANİZASYON BÖLÜMÜ BİLİMSEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ DERSİ NİCEL VE NİTEL ARAŞTIRMA

Detaylı

ARAŞTIRMA YÖNTEM VE TEKNİKLERİ

ARAŞTIRMA YÖNTEM VE TEKNİKLERİ Araştırma Yöntem ve Teknikleri Eğitim Yönetimi Teftişi Planlaması ve Ekonomisi Tezsiz Yüksek Lisans Programı ARAŞTIRMA YÖNTEM VE TEKNİKLERİ 1 Araştırma Yöntem ve Teknikleri İçindekiler 1.1. DERSİN AMACI...

Detaylı

Araştırma Yöntem ve Teknikleri

Araştırma Yöntem ve Teknikleri Araştırma Yöntem ve Teknikleri Kapsam GİRİŞ Bu ders, araştırma yöntemlerindeki farklı anlayışları, yaygın olarak kullanılan araştırma tekniklerini, araştırma basamakları, veri toplama, analiz, yorumunu,

Detaylı

BİLİMSEL ARAŞTIRMA SÜRECİ ve BECERİLERİ

BİLİMSEL ARAŞTIRMA SÜRECİ ve BECERİLERİ 3/14/12 BİLİMSEL ARAŞTIRMA SÜRECİ ve BECERİLERİ Olay ve nesnelerin hareketlerinin duyu organlarının kullanılması ile doğal ortamlarında izlenmesidir. İki türlü gözlem vardır; a) Kontrollü gözlem (Deney)

Detaylı

GİRİŞ. Bilimsel Araştırma: Bilimsel bilgi elde etme süreci olarak tanımlanabilir.

GİRİŞ. Bilimsel Araştırma: Bilimsel bilgi elde etme süreci olarak tanımlanabilir. VERİ ANALİZİ GİRİŞ Bilimsel Araştırma: Bilimsel bilgi elde etme süreci olarak tanımlanabilir. Bilimsel Bilgi: Kaynağı ve elde edilme süreçleri belli olan bilgidir. Sosyal İlişkiler Görgül Bulgular İşlevsel

Detaylı

ĐSTATĐSTĐK. Okan ERYĐĞĐT

ĐSTATĐSTĐK. Okan ERYĐĞĐT ĐSTATĐSTĐK Okan ERYĐĞĐT Araştırmacı, istatistik yöntemlere daha işin başında başvurmalıdır, sonunda değil..! A. Bradford Hill, 1930 ĐSTATĐSTĐĞĐN AMAÇLARI Bilimsel araştırmalarda, araştırmacıya kullanılabilir

Detaylı

Veri Toplama Teknikleri

Veri Toplama Teknikleri A. Gözlem Yoluyla Veri Toplama Teknikleri B. Soruşturma Yoluyla Nicel Veri Toplama Teknikleri Yazılı Soruşturma Tekniği Anket, Başarı Testi Yapılandırılmış Gözlem Önceden hazırlanmış göstergeler ve semboller

Detaylı

ARAŞTIRMA ve BİLİMSEL ARAŞTIRMA TÜRLERİ

ARAŞTIRMA ve BİLİMSEL ARAŞTIRMA TÜRLERİ ARAŞTIRMA ve BİLİMSEL ARAŞTIRMA TÜRLERİ Bilimsel Araştırma Problemlere güvenilir çözümler aramak amacıyla planlı ve sistemli olarak, verilerin toplanması, analizi, yorumlanarak değerlendirilmesi ve rapor

Detaylı

MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TEZ ÖNERİSİ HAZIRLAMA KILAVUZU

MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TEZ ÖNERİSİ HAZIRLAMA KILAVUZU MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TEZ ÖNERİSİ HAZIRLAMA KILAVUZU 2014 ÖNSÖZ Eğitim Bilimleri Enstitüsü 13/11/2010 tarih ve 27758 Sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 2010/1053 Sayılı

Detaylı

BÖLÜM 1 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRMEDE TEMEL KAVRAMLAR

BÖLÜM 1 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRMEDE TEMEL KAVRAMLAR İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRMEDE TEMEL KAVRAMLAR I. Öğretimde Ölçme ve Değerlendirmenin Gerekliliği... 2 II. Ölçme Kavramı... 3 1. Tanımı ve Unsurları... 3 2. Aşamaları... 3 2.1. Ölçülecek

Detaylı

EĞĠTĠM TEKNOLOJĠLERĠNDE TEMEL KAVRAMLAR. Öğretim Teknolojileri ve Materyal Geliştirme

EĞĠTĠM TEKNOLOJĠLERĠNDE TEMEL KAVRAMLAR. Öğretim Teknolojileri ve Materyal Geliştirme EĞĠTĠM TEKNOLOJĠLERĠNDE TEMEL KAVRAMLAR Öğretim Teknolojileri ve Materyal Geliştirme Giriş Öğretim bir sanattır ve her sanat dalında olduğu gibi öğretim alanında da incelikler vardır. Disiplinler arası

Detaylı

1. ÖRNEKLEME VE ARAŞTIRMA PROBLEMİNE UYGUN ÖRNEKLEME YAPMA

1. ÖRNEKLEME VE ARAŞTIRMA PROBLEMİNE UYGUN ÖRNEKLEME YAPMA 1. ÖRNEKLEME VE ARAŞTIRMA PROBLEMİNE UYGUN ÖRNEKLEME YAPMA Araştırmacı kişi ya da kurumlar birinci el veri elde etye yönelik araştırma yapmaya karar verdiklerinde çoğu zaman araştırma yapacağı grubun tüm

Detaylı

MİLLÎ EĞİTİM UZMAN YARDIMCILIĞI GÜNCELLENMİŞ TEZ KONULARI LİSTESİ

MİLLÎ EĞİTİM UZMAN YARDIMCILIĞI GÜNCELLENMİŞ TEZ KONULARI LİSTESİ MİLLÎ EĞİTİM UZMAN YARDIMCILIĞI GÜNCELLENMİŞ TEZ KONULARI LİSTESİ (Not: Tez konuları listesi 25 yeni tez konusu da ilave edilerek güncellenmiştir.) 1. Öğretmen yetiştirme sisteminde mevcut durum analizi

Detaylı

Eğitim Durumlarının Düzenlenmesi

Eğitim Durumlarının Düzenlenmesi Eğitim Durumlarının Düzenlenmesi Program geliştirme sürecinin üçüncü öğesi öğrenme öğretme süreci dir. Eğitim durumları olarak da bilinen bu öğe nasıl? sorusuna yanıt arar. Eğitim durumları, öğrencilere

Detaylı

PROJEYİ OLUŞTURAN ÖĞELER PROJE RAPORU YAZMA

PROJEYİ OLUŞTURAN ÖĞELER PROJE RAPORU YAZMA PROJE NEDİR? Öğrencilerin grup hâlinde veya bireysel olarak, istedikleri bir alanda/konuda inceleme, araştırma ve yorum yapma, görüş geliştirme, yeni bilgilere ulaşma, özgün düşünce üretme ve çıkarımlarda

Detaylı

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ-II Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans () Lisans (X) Yüksek Lisans() Doktora ( ) Eğitim Öğretim Sistemi Örgün Öğretim (X) Uzaktan Öğretim(

Detaylı

PROBLEM BELİRLEME ve LİTERATÜR (ALANYAZIN) TARAMA

PROBLEM BELİRLEME ve LİTERATÜR (ALANYAZIN) TARAMA PROBLEM BELİRLEME ve LİTERATÜR (ALANYAZIN) TARAMA Araştırma Problemi Araştırma problem çözmeye yönelik bir süreçtir. Bu kapsamda Araştırmaya başlamak için ortaya bir problem konulması gerekir. Öncelikle,

Detaylı

GİRNE AMERİKAN ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ OKUL ÖNCESİ ÖĞRETMENLİĞİ AKTS

GİRNE AMERİKAN ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ OKUL ÖNCESİ ÖĞRETMENLİĞİ AKTS GİRNE AMERİKAN ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ OKUL ÖNCESİ ÖĞRETMENLİĞİ AKTS Dersin Adı Bilimsel Araştırma Yöntemi Dersin Kodu BİL30 Dersin Türü Zorunlu Dersin Seviyesi Lisans Dersin AKTS Kredisi 4 Haftalık

Detaylı

İLERİ ARAŞTIRMA TEKNİKLERİ ARAŞTIRMA DESENİ RESEARCH DESIGN

İLERİ ARAŞTIRMA TEKNİKLERİ ARAŞTIRMA DESENİ RESEARCH DESIGN İLERİ ARAŞTIRMA TEKNİKLERİ ARAŞTIRMA DESENİ RESEARCH DESIGN 4 Prof. Dr. Mustafa Ergün Araştırma Desenleri (modelleri) Araştırmanın alt problemlerine yanıt aramak veya denenceleri test etmek için yapılan

Detaylı

Hipotez belirleme kuramsal olarak Galileo tarafından ortaya atılan ve daha sonra da bilim felsefecileri ve bilim insanları tarafından desteklenip

Hipotez belirleme kuramsal olarak Galileo tarafından ortaya atılan ve daha sonra da bilim felsefecileri ve bilim insanları tarafından desteklenip 2.HAFTA Hipotez belirleme kuramsal olarak Galileo tarafından ortaya atılan ve daha sonra da bilim felsefecileri ve bilim insanları tarafından desteklenip özümsenen Bilimsel Yöntem yaklaşımını temel almaktadır.

Detaylı

FEN ÖĞRETİMİNDE LABORATUVAR YAKLAŞIMLARI. Burak Kağan Temiz (burak@gazi.edu.tr)

FEN ÖĞRETİMİNDE LABORATUVAR YAKLAŞIMLARI. Burak Kağan Temiz (burak@gazi.edu.tr) FEN ÖĞRETİMİNDE LABORATUVAR YAKLAŞIMLARI 1800 lerden günümüze Bilgi Bilginin Elde Ediliş Yöntemleri Demonstrasyon Bireysel Yapılan Deneyler Öğretmen Merkezli Öğrenci Merkezli Doğrulama (ispat) Keşfetme

Detaylı

Pazarlama araştırması

Pazarlama araştırması Pazarlama araştırması Etkin bir pazarlama kararı alabilmek için gerekli olan enformasyonun ve bilginin toplanması ve kullanılmasıdır. Bu sayede, pazarla ilgili risk ve belirsizlik azalacak ve başarı artacaktır.

Detaylı

Evren (Popülasyon) Araştırma kapsamına giren tüm elemanların oluşturduğu grup. Araştırma sonuçlarının genelleneceği grup

Evren (Popülasyon) Araştırma kapsamına giren tüm elemanların oluşturduğu grup. Araştırma sonuçlarının genelleneceği grup Evren (Popülasyon) Araştırma kapsamına giren tüm elemanların oluşturduğu grup Araştırma sonuçlarının genelleneceği grup Evrendeğer (Parametre): Değişkenlerin evrendeki değerleri µ : Evren Ortalaması σ

Detaylı

EK-2: İnşaat Mühendisliği Öğrenci Anketi

EK-2: İnşaat Mühendisliği Öğrenci Anketi 80 EK-2: İnşaat Mühendisliği Öğrenci Anketi Sayın İnşaat Mühendisi Adayı, İnşaat Mühendisliği Eğitimi Kurulu, İMO 40. Dönem Çalışma Programı çerçevesinde İMO Yönetim Kurulu nca İnşaat Mühendisliği Eğitimi

Detaylı

ĐLKÖĞRETĐM ANABĐLĐM DALI MATEMATĐK EĞĐTĐMĐ BĐLĐM DALI YÜKSEK LĐSANS PROGRAMI 2013-2014 EĞĐTĐM ÖĞRETĐM PLANI GÜZ YARIYILI DERSLERĐ

ĐLKÖĞRETĐM ANABĐLĐM DALI MATEMATĐK EĞĐTĐMĐ BĐLĐM DALI YÜKSEK LĐSANS PROGRAMI 2013-2014 EĞĐTĐM ÖĞRETĐM PLANI GÜZ YARIYILI DERSLERĐ ĐLKÖĞRETĐM ANABĐLĐM DALI MATEMATĐK EĞĐTĐMĐ BĐLĐM DALI YÜKSEK LĐSANS PROGRAMI 2013-2014 EĞĐTĐM ÖĞRETĐM PLANI GÜZ YARIYILI DERSLERĐ Kodu Adı T U AKTS Ders Türü ĐME 500* Seminer 0 2 6 Zorunlu ĐME 501 Eğitimde

Detaylı

EĞİTİM VE ÖĞRETİMİ N DENETİMİ

EĞİTİM VE ÖĞRETİMİ N DENETİMİ EĞİTİM VE ÖĞRETİMİ N DENETİMİ 1 TEFTİŞ/DENETİM Denetim, planlanan örgütsel amaçlardan sapmayı önlemek için, örgütün islemesini izleme ve düzeltme sürecidir (Başaran, 2000, 137). Denetim, öğretmenlerin

Detaylı

İlköğretim (İlkokul ve Ortaokul) Programları. Yrd.Doç.Dr.Gülçin TAN ŞİŞMAN

İlköğretim (İlkokul ve Ortaokul) Programları. Yrd.Doç.Dr.Gülçin TAN ŞİŞMAN İlköğretim (İlkokul ve Ortaokul) Programları Yrd.Doç.Dr.Gülçin TAN ŞİŞMAN Yakın Geçmiş... 1990 Eğitimi Geliştirme Projesi Dünya Bankası nın desteği - ÖME 1997 8 Yıllık Kesintisiz Eğitim 2000 Temel Eğitime

Detaylı

13. ULUSAL PSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİK KONGRESİ BİLDİRİ ÖZETLERİ KİTABI. 07-09 Ekim, 2015 Mersin

13. ULUSAL PSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİK KONGRESİ BİLDİRİ ÖZETLERİ KİTABI. 07-09 Ekim, 2015 Mersin 13. ULUSAL PSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİK KONGRESİ BİLDİRİ ÖZETLERİ KİTABI 07-09 Ekim, 2015 Mersin 2 İÇİNDEKİLER Davet Mektubu... 5 Genel Bilgiler... 7 Kurullar... 8 Davetli Konuşmacılar... 12 Paneller

Detaylı

Ortaokul Sınıflar Matematik Dersi Öğretim Programı*: Kazandırılması Öngörülen Temel Beceriler

Ortaokul Sınıflar Matematik Dersi Öğretim Programı*: Kazandırılması Öngörülen Temel Beceriler Ortaokul 5.- 8. Sınıflar Matematik Dersi Öğretim Programı*: Kazandırılması Öngörülen Temel Beceriler Yrd. Doç. Dr. Nuray Ç. Dedeoğlu İlköğretim Matematik Eğitimi * MEB (2013). Ortaokul matematik dersi

Detaylı

Bilim nedir? Tarihçe Bilimsel Yöntem Olgusal Süreç / Kuramsal Süreç Araştırma Amaçları Genel Araştırma Türleri

Bilim nedir? Tarihçe Bilimsel Yöntem Olgusal Süreç / Kuramsal Süreç Araştırma Amaçları Genel Araştırma Türleri Bilmenin Yolları Bilim nedir? Tarihçe Bilimsel Yöntem Olgusal Süreç / Kuramsal Süreç Araştırma Amaçları Genel Araştırma Türleri 12.03.2012 Dr. Cevdet CENGİZ 1 NEYİ / NEDEN ARAŞTIRIYORUZ? 12.03.2012 2 Düşünceyi

Detaylı

KAMU YÖNETİMİ LİSANS PROGRAMI

KAMU YÖNETİMİ LİSANS PROGRAMI İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ KAMU YÖNETİMİ LİSANS PROGRAMI BİLİMSEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ PROF. DR. EMRAH CENGİZ Bilim Tanımı, Nitelikleri ve Temel Kavramlar Bilim Tanımı Bilimsel

Detaylı

ÖĞRETMENLİK VE ÖĞRETİM YETİŞKİNLER İÇİN OKUMA YAZMA ÖĞRETİCİLİĞİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

ÖĞRETMENLİK VE ÖĞRETİM YETİŞKİNLER İÇİN OKUMA YAZMA ÖĞRETİCİLİĞİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü ÖĞRETMENLİK VE ÖĞRETİM YETİŞKİNLER İÇİN OKUMA YAZMA ÖĞRETİCİLİĞİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖNSÖZ Günümüzde mesleklerin

Detaylı

Su Ürünlerinde Temel İstatistik. Ders 2: Tanımlar

Su Ürünlerinde Temel İstatistik. Ders 2: Tanımlar Su Ürünlerinde Temel İstatistik Ders 2: Tanımlar Karakter Araştırma yada istatistiksel analizde ele alınan ünitenin yapısal (morfolojik, fizyolojik, psikolojik, estetik, vb.) özellikleridir. Tüm karakterler

Detaylı

GÖRÜŞME GÖRÜŞME GÖRÜŞME. Sanat vs Bilim? Görüşme Yapma Becerileri. Hangi Amaçlar için Kullanılır? (mülakat-interview)

GÖRÜŞME GÖRÜŞME GÖRÜŞME. Sanat vs Bilim? Görüşme Yapma Becerileri. Hangi Amaçlar için Kullanılır? (mülakat-interview) Görüşme Görüşme Türleri Görüşme Süreci (mülakat-interview) Nitel araştırmada en sık kullanılan veri veri toplama aracıdır. Amacı, bir bireyin iç dünyasına girmek ve onun bakış açısını anlamaktır. Odak

Detaylı

Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı

Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı 292 Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 18 (2012) 292-297 KİTAP İNCELEMESİ Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı Editör Doç. Dr. Şener BÜYÜKÖZTÜRK Dilek SEZGİN MEMNUN 1 Bu çalışmada,

Detaylı

MEÜ. SAĞLIK BĠLĠMLERĠ ENSTĠTÜSÜ DERS TANIMI FORMU

MEÜ. SAĞLIK BĠLĠMLERĠ ENSTĠTÜSÜ DERS TANIMI FORMU MEÜ. SAĞLIK BĠLĠMLERĠ ENSTĠTÜSÜ DERS TANIMI FORMU Dersin Adı-Kodu: BİS 601 Örnek Genişliği ve Güç Programın Adı: Biyoistatistik Dersin düzeyi Doktora Ders saatleri ve Teori Uyg. Lab. Proje/Alan Çalışması

Detaylı

BĠYOLOJĠ EĞĠTĠMĠ LĠSANSÜSTÜ ÖĞRENCĠLERĠNĠN LĠSANSÜSTÜ YETERLĠKLERĠNE ĠLĠġKĠN GÖRÜġLERĠ

BĠYOLOJĠ EĞĠTĠMĠ LĠSANSÜSTÜ ÖĞRENCĠLERĠNĠN LĠSANSÜSTÜ YETERLĠKLERĠNE ĠLĠġKĠN GÖRÜġLERĠ 359 BĠYOLOJĠ EĞĠTĠMĠ LĠSANSÜSTÜ ÖĞRENCĠLERĠNĠN LĠSANSÜSTÜ YETERLĠKLERĠNE ĠLĠġKĠN GÖRÜġLERĠ Osman ÇİMEN, Gazi Üniversitesi, Biyoloji Eğitimi Anabilim Dalı, Ankara, osman.cimen@gmail.com Gonca ÇİMEN, Milli

Detaylı

I. YARIYIL Psikolojiye Giriş Fizyolojik Psikoloji Türkçe I: Yazılı Anlatım Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I Yabancı Dil I Bilgisayar I

I. YARIYIL Psikolojiye Giriş Fizyolojik Psikoloji Türkçe I: Yazılı Anlatım Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I Yabancı Dil I Bilgisayar I I. YARIYIL Psikolojiye Giriş Psikolojinin tanımı, psikoloji tarihi, psikolojinin alanları (sosyal psikoloji, klinik psikoloji, eğitim psikolojisi vs.), psikoloji kuramları (davranışcı kuramlar, bilişsel

Detaylı

2 PARADİGMALAR IŞIĞINDA BİLİMSEL ARAŞTIRMA ANLAYIŞLARI

2 PARADİGMALAR IŞIĞINDA BİLİMSEL ARAŞTIRMA ANLAYIŞLARI İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 BİLİM VE ARAŞTIRMA 11 1.1.İnsan, Bilim ve Bilgi 12 1.1.1.Bilimsel Bilgi Türleri 16 1.2. Bilgi Edinme Yolları 17 1.2.1.Otoriter Figürü Yaklaşım 17 1.2.2.Mistiksel Yaklaşım

Detaylı

TABLO-1 KPSS DE UYGULANACAK TESTLERİN KAPSAMLARI Yaklaşık Ağırlığı Genel Yetenek

TABLO-1 KPSS DE UYGULANACAK TESTLERİN KAPSAMLARI Yaklaşık Ağırlığı Genel Yetenek TABLO-1 KPSS DE UYGULANACAK TESTLERİN KAPSAMLARI Yaklaşık Ağırlığı Genel Yetenek Yaklaşık Ağırlığı 1) Sözel Bölüm %50 2) Sayısal Bölüm %50 Sözel akıl yürütme (muhakeme) becerilerini, dil bilgisi ve yazım

Detaylı

Programın Denenmesi. Hazırlanan program taslağının denenmesi uygulama sürecinde programda gerekli düzeltmelerin yapılmasına olanak sağlamalıdır.

Programın Denenmesi. Hazırlanan program taslağının denenmesi uygulama sürecinde programda gerekli düzeltmelerin yapılmasına olanak sağlamalıdır. Programın Denenmesi Hazırlanan program taslağının denenmesi uygulama sürecinde programda gerekli düzeltmelerin yapılmasına olanak sağlamalıdır. Deneme sonuçlarından yararlı bilgiler edinilmesi için program

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Uygulamalı İşletme İstatistiği BBA 282 Bahar 3+0+0 3 5

DERS BİLGİLERİ. Uygulamalı İşletme İstatistiği BBA 282 Bahar 3+0+0 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U+L Saat Kredi AKTS Uygulamalı İşletme İstatistiği BBA 282 Bahar 3+0+0 3 5 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin

Detaylı

Bilimsel Araştırma Yöntemleri I

Bilimsel Araştırma Yöntemleri I İnsan Kaynakları Yönetimi Bilim Dalı Tezli Yüksek Lisans Programları Bilimsel Araştırma Yöntemleri I Dr. M. Volkan TÜRKER 7 Bilimsel Araştırma Süreci* 1. Gözlem Araştırma alanının belirlenmesi 2. Ön Bilgi

Detaylı

MATEMATİĞİ SEVİYORUM OKUL ÖNCESİNDE MATEMATİK

MATEMATİĞİ SEVİYORUM OKUL ÖNCESİNDE MATEMATİK MATEMATİĞİ SEVİYORUM OKUL ÖNCESİNDE MATEMATİK Matematik,adını duymamış olsalar bile, herkesin yaşamlarına sızmıştır. Yaşamın herhangi bir kesitini alın, matematiğe mutlaka rastlarsınız.ben matematikten

Detaylı

TABLO-1 KPSS DE UYGULANACAK TESTLERİN KAPSAMLARI Yaklaşık Ağırlığı Genel Yetenek

TABLO-1 KPSS DE UYGULANACAK TESTLERİN KAPSAMLARI Yaklaşık Ağırlığı Genel Yetenek TABLO-1 KPSS DE UYGULANACAK TESTLERİN KAPSAMLARI Yaklaşık Ağırlığı Genel Yetenek Yaklaşık Ağırlığı 1) Sözel Bölüm 0 2) Sayısal Bölüm 0 Sözel akıl yürütme (muhakeme) becerilerini, dil bilgisi ve yazım kurallarını

Detaylı

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS. Bilim Tarihi YDA 314 6 2+0 2 2

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS. Bilim Tarihi YDA 314 6 2+0 2 2 DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS Bilim Tarihi YDA 314 6 2+0 2 2 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Zorunlu / Yüz Yüze Dersin Koordinatörü

Detaylı

MEB kitaplarının yanında kullanılacak bu kitap ve dijital kaynakların öğrencilerimize;

MEB kitaplarının yanında kullanılacak bu kitap ve dijital kaynakların öğrencilerimize; Sayın Veli, Yeni bir eğitim öğretim yılına başlarken, öğrencilerimizin yıl boyunca öğrenme ortamlarını destekleyecek, ders kitaplarını ve kaynak kitapları sizlerle paylaşmak istedik. Bu kaynakları belirlerken

Detaylı

Zirve Üniversitesi Eğitim Fakültesi Sınıf Öğretmenliği ABD Ders Ġçerikleri

Zirve Üniversitesi Eğitim Fakültesi Sınıf Öğretmenliği ABD Ders Ġçerikleri Zirve Üniversitesi Eğitim Fakültesi Sınıf Öğretmenliği ABD Ders Ġçerikleri 5.DÖNEM 6.DÖNEM DERSLER T U K ECTS DERSLER T U K ECTS SNF 301 FEN VE TEK. ÖĞR. 4 0 4 6 SNF 304 TÜRKÇE ÖĞRETIMI 4 0 4 6 SNF 303

Detaylı

Bana göre; öğrenemeyen öğrenci yoktur. Herkes öğrenebilir Tüm bilgiler okulda öğrenilebilir Hedeflenen başarı %70-%90 arasındadır.

Bana göre; öğrenemeyen öğrenci yoktur. Herkes öğrenebilir Tüm bilgiler okulda öğrenilebilir Hedeflenen başarı %70-%90 arasındadır. Bana göre; öğrenemeyen öğrenci yoktur. Herkes öğrenebilir Tüm bilgiler okulda öğrenilebilir Hedeflenen başarı %70-%90 arasındadır. Öğrenme bölümlere ayrılır Öğrenme gerçekleşmediyse ek süre ve ek öğrenme

Detaylı

Ögretimde Kullanılan Teknikler (3)

Ögretimde Kullanılan Teknikler (3) Ögretimde Kullanılan Teknikler (3) İşbirliğine Dayalı Öğrenme (İDÖ) -2- İşbirliğine Dayalı Öğrenme (İDÖ) İşbirliğine dayalı öğrenme, öğrencilerin küçük gruplar oluşturarak bir problemi çözmek ya da bir

Detaylı

Bilimsel Araştırma Yöntemleri

Bilimsel Araştırma Yöntemleri Bilimsel Araştırma Yöntemleri Doç. Dr. Recep KARA 2013-2014 Dersin İçeriği 1.Temel Kavramlar: Bilimsel Araştırma ve Önemi, Bilimsel Araştırmada Teknolojinin Yeri ve Önemi, Araştırma Eğitimi 2.Bilimsel

Detaylı

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Tıp Eğitimi Anabilim Dalı Mezun Görüşleri Anketi

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Tıp Eğitimi Anabilim Dalı Mezun Görüşleri Anketi ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Tıp Eğitimi Anabilim Dalı Mezun Görüşleri Anketi Değerli Hekim Arkadaşımız, Bu anket ülkemizdeki farklı eğitim kurumlarınca uygulanan örnekler temel alınarak UÜTF Tıp

Detaylı

Deneysel Araştırma Modelleri. Dr. Şebnem Bozkurt Bartın Devlet Hastanesi

Deneysel Araştırma Modelleri. Dr. Şebnem Bozkurt Bartın Devlet Hastanesi Deneysel Araştırma Modelleri Dr. Şebnem Bozkurt Bartın Devlet Hastanesi Deney Nedir? Deney yapan kişi tarafından bir yada daha çok değişkene müdahale edilerek bu müdahalenin başka bir değişkene etkisini

Detaylı

Bilimsel Araştırma ve Proje

Bilimsel Araştırma ve Proje Bilimsel Araştırma ve Proje Prof.Dr. Mehmet AY 16 Haziran 2009 Bilim Nedir? Bilimsel bilgiyi üretme ve kullanma işlevi! Bilimsel bilgi nedir? Bilimsel yöntemler kullanarak sağlanan değerlendirilebilir/anlamlı

Detaylı

Araştırma Problemi Nedir? Nasıl belirlenir?

Araştırma Problemi Nedir? Nasıl belirlenir? Araştırma Problemi Nedir? Nasıl belirlenir? Araştırma Konusu - Araştırma konusu araştırma yapılması düşünülen alandaki bir konudur. (Konu, Problem, Araştırma Sorusu, Hipotez) Suat ÇELİK & Levent AKGÜN

Detaylı

Genç Akademisyenlerin Araştırma Potansiyelinin Artırılması

Genç Akademisyenlerin Araştırma Potansiyelinin Artırılması Etkinliğin Adı Genç Akademisyenlerin Araştırma Potansiyelinin Artırılması Etkinliğin amacı Bu etkinliğin amacı Mimarlık bilim alanında yer alan Mimarlık, Şehir Bölge Planlama, İç Mimarlık ve Peyzaj Mimarlığı

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ HAYAT BOYU ÖĞRENME İÇİN KİLİT YETKİNLİKLER

AVRUPA BİRLİĞİ HAYAT BOYU ÖĞRENME İÇİN KİLİT YETKİNLİKLER AVRUPA BİRLİĞİ HAYAT BOYU ÖĞRENME İÇİN KİLİT YETKİNLİKLER Özgül ÜNLÜ HBÖ- HAREKETE GEÇME ZAMANI BU KONU NİÇİN ÇOK ACİLDİR? Bilgi tabanlı toplumlar ve ekonomiler bireylerin hızla yeni beceriler edinmelerini

Detaylı

Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Doç. Dr. Recep Kara

Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Doç. Dr. Recep Kara Bilimsel Araştırma Yöntemleri Doç. Dr. Recep Kara YÖNTEM BÖLÜMÜ 4. Ders Araştırmanın Modeli Evren ve Örneklem Verilerin Toplanması Verilerin Analiz Edilmesi bölümlerinden oluşur. 1. Araştırmanın Modeli

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ GİRESUN ÜNİVERSİTESİ ŞEBİNKARAHİSAR MYO MESLEK YÜKSEKOKULU MUHASEBE VE VERGİ UYGULAMALARI BÖLÜMÜ BİLGİ FORMU

TÜRKİYE CUMHURİYETİ GİRESUN ÜNİVERSİTESİ ŞEBİNKARAHİSAR MYO MESLEK YÜKSEKOKULU MUHASEBE VE VERGİ UYGULAMALARI BÖLÜMÜ BİLGİ FORMU TÜRKİYE CUMHURİYETİ GİRESUN ÜNİVERSİTESİ ŞEBİNKARAHİSAR MYO MESLEK YÜKSEKOKULU MUHASEBE VE VERGİ UYGULAMALARI BÖLÜMÜ BİLGİ FORMU Bölüm Bölüm Başkanı Bölümün amacı Bölümün Hedefi Muhasebe ve Vergi Uygulamaları

Detaylı

ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ 0-36 AYLIK GELİŞİMSEL RİSK ALTINDAKİ ÇOCUKLAR AİLE DESTEK MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ 0-36 AYLIK GELİŞİMSEL RİSK ALTINDAKİ ÇOCUKLAR AİLE DESTEK MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ 0-36 AYLIK GELİŞİMSEL RİSK ALTINDAKİ ÇOCUKLAR AİLE DESTEK MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖN SÖZ

Detaylı

BÖLÜM-1.BİLİM NEDİR? Tanımı...1 Bilimselliğin Ölçütleri...2 Bilimin İşlevleri...3

BÖLÜM-1.BİLİM NEDİR? Tanımı...1 Bilimselliğin Ölçütleri...2 Bilimin İşlevleri...3 KİTABIN İÇİNDEKİLER BÖLÜM-1.BİLİM NEDİR? Tanımı...1 Bilimselliğin Ölçütleri...2 Bilimin İşlevleri...3 BÖLÜM-2.BİLİMSEL ARAŞTIRMA Belgesel Araştırmalar...7 Görgül Araştırmalar Tarama Tipi Araştırma...8

Detaylı

REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ

REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ Psikolojik Danışma ve Rehberlik RPD 201 Not II Uz. Gizem ÖNERİ UZUN Eğitimde Rehberlik *Rehberlik, bireyin en verimli bir şekilde gelişmesini ve doyum verici

Detaylı

Araştırma Oyunu BİLİMSEL YÖNTEM. Ortaöğretim öğrencilerini bilimsel araştırma yöntemlerini öğrenmeleri için teşvik etmek

Araştırma Oyunu BİLİMSEL YÖNTEM. Ortaöğretim öğrencilerini bilimsel araştırma yöntemlerini öğrenmeleri için teşvik etmek Araştırma Oyunu BİLİMSEL YÖNTEM Ortaöğretim öğrencilerini bilimsel araştırma yöntemlerini öğrenmeleri için teşvik etmek Yazarlar Bu rehber, Araştırma Oyunu Projesinin 4. iş paketinin bir çıktısı olarak

Detaylı

PSİKOLOJİ 9.11.2015. Konular. Psikolojinin doğası. Konular. Psikolojinin doğası. Psikoloji tarihi. Psikoloji Biliminin Doğası

PSİKOLOJİ 9.11.2015. Konular. Psikolojinin doğası. Konular. Psikolojinin doğası. Psikoloji tarihi. Psikoloji Biliminin Doğası Konular nin Doğası Tarihi Antik dönemler PSİKOLOJİ Biliminin Doğası psikolojinin başlangıcı Günümüz k ler Biyolojik perspektif Davranışçı perspektif Bilişsel perspektif Psikanalitik perspektif Subjektif

Detaylı

DERS BİLGİLERİ TÜRKÇE I: YAZILI ANLATIM TRD 101 1 2 + 0 2 2

DERS BİLGİLERİ TÜRKÇE I: YAZILI ANLATIM TRD 101 1 2 + 0 2 2 DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS TÜRKÇE I: YAZILI ANLATIM TRD 101 1 2 + 0 2 2 Ön Koşul Dersleri Yok Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Dersin Koordinatörü Dersi Verenler Dersin

Detaylı

SORULAR. Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri. 1. Hangisi bilimin dayandığı temel varsayımlardan biri değildir?

SORULAR. Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri. 1. Hangisi bilimin dayandığı temel varsayımlardan biri değildir? SORULAR Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri 1. Hangisi bilimin dayandığı temel varsayımlardan biri değildir? a) olaylar arasında neden-sonuç ilişkisi olması b) tümevarım yoluyla bilgi toplanabilmesi

Detaylı

Öğretim Tasarım ve Teknolojisi Sistemi - ASSURE Modelİ

Öğretim Tasarım ve Teknolojisi Sistemi - ASSURE Modelİ Öğretim Tasarım ve Teknolojisi Sistemi - ASSURE Modelİ Bir dersin hazırlığına nereden ve nasıl başlarsınız? Ne öğretmek istiyorum? Hangi hedefe ulaşmak istiyorum? Sınıfın konu hakkında ön öğrenmeleri nedir?

Detaylı

AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TEZ ÖNERİSİ HAZIRLAMA KILAVUZU

AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TEZ ÖNERİSİ HAZIRLAMA KILAVUZU AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TEZ ÖNERİSİ HAZIRLAMA KILAVUZU ANTALYA 2013 TEZ ÖNERİSİ HAZIRLAMA KURALLARI Tezin Başlığı Tez başlığı, yapılacak çalışmanın içeriğini açıkça yansıtmalı;

Detaylı

2 Tarihsel, Kültürel ve Yasal/Etik Konular 35

2 Tarihsel, Kültürel ve Yasal/Etik Konular 35 İçİndekİler Önsöz xiii K I S I M I Genel Bir Bakış 1 Psikolojik Test ve Değerleme 1 Test ve Değerleme 1 Psikolojik Test ve Değerleme 1 Psikolojik Değerleme Araçları 5 Testler 5 Görüşme 7 Portfolyo 9 Vaka

Detaylı

REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ

REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ Psikolojik Danışma ve Rehberlik RPD 201 Not V Uz. Gizem ÖNERİ UZUN Bireyi Tanıma ve Tanıma Teknikleri *Kendilerine özgü birer varlık olan bireyler, gerek doğuştan

Detaylı

YIL BOYU REHBERLİK FAALİYETLERİ

YIL BOYU REHBERLİK FAALİYETLERİ YIL BOYU REHBERLİK FAALİYETLERİ Öğrenci profilini belirlemek amacıyla 1.sınıfa başlayacak öğrencilerimize metropolitan (okul olgunluğu) testleri uygulandı. 1. Sınıf velilerine hoş geldiniz söyleşisi yapıldı.

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ GİRESUN ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ FAKÜLTESİ EBELİK BÖLÜMÜ BİLGİ FORMU

TÜRKİYE CUMHURİYETİ GİRESUN ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ FAKÜLTESİ EBELİK BÖLÜMÜ BİLGİ FORMU TÜRKİYE CUMHURİYETİ GİRESUN ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ FAKÜLTESİ EBELİK BÖLÜMÜ BİLGİ FORMU Bölüm Bölüm Başkanı Bölümün amacı Bölümün Hedefi EBELİK Yrd. Doç. Dr. Ayşegül Çebi Ebelik bölümünün amacı;

Detaylı

SPSS E GİRİŞ SPSS TE TEMEL İŞLEMLER. Abdullah Can

SPSS E GİRİŞ SPSS TE TEMEL İŞLEMLER. Abdullah Can SPSS E GİRİŞ SPSS TE TEMEL İŞLEMLER SPSS in üzerinde işlem yapılabilecek iki ana ekran görünümü vardır. DATA VIEW (VERİ görünümü) VARIABLE VIEW (DEĞİŞKEN görünümü) 1 DATA VIEW (VERİ görünümü) İstatistiksel

Detaylı

Nedenselliğin Doğası. Yaşar Tonta. H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü tonta@hacettepe.edu.tr http://yunus.hacettepe.edu.tr/~tonta/tonta.

Nedenselliğin Doğası. Yaşar Tonta. H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü tonta@hacettepe.edu.tr http://yunus.hacettepe.edu.tr/~tonta/tonta. Nedenselliğin Doğası Yaşar Tonta H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü tonta@hacettepe.edu.tr http://yunus.hacettepe.edu.tr/~tonta/tonta.html Not Bu slaytlarda yer alan bilgiler BBY 207 Sosyal Bilimlerde

Detaylı

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS. Türkçe 1: Yazılı Anlatım TRD 101 1 2+0 2 2

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS. Türkçe 1: Yazılı Anlatım TRD 101 1 2+0 2 2 DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS Türkçe 1: Yazılı Anlatım TRD 101 1 2+0 2 2 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Zorunlu / Yüz Yüze

Detaylı

ÜNİTE 2 Psikoloji Biliminde Araştırma

ÜNİTE 2 Psikoloji Biliminde Araştırma ÜNİTE 2 Psikoloji Biliminde Araştırma Amaçlar Bu üniteyi çalıştıktan sonra, Araştırmanın tanımını bilecek, Araştırmayı planlayacak, Araştırma bilgilerinin nasıl ve hangi yollarla toplandığını anlayacak,

Detaylı

VELİLER İÇİN. TÜBİTAK Bilim Fuarları Kılavuzu

VELİLER İÇİN. TÜBİTAK Bilim Fuarları Kılavuzu VELİLER İÇİN TÜBİTAK Bilim Fuarları Kılavuzu 1 2 Veliler TÜBİTAK için Bilim Fuarları Kılavuzu 3 Değerli Veliler, TÜBİTAK Bilim Fuarları, öğrencilerin bireysel ilgileri doğrultusunda seçtikleri konuları

Detaylı

METAL TEKNOLOJİSİ TEHLİKELİ VE ÇOK TEHLİKELİ İŞLERDE KALİTE KONTROL ELEMANI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

METAL TEKNOLOJİSİ TEHLİKELİ VE ÇOK TEHLİKELİ İŞLERDE KALİTE KONTROL ELEMANI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü METAL TEKNOLOJİSİ TEHLİKELİ VE ÇOK TEHLİKELİ İŞLERDE KALİTE KONTROL ELEMANI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde

Detaylı

Prof. Dr. Banu Çakır, HÜTF Halk Sağlığı AD. 5. ULUSAL İLK YARDIM SEMPOZYUMU 18.9.2014, Ankara

Prof. Dr. Banu Çakır, HÜTF Halk Sağlığı AD. 5. ULUSAL İLK YARDIM SEMPOZYUMU 18.9.2014, Ankara Prof. Dr. Banu Çakır, HÜTF Halk Sağlığı AD 5. ULUSAL İLK YARDIM SEMPOZYUMU 18.9.2014, Ankara Prof. Dr. Banu Çakır, 18.9.2014, Ankara 2 } Acil durum ve afetlerde ilk yardımcılardan beklenenler nelerdir?

Detaylı

1. GEÇERLİLİK VE GÜVENİLİRLİLİK

1. GEÇERLİLİK VE GÜVENİLİRLİLİK 1. GEÇERLİLİK VE GÜVENİLİRLİLİK Bilimsel araştırma sürecinde araştırmacı temelde bir açıklama bir soruya cevap aramaktadır. Bu cevabın doğruluğu, yanlışlığı ya da hatalı ölçümü ile ilgili olarak ise bilimsel

Detaylı

ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ ÇOCUK BAKIM VE OYUN ODASI ETKİNLİKLERİ (3-6 YAŞ) MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ ÇOCUK BAKIM VE OYUN ODASI ETKİNLİKLERİ (3-6 YAŞ) MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ ÇOCUK BAKIM VE OYUN ODASI ETKİNLİKLERİ (3-6 YAŞ) MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde

Detaylı

PROJENİN AMACI: İlköğretim Okullarında Fen ve Teknoloji Dersinin Sevdirilmesi

PROJENİN AMACI: İlköğretim Okullarında Fen ve Teknoloji Dersinin Sevdirilmesi PROJENİN AMACI: İlköğretim Okullarında Fen ve Teknoloji Dersinin Sevdirilmesi PROJENİN HEDEFLERİ: Öğrencilerin Fen Dersi hakkındaki olumlu yada olumsuz görüşlerini öğrenmek Fen Dersinin sevilmemesinin

Detaylı

Bilimsel Yasa Kavramı. Yrd.Doç.Dr. Hasan Said TORTOP Kdz.Ereğli-2014

Bilimsel Yasa Kavramı. Yrd.Doç.Dr. Hasan Said TORTOP Kdz.Ereğli-2014 Bilimsel Yasa Kavramı Yrd.Doç.Dr. Hasan Said TORTOP Kdz.Ereğli-2014 Bilimsel yasa her şeyden önce genellemedir. Ama nasıl bir genelleme? 1.Bekarla evli değildir. 2. Bahçedeki elmalar kırmızıdır 3. Serbest

Detaylı

İhtiyaç ve Tutum Analizi Anketi. Sevgili Öğrenciler,

İhtiyaç ve Tutum Analizi Anketi. Sevgili Öğrenciler, İhtiyaç ve Tutum Analizi Anketi Sevgili Öğrenciler, Bu anket MLARG: risk grubundaki gençler için cep telefonu üzerinden İngilizce öğrenme (Proje Numarası: 2009-TR1-LEO05-08674) adında bir Avrupa Birliği

Detaylı

Doç. Dr. Şeref TAN ÖĞRETİMDE ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ISBN 978-605-0022-24-7

Doç. Dr. Şeref TAN ÖĞRETİMDE ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ISBN 978-605-0022-24-7 7. Baskı Doç. Dr. Şeref TAN ÖĞRETİMDE ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ISBN 978-605-0022-24-7 Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarına aittir. 2012, Pegem Akademi Bu kitabın basım, yayın ve satış hakları

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ GİRESUN ÜNİVERSİTESİ FEN EDEBİYAT FAKÜLTESİ TARİH BÖLÜMü BİLGİ FORMU

TÜRKİYE CUMHURİYETİ GİRESUN ÜNİVERSİTESİ FEN EDEBİYAT FAKÜLTESİ TARİH BÖLÜMü BİLGİ FORMU TÜRKİYE CUMHURİYETİ GİRESUN ÜNİVERSİTESİ FEN EDEBİYAT FAKÜLTESİ TARİH BÖLÜMü BİLGİ FORMU Bölüm Bölüm Başkanı TARİH PROF.DR. AYGÜN ATTAR Bölümün amacı Tarih Bölümünün amacı; tarih bilimi ile ilgili meslek

Detaylı

İLKÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİNİN MÜZİK DERSİNE İLİŞKİN TUTUMLARI

İLKÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİNİN MÜZİK DERSİNE İLİŞKİN TUTUMLARI www.muzikegitimcileri.net Ulusal Müzik Eğitimi Sempozyumu Bildirisi, 26-28 Nisan 2006, Pamukkale Ünv. Eğt. Fak. Denizli GİRİŞ İLKÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİNİN MÜZİK DERSİNE İLİŞKİN TUTUMLARI Arş. Gör. Zeki NACAKCI

Detaylı

SANAT VE TASARIM ANASANAT DALI DOKTORA PROGRAMI

SANAT VE TASARIM ANASANAT DALI DOKTORA PROGRAMI SANAT VE TASARIM ANASANAT DALI DOKTORA PROGRAMI YÖK ten 1 Mart 2 de Doktora programımıza olur alınması ile Fakültemizin dikey kuruluşu tamamlanmış olmaktadır. Emeği geçen tüm arkadaşlarıma teşekkür ederim.

Detaylı

*Öğrencilere adaptasyonlarının ilk aşamasında destek ve öğretimin düzenli bir şekilde yürümesini sağlamak

*Öğrencilere adaptasyonlarının ilk aşamasında destek ve öğretimin düzenli bir şekilde yürümesini sağlamak 2012 2013 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI BİL DERSHANELERİ REHBERLİK HİZMETLERİ YILLIK ÇERÇEVE PROGRAMI AY HAFTA YAPILACAK FAALİYETLER AMAÇLAR YÖNTEM- TEKNİKLER KAYNAKLAR SINIFLAR EYLÜL *Oryantasyon amaçlı Rehberlik

Detaylı