HÜCRENĐN ORGANELLERĐ. Doç.Dr. Erdal BALCAN

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "HÜCRENĐN ORGANELLERĐ. Doç.Dr. Erdal BALCAN"

Transkript

1 Hücrelerin yapı ve fonksiyon maddeleri, kimyasal reaksiyonları kolaylaştıran bu sıvı ortamda belirli oranlarda dağılmıştır: MOLEKÜL VÜCUT AĞIRLIĞINA GÖRE Su %60 Protein %17 Lipid %15 Mineraller (Na, K, Cl, Mg, vb.) %5 Nükleik asitler %2 Karbohidratlar %1 1 2 çeşitli organik büyüklüklere örnekler HÜCRENĐN ORGANELLERĐ 3 4 1

2 hücrenin kompartmanları çekirdek (nukleus) sitoplazma sitozol (en geniş kompartman) organeller 5 6 Hücre membranı A kalınlığında yapıdır. dinamik bir HÜCRE MEMBRANININ BĐYOKĐMYASAL ORGANĐZASYONU Hücrelerin içi ve dışı arasında bazı bileşenlerin geçişine olanak sağlayan yarı geçirgen özellikteki bir bariyerdir. Tüm hücrelerin membranları proteinler, lipidler ve karbohidratlardan oluşur Hücre türüne ve fonksiyonuna göre değişiklik göstermelerine karşın hücre membranında, % oranında protein % oranında lipid % 5 oranında karbohidrat bulunur

3 9 10 HÜCRE MEMBRANININ GÖREVLERĐ Taşıma olayları Hücreler arası tanıma olayları Hormon reseptörleri Bağışıklık Eritrositlerde kan grubu özellikleri

4 % oranında protein % oranında lipid % 5 oranında karbohidrat Hücre Membranında Yer Alan Lipidler Hücre Membranında Yer Alan Lipidler 15 Polar bir hidrofilik uç ve non-polar bir hidrofobik kuyruktan (hidrokarbondan) oluşur. I. FOSFOLĐPĐDLER: a-fosfogliseridler (Gliserofosfolipidler): - Fosfotidilkolin - Fosfatidiletanolamin - Fosfatidilserin - Fosfatidilinositol - Fosfatidilgliserol b- Sfingomiyelin II. GLĐKOLĐPĐDLER (GLĐKOSFĐNGOLĐPĐDLER): - Serebrozid (Gluko ya da galakto) - Laktoseramid - Gangliozid III. KOLESTEROL 16 4

5 I. Fosfolipidler Amfipatik özellikgösterirler En önemli görevi yarıgeçirgen membran yapısıoluşturmak a.fosfogliseridler(gliserofosfolipidler): Gliserol, iki yağ asidi ve bir fosforik asitten oluşur. Fosfogliseridler, fosforik aside eklenen bileşenlere göre adlandırılırlar [Kolin fosfatidil kolin (lesitin), etanolamin fosfatidil etanolamin(kefalin), Fosfatidil gliserol kardiolipin❶] Lesitinin dipalmitil lesitin şekli, alveoler sürfaktantın yapısına girerek inspirasyonda ve ekspirasyonda yüzey gerilimini ayarlar. Sonuçta alveollerin yırtılmalarını ve yapışmalarını önler. ❶ Kardiolipin, antijen etkisi ile tanınan tek lipiddir. Sifilis tanı testlerinde kullanılır. 17 Fosfogliseridler (Gliserofosfolipidler) genel yapı

6

7 Fosfolipidler amfipatik özellikleri nedeniyle sulu ortamlarda spontan olarak bilayer yapısı oluşturabilirler. Hidrofilik moleküller su ile hidrojen bağları oluşturabilecek ya da elektrostatik olarak etkileşebilecek yüklü gruplar ya da polar kısımlar içerdiği için suda kolaylıkla çözülürler. Oysa hidrofobik moleküllerin neredeyse tüm atomları yüksüz ve nonpolar olduğu için su ile etkin bağlantılar oluşturamaz ve bu nedenle suda çözünmez. Aseton polar bir bileşik olduğu için su ile elektrostatik etkileşimlere girebilir ve suda çözünür. 2-metil propan ise tamamen hidrofobiktir, su ile etkileşemez ve komşu su moleküllerine buz yapısındaki kafes benzeri yapılar oluşturmasına neden olacak bir güç uygular. HÜCRE MEMBRANININ KĐNETĐĞĐ Fosfolipidler sulu ortamlarda amfipatik olmaları nedeniyle bilayer formlar oluştururlar. Bu enerjetik olarak uygun olan düzenlemede hidrofilik baş kısımları su ile yüzleşirken hidrofobik kuyruk kısımlar iç tarafta kalarak sudan korunur. Ancak lipid bilayerinin su ile yüzleşecek bir sınırının bulunması enerjetik olarak uygun değildir. Su ile yüzleşmenin engellenmesi için lipid bilayerinin tamamen kapanarak su ile yüzleşecek bir sınır bırakmaması gerekir. Bu davranış biçimi hücre oluşumu için en önemli temellerden bir tanesidir. Figure 10-6 Molecular Biology of the Cell ( Garland Science 2008) Lipidlerin hücre membranın ideal bileşenleri olmasının 2 önemli nedeni: 1. Amfipatik özellik 2. Membran akışkanlığı Bir lipid bilayerinin hücre membranı için ideal bir yapı olmasının diğer nedeni birçok membran fanksiyonu için gerekli olan akışkanlığı sağlıyor olmasıdır

8 Hücre Membranında Yer Alan Lipidler Polar bir hidrofilik uç ve non-polar bir hidrofobik kuyruktan oluşur. I. FOSFOLĐPĐDLER: a-fosfogliseridler (Gliserofosfolipidler): - Fosfotidilkolin - Fosfatidiletanolamin - Fosfatidilserin - Fosfatidilinositol - Fosfatidilgliserol b- Sfingomiyelin II. GLĐKOLĐPĐDLER (GLĐKOSFĐNGOLĐPĐDLER): - Serebrozid (Gluko ya da galakto) - Laktoseramid - Gangliozid III. KOLESTEROL 29 b. Sfingomyelinler: Gliserol yerine sfingozin içerirler. Sfingozinin amino grubunun bir yağ asidi ile amid bağı yapması sonucu seramid oluşur. SERAMĐD yapısı, tüm sfingolipidlerde yer alan yapısal bir ünitedir. Sfingomiyelinler Sfingomiyelin, genel yapı Fosfogliseridler, genel yapı Yapılarında fosfat grubu taşıdıkları için fosfolipidler sınıfında yer alırlar. Tüm plazma membranlarında yer alır Miyelin kılıfında bol miktarda bulunurlar. 30 Sfingolipidlerin genel yapısı Sfingozin, bir amino grubu ile iki OH grubu içeren uzun bir açil zincirdir. Sfingomiyelinde bir yağ asidi amino gruba, bir fosfokolin grubu terminal OH grubuna bağlanmıştır. Diğer OH grubu ise komşu lipidlerle, su molekülleri ile ya da bir membran proteini ile hidrojen bağları oluşturabilir. Sfingolipidin adı X Formülü Seramid - Sfingomiyelinler FOSFOLĐPĐDLER SFĐNGOLĐPĐDLER (seramid içerir) Nötral glikolipidler (serebrozid) Gangliozidler GLĐKOLĐPĐDLER (Glikosfingolipidler) Sfingomiyelin Fosfokolin Seramid, hidrofobik özelliği nedeniyle kolaylıkla flip-flop hareketi yapabilir ve programlanmış hücre ölümü (apoptozis), hücre yaşlanması (senescence) ve farklılaşma gibi birçok hücre yanıtını düzenler

9 Hücre Membranında Yer Alan Lipidler 33 Polar bir hidrofilik uç ve non-polar bir hidrofobik kuyruktan oluşur. I. FOSFOLĐPĐDLER: a-fosfogliseridler (Gliserofosfolipidler): - Fosfotidilkolin - Fosfatidiletanolamin - Fosfatidilserin - Fosfatidilinositol - Fosfatidilgliserol b- Sfingomiyelin II. GLĐKOLĐPĐDLER (GLĐKOSFĐNGOLĐPĐDLER): - Serebrozid (Gluko ya da galakto) (Nötral glikolipid) - Laktoseramid - Gangliozid (negatif yüklü) III. KOLESTEROL 34 II. GLĐKOLĐPĐDLER (GLĐKOSFĐNGOLĐPĐDLER): II. GLĐKOLĐPĐDLER (GLĐKOSFĐNGOLĐPĐDLER): Seramid yapısına monosakkarit, disakkarit ya da oligosakkarit bağlanmasıyla oluşan membran lipidleridir

10 II. GLĐKOLĐPĐDLER (GLĐKOSFĐNGOLĐPĐDLER): Serebrozid (Gluko ya da galakto) sfingozin II. GLĐKOLĐPĐDLER (GLĐKOSFĐNGOLĐPĐDLER): Laktoseramid sfingozin yağ asidi yağ asidi glukoz galaktoz glukoserebrozid galaktoserebrozid di- ya da tri- sakkarit Nötral glikolipid II. GLĐKOLĐPĐDLER (GLĐKOSFĐNGOLĐPĐDLER): Gangliozid sfingozin yağ asidi Sfingomiyelinler FOSFOLĐPĐDLER SFĐNGOLĐPĐDLER Nötral glikolipidler (serebrozid) Gangliozidler GLĐKOLĐPĐDLER (Glikosfingolipidler) Kompleks oligosakkarit Đnsan beyninin gri maddesindeki membran lipidlerinin yaklaşık %6 sını yapar. Non-nöronal membranlarda çok az miktarda Bu bilesiklerin gangliozid oldugu G harfi ile gösterilir. Daha sonra kaç tane NANA molekülü (sialik asit) varsa M, D, T, Q yazilir

11 Sfingolipidin adı X Formülü Seramid - Sfingomiyelin Fosfokolin Nötral glikolipid Glukoserebrozid Laktoseramid Gangliozid GM2 Glukoz Di-, tri- ya da tetrasakkarit Kompleks oligosakkarit II. GLĐKOLĐPĐDLER (GLĐKOSFĐNGOLĐPĐDLER): HÜCRE FONKSĐYONLARINDA LĐPĐDLERĐN ROLÜ Lipidlerin protein yapısını ve fonksiyonunu, böylece hücre fonksiyonunu etkileyebilecek en az 2 yol vardır. Proteinlerin fonksiyonu lipidlerin kimyasal ve yapısal anatomisine (baş grubu, iskelet, doymuşluk oranı, kiralite, iyonizasyon ve şelatlanma özelliklerine) bağımlı olan protein-lipid etkileşimlerinden büyük ölçüde etkilenir. Bununlar birlikte, protein fonksiyonu hücre membranlarında organize olan lipidlerin ortak özelliklerinden kaynaklanan durumlardan da (akışkanlık, lipid-bilayerinin kalınlığı ve şekli) etkilenir. Figure 10-11b Molecular Biology of the Cell ( Garland Science Doç.Dr. 2008) Erdal Balcan

12 MEMBRAN ASĐMETRĐSĐ Hücre dışı Sitosolik kısım ECM kısmı Hücre içi Fosfatidilkolin Sfingomiyelin Hücre dışı Fosfatidiletanolamin Fosfatidilserin Fosfatidilinositol Sitosol Negatif yüklü baş grubu Negatif yüklü sitosolik kısım SM: sfingomiyelin, PC: Fosfatidil kolin PE: fosfatidil inositol PS: fosfatidil serin PI: fosfatidil etanolamin

13 Plazma membranları 4 ana fosfolipid içerir: -fosfatidilkolin -sfingomiyelin Bu fosfolipidler hücre membranının her iki tarafına asimetrik olarak dağılmıştır. Plazma membranının dış kısmında fosfatidilkolin ve sfingomiyelin bulunurken fosfatidiletanolamin ve fosfatidilserin hücre membranının sitosolik kısmında yer alır. Fosfatidilinositol hücre membranının sitosolik kısmında yer alan bir diğer fosfolipittir. ECM -fosfatidilserin -fosfatidiletanolamin Fosfatidilinositol hücre sinyallemesinde önemli bir rol oynar. Sitosol Fosfatidilserin ve fosfatidilinositol moleküllerinin baş kısımları negatif yüklü olması nedeniyle plazma membranının sitosolik yüzeyi de negatif yüklüdür. Lipid asimetrisi ekstrasellüler sinyallerin intrasellüler sinyallere dönüştürülmesinde önemlidir. Fosfatidilinositol Fosfatidilserin HÜCRE ZARINDA FOSFOLĐPĐD ASĐMETRĐSĐNĐ SAĞLAYAN TAŞIYICILAR Scramblase: lipid bilayerinin her iki tarafında yer alan fosfolipidleri dengeleyen bir protein. Özellikle ER de aktif olarak bulunan bu protein fosfolipidleri ER membranının her iki tarafına da eşit olarak dağıtır. Plazma membranında bulunan scramblase ise ER deki gibi sürekli aktif değildir sadece apoptozis ve platelet aktivasyonu gibi durumlarda rol alır. Örneğin apoptotik hücrelerde lipid asimetrisini bozarak hücre yüzeyine fagositik hücreler için bir sinyal olan fosfatidil serin in çıkmasına neden olur. Plazma membranlarında yer alan fosfolipid taşıyıcılarından diğeri flippazdır Scramblase ve Flippaz flippazdır. Bu proteinler hücre membranın dış kısmına gelen ve serbest amino grubu taşıyan (fosfatidiletanolamin ve fosfatidil serin gibi) fosfolipidleri ATP aracılığı ile hücre zarının sitosolik kısmına taşır. Böylece hücre zarı asimetrik bir görünüm almış olur. 51 Scramblase flippaz ATP hidrolizi ile baş grubuna spesifik flippazlar aktif olarak fosfatidilserin ve fosfatidiletanolamin moleküllerini ekstrasellüler kısımdan sitosolik kısıma taşır. ER da yeni lipid molekülleri lipid bilayerinini sadece sitosolik kısmına dahil edildiği için ve lipid molekülleri kendi kendilerine bir tarafatan diğerine geçemeyecekleri için fosfolipid translokatörleri (Scramblase) lipid moleküllerinin sitosolik taraftan ER lümeni tarafına geçirir

14 Hücre dışı FLOPPAZLAR kolesterol, PS, PC Hücre içi FLĐPPAZLAR SCRAMBLAZLAR PS, PE FLĐPPAZLAR Hücre içine doğru (ATP ye bağımlı) (PS, PE) FLOPPAZLAR Hücre dışına doğru (ATP ye bağımlı) (kolesterol, PS, PC) SCRAMBLAZLAR Her iki yöne doğru (ATP ye bağımlı değil, Ca++ aracılığı ile) (apoptozis ve platelet aktivasyonu) Lipid asimetrisi ekstrasellüler sinyallerin intrasellüler sinyallere dönüştürülmesinde önemlidir. Memeli Plazma Membranında En Fazla Bulunan Fosfolipidler 1. Fosfatidil etanolamin 2. Fosfatidil serin 3. Fosfatidil kolin 4. Sfingomiyelin Fosfatidilinositol Fosfatidilserin

15 Memeli Plazma Membranında En Fazla Bulunan Fosfolipidler Fosfatidilinositol ve Hücre Đçi Sinyal Đletimi Fosfatidilinositol (PI) Fosfatidilinositolfosfat (PIP) PI kinaz Figure 10-3 Molecular Biology of the Cell ( Garland Science 2008) 57 Fosfatidilinositol4,5 bifosfat (PIP 2 ) PI3 Kinaz Fosfatidilinositol3,4,5 trifosfat (PIP 3 ) Akt aktivasyonu Hücre döngüsünün devamı Apoptozisin inhibisiyonu Transkripsiyonun düzenlenmesi Diaçilgliserol (DAG) Protein kinaz C aktivasyonu Đnositol3,4,5 trifosfat (IP 3 ) Endoplazmik retikulumdan Ca+2 salınımı Hücre membranının düzenlenmesi Transkripsiyonun düzenlenmesi Đmmun yanıtların düzenlenmesi Figure 10-17a Molecular Biology of the Cell ( Garland Science Doç.Dr. 2008) Erdal Balcan 60 15

16 Fosfatidilinositol ve Hücre Đçi Sinyal Đletimi Fosfatidilinositol (PI) Fosfatidilinositolfosfat (PIP) PI kinaz Fosfatidilinositol4,5 bifosfat (PIP 2 ) PI3 Kinaz Fosfatidilinositol3,4,5 trifosfat (PIP 3 ) Akt aktivasyonu Hücre döngüsünün devamı Apoptozisin inhibisiyonu Transkripsiyonun düzenlenmesi Diaçilgliserol (DAG) Protein kinaz C aktivasyonu Đnositol3,4,5 trifosfat (IP 3 ) Endoplazmik retikulumdan Ca+2 salınımı Hücre membranının düzenlenmesi Transkripsiyonun düzenlenmesi Đmmun yanıtların düzenlenmesi 61 Figure 10-17b Molecular Biology of the Cell ( Garland Science Doç.Dr. 2008) Erdal Balcan 62 IP3 DAG PI Kinaz PIP Kinaz Fosfatidilinositol (PI) PIP PIP 2 PLCβ DAG IP 3 GPCR ile aktivasyon PROTEĐN KĐNAZ C AKTĐVASYONU ER DAN Ca +2 SALINIMI Hücre membranının düzenlenmesi Transkripsiyonun düzenlenmesi Đmmun yanıtların düzenlenmesi

17 Doç.Dr. Erdal BALCAN Ag CD45 BCAP P P SHIP Antigenic Stimuli LPS Ag Fyn CD19 CD21 CD180 Ras CD81 P Rac1 IRS Lyn c-abl Cbl Toc BLNK Vav PIK3C PIP2 BAM32 PTEN Ptdlns(3,4)P2 BIMP1 MALT1 Cytoskeletal Reorganization PKC-β Raf1 PIK3C3 Class-ΙΙΙ CatalyticPI3K s PIP3 Akt TAPP MAPKs MAPK Signaling BCL10 IKKs CalmK2 MEK1/2 PDK-1 P Akt Signaling P Iκ Bs NFκ B Cell Survival DAG IP3 Calm Ca++ Caln Iκ Bs Degradation P NFAT P Ca++ Apoptosis Opn FoxO3A NFAT Cell Growth/ Differentiation and Immune Response Homeostasis 65 apkc Class-ΙΙ CatalyticPI3K s BTK PLC-β,γ PIK3R Class-Ι Regulatory PI3Ks BLK Gene Expression NFAT NF-κ B Elk1 CREB c-jun c-fos ATFs 2009 ProteinLounge.com C 66 Hücre Membranında Yer Alan Lipidler APOPTOTĐK HÜCRELERDE MEMBRAN ASĐMETRĐSĐ Fosfatidilserin normal hücrelerde plazma membranının sitosolik kısmında yer Polar bir hidrofilik uç ve non-polar bir hidrofobik kuyruktan oluşur. alır. I. FOSFOLĐPĐDLER: Hücre apoptozise giderse fosfatidilserin plazma membranının ekstrasellüler a-fosfogliseridler (Gliserofosfolipidler): kısmına geçer. Ekstrasellüler fosfatidilserin makrofajları çağırarak ölmüş hücrenin fagositozunu sağlar. - Fosfotidilkolin - Fosfatidiletanolamin - Fosfatidilserin - Fosfatidilinositol - Fosfatidilgliserol b- Sfingomiyelin II. GLĐKOLĐPĐDLER (GLĐKOSFĐNGOLĐPĐDLER): - Serebrozid (Gluko ya da galakto) - Laktoseramid - Gangliozid 67 III. KOLESTEROL 68 17

18 III. KOLESTEROL Polar baş grupları Plazma membranının yapısal elemanıdır Lipid çift tabakaya kovalent olarak tutunmadığı için hücre zarından içeriye ve dışarıya kolaylıkla hareket eder. Plazma membranının akışkanlığını düzenler Steroid hormonların ön maddesidir. Lipid bilayerinin yapısında kolesterol molekülleri fosfolipid moleküllerinin polar baş kısımlarına komşu OH grupları ile kendilerine yer bulur. 69 Figure 10-5 Molecular Biology of the Cell ( Garland Science 2008) Kolesterolün akışkanlığı azalttığı bölge Daha akışkan bölge 70 Membran Lipidleri Hücre membranındaki lipidler Hidrofobik Birim Hidrofilik Birim Fosfogliseridler Yağ asidi zinciri Fosforil alkol (gliserol) + Kolin, etanolamin, serin, inositol Sfingomyelin Sfingozin + Yağ asidi zinciri (seramid) Fosforil kolin Glikolipid Sfingozin + Yağ asidi zinciri (seramid) Bir ya da daha fazla şeker Kolesterol 3. C atomundaki OH grubu dışında kalan tüm molekül OH grubu

19 LĐPĐD YIĞINLARI (RAFT) Hücre membranında fazla oranlarda kolesterol ve sfingolipid içeren özelleşmiş mikrobölgeler ya da platformlar. Bu özelleşmiş membran bölgelerindeki fosfolipidlerin yan zincirleri non-raft membran bölgelerine göre çok daha fazla doymuş yağ asidi içerir (sfingolipidlerin yapısında da doymuş yağ asidi fazladır). Kolesterol ve doymuş yağ asitlerinin yoğun olarak bulunması lipid raftlarını membranın diğer kısımlarına göre daha düzenli ve daha az akışkan olmasına neden olur. Doymuş yağ asitleri (örn. palmitoil ya d amyristoyl) ile kovalent olarak modifiye sitoplazmik proteinler glikozil fosfatidil çapalarıyla membrana bağlanan proteinler ve hücre içi sinyale iletiminde rol alan birçok protein lipid raftlarında yoğun olarak bulunurlar. LĐPĐD YIĞINLARI (RAFT) 1. Sinyalleme molekülleri için özel bölgeler oluşturmak 2. Membran akışkanlığını düzenlemek 3. Membran protein trafiğini düzenlemek (örn. hücre göçü sırasında membran proteinlerinin asimetrik dağılımında rol aldığı düşünülüyor). 4. Nörotransmitter ve reseptör trafiğini düzenlenlemek. 5. Endositoz, ekzositoz, adezyon, apoptozis, göç gibi olaylarda rol alır. Dodelet-Devillers et al., 2009 Calder and Yaqoob, Hidrojen atomları C zincirinin aynı tarafında ise cis, aksi yönlerde ise trans izomerler ortaya çıkar

20 Yağ asitlerinin doymamışlık derecesi Cis konfigürasyonu Kısa zincirli ve doymamış yağ asitleri Kolesterol doymuş yağ asitleri arasında ise MEMBRAN AKIŞKANLIĞI Yağ asidi hidrokarbon zinciri C sayısı Uzun zincirli ve doymuş yağ asitleri Kolesterol doymamış yağ asitleri arasında ise Cis Konfigürasyonu Trans Konfigürasyonu AKIŞKANLIK ARTAR AKIŞKANLIK AZALIR 77 Doğal yolla oluşan yağ asitleri Doç.Dr. cis konfigürasyonuna Erdal Balcan sahiptir. 78 HÜCRE MEMBRANINDA YER ALAN PROTEĐNLER 1.ĐNTEGRAL PROTEĐNLER (TRANSMEMBRAN ya da değil) 2.PERĐFERAL PROTEĐNLER

21 GATA Fizyoloji 2002/ Dönem1/ FONKSĐYONEL SINIFLANDIRMA: 1. TRANSMEMBRAN PROTEĐNLERĐ: a. Đyon kanalı: özel iyonları su dolu porlar aracığı ile membranın diğer tarafına taşır. Bir çok plazma membranı çeşitli iyonlar için spesifik kanallar içerir b. Transporter: Şekillerini değiştirerek özel maddeleri membranın diğer tarafına taşır. Örn. Amino asitler c. Reseptör: Spesifik ligandı tanırlar ve hücrenin fonksiyonunu değiştirir

22 d. Enzim: Hücre içinde veya dışında reaksiyonları katalizler. e.bağlayıcı: Hücre içinde ve dışında filamentlere bağlanarak hücrenin yapısal bütünlüğünü ve şeklini korumaya yardımcı olur. Aynı zamanda, hücrenin hareketine de etkisi vardır. ❶ Membranı bir kez geçen transmembran proteinleri (Tip I, II, III) (α heliks) ❷Membranı birden fazla geçen transmembran proteinleri (Tip IV) (α heliksler) ❸ Beta-sheet yığınları (β-barrels-roll up β-sheet): Sadece Gram negatif bakterilerin dış membranlarında, Gram pozitif bakterilerin hücre duvarlarında ve mitokondri ve kloroplastların dış membranlarında bulunur PERĐFERAL MEMBRAN PROTEĐNLERĐ 2. PERĐFERAL MEMBRAN PROTEĐNLERĐ 87 Proteinler, ❹Membranın sitosolik yüzeyine α-heliks yapısı ile, ❺Sitosolik taraftan bir lipid zinciri (yağ asidi zinciri ya da prenil grubu) ile, ❻Bir oligosakkarit aracılığı ile fosfatidilinozitol üzerinden (GPI), ❼❽ Non-kovalent olarak ❼❽ bağlanırlar 88 22

23 TRANSMEMBRAN PERĐFERAL 1. Tek α heliks 2. Birden fazla α heliks 3. Roll up β-sheet 4. Membranın sitosolik yüzeyine α-heliks yapısı ile 5. Sitosolik taraftan bir lipid zinciri (yağ asidi zinciri ya da prenil grubu)ile, 6. Bir oligosakkarit aracılığı ile fosfatidilinozitol üzerinden (GPI), 7,8. Non-kovalent olarak 89 Figure Molecular Biology of the Cell ( Garland Science Doç.Dr. 2008) Erdal Balcan 90 GATA Fizyoloji 2002/ Dönem1/

24 Membranda oligosakkaritler şeklinde proteinlere kovalent olarak bağlanarak glikoproteinleri, sfingolipidlerle birleşerek glikolipidleri oluştururlar. HÜCRE MEMBRANINDA YER ALAN KARBOHĐDRATLAR Plazma membranlarının bu kısmına Glikokaliks adı verilir. Oligosakkaritler dışında heksozlar (glukoz, galaktoz, mannoz, fukoz), pentozlar (arabinoz ve ksiloz) ve türev şekerler (glikozamin, galatozamin ve sialik asit) membran yapısında yer alır. Kan Grupları Karbohidratlar, hücreler arası tanıma olaylarında antijenik bileşenler olarak görev yapar. Eritrositlerin yüzeyinde bulunan kan grubu (A, B ve 0) antijenleri birer karbohidrat yapısı taşımaktadır Eritrositlerin yüzeyinde bulunan insan kan grubu (A,B,0) karbohidratları lipidlere ve proteinlere bağlı oligosakkaritlerdir. Tüm insanlarda 0 antijenini sentezleyen enzimler bulunur. Kan grubu A olan insanlarda N-asetilgalaktozamin ekleyen enzimler de bulunur. Kan grubu B olan insanlarda ise ekstra galaktozu ekleyecek enzimler bulunur. ABO sınıflaması Sadece A antijeni varsa A grubu Sadece B antijeni (antijeni) varsa B grubu Hem A, hem B antijeni varsa AB grubu Ne A, ne B antijeni varsa O grubu AB kan grubuna sahip insanlarda hem A hem de B antijenleri sentezlenir

25 anti-b antikor anti-a antikor Aglütininler (antikorlar) Sadece A antijeni varsa A grubu Antikor yok Sadece B antijeni varsa B grubu Anti-A Anti-B antikorlar A kan grubunda anti-b aglütinini, B kan grubunda anti-a aglütinini, O kan grubunda her iki aglütinin bulunurken, AB kan grubunda hiç aglütinin bulunmaz. 97 Hem A, hem B antijeni varsa AB grubu Ne A, ne B antijeni varsa O grubu Figure 10-28b Molecular Biology of the Cell ( Garland Science Doç.Dr. 2008) Erdal Balcan 99 Figure 10-28a Molecular Biology of the Cell ( Garland Science Doç.Dr. 2008) Erdal Balcan

26 SĐTOSOL: Metabolitlerin organeller arasında taşınması Hücre şeklinin oluşumun Motilite mitokondri iki membranla sarılıdır hücrenin başlıca enerji kaynağıdır enerji oluşumu sırasında O 2 harcanır az miktarda DNA içerirler Đç membran kardiolipin (difosfatidil gliserol) Oksidatif fosforilasyon enzimleri Membranlar arası boşluk çeşitli enzimler (özellikle kinazlar) Dış membran transferaz, fosfataz, fosfolipaz Matriks TCA, beta-oksidasyon, mitdna replikasyonu, mitokondriyel protein sentez

27 Đç membranda kolesterol hiç bulunmaz, bunun yerine kardiolipin (difosfatidil gliserol) bulunur. Metabolitlerin giriş ve çıkışının düzenlendiği taşıma sistemlerinin bulunduğu iç membranın kıvrımlarında elektron taşıma zinciri ve oksidatif fosforilasyon enzimleri yer alır. Mitokondrilerin dış ve iç membranları ile membranlar arası boşluk ve matrikslerinde özel işlevleri olan enzim sistemleri bulunur. Dış membran küçük moleküller için geçirgendir ve transferazlar, fosfatazlar ve fosfolipazlar gibi enzimleri içerir. Membranlar arası boşlukta adenilat kinaz, nukleozit monofosfat kinaz ve nukleozid difosfat kinazlar ve kreatin kinaz gibi daha çok nukleotid metabolizması ile ilgili enzimler yer alır. Matriks, trikarboksilik asit döngüsü, yağ asitlerinin β oksidasyonu, mitokondriyal DNA replikasyonu ve mitokondriyal proteinlerin biyosentezinde rol alan enzimleri taşır. Đç membran Birçok küçük molekül ve iyonlara geçirgen değil Elektron taşıyıcıları (kompleks I-IV) ADP-ATP tranlokazlar ATP sentetaz (F 0 F 1 ) Diğer membran transporterlerini içerir Matriks Đçerdikleri: Piruvat dehidrogenaz kompleks Sitrik asit döngüsü enzimleri Yağ asidi β-oksidasyon enzimleri Amino asit oksidasyon enzimleri DNA, ribozomlar Bir çok enzim ATP, ADP, P i, Mg +2, Ca +2, K + Birçok soluble metabolik ara ürün ribozomlar membranı yoktur protein sentezinin yapıldığı yerlerdir. endoplazmik retikuluma tutunmuş halde ya da sitoplazmada serbest olarak bulunabilirler endoplazmik retikulum (ER) en yaygın sitoplazmik organeldir bir membranlar ağı şeklinde görülür Çeşitli salgı proteinlerinin, enzimlerin, lipidlerin ve steroid hormonların sentezi ile ilişkilidir. Proteinlere karbohidrat eklenmesi (glikozilasyon) endoplazmik retikulum lümenlerinde gerçekleşir. Membran fosfolipidlerinde en çok doymamış yağ asitleri (linoleik asit, araşidonik asit...) bulunur. Bu bileşenler, membran yapısal şeklinin düzgünlüğü ve membrana bağlı enzimlerin etkin çalışması açısından önemlidir

28 GRANÜLLÜ ER: sitoplazmik yüzeyinde ribozomlar bulunur; buralarda yapılan proteinleri diğer organellere dağıtmakla görevlidir DÜZ ER: yağ asidi ve steroid sentezi ile ilgili enzimler içerir, kas kasılması için de kalsiyum iyonu depolayabilir Aynı hücrede hem granüllü hem de düz ER bulunabilir. Hatta miktarları hücrenin o anki aktivite durumuna göre değişebilir. 109 Golgi aygıtı aparatı - sistemi yassı membran keseleri ve veziküller yumağıdır genel olarak nükleusa yakın ve bir tek golgi vardır yeni sentezlenen proteinleri biriktirme, konsantre etme ve salgı vezikülleri haline getirme gibi işlevleri vardır Salgıların ve endoplazmik retikulumda sentezlenmiş makromoleküllerin paketlenmesi ve olgunlaşmasında rol oynar. Polisakkarit oluşturmak için şekerleri katalize eden glikozil transferaz enzimi Golgi de boldur. Endoplazmik retikulumda başlayan proteinlere karbohidrat eklenmesi Golgi de son bulur. Golgi de meydana gelen glikozilasyonda oksijene bağlı oligosakkaritler eklenir. Salgı glikoproteinlerinin paketlenmesi, GER de sentezlenen proteinlerin işlenmesi, bazı polisakkarit ve glikoproteinlerin sentezlenmesi ve hücre membranı için yeni zar elemanlarının oluşturulması Golgi nin görevleri arasındadır. 110 lizozom hücrenin (hidrolitik) sindirim merkezidir hücre içine alınan ölü hücre artıkları, bakteriler, ya da hücrenin kendi eskiyen elemanlarını sindirir. Asit hidrolaz adı verilen enzimleri içerir. Bu enzimler C-O, C-N veya C-C gibi kovalent bağları hidrolize eder. peroksizom yapısal olarak lizozomlara benzer, bileşimi farklıdır (katalaz, oksidaz) yağ asidi oksidasyonu, H 2 O 2 ve serbest radikallerin yıkımı gibi işlevleri vardır oksijen tüketirler 2002/ Dönem1/

29 nükleus - çekirdek en büyük organel iki ayrı membranı ve bu membranda düzenli araklıklarla porlar bulunur proteinler ve RNA gibi büyük moleküller bu porlardan geçebilmektedir kromatin olarak bilinen ve hücre bölünmesi sırasında kromozomları oluşturan DNA iplikçiklerini içerir; bu şekilde genetik bilgiyi depolar Çekirdek içerisinde DNA, RNA, lipidler ve proteinler bulunur. DNA, kromozomların yapısında, RNA ise nukleoplazma ve çekirdekçikte bulunur. Lipidler (çoğunlukla fosfolipidler) çekirdek kılıfının yapısında yer alır. Proteinler, histonlar ve protamin gibi yapılar DNA ile birleşerek kromatini oluştururlar. nükleolus - çekirdekçik Çekirdekçik, nukleoplazma ile sarılı, fakat bir zarla ayrılmamış, ribozomal RNA ların sentezlendiği, öncü ribozom alt birimlerinin bir araya geldiği yerdir. nukleus içerisinde membranla çevrili olmayan bir yapıdır RNA yı oluşturan genleri içeren spesifik DNA molekülleri ile ilişkilidir ribozomların alt birimlerinin sentezi burada gerçekleşir KAYNAKLAR 2002/ Dönem1/4 1. Lehninger Principles of Biochemistry. Nelson DL, Cox MM, 4th ed. W. H. Freeman ed Basic Concepts in Biochemistry. HF second ed. McGraw Hill Biochemistry. Berg JM, Tymoczko JL, Stryer L. 5th ed. Freeman and Com Calder PC and Yaqoob P Lipid Rafts Composition, Characterization, and Controversies. J. Nutr. 137: , Dodelet-Devillers, A., Cayrol, R., van. Horssen, J., Haqqani, A. S., de Vries, H. E., Engelhardt, B., Greenwood, J. and Prat, A Functions of lipid raft membrane microdomains at the blood-brain barrier. J Mol Med 87(8): Becher A, McIlhinney RA (2005) Consequences of lipid raft association on G-protein-coupled receptor function. Biochem Soc Symp 72:

Sfingozin türevi membran lipidleri

Sfingozin türevi membran lipidleri Dr. Suat Erdoğan Sfingozin türevi membran lipidleri Sfingolipidler Sfingomyelin Glikolipidler Kolesterol ve Steroidler Bu tür lipidler gliserol içermezler Yapıda bir amino alkol olan sfingozin bulunur

Detaylı

SİNİR DOKUNUN BİYOKİMYASAL KOMPOZİSYONU

SİNİR DOKUNUN BİYOKİMYASAL KOMPOZİSYONU SİNİR DOKUNUN BİYOKİMYASAL KOMPOZİSYONU Sinir doku hücreleri Sinir doku sinir sistemini oluşturan dokudur. Fonksiyonel açıdan bakıldığında sinir dokuda nöronlar ve glia hücreleri olmak üzere iki önemli

Detaylı

Hücre Membranı Prof.Dr.SELMA YILMAZER Prof.Dr.TURGUT ULUTİN

Hücre Membranı Prof.Dr.SELMA YILMAZER Prof.Dr.TURGUT ULUTİN Hücre Membranı Prof.Dr.SELMA YILMAZER Prof.Dr.TURGUT ULUTİN İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı HÜCRE MEMBRANI PLAZMA MEMBRANI PLAZMALEMMA 75-80 Aº Elektron Mikroskobu

Detaylı

III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler

III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler MBG 111 BİYOLOJİ I 3.1.Karbon:Biyolojik Moleküllerin İskeleti *Karbon bütün biyolojik moleküllerin omurgasıdır, çünkü dört kovalent bağ yapabilir ve uzun zincirler

Detaylı

Hücre Nükleusu, Nükleus Membranı, Nükleus Porları. Doç. Dr. Ahmet Özaydın

Hücre Nükleusu, Nükleus Membranı, Nükleus Porları. Doç. Dr. Ahmet Özaydın Hücre Nükleusu, Nükleus Membranı, Nükleus Porları Doç. Dr. Ahmet Özaydın Nükleus (çekirdek) ökaryotlar ile prokaryotları ayıran temel özelliktir. Çekirdek hem genetik bilginin deposu hem de kontrol merkezidir.

Detaylı

Dr. M. Emin KAFKAS İnönü Üniversitesi Antrenörlük Eğitimi Bölümü 2015/Malatya

Dr. M. Emin KAFKAS İnönü Üniversitesi Antrenörlük Eğitimi Bölümü 2015/Malatya Dr. M. Emin KAFKAS İnönü Üniversitesi Antrenörlük Eğitimi Bölümü 2015/Malatya Outline (İzlence) 1. Hafta Biyokimya Nedir? Organizmadaki Organik Bileşiklerin Yapısı. 2. Hafta Enerji Sistemleri 3. Hafta

Detaylı

HÜCRE ZAR SİSTEMLERİ. Yüzey (plazma) zarı: Tüm hücrelerde var. İç zar: Ökaryotik hücrelerde var.

HÜCRE ZAR SİSTEMLERİ. Yüzey (plazma) zarı: Tüm hücrelerde var. İç zar: Ökaryotik hücrelerde var. HÜCRE ZAR SİSTEMLERİ Yüzey (plazma) zarı: Tüm hücrelerde var. İç zar: Ökaryotik hücrelerde var. HÜCRE ZARININ GÖREVLERİ Hücre içini çevresinden ayırır Hücrenin iç bölümlerini belirler Proteinlere bağlı

Detaylı

00220 Gıda Biyokimyası

00220 Gıda Biyokimyası 00220 Gıda Biyokimyası Hazırlayan: Doç.Gökhan DURMAZ 00220 Gıda Biyokimyası-Şubat 2013 1 Bu notların hazırlanmasında aşağıdaki eserlerden yararlanılmıştır; Biyokimya, Engin Gözükara, Nobel Tip Kitabevi,

Detaylı

Doç. Dr. Kadir DEMİRCAN Tıbbi Biyoloji A.D. kdemircan1@gmail.com twitter.com/kdemircan1 İnsan Fibroblastları Alp Can, 2002

Doç. Dr. Kadir DEMİRCAN Tıbbi Biyoloji A.D. kdemircan1@gmail.com twitter.com/kdemircan1 İnsan Fibroblastları Alp Can, 2002 Hücre Organelleri Doç. Dr. Kadir DEMİRCAN Tıbbi Biyoloji A.D. kdemircan1@gmail.com twitter.com/kdemircan1 İnsan Fibroblastları Alp Can, 2002 Hücre Organelleri Doç. Dr. Kadir DEMİRCAN Tıbbi Biyoloji A.D.

Detaylı

HÜCRE ZARINDA TAŞINIM

HÜCRE ZARINDA TAŞINIM HÜCRE ZARINDA TAŞINIM Yrd. Doç. Dr. Aslı AYKAÇ YDÜ TIP FAKÜLTESİ BİYOFİZİK AD Küçük moleküllerin zardan geçişi Lipid çift tabaka Polar moleküller için geçirgen olmayan bir bariyerdir Hücre içindeki suda

Detaylı

Yağ Asitlerinin Metabolizması- I Yağ Asitlerinin Yıkılması (Oksidasyonu)

Yağ Asitlerinin Metabolizması- I Yağ Asitlerinin Yıkılması (Oksidasyonu) Yağ Asitlerinin Metabolizması- I Yağ Asitlerinin Yıkılması (Oksidasyonu) Yrd. Doç. Dr. Bekir Engin Eser Zirve Üniversitesi EBN Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya A.B.D. Yağ Asitleri Uzun karbon zincirine sahip

Detaylı

1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.-

1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.- 1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.- Biyokimya sözcüğü biyolojik kimya (=yaşam kimyası) teriminin kısaltılmış şeklidir. Daha eskilerde, fizyolojik kimya terimi kullanılmıştır. Gerçekten de Biyokimya

Detaylı

RİBOZOM YAPI, FONKSİYON BİYOSENTEZİ

RİBOZOM YAPI, FONKSİYON BİYOSENTEZİ RİBOZOM YAPI, FONKSİYON VE BİYOSENTEZİ Ribozom Palade adlı araştırıcı tarafından elektron mikroskop ile tanımlanmıştır. Viruslar hariç tüm canlılarda bulunan bir membranla çevrili olmayan organellerdir.

Detaylı

Biyokimya. Biyokimyanın tanımı ve önemi Organizmanın elementer yapısı Canlılık Su Kovalent olmayan bağlar (intermoleküler etkileşimler)

Biyokimya. Biyokimyanın tanımı ve önemi Organizmanın elementer yapısı Canlılık Su Kovalent olmayan bağlar (intermoleküler etkileşimler) Biyokimya Biyokimyanın tanımı ve önemi Organizmanın elementer yapısı Canlılık Su Kovalent olmayan bağlar (intermoleküler etkileşimler) Bölüm 1: Biyokimya ve önemi: 1. Biyokimya tanımı, önemi ve boyutsal

Detaylı

ayxmaz/biyoloji Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H

ayxmaz/biyoloji Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H 2.Radyoaktif izotoplar biyologları için önemlidir? Aşağıda radyoakif maddelerin kullanıldığı alanlar sıralanmıştır.bunlarla

Detaylı

HÜCRE ORGANELLERİ VE MEMBRAN YAPILARI. Doç.Dr. Remisa GELİŞGEN

HÜCRE ORGANELLERİ VE MEMBRAN YAPILARI. Doç.Dr. Remisa GELİŞGEN HÜCRE ORGANELLERİ VE MEMBRAN YAPILARI Doç.Dr. Remisa GELİŞGEN PLAZMA MEMBRAN YAPISI Hücre Membranlarının Özellikleri Hücre içini dış ortamdan ve hücre içi organelleri sitoplazmadan membranlar ayırmaktadır.

Detaylı

Organizmanın temel bileşimi Canlı sistemi organlar, organları dokular ve dokuları hücreler meydana getirir:

Organizmanın temel bileşimi Canlı sistemi organlar, organları dokular ve dokuları hücreler meydana getirir: HÜCRE VE METABOLİZMAYA GİRİŞ Organizmanın temel bileşimi Canlı sistemi organlar, organları dokular ve dokuları hücreler meydana getirir: Hücre Canlıların en küçük yapısal ve fonksiyonel ünitesi hücredir;

Detaylı

Yağ Asitlerinin β Oksidayonu. Prof. Dr. Fidancı

Yağ Asitlerinin β Oksidayonu. Prof. Dr. Fidancı Yağ Asitlerinin β Oksidayonu Prof. Dr. Fidancı Yağ Asitlerinin Beta Oksidasyonu Yağ asitlerinin enerji üretimi amacı ile yıkımında (yükseltgenme) en önemli yol β oksidasyon yoldudur. β oksidasyon yolu

Detaylı

Çekirdek 4 bölümden oluşur Çekirdek zarı: karyolemma Kromatin: Chromatin Çekirdekcik: Nucleolus Çekirdek sıvısı: karyolymph

Çekirdek 4 bölümden oluşur Çekirdek zarı: karyolemma Kromatin: Chromatin Çekirdekcik: Nucleolus Çekirdek sıvısı: karyolymph NUKLEUS Bir hücrenin tüm yapılarının ve etkinliklerinin kodlandığı kromozomu Ayrıca, DNA sını dublike edecek ve 3 tip RNA yı ribozomal (rrna), haberci (mrna) ve transfer (trna)-sentezleyecek ve işleyecek

Detaylı

Lipidler. Yrd. Doç. Dr. Ahmet GENÇ Adıyaman Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu

Lipidler. Yrd. Doç. Dr. Ahmet GENÇ Adıyaman Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Lipidler Yrd. Doç. Dr. Ahmet GENÇ Adıyaman Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Lipidler Suda çözünmeyen fakat kloroform gibi polar olmayan organik çözücülerde çözünebilen bileşiklerin heterojen

Detaylı

Meryem BULUT DUMANLI Yüksek Lisans Tezi Biyoloji Anabilim Dalı Doç. Dr. Necmettin Yılmaz 2008 Her hakkı saklıdır

Meryem BULUT DUMANLI Yüksek Lisans Tezi Biyoloji Anabilim Dalı Doç. Dr. Necmettin Yılmaz 2008 Her hakkı saklıdır 1 DEPRESİF HASTALARIN ERİTROSİT MEMBRAN FOSFOLİPİD KOMPOZSİYONUN ARAŞTIRILMASI Meryem BULUT DUMANLI Yüksek Lisans Tezi Biyoloji Anabilim Dalı Doç. Dr. Necmettin Yılmaz 2008 Her hakkı saklıdır 2 T.C. GAZİOSMANPAŞA

Detaylı

www.demiraylisesi.com

www.demiraylisesi.com YÖNETİCİ MOLEKÜLLER C, H, O, N, P atomlarından meydana gelir. Hücrenin en büyük yapılı molekülüdür. Yönetici moleküller hücreye ait genetik bilgiyi taşır, hayatsal faaliyetleri yönetir, genetik bilginin

Detaylı

www.benimdershanem.esy.es BİYOLOJİ DERS NOTLARI YGS-LGS HÜCRE

www.benimdershanem.esy.es BİYOLOJİ DERS NOTLARI YGS-LGS HÜCRE www.benimdershanem.esy.es Bilgi paylaştıkça çoğalır. BİYOLOJİ DERS NOTLARI YGS-LGS HÜCRE HÜCRE Hücre ya da göze, bir canlının yapısal ve işlevsel özellikler gösterebilen en küçük birimidir. Atomların molekülleri,

Detaylı

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir.

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. METABOLİZMA ve ENZİMLER METABOLİZMA Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. A. ÖZÜMLEME (ANABOLİZMA) Metabolizmanın yapım reaksiyonlarıdır. Bu tür olaylara

Detaylı

İ. Ü İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Filiz Aydın

İ. Ü İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Filiz Aydın İ. Ü İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Filiz Aydın Hücre iletişimi Tüm canlılar bulundukları çevreden sinyal alırlar ve yanıt verirler Bakteriler glukoz ve amino asit gibi besinlerin

Detaylı

KAFKAS ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM I 2015-2016 DERS YILI 4. KOMİTE: HÜCRE BİLİMLERİ DERS KURULU IV

KAFKAS ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM I 2015-2016 DERS YILI 4. KOMİTE: HÜCRE BİLİMLERİ DERS KURULU IV KAFKAS ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM I 2015-2016 DERS YILI 4. KOMİTE: HÜCRE BİLİMLERİ DERS KURULU IV (5 Hafta) (04 Ocak-26 Şubat) DERSLER TEORİK PRATİK TOPLAM Biyokimya 36 10 46 Tıbbi Genetik 18 10

Detaylı

Lipidler, ya gerçekten ya da potansiyel olarak yağ asitleri ile ilişkileri olan heterojen bir grup bileşiktir

Lipidler, ya gerçekten ya da potansiyel olarak yağ asitleri ile ilişkileri olan heterojen bir grup bileşiktir LİPİDLER Lipidler, ya gerçekten ya da potansiyel olarak yağ asitleri ile ilişkileri olan heterojen bir grup bileşiktir Lipidlerin ortak özellikleri Lipidler, biyolojik kaynaklı organik bileşiklerdir Lipidlerin

Detaylı

Glikolipitler ve Zarda Yeralan Glikosillenmiş Proteinler. Yrd.Doç.Dr.Yosun MATER

Glikolipitler ve Zarda Yeralan Glikosillenmiş Proteinler. Yrd.Doç.Dr.Yosun MATER Glikolipitler ve Zarda Yeralan Glikosillenmiş Proteinler Hayvan hücrelerinin yüzeyleri glikokonjugatlarca zengin bir yapıdadır. Glikanlar, plazma membranı üzerinde glikolipitlerden ve glikoproteinlerden

Detaylı

Temel Makromoleküller ve Moleküler Biyolojinin Merkezi Doktrini

Temel Makromoleküller ve Moleküler Biyolojinin Merkezi Doktrini Temel Makromoleküller ve Moleküler Biyolojinin Merkezi Doktrini Yaşamın Yedi Temel Direği Makromoleküller Merkezi Doktrin ve Genetik Sınıflandırma Paul Selvin ve Arif Altıntaş ın ders notlarından derlenmiştir.

Detaylı

DİKKATİNİZE: ÖZETİN TAMAMININ HÜCRE KİMYASI KISAÖZET KOLAYAOF

DİKKATİNİZE: ÖZETİN TAMAMININ HÜCRE KİMYASI KISAÖZET KOLAYAOF DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. HÜCRE KİMYASI KISAÖZET KOLAYAOF Kolayaöf.com

Detaylı

SİTOPLAZMA VE ORGANELLER

SİTOPLAZMA VE ORGANELLER SİTOPLAZMA VE ORGANELLER Sitoplazma, hücre iskeleti, organeller ve bunların içinde yer aldığı koyu kıvamlı sıvı kısımdan ( sitozol, sitoplazma) oluşur. ORGANELLER 1. Mitokondri 2. Plastitler 3. Ribozom

Detaylı

MİKROBİYOLOJİ SORU KAMPI 2015

MİKROBİYOLOJİ SORU KAMPI 2015 Canlıların prokaryot ve ökoaryot olma özelliğini hücre komponentlerinden hangisi belirler? MİKROBİYOLOJİ SORU KAMPI 2015 B. Stoplazmik membran C. Golgi membranı D. Nükleer membran E. Endoplazmik retikulum

Detaylı

Endoplazmik Retikulum

Endoplazmik Retikulum Endoplazmik Retikulum Prof.Dr.Melek Öztürk Prof.Dr.Müjgan Cengiz İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji AD Endoplazmik Retikulum Hücrede yapı ve fonksiyon olarak birbirinden farklı iki ER vardır

Detaylı

HÜCRE ve HÜCRE YAPISI

HÜCRE ve HÜCRE YAPISI HÜCRE ve HÜCRE YAPISI Kimya bilmi için maddelerin temel birimi atom ne ise Biyoloji bilmi için de canlılığın temel birimi Hücre dir. Yani tüm organizmalar hücrelerden oluşur. Hücreler iki şekilde karşımıza

Detaylı

24.03.2015. Hücre zarında en fazla fosfolipidler yer alır.en çok fosfotidil kolin (Lesitin) bulunur. %25 lipit. %42 lipit içerir.

24.03.2015. Hücre zarında en fazla fosfolipidler yer alır.en çok fosfotidil kolin (Lesitin) bulunur. %25 lipit. %42 lipit içerir. Prokaryotik Hücre Ökaryotik Hücre Büyüklük Küçük (1-10 m) Büyük (5-100 m ) HÜCRE MEMBRANI-SIVI MOZAİK MODEL Genom Hücre bölünmesi Membranlı organel DNA ve nonhiston proteinlerden oluşur. Nukleus zarı yoktur.

Detaylı

ÜNİTE 5:HÜCRE ZARI VE MADDE GEÇİŞMESİ

ÜNİTE 5:HÜCRE ZARI VE MADDE GEÇİŞMESİ ÜNİTE 5:HÜCRE ZARI VE MADDE GEÇİŞMESİ Anahtar kavramlar 5.1.Hücre zarları sıvı haldedir ve yağ ile protein moleküllerinden meydana gelmişlerdir. 5.2.Hücre zarlarının birbirlerini tanımasında karbonhidrat

Detaylı

Suda çözünebilen nişasta molekülleri pityalin (amilaz) enzimiyle küçük moleküllere parçalanır.

Suda çözünebilen nişasta molekülleri pityalin (amilaz) enzimiyle küçük moleküllere parçalanır. CANLILARDA ENERJİ Besinlerin Enerjiye Dönüşümü Besin öğeleri: Karbonhidratlar, yağlar, proteinler, vitaminler, mineraller Besin maddelerindeki bu öğelerin vücut tarafından kullanılabilmesi için sindirilmesi

Detaylı

Hücreler Arası Sinyal İletim Mekanizmaları

Hücreler Arası Sinyal İletim Mekanizmaları Hücreler Arası Sinyal İletim Mekanizmaları Prof. Dr. Selma YILMAZER Tibbi Biyoloji Anabilim Dalı Hücrelerarası iletişim(sinyalleşme) Sinyal molekülleri: Protein,küçük peptid,amino asid, nukleotid,steroid,vit

Detaylı

2. Kanun- Enerji dönüşümü sırasında bir miktar kullanılabilir kullanılamayan enerji ısı olarak kaybolur.

2. Kanun- Enerji dönüşümü sırasında bir miktar kullanılabilir kullanılamayan enerji ısı olarak kaybolur. Enerji Dönüşümleri Enerji Enerji; bir maddeyi taşıma veya değiştirme kapasitesi anlamına gelir. Enerji : Enerji bir formdan diğerine dönüştürülebilir. Kimyasal enerji ;moleküllerinin kimyasal bağlarının

Detaylı

Hücre Üzerine Mikrocerrahi Uygulamaları Hücrenin altbirimlerine ayrılması Moleküllerin analizi. Prof. Dr. Müjgan Cengiz

Hücre Üzerine Mikrocerrahi Uygulamaları Hücrenin altbirimlerine ayrılması Moleküllerin analizi. Prof. Dr. Müjgan Cengiz Hücre Üzerine Mikrocerrahi Uygulamaları Hücrenin altbirimlerine ayrılması Moleküllerin analizi Prof. Dr. Müjgan Cengiz Canlı Hücrelerdeki Moleküllerin İzlenmesi Mikroskopla inceleme hücrede belli düzeyde

Detaylı

Hücre canlının en küçük yapı birimidir.

Hücre canlının en küçük yapı birimidir. Hücre canlının en küçük yapı birimidir. Bitkilerde bulunan hücredir.bu hücrelerde hücre duvarı bulunduğundan hayvan hücresinden ayrılır. Hücre duvarı vardır. Kofulu büyük ve az sayıdadır. Şekli dikdörtgen

Detaylı

9. Sınıf Biyoloji Öğrenci Çalışma Kitabı

9. Sınıf Biyoloji Öğrenci Çalışma Kitabı 9. Sınıf Biyoloji Öğrenci Çalışma Kitabı Bu kitap Bilkent Universitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, CTE 504 Material Design dersi için, Elif Şengün, Hilal Şener ve Rükiye Altın tarafından 2010-2011 akademik

Detaylı

Dr. M. Emin KAFKAS İnönü Üniversitesi Antrenörlük Eğitimi Bölümü 2015/Malatya

Dr. M. Emin KAFKAS İnönü Üniversitesi Antrenörlük Eğitimi Bölümü 2015/Malatya Dr. M. Emin KAFKAS İnönü Üniversitesi Antrenörlük Eğitimi Bölümü 2015/Malatya Outline (İzlence) 1. Hafta Biyokimya Nedir? Organizmadaki Organik Bileşiklerin Yapısı. 2. Hafta Enerji Sistemleri 3. Hafta

Detaylı

5.111 Ders Özeti #12. Konular: I. Oktet kuralından sapmalar

5.111 Ders Özeti #12. Konular: I. Oktet kuralından sapmalar 5.111 Ders Özeti #12 Bugün için okuma: Bölüm 2.9 (3. Baskıda 2.10), Bölüm 2.10 (3. Baskıda 2.11), Bölüm 2.11 (3. Baskıda 2.12), Bölüm 2.3 (3. Baskıda 2.1), Bölüm 2.12 (3. Baskıda 2.13). Ders #13 için okuma:

Detaylı

Hücreler arası Bağlantılar ve Sıkı bağlantı. İlhan Onaran

Hücreler arası Bağlantılar ve Sıkı bağlantı. İlhan Onaran Hücreler arası Bağlantılar ve Sıkı bağlantı İlhan Onaran Doku organisazyonu: Hücrelerin bağlanması 1- Hücre-matriks bağlantıları: ekstraselüler matriks tarafından hücrelerin bir arada tutulması 2- Hücre-hücre

Detaylı

Bölüm 03 Dersin Anahatları

Bölüm 03 Dersin Anahatları Bölüm 03 Dersin Anahatları Hücresel Yapı, Proteinler, ve Metabolizma Eric P. Widmaier Boston University Hershel Raff Medical College of Wisconsin Kevin T. Strang University of Wisconsin - Madison Copyright

Detaylı

KARBON ve CANLILARDAKİ MOLEKÜL ÇEŞİTLİLİĞİ

KARBON ve CANLILARDAKİ MOLEKÜL ÇEŞİTLİLİĞİ KARBON ve CANLILARDAKİ MOLEKÜL ÇEŞİTLİLİĞİ Karbonun önemi Hücrenin % 70-95ʼ i sudan ibaret olup, geri kalan kısmın çoğu karbon içeren bileşiklerdir. Canlılığı oluşturan organik bileşiklerde karbon atomuna

Detaylı

21.11.2008. I. Koenzim A nedir? II. Tarihsel Bakış III. Koenzim A nın yapısı IV. Asetil-CoA nedir? V. Koenzim A nın katıldığı reaksiyonlar VI.

21.11.2008. I. Koenzim A nedir? II. Tarihsel Bakış III. Koenzim A nın yapısı IV. Asetil-CoA nedir? V. Koenzim A nın katıldığı reaksiyonlar VI. Hazırlayan: Sibel ÖCAL 0501150027 I. Koenzim A nedir? II. Tarihsel Bakış III. Koenzim A nın yapısı IV. Asetil-CoA nedir? V. Koenzim A nın katıldığı reaksiyonlar VI. Eksikliği 1 2 Pantotenik asit (Vitamin

Detaylı

Lipitler; Yapı ve Fonksiyonları

Lipitler; Yapı ve Fonksiyonları Lipitler 1 Lipitler; Yapı ve Fonksiyonları Biyolojik lipitler kimyasal olarak farklı özelliklere sahip bileşiklerden oluşmuş bir gruptur. Lipitlerin ortak ve tanımlayıcı özellikleri suda çözünmemeleridir.

Detaylı

25.03.2015. 1. Glukoz - 6 Fosfataz enzim eksikliğinde hangi glikojen depo hastalığı oluşur?

25.03.2015. 1. Glukoz - 6 Fosfataz enzim eksikliğinde hangi glikojen depo hastalığı oluşur? 1. Glukoz - 6 Fosfataz enzim eksikliğinde hangi glikojen depo hastalığı oluşur? a. Tıp II - Pompe hastalığı b. Tip III - Forbes - Cori Hastalığı c. Tip I- Von Gierke Hastalığı d.tıp V- Mc Ardle Hastalığı.

Detaylı

LİPİDLER. Doç.Dr.REMİSA GELİŞGEN

LİPİDLER. Doç.Dr.REMİSA GELİŞGEN LİPİDLER Doç.Dr.REMİSA GELİŞGEN Yapısal özellikleri ve fonksiyonları Suda hemen hemen hiç çözünmez. Yapılarında önemli miktarda nonpolar hidrokarbon zinciri taşıyan lipidler, hidrofobik ( suyu sevmeyen

Detaylı

Kolesterol Metabolizması. Yrd. Doç. Dr. Bekir Engin Eser Zirve Üniversitesi EBN Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya A.B.D.

Kolesterol Metabolizması. Yrd. Doç. Dr. Bekir Engin Eser Zirve Üniversitesi EBN Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya A.B.D. Kolesterol Metabolizması Yrd. Doç. Dr. Bekir Engin Eser Zirve Üniversitesi EBN Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya A.B.D. Steroidler Steroidlerin yapı taşı birbirine yapışık 4 halkalı karbon iskelehdir, bu yapı

Detaylı

BĠYOKĠMYA DOÇ. DR. MEHMET KARACA

BĠYOKĠMYA DOÇ. DR. MEHMET KARACA BĠYOKĠMYA DOÇ. DR. MEHMET KARACA TANIMLAR GLĠKOLĠZ: (LĠZ LEZYON (LYSIS), YIKAMA, PARÇALAMA ANLAMINDADIR). Glikoliz hücrede sitozolde gerçekleģir. Glikoliz olayı hem aerobik hem de anaerobik organizmalarda

Detaylı

HÜCRE SİKLUSU. Hücrenin bir bölünme sonundan diğer ikinci bölünme sonuna kadar geçen devrine hücre siklusu adı verilir.

HÜCRE SİKLUSU. Hücrenin bir bölünme sonundan diğer ikinci bölünme sonuna kadar geçen devrine hücre siklusu adı verilir. HÜCRE SİKLUSU Hücrenin bir bölünme sonundan diğer ikinci bölünme sonuna kadar geçen devrine hücre siklusu adı verilir. Mitoz (M), G 1 (= 1. Aralık), Sentez (S) ve G 2 olmak üzere birbirini izleyen dört

Detaylı

Düz Kas. Nerede???? İçi boş organların duvarı, Kan damarlarının duvarı, Göz, Kıl follikülleri. Mesane. Uterus. İnce bağırsak

Düz Kas. Nerede???? İçi boş organların duvarı, Kan damarlarının duvarı, Göz, Kıl follikülleri. Mesane. Uterus. İnce bağırsak Nerede???? İçi boş organların duvarı, Kan damarlarının duvarı, Göz, Kıl follikülleri. Düz Kas Mesane Uterus İnce bağırsak Düz Kas İşlevleri İstemsiz kasılma Bazı düz kas hücreleri kollajen, elastin, glikozaminoglikan,

Detaylı

1. ÜNİTE : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM

1. ÜNİTE : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM 1. ÜNİTE : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM 1 DNA (Deosiribo Nükleik Asit) Kalıtım maddesi hücre çekirdeğinde bulunur. Kalıtım maddesi iğ ipliği (Yumak) şeklinde bir görünümdedir. İğ ipliğindeki kalıtım maddesi

Detaylı

A) Sakkaroz B) Maltoz C) Glikoz D) Laktoz E) Nişasta

A) Sakkaroz B) Maltoz C) Glikoz D) Laktoz E) Nişasta 1. Aşağıdaki organellerden hangisinin karşısındaki olayla ilgisi yoktur? A) Ribozom-Protein sentezi B) Kloroplast-Nişasta depolama C) Mitokondri-O2'li solunum D) Hücre zarı-osmoz E) Golgi organeli-madde

Detaylı

SANKO ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 102: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ

SANKO ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 102: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ 05-06 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 0: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ Ders Kurulu Başkanı: / Başkan Yardımcıları: / Histoloji Embriyoloji Yrd. Doç. Dr. Bahadır Murat Demirel / Üyeler: / Tıbbi / Dersin AKTS

Detaylı

ayxmaz/biyoloji 2. DNA aşağıdaki sonuçlardan hangisi ile üretilir Kalıp DNA yukarıdaki ana DNAdan yeni DNA molekülleri hangi sonulca üretilir A B C D

ayxmaz/biyoloji 2. DNA aşağıdaki sonuçlardan hangisi ile üretilir Kalıp DNA yukarıdaki ana DNAdan yeni DNA molekülleri hangi sonulca üretilir A B C D 1. DNA replikasyonu.. için gereklidir A) sadece mitoz B) sadece mayoz C) mitoz ve mayoz D) sadece gamet oluşumu E) sadece protein sentezi 2. DNA aşağıdaki sonuçlardan hangisi ile üretilir Kalıp DNA yukarıdaki

Detaylı

KARBOHİDRATLAR. Yrd. Doç. Dr. Osman İBİŞ

KARBOHİDRATLAR. Yrd. Doç. Dr. Osman İBİŞ KARBOHİDRATLAR Yrd. Doç. Dr. Osman İBİŞ Karbohidratlar (CHO) şeker, nişasta, glikojen ve selüloz olarak canlılar aleminde en geniş yeri kaplayan makromoleküllerdir. İnsanlar, hayvanlar ve mikroorganizmalar

Detaylı

2015-2016 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI DÖNEM I TFT 101 Hücre Bilimleri I. Ders Kurulu Başlangıç Tarihi: 5 Ekim 2015 Ders Kurulu Bitiş Tarihi: 27 Kasım 2015

2015-2016 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI DÖNEM I TFT 101 Hücre Bilimleri I. Ders Kurulu Başlangıç Tarihi: 5 Ekim 2015 Ders Kurulu Bitiş Tarihi: 27 Kasım 2015 2015-2016 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI DÖNEM I TFT 101 Hücre Bilimleri I Ders Kurulu Başlangıç Tarihi: 5 Ekim 2015 Ders Kurulu Bitiş Tarihi: 27 Kasım 2015 Teorik Lab Toplam Biyokimya 22-22 Davranış Bilimleri 8-8

Detaylı

Prof.Dr.Ahmet ÖZKAĞNICI Prof.Dr. Saim AÇIKGÖZOĞLU Prof.Dr. V.Meltem ENERGİN Prof.Dr. Mehmet KOÇ Doç.Dr. Mehmet ÖZDEMİR

Prof.Dr.Ahmet ÖZKAĞNICI Prof.Dr. Saim AÇIKGÖZOĞLU Prof.Dr. V.Meltem ENERGİN Prof.Dr. Mehmet KOÇ Doç.Dr. Mehmet ÖZDEMİR DÖNEM I T.C. KONYA N.E. ÜNİVERSİTESİ MERAM TIP FAKÜLTESİ 2014-2015 DERS YILI B GRUBU I. DERS KURULU (7 HAFTA) (HÜCRE BİLİMLERİ) (29 EYLÜL- 14 KASIM 2014) DEKAN BAŞKOORDİNATÖR BAŞKOORDİNATÖR YARD. DÖNEM

Detaylı

LYS BÝYOLOJÝ. Biyolojiye Giriþ ve Bilimsel Yöntem Canlýlarýn Temel Bileþenleri Enzimler Canlýlarýn Sýnýflandýrýlmasý

LYS BÝYOLOJÝ. Biyolojiye Giriþ ve Bilimsel Yöntem Canlýlarýn Temel Bileþenleri Enzimler Canlýlarýn Sýnýflandýrýlmasý LYS BÝYOLOJÝ Soru Çözüm Dersi Kitapçığı 1 (MF) Biyolojiye Giriþ ve Bilimsel Yöntem Canlýlarýn Temel Bileþenleri Enzimler Canlýlarýn Sýnýflandýrýlmasý Bu yayýnýn her hakký saklýdýr. Tüm haklarý bry Birey

Detaylı

HÜCRE İÇİNDE YOCULUK

HÜCRE İÇİNDE YOCULUK HÜCRE İÇİNDE YOCULUK Hücreye panoramik bir bakış Organizmalar, yapısal olarak birbirinden farklı iki hücre tipinin birisinden oluşur. Bunlar prokaryotik ve ökaryotik hücrelerdir. Bakteriler ve archea (arkebakteriler)

Detaylı

Yağ ihtiyacı nereden karşılanır?

Yağ ihtiyacı nereden karşılanır? Besinde Lipitler Besinsel Yağlar 1. Trigliseritler (%90) 2. Kolesterol (serbest ya da yağ asitlerine bağlı halde) 3. Serbest Yağ Asitleri 4. Fosfolipitler 5. Yağda Çözünen Vitaminler (A,D,E,K) Suda çözünmezler

Detaylı

Kolesterol Metabolizması. Prof. Dr. Fidancı

Kolesterol Metabolizması. Prof. Dr. Fidancı Kolesterol Metabolizması Prof. Dr. Fidancı Kolesterol oldukça önemli bir biyolojik moleküldür. Membran yapısında önemli rol oynar. Steroid hormonların ve safra asitlerinin sentezinde öncül maddedir. Diyet

Detaylı

6. glikolizde enerji kazanım hesaplamalarında; Substrat düzeyinde -ATP üretimi yaklaşık yüzde kaç hesaplanır? a. % 0 b. % 2 c. % 10 d. % 38 e.

6. glikolizde enerji kazanım hesaplamalarında; Substrat düzeyinde -ATP üretimi yaklaşık yüzde kaç hesaplanır? a. % 0 b. % 2 c. % 10 d. % 38 e. www.lisebiyoloji.com ayxmaz/biyoloji Test Çoktan Seçmeli 1. Hangi terim moleküllerin parçalanması ile açığa çıkan enerjinin depolandığı metabolik yolları ifade eder? a. anabolik yollar b. Katabolik yollar

Detaylı

DÖNEM 1- A, 3. DERS KURULU (2015-2016)

DÖNEM 1- A, 3. DERS KURULU (2015-2016) DÖNEM 1- A, 3. DERS KURULU (2015-2016) DERS SAATİ DERS ADI DERS KONUSU DERSİ VEREN ÖĞRETİM ÜYESİ 4. DK 1. Hafta 07 Aralık Pazartesi Mikrobiyoloji Mikrobiyolojinin tarihçesi ve mikroorganizmalara genel

Detaylı

I. YARIYIL TEMEL BİYOKİMYA I (B 601 TEORİK 3, 3 KREDİ)

I. YARIYIL TEMEL BİYOKİMYA I (B 601 TEORİK 3, 3 KREDİ) T.C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ BİYOKİMYA ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL TEMEL BİYOKİMYA I (B 601 TEORİK 3, 3

Detaylı

Prof.Dr.Celalettin VATANSEV Prof.Dr. Ayşe Saide ŞAHİN Prof.Dr. Faruk AKSOY Prof.Dr. Nizamettin DALKILIÇ Doç.Dr. Mehmet ÖZDEMİR

Prof.Dr.Celalettin VATANSEV Prof.Dr. Ayşe Saide ŞAHİN Prof.Dr. Faruk AKSOY Prof.Dr. Nizamettin DALKILIÇ Doç.Dr. Mehmet ÖZDEMİR DÖNEM I T.C. KONYA N.E. ÜNİVERSİTESİ MERAM TIP FAKÜLTESİ 2015-2016 DERS YILI A GRUBU I. DERS KURULU (7 HAFTA) (HÜCRE BİLİMLERİ) (28 EYLÜL-13 KASIM 2015) DEKAN BAŞKOORDİNATÖR BAŞKOORDİNATÖR YARD. DÖNEM

Detaylı

YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ

YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ CEVAP 1: (TOPLAM 9 PUAN) 1.1: Eğer terleme ve su emilimi arasındaki ilişkide ortam sıcaklığının etkisini öğrenmek istiyorsa; deneyi aynı sayıda yaprağa sahip aynı tür

Detaylı

12/10/15. Dersimiz Hücre H, C, N, O, P. Bir hücrenin bileşenleri nelerdir? Doç. Dr. Özgür Çınar

12/10/15. Dersimiz Hücre H, C, N, O, P. Bir hücrenin bileşenleri nelerdir? Doç. Dr. Özgür Çınar Bir hücrenin bileşenleri nelerdir? Nükleik asitler Amino asitler Dersimiz Hücre Doç. Dr. Özgür Çınar + Yağ asitleri Karbonhidrat HÜCRE Nükleik asitler, Amino asitler, Yağ asitleri, Karbonhidrat - 13,8

Detaylı

HÜCRE FİZYOLOJİSİ DOÇ.DR.MİTAT KOZ

HÜCRE FİZYOLOJİSİ DOÇ.DR.MİTAT KOZ HÜCRE FİZYOLOJİSİ DOÇ.DR.MİTAT KOZ 1 2 HÜCRELERİN GENEL ÖZELLİKLEİ Hücreler hem morfolojik (şekilsel) hem de metabolik olarak çok büyük farklılıklar gösterirler. E.coli isimli bakteri 1µm (µm=mikrometre=

Detaylı

aşağıda verilenlerin hangisi bulunmaz? A) Pinositoz cebi B) Ribozom C) Lökoplast D) Çekirdekçik E) Selüloz çeper

aşağıda verilenlerin hangisi bulunmaz? A) Pinositoz cebi B) Ribozom C) Lökoplast D) Çekirdekçik E) Selüloz çeper 1- I. Kloroplast II. Mitokondri III. Sentrozom IV. Çekirdek Yukarıda verilen hücre organellerinin hangilerinde DNA bulunur? V B) I ve II C) II ve III D) I, II ve III E) I, II, III ve IV 2-Çekirdeği çıkarılmış

Detaylı

SİNYAL İLETİMİ ve KANSER. Dr. Lale Doğan Hacettepe Üniversitesi Onkoloji Enstitüsü Temel Onkoloji ABD

SİNYAL İLETİMİ ve KANSER. Dr. Lale Doğan Hacettepe Üniversitesi Onkoloji Enstitüsü Temel Onkoloji ABD SİNYAL İLETİMİ ve KANSER Dr. Lale Doğan Hacettepe Üniversitesi Onkoloji Enstitüsü Temel Onkoloji ABD Reseptör Tirozin Kinaz (RTK)= Protein Tirozin Kinaz RTK lar hücre membranında yerleşim gösterir. İnsan

Detaylı

Membran Biyokimyası. Yüksek Lisans Dersi Dr. Akın Yeşilkaya

Membran Biyokimyası. Yüksek Lisans Dersi Dr. Akın Yeşilkaya Membran Biyokimyası Yüksek Lisans Dersi Dr. Akın Yeşilkaya Plazma Membran Tarihçesi 1665: Robert Hooke 1895: harles verton lipidlerden oluştuğu 1900-1920 s: fosfolipid içermesi 1925: E. Gorter and G. Grendel

Detaylı

www.benimdershanem.esy.es BİYOLOJİ DERS NOTLARI YGS-LGS CANLILARIN TEMEL BİLEŞENLERİ

www.benimdershanem.esy.es BİYOLOJİ DERS NOTLARI YGS-LGS CANLILARIN TEMEL BİLEŞENLERİ www.benimdershanem.esy.es Bilgi paylaştıkça çoğalır. BİYOLOJİ DERS NOTLARI YGS-LGS CANLILARIN TEMEL BİLEŞENLERİ CANLILARIN TEMEL BİLEŞENLERİ İNORGANİK BİLEŞİKLER Su ORGANİK BİLEŞİKLER GÖREVLERİNE GÖRE

Detaylı

HÜCRE ZARINDAN MADDE TAŞINMASI

HÜCRE ZARINDAN MADDE TAŞINMASI HÜCRE ZARINDAN MADDE TAŞINMASI Prokaryotlardan en karmaşık çok hücreli ökaryotlara kadar canlı sistemlerin hepsinde canlı organizma ve cansız ortam arasında madde alışverişi vardır. Hücresel seviyede madde

Detaylı

ENZİMLERİN GENEL ÖZELLİKLERİ - II. Doç Dr. Nurzen SEZGİN

ENZİMLERİN GENEL ÖZELLİKLERİ - II. Doç Dr. Nurzen SEZGİN ENZİMLERİN GENEL ÖZELLİKLERİ - II Doç Dr. Nurzen SEZGİN bstrate Enzyme substrate Enzyme substrate Enzyme substrate Enzyme substrate Enzyme substrate Enzyme substrate Enzyme substrate Enzyme substrate

Detaylı

Prokaryotik Hücre Yapısı ve Fonksiyonları. 4. Bölüm

Prokaryotik Hücre Yapısı ve Fonksiyonları. 4. Bölüm Prokaryotik Hücre Yapısı ve Fonksiyonları 4. Bölüm Prokaryotik hücre yapısı Prokaryotik ve ökaryotik hücreler kimyasal kompozisyon ve kimyasal reaksiyonları açısından birbirine benzer Prokaryotik hücre

Detaylı

BAKTERĠLERĠN YAPISI, ÜREME ÖZELLĠKLERĠ VE GENETĠĞĠ. Doç.Dr. Hikmet Eda Alışkan Mikrobiyoloji ve Klinik Mikrobiyoloji ABD

BAKTERĠLERĠN YAPISI, ÜREME ÖZELLĠKLERĠ VE GENETĠĞĠ. Doç.Dr. Hikmet Eda Alışkan Mikrobiyoloji ve Klinik Mikrobiyoloji ABD BAKTERĠLERĠN YAPISI, ÜREME ÖZELLĠKLERĠ VE GENETĠĞĠ Doç.Dr. Hikmet Eda Alışkan Mikrobiyoloji ve Klinik Mikrobiyoloji ABD Hücre nedir? Hücre, yaşayan organizmaların temel yapıtaşıdır. Hücre yapısı Hücreler,

Detaylı

DÖNEM I HAFTALIK DERS PROGRAMI

DÖNEM I HAFTALIK DERS PROGRAMI TIP FAKÜLTESİ DÖNEM I HAFTALIK DERS PROGRAMI DÖNEM I. DERS KURULU Eylül Kasım 0 Dekan : Dönem Koordinatörü : Ders Kurulu Başkanı : Prof.Dr. Mustafa SARSILMAZ Doç.Dr. Doç.Dr. KURUL DERSLERİ TEORİK PRATİK

Detaylı

Biyoloji Canlıların Temel Bileşenleri, Organik Bileşikler

Biyoloji Canlıların Temel Bileşenleri, Organik Bileşikler Biyoloji Canlıların Temel Bileşenleri, Organik Bileşikler Canlılardaki Organik Bileşikler: Canlı vücudunda biyosentez reaksiyonları sonuncu oluşturulan maddelerdir. Organik moleküllerin vücutta çeşitli

Detaylı

ENDOTEL VE BİYOKİMYASAL MOLEKÜLLER

ENDOTEL VE BİYOKİMYASAL MOLEKÜLLER ENDOTEL VE BİYOKİMYASAL MOLEKÜLLER Endotel Damar duvarı ve dolaşan kan arasında tek sıra endotel hücresinden oluşan işlevsel bir organdır Endotel en büyük endokrin organdır 70 kg lik bir kişide, kalp kitlesix5

Detaylı

Biyokimya ya ya Giriş. Prof. Dr. Arif Altınta

Biyokimya ya ya Giriş. Prof. Dr. Arif Altınta Biyokimya ya ya Giriş Prof. Dr. Arif Altınta ntaş Biyokimya Yunanca canlı anlamındaki bios sözcüğünden köken alır Biyokimya canlı kimyası anlamına gelir Biyokimya canlı varlıkların yapı, oluşum, işlev

Detaylı

BÖLÜM - 10 METATABOLİZMAYA GİRİŞ

BÖLÜM - 10 METATABOLİZMAYA GİRİŞ BÖLÜM - 10 METATABOLİZMAYA GİRİŞ 7.1- GENEL BAKI. Canlı organizmalar, kendilerini yenilemek, gelişmek ve üremek için kimyasal maddelere gereksinim duyarlar. Çünkü organizmanın tamamı kimyasal maddelerden

Detaylı

ORGANĠK BĠLEġĠKLER. 2. ÜNİTE 6. Bölüm

ORGANĠK BĠLEġĠKLER. 2. ÜNİTE 6. Bölüm ORGANĠK BĠLEġĠKLER 2. ÜNİTE 6. Bölüm Organik ve Anorganik BileĢiklerin Ayırt Edilmesi Kimya bilimi temelde organik ve anorganik olmak üzere ikiye ayrılır. * Karbonun oksitleri (CO, CO 2 ) * Karbonatlar

Detaylı

6. glikolizde enerji kazanım hesaplamalarında; Substrat düzeyinde -ATP üretimi yaklaşık yüzde kaç hesaplanır? a. % 0 b. % 2 c. % 10 d. % 38 e.

6. glikolizde enerji kazanım hesaplamalarında; Substrat düzeyinde -ATP üretimi yaklaşık yüzde kaç hesaplanır? a. % 0 b. % 2 c. % 10 d. % 38 e. www.lisebiyoloji.com ayxmaz/biyoloji Test Çoktan Seçmeli 1. Hangi terim moleküllerin parçalanması ile açığa çıkan enerjinin depolandığı metabolik yolları ifade eder? a. anabolik yollar b. Katabolik yollar

Detaylı

SANKO ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 102: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ

SANKO ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 102: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ 04-05 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 0: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ Ders Kurulu Başkanı: / Başkan Yardımcısı: Yrd. Doç. Dr. Hakan Darıcı / ve Embriyoloji Üyeler: / ve Embriyoloji / Tıbbi / Dersin AKTS Kredisi:

Detaylı

Doğada yaşayan canlıların tamamı hücrelerden oluşmuştur. Canlılardan bazıları tek bir

Doğada yaşayan canlıların tamamı hücrelerden oluşmuştur. Canlılardan bazıları tek bir CANLILIK HÜCREYLE BAŞLAR 1- Canlıların Ortak Özellikleri : Çevremizdeki varlıklar canlı ve cansız varlıklar olarak iki grupta toplanırlar. Cansız varlıklar katı, sıvı ve gaz halindeki maddelerden oluşur.

Detaylı

KİMYASAL ENERJİ ve HAYAT ÜN TE 1

KİMYASAL ENERJİ ve HAYAT ÜN TE 1 ÜN TE (Adenozin Trifosfat) Hücrenin enerji kaynağıdır. Yapısında bulunan elementler; C, H, O, N ve P dir. Yapı taşları: P P ¾ 3 tane fosforik (H3 4 ) P tane 5C lu şeker (Riboz) tane Azotlu organik baz

Detaylı

ZAR YAPISI VE İŞLEVİ

ZAR YAPISI VE İŞLEVİ ZAR YAPISI VE İŞLEVİ Zar yapısı Karbohidratlar, lipitler ve proteinler zarların temel bileşenleridir. Zarlarda en bol bulunan lipitler fosfolipitlerdir. Fosfolipitler, amfipatik moleküllerdir. Zardaki

Detaylı

Doç.Dr.Erdal BALCAN 1

Doç.Dr.Erdal BALCAN 1 www2.bayar.edu.tr/biyoloji/erdal.balcan E.Coli gibi bakteriler kısa yaşam süreleri içinde çeşitli çevresel koşullarla karşılaşırlar (ortam ile etkileşimleri fazla). Bakteriler ve diğer prokaryotlar evrimsel

Detaylı

Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX!

Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX! Özel Formülasyon DAHA İYİ Yumurta Verimi Kabuk Kalitesi Yemden Yararlanma Karaciğer Sağlığı Bağırsak Sağlığı Bağışıklık Karlılık DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX!

Detaylı

2-Aminoasitlerin Yapısı ve Kimyasal Özellikleri,Aminoasitlerin Metabolizması,

2-Aminoasitlerin Yapısı ve Kimyasal Özellikleri,Aminoasitlerin Metabolizması, DERS ADI TIBBİ BİYOKİMYA Yarıyıl Teori/Ders Anlatımı Uygulama Eğitim Öğretim Yöntemleri Lab. Proje/Alan Çalışması Seminerler/ Çalışma Grupları BÖLÜMÜ TEMEL BİLİMLER Diğer* Toplam Kredi Krediler 2 222-111

Detaylı

DİCLE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM II. KAN-DOLAŞIM ve SOLUNUM DERS KURULU

DİCLE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM II. KAN-DOLAŞIM ve SOLUNUM DERS KURULU DİCLE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM II KAN-DOLAŞIM ve SOLUNUM DERS KURULU Doç.Dr. Engin DEVECİ İMMÜN SİSTEM TİPLERİ I- Doğal-doğuştan (innate)var olan bağışıklık Fagositik hücreler (makrofajlar, mast

Detaylı

Nükleik Asitler ÜNİTE 3. Amaçlar. İçindekiler. Öneriler

Nükleik Asitler ÜNİTE 3. Amaçlar. İçindekiler. Öneriler ÜNİTE 3 Nükleik Asitler Amaçlar Bu üniteyi çalıştıktan sonra, Nükleik asitlerin (DNA, RNA) organizmadaki etkilerini, Görev ve işlevlerini, Hangi besinlerde daha zengin olarak bulunduğunu öğrenmiş olacaksınız.

Detaylı

Serbest radikal. yörüngelerinde) eşleşmemiş tek. gösteren, nötr ya da iyonize tüm atom veya moleküllere denir.

Serbest radikal. yörüngelerinde) eşleşmemiş tek. gösteren, nötr ya da iyonize tüm atom veya moleküllere denir. Superoxide Dismutase Hazırlayanlar: Funda İLHAN (050559017) Ebru KORKMAZ (050559021) Mehtap BİRKAN (050559008) Nihan BAŞARAN (050559007) Prof. Dr. Figen ERKOÇ Gazi Eğitim Fakültesi GAZİ İ ÜNİVERSİTESİİ

Detaylı

ATOM, MOLEKÜLLER VE ETKİLEŞİMLERİ;VÜCUDUN MOLEKÜLER YAPISI; GENEL LABORATUVAR GEREÇLERİ. Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2004

ATOM, MOLEKÜLLER VE ETKİLEŞİMLERİ;VÜCUDUN MOLEKÜLER YAPISI; GENEL LABORATUVAR GEREÇLERİ. Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2004 ATOM, MOLEKÜLLER VE ETKİLEŞİMLERİ;VÜCUDUN MOLEKÜLER YAPISI; GENEL LABORATUVAR GEREÇLERİ Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2004 1 ATOMLAR Atom, elementlerin en küçük kimyasal yapıtaşıdır. Atom

Detaylı

ayxmaz/lisebiyoloji.com

ayxmaz/lisebiyoloji.com Adı/Soyadı: Sınıf/No: / Fotosentez İnceleme Çalışma 1. Verilen terimleri kullanarak aşağıdaki ifadeleri tamamlayın. A.Terimler: Klorofil, Kloroplast, Mavi ve kırmızı ışık dalgalarının,yeşil ışık dalgalarının,

Detaylı