1. BİLGİSAYAR DESTEKLİ MADEN TASARIMI YAZILIMLARINA GENEL BİR BAKIŞ...1

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "1. BİLGİSAYAR DESTEKLİ MADEN TASARIMI YAZILIMLARINA GENEL BİR BAKIŞ...1"

Transkript

1 BÜLENT ECEVİT ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MADEN MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAD122 BİLGİSAYAR DESTEKLİ MADEN TASARIMINA GİRİŞ DERS NOTLARI (Son Güncelleme: Mayıs 2013) Yrd. Doç. Dr. Alaaddin ÇAKIR

2 İÇİNDEKİLER 1. BİLGİSAYAR DESTEKLİ MADEN TASARIMI YAZILIMLARINA GENEL BİR BAKIŞ Giriş Yaygın Olarak Kullanılan Bilgisayar Destekli Maden Tasarımı Programları SURPAC PROGRAMININ GRAFİKSEL ARAYÜZÜ Menü Çubukları Araç Çubukları Surpac Programında Yaygın Olarak Kullanılan Dosya Türleri String (Dizgi) Kavramı String Türleri String Türlerinin Kullanımı String Açıklamaları String Yönleri String Dosyaları String Dosya Yapısı DTM: Digital Terrain Model (Sayısal Arazi Modeli) Kavramı Geological Database (Yerbilimsel Veri Tabanı) Kavramı Styles (Biçemler) Kavramı SURPAC PROGRAMININ KULLANIMI String Dosya Adları String Verilerinin Görüntülenmesi String Verilerinin Metin Düzenleyicide Görüntülenmesi Çoklu Görüntü Alanlarıyla Çalışmak Nokta Özelliklerini Görmek Segment Özelliklerini Görmek İki Nokta Arasındaki Uzaklığı ve İstikamet Açısını Belirlemek Bir Dosyayı Kaydetmek Veriyi Döndürmek İçin Orbit View Tool Modunu Kullanmak Çok Sayıda Noktayı Aynı Anda Seçmek İçin Box Select Points Modunu Kullanmak a. Noktaları Silmek İçin Point/Triangle Modunu Kullanmak b. Segmentleri Tersine Çevirmek İçin Segment/Trisolation Modunu Kullanmak c. Koparmak, Birleştirmek ve Yeniden Numaralandırmak İçin Select Modunu Kullanmak Bir Eksen Boyunca Veri Taşımak Bir Plan Üzerindeki Verileri Taşımak Üç Boyutta Veri Taşımak DIGITAL TERRAİN MODEL (DTM) YÜZEYLERİ DTM in Grafiksel Olarak Oluşturulması DTM in Dosya-Tabanlı Olarak Oluşturulması DTM in Spot Height Verilerinden Oluşturulması DTM nin Breakline ler ve Spot Heights ler Kullanılarak Oluşturulması BASİT AÇIK OCAK TASARIMI BASİT YERALTI GALERİ TASARIMI Verilerin Gösterimi Cevher Zonları Arasında Bir Merkez Hattı Oluşturulması Cevher Zonlarına Erişim Sürücülerinin Oluşturulması Ana Galerinin Oluşturulması Yol Dış Çizgilerinin Oluşturulması Katı Yüzey Oluşturulması Merkez Hattı ve Profillerden Üçgenler Yardımıyla DTM Oluşturulması i

3 İÇİNDEKİLER (devam ediyor) 7. MINEX PROGRAMININ GRAFİKSEL ARAYÜZÜ Menü Çubukları Araç Çubukları Minex Programında Yaygın Olarak Kullanılan Dosya Türleri Borehole Database (Sondaj Veri Tabanı) Kavramı ii

4 1. BİLGİSAYAR DESTEKLİ MADEN TASARIMI YAZILIMLARINA GENEL BİR BAKIŞ 1.1. Giriş Madencilik faaliyetlerinin verimli olarak yürütülebilmesi için, arama, proje, hazırlık, üretim ve üretim sonrası aşamalarının her birinde kullanılacak olan verilerin doğru olarak derlenmesi ve değerlendirilmesi büyük önem taşımaktadır. Kimi zaman hesaplamalarda, kimi zamansa çizim ve modellemelerde kullanılan bu veriler, ele alınan aşamanın niteliğine göre farklı ortam ve belgelerde saklanmaktadır. Günümüzde gelişen bilgisayar teknolojileri ve yazılımları, bu verileri sayısal ortamda çok daha güvenle saklama ve çok daha hızlı değerlendirme olanaklarını da beraberinde getirmiştir. Bilgisayar destekli maden tasarımı yazılımları, bu amaçla geliştirilen özel niteliklere sahip yazılımlardır. Bilgisayar destekli maden tasarımı yazılımları, madencilik faaliyetlerinin tüm aşamalarına ait verilerin bir veritabanında bir araya getirilmesi ve bu verilerin gerek sayısal gerekse görsel olarak çok kısa zamanda yorumlanmasını mümkün kılmaktadır. Arazi yapısı, jeolojik yapı, rezerv hesabı, örtü kazı, patlatma, hazırlık, üretim, nakliyat ve havalandırma gibi ana madencilik konularına yönelik çalışmalarda gerçeğe yakın modellerin oluşturulması, bu tür yazılımların sağladığı en belirgin kolaylıklardan biridir. Hazırlanan bu modellerin ilerleyen madencilik faaliyetleriyle birlikte kolayca güncellenmesi, mevcut durumun ve yakın geleceğin çok daha yakından izlenmesi açısından önemli emek ve zaman tasarrufu sağlamaktadır. Bu durum, özellikle işçi sağlığı ve güvenliği ve de verimlilik konularında büyük önem taşımaktadır. Bilgisayar destekli maden tasarımı yazılımlarıyla yapılan çalışmalarda, genellikle aşağıda sıralanan iş akışına uygun olarak yürütülmektedir: Eşyükselti eğrilerinin çizilmesi ve yeryüzünün modellenmesi Sondaj verileri yardımıyla yeraltının (cevherin, damarların, fayların vb.) modellenmesi Rezervin hesaplanması ve en uygun işletme yönteminin seçimi Seçilen açık veya yeraltı işletme yöntemine göre madenin 3-boyutlu tasarımı Tasarlanan madene ait tasarım verilerin güncellenmesi ve geliştirilmesi 1

5 1.2. Yaygın Olarak Kullanılan Bilgisayar Destekli Maden Tasarımı Programları SURPAC MINEX NETCAD MICROSTATION SURFER VULCAN MICROMINE DATAMINE MINESIGHT MICROMODEL 2

6 2. SURPAC PROGRAMININ GRAFİKSEL ARAYÜZÜ Surpac 6.1 programının grafiksel arayüzünde yer alan çubuk, sekme ve pencereler aşağıda sıralanmaktadır (Şekil 1.1). Şekil 1.1. Surpac 6.1 programının grafiksel arayüzü. a) Menubar (Menu Çubuğu) b) Toolbar (Araç Çubuğu) c) Navigator Window (Kılavuz Penceresi) - Navigator Tab (Kılavuz Sekmesi) - Legent Tab (Gösterge Sekmesi) d) Properties Window (Özellikler Penceresi) - Properties Tab (Özellikler Sekmesi) - Tool Properties Tab (Araç Özellikleri Sekmesi) e) Layers Window (Katmanlar Penceresi) f) Viewport Window (Görüntü Alanı Penceresi) - View1 Tab (1. Görüntü Sekmesi) - View2 Tab (2. Görüntü Sekmesi) g) Message Window (Mesaj Penceresi) h) Command Window (Komut Penceresi) i) Status Bar (Durum Çubuğu) 2.1. Menü Çubukları Surpac programının grafiksel arayüzünde yer alan Main Menu (Ana Menü) aşağıdaki açılabilir menü pencerelerinden oluşmaktadır: - File (Dosya) - Edit (Düzenleme) - Create (Oluşturma) - Display (Görüntüleme) - View (Görünüm) - Inquire (Bilgilenme) - File Tools (Dosya Araçları) 3

7 - Survey (Haritalama) - Database (Veritabanı) - Surfaces (Yüzeyler) - Solids (Katılar) - Block Model (Blok Modelleme) - Design (Tasarım) - Plotting (Çizim) - Customize (Özelleştir) - Help (Yardım) Surpac programının grafiksel arayüzünde yer alan Main Menu dışında isteğe bağlı olarak etkinleştirilebilen diğer menüler şunlardır (Şekil 1.2): Şekil 1.2. Surpac programının menüleri. - Applications Menu (Uygulamalar Menüsü) - Blast Design (Patlatma Tasarımı) - Block Model (Blok Modelleme) - Database (Veritabanı) - Demo (Gösteri) - Free Functions (Bağımsız İşlevler) - Graphical Sequencer (Grafiksel Sıralayıcı) - Main Menu (Short) [Ana Menü (Kısa)] - Main Menu (Ana Menü) - MineSched 5.1 (MineSched 5.1 Yazılımı) - Ring Design (Ulaşım Tasarımı) - Solids (Katılar) - Surface Design (Açık İşletme Tasarımı) - Surveying (Haritalama) - Underground Design (Yeraltı İşletme Tasarımı) 4

8 2.2. Araç Çubukları Surpac programının grafiksel arayüzünde isteğe bağlı olarak etkinleştirilebilen araç çubukları şunlardır (Şekil 1.3): - Applications Free (Bağımsız Uygulamalar) - Blast Design (Patlatma Tasarımı) - Block Model (Blok Modelleme) - Create (Oluşturma) - Database (Veritabanı) - DB String Sections (Veritabanı Dizgi Kesimleri) - Digitize (Sayısallaştırma) - Display and Hide (Gösterme ve Gizleme) - Edit (Düzenleme) - File (Dosya) - File Tools (Dosya Araçları) - Generate (Çizme) - Graphical Sections and Cutting Planes (Grafiksel Kesimler ve Planların Budanması) - Inquire (Bilgilenme) - Inquire / Display (Bilgilenme / Görüntüleme) - MineSched 5.1 Development (MineSched 5.1 Yazılımı - Geliştirme) - MineSched 5.1 Parameters (MineSched 5.1 Yazılımı - Değişkenler) - MineSched 5.1 Production (MineSched 5.1 Yazılımı - Üretim) - Navigate (Kılavuz) - Ring Design (Ulaşım Tasarımı) - Scale and Transparency (Ölçek ve Saydamlık) - Solids (Katılar) - Spin and Scale (Dönme ve Ölçek) - Status Free (Durumdan Bağımsız) - Surface Design (Açık İşletme Tasarımı) - Tools (Araçlar) - Underground Design (Yeraltı İşletme Tasarımı) - View, Lighting and Projection (Görünüm, Işıklandırma ve Gösterim) 5

9 Şekil 1.3. Surpac programının araç çubukları. 6

10 2.3. Surpac Programıda Yaygın Olarak Kullanılan Dosya Türleri Surpac programında yaygın olarak kullanılan dosya türleri ve uzantıları aşağıda sıralanmaktadır (Çizelge 1). Çizelge 1. Surpac programında yaygın olarak kullanılan dosyalar. DOSYA TÜRÜ String (Dizgi) Dosyaları Digital Terrain Mode (DTM) (Sayısal Arazi Modeli) Dosyaları Geological (Drillhole) Database [Yerbilimsel (Sondaj) Veritabanı] Dosyaları Survey Database (Haritalama Veritabanı) Dosyaları Block Model (Blok Modelleme) Dosyaları Plot (Çizim) Dosyaları Macro (Makro) Dosyaları Styles (Biçem) Dosyaları UZANTISI.str.dtm.ddb.sdb.mdl.dwf.tcl.ssi 2.4. String (Dizgi) Kavramı Doğal haldeki noktalar ve çizgi verileri string verileri oluşturur. Neredeyse bütün veriler Surpac de bu forma getirilmiş ve string gibi saklanmıştır. String, birbirini izleyen üç-boyutlu (3-B) koordinatların, bazı fiziksel özelliklerini çizerek açıklar. Taslağa çizilmiş çizgiler, stringlerde de olduğu gibi asıl özellikleri belirtir. Konturlar gibi yolların sınırları, jeolojik zonların sınırları, stok alanının tabanı vb. açık ocağa ait taban ve tavan stringleridir. Bütün noktaların tanımladığı tek bir string, string dizisinde belirlenmiş olağan numarası ile kaydedilir. String numaraları 1 ve dahil olmak üzere bu aralıkta sınıflandırılabilir. String numarası, tasarlanmış özelliğin string tarafından sayısallaştırılmış kimliğidir. Bu kimliğin, haritacılıktaki durumu gibi stringleri birbirinden ayırt etmede bir önemi olmayabilir. Genelde stringin kimlik kazanmış kodunun yaygın olan amacı, şev taban zonunu ya da atık materyalleri ya da sınırları tanımlamadır. Şekil 1.4 de bazı string kullanımı örnekleri verilmektedir. a. Açık işletme tasarımında string kullanımı örneği. 7

11 String Türleri Stringlerin tanımlanmış üç türü vardır. a) Açık Stringler (Open Strings) b. Yeryüzünün modellenmesinde string kullanımı örneği. Şekil 1.4. Surpac programında kullanılan string örnekleri. Açık stringler eğrisel ya da doğrusal çizgiler gibidir. İlk ve son koordinatları farklıdır. Eğer dosyada birden fazla aynı string numarasında açık string varsa, bunlar segment numarası ile tanımlanarak açık segment adını alır. Şekil 1.5 de bir açık string örneği verilmektedir. b) Kapalı Stringler (Closed Strings) Şekil 1.5. Açık string örneği. Kapalı stringler daire, kare ya da herhangi bir düzensiz poligon şeklinde olabilir. İlk ve son koordinatları aynı ise kapalı string adını alır. Eğer, dosyada aynı string numarası bile birden fazla kapalı string bulunuyorsa, bunlar segment numarası alarak, kapalı segment adını alır. Topoğrafik haritada, aynı yükseklikteki konturların aynı string numarası ile ifade edilmesi gibi burada da tanıtıcı tek bir string aynı mantık ile gruplanıp, özelliklerine göre konumlanacaktır. Şekil 1.6 da bir kapalı string örneği verilmektedir. 8

12 c) Râkım Stringleri (Spot Height Strings) Şekil 1.6. Kapalı string örneği. Râkım stringi, belirli bir özellik olmaksızın, rastgele noktaların bağlanması ile oluşmuş stringdir. Göründüğü gibi noktaların bağlantıları hiç bir özellik ifade etmediği gibi, noktalar da herhangi bir düzende değildirler. Râkım stringleri genelde noktaların yüksekliklerini ya da sondajların koordinatlarını kaydetmek amacıyla kullanılır. Şekil 1.7 de bir râkım stringi örneği verilmektedir String Türlerinin Kullanımı Şekil 1.7. Râkım stringi örneği. Genellikle süreksiz olan özelliklerin gözlendiği açık stringler açık ocaklarda (open pit), kapalı stringler ise sınır stringleri (boundary string) olarak hatları belirlemede ve hacim hesaplamada kullanılırlar. Mühendislere ve jeologlara yönelik olarak şev ve basamak tasarımı ile cevher sınırları gibi konular kapalı stringlerle yakından ilgilidir. Kapalı stringler kalınlık gibi tanımlanacağından alan ve hacim hesaplamaları kolaylıkla yapılabilir. 9

13 String Açıklamaları Stringdeki her bir noktanın yeteneği, koordinatı olmayan bilgiyi koordinatı olan bilgilerden ayırabilmesidir. Bu bilgi Nokta Açıklaması olarak adlandırılır. Haritacılıkta, genellikle o noktanın ne olduğu (örn. kontrol merkezinin adı) kesin olarak belirtilir. Kapalı string kullanımında stringin nokta açıklamaları, farklı özelliklerin niteliklerini (örn. su örneğinin konsantrasyonu ve toplam tuzluluğu) içerebilir. Nokta açıklaması, değişik amaçlar için ayrı ayrı tanımlamalara yönelik alt alanlar içerebilir. Alt alanların açıklamaları D1, D2, D3 gibi en fazla D100 e kadar adlandırılabilir ve genellikle D alanları (D fields) şeklinde belirtilir. D alanları virgüllerle sınırlandırılır ve toplam açıklama 512 karakteri geçemez. Örneğin: AÇIKLAMA= TREE, 1.54, HOUSE Alt alanlar sırasıyla şu değerleri alır: D1= TREE D2= 1.54 D3= HOUSE String Yönleri Bir stringin ilk noktasında string numarası koymak kuraldır. Belirli bir stringin nasıl bir şekilde yaratıldığına bağlı olarak, segment için noktaların sırası bazen saat yönünde bazen ise saat yönünün tersinde bir yön verecektir. Alanları ve hacimleri hesaplarken segmentin bu yönü kapalı stringlerde önemlidir. Eğer kapalı stringin yönü saat yönünde tanımlanmışsa, bunun pozitif bir alan gösterdiği varsayılır; bu bir kapsama (inclusion) alanıdır. Eğer kapalı stringin yönü saat alanının tersi yönde tanımlanmışsa, bunun negatif bir alan gösterdiği varsayılır; bu bir dışlama (exclusion) alanıdır. Eğer saat yönünün tersi yönde kapatılmış bir segment saat yönünde kapatılmış bir segment içinde yer alıyorsa, bu bileşim kapalı segmentler arasındaki alanı belirtir. Şekil 1.8 de string yönleri yardımıyla bir alan hesabı örneği verilmektedir. Şekil 1.8. String yönleri yardımıyla alan hesabı örneği. 10

14 String Dosyaları İlgili stringler String Dosyaları olarak adlandırılan dosyalar olarak kaydedilir ve dosya uzantısı.str olarak tanımlanır. Bir string dosyası e kadar farklı stringler içerebilir. Her bir dosya 2 bölüm olarak tanımlanır. Birinci bölüm Lokasyon (Mevki) Kodu olarak adlandırılır. Bu kod, genellikle stringin dosyada neyi belirttiğini göstermek için seçilmiş alfabetik karakter belirtecidir (örn: sondaj, kontur, bina). İkinci bölüm ise, ID Numarası olarak adlandırılır. Bu kod, bir dizi dosyanın bir elemanını tanımlayan nümerik karakter belirtecidir. Örneğin, yeraltı maden araştırmalarının 1990 yılı Ocak, Şubat ve Mart aylarını içeren bir dizi dosya adının her biri şu şekilde adlandırılabilir: LEV9001 LEV9002 LEV9003 LEV in ortak lokasyon kodu olduğu durumdaki ID numaraları, her bir dosyadaki araştırmaları içeren yıl/ay kodlarıdır String Dosya Yapısı String dosyası içindeki her bir çizgi Record (Kayıt) olarak adlandırılır. İlk iki record sırasıyla Header Record (Üstbilgi Kaydı) ve Axis Record (Eksen Kaydı) şeklinde adlandırılır. Header record, lokasyon kodu, oluşturulan tarih ve amaç gibi string dosyalarıyla alakalı verileri içerir (örn: pump, 26-Mar-92, pumping wells). Axis record iki dizi koordinat numarası içerir. İlk dizide, string numarası ile y, x ve z koordinatları yer almakta olup, ikinci dizide amaca uygun olarak, kesit alırken kullanmak amacıyla tanımlanan 3-boyutlu eksene ait koordinat bilgileri veya pompalama bilgileri gibi bilgiler bulunur. Şekil 1.9 da Groundwater Modeling (Yeraltı Suyunu Modelleme) modülü kullanılarak oluşturulan ve üç pompalama kuyusunun tanımlarını kapsayan pump1.str string dosyasının içeriği görülmektedir. Bu dosyanın ilk dizisinde, string numarası ile y, x ve z koordinatları yer almakta olup, ikinci dizisinde kuyu ismi, pompalamaya başlama zamanı, pompalamanın sonlandırıldığı zaman, pompalama oranı ve pompalama borusunun yarıçapı verileri bulunmaktadır. pump,26-mar-92,pumping wells, 0,0.000,0.000,0.000,0.000,0.000, ,28.275, ,0.000,recover1,0, ,500, , , ,0.000,recover2,0, ,700, , , ,0.000,recover3,0, ,500,0.15 0,0.000,0.000,0.000,0,0.000,0.000,0.000,END Şekil 1.9. Pompalama kuyuları için hazırlanmış bir string dosyası örneği. String dosyalarında her bir alan virgülle ayrılır. String dosyasındaki kayıtlar, ilk 7 verisi sıfır olan ve Start (başlangıç) olarak adlandırılan bir veri satırıyla başlar; ilk 4 verisi sıfır olan ve End (Son) olarak belirtilen bir veri satırıyla sona erer. Farklı nesnelere ait veriler ilk 4 verisi sıfır olan veri satırlarıyla birbirlerinden ayrılır. Şekil 1.10 da, Geostatistics (Jeoistatistikler) modülü kullanılarak oluşturulan bir bloğa ait tanımları içeren blocks98.str string dosyasının içeriği görülmektedir. Bu dosyanın ilk dizisinde, string numarası ile y, x ve z koordinatları yer almakta olup, diğer dizilerde ters uzaklık algoritması kullanılarak hesaplanmış değerler bulunmaktadır. 11

15 blocks, 1-May-92,Grade classifications of blocks98.str, 0,0.000,0.000,0.000,0.000,0.000, , , ,98.000,0.035, , , ,98.000,0.035, , , ,98.000,0.035, , , ,98.000,0.035, , , ,98.000,0.035, ,0.000,0.000,0.000, 1, , ,98.000,0.003, , , ,98.000,0.003, , , ,98.000,0.003, , , ,98.000,0.003, , , ,98.000,0.003, ,0.000,0.000,0.000,END Şekil Bloklar için hazırlanmış bir string dosyası örneği DTM : Digital Terrain Model (Sayısal Arazi Modeli) Kavramı Surpac programında 3-boyutlu görüntüleme ve hacim hesaplama gibi konularda Yüzeyler kullanılmakta olup, bu yüzeyler, DTM olarak tanımlanmaktadır. Doğal arazi topografyası, faylar, ana kayalar ve ana kayaların üzerini kaplamış kontaklar ya da yeraltı su seviyesi birçok yüzeysel nitelik DTM şeklinde modellenebilir. String dosyaları, kendilerine bağlı bulunan DTM lerdeki ham verileri içermektedir. Bu DTM ler, bağlı bulundukları string dosyalarındaki üçlü noktaların haritalamasıyla oluşturulmuş üçgenler içerir. Diğer bir ifade ile, DTM ler, her bir üçgenin her bir noktasının kendisine ait string dosyasındaki bir nokta ile eşleştirildiği üçgenlerden yapılmıştır. Bu nedenle, DTM dosyaları kendi string dosyaları olmadan çalıştırılamazlar ve bir DTM dosyası, aynı isimdeki kendi string dosyası olmazsa açılamaz. Şekil 1.11 de bir açık işletme için hazırlanmış pit150.dtm DTM dosyasının içeriği görülmektedir. pit150.str, ;algorithm=standard;fields=x,y 1, , , , 1, , , , 1, , , , 1, , , , 1, , , , 1, , , , 1, , , , 1, , , , 1, , , , 0, 0.000, 0.000, 0.000, 0, 0.000, 0.000, 0.000, END Şekil Açık işletme için hazırlanmış bir DTM dosyası örneği Geological Database (Yerbilimsel Veritabanı) Kavramı Sondaj verileri madencilik projelerinin başlama noktasıdır ve fizibilite çalışmalarının ve yapılan cevher rezerv tahminlerinin temelini oluşturur. Jeolojik veritabanı, her biri değişik çeşitte sondaj verileri içeren tablolardan, her bir tablo da belirli sayıda veri içeren alanlardan oluşur. Surpac zorunlu olarak 2 tabloya ihtiyaç duyar. Bunlar, Collar (Kuyu Ağzı) ve Etüt (Survey) tablolarıdır. 12

16 Collar tablosundaki zorunlu alanlar şunlardır: - hole_id ( Kuyu Kimliği) - y [(Y Koordinatı (Kuzey)] - x [(X Koordinatı (Doğu)] - z [(Z Koordinatı (Yükseklik)] - max_depth (Maksimum Derinlik) - hole_path (Sondajın Adresi) Survey tablosundaki zorunlu alanlar ise şunlardır: - hole_id (Kuyu Kimliği) - depth (Derinlik) - dip (Eğim) - azimuth [(Azimut Açısı (Kuzey)] Zorunlu tablolardan başka, jeoloji ve tenör gibi verileri kaydetmek amacıyla isteğe bağlı tablolar da eklenilebilir ve kullanılabilir. Veritabanına eklenilebilir türde 3 çeşit isteğe bağlı tablo vardır: a) Interval Table (Aralık Tablosu) b) Point Table (Nokta Tablosu) c) Discrete Samples Table (Farklı Numuneler Tablosu) Interval tabloları numune almak amacıyla yapılan karotlu sondajın başlangıç derinliğine ve bitiş derinliğine ihtiyaç duyar. Bunlar için sırasıyla depth_from ve depth_to alanları çağrılır. Point tabloları ise sadece numunelerin alındığı derinliğe ihtiyaç duyar; bunun için de sadece depth_to alanı çağrılır. Discrete Samples tabloları belirli numune kimliklerine sahip noktalar için veri kaydetmek amacıyla kullanılır. Bu veriler, sample_id (numune kimlikleri) ve y, x ve z koordinatlarıdır. Şekil 1.12 de, Geological Database modülündeki bazı tipik jeolojik kesitleri göstermektedir Styles (Biçemler) Kavramı Şekil Bir jeolojik kesit görünümü. Style dosyaları, string ve DTM lerin nasıl gösterileceğini belirtmek için kullanılır. Varsayılan style dosyaları styles.ssi olarak adlandırılmaktadır. Style dosyası kullanıcıya şu özellikleri belirlemesine izin verir: 13

17 - Lejanta (göstergeye) yönelik biçim için etiket - Çizme metodu (çizgi, işaretler, nitelik değerleri vb.) - Çizgi rengi, kalınlığı ve tipi - Yüzey rengi - Ayna yansıma rengi (parlak kısmın rengi) - Şeffaflık etkileri için saydamlık rengi - Parlaklık renkleri ve parlak kısmın boyutu - Yüzey gidişatı - Kenar rengi ve kalınlığı - Metin rengi, yazı tipi, boyutu ve eğimi - İşaretleyici sembolü ve işaretleyicinin boyutu 14

18 3. SURPAC PROGRAMININ KULLANIMI 3.1 STRING DOSYA ADLARI String dosya adları aşağıdaki bileşenlere sahiptir: BİLEŞEN (COMPONENT) TANIMLAMA (DESCRIPTION) GEREKLİLİK (REQUIREMENT) Yer (Location) Karakter ve Sayı Birleşimi Evet Kimlik (ID) Sadece Sayı İsteğe Bağlı Uzantı (Extension) Mutlaka.str Evet String dosyalarının adlandırılmasına yönelik bazı örnekler aşağıda verilmektedir: DOSYA ADI (FILENAME) YER (LOCATION) KİMLİK (ID) pit.str pit.str bench105.str bench 105.str 2007design.str 2007design.str 2007design2.str 2007design 2.str grade_control135.str grade_control 135.str dhcomp2_50.str dhcomp2_ 50.str level 300.str level 300.str UZANTI (Extension) String dosya adlarında boşluk, Türkçe karakterler ile alfabetik karakterler dışında kalan karakter ve simgelerin kullanılması önerilmez. Kullanılması durumunda Surpac programı doğru olarak çalışmayabilir. Dosya adlarının kimliklerine başvurmak için yerüstündeki kot yüksekliklerinden veya yeraltındaki kat derinliklerinden yararlanabilirsiniz (kot130.str, kot150.str, kot170.str veya kat- 130.str, kat-150.str, kat-170.str gibi). 15

19 3.2 STRING VERİLERİNİN GÖRÜNTÜLENMESİ 1. Reset graphics simgesini tıklayınız. 2. bench105.str dosyasını çift tıklayınız. 3. Display > Strings > With string and segment numbers seçiniz. 4. Gösterildiği gibi bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. 4.1 bech105.str is görüntülenir. 16

20 4.2 Bu dosyadaki veri, ocağın plan görüntüsü olarak bilinen yatay bir görüntüsünü sunar. Veriler aşağıdaki gibi düzenlenmiştir. String No (String Number) Segment No (Segment Number) Veri (Data) Tip (Type) D1 D2 D3 1 1 Düşük Tenörlü Cevher Kapalı Altın (g/t) Gümüş (g/t) SG 2 1 Orta Tenörlü Cevher Kapalı Altın (g/t) Gümüş (g/t) SG 3 1 Yüksek Tenörlü Cevher Kapalı Altın (g/t) Gümüş (g/t) SG 8 1 Taban Kayacı İzi Açık Taban Kayacı 8 2 Tavan Kayacı İzi Açık Tavan Kayacı Ocağın Şev Topuğu Kapalı Ölçüm İstasyonu Rakım İstasyon Adı 5. Display > Point > Numbers tıklayınız. 6. String range için 1 değerini giriniz ve Apply tıklayınız. 17

21 6.1 String 1 için noktaların sıralanmasının XY düzleminde saat ibresi yönünde olduğuna dikkat ediniz. 7. Reset graphics simgesini tıklayınız. 8. Bu çalışmada gerçekleştirilen tüm adımları görmek isterseniz 01a_viewing_string_data.tcl dosyasını çift tıklayarak çalıştırınız. 18

22 3.3 STRING VERİLERİNİN METİN DÜZENLEYİCİDE GÖRÜNTÜLENMESİ 1. Navigator penceresinde bench105.str dosyasını sağ tuş tıklayınız ve Edit seçiniz. Dosya, kullandığınız metin düzenleyici programla (Not Defteri) açılır. İlk satır Üstbilgi Kaydı (Header Record) olarak adlandırılır ve şu maddeleri içerir: Dosya Adı, Değiştirildiği Tarih, Amaç (ki, bu örnekte boş bırakılmıştır), Stil Dosyası. İkinci satır Eksen Kaydı (Axis Record) içerir. Bu, bazı kesit işlevlerinde kullanılan iki-noktalı bir satırdır. Birçok string dosyası için bu gerekli değildir. Gerekli olmadığında tüm koordinatlar için 0 değeri kullanılır. Gerekli olduğunda, eksenin başlangıç ve bitiş noktalarının her birinin Y, X ve Z değerleri aşağıdaki üçüncü satır sırasıyla yerleştirilir. Üçüncü satır String Verisi (String Data) başlangıcıdır ve Y, X, Z, D1, D2, D3, D100 gibi String Sayısı (String Number) olarak yerleştirilir. Segmentin sonu bir Boş Kayıt (Null Record) gerektirir. String 1 is kapalıdır, çünkü ilk noktası ile son noktası aynıdır. Bir dosya oluşturulduğunda şu değerler seçilir: D1 = gold (g/t), D2 = silver (g/t) and D3 = SG. String 1 Düşük Tenörlü Cevher alanının çevresini çizer grams/ton altının değeri, grams/ton gümüşün değeri ve 2.7 özgül ağırlıktır. 19

23 2. Aşağıdaki verileri görmek için metin düzenleyicideki sayfayı aşağı doğru kaydırınız. String 8 is açıktır, çünkü ilk ve son noktaları farklıdır. Ayrıca String 8, iki segment içermektedir. String is kapalıdır, çünkü ilk ve son noktaları aynıdır. String is a rakım stringidir ve D1 alanındaki ölçüm istasyonu adlarını içermektedir. 3. Herhangi bir değişiklik yapmadan ve kaydetmeden metin düzenleyiciden çıkınız. Not: String dosyaları üzerinde elle düzenleme yapılması önerilmez. Şayet dosyanın yazım düzeni bozulur ve zarar görürse Surpac programı bu dosya kullanıldığında doğru olarak çalışmaz. 20

24 3.4 ÇOKLU GÖRÜNTÜ ALANLARIYLA ÇALIŞMAK 1. pit_design1.str idosyasını çift tıklatarak açınız. 2. Popup menüyü görüntülemek için grafik üzerinde sağ-tuş tıklayınız. 3. Popup menüden Viewport seçiniz ve sonra Copy view tıklayınız. View 2 olarak adlandırılan sekmede geçerli görüntünün ekranı kaplamış bir kopyası gösterilir. 4. View2 sekmesinde sağ-tuş tıklayınız, Viewport seçiniz ve Close tıklayınız. 21

25 5. Grafikte sağ-tuş tıklayınız, Viewport seçiniz ve Split vertically tıklayınız. Her bir görüntü penceresinde aynı verilerin aynı görüntüsü görünür. 22

26 6. Sol görüntü penceresinde sağ-tuş tıklayınız, Viewport seçiniz ve Split horizontally tıklayınız. Sol görüntü penceresi yatay olarak bölünür. 23

27 7. Sağ görüntü penceresinde sağ tuş tıklayınız, Viewport seçiniz ve Split horizontally tıklatınız. Dört görüntü penceresi görüntülenir. 8. Görüntüyü döndürmek için sol-üst görüntü penceresinde tıklayınız ve sürükleyiniz. Görüntü eğimli olarak gösterilir. 9. Sol-alt sol görüntü penceresinde tıklayınız. Verileri XZ düzleminde görmek için simgesini tıklayınız. 24

28 10. Sağ-üst sağ görüntü penceresinde tıklayınız. Verileri YZ düzleminde görmek için simgesini tıklayınız. Dört görüntü penceresinde verilerin dört farklı görünümü görüntülenir. 25

29 3.5 NOKTA ÖZELLİKLERİNİ GÖRMEK Nokta özellikleri işlevi, string, segment ve nokta sayıları, y, x, z koordinatları ve tanımlı alanları kapsayan nokta özelliği bilgisini gösterir. 1. Reset graphics simgesini tıklayınız. 2. lev1665.str dosyasını çift tıklayarak açınız. 3. Seçim Aracında Select Point/Triangle seçiniz. 4. CTRL tuşuna basılı tutarak ve noktalar üzerinde tıklayarak herhangi dört nokta seçiniz. 26

30 5. Inquire > Point properties tıklayınız. Mesaj penceresinde seçilen tüm noktaların nokta özellikleri görüntülenecektir. 6. Bu çalışmada gerçekleştirilen tüm adımları görmek isterseniz 02b_view_point_properties.tcl dosyasını çift tıklayarak çalıştırınız. 27

31 3.6 SEGMENT ÖZELLİKLERİNİ GÖRMEK 1. Reset graphics simgesini tıklayınız. 2. lev1665.str dosyasını çift tıklayarak açınız. 3. Seçim Aracında Select Segment/Trisolation seçiniz. 4. Görüldüğü gibi bir segment seçiniz. 28

32 4.1 Properties panosunda segment özellikleri görüntülenecektir. 5. Bu çalışmada gerçekleştirilen tüm adımları görmek isterseniz 02c_view_segment_properties.tcl dosyasını çift tıklayarak çalıştırınız. 29

33 3.7 İKİ NOKTA ARASINDAKİ UZAKLIĞI VE İSTİKAMET AÇISINI BELİRLEMEK 1. Reset graphics simgesini tıklayınız. 2. lev1665.str dosyasını çift tıklayarak açınız. 3. Inquire > Bearing and distance between 2 points seçiniz. Setup noktasını seçmek için iletiye dikkat ediniz. 4. Setup noktasını tıklayınız. Foresight noktasını seçmek için iletiye dikkat ediniz. Mesaj penceresinde, seçilen noktalar için, iki nokta arasındaki istikamet açısı, uzaklık ve eğim görüntülenir. 6. İşleve son vermek için ESC tuşuna basınız. 7. Bu çalışmada gerçekleştirilen tüm adımları görmek isterseniz 02d_bearing_and_distance.tcl dosyasını çift tıklayarak çalıştırınız. 30

34 3.8 BİR DOSYAYI KAYDETMEK 1. Reset graphics simgesini tıklayınız. 2. lev1665.str dosyasını çift tıklayarak açınız. 3. Seçim Aracında Select Point/Triangle seçiniz. 4. Herhangi bir noktayı, üzerinde tıklayarak seçiniz. 5. Nokta üzerinde sağ-tuş tıklayınız ve menüden Delete seçiniz. 6. File > Save >String/DTM file seçiniz. 31

35 7. Bilgileri, aşağıda görüldüğü gibi giriniz ve Apply tıklayınız. 32

36 3.9 VERİYİ DÖNDÜRMEK İÇİN ORBIT VIEW TOOL MODUNU KULLANMAK 1. Reset graphics simgesini tıklayınız. 2. survey1665.str dosyasını çift tıklayarak açınız. 3. Tools araç çubuğundan Orbit View Tool simgesini tıklayınız. Veya Graphics Viewport üzerinde herhangi bir yerde sağ-tuş tıklayınız. Pop-up menünün en altında Orbit View Tool simgesini tıklayınız. 4. Graphics Viewport üzerinde tıklayınız ve sürükleyiniz. Veri, üç boyutlu olarak dönecektir. 33

37 3.10 ÇOK SAYIDA NOKTAYI AYNI ANDA SEÇMEK İÇİN BOX SELECT POINTS MODUNU KULLANMAK 1. Reset graphics simgesini tıklayınız. 2. survey1665.str dosyasını çift tıklayarak açınız. 3. Tools araç çubuğundan Box Select Points simgesini tıklayınız. Veya Graphics Viewport üzerinde herhangi bir yerde sağ-tuş tıklayınız. Pop-up menünün en altında Box Select Points simgesini tıklayınız. 4. Graphics Viewport üzerinde tıklayınız ve sürükleyiniz. Çok sayıda nokta aynı anda seçilecektir. 34

38 3.10a NOKTALARI SİLMEK İÇİN POINT/TRIANGLE MODUNU KULLANMAK 1. Reset graphics simgesini tıklayınız. 2. survey1665.str dosyasını çift tıklayarak açınız. 3. Tools araç çubuğundan Selection drop down menüsünü açınız ve Select Point/Triangle tıklayınız. 4. Aşağıda görüldüğü gibi bir nokta tıklayınız. 5. Popup menü görüntülemek için nokta üzerinde sağ-tuş tıklayınız ve Delete seçiniz. Nokta silinecektir. 35

39 6. CTRL tuşuna basılı tutarak aşağıda görüldüğü gibi noktalar tıklayınız. 7. Klavyede DELETE tuşuna basınız. Noktalar silinecektir. 36

40 3.10b SEGMENTLERİ TERSİNE ÇEVİRMEK İÇİN SEGMENT/TRISOLATION MODUNU KUL- LANMAK 1. Tools araç çubuğundan Selection drop down menüsünü açınız ve Select Segment/Trisolation tıklayınız. 2. CTRL tuşuna basılı tutarak aşağıda görüldüğü gibi segmentler tıklayınız. 3. Popup menü görüntülemek için segment üzerinde sağ-tuş tıklayınız ve popup menüden Reverse seçiniz. 4. Yeni segment yönleri mesaj penceresinde görüntülenecektir. String 2 Segment 1 is now Anti clockwise String 2 Segment 3 is now Anti clockwise 37

41 3.10c KOPARMAK, BİRLEŞTİRMEK VE YENİDEN NUMARALANDIRMAK İÇİN SELECT MO- DUNU KULLANMAK 1. Display > Point > Numbers seçiniz. 2. Aşağıda görüldüğü gibi bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. Noktaların numaraları görüntülenecektir. Ancak bu işlemler için noktaların numaralandırılması gerekli değildir. Bu işlem, sonraki adımlarda seçilecek olan noktaları açıkça tanımlamak için sadece bu aşamada uygulanacaktır. 3. Tools araç çubuğundan Selection drop down menüsünü açınız ve Select tıklayınız. 38

42 4. CTRL tuşuna basılı tutarak 11 ve 14 numaralı noktaları tıklayınız. 5. Popup menü görüntülemek için nokta üzerinde sağ-tuş tıklayınız ve popup menüden Break segments at selected points seçiniz. 39

43 6. Aşağıda görüldüğü gibi, silinecek segment üzerinde iki nokta arasında bir yer tıklayınız. 7. Popup menüyü görüntülemek için segment üzerinde sağ-tuş tıklayınız ve popup menüden Delete seçiniz. 40

44 8. CTRL tuşuna basılı tutarak, birleştirilecek olan iki noktayı (105 ve 216) seçiniz. Şayet farklı string numaralarına sahip iki segment birleştirilecekse, sonuca ulaşmak için ilk seçilen noktanın string numarası kullanılır. Bu örnekte, şayet ilk önce 105 numaralı nokta seçilirse, sonuçta oluşan string numarası 1 olacaktır. Şayet ilk önce 216 numaralı nokta seçilirse, sonuçta oluşan string numarası 2 olacaktır. 9. Popup menüyü görüntülemek için nokta üzerinde herhangi bir yerde sağ-tuş tıklayınız ve popup menüden Connect points seçiniz. Noktalar birleştirilecektir. 41

45 10. CTRL tuşuna basılı tutarak, birleştirilecek olan iki noktayı (130 ve 25) seçiniz. 11. Popup menüyü görüntülemek için nokta üzerinde herhangi bir yerde sağ-tuş tıklayınız ve popup menüden Connect points seçiniz. Noktalar birleştirilecektir. 42

46 12. Diğer yerler için, aşağıda görülen sonuca ulaşana kadar 4 den 12 ye kadar olan adımları tekrarlayınız. 13. Display > Strings > With string numbers seçiniz. 14. Aşağıda görülen bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. Daha sonra tüm segmentleri seçmek ve yeniden numaralandırmak için select tool kullanacaksınız. 43

47 15. Yeniden numaralandıracağınız segment üzerinde iki nokta arasında bir yer tıklayınız. 16. Popup menüyü görüntülemek için sağ-tuş tıklayınız ve popup menüden Select strings seçiniz. 44

48 16.1 String 2 nin her iki segmenti seçilir. 17. Edit > Strings > Renumber seçiniz. 18. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. 19. File > Save as seçiniz. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. 45

49 3.11 BİR EKSEN BOYUNCA VERİ TAŞIMAK 1. Reset graphics simgesini tıklayınız. 2. lev1665.str dosyasını çift tıklayarak açınız. 3. Tools araç çubuğundan Selection drop down menüsünü açınız ve Select Point/Triangle tıklayınız. 4. CTRL tuşuna basılı tutarak, aşağıdaki iki noktayı tıklayınız. 5. Tools araç çubuğundan, Move Tool simgesini tıklayınız. Veya Graphics Viewport üzerinde herhangi bir yerde sağ-tuş tıklayınız. Pop-up menünün en altında Move tool simgesini tıklayınız. 46

50 6. Aşağıdaki gibi, X eksenini (kırmızı) tıklayınız ve sürükleyiniz. önce sonra Durum çubuğunun, hareket devam ettiği sürece koordinat değerlerini gösterdiğine dikkat ediniz. 47

51 3.12 BİR PLAN ÜZERİNDEKİ VERİLERİ TAŞIMAK 1. Reset graphics simgesini tıklayınız. 2. Aşağıdaki Exit Graphics penceresi açılırsa, Reset graphics seçiniz ve Apply tıklayınız. 3. ore1.str dosyasını çift tıklayarak açınız. 4. Tools araç çubuğundan Selection drop down menüsünü açınız ve Select Segment/Trisolation tıklayınız. 5. Aşağıda görülen segmenti tıklayınız. 48

52 6. Tools araç çubuğundan, Move Tool simgesini tıklayınız. Veya Graphics Viewport üzerinde segmenti sağ-tuş tıklayınız. Pop-up menünün en altında Move tool simgesini tıklayınız. 7. XZ düzleminde harekete zorlamak için kırmızı ve mavi köşeyi tıklayınız ve sürükleyiniz. önce sonra Segmenti hareket ettirdiğiniz sürece, durum çubuğundaki sadece X ve Z değerlerinin değiştiğine dikkat ediniz. 8. Reset graphics simgesini tıklayınız. 9. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. 49

53 3.13 ÜÇ BOYUTTA VERİ TAŞIMAK 1. Reset graphics simgesini tıklayınız. 2. und1.str dosyasını çift tıklayarak açınız. 3. und_layout.str dosyasını çift tıklayarak açınız. 4. Aşağıdaki gibi, veriyi döndürmek için grafik üzerinde tıklayınız ve sürükleyiniz. 5. Tools araç çubuğundan Selection drop down menüsünü açınız ve Select String/Object tıklayınız. 50

54 6. und_layout.str içindeki stringi tıklayınız. 7. Graphics Viewport üzerinde stringi sağ-tuş tıklayınız. Pop-up menünün en altında Move tool simgesini tıklayınız. 8. Aşağıdaki gibi, üç eksenin kesişim noktasındaki sarı karenin içini tıklayınız ve sürükleyiniz. Stringi hareket ettirdiğiniz sürece, durum çubuğundaki üç koordinat değerinin de değiştiğine dikkat ediniz. 9. Reset graphics simgesini tıklayınız. 51

55 10. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. 52

56 4. DIGITAL TERRAİN MODEL (DTM) YÜZEYLERİ Yüzey modelleme kavramı genel hatlarıyla üç aşamadan oluşmaktadır. a) Stringlerden Digital terrain models (DTMs) oluşturulması b) Stringlerdeki noktalar arasında üçgenler oluşturulması c) Üçgenlerin kaplanması 53

57 4.1) DTM in Grafiksel Olarak Oluşturulması 1. Reset graphics simgesini tıklayınız. 2. topo1.str dosyasını çift tıklayarak açınız. 3. Surfaces > Create DTM from layer seçiniz. 4. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve DTM yüzeyi oluşturmak için Apply tıklayınız. 54

58 Oluşturulan DTM yüzeyi aşağıdaki gibidir. 5. File > Save > String/DTM seçiniz. 6. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. String dosyasının halen mevcut olması nedeniyle, size, orijinaliyle yer değiştirmeyi isteyip istemediğiniz sorulacak. 7. Yes tıklayınız. 8. Bu çalışmada gerçekleştirilen tüm adımları görmek isterseniz 01a_create_DTM_from_layer.tcl dosyasını çift tıklayarak çalıştırınız. 55

59 4.2) DTM in Dosya-Tabanlı Olarak Oluşturulması 1. Reset graphics simgesini tıklayınız. 2. Surfaces > DTM File functions > Create DTM from string file seçiniz. 3. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. Bu durumda, Strings to act as break lines onay kutusu tiklenmez. Message penceresi size DTM nin oluşturulduğuna dair bilgi verir. 56

60 DTM rapor dosyası görüntülenir. 4. Log dosyasını kapatınız. 5. pit1.dtm dosyasını çift tıklayarak açınız. Çapraz stringlerle yaratılan DTM de üçgenler vardır. Bu, arzu edilen sonuç değildir. 6. Surfaces > DTM File functions > Create DTM from string file seçiniz. 57

61 7. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. Bu durumda Strings to act as break lines onay kutusu tiklenir. 8. log dosyasını kapatınız. 9. pit1.dtm dosyasını çift tıklayarak açınız. 10. Bu çalışmada gerçekleştirilen tüm adımları görmek isterseniz 01b_create_DTM_from_string_file.tcl dosyasını çift tıklayarak çalıştırınız. 58

62 4.3) DTM in Spot Height Verilerinden Oluşturulması 1. Reset graphics simgesini tıklayınız. 2. dhc2.str dosyasını çift tıklayarak açınız. Bu dosya bir madencilik çalışmalarına başlamadan önce açılan sondaj kuyusunun kuyu ağzı etüt dosyasıdır ve doğal arazinin modellenmesinde kullanılabilir. Unutulmamalıdır ki, dosya bir adet spot height stringinden oluşmaktadır. 3. Display > Hide everything seçiniz. 4. Display > Point > Markers seçiniz. 5. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. 59

63 String, markerler olarak gösterilir. 6. Surfaces > DTM File functions > Create DTM from string file seçiniz. 7. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. 60

64 DTM raporu log dosyası görüntülenir. 8. Log dosyasını kapatınız. 9. dhc2.dtm dosyasını çift tıklayarak açınız. DTM, markerlerle birlikte gösterilir. DTM nin özgün görünümü markersizdir. 10. Bu çalışmada gerçekleştirilen tüm adımları görmek isterseniz 01c_create_dtm_from_spot_height_data.tcl dosyasını çift tıklayarak çalıştırınız. 61

65 4.4) DTM nin Breakline ler ve Spot Heights ler Kullanılarak Oluşturulması 1. Reset graphics simgesini tıklayınız. 2. pit2.str dosyasını çift tıklayarak açınız. 3. Display > Strings > With string numbers seçiniz. 4. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. String 9999 un bir spot height stringi olduğunu göreceksiniz. 5. Surfaces > DTM File functions > Create DTM from string file seçiniz. 62

66 6. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. Açık ocak plan olarak görüntülenecektir. 63

67 7. Bu çalışmada gerçekleştirilen tüm adımları görmek isterseniz 01d_create_dtm_using_breaklines_and_spot_heights.tcl dosyasını çift tıklayarak çalıştırınız. 64

68 5) BASİT AÇIK OCAK TASARIMI 1. Reset graphics simgesini tıklayınız. 2. ore150.str dosyasını çift tıklayarak açınız. 150 kotunda cevher zonlarının yatay dilimlerini göreceksiniz. 3. Create > Digitise > Properties seçiniz. 65

69 4. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. 5. Create > Digitise > Digitise new point at mouse location seçiniz. 6. Görüldüğü gibi, 1, 2 ve 3 nolu noktaları yaratmak için grafiği tıklayınız. ESC ye basmayınız. Aksi taktirde stringin oluşumu tamamlanamaz. Ayrıca, grafik üzerinde sadece markerlerin görüntüleneceğini, 1, 2 ve 3 sayılarının ve daha sonraki sayıların görüntülenmeyeceğini göz önünde bulundurunuz. 7. Create > Digitise > New point by selection seçiniz. 66

70 8. Görüldüğü gibi, 4, 5 ve 6 numaralı noktaları oluşturmak için, segmentin kuzey ucundaki noktaları tıklayınız. 9. Create > Digitise > By following a segment seçiniz numaralı noktada farenin sol düğmesini tıklayınız ve düğmeyi basılı tutmaya devam ederek 8 numaralı noktaya kadar sürükleyiniz ve bırakınız. 67

71 11. 9 numaralı noktada farenin sol düğmesini tıklayınız ve düğmeyi basılı tutmaya devam ederek 10 numaralı noktaya kadar sürükleyiniz ve bırakınız. 68

72 12. Create > Digitise > Close current segment seçiniz. Kapatılmış segment görüntülenecektir. XY düzleminde (plan görüntüde) kapalı bir segment oluşturacağınız zaman, onları, genellikle, saat ibresi yönünde oluşturunuz. Saat ibresi yönündeki segmentler, kapsama alanına dahil olarak göz önünde bulundurulur ve onları, diğer saat yönündeki segmentlerle kesiştirdiğinizde umulan sonucu verirler. 13. File > Save > string/dtm seçiniz. 14. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. 69

73 15. Reset graphics simgesini tıklayınız. 16. pit150.str dosyasını çift tıklayarak açınız. 17. Display > Point > Numbers seçiniz. 18. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. 70

74 Segment üzerinde numaralanmış noktalar görüntülenir. Daha sonra, çok fazla dışbükey dış çizgilere sahip olan bazı noktaları sileceksiniz. 19. Seçim modunu Select Point/Triangle olarak ayarlayınız. 71

75 20. Görüldüğü gibi, CTRL tuşuna basılı tutarak, çeşitli noktaları tıklayınız. 21. Popup menüyü görüntülemek için noktalar sağ-tuş tıklayınız ve popup menüden Delete seçiniz. 72

76 Yeniden numaralanmış segment görüntülecektir. Daha sonra, 45 derecelik yamaç açısını ayarlayacaksınız. 22. Surpac ekranının dibindeki Durum çubuğundan Design grade düğmesini tıklayınız. 23. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. Design grade düğmesi geçerli tasarım eğimini gösterir. Daha sonra, açık ocağın tepe noktası için string numarası ayarlayacaksınız. Bu adım isteğe bağlıdır. 73

77 24. Surpac ekranının dibindeki Durum çubuğundan Design string düğmesini tıklayınız. 25. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. Design string düğmesi, geçerli tasarım string sayısını gösterir. Daha sonra, segmenti, 100 m uzaklıkta yatay olarak genişleteceksiniz. Bu, 45 derecelik bir açıyla, tabanın 100 m üzerinde, 250 m yükseklikte bir açık işletmenin tepe noktasını oluşturacak. 26. Edit > Segment > Expand/Contract seçiniz. 27. Grafiğin üzerinde, herhangi bir noktada, genişleme amacıyla bir segment seçmek için tıklayınız. 28. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. 74

78 29. Genişlemeyi tamamlamak için ESC tuşuna basınız. Açık ocağın tepesini ve dibini gösteren segmentler görüntülenecektir. 30. Farenin sağ tuşunu tıklayınız ve düğmeyi basılı tutmaya devam ederek sürükleyiniz ve görüntüyü uzaklaştırdığınızda bırakınız. 31. Display > 2D Grid seçiniz. 75

79 32. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. Açık ocak stringleri ve 2B ızgara görüntülenecektir. Bu işlem, blok modelin sınırlarını belirlemek için kullanışlı olabilir. Daha sonra, bu verilerden bir DTM oluşturacaksınız. 33. Surfaces > Create DTM from Layer seçiniz. 76

80 34. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. 35. Şayet, bir kırık çizgi hatası ve açık ocak yamaçlarında bazı çapraz çizgiler görürseniz, bu hataları giderecek şekilde bazı noktaları siliniz Select tool tıklayınız ve Select Point/Triangle tıklayınız Silmek için bir nokta seçiniz Sağ tuş tıklayınız ve Delete seçiniz. 36. Surfaces > Create DTM from Layer seçiniz ve Apply tıklayınız. 37. Display > 3D Grid seçiniz. 77

81 38. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. 39. Grafik üzerinde, verileri döndürmek için tıklayınız ve sürükleyiniz. Daha sonra bir DTM dosyası kaydedeceksiniz. 40. File > Save > string/dtm File seçiniz. 78

82 41. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. 42. Sonraki formda Yes tıklayınız. 79

83 6) BASİT YERALTI GALERİ TASARIMI 6.1) VERİLERİN GÖSTERİMİ 1. Reset graphics simgesini tıklayınız. 2. stopes1.dtm dosyasını çift tıklayarak açınız. Bu dosya, iki paralel cevher zonunu gösterir. 3. ugdes_final1.dtm dosyasını çift tıklayarak açınız. 4. Stopeleri göstermemek amacıyla, Katmanlar panosundaki stopes.dtm dosyasına ait göz işaretini tıklayarak bu katmanını gizleyiniz. 5. Sürücüleri gizlemek için View > Surface view options > Hide triangle faces seçiniz. 6. Display > Strings > With string numbers seçiniz. 80

84 7. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. Strings 10 and 11, final tasarımındaki merkez hattı stringleridir. 81

85 6.2) CEVHER ZONLARI ARASINDA BİR MERKEZ HATTI OLUŞTURULMASI 200 katında, iki cevher zonu arasında bir merkez hattı orta yolu oluşturacaksınız. 1. Reset graphics simgesini tıklayınız. 2. lev215.str dosyasını çift tıklayarak açınız. Bu dosya, 215 katında mevcut çalışmaların küçük bir kısmını göstermektedir. String 215 mevcut çalışmaların dış çizgisidir ve string 1 tasarlanacak merkez hattıdır. String 1 in başlangıç noktası, üretim ekibinin madencilik çalışmalarına başlayacağı noktadır. Madencilik çalışmaları bu noktada başlasa da, siz, tasarıma bu noktadan başlamak zorunda değilsiniz. Bu durumda, siz, tasarıma cevher zonunda başlayacaksınız ve bu noktaya doğru geri geleceksiniz. 3. stopes1.str dosyasını çift tıklayarak açınız. 4. Display > Strings > With string numbers seçiniz. 5. Inquire > Point properties seçiniz ve birkaç farklı segment tıklayınız. String numaraları, stringlerin Z değeriyle uyumludur. 6. Display > Hide everything seçiniz. 7. Display > Strings > With string numbers seçiniz. 8. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. 9. Gösterildiği gibi, geçerli katman olarak main graphics layer ayarlayınız. 11. Surpac ekranının altındaki durum çubuğunda gösterilen Design string number düğmesini tıklayınız. 82

86 12. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. 13. Create > Digitise > New midpoint seçiniz. 14. Gösterildiği gibi, iki seçilmiş noktanın arasında bir orta nokta oluşturmak için, cevher zonlarının kuzey uçlarında iki nokta tıklayınız. 15. Gösterildiği gibi, iki seçilmiş noktanın arasında bir orta nokta oluşturmak için, cevher zonlarının güney uçlarında da iki nokta tıklayınız. 16. Fonksiyona giriş yapılmasını engellemek için ESC tuşuna basınız. Oluşturulan noktanın Z değeri, iki seçilmiş noktanın Z değerinin ortalamasına eşittir. 17. Create > Points > Change point mode seçiniz. 18. Create > Points > On line between any points seçiniz. 19. String 10 da oluşturulan ilk noktayı tıklayınız ve sonra string 10 da oluşturulan ikinci noktayı tıklayınız. 83

87 20. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. Nokta, 50 m hareket edecektir. 21. İşleve girişi önlemek için ESC tuşuna basınız. 22. Create > Points > Insert point mode seçiniz. 23. Create > Points > Multiple points by subdividing seçiniz. 24. String 10 un kuzey ucunu tıklayınız ve sonra String 10 un güney ucunu tıklayınız. 25. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. 84

88 İlk noktadan son noktaya, 50 şer m aralıklarla yeni noktalar oluşturulacaktır. 26. İşleve girişi önlemek için ESC tuşuna basınız. 27. Display > Point > Numbers seçiniz. 28. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. 85

89 Böylece, 2, 3 ve 4 nolu noktalar, merkez hattının kuzeydeki son noktası ile güneydeki son noktası arasına yerleştirilmiş olur. 29. Merkez hattı stringini ugdes1.str dosyasına kaydediniz. 30. Bu çalışmada gerçekleştirilen tüm adımları görmek isterseniz 01_create_centreline_between_ore_zones.tcl dosyasını çift tıklayarak çalıştırınız. 86

90 6.3) CEVHER ZONLARINA ERİŞİM SÜRÜCÜLERİNİN OLUŞTURULMASI 1. Surpac ekranının dibindeki durum çubuğundaki Design string düğmesine tıklayınız. (Mevcut gösterim Str = 10 dur). 2. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. 3. Create > Points > Add point mode seçiniz. 4. Create > Points > By angle seçiniz nolu noktayı ve sonra 1 nolu noktayı tıklayınız. 6. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. 7. Önceki işlevi iptal etmeksizin, önce 2 nolu noktayı ve sonra 1 nolu noktayı tıklayınız. 8. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. 87

91 Bu işlem, batıdaki cevher zonuna doğru uzayacak 11 nolu stringin yeni bir segmentini oluşturacaktır. 9. Create > New segment seçiniz. Bu ara segmenti yapmaya ihtiyacınız vardır. Çünkü, ilk segmentin sonu ikinci segmentin başlangıcına bağlı değildir. 10. Create > Points > By angle seçiniz. 11. Önce 2 nolu noktayı, sonra 1 nolu noktayı tekrar tıklayınız. 12. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. 13. Önceki işlevi iptal etmeksizin, önce 2 nolu noktayı ve sonra 1 nolu noktayı tekrar tıklayınız. 14. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. 88

92 15. Display > Hide temporary markers seçiniz. 16. Status Items araç çubuğundaki combo box u kullanarak nokta için snap mode ayarlayınız. 17. Edit > String > Copy seçiniz nolu noktaya yakın durumda bulunan string 11 i tıklayınız ve 2 nolu noktaya doğru sürükleyiniz. 19. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. 89

93 Böylece, 11 nolu stringin her iki segmentinin bir kopyası 2 nolu noktada oluşturulacaktır nolu noktaya yakın durumda bulunan 11 nolu stringi tekrar tıklayınız ve 3 nolu noktaya doğru sürükleyiniz ve bırakınız. 21. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. 22. İşlevi durdurmak için ESC tuşuna basınız. Sekiz erişim sürücüsü görüntülenir. 23. Plan görüntüye geri dönmek için düğmesini tıklayınız. 24. Edit > Trim > Clip by selected segment seçiniz. 25. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız nolu stringin bir segmentini tıklayınız. Seçilmiş cevher sonunun içindeki segmentlerin tüm parçaları silinir. 90

94 27. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız nolu stringin diğer segmentini tıklayınız. 29. Form tekrar görüntülendiğinde, fonksiyonu durdurmak için Cancel tıklayınız. Her iki cevher zonunun içindeki segmentlerin tüm parçalarının silindiğini göreceksiniz. 30. Edit > Segment > Delete seçiniz. 31. Cevher zonu boyunca uzayan her bir segmentin parçasını tıklayınız. 32. Fonksiyonu durdurmak için ESC tuşuna basınız. 33. Display > Hide temporary markers seçiniz. Sürücüler görüntülenir. 34. Çalışmanızı ugdes1.str olarak öncekinin üzerine yazarak kaydediniz. 91

95 35. Bu çalışmada gerçekleştirilen tüm adımları görmek isterseniz 02_create_access_drives_to_ore_zones.tcl dosyasını çift tıklayarak çalıştırınız. 92

96 6.4) ANA GALERİNİN OLUŞTURULMASI Genel Bilgiler Decline: Yeraltındaki bir maden yatağına ulaşmak için yeryüzünden açılan sarmal yapıda eğimli galeri. Şimdi, 215 seviyesindeki erişim noktasından iki cevher zonu arasındaki ana galerinin en güneydeki ucuna aşağıdaki şekilde görüldüğü gibi bir sarmal galeri oluşturacaksınız. Bu tasarımda kullanılan kabuller şunlardır: Erişim noktasından (Access Point) sarmal galerinin başlangıcına (Start of Decline) kadar olan kısımdaki eğim düzdür. Sarmal galerinin başlangıcı ile sarmal galerinin sonu (End of Decline) arasında kalan kısımdaki eğim en fazla %15 olabilir. 1 nolu dönüş (viraj) 20 m çapında olacaktır. 2 ve 3 nolu dönüşler 30 m çapında olacaklardır. 2 ve 3 nolu dönüşlerin arasında kalan düz bölüm 5 m olacaktır. 1) Katmanlar penceresindeki lev215.str dosyasını çift tıklayarak onu etkin katman haline getiriniz. 93

97 2) Katmandaki tüm stringleri görmek için Display > Strings > With string numbers tıklayınız. 215 no.lu string, mevcut çalışmamızın dış çizgisi, 1 no.lu string ise merkez hattıdır. 1 no.lu stringin sonu mevcut çalışmamıza bağlanması gereken bir noktadır. Bu nokta Erişim Noktası (Access Point) olarak adlandırılmaktadır. Erişim noktasının ve sarmal galerinin sonundaki 10 no.lu stringdeki 5 noktanın yüksekliklerini bilmemiz gerekmektedir. 3. İki noktanın yüksekliklerini belirlemek için Inquire > Point properties tıklayınız. ugdes1.str dosyası ile lev215.str dosyasını kullanarak; erişim noktasının yüksekliğini olarak, sarmal galerinin sonunun yüksekliğini de olarak belirleyecek şekilde ilgili stringleri tıklayınız. Bu demektir ki; erişim noktası ile sarmal galerinin sonu arasında dikey olarak m yükseklik farkı vardır. Ayrıca, lev215.str dosyasındaki merkez hattının (1 no.lu string) semt açısı (kuzeyle yaptığı açı) ile ugdes1.str dosyasındaki 10 no.lu stringin semt açısının bilinmesine de ihtiyaç vardır. 4. Inquire > Bearing and Distance between two points tıklayınız. 5. Önce 1 no.lu stringin başlangıcını (doğu yönünde), sonra da sonunu (batı yönünde) tıklayınız. Mesaj penceresinde Bearing = olarak görüntülenecektir. 6. İşlevi bitirmek için ESC ye basınız. 7. ugdes1.str dosyasındaki 10 no.lu stringin 4 ve 5 no.lu noktalarını görebilmek için Zoom Out ve Zoom In yapınız. 8. Inquire > Bearing and Distance between two points tıklayınız. 9. Click 10 no.lu stringde önce 5 no.lu, sonra da 4 no.lu noktaları tıklayınız. Mesaj penceresinde Bearing = olarak görüntülenecektir. 94

98 10. İşlevi bitirmek için ESC ye basınız. Şimdi, iki semt açısı arasındaki farkı hesaplayabilirsiniz: = degrees Tasarım kabullerinden biri, erişim noktasından sarmal galerinin başlangıcına kadar olan kısımdaki eğimin düz olması idi. Bu nedenle, 2 no.lu dönüş derece, 3 no.lu dönüş 90 derece döndürülmelidir. Bu dönüşü yapabilmek için, onu %15 e ayarladıktan sonra ne kadar döndürmeye ihtiyacınızın olduğunu belirleyebilirsiniz veya tüm bu hesaplamaları elle yaparak doğru konumlandırılmış bir dönüş çizebilirsiniz. Bu örnekte, önce bir dönüş oluşturacak, sonra da onu hareket ettireceksiniz. 11. Geçerli katman olarak, Katmanlar penceresinde Main Graphics Layer katmanını çift tıklayınız. 12. Create > Points > Add points mode seçiniz. 13. Snap modunu No Snap olarak tıklayınız. 14. String numarasını 10 olarak giriniz ve Design Grade değerini sıfır olarak ayarlayınız. 15. Display >Point > Numbers seçiniz. 16. Aşağıda görülen bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. 17. Display > Point > Markers seçiniz. 18. Aşağıda görülen bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. 95

99 19. Create > Curve at segment end seçiniz. 20. Önce 4 no.lu, sonra da 5 no.lu noktaları tıklayınız. 21. Aşağıda görülen verileri giriniz ve Apply tıklayınız. 22. İşlevi bitirmek için ESC ye basınız. Artık eğrinin düz bölümünü hazırlayabilirsiniz. 23. Noktalarını görebilmek için Zoom Out ve Zoom In yapınız. 24. Edit > Segment > Join seçiniz. 25. Noktalarını görebilmek için Zoom Out ve Zoom In yapınız. 26. Önce 5 no.lu noktayı, sonra da 7 no.lu noktayı tıklayınız. 27. İşlevi bitirmek için ESC ye basınız. Merkez hattı ile cevher zonu arasındaki semt açısı idi. Bundan 90 derece daha az semt açısına ( derece) sahip 5 m lik düz kesimi yapabilirsiniz. 28. Create > Points > By bearing seçiniz. 29. Yeni oluşturulan eğrinin sonunu tıklayınız. 30. Aşağıda görülen bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. 10 no.lu stringin mevcut segmenti üzerine eklenen tek bir nokta oluşacaktır. 96

100 31. Create > Curve at segment end seçiniz. 32. Önce 21 no.lu noktayı, sonra da 22 no.lu noktayı tıklayınız. 33. Aşağıda görülen bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. Dönüşün yönü saat ibresinin tersidir. 34. İşlevi bitirmek için ESC ye basınız. 35. Display > Hide temporary markers seçiniz. Dönüş görüntülenecektir. Şimdi, segmenti derecelendirecek ve sarmal eğrinin sonundaki 36 no.lu noktanın yüksekliğini belirleyeceksiniz. 36. Edit > Segment > Change gradient seçiniz. 37. Önce 5 no.lu, sonra da 36 no.lu noktayı tıklayınız. 38. Aşağıda görülen bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. 97

101 39. Inquire > Point properties seçiniz no.lu noktayı tıklayınız. Z= gibi bir değer görmelisiniz. Erişim noktasının yüksekliğinin m olduğunu hatırlayınız. Bu demektir ki; dikey mesafe miktarı henüz = m dir. Bu, /0.15 = m yatay mesafeye çevrilir. Bu değer, 2 no.lu dönüşün güney ucuna eklenebilir; ama diğer çiftini göstermek için, 2 ve 3 no.lu dönüşlerin her ikisini de m lik bir mesafe ve derecelik bir semt açısı olacak şekilde taşıyabilirsiniz ve segmenti yeniden derecelendirebilirsiniz. Bunu yapmak için öncelikle ana galeriden uzakta dönüşleri kesmek ve koparmak gereklidir. 41. Edit > Segment > Break seçiniz ve 6 no.lu noktalar arasında kalan segmenti tıklayınız. 43. Edit > Move segment constrained by > Bearing and distance seçiniz. 44. Segmenti, iki dönüşüyle birlikte tıklayınız. 45. Aşağıda görülen bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. Segmentin m ve derecelik semt açısında hareket ettiğini görmelisiniz. Şimdi, yeniden uçları bağlayacaksınız ve dönüşleri derecelendireceksiniz. 46. Edit > Segment > Join seçiniz. 47. Önce ana galerideki 5 no.lu noktayı, sonra da dönüşlerdeki 7 no.lu noktayı tıklayınız. 98

102 48. Edit > Segment > Change gradient seçiniz. 49. Önce 5 no.lu noktayı, sonra da 36 no.lu noktayı tıklayınız. 50. Aşağıda görülen bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. 51. Inquire > Point properties seçiniz no.lu dönüşün güney ucundaki 36 no.lu noktayı tıklayınız. Z= gibi bir değer görmelisiniz. Erişim noktasının yüksekliğinin olduğunu hatırlayınız. 2 no.lu dönüşün en güneydeki ucu ile, erişim noktasının yüksekliği şu an aynıdır. Biliyoruz ki, erişim noktasının merkez hattının semt açısı derecedir. Erişim noktasının merkez hattına dik olan çizginin semt açısı bundan 90 derece küçük veya 165 derece olacaktır. Şimdi, 1 no.lu dönüşü oluşturmak için diğer araçların bir çiftini kullanacaksınız. 53. Create > Points > By bearing seçiniz no.lu dönüşün en güney ucundaki 36 no.lu noktayı tıklayınız. 55. Aşağıda görülen bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. Güneyde yeni bir nokta oluşacaktır. 99

103 56. İşlevi bitirmek için ESC ye basınız. 57. Create > Points > Add Point mode seçiniz. 58. Create > Points > At intersection of two lines seçiniz. 59. Önce 37 no.lu noktayı, sonra da 36 no.lu noktayı tıklayınız. Öncelikle 37 no.lu noktanın seçilmesi önemlidir; çünkü ilk seçilen nokta silinecektir. 60. lev215.str nin merkez hattının sonundaki noktaların her ikisini de tıklayınız. lev215.str üzerinde doğru noktayı seçmek amacıyla zoom yapabilmek için F1 tuşunu kullanmanız gerekebilir. Aşağıda görüldüğü gibi, 37 no.lu nokta doğru konuma hareket edecektir. 61. İşlevi bitirmek için ESC ye basınız. Şimdi, erişim noktasına doğrudan sarmal galeriyi ekleyeceksiniz. 62. Snap modunu Point yapınız. 63. Create > Points > Insert after an existing point seçiniz. 100

104 no.lu noktayı tıklayınız ve erişim noktasına sürükleyiniz. 65. Aşağıda görülen bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. 66. İşlevi bitirmek için ESC ye basınız. Aşağıda şekli görmelisiniz. 67. İşlevi bitirmek için ESC ye basınız. Şimdi, 37 no.lu noktadaki 20 m lik çapa sahip 1 no.lu dönüşü oluşturacaksınız. 68. Create > Points > Insert point mode seçiniz. 69. Create > Curve from tangents seçiniz. 70. Önce 36 no.lu noktaryı, sonra da 37 no.lu noktayı tıklayınız. 71. Tekrar 37 no.lu noktayı tıklayınız, sonra da 38 no.lu noktayı tıklayınız. 72. Aşağıda görülen bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. 101

105 73. Display > Hide point > Markers seçiniz. 74. Aşağıda görülen bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. 75. Display > Hide point > Attributes seçiniz. 76. Aşağıda görülen bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. 77. Display > Hide temporary markers seçiniz. Merkez stringi görüntülenecektir. 78. Dosyayı ugdes1.str olarak kaydediniz. 79. Bu çalışmada gerçekleştirilen tüm adımları görmek isterseniz 03_create_main_decline.tcl dosyasını çift tıklayarak çalıştırınız. 102

106 6.5) YOL DIŞ ÇİZGİLERİNİN OLUŞTURULMASI 1. Reset graphics simgesini tıklayınız. 2. ugdes2.str dosyasını çift tıklayarak açınız. 3. Display > Strings > With string numbers seçiniz. 4. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. 5. Surpac ekranının dibindeki durum çubuğundaki Design string number düğmesini tıklayınız. 6. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. 7. Design > Underground tools > Room & pillars from centreline seçiniz. 8. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. 9. File > Save > string/dtm seçiniz. 103

107 10. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. 11. Reset graphics simgesini tıklayınız. 104

108 12. ugdes_outline1.str dosyasını çift tıklayarak açınız. 6.6) KATI YÜZEY OLUŞTURULMASI 1. Reset graphics simgesini tıklayınız. 2. drive_profile3x3.str dosyasını çift tıklayarak açınız. 3. View > Zoom > Out seçiniz. 4. Display > Strings > With colour fill seçiniz. 105

109 5. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. 6. Display > 2D Grid seçiniz. 7. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. 106

110 Profile görüntülenir: 8. Reset graphics simgesini tıklayınız. 9. drive_profile4x3_5.str dosyasını çift tıklayarak açınız. 10. View > Zoom > Out seçiniz. 11. Display > Strings > With colour fill seçiniz. 12. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. 13. Display > 2D Grid seçiniz. 107

111 14. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. Profile görüntülenir: 108

112 6.7) MERKEZ HATTI VE PROFİLLERDEN ÜÇGENLER YARDIMIYLA DTM OLUŞTURULMASI 1. Reset graphics simgesini tıklayınız. 2. ugdes1.str dosyasını çift tıklayarak açınız. 3. Underground tools > Triangulate using centre line & profile seçiniz. 4. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. Fare ile 10 nolu stringi seçiniz. Bu profilin merkez hattı gibi sadece 10 numaralı stringe uygulanması gerektiğine dikkat ediniz. 109

113 5. Fonksiyonu durdurmak için ESC tuşuna basınız. Merkez Hattı katı yüzeyi görüntülenir: 6. Underground tools > Triangulate using centre line & profile seçiniz. 110

114 7. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. Erişim sürücülerinin tümünü oluşturmak için her bir bireysel segmenti tıklamanız gerektiğine dikkat ediniz. 111

115 8. Fonksiyonu durdurmak için ESC tuşuna basınız. Final katı yüzey görüntülenir: 9. Solids > Validation > Validate object seçiniz. 10. Solids > Validation > Set object to solid or void seçiniz. 11. Aşağıdaki bilgileri giriniz ve Apply tıklayınız. 112

ĠSTANBUL TEKNĠK ÜNĠVERĠSTESĠ MADEN FAKÜLTESĠ MADEN MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ

ĠSTANBUL TEKNĠK ÜNĠVERĠSTESĠ MADEN FAKÜLTESĠ MADEN MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ ĠSTANBUL TEKNĠK ÜNĠVERĠSTESĠ MADEN FAKÜLTESĠ MADEN MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ MADENCĠLĠKTE ÖZEL KONULAR II DERS PROJESĠ MICROMINE PAKET PROGRAMI ĠLE ÜÇ BOYUTLU MADEN PLANLAMASI 505121007 HAKAN ALTIPARMAK Proje

Detaylı

BÖLÜM 04. Çalışma Unsurları

BÖLÜM 04. Çalışma Unsurları BÖLÜM 04 Çalışma Unsurları Autodesk Inventor 2008 Tanıtma ve Kullanma Kılavuzu SAYISAL GRAFİK Çalışma Unsurları Parça ya da montaj tasarımı sırasında, örneğin bir eskiz düzlemi tanımlarken, parçanın düzlemlerinden

Detaylı

CAEeda ÇÖZÜMÜ YAPILMIŞ NACA 0012 KANADI İÇİN 2B ÇİZİM EĞİTİM NOTU. EDA Tasarım Analiz Mühendislik

CAEeda ÇÖZÜMÜ YAPILMIŞ NACA 0012 KANADI İÇİN 2B ÇİZİM EĞİTİM NOTU. EDA Tasarım Analiz Mühendislik CAEeda TM ÇÖZÜMÜ YAPILMIŞ NACA 0012 KANADI İÇİN 2B ÇİZİM EĞİTİM NOTU EDA Tasarım Analiz Mühendislik 1. Kapsam Çözümü yapılmış *.pos.edf dosyasında bulunan çözümağını al. Sonlu eleman modeli üzerinde bulunan

Detaylı

BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA. Yrd. Doç. Dr. Beytullah EREN beren@sakarya.edu.tr 0264 295 5642

BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA. Yrd. Doç. Dr. Beytullah EREN beren@sakarya.edu.tr 0264 295 5642 BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA Yrd. Doç. Dr. Beytullah EREN beren@sakarya.edu.tr 0264 295 5642 EXCEL DE GRAFİK UYGULAMA GRAFİKLER Grafikler, çok sayıda verinin ve farklı veri serileri arasındaki ilişkinin anlaşılmasını

Detaylı

KOCAELİ TEKNİK LİSESİ ELEKTRİK ELEKTRONİK BÖLÜMÜ OTOMASYON ATÖLYESİ EKTS (Elektrik Kumanda Teknikleri Simülatörü ) DERS NOTU. Kaynak : www.veppa.

KOCAELİ TEKNİK LİSESİ ELEKTRİK ELEKTRONİK BÖLÜMÜ OTOMASYON ATÖLYESİ EKTS (Elektrik Kumanda Teknikleri Simülatörü ) DERS NOTU. Kaynak : www.veppa. KOCAELİ TEKNİK LİSESİ ELEKTRİK ELEKTRONİK BÖLÜMÜ OTOMASYON ATÖLYESİ EKTS (Elektrik Kumanda Teknikleri Simülatörü ) DERS NOTU Kaynak : www.veppa.com Hakkında EKTS (Elektrik Kumanda Teknikleri Simülatörü

Detaylı

BÖLÜM 17 17. ÜÇ BOYUTLU NESNELERİ KAPLAMA VE GÖLGELENDİRME

BÖLÜM 17 17. ÜÇ BOYUTLU NESNELERİ KAPLAMA VE GÖLGELENDİRME BÖLÜM 17 17. ÜÇ BOYUTLU NESNELERİ KAPLAMA VE GÖLGELENDİRME 17.1. HİDE Üç boyutlu katı modelleme ve yüzey modellemede Wireframe yapılarının görünmemesi için çizgileri saklama görevi yapar. HİDE komutuna

Detaylı

Ders 3 - Eğitim 3. İlk önce çizimleri ve aşağõdaki konularõ gözden geçirin. Yeni bir model başlatmak

Ders 3 - Eğitim 3. İlk önce çizimleri ve aşağõdaki konularõ gözden geçirin. Yeni bir model başlatmak Ders 3 - Eğitim 3 İlk önce çizimleri ve aşağõdaki konularõ gözden geçirin. Yeni bir model başlatmak Üç boyutlu görünüş oluşturmak Aks çizgilerini oluşturmak Üç boyutlu, plan ve yan görünüşler oluşturmak

Detaylı

Command: zoom [All/Center/Dynamic/Extents/Previous/Scale/Window] : a

Command: zoom [All/Center/Dynamic/Extents/Previous/Scale/Window] <real time>: a AUTOCAD: ZOOM Menü : VIEW ZOOM Komut: zoom Komut Kısaltma: Z Command: zoom [All/Center/Dynamic/Extents/Previous/Scale/Window] : a All: Çizim limitleri içindeki çizimi ekrana sığdıracak şekilde

Detaylı

Kelime işlemcilerin işlevlerini öğrenmek. Başlıca kelime işlemcileri tanımak. Microsoft Word 2010 programı hakkında temel bilgileri öğrenmek.

Kelime işlemcilerin işlevlerini öğrenmek. Başlıca kelime işlemcileri tanımak. Microsoft Word 2010 programı hakkında temel bilgileri öğrenmek. Amaçlarımız 2 Kelime işlemcilerin işlevlerini öğrenmek. Başlıca kelime işlemcileri tanımak. programı hakkında temel bilgileri öğrenmek. da metin biçimlendirmek. 1 Kelime İşlemcilerin İşlevleri 3 Kelime

Detaylı

Round-Chamfer / Yrd. Doç. Dr. Mehmet FIRAT- Yrd. Doç. Dr. Murat ÖZSOY

Round-Chamfer / Yrd. Doç. Dr. Mehmet FIRAT- Yrd. Doç. Dr. Murat ÖZSOY ROUND ve CHAMFER KOMUTLARI 1. Round ve Chamfer komutlarını uygulamak için daha önceden çizilmiş bir katı modele ihtiyaç bulunmaktadır. Bu yüzen ilk olarak herhangi bir katı model FILE menüsünden OPEN komutu

Detaylı

BÖLÜM 10 10. KATMAN OLUŞTURMA (LAYER) Command line: Layer (veya transparent komutu için 'Layer kullanın)

BÖLÜM 10 10. KATMAN OLUŞTURMA (LAYER) Command line: Layer (veya transparent komutu için 'Layer kullanın) BÖLÜM 10 10. KATMAN OLUŞTURMA (LAYER) Çizim alanına yeni katmanlar oluşturur. Object Properties toolbar: Format menu: Layer Command line: Layer (veya transparent komutu için 'Layer kullanın) LAYER komutu

Detaylı

2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ VE YAZILIM DERSİ 6. SINIF 2. DÖNEM 2. SINAV ÇALIŞMA NOTLARI

2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ VE YAZILIM DERSİ 6. SINIF 2. DÖNEM 2. SINAV ÇALIŞMA NOTLARI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ VE YAZILIM DERSİ 6. SINIF 2. DÖNEM 2. SINAV ÇALIŞMA NOTLARI İşletim Sisteminde Yapılan Uygulamalar Bir Bilgisayarda Hangi İşletim Sistemi Yüklü Olduğunu

Detaylı

BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM II

BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM II 0 BÖLÜM 1 ORCAD PROGRAMINA GİRİŞ: OR-CAD programını başlatmak için Başlat menüsünden programlara gelinir. Programların içerisinde ORCAD Release 9 ve bunun içerisinden de ORCAD Capture seçilir. Karşımıza

Detaylı

BÖLÜM 15. Uyarlanabilir Parçalar

BÖLÜM 15. Uyarlanabilir Parçalar BÖLÜM 15 Uyarlanabilir Parçalar Autodesk Inventor 2008 Tanıtma ve Kullanma Kılavuzu SAYISAL GRAFİK Uyarlanabilir Tasarım Katı modelleme sistemleri, genellikle montajları oluşturan parçaların geometrik

Detaylı

İşletme Fakültesi Bil. Kullanımı Ders notları 2

İşletme Fakültesi Bil. Kullanımı Ders notları 2 İşletme Fakültesi Bil. Kullanımı Ders notları 2 Öğr.Gör.Ali ATALAY EXCEL PAKET PROGRAMI Günümüzde hesap tablosu, veri analizi, kod yazımı, grafik çizimi, veri tabanı oluşturma gibi bir çok özelliği olan

Detaylı

AutoCad 2010 Programının Çalıştırılması

AutoCad 2010 Programının Çalıştırılması AutoCad 2010 Programının Çalıştırılması 1- Masaüstünden AutoCad 2010 simgesine mouse ile çift tıklanarak çalıştırılabilir. 2- Başlat menüsünden çalıştırılabilir. 3- Başlat menüsü > Autodesk > Autocad 2010

Detaylı

MICROSOFT WORD 2002. Şekil 1

MICROSOFT WORD 2002. Şekil 1 MICROSOFT WORD 2002 Microsoft Word 2002, bir kelime işlem programı olup, Microsoft Office XP bileşenidir. Word 2002 programı kullanılarak, mektup, rapor, kitap gibi belgeler hazırlanabilir. Bu belgelere

Detaylı

ÖĞRENME FAALİYETİ 3 ÖĞRENME FAALİYETİ 3

ÖĞRENME FAALİYETİ 3 ÖĞRENME FAALİYETİ 3 ÖĞRENME FAALİYETİ 3 ÖĞRENME FAALİYETİ 3 AMAÇ Bu öğrenme faaliyeti ile tasarım düzenlemelerini yapabileceksiniz. ARAŞTIRMA Tema ne demektir? Temayı oluşturan ögeler nelerdir? Araştırınız. Arka plan ne demektir?

Detaylı

Mühendislikte Veri Tabanları Dersi Uygulamaları (ArcGIS-SQL)

Mühendislikte Veri Tabanları Dersi Uygulamaları (ArcGIS-SQL) Mühendislikte Veri Tabanları Dersi Uygulamaları (ArcGIS-SQL) İstanbul Teknik Üniversitesi, İnşaat Fakültesi, Geomatik Mühendisliği Bölümü 2014 2015 Güz Yarıyılı Uygulama 2 ArcGIS Yazılımı ile Mekânsal

Detaylı

Photoshop ta Web Sayfaları Oluşturma

Photoshop ta Web Sayfaları Oluşturma Photoshop ta Web Sayfaları Oluşturma Dilimleme Photoshop ta üzerinde çalışılan resim dosyaları, düzenlenen fotoğraflar veya tasarlanan sayfalar web ortamında kullanılmak üzere hazırlanabilir. Bir web sayfasını

Detaylı

2000 de Programlarla Çalışmalar

2000 de Programlarla Çalışmalar Windows 2000 de Programlarla Çalışmalar 24 3 Windows 2000 de Programlarla Çalışmalar Programları Başlatmak Programları başlat menüsünü kullanarak, başlatmak istediğiniz programın simgesini çift tıklayarak

Detaylı

1. MİCROSOFT EXCEL 2010 A GİRİŞ

1. MİCROSOFT EXCEL 2010 A GİRİŞ 1. MİCROSOFT EXCEL 2010 A GİRİŞ 1.1. Microsoft Excel Penceresi ve Temel Kavramlar Excel, Microsoft firması tarafından yazılmış elektronik hesaplama, tablolama ve grafik programıdır. Excel de çalışılan

Detaylı

MICROSOFT OFFICE WORD 2010 ÖRNEK TEST SORULARI

MICROSOFT OFFICE WORD 2010 ÖRNEK TEST SORULARI MICROSOFT OFFICE WORD 2010 ÖRNEK TEST SORULARI 1-) Word 2010 nedir? A-) Hesap Programıdır B-) Tablo - Grafik Programıdır C-) Kelime İşlem Programıdır D-) İşletim Sistemidir 2-) Microsoft Word 2007 programında

Detaylı

CAPTİVATE İLE ETKİLİ SUNUM HAZIRLAMA ADOBE CAPTİVATE CS5 PROGRAMI DEĞERLENDİRME SORULARI

CAPTİVATE İLE ETKİLİ SUNUM HAZIRLAMA ADOBE CAPTİVATE CS5 PROGRAMI DEĞERLENDİRME SORULARI CAPTİVATE İLE ETKİLİ SUNUM HAZIRLAMA ADOBE CAPTİVATE CS5 PROGRAMI DEĞERLENDİRME SORULARI 1. Captivate programı e-öğrenme içeriklerini hazırlamak için uygun bir programdır? 2. Captivate programında açılan

Detaylı

NURBS ÖRNEKLER NOTU: Model FRONT görünümde orijin noktasından başlanarak ilk iki noktası gride snap edilmiş bir şekilde meydana getirilmiştir.

NURBS ÖRNEKLER NOTU: Model FRONT görünümde orijin noktasından başlanarak ilk iki noktası gride snap edilmiş bir şekilde meydana getirilmiştir. NURBS ÖRNEKLER NOTU: Model FRONT görünümde orijin noktasından başlanarak ilk iki noktası gride snap edilmiş bir şekilde meydana getirilmiştir. Gerektiği yerlerde eğri nokataları Move aracıyla taşınarak

Detaylı

Archive Player Divar Series. Kullanım kılavuzu

Archive Player Divar Series. Kullanım kılavuzu Archive Player Divar Series tr Kullanım kılavuzu Archive Player İçindekiler tr 3 İçindekiler 1 Giriş 4 2 Çalışma 5 2.1 Programın başlatılması 5 2.2 Ana pencere tanıtımı 6 2.3 Açma düğmesi 6 2.4 Kamera

Detaylı

www.elektrikogretmenleri.com

www.elektrikogretmenleri.com FIREWORKS (MENU OLUŞ TURMA) 1 Önce Başlat menüsü Programlar Adobe Web Premium CS3 Adobe Fireworks CS3 kısayol simgesi ile Fireworks programı açılır. 2 Fireworks programı açıldığında Karşımıza gelen Yeni

Detaylı

Teknik Resim Çıkartılması

Teknik Resim Çıkartılması Teknik Resim Çıkartılması Open komutuna tıklayarak daha önce çizmiş olduğumuz D2-Revolved Feature isimli part dosyamızı açalım. New komutuna tıklayarak yeni bir Drawing dokümanı oluşturalım. Karşımıza

Detaylı

Teknik Doküman. Revit te tonoz biçimli ışıklık yaratmak

Teknik Doküman. Revit te tonoz biçimli ışıklık yaratmak Teknik Doküman Teknik Doküman Numarası: 10814 Yayım Tarihi: 23.05.2007 Ürün: Autodesk Revit 7-2008 Tür: Öğretici Konu: Revitte tonoz biçimli ışıklık yaratmak Revizyon No: 0 Revizyon Tarihi: Revit te tonoz

Detaylı

BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA

BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA Yrd. Doç. Dr. Beytullah EREN beren@sakarya.edu.tr 0264 295 5642 1 MİCROSOFT EXCEL Elektronik tablolama veya hesaplama programı olarak da adlandırılan Excel, girilen veriler üzerinde

Detaylı

CIM - Computer Integrated Manufacturing

CIM - Computer Integrated Manufacturing CIM - Computer Integrated Manufacturing Ders 2 spectracad Engraver CAD? CAD (Computer Aided Design) Bilgisayar Destekli Tasarımkarmaşık çizimlerin bilgisayar kullanılarak kolay ve doğru olarak çizilmesidir.

Detaylı

AUTOCAD: Komut Anlatımı

AUTOCAD: Komut Anlatımı AUTOCAD: Komut Anlatımı KOMUTLARIN ANLATIMI Menü : ANA MENÜ ADI ALT MENÜ YADA KOMUT Komut: komutun klavyeden karşılığı Komut Kısaltma: komutun klavyedeki kısa yolu Örnek: Çizgi Çizimi Menü : DRAW LINE

Detaylı

Sadece kabloda sıcaklığın 100º Fahrenheit düşmesine bağlı olarak oluşan mesnet reaksiyonlarını ve yer değiştirmeleri belirleyiniz.

Sadece kabloda sıcaklığın 100º Fahrenheit düşmesine bağlı olarak oluşan mesnet reaksiyonlarını ve yer değiştirmeleri belirleyiniz. Problem V Sıcaklık Yüklemesi Çelik E = 29000 ksi Poisson oranı = 0.3 Sıcaklık genleşme katsayısı = 0.0000065 (Fahrenheit) Kiriş-kolon bağlantıları rijit Kablo her iki ucundan mafsallı Yapılacaklar Sadece

Detaylı

MS POWERPOINT 2010. Şekil 111 Powerpoint 2010 Programını Başlatmak

MS POWERPOINT 2010. Şekil 111 Powerpoint 2010 Programını Başlatmak MS POWERPOINT 2010 1.Giriş: PowerPoint, Windows ortamında çalışan bir sunu paket programıdır. Metin, taslak, çizim ve grafikler kullanılarak sunular, slaytlar, broşürler, bildiriler, konuşmacı notları

Detaylı

A ve B düğüm noktalarında X yönündeki yer değiştirmeleri ve mesnet reaksiyonlarını bulunuz.

A ve B düğüm noktalarında X yönündeki yer değiştirmeleri ve mesnet reaksiyonlarını bulunuz. Problem D Eğimli Mesnetler Çelik E = 29000 ksi, Poisson oranı = 0.3 Tüm elemanların 10 feet uzunluğundadır. Yapılacaklar A ve B düğüm noktalarında X yönündeki yer değiştirmeleri ve mesnet reaksiyonlarını

Detaylı

FAKS SUNUCU EĞİTİM DÖKÜMANI

FAKS SUNUCU EĞİTİM DÖKÜMANI FAKS SUNUCU EĞİTİM DÖKÜMANI 1. Faks Tanımlama 1.1. Uygulamalar Santral Yönetimi Faxlar Fax Ayarları Ekranı açılır. 1.2. Yeni bir faks tanımlamak için Navigasyon Çubuğundaki Ekle düğmesi tıklanarak yeni

Detaylı

Global Mapper da bir haritanın koordinat sistemine bağlanması

Global Mapper da bir haritanın koordinat sistemine bağlanması Global Mapper da bir haritanın koordinat sistemine bağlanması Giriş Saha Jeolojisi ve Harita Kampı derslerinde klasik, kâğıda basılı topografik haritaların üzerine jeolojik bilgilerin işlenmesi ve jeolojik

Detaylı

BLEND YÖNTEMİ İLE KATI MODEL OLUŞTURMA

BLEND YÖNTEMİ İLE KATI MODEL OLUŞTURMA BLEND YÖNTEMİ İLE KATI MODEL OLUŞTURMA Bu yöntem ile çizilen iki kesit katı olarak birleştirilir. Aşağıdaki şekilde blend yöntemi ile oluşturulan bir katı model gözükmektedir. 1. FILE menüsünden New seçilir.

Detaylı

BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM HAFTA 3-SOLIDWORKS İLE SKETCH

BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM HAFTA 3-SOLIDWORKS İLE SKETCH BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM HAFTA 3-SOLIDWORKS İLE SKETCH Bu uygulamada SolidWorks ile iki boyutlu çizim (sketch) ile ilgili komutlara değinilecek ve uygulamaları gösterilecektir. SolidWorks ile yeni doküman

Detaylı

Teknik Doküman. Revit te 2B profil (family) nesne yaratmak

Teknik Doküman. Revit te 2B profil (family) nesne yaratmak Teknik Doküman Teknik Doküman Numarası: 10829 Yayım Tarihi: 31.07.2007 Ürün: Autodesk Revit 8-2008 Tür: Öğretici Konu: Revitte 2B profil (family) nesne yaratmak Revizyon No: 0 Revizyon Tarihi: Revit te

Detaylı

Ağınız üzerinde tarama yapmak için Web Hizmetleri'ni kullanma (Windows Vista SP2 veya üzeri, Windows 7 ve Windows 8)

Ağınız üzerinde tarama yapmak için Web Hizmetleri'ni kullanma (Windows Vista SP2 veya üzeri, Windows 7 ve Windows 8) Ağınız üzerinde tarama yapmak için Web Hizmetleri'ni kullanma (Windows Vista SP2 veya üzeri, Windows 7 ve Windows 8) Web Hizmetleri protokolü, Windows Vista (SP2 veya üstü), Windows 7 ve Windows 8 kullanıcılarının,

Detaylı

ECDL ImageMaker Müfredat

ECDL ImageMaker Müfredat ECDL ImageMaker Müfredat Test Hedefleri: ECDL ImageMaker testi bir görüntü işleme uygulaması kullanarak Adayın yetkin olmasını ve sayısal görüntülerin altında yatan ana kavramların bazılarını anlamasını

Detaylı

Mühendislikte Veri Tabanları Dersi Uygulamaları (MS-Access)

Mühendislikte Veri Tabanları Dersi Uygulamaları (MS-Access) Mühendislikte Veri Tabanları Dersi Uygulamaları (MS-Access) İstanbul Teknik Üniversitesi, İnşaat Fakültesi, Geomatik Mühendisliği Bölümü Prof. Dr. Nebiye MUSAOĞLU Doç. Dr. Elif SERTEL Y. Doç. Dr. Şinasi

Detaylı

TEMEL BİLGİSAYAR. Ders Notları. Yard. Doç. Dr. Seyit Okan KARA

TEMEL BİLGİSAYAR. Ders Notları. Yard. Doç. Dr. Seyit Okan KARA TEMEL BİLGİSAYAR Ders Notları Yard. Doç. Dr. Seyit Okan KARA İÇERİK Excel program penceresi elemanlarının tanıtımı. Menüler ve araç çubuklarının içerikleri ve uygulamaları. Dosya, Düzen ve Görünüm menülerinin

Detaylı

KATI MODELLERDEN İKİ BOYUTLU GÖRÜNÜŞLERİ ÜRETMEK

KATI MODELLERDEN İKİ BOYUTLU GÖRÜNÜŞLERİ ÜRETMEK KATI MODELLERDEN İKİ BOYUTLU GÖRÜNÜŞLERİ ÜRETMEK Katı modeli çizilen bir objenin bize sağladığı avantajlar görsellik yanında parçanın iki boyutlu görünüşlerini de birkaç dakika içinde çizilmesini sağlamasıdır.

Detaylı

2 BOYUTLU ÇİZİM KOMUTLARI

2 BOYUTLU ÇİZİM KOMUTLARI AUTOCAD DERS NOTLARI AutoCad Programı: Autocad programı çizim, 3 boyutlu modelleme, görsel modelleme, vs gibi konularda çizim yapmamızı sağlayan, dünyada bu konuda en yaygın kullanılan programdır. Ekran

Detaylı

13 Aralık 2007. Đlgili Versiyon/lar : ETA:SQL, ETA:V.8-SQL. Đlgili Modül/ler : Raporlar. Kullanıcı Tanımlı Raporlar Bölümünden Yapabildiklerimiz

13 Aralık 2007. Đlgili Versiyon/lar : ETA:SQL, ETA:V.8-SQL. Đlgili Modül/ler : Raporlar. Kullanıcı Tanımlı Raporlar Bölümünden Yapabildiklerimiz 13 Aralık 2007 Đlgili Versiyon/lar : ETA:SQL, ETA:V.8-SQL Đlgili Modül/ler : Raporlar KULLANICI TANIMLI RAPORLAR Kullanıcı Tanımlı Raporlar Bölümünden Yapabildiklerimiz Kendi isteklerinize özel rapor tasarımları

Detaylı

MENÜ AYARLAMA 1. MENÜ AYARLAMA. [X] Fusion@6. [X] Fusion@6 Standard. [X] Entegre@6. [X] Yeni Fonksiyon

MENÜ AYARLAMA 1. MENÜ AYARLAMA. [X] Fusion@6. [X] Fusion@6 Standard. [X] Entegre@6. [X] Yeni Fonksiyon MENÜ AYARLAMA Ürün Grubu [X] Fusion@6 [X] Fusion@6 Standard [X] Entegre@6 Kategori Versiyon Önkoşulu [X] Yeni Fonksiyon @6 Uygulama Fusion@6 serisi ürünlerde ürün ana menüsü çeşitli temalarla görsel olarak

Detaylı

FATURA ŞABLONU TASARLAMA KILAVUZU

FATURA ŞABLONU TASARLAMA KILAVUZU FATURA ŞABLONU TASARLAMA KILAVUZU Şubat 2015 FATURA ŞABLONLARI Alıcının faturalarını istediğiniz formatta görüntüleyebilmesi için hazırlamanız gereken şablonu Yönetim Şirket Tanımları Fatura Şablonları

Detaylı

Teknik Doküman. Autodesk Revit Building te yeni ölçü tipleri yaratmak

Teknik Doküman. Autodesk Revit Building te yeni ölçü tipleri yaratmak Teknik Doküman Teknik Doküman Numarası: 10771 Yayım Tarihi: 24.03.2006 Ürün: Autodesk Revit 6-9 Konu: Revit te yeni ölçülendirme tipleri yaratmak Tür: Öğretici Revizyon No: 0 Revizyon Tarihi: Autodesk

Detaylı

MICROSOFT WORD 2002. Şekil 1 TABLO HAZIRLAMA : Word 2002/II TAB AYARLARI :

MICROSOFT WORD 2002. Şekil 1 TABLO HAZIRLAMA : Word 2002/II TAB AYARLARI : MICROSOFT WORD 2002 TAB AYARLARI : Yazımı belli bir sütundan başlatmak için kullanılır. Tab (durak) ayarı yapıldıktan sonra her Tab tuşuna basıldığında eklenti noktası yerleştirilen tab ayarlarına gelir.

Detaylı

Packet tracer arayüzü yukarıdaki şekilden de görüldüğü gibi üç ana araç çubuğundan oluşmaktadır.

Packet tracer arayüzü yukarıdaki şekilden de görüldüğü gibi üç ana araç çubuğundan oluşmaktadır. Lab1 Packet Tracer Arayüzü ve Komut Satırı Kullanımı Packet tracer arayüzü yukarıdaki şekilden de görüldüğü gibi üç ana araç çubuğundan oluşmaktadır. Main Toolbar: Sırayla, New: yeni çalışma alanı oluşturma,

Detaylı

www.elektrikogretmenleri.com

www.elektrikogretmenleri.com DREAMWEAVERDA NESNELERE DAVRANIŞ EKLEME Dreamweaver da fare hareket olaylı, animasyonlu görüntüler oluşturmak istenildiğinde hazır scriptler anlamına gelen Davranışlar(behaviors) kullanılmaktadır. Yukarıdaki

Detaylı

Temel Bilgi Teknolojileri - II Ayrıntılı Ders İçerikleri

Temel Bilgi Teknolojileri - II Ayrıntılı Ders İçerikleri Temel Bilgi Teknolojileri - II Ayrıntılı Ders İçerikleri Hesap Tabloları(Excel 2007) HAFTA 1 1. Hesap Tablolarına Giriş 1.1. Hesap tablosu tanımı, kullanım amacı ve yerleri 1.2. MS Excel Uygulamasına giriş

Detaylı

Probina Orion Modelleme Teknikleri

Probina Orion Modelleme Teknikleri Şubat 2009 KULLANIM HAKLARI PROTA YAZILIM BİLİŞİM ve MÜHENDİSLİK LTD. ŞTİ. ODTÜ Teknokent Teknoloji Geliştirme Bölgesi Galyum Blok No: 20 ANKARA Tel: (312) 210 17 88 Fax: (312) 210 17 86 Email: probina@prota.com.tr

Detaylı

GPS NAVI GASYON SI STEMI

GPS NAVI GASYON SI STEMI GPS NAVI GASYON SI STEMI NAV HIZLI BAS LANGIÇ KILAVUZU MOTOR ANA SAYFA TÜRK Başlarken Navigasyon yazılımı ilk kez kullanıldığında otomatik olarak bir ilk kurulum işlemi başlar. Aşağıdaki işlemleri yapın:

Detaylı

BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM (TEKNİK RESİM-II) Yrd.Doç.Dr. Muhammed Arslan OMAR

BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM (TEKNİK RESİM-II) Yrd.Doç.Dr. Muhammed Arslan OMAR BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM (TEKNİK RESİM-II) Yrd.Doç.Dr. Muhammed Arslan OMAR Bilgisayar Destekli Tasarım Nedir? CAD (Computer Aided Design) Bütün mühendislik alanlarında olduğu gibi makine mühendislerinin

Detaylı

1. BELGE İŞLEMLERİ. Şekil 1.2: Open Office ilk açıldığında gelen ekran

1. BELGE İŞLEMLERİ. Şekil 1.2: Open Office ilk açıldığında gelen ekran 1.1. Arayüz 1. BELGE İŞLEMLERİ Open Office içerisinde hesap tablosu programının arayüzünü inceleyelim. Şekil 1.1:Sunum programını çalıştırma Sunum programını çalıştırmak için aşağıdaki yöntemleri deneyebiliriz.windows

Detaylı

DİŞLİ ÇARK ÇİZİMİ: 1. Adım Uzunlukları diş üstü dairesi çapından biraz büyük olacak şekilde bir yatay ve bir düşey çizgi çizilir.

DİŞLİ ÇARK ÇİZİMİ: 1. Adım Uzunlukları diş üstü dairesi çapından biraz büyük olacak şekilde bir yatay ve bir düşey çizgi çizilir. DİŞLİ ÇARK ÇİZİMİ: Bir dişli çarkın çizilebilmesi için gerekli boyutların tanımlaması gerekir. Yandaki şekilde gösterilen boyutların hesaplanması için gerekli formüller aşağıda belirtilmiştir. Do= Bölüm

Detaylı

Resim 7.20: Yeni bir ileti oluşturma

Resim 7.20: Yeni bir ileti oluşturma F İLETİLER Konuya Hazırlık 1. E-posta adresinden yeni bir ileti nasıl oluşturulur? 1. İLETI GÖNDERME a. Yeni bir ileti oluşturma: Yeni bir ileti oluşturmak için Dosya/Yeni/E-posta iletisi seçilebileceği

Detaylı

Universal Ltd. Şti. Ana Menü Alt Menü - 1 Alt Menü - 2 Alt Menü - 3 Dosya Harita Dosya İşlemleri Dosya Aç Dosya Yeni Dosya Kapat

Universal Ltd. Şti. Ana Menü Alt Menü - 1 Alt Menü - 2 Alt Menü - 3 Dosya Harita Dosya İşlemleri Dosya Aç Dosya Yeni Dosya Kapat Ana Menü Alt Menü - 1 Alt Menü - 2 Alt Menü - 3 Dosya Harita Dosya İşlemleri Dosya Aç Dosya Yeni Dosya Kapat Veri Ekle Mdb, Shape, GeoDB Veritabanı bağlantısı Sde Bağlantısı OleDb Bağlantısı Oracle, MsSQL,

Detaylı

2. BÖLÜM: REGRESYON ANALİZİ

2. BÖLÜM: REGRESYON ANALİZİ 2. BÖLÜM: REGRESYON ANALİZİ Bu bölümde; Basit bir Regresyon Analizi EViews çalışma dosyası oluşturma EViews çalışma dosyasına veri girme EViews ta grup oluşturma EViews ta grafik çizme EViews ta yeni değişken

Detaylı

Teknik Doküman. Şekil 01. Şekil 02

Teknik Doküman. Şekil 01. Şekil 02 Teknik Doküman Teknik Doküman Numarası: 10740 Yayım Tarihi: 03.02.2006 Ürün: Autodesk Revit 7-9 Konu: 3B AutoCAD ve 3ds MAX nesnelerinin Revit e alınması Tür: Öğretici Revizyon No: 0 Revizyon Tarihi: Autodesk

Detaylı

TEMEL BİLGİSAYAR. Ders Notları. Yrd. Doç. Dr. Seyit Okan KARA

TEMEL BİLGİSAYAR. Ders Notları. Yrd. Doç. Dr. Seyit Okan KARA TEMEL BİLGİSAYAR Ders Notları Yrd. Doç. Dr. Seyit Okan KARA İÇERİK Excel menü çubuğunda bulunan, Ekle menüsünün içerik ve uygulamaları Biçim menüsünün içerik ve uygulamaları Veri menüsünün içerik ve uygulamaları

Detaylı

ArcGIS DE LAYOUT ĐŞLEMLERĐ

ArcGIS DE LAYOUT ĐŞLEMLERĐ ArcGIS DE LAYOUT ĐŞLEMLERĐ ArcGIS de harita sayısallaştırma ve diğer işlemler kadar layout işlemleri de oldukça önemlidir. Bu işlemler hazırlanan haritanın görsel hale getirilmesi, ölçek, yön oku ve lejant

Detaylı

4.1. Grafik Sihirbazını kullanarak grafik oluşturma

4.1. Grafik Sihirbazını kullanarak grafik oluşturma BÖLÜM14 4. EXCEL DE GRAFİK Excel programının en üstün özelliklerinden bir diğeri de grafik çizim özelliğinin mükemmel olmasıdır. Excel grafik işlemleri için kullanıcıya çok geniş seçenekler sunar. Excel

Detaylı

EZCAM Versiyon 20 - Yenilikler

EZCAM Versiyon 20 - Yenilikler EZCAM Versiyon 20 - Yenilikler 3D Stoktan Kaba Frezeleme EZ-CAM V20 ile birlikte gelen yeni özelliklerden biri, yüklenmiş olan 3D formlu stok (kütük) modeli üzerinden kaba frezeleme işlemi yapılabilmesi.

Detaylı

ULAŞIM YOLLARINA İLİŞKİN TANIMLAR 1. GEÇKİ( GÜZERGAH) Karayolu, demiryolu gibi ulaşım yollarının yuvarlanma yüzeylerinin ortasından geçtiği

ULAŞIM YOLLARINA İLİŞKİN TANIMLAR 1. GEÇKİ( GÜZERGAH) Karayolu, demiryolu gibi ulaşım yollarının yuvarlanma yüzeylerinin ortasından geçtiği ULAŞIM YOLLARINA İLİŞKİN TANIMLAR 1. GEÇKİ( GÜZERGAH) Karayolu, demiryolu gibi ulaşım yollarının yuvarlanma yüzeylerinin ortasından geçtiği varsayılan eksen çizgilerinin topoğrafik harita ya da arazi üzerindeki

Detaylı

CAEeda TM ONERA M6 KANADI NAVIER-STOKES ÇÖZÜMAĞI OLUŞTURMA VE ÖNİŞLEM. EDA Tasarım Analiz Mühendislik

CAEeda TM ONERA M6 KANADI NAVIER-STOKES ÇÖZÜMAĞI OLUŞTURMA VE ÖNİŞLEM. EDA Tasarım Analiz Mühendislik CAEeda TM ONERA M6 KANADI NAVIER-STOKES ÇÖZÜMAĞI OLUŞTURMA VE ÖNİŞLEM EDA Tasarım Analiz Mühendislik 1. Kapsam Kabuk Bölgeleri Oluşturma Çözümağındaki Elemanların Normal Yönlerini Kontrol Etme Çözümağında

Detaylı

4. HAFTA ENM 108 BİLGİSAYAR DESTEKLİ TEKNİK RESİM. Yrd.Doç.Dr. İnan KESKİN. inankeskin@karabuk.edu.tr

4. HAFTA ENM 108 BİLGİSAYAR DESTEKLİ TEKNİK RESİM. Yrd.Doç.Dr. İnan KESKİN. inankeskin@karabuk.edu.tr 4. HAFTA ENM 108 BİLGİSAYAR DESTEKLİ TEKNİK RESİM Yrd.Doç.Dr. İnan KESKİN inankeskin@karabuk.edu.tr Karabük Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi 2 İçindekiler Tablosu Koordinat Kullanımı...

Detaylı

AutoCAD SORULARI 3. 1) AutoCAD'de yaratılmış bir çizgi üzerinde oynamaya yarayan komutlar hangi menü altında toplanmıştır?

AutoCAD SORULARI 3. 1) AutoCAD'de yaratılmış bir çizgi üzerinde oynamaya yarayan komutlar hangi menü altında toplanmıştır? AutoCAD SORULARI 3 1) AutoCAD'de yaratılmış bir çizgi üzerinde oynamaya yarayan komutlar hangi menü altında c) Help d) Modify 2) AutoCAD'de çizgi/obje üretmeye (çizmeye) yarayan komutlar hangi menü altında

Detaylı

MICROSOFT EXCEL 2002

MICROSOFT EXCEL 2002 MICROSOFT EXCEL 2002 Microsoft Excel, verileri hesaplama, yenileme, depolama, grafik hazırlama, sıralama, tablo gibi işlemlerin yapılabilmesini sağlayan bir hesap programıdır.excel dosyalarında verilerin

Detaylı

Ders 1-Örnek 1. Yeni Model Başlatma. Kolon Hatlarõ (Aks Hasõrõ) Oluşturma. Görünüşleri Oluşturma (Plan ve Yandan Görünüş)

Ders 1-Örnek 1. Yeni Model Başlatma. Kolon Hatlarõ (Aks Hasõrõ) Oluşturma. Görünüşleri Oluşturma (Plan ve Yandan Görünüş) Ders 1-Örnek 1 Yeni Model Başlatma 3D Görünüş Oluşturma Kolon Hatlarõ (Aks Hasõrõ) Oluşturma Görünüşleri Oluşturma (Plan ve Yandan Görünüş) Elemanlarõn Girilmesi Kolonlar Kirişler Nokta Oluşturma Birleşim

Detaylı

SMART Board EĞİTİMLERİ(sürüm:10) 1. Aşama

SMART Board EĞİTİMLERİ(sürüm:10) 1. Aşama SMART Board EĞİTİMLERİ(sürüm:10) 1. Aşama Bölüm 1:SMART Board, bilgisayar ve projeksiyon cihazının bağlanması SMART Board interaktif tahtaları dokunmatiktir ve bilgiyasayar ve projeksiyon cihazıyla üçlü

Detaylı

OBJECT GENERATOR 2014

OBJECT GENERATOR 2014 OBJECT GENERATOR 2014 GİRİŞ Sonlu elemanlar modellemesindeki Mechanical ortamında temas tanımlanması, bağlantı elemanı, mesh kontrolü veya yük girdilerinin uygulanması aşamasında çoklu bir yüzey varsa

Detaylı

CRYSTAL REPORT EĞĠTĠM DÖKÜMANLARI

CRYSTAL REPORT EĞĠTĠM DÖKÜMANLARI CRYSTAL REPORT EĞĠTĠM DÖKÜMANLARI Create a new Crystal report Document: Yeni bir Crystal Report dökümanı oluşturmak için aşağıdaki optionlardan biri seçilir a) Using the report expert: Crystal Reportun

Detaylı

16. Kesit ve Cephe Aracı

16. Kesit ve Cephe Aracı 16. Kesit ve Cephe Aracı Bu Konuda Öğrenilecekler: Kesit/cephe bilgi kutusu ile çalışmak Kesit/cephe oluşturmak Kesit/cephe geçerli ayarlarıyla çalışmak Kesit/cephelere erişmek ve değiştirmek Kesit/cephelerin

Detaylı

VERİ TABANI UYGULAMALARI

VERİ TABANI UYGULAMALARI V. Ünite VERİ TABANI UYGULAMALARI A. BAŞLANGIÇ B. BİR VERİ TABANI YARATMA C. FORMLARIN KULLANIMI D. BİLGİYE ERİŞİM E. RAPORLAMA 127 A BAŞLANGIÇ Konuya Hazırlık 1. Veri tabanı programları hangi amaç için

Detaylı

COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİ İLERİ SEVİYE EĞİTİMLERİ 3D-SPATİAL ANALİZ ve MODEL BUİLDER

COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİ İLERİ SEVİYE EĞİTİMLERİ 3D-SPATİAL ANALİZ ve MODEL BUİLDER COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİ İLERİ SEVİYE EĞİTİMLERİ 3D-SPATİAL ANALİZ ve MODEL BUİLDER http://facebook.com/esriturkey https://twitter.com/esriturkiye egitim@esriturkey.com.tr Kursun Süresi: 5 Gün 40 Saat

Detaylı

Şekil 1. Sitiller ve biçimlendirme

Şekil 1. Sitiller ve biçimlendirme ŞABLONUN KULLANILMASI Şablon yazım kuralları belirli olan metinlerin yazımında kolaylık sağlayan araçlardır. Bu şablonlarda yazım kuralları ile ilgili detaylar tanımlanarak kullanıcının detaylarla uğraşmadan

Detaylı

MICROSOFT EXCEL 2000

MICROSOFT EXCEL 2000 MICROSOFT EXCEL 2000 Microsoft Excel, verileri hesaplama, yenileme, depolama, grafik hazırlama, sıralama, tablo gibi işlemlerin yapılabilmesini sağlayan bir hesap programıdır.excel dosyalarında verilerin

Detaylı

İçindekiler. Akıllı Tahta Uygulaması (ATU) Kullanma Kılavuzu. İçindekiler. Bölüm 1: Uygulama Hakkında Genel bilgi 2

İçindekiler. Akıllı Tahta Uygulaması (ATU) Kullanma Kılavuzu. İçindekiler. Bölüm 1: Uygulama Hakkında Genel bilgi 2 İçindekiler 1 İçindekiler Bölüm 1: Uygulama Hakkında Genel bilgi 2 Bölüm 2: Akıllı Tahta Uygulamasının Yüklenmesi Akıllı Tahta Uygulaması nı yükleme 3 Akıllı Tahta Uygulaması nı kaldırma 3 Akıllı Tahta

Detaylı

BÖLÜM 8 B- SUNU PROGRAMI 1. MICROSOFT POWERPOINT NEDİR? 2. POWERPOINT PROGRAMININ BAŞLATILMASI

BÖLÜM 8 B- SUNU PROGRAMI 1. MICROSOFT POWERPOINT NEDİR? 2. POWERPOINT PROGRAMININ BAŞLATILMASI BÖLÜM 8 B- SUNU PROGRAMI 1. MICROSOFT POWERPOINT NEDİR? Microsoft Office Paketi ile birlikte kullanıcıya sunulan Powerpoint Programı, etkileşimli sunular (Presentation) hazırlamaya yarayan metin tabanlı

Detaylı

Grafik Tasarım Serkan AKSU http://www.serkanaksu.net. Photoshop CS5. 1.1 Araçlar

Grafik Tasarım Serkan AKSU http://www.serkanaksu.net. Photoshop CS5. 1.1 Araçlar Photoshop CS5 1.1 Araçlar Photoshop'u başlattığınızda, Araçlar paleti ekranın sol tarafında gösterilir. Araçlar paletindeki bazı araçların bağlama duyarı seçenekler çubuğunda gösterilen seçenekleri vardır.

Detaylı

ELEKTRONİK ÇİZELGE. Hücreleri Biçimlendirme. Formülleri Kullanma. Verileri Sıralama. Grafik Oluşturma 1) HÜCRELERİ BİÇİMLENDİRME

ELEKTRONİK ÇİZELGE. Hücreleri Biçimlendirme. Formülleri Kullanma. Verileri Sıralama. Grafik Oluşturma 1) HÜCRELERİ BİÇİMLENDİRME Hücreleri Biçimlendirme ELEKTRONİK ÇİZELGE Formülleri Kullanma Verileri Sıralama Grafik Oluşturma 1) HÜCRELERİ BİÇİMLENDİRME Elektronik Çizelge de sayıları; bin ayracı, yüzde oranı, tarih/saat ve para

Detaylı

DENEME SINAVI CEVAP ANAHTARI

DENEME SINAVI CEVAP ANAHTARI DENEME SINAVI CEVAP ANAHTARI ECDL BAŞLANGIÇ Bilgisayarı Kullanmak ve Dosyaları Yönetmek 1) Bilgisayar ı doğru şekilde kapatıp, açmak için uygun metodu uygulayınız.(bilgisayarı kapatın ve tekrar açın.)

Detaylı

NNR Raporlarında Grafik Desteği

NNR Raporlarında Grafik Desteği NNR Raporlarında Grafik Desteği Ürün Grubu [X] Fusion@6 [X] Fusion@6 Standard [X] Entegre@6 Kategori [X] Yeni Fonksiyon Versiyon Önkoşulu 4.0.4 Onaylı Sürüm Uygulama Rapor modülünde bulunan Đlişkisel Serbest

Detaylı

Aşağıdaki örnekte, aynı düzen tablosu ve hücreleri içerikle birlikte gösterilmektedir.

Aşağıdaki örnekte, aynı düzen tablosu ve hücreleri içerikle birlikte gösterilmektedir. 12 DÜZEN TABLOLARI Microsoft Office FrontPage 2003 programında düzen tabloları ve hücrelerini kullanarak, profesyonel görünümlü Web sayfası düzenleri oluşturabilirsiniz. Düzen tablosu, sayfa düzeni için

Detaylı

B düğüm noktasında aşağıya doğru 1'' lik yer değiştirme nedeniyle oluşacak mesnet reaksiyonlarını hesaplayınız.

B düğüm noktasında aşağıya doğru 1'' lik yer değiştirme nedeniyle oluşacak mesnet reaksiyonlarını hesaplayınız. Problem G Mesnet Çökmeli Çerçeve Çelik E = 29000 ksi, Poisson oranı = 0.3 Temel mafsallı Tüm kiriş-kolon bağlantıları rijit Yapılacaklar B düğüm noktasında aşağıya doğru 1'' lik yer değiştirme nedeniyle

Detaylı

Kullanım Kılavuzu Milli Eğitim Bakanlığı 2010

Kullanım Kılavuzu Milli Eğitim Bakanlığı 2010 Kullanım Kılavuzu Milli Eğitim Bakanlığı 2010 Bu belge BT Sınıfı Etkinliklerinde Kullanılmak Üzere Hazırlanmıştır İÇİNDEKİLER GİRİŞ... 3 ÜYE (KAYIT) OLMA... 3 YÖNETİM PANELİ İŞLEMLERİ... 5 ŞABLON AYARLARI...

Detaylı

MİCROSOFT OFFİCE EXCEL 2010 İLE GRAFİK OLUŞTURMA

MİCROSOFT OFFİCE EXCEL 2010 İLE GRAFİK OLUŞTURMA MİCROSOFT OFFİCE EXCEL 2010 İLE GRAFİK OLUŞTURMA YAZARLAR BÜŞRA TÜFEKCİ/ e-mail busratufekci@anadolu.edu.tr FERİDE NUR ŞAHİN/ e-mail fns@anadolu.edu.tr MAYIS 2013 ÖNSÖZ Bu kılavuz Microsoft Office Excel

Detaylı

ÜÇ BOYUTLU ÇİZİME GİRİŞ YÜZEY VE KATILARIN BİRLEŞTİRİLMESİ,ÇIKARILMASI,ARA KESİTLERİNİN ALINMASI:

ÜÇ BOYUTLU ÇİZİME GİRİŞ YÜZEY VE KATILARIN BİRLEŞTİRİLMESİ,ÇIKARILMASI,ARA KESİTLERİNİN ALINMASI: ÜÇ BOYUTLU ÇİZİME GİRİŞ YÜZEY VE KATILARIN BİRLEŞTİRİLMESİ,ÇIKARILMASI,ARA KESİTLERİNİN ALINMASI: WCS : World Coordinate System, Dünya (Absolute) Koordinat Sistemi. UCS : User Coordinate System, Kullanıcı

Detaylı

EKOM WEB DESIGNER PROGRMI KULLANMA KILAVUZ. 1 - Web Sayfası Tasarımı Oluşturma / Var Olan Tasarımı Açma:

EKOM WEB DESIGNER PROGRMI KULLANMA KILAVUZ. 1 - Web Sayfası Tasarımı Oluşturma / Var Olan Tasarımı Açma: EKOM WEB DESIGNER PROGRMI KULLANMA KILAVUZ 1 Web Sayfası Tasarımı Oluşturma / Var Olan Tasarımı Açma 2 Web Sayfasına Yeni Element Ekleme Ve Özelliklerini Belirleme Değişiklik Yapma 3 Web Sayfası Tasarımını

Detaylı

4 Front Page Sayfası Özellikleri

4 Front Page Sayfası Özellikleri 4 Front Page Sayfası Özellikleri İsterseniz Frontpage penceresinin sağ tarafından, isterseniz araç çubuklarından faydalanarak yeni bir sayfa açın. Frontpage te çeşitli sayfa şablonları bulunmaktadır. Ancak

Detaylı

3DS MAX Ortamında AutoCAD Dosyaları ile Çalışmak

3DS MAX Ortamında AutoCAD Dosyaları ile Çalışmak 3DS MAX Ortamında AutoCAD Dosyaları ile Çalışmak 3DS MAX, başka AutoCAD olmak üzere birçok CAD yazılımına ait modelin daha esnek 3D modelleme, render ve animasyon için transfer edilebileceği bir ortam

Detaylı

DB.NET Laboratuvar Uygulaması-Öğrenci Notları

DB.NET Laboratuvar Uygulaması-Öğrenci Notları Uygulama Kodu: 1/1 Laboratuvar Uygulaması Adı: Access 2003 de Bir Tur: Northwind Veritabanını İncelemek İlgili Ünite Kodu: HC1 İlgili Ünite Adı: İnsan-Bilgisayar Etkileşiminin Temelleri Hafta: 1 Seviye:

Detaylı

Metin Tabanlı İçerik Oluşturma Araçları

Metin Tabanlı İçerik Oluşturma Araçları Metin Tabanlı İçerik Oluşturma Araçları Microsoft Office Word Kelime işlemci, görsel nesnelerin veya çizimlerin resim ya da arka plan olarak kullanıldığı metinler oluşturabilen, harita ve tablo gibi şekiller

Detaylı

EYLÜL 2012 WORD 2010. Enformatik Bölümü

EYLÜL 2012 WORD 2010. Enformatik Bölümü EYLÜL 2012 WORD 2010 İÇERİK 1. 2. 3. 4. 5. Genel bilgiler Wrd ile neler yapabilirsiniz? Wrd penceresinin tanıtımı Sekmelerin tanıtımı Belgeler ile ilgili işlemler 6. Yeni bir belge luşturmak Varlan bir

Detaylı