Deneysel Fizikte Bir Denetim Kuramı Uygulaması Islık Çalmaktan Yüksek Hızda Veri İletişimine. Özgür Çobanoğlu, Ph.D.

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Deneysel Fizikte Bir Denetim Kuramı Uygulaması Islık Çalmaktan Yüksek Hızda Veri İletişimine. Özgür Çobanoğlu, Ph.D."

Transkript

1 Deneysel Fizikte Bir Denetim Kuramı Uygulaması Islık Çalmaktan Yüksek Hızda Veri İletişimine Özgür Çobanoğlu, Ph.D. CERN, PH-ESE-ME

2 Bir Denetim Kuramı Uygulaması Islık çalmaktan yüksek hızda veri iletişimine Daha Küçügü Aramak Daha büyük sistemleri gerekli kılar Terminoloji Bu sunumda deneysel fiziğin büyük resmi içinde neredeyiz Deney Düzenekleri Hızlandırıcılar üzerinde kurulu algılayıcı sistemler Tüm Sorun: Ölçek Alışılmadık boyutlar ve gerektirdikleri Alıştırma: boyutlar ve karşılaştırılabilirlikleri Kısaca: Front-End: Verinin ilk yorumlanışı Read-Out: Verinin biçimlendirilmesi ve optik olarak sürülmesi SER: Paralelden seriye geçiş PLL: Açı kilitleme Geri Besleme Hepimiz bunu çok iyi biliyoruz Kişilikleri Davranışı eğitmek Doğal sıklık kavramı Büyük resme geri dönelim Davranış örnekleri Yarı-İletken anahtar Transistör Bir başyapıt Litografi Isık ile yazma sanatı Tek Bir Çizgi İçin Sadeleştirilmis 7 adım Birkaç 100 adım olursa Uygulamada VLSI tasarım Tümleşik devre tasarımcısının sadelestirilmiş hayatı

3 Daha Küçüğü Aramak 70 yılda 6 mertebelik boyut farkı Ör: 1 iken Ülkeler arası çok büyük işbirlikleri Ör: ALICE deneyinde çalışan dünya çapında bilim insanı Tüm alanlarda tersinmez değişiklik Günlük yaşam, TV, MR v.b. Olaylara bakışımız? yı l Ernest Lawrence ın 1930' da inşa edilen 11.4 cm çaplı ilk başarılı siklotronu, protonları 80 kev' lik bir enerjiye hızlandırdı. 70 Daha büyük sistemleri gerekli kılar 2008 yılı itibarı ile inşa edilmiş en güçlü hızlandırıcı, 8.6 km çapı ve hızlandırılan protonların sahip olacağı 7000 GeV' luk enerji ile büyük hadron çarpıştırıcısı, LHC' dir.

4 Deney Düzenekleri Hızlandırıcılar üzerinde kurulu algılayıcı sistemler Nasıl? Parçacıkları hızlandırıcılar içinde hızlandır Dev algılayıcı sistemler içinde çarpıştır Algılayıcı içinde oluşanları olay olay kaydet Yılda 10 Peta Byte mertebesinde veri üret Veriyi ayrıştır ve doğayı daha iyi anla Örnek COMPASS, CERN-SPS üzerinde hadron spektroskopisi yapmak ve hadronların yapısını incelemek için tasarlanmış bir sabit-hedef deneyidir. Ağır radyoaktif ortam Alışılmadık boyutlar Kritik zamanlama gerekliliği Ticari imkansızlıklar

5 Deney Düzenekleri Hızlandırıcılar üzerinde kurulu algılayıcı sistemler LHC, şu anda (2009) en yüksek enerjili hızlandırıcı ALICE, LHC üzerinde kurulu 4 büyük deneyden biri Yüksek enerji yoğunluklarında QGP çalışmak için p-p ve ağır iyon çarpışmaları gerçekleştirecek 25 m genişlik 15 m çap 15 tonluk ağırlık

6 ALICE İçinde Olağan Bir Çarpışma 5 ns' lik bir film

7 Yöntembilimsel Bu sunumda deneysel fiziğin büyük resmi içinde neredeyiz

8 Tüm Sorun: Ölçek Balon (30 Km) Alışılmadık boyutlar ve gerektirdikleri Basit ve üzerinde düşünmeyi dahi gereksiz görebileceğimiz şeyler, bilimsel meydan okumalar haline dönüşebilir Müzikçalarınıza pil takmak? 1 yıllık LHC verisi yüklü CD yığını! (~ 20 Km) Radyasyona dayanıklı veri iletimi gerekli Uzaya gönderilen askeri uydular: 0.4/1.0 Mrad LHC deneylerindeki (bazı) bileşenler: 10 Mrad Hızlı veri iletimi gerekli ALICE toplam veri alım hızı: 2.5 Gbyte/s Concorde (15 Km) Teknolojinin sınırında sıkı denetim sistemlerinin tasarımı Ağrı Dağı Pico saniyelerle ölçülen zamanlama hassaslığı (~6 Km) 1 s = 1000 ms 1 ms = 1000 µs Beyaz Dağ (Mt. Blanc) 1 µs = 1000 ns (4.8 Km) 1 ns = 1000 ps Bazı olaylar çok seyrek (sıklık)

9 Alıştırma Boyutlar ve karşılaştırılabilirlikleri Aralarında L mesafesi bulunan iki algılayıcıyı ışık hızıyla geçen parçacıklar Parçacıklar algılayıcıyı geçtiğinde, algılayıcı elektriksel bir işaret üretiyor ve Elektronik bileşenine gönderiyor Elektronik işaret, ışık hızının 2/3' ü ile ilerliyor Parçacıklar ise ışık hızıyla ilerliyor 1. ve 2. algılayıcılardan gelen elektronik işareti eş zamanlı olarak almak için Elektronik devreyi nereye koymalıyım (yani A ve B mesafeleri ne olmalı) Olusan elektrik isaret L A mesafesi V=2c/3 Gelen parçacık Elektronik B mesafesi V=2c/3 X Ekseni V=c 1. Algılayıcı 2. Algılayıcı

10 Bir Denetim Kuramı Uygulaması Islık çalmaktan yüksek hızda veri iletişimine Daha Küçügü Aramak Daha büyük sistemleri gerekli kılar Terminoloji Bu sunumda deneysel fiziğin büyük resmi içinde neredeyiz Deney Düzenekleri Hızlandırıcılar üzerinde kurulu algılayıcı sistemler Tüm Sorun: Ölçek Alışılmadık boyutlar ve gerektirdikleri Alıştırma: boyutlar ve karşılaştırılabilirlikleri Kısaca: Front-End: Verinin ilk yorumlanışı Read-Out: Verinin biçimlendirilmesi ve optik olarak sürülmesi SER: Paralelden seriye geçiş PLL: Açı kilitleme Geri Besleme Hepimiz bunu çok iyi biliyoruz Kişilikleri Davranışı eğitmek Doğal sıklık kavramı Büyük resme geri dönelim Davranış örnekleri Yarı-İletken anahtar Transistör Bir başyapıt Litografi Isık ile yazma sanatı Tek Bir Çizgi İçin Sadeleştirilmis 7 adım Birkaç 100 adım olursa Uygulamada VLSI tasarım Tümleşik devre tasarımcısının sadelestirilmiş hayatı

11 Kısaca Front-End Verinin ilk yorumlanışı Algılayıcıyı geçen parçacığın yarattığı elektrik yükünü topla (charge integration) Bu toplamı ifade eden elektrik atkı yı biçimlendir Bu biçimlendirme sonucu oluşan elektrik işaretini bir eşik ile karşılaştır Karşılaştırma sonucu eşik geçiliyor ise evet ve geçilmiyor ise hayır dijital sonucunu üret Sonucu bir sonraki bileşene (Read-Out, RO) gönder

12 Kısaca Read-Out Verinin biçimlendirilmesi ve optik olarak sürülmesi FE DAQ FE FE FE Verici: FE' den gelen paralel veriyi al, hatalara karşı direnci artıran FEC kodunu hesapla ve gelen veriye ekle, paralel veriyi seri hale dönüştür, lazer diyot ile fibere sür (ör: fiberin öbür ucunda Veri Toplama Sistemi - DAQ) Alıcı Lazer olarak DAQ' tan gelen seri veriyi (Line Receiver veya Optical Receiver), paralelleştir, veri ile birlikte gelen hata kodunu (Forward Error Correction) değerlendir ve hataları düzelt, paralel veriyi bir sonraki bileşene (ör: FE) gönder

13 Kısaca SER Paralel -> Seri FE FE DAQ FE FE Litografik maskesi A = ~0.3 mm² Her flhc' de (yükselen köşe) 120-bitlik kelimeyi kaydet Her Load' ta (yükselen köşe) bu büyük kelimeyi 4 tane 30-bitlik kelimeye böl 30-bitlik küçük kelimeleri sırasıyla sağa doğru kaydır (fbit/4 yükselen köşe ile) Her kaydırmada ilgili biti çıkışa aktar (Q1' den Q4' e kadar olan )

14 Kısaca PLL Amaç, iki tekrarlayan işareti birbirine kilitlemek Bu iki işaretten biri RefClk ve diğeri bizim üretecek olduğumuz ClkPLL Yerel Açı kilitleme (Phase locking) Bölücü Yerel olarak tekrarlayan bir işaret üret (VCO) ve verilen referans ile arasındaki zamanlama hatasını ölç (PFD), bu hata ölçüsünde bir düzeltme işareti üret (Up, Down) Düzeltme işaretini kullanarak gerekli adımı at (Icp) ve yerel işaretin açısını hata ölçüsünde düzelt ki PFD' nin ölçtüğü hata sıfıra yaklaşsın Ayrıntılar ileriki sayfalarda

15 Buraya kadar tamam mı?

16 Bir Denetim Kuramı Uygulaması Islık çalmaktan yüksek hızda veri iletişimine Daha Küçügü Aramak Daha büyük sistemleri gerekli kılar Terminoloji Bu sunumda deneysel fiziğin büyük resmi içinde neredeyiz Deney Düzenekleri Hızlandırıcılar üzerinde kurulu algılayıcı sistemler Tüm Sorun: Ölçek Alışılmadık boyutlar ve gerektirdikleri Alıştırma: boyutlar ve karşılaştırılabilirlikleri Kısaca: Front-End: Verinin ilk yorumlanışı Read-Out: Verinin biçimlendirilmesi ve optik olarak sürülmesi SER: Paralelden seriye geçiş PLL: Açı kilitleme Geri Besleme Hepimiz bunu çok iyi biliyoruz Kişilikleri Davranışı eğitmek Doğal sıklık kavramı Büyük resme geri dönelim Davranış örnekleri Yarı-İletken anahtar Transistör Bir başyapıt Litografi Isık ile yazma sanatı Tek Bir Çizgi İçin Sadeleştirilmis 7 adım Birkaç 100 adım olursa Uygulamada VLSI tasarım Tümleşik devre tasarımcısının sadelestirilmiş hayatı

17 Geri Besleme Hepimiz bunu çok iyi biliyoruz Olması Gereken Hata Üretici Düzenek Olan Geri Besleme Geri besleme sistemi Amaç, olması gerekenle o an olmakta olan şey arasındaki farkı azaltmak Nasıl? Her çevrimde: Olanın bir kısmını geri besle: sistemin, sonucun sadece bir kısmından haberdar olmasını sağla Oluyor olanın geri beslenen kadarı ile olması gereken arasındaki farkı ölç Bu farka göre bir düzeltici adım at Çevrimi tekrarla Sihirli kelimeler: Bir kısım Fark Düzeltici adım

18 Geri Besleme Olması Gereken Hata Üretici Düzenek Olan Hepimiz bunu çok iyi biliyoruz Geri Besleme Islık çalmak? Do' dan Re' ye geçiş yaptığımızda bunun doğru olduğunu nasıl biliriz? Bir bardak su içmek? Suyu dökmeden içebilmek için bardağı hangi açıda yatırmamız gerektiğini nasıl hesaplarız? Yürümek? Hangi sıklıkta adım atmamız gerektiğine nasıl karar veririz? Bisiklet kullanmak? Düşmemek için ne zaman ve ne tarafa ve ne kadar döneceğimizi nereden biliriz? Müzik aleti çalmak? Duydugumuz bir parçayı çıkarmaya çalışırken neler gerçekleşir? Toplumlari yönetmek? Toplumların nabzını tutmak bir denetim kuramı terimi olabilir mi? Piyasayı yönetmek? Ekonomistler, bir sonraki adımlarının ne olacağına nasıl karar verir? Dünyayı yönetmek? Çok mu oluyor?

19 Geri Besleme Olması Gereken Hata Üretici Düzenek Sistemlerinin kişilikleri Geri Besleme Islık çalmak? Ben senden daha iyi ıslık çalıyorum demenin bir anlamı var Bir bardak su içmek? Çocukluğunuzu hatırlayın, su bazen dökülürdü Yürümek? Sarhoşken de düzdün yürünebiliyor mu? Araç kullanılabiliyor mu? Bisiklet sürmek? Yeni bir bisiklet aldığınızda dengeyi sağlamak başlarda zor olabiliyor mu? Müzik aleti çalmak? Kaval çalabiliyor ama ney üflerken zorlanıyorsanız bunun nedeni nedir? Toplumları yönetmek? Aynı kafadaki devlet adamlarından bazıları neden diğerlerinden daha başarısız? Piyasayı yönetmek? Fakır ekonomistleri nasıl açıklarsınız? Dünyayı yönetmek? Hala çok oluyor? Olan

20 Geri Besleme Olması Gereken Hata Üretici Düzenek Sistem davranışını eğitmek Geri Besleme Olan

21 Geri Besleme Olması Gereken Hata Üretici Düzenek Geri Besleme %100 Başarı Köşe Başarı Oranı [%] Doğal sıklık kavramı (natural frequency) Azalan Başarı ωn Sıklık [Hz] Sürekli sorulan sorulara cevap veren bir düzenek (sistem) Üstel (logaritmik) ölçekte çizilmiş geçiş işlevi (transfer fonksiyonu) Yeterince yavaş soru sorulduğunda düzeneğin başarısı %100 Soru sorma sıklığı arttığında başarı oranı düşmeye başlıyor Köşe, doğal sıklık: düzeneğin kabul edilemez derecede yanılmaya başlaması Olan

22 Toplayalım Büyük Resme Geri Dönelim FE FE DAQ FE FE Katı ast-üst hiyerarşisi: çivi nalı, nal atı, at komutanı, komutan orduyu ve ordu vatanı kurtarır Dünyanın geleceği çakacağınız çiviye bağlı!.. Tüm düzeneğin başarısı, düzeneğin en düşük seviyedeki kalbi sayılan bir geri besleme döngüsünün sağlıklı çalışmasına bağlıdır Bu geri besleme döngüsü, sistemin ne kadar hızlı veri iletebileceğini belirler Bu geri besleme döngüsü çalışmaz ise, hiçbir şey çalışamaz 4.8 GHz

23 Benzetim Filmleri Farklı kişilikler (Yavaş döngü) Filme bakarak, geri besleme döngüsünün aşağıdaki hangi davranışa karşılık geldiğini söyleyebilir misiniz?

24 Benzetim Filmleri Farklı kişilikler (Yavaş ve Gürültülü) Filme bakarak, geri besleme döngüsünün aşağıdaki hangi davranışa karşılık geldiğini söyleyebilir misiniz?

25 Benzetim Filmleri Farklı kişilikler (Hızlı döngü) Filme bakarak, geri besleme döngüsünün aşağıdaki hangi davranışa karşılık geldiğini söyleyebilir misiniz?

26 Bir Denetim Kuramı Uygulaması Islık çalmaktan yüksek hızda veri iletişimine Daha Küçügü Aramak Daha büyük sistemleri gerekli kılar Terminoloji Bu sunumda deneysel fiziğin büyük resmi içinde neredeyiz Deney Düzenekleri Hızlandırıcılar üzerinde kurulu algılayıcı sistemler Tüm Sorun: Ölçek Alışılmadık boyutlar ve gerektirdikleri Alıştırma: boyutlar ve karşılaştırılabilirlikleri Kısaca: Front-End: Verinin ilk yorumlanışı Read-Out: Verinin biçimlendirilmesi ve optik olarak sürülmesi SER: Paralelden seriye geçiş PLL: Açı kilitleme Geri Besleme Hepimiz bunu çok iyi biliyoruz Kişilikleri Davranışı eğitmek Doğal sıklık kavramı Büyük resme geri dönelim Davranış örnekleri Yarı-İletken anahtar Transistör Bir başyapıt Litografi Isık ile yazma sanatı Tek Bir Çizgi İçin Sadeleştirilmis 7 adım Birkaç 100 adım olursa Uygulamada VLSI tasarım Tümleşik devre tasarımcısının sadelestirilmiş hayatı

27 Yaygı (Layout) Kapıya uyguladığım gerilim ölçüsünde, D-S arasında akım geçsin Akım Simge Yarıiletken Anahtar - Transistör Bir başyapıt Akım

28 Litografi Işıkla yazı yazma sanatı Gerçek bir tümlesik devre, pekçok katmandan olusan karmasik bir sehir gibidir Her bir katman, bu katmani olusturmak için hazirlanan en özel en az bir litografik maske ile yaratilir. Örnek olarak silikon üzerindeki ilk katmani olusturacagiz: İngot tabaka tabaka kesilir

29 Tek Bir Çizgi Oluşturmak İçin Sadeleştirilmiş 7 adım gerekli

30 Kaç Farklı Tabaka Görüyorsunuz? Birkaç 100 kez tekrarlanan süreç

31 Kaç Farklı Tabaka Görüyorsunuz? Birkaç 100 kez tekrarlanan süreç

32 Uygulamada VLSI Tasarım Tümleşik devre tasarımcısının sadeleştirilmiş hayatı Süreç mühendisi ile devre tasarımcısı arasındaki arayüz Küçük imalat hatalarına karşı direnç Beklentiler Belirlenir Devre Çizilir (Şema) Benzetim (Simülasyon) Yaygı (Layout) Yaygı Kurallarının Denetimi (DRC) Asalak Devre Elemanları Eklenir Yaygı-Devre Sınaması (LVS) Yaygı Sonrası Benzetim

33 Bir Denetim Kuramı Uygulaması Islık çalmaktan yüksek hızda veri iletişimine Daha Küçügü Aramak Daha büyük sistemleri gerekli kılar Terminoloji Bu sunumda deneysel fiziğin büyük resmi içinde neredeyiz Deney Düzenekleri Hızlandırıcılar üzerinde kurulu algılayıcı sistemler Tüm Sorun: Ölçek Alışılmadık boyutlar ve gerektirdikleri Alıştırma: boyutlar ve karşılaştırılabilirlikleri Kısaca: Front-End: Verinin ilk yorumlanışı Read-Out: Verinin biçimlendirilmesi ve optik olarak sürülmesi SER: Paralelden seriye geçiş PLL: Açı kilitleme Geri Besleme Hepimiz bunu çok iyi biliyoruz Kişilikleri Davranışı eğitmek Doğal sıklık kavramı Büyük resme geri dönelim Davranış örnekleri Yarı-İletken anahtar Transistör Bir başyapıt Litografi Isık ile yazma sanatı Tek Bir Çizgi İçin Sadeleştirilmis 7 adım Birkaç 100 adım olursa Uygulamada VLSI tasarım Tümleşik devre tasarımcısının sadelestirilmiş hayatı

34 Sonuç Olarak Söylenebilecek birkaç yalan Programlama öldü, artık bir sürü paket program var, dolayısıyla programcılara ihtiyaç yok, programlama öğrenmek zaman kaybı! Artık kimse elektronik tasarım yapmıyor ki, hep hazır bileşenleri alıp yerine takıyorsun, dolayısı ile elektronik öğrenmek zaman kaybı! Deneysel sistemler, sen ekibe katılıncaya kadar zaten çoktan yapılmış veya satın alınmış oluyor dolayısıyla deneysel sistem tasarımı çalışmak zaman kaybı, uygulamada sadece düğmelere basıyorsun! Adamlar yapmış! Eski köye yeni adet getirme! Bunu yapmak sana mı kaldı, dünyayı mı kurtaracaksın? Bilgi saklama kötülüğü (obskurantizm)? Seninle gelebilir miyim? Söz! Hep bu boyda kalacağım! Hiyerarşik olmayan tasarım Karmaşadaki sadelik: Hiyerarşi

35 Sabrınıza Teşekkürler

Hızlandırıcı Fiziği-2. Veli YILDIZ (Veliko Dimov) 04.02.2016

Hızlandırıcı Fiziği-2. Veli YILDIZ (Veliko Dimov) 04.02.2016 Hızlandırıcı Fiziği-2 Veli YILDIZ (Veliko Dimov) 04.02.2016 1 İçerik Hızlı bir tekrar. Doğrusal hızlandırıcılar Doğrusal hızlandırıcılarda kullanılan bazı yapılar. Yürüyen dalga kovukları ve elektron hızlandırma

Detaylı

ATLAS Higgs Araştırmalarında En Yeni Sonuçlar

ATLAS Higgs Araştırmalarında En Yeni Sonuçlar ATLAS Higgs Araştırmalarında En Yeni Sonuçlar Resim 1: ATLAS ın 2012 de kaydettiği, Higgs in dört elektrona bozunma adayı. 4 Temmuz 2012 de, ATLAS deneyi, Higgs Bozonu araştırmalarındaki güncellenmiş sonuçlarının

Detaylı

SOME-Bus Mimarisi Üzerinde Mesaj Geçişi Protokolünün Başarımını Artırmaya Yönelik Bir Algoritma

SOME-Bus Mimarisi Üzerinde Mesaj Geçişi Protokolünün Başarımını Artırmaya Yönelik Bir Algoritma SOME-Bus Mimarisi Üzerinde Mesaj Geçişi Protokolünün Başarımını Artırmaya Yönelik Bir Algoritma Çiğdem İNAN, M. Fatih AKAY Çukurova Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Balcalı-ADANA İçerik Çalışmanın

Detaylı

EnerjiÖlçümü MINOMETER M7 RADIO 3. Elektronik Isı Pay Ölçer

EnerjiÖlçümü MINOMETER M7 RADIO 3. Elektronik Isı Pay Ölçer EnerjiÖlçümü MINOMETER M7 RADIO 3 Elektronik Isı Pay Ölçer Çevrenin Korunması Avantaj ve Özellikleri İklim koruma için enerji tüketiminin ölçümü Kaynakların ve çevrenin korunması Günümüzde; çevremiz, korunmaya

Detaylı

Hızlandırıcı Fiziği. İleri Hızlandırma Yöntemleri. Plazma Dalgası ile Hızlandırma

Hızlandırıcı Fiziği. İleri Hızlandırma Yöntemleri. Plazma Dalgası ile Hızlandırma Hızlandırıcı Fiziği İleri Hızlandırma Yöntemleri Plazma Dalgası ile Hızlandırma Dr. Öznur METE University of Manchester The Cockcroft Institute of Accelerator Science and Technology İletişim Bilgileri

Detaylı

Boğaziçi Üniversitesi. 20 Temmuz 2015 - CERN Türk Öğretmen Çalıştayı 4

Boğaziçi Üniversitesi. 20 Temmuz 2015 - CERN Türk Öğretmen Çalıştayı 4 - Algıç Fiziği --Saime Gürbüz Boğaziçi Üniversitesi 20 Temmuz 2015 - CERN Türk Öğretmen Çalıştayı 4 2 3 4 Algıç Nedir? Algılamak görmek midir? Görmek gerekli ve yeterli midir? Doğa(fizik) olaylarını algılamamızı

Detaylı

MİKROİŞLEMCİ MİMARİLERİ

MİKROİŞLEMCİ MİMARİLERİ MİKROİŞLEMCİ MİMARİLERİ Mikroişlemcilerin yapısı tipik olarak 2 alt sınıfta incelenebilir: Mikroişlemci mimarisi (Komut seti mimarisi), Mikroişlemci organizasyonu (İşlemci mikromimarisi). CISC 1980 lerden

Detaylı

Ek bilgi Internet:.../cecx

Ek bilgi Internet:.../cecx Modüler PLC ler CECX İki ürün versiyonu: CoDeSys tabanlı modüler PLC CoDeSys ve SofMotion tabanlı motion PLC Kolay konfigürasyon Otomatik modül algılaması Network de PLC yi bulmak için arama fonksiyonu

Detaylı

Optik Filtrelerde Performans Analizi Performance Analysis of the Optical Filters

Optik Filtrelerde Performans Analizi Performance Analysis of the Optical Filters Optik Filtrelerde Performans Analizi Performance Analysis of the Optical Filters Gizem Pekküçük, İbrahim Uzar, N. Özlem Ünverdi Elektronik ve Haberleşme Mühendisliği Bölümü Yıldız Teknik Üniversitesi gizem.pekkucuk@gmail.com,

Detaylı

Deneyle İlgili Ön Bilgi:

Deneyle İlgili Ön Bilgi: DENEY NO : 4 DENEYİN ADI :Transistörlü Akım ve Gerilim Kuvvetlendiriciler DENEYİN AMACI :Transistörün ortak emetör kutuplamalı devresini akım ve gerilim kuvvetlendiricisi, ortak kolektörlü devresini ise

Detaylı

Hızlandırıcı ve Parçacık Fiziğinin Diğer Uygulamaları

Hızlandırıcı ve Parçacık Fiziğinin Diğer Uygulamaları Hızlandırıcı ve Parçacık Fiziğinin Diğer Uygulamaları Gökhan Ünel / UCI TÖP -2 / Temmuz 2014 2 TÖP-1 Nereden Nereye Ernest Lawrence ın çalışan ilk döndürgeci, (1930). 11.4cm çapında olup, protonları 80

Detaylı

Karadeniz Teknik Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü Elektronik Laboratuvarı I ENDÜSTRİYEL KONTROL UYGULAMALARI

Karadeniz Teknik Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü Elektronik Laboratuvarı I ENDÜSTRİYEL KONTROL UYGULAMALARI Öğr. Gör. Oğuzhan ÇAKIR 377 42 03, KTÜ, 2010 1. Deneyin Amacı Karadeniz Teknik Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü Elektronik Laboratuvarı I ENDÜSTRİYEL KONTROL UYGULAMALARI CDS (Kadmiyum

Detaylı

Bölüm3 Taşıma Katmanı. Transport Layer 3-1

Bölüm3 Taşıma Katmanı. Transport Layer 3-1 Bölüm3 Taşıma Katmanı Transport Layer 3-1 Bölüm 3: Taşıma Katmanı Amaç: Taşıma katmanı servisleri arkasındaki prensipleri anlamak multiplexing/ demultiplexing (çoklama) Güvenilir data transferi Akış kontrolü

Detaylı

MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ II FİNAL SINAVI 22.05.2015 Numara: Adı Soyadı: SORULAR-CEVAPLAR

MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ II FİNAL SINAVI 22.05.2015 Numara: Adı Soyadı: SORULAR-CEVAPLAR MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ II FİNAL SINAVI 22.05.2015 Numara: Adı Soyadı: 1- (24 Puan) Şekildeki 5.08 cm çaplı 38.1 m uzunluğunda, 15.24 cm çaplı 22.86 m uzunluğunda ve 7.62 cm çaplı

Detaylı

Hızlandırıcı ve Parçacık Fiziğinin Diğer Uygulamaları

Hızlandırıcı ve Parçacık Fiziğinin Diğer Uygulamaları Hızlandırıcı ve Parçacık Fiziğinin Diğer Uygulamaları Gökhan Ünel / UCI! TÖP -1 / Şubat 2014 !2 TÖP-1 Nereden Nereye Ernest Lawrence ın çalışan ilk döndürgeci, (1930). 11.4cm çapında olup, protonları 80

Detaylı

Hızlandırıcı Fiziği-1. Veli YILDIZ (Veliko Dimov) 27.02.2014

Hızlandırıcı Fiziği-1. Veli YILDIZ (Veliko Dimov) 27.02.2014 Hızlandırıcı Fiziği-1 Veli YILDIZ (Veliko Dimov) 27.02.2014 1 İçerik Parçacıkları nasıl elde ediyoruz? Bazı dairesel hızlandırıcı çeşitleri Siklotron (cyclotron) Zayıf odaklama Sinkrotron (synchrotron)

Detaylı

GÜNEŞ ENERJİSİ VE FOTOVOLTAİK PİLLER SAADET ALTINDİREK 2011282004

GÜNEŞ ENERJİSİ VE FOTOVOLTAİK PİLLER SAADET ALTINDİREK 2011282004 GÜNEŞ ENERJİSİ VE FOTOVOLTAİK PİLLER SAADET ALTINDİREK 2011282004 GÜNEŞİN ÖZELLİKLERİ VE GÜNEŞ ENERJİSİ GÜNEŞİN ÖZELLİKLERİ Güneşin merkezinde, temelde hidrojen çekirdeklerinin kaynaşmasıyla füzyon reaksiyonu

Detaylı

Sıcaklık Nasıl Ölçülür?

Sıcaklık Nasıl Ölçülür? Sıcaklık Nasıl Ölçülür? En basit ve en çok kullanılan özellik ısıl genleşmedir. Cam termometredeki sıvıda olduğu gibi. Elektriksel dönüşüm için algılamanın farklı metotları kullanılır. Bunlar : rezistif

Detaylı

ĠLETĠM HATTINA ĠLĠġKĠN KARAKTERĠSTĠK DEĞERLERĠN ELDE EDĠLMESĠ

ĠLETĠM HATTINA ĠLĠġKĠN KARAKTERĠSTĠK DEĞERLERĠN ELDE EDĠLMESĠ DENEY 1 ĠLETĠM HATTINA ĠLĠġKĠN KARAKTERĠSTĠK DEĞERLERĠN ELDE EDĠLMESĠ 1.1. Genel Bilgi MV 1424 Hat Modeli 40 kv lık nominal bir gerilim ve 350A lik nominal bir akım için tasarlanmış 40 km uzunluğundaki

Detaylı

Ek bilgi Internet:.../mtr-dci

Ek bilgi Internet:.../mtr-dci Motor, sürücü ve enkoder aynı gövdede, kapalı çevrim çalıșma (Servo-Lite) Entegre redüktör ve fren seçeneği Kompakttasarım I/O arayüzü veya çeșitli fieldbus lar üzerinden kontrol ÜcretsizFCTyazılımıyla

Detaylı

RF İLE ÇOK NOKTADAN KABLOSUZ SICAKLIK ÖLÇÜMÜ

RF İLE ÇOK NOKTADAN KABLOSUZ SICAKLIK ÖLÇÜMÜ RF İLE ÇOK NOKTADAN KABLOSUZ SICAKLIK ÖLÇÜMÜ Fevzi Zengin f_zengin@hotmail.com Musa Şanlı musanli@msn.com Oğuzhan Urhan urhano@kou.edu.tr M.Kemal Güllü kemalg@kou.edu.tr Elektronik ve Haberleşme Mühendisliği

Detaylı

Hızlandırıcı Fiziği-1. Veli YILDIZ (Veliko Dimov) 29.07.2014

Hızlandırıcı Fiziği-1. Veli YILDIZ (Veliko Dimov) 29.07.2014 Hızlandırıcı Fiziği-1 Veli YILDIZ (Veliko Dimov) 29.07.2014 1 İçerik Hızlandırıcı Çeşitleri Rutherford ve çekirdeğin keşfi, İlk defa yapay yollar ile atom çekirdeğinin parçalanması, Elektrostatik hızlandırıcılar,

Detaylı

Genel Bir Bakış. Beceriyi Küçük Parçalara Ayırmak: İlerlemek ve Sıralamak. Bölüm Sekiz. Psikolojik Stratejiler. Alıştırmanın Planlanması (Faktörler)

Genel Bir Bakış. Beceriyi Küçük Parçalara Ayırmak: İlerlemek ve Sıralamak. Bölüm Sekiz. Psikolojik Stratejiler. Alıştırmanın Planlanması (Faktörler) Genel Bir Bakış Bölüm Sekiz Alıştırmanın Planlanması (Faktörler) Beceriyi Küçük Parçalara Ayırmak: İlerlemek ve Sıralamak Bütün-Parça Alıştırması Hız-Doğruluk Takası Psikolojik Stratejiler Motivasyon ve

Detaylı

ELE 201L DEVRE ANALİZİ LABORATUVARI

ELE 201L DEVRE ANALİZİ LABORATUVARI ELE 201L DEVRE ANALİZİ LABORATUVARI Deney 1 Temel Elektronik Ölçümler İMZA KAĞIDI (Bu sayfa laboratuvarın sonunda asistanlara teslim edilmelidir) Ön-Çalışma Lab Saatin Başında Teslim Edildi BU HAFTA İÇİN

Detaylı

Yaptığımız aracın yere çizilen bir çizgiyi tanıması ve bu çizgiyi takip etmesi.

Yaptığımız aracın yere çizilen bir çizgiyi tanıması ve bu çizgiyi takip etmesi. ÇİZGİ İZLEYEN ARAÇ PROJESİ: Amaç: Yaptığımız aracın yere çizilen bir çizgiyi tanıması ve bu çizgiyi takip etmesi. Kullanılan Parça ve Malzemeler: Araçta şasi olarak genelde elektronik devreleri kutulamak

Detaylı

SENSÖRLER VE TRANSDÜSERLER

SENSÖRLER VE TRANSDÜSERLER SENSÖRLER VE TRANSDÜSERLER 1. SENSÖR VE TRANSDÜSER KAVRAMLARI Tüm fiziksel ortam değişikliklerini (ısı, ışık, basınç, ses, vb.) bizim yerimize algılayan cihazlara sensör, algıladığı bilgiyi elektrik enerjisine

Detaylı

Elektronik Termostat TE-1

Elektronik Termostat TE-1 Delivery address:mackenrodtstraße 14, Postal address: JUMO Adres: Instrument Co. Baraj Ltd. Yolu Cad. JUMO Ataşehir Process M Yanyol, Control, Inc. Veri Sayfası 6.551 Sayfa 1/5 Elektronik Termostat -1

Detaylı

SORULAR (1-36) SORU -2 Aşağıdakilerden hangisi klavye ve farenin takıldığı portlardan biridir?

SORULAR (1-36) SORU -2 Aşağıdakilerden hangisi klavye ve farenin takıldığı portlardan biridir? SORULAR (-36) SORU - Aşağıdakilerden hangisi sadece giriş donanımıdır? A) Ses kartı B) Klavye C) Yazıcı D) Ekran SORU -2 Aşağıdakilerden hangisi klavye ve farenin takıldığı portlardan biridir? A) Paralel

Detaylı

EŞ POTANSİYEL VE ELEKTRİK ALAN ÇİZGİLERİ. 1. Zıt yükle yüklenmiş iki iletkenin oluşturduğu eş potansiyel çizgileri araştırıp bulmak.

EŞ POTANSİYEL VE ELEKTRİK ALAN ÇİZGİLERİ. 1. Zıt yükle yüklenmiş iki iletkenin oluşturduğu eş potansiyel çizgileri araştırıp bulmak. EŞ POTANSİYEL VE ELEKTRİK ALAN ÇİZGİLERİ AMAÇ: 1. Zıt yükle yüklenmiş iki iletkenin oluşturduğu eş potansiyel çizgileri araştırıp bulmak. 2. Bu eş potansiyel çizgileri kullanarak elektrik alan çizgilerinin

Detaylı

Gürültü Perdeleri (Bariyerleri) Prof.Dr.Mustafa KARAŞAHİN

Gürültü Perdeleri (Bariyerleri) Prof.Dr.Mustafa KARAŞAHİN Gürültü Perdeleri (Bariyerleri) Prof.Dr.Mustafa KARAŞAHİN Gürültü nedir? Basit olarak, istenmeyen veya zarar veren ses db Skalası Ağrı eşiği 30 mt uzaklıktaki karayolu Gece mesken alanları 300 mt yükseklikte

Detaylı

Hızlandırıcı Fiziği-1. Veli YILDIZ (Veliko Dimov) 03.02.2016

Hızlandırıcı Fiziği-1. Veli YILDIZ (Veliko Dimov) 03.02.2016 Hızlandırıcı Fiziği-1 Veli YILDIZ (Veliko Dimov) 03.02.2016 1 2 İçerik Rutherford ve çekirdeğin keşfi, İlk defa yapay yollar ile atom çekirdeğinin parçalanması, Elektrostatik hızlandırıcılar, Hızlandırıcılarda

Detaylı

HADRON TERAPİ: Kanser Tedavisinde Proton ve Çekirdek Demetlerinin Kullanımı

HADRON TERAPİ: Kanser Tedavisinde Proton ve Çekirdek Demetlerinin Kullanımı HUPP, 26.03.2013 HADRON TERAPİ: Kanser Tedavisinde Proton ve Çekirdek Demetlerinin Kullanımı Ümit KAYA TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi İÇERİK Giriş Tarihçe Radyoterapide Kullanılan Yöntemler Avantajlar

Detaylı

Dosya Saklama Ortamları (Sabit Diskler) Kütük Organizasyonu 1

Dosya Saklama Ortamları (Sabit Diskler) Kütük Organizasyonu 1 Dosya Saklama Ortamları (Sabit Diskler) Kütük Organizasyonu 1 Depolama Aygıtları 1- Birincil Depolama Aygıtları Hızlı Erişim Süresine Sahiptirler Fiyatı daha fazladır. Daha küçük kapasiye sahiptir 2. İkincil

Detaylı

ELEKTRONİK DEVRE TASARIM LABORATUARI-I MOSFET YARI İLETKEN DEVRE ELEMANININ DAVRANIŞININ İNCELENMESİ

ELEKTRONİK DEVRE TASARIM LABORATUARI-I MOSFET YARI İLETKEN DEVRE ELEMANININ DAVRANIŞININ İNCELENMESİ ELEKTRONİK DEVRE TASARIM LABORATUARI-I MOSFET YARI İLETKEN DEVRE ELEMANININ DAVRANIŞININ İNCELENMESİ Yrd. Doç. Dr. Özhan ÖZKAN MOSFET: Metal-Oksit Yarıiletken Alan Etkili Transistor (Geçidi Yalıtılmış

Detaylı

Küçük sinyal analizi transistörü AC domende temsilş etmek için kullanılan modelleri içerir.

Küçük sinyal analizi transistörü AC domende temsilş etmek için kullanılan modelleri içerir. Küçük Sinyal Analizi Küçük sinyal analizi transistörü AC domende temsilş etmek için kullanılan modelleri içerir. 1. Karma (hibrid) model 2. r e model Üretici firmalar bilgi sayfalarında belirli bir çalışma

Detaylı

ARTOS7F1 ARIZA TESPİT CİHAZI VE PC OSİLOSKOP 7 FONKSİYON 1 CİHAZDA

ARTOS7F1 ARIZA TESPİT CİHAZI VE PC OSİLOSKOP 7 FONKSİYON 1 CİHAZDA ARTOS7F1 ARIZA TESPİT CİHAZI VE PC OSİLOSKOP 7 FONKSİYON 1 CİHAZDA ARTOS7F1 Arıza Tespit Cihazı ve PC Osiloskop her tür elektronik kartın arızasını bulmada çok etkili bir sistemdir. Asıl tasarım amacı

Detaylı

Hızlandırıcı ve Parçacık Fiziğinin Diğer Uygulamaları

Hızlandırıcı ve Parçacık Fiziğinin Diğer Uygulamaları Hızlandırıcı ve Parçacık Fiziğinin Diğer Uygulamaları Gökhan Ünel / UCI TÖÇ-4 / Temmuz 2015 2 TÖP-1 Nereden Nereye Ernest Lawrence ın çalışan ilk döndürgeci, (1930). 11.4cm çapında olup, protonları 80

Detaylı

Hızlandırıcı ve Parçacık Fiziğinin Diğer Uygulamaları

Hızlandırıcı ve Parçacık Fiziğinin Diğer Uygulamaları Hızlandırıcı ve Parçacık Fiziğinin Diğer Uygulamaları Gökhan Ünel / UCI TÖÇ-5 / Şubat 2016 2 TÖP-1 Nereden Nereye Ernest Lawrence ın çalışan ilk döndürgeci, (1930). 11.4cm çapında olup, protonları 80 kev

Detaylı

STP1 +2 FONKSİYON. Step Motor Eğitim Seti. Tamamen mekatronik özel tasarım. Pratik Becerileri kazanmak ve Proje Odaklı Uzmanlık İçin

STP1 +2 FONKSİYON. Step Motor Eğitim Seti. Tamamen mekatronik özel tasarım. Pratik Becerileri kazanmak ve Proje Odaklı Uzmanlık İçin STP1 Step Motor Eğitim Seti Tamamen mekatronik özel tasarım %100 kendi imalatımız Pratik Becerileri kazanmak ve Proje Odaklı Uzmanlık İçin +2 FONKSİYON Konum göstrge cetveli 24V PLC kontrollü lazer pointer

Detaylı

Bilgisayar, elektronik bir cihazdır ve kendi belleğinde depolanan talimatları sırasıyla uygulayarak çalışır. İşler. Bilgi İşlem Çevrimi

Bilgisayar, elektronik bir cihazdır ve kendi belleğinde depolanan talimatları sırasıyla uygulayarak çalışır. İşler. Bilgi İşlem Çevrimi Bilgisayar nedir? Bilgisayar, elektronik bir cihazdır ve kendi belleğinde depolanan talimatları sırasıyla uygulayarak çalışır. Veriyi toplar (girdi) İşler Bilgi üretir (çıktı) Bilgi İşlem Çevrimi 1 Bir

Detaylı

Newton un ikinci yasası: Bir cisim ivmesi cisim üzerine etki eden toplam kuvvet ile doğru orantılı cismin kütlesi ile ters orantılıdır.

Newton un ikinci yasası: Bir cisim ivmesi cisim üzerine etki eden toplam kuvvet ile doğru orantılı cismin kütlesi ile ters orantılıdır. Bölüm 5: Hareket Yasaları(Özet) Önceki bölümde hareketin temel kavramları olan yerdeğiştirme, hız ve ivme tanımlanmıştır. Bu bölümde ise hareketli cisimlerin farklı hareketlerine sebep olan etkilerin hareketi

Detaylı

BM-311 Bilgisayar Mimarisi. Hazırlayan: M.Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü

BM-311 Bilgisayar Mimarisi. Hazırlayan: M.Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü BM-311 Bilgisayar Mimarisi Hazırlayan: M.Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Konular Bilgisayar Bileşenleri Bilgisayarın Fonksiyonu Instruction Cycle Kesmeler (Interrupt lar) Bus

Detaylı

Şekilde görüldüğü gibi Gerilim/akım yoğunluğu karakteristik eğrisi dört nedenden dolayi meydana gelir.

Şekilde görüldüğü gibi Gerilim/akım yoğunluğu karakteristik eğrisi dört nedenden dolayi meydana gelir. Bir fuel cell in teorik açık devre gerilimi: Formülüne göre 100 oc altinda yaklaşık 1.2 V dur. Fakat gerçekte bu değere hiçbir zaman ulaşılamaz. Şekil 3.1 de normal hava basıncında ve yaklaşık 70 oc da

Detaylı

data M Roll Form Teknoloji partneriniz

data M Roll Form Teknoloji partneriniz data M Roll Form Teknoloji partneriniz YAZILIM BÖLÜMÜ COPRA RF ve COPRA FEA RF: Uzun yıllar boyu diğer CAD yazılımlarını kullanan bir metal şekillendirme firması neden COPRA RF ve COPRA FEA RF kullanmaya

Detaylı

BÖLÜM 3. Yrd. Doç.Dr. Erbil Kavcı. Kafkas Üniversitesi Kimya Mühendisliği Bölümü

BÖLÜM 3. Yrd. Doç.Dr. Erbil Kavcı. Kafkas Üniversitesi Kimya Mühendisliği Bölümü BÖLÜM 3 Sürekli Isı iletimi Yrd. Doç.Dr. Erbil Kavcı Kafkas Üniversitesi Kimya Mühendisliği Bölümü Düzlem Duvarlarda Sürekli Isı İletimi İç ve dış yüzey sıcaklıkları farklı bir duvar düşünelim +x yönünde

Detaylı

Ders - 1. BİL 221 Bilgisayar Yapısı GİRİŞ. Ders Hakkında. Ders İzlencesi

Ders - 1. BİL 221 Bilgisayar Yapısı GİRİŞ. Ders Hakkında. Ders İzlencesi Ders - 1 BİL 221 Bilgisayar Yapısı GİRİŞ Ders Hakkında Ders İzlencesi Bilgisayar Sınıfları Kişisel Bilgisayarlar$ Genel amaçlı, çok çeşitli yazılımlar$ Performans - maliyet ödünleşmesi hedeflenir$ Sunucular$

Detaylı

OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ. DİNAMİK SİSTEMLERİN MODELLENMESİ ve ANALİZİ

OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ. DİNAMİK SİSTEMLERİN MODELLENMESİ ve ANALİZİ OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ DİNAMİK SİSTEMLERİN MODELLENMESİ ve ANALİZİ 1) İdeal Sönümleme Elemanı : a) Öteleme Sönümleyici : Mekanik Elemanların Matematiksel Modeli Basit mekanik elemanlar, öteleme hareketinde;

Detaylı

5. AKIM VE GERĐLĐM ÖLÇÜMÜ

5. AKIM VE GERĐLĐM ÖLÇÜMÜ 5. AKIM VE GERĐLĐM ÖLÇÜMÜ AMAÇLAR 1. Döner çerçeveli ölçü aletini (d Arsonvalmetre) tanımak.. Bu ölçü aletinin akım ve gerilim ölçümlerinde nasıl kullanılacağını öğrenmek. ARAÇLAR Döner çerçeveli ölçü

Detaylı

Bu resmi ne yönden yada nasıl gördüğünüz,nasıl yorumladığınız çok önemli! Çünkü medya artık hayatımızın her alanında ve her an yanı başımızda!

Bu resmi ne yönden yada nasıl gördüğünüz,nasıl yorumladığınız çok önemli! Çünkü medya artık hayatımızın her alanında ve her an yanı başımızda! SUNUMUMUZA HOŞGELDİNİZ Bu resmi ne yönden yada nasıl gördüğünüz,nasıl yorumladığınız çok önemli! Çünkü medya artık hayatımızın her alanında ve her an yanı başımızda! Haber ve bilgi verme amacı başta olmak

Detaylı

Ölçüm Temelleri Deney 1

Ölçüm Temelleri Deney 1 Ölçüm Temelleri Deney 1 Deney 1-1 Direnç Ölçümü GENEL BİLGİLER Tüm malzemeler, bir devrede elektrik akımı akışına karşı koyan, elektriksel dirence sahiptir. Elektriksel direncin ölçü birimi ohmdur (Ω).

Detaylı

THM PROTON HIZLANDIRICISI İÇİN WBS YAPISI. Ela GANİOĞLU İstanbul Üniversitesi THM PHT Grubu Adına

THM PROTON HIZLANDIRICISI İÇİN WBS YAPISI. Ela GANİOĞLU İstanbul Üniversitesi THM PHT Grubu Adına THM PROTON HIZLANDIRICISI İÇİN WBS YAPISI Ela GANİOĞLU İstanbul Üniversitesi THM PHT Grubu Adına İçerik Proje planlama Work Breakdown Structure(WBS) tanımı, amacı,.. WBS oluşturma süreci Proje Takvimi

Detaylı

2 Hata Hesabı. Hata Nedir? Mutlak Hata. Bağıl Hata

2 Hata Hesabı. Hata Nedir? Mutlak Hata. Bağıl Hata Hata Hesabı Hata Nedir? Herhangi bir fiziksel büyüklüğün ölçülen değeri ile gerçek değeri arasındaki farka hata denir. Ölçülen bir fiziksel büyüklüğün sayısal değeri, yapılan deneysel hatalardan dolayı

Detaylı

Otomatik Tanımlama Sistemleri

Otomatik Tanımlama Sistemleri Otomatik Tanımlama Sistemleri Sabit Barkod Okuyucular Teknik Bilgiler C L V 4 0 5 C L V 4 1 0 C L V 4 2 0 Okuma Mesafesi (mm) 45... 160 40... 380 50... 740 Tarama Frekans (Hz) 300... 1000 200... 800 400...

Detaylı

Elektrik Mühendisliğinin Temelleri-I EEM 113

Elektrik Mühendisliğinin Temelleri-I EEM 113 Elektrik Mühendisliğinin Temelleri-I EEM 113 1 1 Terim Terimler, Birimleri ve Sembolleri Formülsel Sembolü Birimi Birim Sembolü Zaman t Saniye s Alan A Metrekare m 2 Uzunluk l Metre m Kuvvet F Newton N

Detaylı

Bir işaretli büyüklük sayısında en soldaki basamak bir işaret içerir. Diğer basamaklarda ise sayısal değerin büyüklüğü (mutlak değeri) gösterilir.

Bir işaretli büyüklük sayısında en soldaki basamak bir işaret içerir. Diğer basamaklarda ise sayısal değerin büyüklüğü (mutlak değeri) gösterilir. İşaretli Tamsayı Gösterimi 1. İşaretli Büyüklük Bir işaretli büyüklük sayısında en soldaki basamak bir işaret içerir. Diğer basamaklarda ise sayısal değerin büyüklüğü (mutlak değeri) gösterilir. Örnek

Detaylı

Optoelektronik Tümleşik Devreler. 2008 HSarı 1

Optoelektronik Tümleşik Devreler. 2008 HSarı 1 Optoelektronik Tümleşik Devreler 2008 HSarı 1 Kaynaklar: R. G. Hunsperger, Integrated Optics: Theory and Technology, 3rd Edition, Springer Series in Optical Science, Springer-Verlag, 1991 2008 HSarı 2

Detaylı

OP-AMP UYGULAMA ÖRNEKLERİ

OP-AMP UYGULAMA ÖRNEKLERİ OP-AMP UYGULAMA ÖRNEKLERİ TOPLAR OP-AMP ÖRNEĞİ GERİLİM İZLEYİCİ Eşdeğer devresinden görüldüğü gibi Vo = Vi 'dir. Emiter izleyici devreye çok benzer. Bu devrenin giriş empedansı yüksek, çıkış empedansı

Detaylı

DENEY 21 IC Zamanlayıcı Devre

DENEY 21 IC Zamanlayıcı Devre DENEY 21 IC Zamanlayıcı Devre DENEYİN AMACI 1. IC zamanlayıcı NE555 in çalışmasını öğrenmek. 2. 555 multivibratörlerinin çalışma ve yapılarını öğrenmek. 3. IC zamanlayıcı anahtar devresi yapmak. GİRİŞ

Detaylı

AKIŞ ŞEMASI AKIŞ ŞEMASI AKIŞ ŞEMASI ŞEKİLLERİ GİRİŞ

AKIŞ ŞEMASI AKIŞ ŞEMASI AKIŞ ŞEMASI ŞEKİLLERİ GİRİŞ GİRİŞ AKIŞ ŞEMASI Bir önceki ünitede algoritma, bilgisayarda herhangi bir işlem gerçekleştirmeden ya da program yazmaya başlamadan önce gerçekleştirilmesi düşünülen işlemlerin belirli bir mantık ve plan

Detaylı

İçindekiler STANLEY TLM65 1

İçindekiler STANLEY TLM65 1 İçindekiler Cihazın Kurulumu - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -2 Genel bakış - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -2 Ekran - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Detaylı

7. DİRENÇ SIĞA (RC) DEVRELERİ AMAÇ

7. DİRENÇ SIĞA (RC) DEVRELERİ AMAÇ 7. DİENÇ SIĞA (C) DEELEİ AMAÇ Seri bağlı direnç ve kondansatörden oluşan bir devrenin davranışını inceleyerek kondansatörün durulma ve yarı ömür zamanını bulmak. AAÇLA DC Güç kaynağı, kondansatör, direnç,

Detaylı

BTP 209 SİSTEM ANALİZİ VE TASARIMI

BTP 209 SİSTEM ANALİZİ VE TASARIMI BTP 209 SİSTEM ANALİZİ VE TASARIMI BİLGİ SİSTEMLERİNİN GELİŞTİRİLMESİNDE KULLANILAN ARAÇLAR Dr. Önder EYECİOĞLU 2012 BİLGİ SİSTEMLERİNİN GELİŞTİRİLMESİNDE KULLANILAN ARAÇLAR 1. Akış Şemaları 2. Veri Akış

Detaylı

Çizgi İzleyen Robot Yapımı

Çizgi İzleyen Robot Yapımı Çizgi İzleyen Robot Yapımı Elektronik Elektronik tasarım için yapılması gerek en önemli şey kullanılacak malzemelerin doğru seçilmesidir. Robotun elektronik aksamı 4 maddeden oluşur. Bunlar; 1. Sensörler

Detaylı

Sensörler. Yrd.Doç.Dr. İlker ÜNAL

Sensörler. Yrd.Doç.Dr. İlker ÜNAL Sensörler Yrd.Doç.Dr. İlker ÜNAL Optik Sensörler Üzerine düşen ışığa bağlı olarak üstünden geçen akımı değiştiren elemanlara optik eleman denir. Optik transdüserler ışık miktarındaki değişmeleri elektriksel

Detaylı

DENEY NO: 11 PARALEL DEVRELERDE AKIM

DENEY NO: 11 PARALEL DEVRELERDE AKIM DENEY NO: 11 PARALEL DEVRELERDE AKIM AMAÇ 1. Paralel devrelerde paralel kollardan akan akımların toplamının bir koldan akan akımdan fazla olduğunun ölçülüp görülmesi. 2. Paralel devrelerde paralel kollardan

Detaylı

Bilgisayar Mühendisliğine Giriş. Yrd.Doç.Dr.Hacer KARACAN

Bilgisayar Mühendisliğine Giriş. Yrd.Doç.Dr.Hacer KARACAN Bilgisayar Mühendisliğine Giriş Yrd.Doç.Dr.Hacer KARACAN Mikroişlemci Nedir? Bir bilgisayarın en önemli parçası Mikroişlemcisidir. Hiçbir bilgisayar mikroişlemci olmadan çalışamaz. Bu nedenle Mikroişlemci

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK - 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 4

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK - 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 4 BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK - 0 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY İÇİNDE SABİT SICAKLIKTA SİLİNDİRİK ISITICI BULUNAN DİKDÖRTGEN PRİZMATİK SAC KUTU YÜZEYLERİNDEN ZORLANMIŞ TAŞINIM

Detaylı

Accurax lineer motor ekseni

Accurax lineer motor ekseni ADR RL-EA-AF-@ Accurax lineer motor ekseni Gelişmiş lineer motor ekseni Yüksek etkili demir çekirdekli lineer motorlar ve mıknatıs kanalları standart lineer motor ekseninde 00'ün üzerinde çeşitliliğe sahiptir.

Detaylı

Dağıtık Ortak Hafızalı Çoklu Mikroişlemcilere Sahip Optik Tabanlı Mimari Üzerinde Dizin Protokollerinin Başarım Çözümlemesi

Dağıtık Ortak Hafızalı Çoklu Mikroişlemcilere Sahip Optik Tabanlı Mimari Üzerinde Dizin Protokollerinin Başarım Çözümlemesi Dağıtık Ortak Hafızalı Çoklu Mikroişlemcilere Sahip Optik Tabanlı Mimari Üzerinde Dizin Protokollerinin Başarım Çözümlemesi İpek ABASIKELEŞ, M.Fatih AKAY Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Çukurova Üniversitesi

Detaylı

KARABÜK ÜNİVERSİTESİ Öğretim Üyesi: Doç.Dr. Tamila ANUTGAN 1

KARABÜK ÜNİVERSİTESİ Öğretim Üyesi: Doç.Dr. Tamila ANUTGAN 1 KARABÜK ÜNİVERSİTESİ Öğretim Üyesi: Doç.Dr. Tamila ANUTGAN 1 Elektriksel olaylarla ilgili buraya kadar yaptığımız, tartışmalarımız, durgun yüklerle veya elektrostatikle sınırlı kalmıştır. Şimdi, elektrik

Detaylı

RedoMayer Makina ve Otomasyon

RedoMayer Makina ve Otomasyon RedoMayer Makina ve Otomasyon >Robotik Sistemler >PLC ve modülleri >Operatör Panelleri >Servo Motor ve Sürücüleri >Redüktörler >Encoderler www.redomayer.com RedoMayer Makina ve Otomasyon, 20 yılı aşan

Detaylı

Koku Ölçüm Yöntemleri

Koku Ölçüm Yöntemleri Orta Doğu Teknik Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü Koku Ölçüm Yöntemleri HAZIRLAYANLAR: Prof. Dr. Aysel Atımtay Çevre Müh. Meltem Güvener ODTÜ, 1-2 Nisan 2004 Ankara 1 KOKU ÖLÇÜM YÖNTEMLERİ Elektronik

Detaylı

Temel Kavramlar. Elektrik Nedir? Elektrik nedir? Elektrikler geldi, gitti, çarpıldım derken neyi kastederiz?

Temel Kavramlar. Elektrik Nedir? Elektrik nedir? Elektrikler geldi, gitti, çarpıldım derken neyi kastederiz? Temel Kavramlar Elektrik Nedir? Elektrik nedir? Elektrikler geldi, gitti, çarpıldım derken neyi kastederiz? 1 Elektriksel Yük Elektrik yükü bu dış yörüngede dolanan elektron sayısının çekirdekteki proton

Detaylı

EEM122SAYISAL MANTIK SAYICILAR. Elektrik Elektronik Mühendisliği Yrd. Doç. Dr. Hüseyin Sağkol

EEM122SAYISAL MANTIK SAYICILAR. Elektrik Elektronik Mühendisliği Yrd. Doç. Dr. Hüseyin Sağkol EEM122SAYISAL MANTIK BÖLÜM 6: KAYDEDİCİLER VE SAYICILAR Elektrik Elektronik Mühendisliği Yrd. Doç. Dr. Hüseyin Sağkol KAYDEDİCİLER VE SAYICILAR Flip-flopkullanan devreler fonksiyonlarına göre iki guruba

Detaylı

Vakum Teknolojisi * Prof. Dr. Ergun GÜLTEKİN. İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi

Vakum Teknolojisi * Prof. Dr. Ergun GÜLTEKİN. İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Vakum Teknolojisi * Prof. Dr. Ergun GÜLTEKİN İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Giriş Bilimsel amaçla veya teknolojide gerekli alanlarda kullanılmak üzere, kapalı bir hacim içindeki gaz moleküllerinin

Detaylı

DA DEVRE. Ege Üniversitesi Ege MYO Mekatronik Programı ANALIZI

DA DEVRE. Ege Üniversitesi Ege MYO Mekatronik Programı ANALIZI DA DEVRE Ege Üniversitesi Ege MYO Mekatronik Programı ANALIZI BÖLÜM 1 Temel Kavramlar Temel Konular Akım, Gerilim ve Yük Direnç Ohm Yasası, Güç ve Enerji Dirençsel Devreler Devre Çözümleme ve Kuramlar

Detaylı

6. Osiloskop. Periyodik ve periyodik olmayan elektriksel işaretlerin gözlenmesi ve ölçülmesini sağlayan elektronik bir cihazdır.

6. Osiloskop. Periyodik ve periyodik olmayan elektriksel işaretlerin gözlenmesi ve ölçülmesini sağlayan elektronik bir cihazdır. 6. Osiloskop Periyodik ve periyodik olmayan elektriksel işaretlerin gözlenmesi ve ölçülmesini sağlayan elektronik bir cihazdır. Osiloskoplar üç gruba ayrılabilir; 1. Analog osiloskoplar 2. Dijital osiloskoplar

Detaylı

MV 1438 KABLO HAT MODELİ KARAKTERİSTİKLERİ VE MV 1420 İLETİM HATTI ÜZERİNDEKİ GERİLİM DÜŞÜMÜ

MV 1438 KABLO HAT MODELİ KARAKTERİSTİKLERİ VE MV 1420 İLETİM HATTI ÜZERİNDEKİ GERİLİM DÜŞÜMÜ MV 1438 KABLO HAT MODELİ KARAKTERİSTİKLERİ VE MV 1420 İLETİM HATTI ÜZERİNDEKİ GERİLİM DÜŞÜMÜ MV 1438 KABLO HAT MODELİ KARAKTERİSTİKLERİ Genel Bilgi MV 1438 hat modeli 11kV lık nominal bir gerilim için

Detaylı

SICAKLIK ALGILAYICILAR

SICAKLIK ALGILAYICILAR SICAKLIK ALGILAYICILAR AVANTAJLARI Kendisi güç üretir Oldukça kararlı çıkış Yüksek çıkış Doğrusal çıkış verir Basit yapıda Doğru çıkış verir Hızlı Yüksek çıkış Sağlam Termokupldan (ısıl İki hatlı direnç

Detaylı

DĐRENÇ DEVRELERĐNDE KIRCHOFF UN GERĐLĐMLER ve AKIMLAR YASASI

DĐRENÇ DEVRELERĐNDE KIRCHOFF UN GERĐLĐMLER ve AKIMLAR YASASI DENEY NO: DĐRENÇ DEVRELERĐNDE KIRCHOFF UN GERĐLĐMLER ve AKIMLAR YASASI Bu deneyde direnç elamanını tanıtılması,board üzerinde devre kurmayı öğrenilmesi, avometre yardımıyla direnç, dc gerilim ve dc akım

Detaylı

IPv6 Ağlarında VoIP NETAŞ. 12-13 Ocak 2011. Ulusal IPv6 Protokol Altyapısı Tasarımı ve Geçiş Projesi

IPv6 Ağlarında VoIP NETAŞ. 12-13 Ocak 2011. Ulusal IPv6 Protokol Altyapısı Tasarımı ve Geçiş Projesi Ulusal IPv6 Protokol Altyapısı Tasarımı ve Geçiş Projesi 12-13 Ocak 2011 IPv6 Ağlarında VoIP Ali Katkar Hakkı Asım Terci Ceyda Gülen Akyıldız Rıdvan Özaydın İçerik Giriş VoIP Kavramları IPv4 ile Yaşanan

Detaylı

Doğrusal Hızlandırıcılar İle Düşük Enerjilerde Protonların ve İyonların Hızlandırılması. Veli Yıldız Mayıs 2012

Doğrusal Hızlandırıcılar İle Düşük Enerjilerde Protonların ve İyonların Hızlandırılması. Veli Yıldız Mayıs 2012 Doğrusal Hızlandırıcılar İle Düşük Enerjilerde Protonların ve İyonların Hızlandırılması Veli Yıldız Mayıs 2012 İçerik Düşük enerjilerde elektron ve proton hızlandırma arasındaki fark, Doğru Akım Hızlandırıcıları,

Detaylı

DENEY 3. Maksimum Güç Transferi

DENEY 3. Maksimum Güç Transferi ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ EEM2104 Elektrik Devreleri Laboratuarı II 2014-2015 Bahar DENEY 3 Maksimum Güç Transferi Deneyi Yapanın Değerlendirme Adı

Detaylı

ELEKTRİK-ELEKTRONİK ÖLÇME TESİSAT GRUBU TEMRİN-1-Mikrometre ve Kumpas Kullanarak Kesit ve Çap Ölçmek

ELEKTRİK-ELEKTRONİK ÖLÇME TESİSAT GRUBU TEMRİN-1-Mikrometre ve Kumpas Kullanarak Kesit ve Çap Ölçmek ELEKTRİK-ELEKTRONİK ÖLÇME TESİSAT GRUBU TEMRİN-1-Mikrometre ve Kumpas Kullanarak Kesit ve Çap Ölçmek Amaç: Mikrometre ve kumpas kullanarak kesit ve çap ölçümünü yapabilir. Kullanılacak Malzemeler: 1. Yankeski

Detaylı

Bir devrede dolaşan elektrik miktarı gibi elektriksel ifadelerin büyüklüğünü bize görsel olarak veren bazı aletler kullanırız.

Bir devrede dolaşan elektrik miktarı gibi elektriksel ifadelerin büyüklüğünü bize görsel olarak veren bazı aletler kullanırız. ÖLÇME VE KONTROL ALETLERİ Bir devrede dolaşan elektrik miktarı gibi elektriksel ifadelerin büyüklüğünü bize görsel olarak veren bazı aletler kullanırız. Voltmetre devrenin iki noktası arasındaki potansiyel

Detaylı

SORULAR. A) Ses kartı. SORU -1 Aşağıdakilerden hangisi sadece giriş donanımıdır? D) Ekran. B) Klavye. C) Yazıcı

SORULAR. A) Ses kartı. SORU -1 Aşağıdakilerden hangisi sadece giriş donanımıdır? D) Ekran. B) Klavye. C) Yazıcı SORULAR SORU -1 Aşağıdakilerden hangisi sadece giriş donanımıdır? A) Ses kartı B) Klavye C) Yazıcı D) Ekran SORU -2 Aşağıdakilerden hangisi klavye ve farenin takıldığı portlardan biridir? A) Paralel port

Detaylı

B603 - B603B SERİSİ FREKANS KONTROLLÜ SÜRÜCÜLER KULLANMA KILAVUZU

B603 - B603B SERİSİ FREKANS KONTROLLÜ SÜRÜCÜLER KULLANMA KILAVUZU B603 - B603B SERİSİ FREKNS KONTROLLÜ SÜRÜCÜLER KULLNM KILUZU İÇERİK Sayfa BĞLNTI E KULLNIM BİLGİLERİ... 1 1.0 Elektriksel bağlantılar... 1 1.1 na terminal... 1 1.2 Kontrol devresi bağlantıları... 1 2.0

Detaylı

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METOTLAR II DOĞRUSAL ISI İLETİMİ DENEYİ 1.Deneyin Adı: Doğrusal ısı iletimi deneyi..

Detaylı

Dijital (Sayısal) Fotogrametri

Dijital (Sayısal) Fotogrametri Dijital (Sayısal) Fotogrametri Dijital fotogrametri, cisimlere ait iki boyutlu görüntü ortamından üç boyutlu bilgi sağlayan, sayısal resim veya görüntü ile çalışan fotogrametri bilimidir. Girdi olarak

Detaylı

TEMEL BİLGİ TEKNOLOJİLERİ KULLANIMI. Bilgisayar I ve Bilgi İletişim Teknolojileri Dersi Öğr.Gör. Günay TEMUR

TEMEL BİLGİ TEKNOLOJİLERİ KULLANIMI. Bilgisayar I ve Bilgi İletişim Teknolojileri Dersi Öğr.Gör. Günay TEMUR TEMEL BİLGİ TEKNOLOJİLERİ KULLANIMI Bilgisayar I ve Bilgi İletişim Teknolojileri Dersi Öğr.Gör. Günay TEMUR BİLGİSAYARIN TANIMI VE TARİHÇESİ Bilgisayar, kullanıcıdan aldığı verilerle mantıksal ve aritmetiksel

Detaylı

Radyoterapide Zırhlama Hesapları (NCRP 151) Medikal Fizik Uzmanı Güngör ARSLAN

Radyoterapide Zırhlama Hesapları (NCRP 151) Medikal Fizik Uzmanı Güngör ARSLAN Radyoterapide Zırhlama Hesapları (NCRP 151) Medikal Fizik Uzmanı Güngör ARSLAN Radyasyon Kaynakları Birincil Radyasyon ; Cihaz kolimatörleri ile yönlendirilen ve tedavi amacıyla kullanılan radyasyasyon

Detaylı

ELEKTRİK ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ

ELEKTRİK ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ Sakarya Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölümü M6/6318 Bölümün tanıtılması Elektrik Elektronik Mühendisliğinin tanıtılması Mühendislik Etiği Birim Sistemleri Doğru ve

Detaylı

Şekil 9.1 IP paket yapısı

Şekil 9.1 IP paket yapısı Bölüm 9 : IP PAKET YAPISI ve IP ADRESLEME Türkçe (İngilizce) karşılıklar Satır (word in IP) Tanıtıcı (identification) Parça no (Fragment offset) Yaşam süresi (Time-to-live) Başlık sınaması (Header checksum)

Detaylı

KARABÜK ÜNİVERSİTESİ Öğretim Üyesi: Doç.Dr. Tamila ANUTGAN 1

KARABÜK ÜNİVERSİTESİ Öğretim Üyesi: Doç.Dr. Tamila ANUTGAN 1 KARABÜK ÜNİVERSİTESİ Öğretim Üyesi: Doç.Dr. Tamila ANUTGAN 1 Bu bölüm, çeşitli şekillerde birbirlerine bağlanmış bataryalar, dirençlerden oluşan bazı basit devrelerin incelenmesi ile ilgilidir. Bu tür

Detaylı

SİSTEM VE YAZILIM. o Bilgisayar sistemleri donanım, yazılım ve bunları işletmek üzere gerekli işlemlerden oluşur.

SİSTEM VE YAZILIM. o Bilgisayar sistemleri donanım, yazılım ve bunları işletmek üzere gerekli işlemlerden oluşur. SİSTEM VE YAZILIM o Bilgisayar sistemleri donanım, yazılım ve bunları işletmek üzere gerekli işlemlerden oluşur. o Yazılım, bilgisayar sistemlerinin bir bileşeni olarak ele alınmalıdır. o Yazılım yalnızca

Detaylı

Duo Installation Guide

Duo Installation Guide Duo Installation Guide All contents of this publication are subject to change. 2011.06 1 INDEX 1. Paketin İçindekiler ---- 3 2. İstasyonu Diz üstü bilgisayara yerleştirmek ---- 3 3. Kalemi kullanıma hazırlamak

Detaylı

1.Yazılım Geliştirme Metotları 1

1.Yazılım Geliştirme Metotları 1 1.Yazılım Geliştirme Metotları 1 1.1 Klasik Çevrim(Waterfall) 1.2 V Modeli 1.3 Prototipleme/Örnekleme 1.4 Spiral Model 1.5 Evrimsel Geliştirme 1.6 Evrimsel Prototipleme 1.7 Artımlı Geliştirme 1.8 Araştırmaya

Detaylı

SAYFA NO: 1/8 AMAÇ Araç kapılarının kilitlenmesi ve kilitlerinin açılmasını amacıyla elektrikli merkezi kilit motorlarına komuta eden; UK-002 kodlu, RF transmitter ve receiver setinin fonksiyonlarını ve

Detaylı