KARADENİZ BÖLGESİ NDE SU ÜRÜNLERİ YETİŞTİRİCİLİĞİ YAPAN İŞLETMELERİN YAPISAL ANALİZİ ve VERİMLİLİĞİNİN BELİRLENMESİ

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "KARADENİZ BÖLGESİ NDE SU ÜRÜNLERİ YETİŞTİRİCİLİĞİ YAPAN İŞLETMELERİN YAPISAL ANALİZİ ve VERİMLİLİĞİNİN BELİRLENMESİ"

Transkript

1 T.C. TARIM ve KÖYİŞLERİ BAKANLIĞI TARIMSAL ARAŞTIRMALAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ KARADENİZ BÖLGESİ NDE SU ÜRÜNLERİ YETİŞTİRİCİLİĞİ YAPAN İŞLETMELERİN YAPISAL ANALİZİ ve VERİMLİLİĞİNİN BELİRLENMESİ SONUÇ RAPORU (TAGEM/HAYSUD/98/12/02/004) Erdal ÜSTÜNDAĞ (Proje Lideri) Muharrem AKSUNGUR, Abdussamet DAL, Cevat YILMAZ SU ÜRÜNLERİ MERKEZ ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ MÜDÜRLÜĞÜ TRABZON 2000

2 Proje Adı : Karadeniz Bölgesi nde Su Ürünleri Yetiştiriciliği Yapan İşletmelerin Yapısal Analizi ve Verimliliğinin Belirlenmesi Proje No : TAGEM/HAYSUD/98/12/02/004 Proje Lideri : Erdal ÜSTÜNDAĞ Araştırmacılar : Muharrem AKSUNGUR, Abdussamet DAL, Cevat YILMAZ Yayına Hazırlayan : Erdal ÜSTÜNDAĞ, Muharrem AKSUNGUR Yayın No : Proje Sonuç Raporları Serisi, No: Basım Yeri : Sakarya Matbaacılık TRABZON (Tel: ) Basım Yılı :2000 Basım Adedi :500 Trabzon 2000 Su Ürünleri Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Adres : P.K: TRABZON Telefon : Faks : Web : II

3 SUNUŞ Enstitümüz kurulduğu günden itibaren uygulamalı yetiştiricilik araştırmalarına önem vermekte ve bu konuda çeşitli çalışmalar yürütmektedir. Enstitümüz, ülkemizin su kaynaklarından daha verimli yararlanmak ve su ürünleri potansiyelini daha iyi değerlendirmek için çalışmalar yürütmektedir. Enstitü çalışmaları ile Karadeniz de ağ kafeslerde alabalık yetiştiriciliği denemeleri yapılmış, daha sonra çipura ve levrek yetiştiriciliği araştırmaları yürütülmüştür. Bu çalışmalardan sonra Karadeniz de ağ kafesler kurulmaya başlanmıştır yılından sonra bölgemizde su ürünleri yetiştiriciliği konusunda önemli gelişmeler meydana gelmiştir. Ancak bazı olumsuzluklar da yaşanmıştır. Bölgedeki gelişmenin boyutunu ortaya koymak, karşılaşılan problemleri belirlemek için bir çalışma yapılması düşünülmüş ve Karadeniz de Su Ürünleri Yetiştiriciliği Yapan İşletmelerin Yapısal Analizi ve Verimliliğinin Belirlenmesi projesi yürürlüğe sokulmuştur. Karadeniz Bölgesi ndeki işletmelerin bugünkü durumuna bakarak, geleceğe yönelik yapılacakları tespit etmek amacıyla yapılan bu çalışma, bölgemiz ve ülkemiz yetiştiricilik sektörü açısından faydalı olacak veriler içermektedir. Bu çalışma, geniş bir coğrafi alanda yapılmış ve yetiştiricilik sektörünü her yönüyle ele alan geniş kapsamlı bilgilere ulaşılmıştır. Bu kapsamda bölgemizde ve ülkemizde yapılan ilk çalışmadır. Bu proje çalışmasının yürütülmesinde desteklerini esirgemeyen Tarımsal Araştırmalar Genel Müdürlüğü ne teşekkürü bir borç bilirim. Çalışmanın gerçekleştirilmesini sağlayan proje liderine ve projede görev yapan araştırmacılara üstün gayretlerinden dolayı teşekkür ederim. Projenin çeşitli aşamalarında yardımlarını esirgemeyen enstitü personeline de teşekkürlerimi sunarım. Yürütülen bu çalışmanın ülkemize faydalı olmasını temenni ederim. Yılmaz BEKİROĞLU Enstitü Müdürü III

4 ÖNSÖZ Bu çalışma, Karadeniz Bölgesi ndeki işletmelerin imkan ve problemlerini belirlemek ve mevcut durumun envanterini çıkarmak amacıyla yapılmıştır. Proje, Trabzon Su Ürünleri Merkez Araştırma Enstitüsü imkanlarıyla ve Tarımsal Araştırmalar Genel Müdürlüğü nün Tarımsal Araştırma Projesi (TAP) kapsamından yaptığı destekle yürütülmüştür. Coğrafi olarak Karadeniz Bölgesi nin tamamını içine alan bu çalışma, alan ve içerik olarak son derece geniş kapsamlıdır. Tamamen veya kısmen bu bölgede yer alan 23 ildeki 478 işletme üzerinde çalışılmış, bunların 316 sına gidilerek anket uygulanmıştır. Çalışma bu durumuyla ülkemizde yürütülen ilk çalışmadır. Bu projenin yürütülmesinde desteklerini esirgemeyen Tarımsal Araştırmalar Genel Müdürlüğü ne, her türlü imkanı bizlere sağlayan Enstitü Müdürü Yılmaz BEKİROĞLU na ve Trabzon Su Ürünleri Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü ne teşekkürlerimi bir borç bilirim. Projenin arazi ve veri değerlendirme aşamalarında üstün gayret gösteren ve bir dönem proje liderliğine vekalet eden Mühendis Muharrem AKSUNGUR a ve proje çalışmalarında görev alan Mühendisler Abdussamet DAL ve Cevat YILMAZ a, arazi çalışmalarında görev alan şoförler Kadir İNCİ ve Rüştü YILDIZ a teşekkür ederim. Bizlere yardımlarını esirgemeyen, Bayram ZENGİN, Burak ÖZKAN, Nilgün AKSUNGUR, Cennet ÜSTÜNDAĞ, Gülsüm BALÇIK ve diğer enstitü personeline teşekkürlerimi sunarım. Projenin başlatılmasında fikirleriyle yardımcı olan Dr. Temel ŞAHİN e, proje sonuç raporunun basımında yardım eden İlyas TABAK a, arazi ve veri toplama aşamalarında yardımlarını esirgemeyen Karadeniz Bölgesi nde yer alan illerin Tarım İl Müdürlüğü, Proje- İstatistik ve Kontrol Şube Müdürlüğü personellerine, verdikleri bilgilerle çalışmayı yapmamızı sağlayan işletme sahipleri ve çalışanlarına teşekkür ederim. Yeni bir bin yılın başında Karadeniz Bölgesi ndeki su ürünleri yetiştiricilik işletmelerinin portresinin çizildiği bu çalışmanın ülkemiz yetiştiricilik sektörüne faydalı olmasını dilerim. Erdal ÜSTÜNDAĞ Proje Lideri IV

5 İÇİNDEKİLER SUNUŞ...III ÖNSÖZ... IV ABSTRAKT... VII ABSTRACT... VII TAVSİYELER... VIII 1. GİRİŞ SU ÜRÜNLERİNİN BESLENMEDEKİ ÖNEMİ DÜNYADA SU ÜRÜNLERİ ÜRETİMİ VE YETİŞTİRİCİLİK TÜRKİYE DEKİ SU ÜRÜNLERİ ÜRETİMİ VE YETİŞTİRİCİLİK KARADENİZ BÖLGESİ'NDE SU ÜRÜNLERİ ÜRETİMİ VE YETİŞTİRİCİLİK LİTERATÜR BİLGİLERİ MATERYAL VE METOT MATERYAL METOT SONUÇLAR KURULUŞ YILLARINA GÖRE İŞLETMELER İLLERE GÖRE İŞLETMELER FAALİYET DURUMUNA GÖRE İŞLETMELER YETİŞTİRİLEN BALIK TÜRÜNE GÖRE İŞLETMELER YETİŞTİRİCİLİK ORTAMINA GÖRE İŞLETMELER YETİŞTİRİCİLİKTE KULLANILAN SUYA GÖRE İŞLETMELER KAPASİTELERİNE GÖRE İŞLETMELER YÖNETİM YAPISINA GÖRE İŞLETMELER İŞLETMELERİN KURULUŞ FİNANSMANI İŞLETME VARLIKLARI ARAZİ DURUMUNA GÖRE İŞLETMELER İŞLETME BİNASI HAVUZ VE KAFESLER RESTORAN DURUMU KULUÇKA VE KULUÇKAHANE BİLGİLERİ KULUÇKAHANE DURUMU YAVRU TEMİNİ KULUÇKA KAPASİTESİ KULUÇKA SUYU SAĞIM AYI YAVRU SATIŞ DURUMU YEM VE YEMLEME BİLGİLERİ YEM DEPOSU VE YEM ÜNİTESİ KULLANILAN YEM YEM KATKI MADDELERİ YEMLEME PERSONEL DURUMU V

6 4.14. PAZARLAMA BİLGİLERİ YILI ÜRETİM DEĞERLERİ KULUÇKA ÜRETİMİ VERİMLİLİK (KAPASİTE KULLANIMI) PROBLEMLER TESİS KURULUŞ AŞAMASINDA KARŞILAŞILAN PROBLEMLER İŞLETMELERDE EN ÇOK KARŞILAŞILAN PROBLEMLER YETİŞTİRİCİLİK SUYU PROBLEMİ KULUÇKA PROBLEMLERİ HASTALIK PROBLEMİ PAZARLAMA PROBLEMLERİ ÇEVREYLE İLİŞKİLER PROBLEM ÇÖZÜMÜNDE İZLENEN YOL TESİSLERDE GÖRÜLEN AKSAKLIKLAR VE YANLIŞLIKLAR BİLGİ EKSİKLİĞİ KAYIT TUTULMAMASI YER SEÇİMİ VE ARAZİ ÖZELLİKLERİ HAVUZ DİZAYNI İLLER ARASI UYGULAMA FARKLILIKLARI KAYIT DIŞI RUHSATSIZ ÇİFTLİKLER İSTEK VE BEKLENTİLER KAMU KURULUŞLARINDAN BEKLENTİLER AR-GE İSTEĞİ TARTIŞMA YENİ BİR MODEL ÖNERİSİ ÖZET SUMMARY LİTERATÜR LİSTESİ PROJE BÜTÇESİ İCMALİ LİFLET ÖRNEĞİ YÜRÜTÜCÜLERİN ÖZGEÇMİŞİ EKLER EK-1 İLLERE GÖRE SU ÜRÜNLERİ YETİŞTİRİCİLİĞİ İŞLETMELERİ EK-2 ANKET FORMLARI EK-2.1. SU ÜRÜNLERİ YETİŞTİRİCİLİK İŞLETMELERİ ÖN BİLGİ ANKET FORMU EK-2.2. SU ÜRÜNLERİ YETİŞTİRİCİLİK İŞLETMELERİ ARAZİ ÇALIŞMALARI ANKET FORMU VI

7 ABSTRAKT Bu proje; Karadeniz Bölgesi nde su ürünleri yetiştiriciliği yapan işletmelerin sahip olduğu teknik imkanlar ile karşılaştıkları problemleri belirlemek ve elde edilecek bilgilere göre sektörün gelişmesini sağlayacak çözüm önerileri ortaya koymak amacıyla yürütülmüştür. Çalışma, tamamı Karadeniz Bölgesi nde bulunan, Artvin-Düzce arasında yer alan 17 ilde ve kısmen bu bölgede yer alan 6 ilin (Çorum, Çankırı, Erzincan, Erzurum, Sivas ve Sakarya illerinin) Karadeniz Bölgesi nde kalan ilçelerinde yıllarında yapılmıştır. Bölge illerinde tatlı su ve deniz ortamında faaliyet gösteren işletmeler yetiştirilen balık türü ayrımı yapmaksızın incelenmiştir. Bölgede ruhsatlı veya ruhsatsız olarak su ürünleri üretim faaliyetinde bulunan toplam 478 adet işletme tespit edilmiştir. Bunlardan 316 işletmeye gidilerek, yüz yüze görüşme usulüyle anket çalışması yapılmış, işletmelerin mevcut durumu ve problemlerini ortaya koymaya yönelik veriler toplanmıştır. Araştırma sonunda bölgede özellikle 1990 yılından sonra işletmelerin sayı ve kapasitelerinde önemli artışlar olduğu görülmüş, işletmelerin %88'inin çalışır durumda olduğu, %95'inin tatlı su kaynağı üzerinde kurulduğu, %94'ünde sadece gökkuşağı alabalığı üretildiği, %92'sinin 30 ton/yıl ve altında kapasiteye sahip olduğu, %79'unun ise şahıs işletmesi olduğu tespit edilmiştir. İşletmelerde görülen aksaklıklar, karşılaştıkları problemler, ileriye dönük düşünceleri ve istekleri belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler : Balık Yetiştiriciliği, Balık Çiftlikleri, Su Ürünleri İşletmeciliği, Gökkuşağı Alabalığı, Onchorhynchus mykiss, Karadeniz Bölgesi. ABSTRACT This project was carried out by the aim of determining the feasibilities, technical and economical problems of aquaculture facilities in the Black Sea Region. This study was carried out on fish farms in 17 cities in the Black Sea Region between Artvin and Düzce, and in 6 cities near Black Sea Region from 1998 to Total 478 fish farms licensed and unlicensed located in fresh and seawater, were determined. 316 of them were visited and interviewed with their owner face to face and data were collected in order to determine present condition of fish farms and their problems. At the end of this study, it was concluded that the number of fish farms and their capacity had been increased, especially after % of fish farms were found active, 95 % of which were located on fresh water and 94 % of which were founded to produce only rainbow trout. Also, 92 % of them were below and equal 30 ton/year and 79 % of them were family run. Key Words: Fish Rearing, Fish Farms, Aquacultural Management, Rainbow trout, Onchorhynchus mykiss, Black Sea Region. VII

8 TAVSİYELER Son yıllarda, Karadeniz Bölgesi nde su ürünleri yetiştiriciliği konusunda oldukça önemli gelişmeler meydana gelmiş, bu sektörde birçok yeni işletme faaliyete geçmiştir. Bütün bu gelişmelere rağmen, yöredeki yetiştiricilik işletmelerinin teknik ve ekonomik yapılarını, problemlerini ortaya koymaya ve elde edilen sonuçlara göre alınacak önlemleri belirlemeye yönelik yeterince araştırma yapılmamıştır. Mevcut çalışmalar ise dar bir alanda, az sayıda işletme üzerinde veya belli bir konuda yapılmıştır. Bu projeyle, Karadeniz Bölgesi ndeki işletmelerin mevcut durumları hakkında gerçek bilgilere ulaşılarak, bu konudaki araştırma eksikliğini gidermek, ileriye dönük kararların alınabilmesi için işletmelerin bugünkü durumunu ve problemlerini belirlemek amaçlanmıştır. Bu araştırma; kapsamış olduğu bölgenin büyüklüğü, incelenen işletme sayısının çokluğu ve araştırma içeriğinin zenginliği nedeniyle bugüne kadar yapılmış çalışmalardan çok daha kapsamlıdır ve ülkemizde bu nitelikte yapılan ilk çalışmadır. Bu özelliğiyle, bundan sonra yapılacak çalışmalar için, yeni bin yılın başında Karadeniz Bölgesi ndeki işletmelerin durumunu ortaya koyan, bir kaynak olacaktır. Benzer çalışmaların vakit geçirilmeden ülkemizin diğer bölgelerinde de uygulanması, 21. yüzyıl başında ülkemizdeki su ürünleri yetiştiriciliğinin niteliklerinin belirlenmesi açısından yararlı olacaktır. İleriye dönük kararların alınabilmesi için mevcut durumun iyi takip edilmesi gerekmektedir. Su ürünleri yetiştiriciliği sektöründe meydana gelebilecek gelişmelerin takip edilebilmesi için benzeri yapısal analiz çalışmalarının belli periyotlarla yurt genelinde tekrarlanmasında da yarar görülmektedir. Proje sonucunda ortaya konulan işletmelerin imkan ve problemleri dikkate alınarak işletmelerin daha iyi duruma getirilmesi ve sektörün gelişmesi için ilgili kurumlarca gereken tedbirler alınmalıdır. Bu açıdan, yapılan bu çalışma karar alıcılara ihtiyaç duyacakları temel verileri sağlamış olacaktır. Su ürünleri yetiştiriciliği sektörünün gelişebilmesi için yetiştiriciler bilgilendirilmeli, problemlere çözüm yolları aranmalı, sektöre kamunun ilgi ve desteği artarak sürmelidir. Sektörün gelişmesini sağlamak, işletmelerin ihtiyaçlarını gidermek ve problemleri çözebilmek için gerekli araştırma ve geliştirme çalışmalarına hız verilmelidir. Yapılan bu proje çalışması sektörün ihtiyaç duyduğu araştırma konularını ortaya koyarak araştırmacılara yapacakları çalışmalarda önceliklerin belirlenmesi yönünden yardımcı olacaktır. VIII

9 1. GİRİŞ Ülkemiz, su ürünleri konusunda gerek avcılık gerek yetiştiricilik açısından yüksek bir potansiyele sahiptir. Yurdumuzun üç tarafının denizlerle çevrili oluşu, pek çok akarsu ve göle sahip oluşu bu potansiyelin bir göstergesidir. DİE verilerine göre Türkiye'nin su ürünleri üretimi 1997 yılında 500 bin ton, 1998 yılında ise 544 bin ton olarak gerçekleşmiş, 1998 yılındaki bu rakamın 433 bin tonunu (%80) deniz ürünleri üretimi, 44 bin tonunu (%8) iç su ürünleri üretimi ve 57 bin tonunu (%11) ise kültür balıkçılığı üretimi oluşturmuştur [1, 2]. Denizden ve iç sulardan avcılık yoluyla yapılan üretimden başka asıl önemli olan bir diğer üretim türü de yetiştiriciliktir. Dünyada ve Türkiye'de su ürünleri yetiştiriciliği son yıllarda hızlı bir gelişim göstermekte ve önemi gün geçtikçe artmaktadır. Çünkü, doğal stoklardan avcılık yoluyla yapılacak üretimde yıllık olarak maksimum avlanabilir bir ürün miktarı vardır ve bu miktar zorlanır veya geçilirse aşırı avcılık nedeniyle stoklarda azalma görülür. Örneğin ülkemizde 1990'lı yılların başında deniz ürünleri üretiminde bir düşüş meydana gelmiş ve 500 bin tonun üzerinde seyreden üretim 1991 yılında 365 bin tona inmiştir, daha sonra tekrar artış göstererek eski seviyesini yakalamıştır [1]. Bu gibi problemleri aşabilmek ve üretimde sürekliliği sağlayabilmek için yetiştiriciliğin önemi büyüktür. DİE verilerine göre, 1997 yılında ülkemizde 1000 in üzerinde kayıtlı yetiştiricilik işletmesi bulunmakta ve toplam üretim 45 bin tonu bulmaktadır [1] yılı üretim değeri ise ton olarak belirlenmiştir [2]. Karadeniz Bölgesi ülke balıkçılığındaki önemi yanında karada ve denizde kültür balıkçılığı açısından çok büyük bir potansiyele sahiptir. Karadeniz, kendisini besleyen pek çok akarsu sebebiyle yetiştiricilik açısından oldukça zengin bir denizdir. Bölgedeki akarsular üzerinde de yetiştiriciliğe uygun sayısız ortam mevcuttur. Ülkemizdeki su ürünleri yetiştiriciliğinin kapasite olarak %15.8'i Karadeniz Bölgesi nde yer almakta ve toplam üretimi 7500 tonu bulmaktadır [3]. Bu rakamı artırmak için bölgedeki mevcut potansiyelin çok iyi kullanılması gerekmektedir. Mevcut su kaynaklarını iyi muhafaza etmenin ve bu kaynaklardan mümkün olduğunca yararlanmanın yolları aranmalıdır. Son yıllarda, ülkemizde ve özellikle Karadeniz Bölgesi nde su ürünleri yetiştiriciliği konusunda oldukça önemli gelişmeler meydana gelmiş, bu sektörde birçok yeni işletme faaliyete geçmiş olmasına rağmen bu işletmelerin tam kapasiteyle çalışıp çalışmadıkları, ne gibi problemlerle karşılaştıkları tespit edilmemiştir. Ayrıca, denizde kafes balıkçılığı konusunda birçok yeni yatırımlar yapılmış ancak bu işletmelerin büyük bir kısmı bir süre sonra faaliyetlerine son vermişler veya düşük kapasiteyle çalışır hale gelmişlerdir [3]. Bu durumda, yapılan bazı yatırımlar boşa gitmekte veya işletmelerin kapasite kullanım oranının düşmesi sebebiyle bu işletmelerden beklenen faydalar sağlanamamaktadır. Bu projenin hazırlanmasına gerekçe olarak gösterilebilecek problem ağacı Şekil 1'de görülmektedir. Çalışmada su ürünleri yetiştiriciliğinin daha fazla arttırılamamış olması temel problem olarak alınmıştır. Gelişmeyi önleyen faktörler neden olan problemler, gelişmenin sağlanamaması neticesinde ortaya çıkan problemler sonuç problemler olarak belirtilmiştir.

10 2 Doğal Kaynakların Verimli Kullanılamaması SONUÇ PROBLEMLER Milli Gelir ve İstihdamın Artırılamaması Kaynak İsrafı veya Düşük Karlılık TEMEL PROBLEM Su Ürünleri Yetiştiriciliğin İstenilen Düzeye Ulaştırılamaması Teknik Problemler Ekonomik Problemler Pazar Problemi Bilgi Eksikliği Çevresel Problemler NEDEN OLAN PROBLEMLER Şekil 1. Problem Ağacı İşletmelerin daha verimli hale getirilmesi için öncelikle mevcut durumlarının ortaya konulması ve problemlerinin belirlenmesi gerekmektedir. Fakat bölgemizde yetiştiricilik yapan işletmelerinin teknik ve ekonomik yapılarını ortaya koymaya ve elde edilen sonuçlara göre alınacak önlemleri belirlemeye yönelik yeterince araştırma yapılmamıştır. Daha önce yapılan çalışmalar diğer bölgelerdeki işletmeleri ele almakta, ya belli bir balık türünü ya da belli bir lokal alanı kapsamaktadır. Yurdumuzda işletmelerin yapısal analizi konusunda Elbek, Ege Bölgesi nde 1981 yılında bir çalışma yapmış, Soylu, 1985 yılında ve daha sonraki yıllarda Marmara Bölgesi nde benzer çalışmalar yapmıştır [4, 5]. İşgören ve Gier tarafından yapılan iki ayrı çalışmada Ege Bölgesi ndeki çipura ve levrek işletmelerinin ekonomik analizleri ve verimlilikleri belirlenmiştir [6, 7]. Karadeniz Bölgesi nde 1995 yılında yapılan bir çalışmada ise Zengin ve Tabak, Doğu Karadeniz Bölgesi ndeki işletmelerin yapısal durumunu ele almış, ancak bölgedeki işletme yapısında daha sonra önemli gelişmeler olmuştur [8]. Bu çalışma, Karadeniz Bölgesi nde su ürünleri yetiştiriciliği yapan işletmelerin sahip olduğu imkanlar ile teknik ve ekonomik problemlerinin belirlenmesi, elde edilen sonuçlara göre işletmelerin daha verimli hale getirilmesi ve doğal kaynaklardan daha iyi yararlanılması için yapılması gerekenlerin ortaya konulması amacıyla yapılmıştır. Çalışmanın amacı ve ulaşılmak istenen hedef Şekil 2 de şematik olarak anlatılmıştır. Projenin hedefi su ürünleri üretimini artırmaktır. Buna ulaşmak için neler yapılacağına karar vermeden önce işletmelerin sahip olduğu imkanlar ile karşılaştıkları problemlerin bilinmesi gerekmektedir. Bu projenin yürütülmesinde mevcut durumun belirlenmesi temel amaç olarak ele alınmıştır.

11 3 HEDEF Su Ürünleri Üretiminin Artırılması Alınması Gerekli Önlemlerin Belirlenmesi Geleceğe Yönelik Planların Yapılması SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ PROJENİN AMACI Su Ürünleri İşletmelerinin Mevcut Durumunun Belirlenmesi İşletmelerin Sahip Olduğu İmkanların Ortaya Konulması İşletmelerin Problemlerinin Ortaya Konulması ÇALIŞMA KONUSU Şekil 2. Projenin amacı ve hedefi SU ÜRÜNLERİNİN BESLENMEDEKİ ÖNEMİ Beslenmek için gerekli protein, yağ, karbonhidrat, vitamin ve mineral maddeler besinlerle sağlanır. Beslenmemiz için gerekli yiyecek grupları içinde et ve et ürünleri önemli bir yer tutar. Çünkü et grubu besinler, diğer yiyecek gruplarına göre daha çok protein içerdikleri gibi, içinde yağ, vitamin ve mineraller de önemli miktarlarda bulunur. Su ürünleri iyi kaliteli protein, A, K ve B vitaminleri ile kalsiyum ve fosfor bakımından zengindir. Protein ve mineral içeriğinin yüksek, enerji değerinin ise düşük olması, su ürünlerine diyetetik bir özellik kazandırmaktadır. Tablo 1 de et çeşitlerinin besin değerleri verilmiştir. Tablo 1. Bazı et ve su ürünlerinin 100 g yenilebilir kısmındaki besin değerleri [9, 10]. Et türleri Su (g) Protein (g) Yağ (g) Mineral Madde (g) Kcal Sığır (kıyma ve stek ortalaması) > Koyun (kaburga ve but ortalaması) > Tavuk > Alabalık Salmon Sazan Ton balığı Kerevit İstiridye Midye

12 4 Son yıllarda sağlıklı beslenme bilincinin yaygınlaşması sonucu talep eğrilerinde beyaz et ve özellikle balık eti lehine bir kayma gözlenmektedir. Ayrıca fiyat yönünden kırmızı ete göre daha avantajlıdır. Besin kaynağı olarak balık tüketimi dünyada giderek artmaktadır. Dünya ülkeleri ortalamasına göre kişi başına yıllık balık tüketim miktarı 13 kg, Avrupa Birliği ülkeleri ortalama değeri ise 22 kg dır. Balıkçılığın gelişmiş olduğu ülkelerde bu değer yılda 100 kg/fert değerine ulaşmaktadır (Tablo 2). Tablo 2. Kişi başına su ürünleri tüketimi [1, 2, 11, 12] Türkiye Tüketim (kg/fert) Dünya (1996) Tüketim (kg/fert) Japonya İzlanda İspanya Fransa ABD İtalya Yunanistan Tunus Fas Avrupa Birliği Ort. 22 (1995) Dünya Ortalaması 13 (1995) Türkiye Ortalaması 7.7 ( ) Ülkemizde ise balık ve diğer su ürünleri tüketimi dünya ülkelerine kıyasla düşüktür. Son on üç yılın ortalaması yılda 7.7 kg/fert düzeyindedir. Ayrıca yurdumuzda su ürünleri tüketimi yönünden bölgesel farklılıklar da büyüktür. Örneğin Karadeniz Bölgesi nde yılda kişi başına 25 kg balık tüketilirken, Doğu ve Güney Doğu Anadolu da bu rakam 1 kg ın altına düşmektedir [13]. Balık tüketimi mevsimsel olarak da farklılık göstermektedir. Avcılığın yoğun olduğu kış aylarında tüketim rakamı yükselirken yaz aylarında düşmektedir. Bu durum arz-talep dengesine göre oluşan balık fiyatlarıyla da ilişkilidir. Sağlıklı beslenme açısından su ürünleri tüketiminin artırılması gerekmektedir. Her mevsim balık tüketimi yapılması dengeli beslenme için gereklidir. Dengeli bir fiyat değerine göre her mevsim tüketimi sağlamak için taze tüketim yerine işlenmiş ve dondurulmuş tüketime yönelmek gerekmektedir DÜNYADA SU ÜRÜNLERİ ÜRETİMİ VE YETİŞTİRİCİLİK Dünyada avcılık ve yetiştiricilik yoluyla yapılan su ürünleri üretimi 1997 yılında 122 milyon tona ulaşmıştır. En büyük üretici ülkeler sırasıyla Çin, Peru, Şili, Japonya ve Amerika Birleşik Devletleridir yılı üretiminin (113 milyon ton) %47 si bu beş ülke tarafından gerçekleştirilmiştir. Çin tek başına dünya üretiminin %20 sini karşılamaktadır [12]. Türkiye, su ürünleri üretimi açısından dünya ülkeleri arasında sıralarda yer almakta ve dünya üretimindeki payı ortalama % 0.5 düzeyinde kalmaktadır. Son on yıldır dünyadaki yıllık su ürünleri üretimi yaklaşık olarak milyon ton arasında dağılım göstermektedir. Ortalama yıllık artış %2.6 düzeyindedir. Ancak kültür balıkları üretiminin toplam üretim içindeki payı 1986 dan 1997 ye kadar düzenli bir şekilde

13 5 artmış ve %9.5 den %23.6 ya çıkmıştır. Geçmiş yıl verileri incelendiğinde dünya üretiminin artışında yetiştiriciliğin payı gün geçtikçe artmaktadır (Tablo 3). Tablo 3. Dünya su ürünleri üretimi ve yetiştiriciliğin payı [12, 13, 14] Yıllar Toplam Üretim Milyon Yıllık artış ton/yıl (%) Toplam üretim içinde kültür balıkları üretimi Milyon Yıllık artış Toplam üretim ton/yıl (%) içindeki payı (%) Ortalama Dünyada su ürünleri yetiştiriciliğinin geçmişi milattan önceki yıllara uzanmakta ve ilk kez Çin de uygulandığı bilinmektedir. MÖ 475 de sazan yetiştiriciliği ile ilgili ilk eser yazılmıştır. Sazan yetiştiriciliği daha sonra Asya ve Avrupa ya yayılmış, 20. yüzyılın ikinci yarısında ise alabalık ve daha sonraları salmon yetiştiriciliği yaygınlaşmıştır (3). Genel olarak yetiştiricilik Asya, Güney Amerika ve Afrika nın gelişmekte olan ülkelerinde daha hızlı bir gelişme göstermiştir. Dünyada yetiştiricilik yolu ile yapılan üretimin %75 nden fazlası gelişmekte olan ülkelerden sağlanmaktadır. Yetiştiricilik yolu ile sağlanan üretimin, miktar olarak %90 ı ve değer olarak %80 i Asya ülkeleri tarafından karşılanmaktadır. Çin tek başına 23.1 milyon tonla dünya üretiminin %67 sine sahiptir. Asya da bu ülkeyi, Hindistan, Japonya, Güney Kore ve Filipinler izlemektedir. Bu 5 ülkenin toplam üretimi dünya üretiminin yaklaşık %80 ini teşkil etmektedir. Asya yı Avrupa, Kuzey Amerika, Güney Amerika, Afrika ve Okyanusya takip etmektedir. Son yıllarda Japonya, İsrail, ABD, Kanada, İskoçya, Fransa ve İtalya gibi ülkelerde önemli gelişmeler görülmüştür [3] yılında dünya deniz balıkları yetiştiriciliği 10.8 milyon ton, tatlı su türleri yetiştiriciliği 15.6 milyon ton olarak gerçekleşmiştir. Yetiştiriciliği yapılan ana gruplardan sazangiller 11.5 milyon ton, salmonidae türleri 1 milyon ton ve tilapia türleri 800 bin ton değerine ulaşmıştır. Deniz balıklarından çipura ve levrek üretimi ise 54 bin tondur [3] TÜRKİYE DEKİ SU ÜRÜNLERİ ÜRETİMİ VE YETİŞTİRİCİLİK Ülkemizde su ürünleri üretimi 1970 de 184 bin ton iken 1978 de 246 bin tona ulaşmıştır. Bu yıldan itibaren üretim sürekli artarak 1987 yılında en yüksek değere ulaşmış ve toplam üretim 676 bin tonu bulmuştur. Bu yıldan sonra ( yıllarında) su ürünleri üretimi, deniz balıkları avcılığında yaşanan kriz nedeniyle önemli ölçüde düşmüş ve 1991 yılında 364 bin tonlara inmiştir. Bu dönemde, özellikle hamsi ve istavrit avcılığında azalmalar olmuştur yılından itibaren üretim tekrar artmaya başlamış ve eski değerini yakalamıştır (Tablo 4).

14 6 Son yılların verileri incelendiğinde, Türkiye nin yıllık üretiminin ortalama olarak %84.6 sı iç tüketimde, %14.5 i balık unu ve yağı fabrikalarında değerlendirilmektedir. İhraç edilen su ürünlerinin toplam üretime oranı %3.1 dir. Avcılıkta yaşanan kriz sonrası 1990 yılından itibaren su ürünleri ithalatında artış görülmüştür. Tablo 4. Yıllara göre su ürünleri üretim ve tüketim değerleri (1). Yıllar Üretim (ton) İthalat İhracat Balık unu-yağı fabrikalarında işlenen Değerlendirilemeyen İç Tüketim Ton % Ton % Ton % Ton % Ton % Ortalama Türkiye su ürünleri üretiminin ortalama olarak %82.5 i deniz balıkları avcılığından elde edilmektedir. Balıklar dışındaki diğer deniz ürünleri üretim oranı ortalama %6.1, iç sulardan avcılık yoluyla yapılan üretim ortalama %8.2 düzeyindedir. Yetiştiricilik üretiminin toplam içindeki payı ortalama olarak %3.2 görülmekle birlikte son yıllarda artmıştır (Tablo 5). Tablo 5. Türkiye su ürünleri üretiminin dağılımı [1] Yıllar Deniz balıkları Diğer deniz ürünleri İç su ürünleri Kültür balıkçılığı Toplam Ton % Ton % Ton % Ton % (ton) Ortalama

15 7 DİE nin istatistiklerinde, su ürünleri üretimi içinde kültür balıkları üretimini ayrıca vermeye başladığı 1986 yılından itibaren Türkiye nin su ürünleri yetiştiriciliği değerleri Tablo 6 da verilmiştir. Buna göre 1986 yılında 3075 ton ile toplam üretim içinde %1 lik bir paya sahip olan yetiştiricilik 1998 yılında ton ile %10 paya ulaşmıştır. Aynı yıllar arasında toplam üretimde bir artış görülmemiştir yılları arasında avcılık yoluyla yapılan üretim aynı düzeyde kalırken yetiştiricilik yoluyla yapılan üretim düzenli olarak artmıştır. Tablo 6. Türkiye nin su ürünleri üretimi ve yetiştiriciliğin payı [1]. Yıllar Toplam Üretim Ton Yıllık artış (%) Toplam üretim içinde kültür balıkları üretimi Ton Yıllık artış Toplam üretim (%) içindeki payı (%) Ortalama Yıllara göre toplam üretim değerleri incelendiğinde avcılık yoluyla yapılan üretimi daha fazla artırmak mümkün görünmemektedir. Toplam üretimi artırmak, kültür balıkları üretimini artırmakla mümkün olabilir. Nitekim son on yılda toplam üretim içinde kültür balıkları üretiminin payı %1 den %10 a çıkmıştır. Türkiye de su ürünleri yetiştiriciliği 1970 li yılların başında başlamıştır. İlk üretilen balık gökkuşağı alabalığıdır. İlk üretim tesisi Akyazı da kurulan, Papila Alabalık Üretim Tesisidir. Bundan sonra kamu kuruluşu olarak, Konya- Konuklar Devlet Üretme Çiftliği nde ve Eskişehir-Çifteler de kurulan tesisler faaliyete geçmiştir. Türkiye de denizde ilk ciddi kültür balıkçılığı tesisi, Yaşar Holding öncülüğünde 1985 yılında İzmir- Çeşme de çipuralevrek yavru üretimi ve yetiştiriciliği amacı ile kurulmuştur li yılların sonlarında ise Karadeniz de kafeslerde alabalık ve salmon, 1990 lı yılların ortalarında Akdeniz de (Alanya) karides yetiştiriciliği başlamıştır. İç sularda sazan ve alabalık üretimindeki çiftlik sayısındaki hızlı artış deniz çiftliklerinde de devam etmiştir. İç sularda ağırlıklı olarak alabalık, denizlerde ise çipura ve levrek üretilmektedir. Bunun yanında iç sularda sazan, denizlerde gökkuşağı, salmon, karagöz, kefal, midye, karides üretimi de yapılmaktadır [3]. Yurdumuzda henüz yeni bir sektör olan su ürünleri yetiştiriciliğinin ilk yıllarında yapılan üretimin tamamına yakını tatlı sulardan sağlanmaktaydı ten sonra çipuralevrek, 1990 dan sonra denizde alabalık yetiştiriciliğinin başlamasıyla yetiştiricilikte tatlı suyun payı %60 lara inmiştir. Bugün yetiştiriciliğin %41 i denizde, %59 u tatlı suda yapılmaktadır (Tablo 7).

16 8 Tablo 7. Deniz ve iç sularda kültür balıkları üretimi [1, 13] Yıllar Deniz Balıkları İç Su Balıkları Toplam Ton % Ton % (ton) Ortalama Yurdumuzda en çok üretimi yapılan balık türü gökkuşağı alabalığıdır yılı üretiminin %61 ini iç sularda ve denizlerde yapılan alabalık yetiştiriciliği teşkil etmektedir. Üretimin %18 ini çipura, %15 ini levrek balıkları oluşturmaktadır (Tablo 8). Sazan üretimi ilk yıllara göre gerilemiştir. Salmon üretimi hemen hemen bitmiş durumdadır. Son yıllarda midye ve karides üretiminin başladığı görülmektedir. Tablo 8. Türkiye'de yetiştirilen türler ve miktarları (ton/yıl) [1, 2, 15] Yıllar Alabalık Toplam Sazan Tatlı Su Deniz Salmon Çipura Levrek Karagöz Midye Karides (ton) Ortalama yılında 1003 olan Türkiye genelindeki ruhsatlı çiftlik sayısı, yeni işletmelerin kurulması ve ruhsatsız işletmelere ruhsatlandırma çalışmaları yapılmasıyla 1999 yılında 1444 adede ulaşmıştır. Bunların toplam kapasitesi tonu bulmuştur. İşletmelerin 1120 adedi (40000 ton/yıl) iç sularda, 324 adedi ( ton/yıl) denizde faaliyet göstermektedir [14].

17 KARADENİZ BÖLGESİ NDE SU ÜRÜNLERİ ÜRETİMİ VE YETİŞTİRİCİLİK Su ürünleri üretimi açısından ülkemiz suları içerisinde Karadeniz'in ve Karadeniz Bölgesi nin payı büyüktür. Karadeniz balıkçılıkta birinci sırada yer almaktadır. Ülkemizin 8300 km civarındaki kıyı uzunluğunun 1700 km sini Karadeniz kıyıları oluşturmaktadır. Ülkemiz karasularındaki balık stoklarının miktarı Karadeniz de en yüksek seviyeye ulaşmaktadır. Türkiye nin bin ton olan 1998 yılı deniz balıkları üretiminin %63'ü Karadeniz den (260.5 bin ton) sağlanmaktadır (Tablo 9). Tablo yılı Türkiye su ürünleri üretiminin bölgelere göre dağılımı [15] Diğer Deniz Deniz Balıkları Bölgeler Ürünleri İç Su Ürünleri Kültür Balıkçılığı Toplam Ton % Ton % Ton % Ton % Ton % Karadeniz Marmara Ege Akdeniz İç Anadolu Doğu A Güney Doğu Toplam Ülkemizde en çok avlanan balık türü hamsidir ve 1998 yılı av miktarı 228 bin tondur. Bu üretimin tamamına yakını Karadeniz den sağlanır. Hamsinin toplam av içindeki payı %55'tir. Hamsiden sonra en çok av veren türler, sırasıyla, bakalorya, kefal, palamut, sardalya, istavrit, mezgit ve kolyoz balıklarıdır [2]. Ülkemizde, balıkçılık sektöründe (1998 yılı) civarında balıkçı teknesi faaliyet sürdürmektedir. Bu balıkçı filosunun %41'i (4068 adet) Karadeniz limanlarına kayıtlı bulunmaktadır. Karadeniz'de 264 adet trol, 209 adet gırgır, 70 adet taşıyıcı ve 3525 adet küçük balıkçı teknesi bulunmaktadır. Türkiye'deki, büyük balıkçı tekneleri olan gırgır, trol ve taşıyıcı teknelerinin yaklaşık %50'si Karadeniz'de avcılık yapmaktadır [1, 2]. Deniz üretiminin yanı sıra ülkemiz, iç sular yönünden de oldukça yüksek bir potansiyele sahiptir. Çok sayıda akarsu, 200 ün üzerinde göl bulunmaktadır. Karadeniz Bölgesi de akarsu kaynakları bakımından zengindir. Bölgede, Karadeniz alabalığı ve mersin balığı gibi endemik türler yaşamaktadır. Karadeniz Bölgesi nin iç su ürünleri avcılığı 2806 ton (1998) civarındadır [2]. Karadeniz Bölgesi karada ve denizde kültür balıkçılığı açısından çok büyük bir potansiyele sahiptir. Karadeniz, kendisini besleyen pek çok akarsu sebebiyle yetiştiricilik açısından zengin bir denizdir. Yine bölgedeki akarsular üzerinde de yetiştiriciliğe uygun sayısız ortam mevcuttur yılında ülkemizde ruhsatlı 636 işletme varken, 1997 yılı verilerine göre ülkemizde bulunan 1000 in üzerindeki ruhsatlı balık çiftliğinin 256 adedi Karadeniz Bölgesi nde yer almaktadır [1, 16] (Tablo 10). Bu rakama ruhsatsız olarak çalışan işletmeler de eklendiğinde daha yüksek oranlara ulaşılmaktadır.

18 10 Tablo 10. Bölgelere göre mevcut ruhsatlı çiftlik sayısı (Kasım 1997) [3] Bölgeler Ege Marmara Karadeniz Akdeniz İç Doğu Güney Doğu Anadolu Anadolu Anadolu Toplam Adet Ton Adet Ton Adet Ton Adet Ton Adet Ton Adet Ton Adet Ton Adet Ton İÇSU Alabalık Sazan TOPLAM DENİZ Çip/Lev Midye Ala/Sal Karides TOPLAM GENEL TOPLAM ÜRETİM Kapasite Kullanımı (%) Tablo 10 da Karadeniz Bölgesi için verilen toplam kapasite değeri ton dur. Ancak gerçekte bu değer tonun altındadır. Çünkü deniz balıkları üreten çiftliklerin kapasiteleri 7570 ton dan çok düşüktür. Denizde kurulan işletmelerin bir çoğu ya kapanmış ya da düşük kapasiteyle çalışır duruma gelmiştir. Yürütülen proje çalışması sonunda; 1999 yılında ülkemizdeki 1444 işletmenin 478 adedinin Karadeniz Bölgesi nde bulunduğu ve toplam kapasitenin 8500 tonu bulduğu tespit edilmiştir.

19 2. LİTERATÜR BİLGİLERİ Su ürünleri yetiştiriciliği, konusunda dünyada ve Türkiye de çok sayıda araştırma yapılmış ve eserler yayınlanmıştır. Özellikle alabalık türlerinin biyo-ekolojik özellikleriyle, üretim ve yetiştiricilik şartlarıyla ilgili sayısız araştırmalar yapılmıştır. Su ürünleri yetiştiriciliğinde uygulanacak yöntemler ve uyulacak kurallar çeşitli çalışmalarla ortaya konulmuştur. İşletmelerin planlama, yönetim ve organizasyonları, üretim ve pazarlama yöntemleri belirlenmiştir. Bu konularda pek çok eser yayınlanmıştır. Hepsinde amaç balık çiftliklerinden maksimum verim elde etmektir. Meade (1989), eserinde, balık kültürü prensipleri, su ürünleri kültür sistemleri, kültür sistemlerinin prensipleri, işletmeciliği, kaynak kullanımı, pazarlama, yaşam zinciri ve üretim stratejileri, üretim ekonomisi, karar alma konuları üzerinde ayrıntılı bilgiler vermiştir [17 ]. Mires (1982), çalışmasında modern balık işletmeciliğinin karmaşık bir yapıda olduğunu, dikkatli ve ciddi bir planlamaya ihtiyaç gösterdiğini, bunun için öncelikle amaçların ve üretim unsurlarının belirlenmesi üzerinde durmuş, belirlenen üretim faktörleri arasındaki ilişkileri ortaya koymuştur. Daha sonra balık işletmelerinin fiziksel planlaması için temel bir model geliştirerek, bir balık işletmesinde yetiştirme havuzlarını, stok havuzunu, depolama alanı, yumurtlama ve bakım alanının planlamasını gerçekleştirmiştir. Örnek ünitede balık üretimi planlamasını yapmıştır [18]. Allen ve arkadaşları (1984), su ürünleri kültüründe temel unsurlar, ekonomik unsurlar, model ve analizler, biyolojik olarak alt model, fiziksel sistem alt modelleri, optimizasyon tekniklerinin uygulanması konularında bilgiler vermektedir [19]. Nash (1995), eserinde su ürünleri yetiştiriciliği sektöründe planlama ve yönetim uygulamalarını detaylı olarak ele almıştır. Sektörün gelişmesi için organizasyon yapılarını ortaya koymuş ve yönetim projeleri geliştirmiştir [20]. Yetiştiricilik araştırmalarının evrensel yönü olduğu gibi araştırmanın yapıldığı bölge ile ilgili özellikleri de bulunmaktadır. Yürütülen bu proje çalışmasının konusuna giren alanda işletmelerin analizi çalışmalarında bölgesel özelliklerin etkisi daha fazla olmaktadır. Bu sebeple literatür bilgisinden bahsederken Karadeniz ve Karadeniz Bölgesi şartlarında bölgemizdeki üniversiteler ve araştırma kuruluşları tarafından yapılan çeşitli araştırmalara ağırlık verilecektir. Bu bölümde öncelikle ülkemiz su ürünleri yetiştiriciliği sektörü üzerine yapılan genel değerlendirmelere değinilecek daha sonra yürütülen projenin konusu olan, yapısal analiz üzerine yapılan çalışmalar ele alınacaktır. Yetiştirilen türler ve yetiştiricilik teknikleri konusunda yürütülen araştırmaların önemi büyüktür. Ancak su ürünleri sektörü ile ilgili ileriye dönük kararlar alabilmek için sektörün genel bir değerlendirilmesi yapılmalıdır. Mevcut durum göz önüne konularak neler yapılması gerektiği belirlenmelidir. Bu konuya Türkiye nin Avrupa Birliği ne giriş yolundaki çalışmaları da göz önünde tutularak son yıllarda önem verilmeye başlanmıştır. Ülkemiz su

20 12 ürünleri sektörünü genel olarak değerlendiren çalışmalar yapılmaya ve yayınlar hazırlanmaya başlanmıştır. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı tarafından son yıllarda su ürünleri yetiştiriciliğinin ülkesel durumu ve geleceği konusunda bazı çalışmalar yaptırılmıştır. Macalister Elliott ve ortakları Ltd. tarafından (1993) Türkiye nin kıyı alanlarında yetiştiriciliğe uygun alanların tespiti yapılmıştır. Tespit edilen yerlerin özellikleri verilmiş ve yetiştirilecek türler ele alınmıştır [21]. Aynı firma tarafından (1996) Türkiye nin mevcut iç ve dış su ürünleri pazar durumu incelenerek geleceğe yönelik pazar olanakları araştırılmıştır. Avcılık ve yetiştiricilik ürünlerinin pazarlanması, tüketici alışkanlıkları, kalite kontrol ve uluslararası ticaret konuları ele alınmıştır [22]. Cofrepeche- Gersar Brl (1994) tarafından göller bölgesi ağırlıklı olarak Türkiye iç sularında incelemeler yapılmıştır. İç su kaynaklarının ekolojisi, hidrolojisi, su ürünleri avcılığı, üretim potansiyelleri ve yetiştiricilik analizleri yapılmıştır [23]. Çelikkale, Düzgüneş ve Okumuş (1999), Türkiye su ürünleri sektörünün mevcut durumu, sorunları ve çözüm önerileri konusunda son yıllardaki gelişmeleri de içine alacak şekilde kapsamlı bir çalışma yaparak yayınlamışlardır. Bu eserde sektör bütün bileşenleriyle ele alınmış, bugünü çizilmiş ve yarını hakkında yorumlamalar yapılmıştır [3]. Aynı yazarlar (1999) tarafından yayınlanan başka bir eserde ise sektörün Avrupa Birliği ile entegrasyonu detaylarıyla ele alınmış karşılaştırmalı analizler yapılmış ve ortaklık sürecinde yapılması gerekenler belirlenmiştir [11]. Anonimous (1996) Birleşmiş Milletler, Karadeniz Çevre Programı tarafından yapılan yayında, Karadeniz e kıyı ülkelerdeki deniz suyunda yapılan yetiştiricilik çalışmaları ve bu ülkelerdeki su ürünleri sektörünün durumu ülkesel raporlarda işlenmiştir [24]. Babadoğan (1998), Türkiye su ürünleri sektörünün genel bir değerlendirmesini yaparak hedef pazarları ele almış, bu pazarların özelliklerini ve uygulanacak pazarlama yöntem ve politikalarını işlemiştir [25]. Atay (1998 ve 2000), dünya su ürünleri üretimi ve bu üretim içinde yetiştiriciliğin payını ele aldıktan sonra Türkiye deki durumu irdelemiş ve üretim projeksiyonları yapmıştır. Üretimi artırmak için çözüm yolları sunmuştur [13, 26]. Başka bir çalışmasında (1995) su ürünleri tüketimi projeksiyonlarına dayanarak üretim hedeflerinin belirlenmesi konusunu ele almıştır. Diğer sektörlerde olduğu gibi, su ürünleri sektöründe de başarı için piyasa araştırması ve üretim, satış ve finansman planlamasının gerekliliğini dile getirmiştir. Bunun yapılması için mevcut durumun tam olarak analiz edilmesinin şart olduğunu belirtmiştir [27]. Alpbaz (1997), yetiştiricilik sektörünün bugünü ve geleceği konusunda yaptığı incelemede, su kaynaklarından daha verimli faydalanmak için araştırmalar yapılması ve çevreyle uyumlu yetiştiricilik çalışmalarına önem verilmesi gerektiğini belirterek, büyük kapasiteli işletmelere ihtiyaç olduğunu belirtmiştir. Ayrıca ağ kafes işletmelerine ağırlık verilmesini, Karadeniz den bahar ve kış aylarında besi ortamı olarak faydalanılmasını gerekli görmüştür [28]. Çelikkale (1984) yayınında alabalık yetiştiriciliğinde yaşanan ve bugün bile geçerliliğini koruyan sorunları, planlama-örgütlenme, yetiştiricilik ve değerlendirmepazarlama başlıkları altında ele almıştır [29].

21 13 Dağdemir (1998), çalışmasında Türkiye deki üretim ve pazarlama durumunu ele almış pazarlama sorunlarını ve çözüm yollarını açıklamıştır. Çağdaş pazarlama anlayışının kazanılması için piyasa araştırmalarına dayalı olarak üretime yön verilmesi gerektiğini belirtmiş, pazarlamada işleme tesislerinin ve soğuk zincirin önemine değinmiştir [30]. Şener (1995), su ürünlerinde pazarlama sorunlarını irdelemiş çağdaş pazarlama anlayışına paralel olarak balıkçılıkta gelişmiş ülkelerdeki uygulamalara, Japonya örneğinde olduğu gibi su ürünleri borsası kurulmasına dikkat çekmiştir [31]. Birinci (1998), eserinde Avrupa Birliği Ortak Balıkçılık Politikası nı ele almış, birlik tarafından su kültürü konusunda yapılan çalışmaları açıklamıştır. Üretim ve tüketimi teşvik etmek için uygulanan tanıtım ve pazarlama anlayışını irdelemiştir [32]. Çıkın (1991), eserinde Türkiye su ürünleri sektörünün kooperatifleşme durumunu Avrupa Topluluğu ülkeleri ile kıyaslayarak ele almıştır. Ülkemizde sektörde kooperatifleşme oranının ve mevcut kooperatiflerde etkinliğin oldukça düşük olduğuna değinerek kooperatifleşmeye önem verilmesi gerektiğini belirtmiştir [33]. Kubilay (1997), su ürünleri yetiştiriciliğinin hukuki boyutunu ve mevzuatı ele almıştır. Su ürünleri ile ilgili kanunların günün gereklerine göre yeniden düzenlenmesini dile getirmiş, su kirliliğinin önlenmesi için hukuki düzenlemeler gerektiğini açıklamıştır [34]. Yukarıda bahsedilen çalışmaların bir çoğunda genel bilgilere, bazı gözlemlere ve istatistik verilerine dayanılarak sektörün değerlendirilmesi yapılmıştır. Yetiştiricilik konusunda değerlendirmeler yapılırken genel gözlemler ve istatistiki verilerin ışığında, işletmeler çeşitli yönleriyle ele alınarak yetiştiricilik uygulamaları analiz edilmelidir. Bunun için arazi çalışmalarına da ihtiyaç vardır. Ülkemizde su ürünleri yetiştiricilik işletmelerinin yapısal analizi, teknik özelliklerinin ve problemlerinin belirlenmesi konusunda yapılan çalışmalar genellikle belli bir lokal alanı veya belli bir türü kapsamaktadır. Bu çalışmaların daha geniş kapsamlı olması ve yoğun arazi çalışması yapılmasına ihtiyaç vardır. Elbek (1981), çalışmasında Türkiye'de sektöre ilişkin ilk yerli çalışmayı gerçekleştirmiş ve Ege Bölgesi nde tatlı su ürünleri üreten işletmelerin yapısal ve ekonomik analizlerine olanak verecek verileri bir sörvey ile derlemiş ve gerekli analizleri gerçekleştirerek yorumlamış, işletmelerin önemli sorunlarını ortaya koyarak çözüm önerilerinde bulunmuştur. Çalışmada, işletmelerin fiziksel ve ekonomik açıdan uygun bir plan ve projeden yoksun oldukları, bu durumun ortaya çıkardığı çeşitli sorunlardan işletmeler için en önemlisinden birisinin kredi taleplerinin karşılanmaması olduğu ifade edilmiştir. İncelenen işletmelerde borçlanma oranının düşük olduğu, yüksek oranda ücretli işgücü olduğu ortaya konulmuştur. Çalışmada tatlı su kültür balıkçılığına yeni bir tarımsal üretim dallı olarak umutla bakılabileceği ifade edilmiştir [4]. İşgören (1996), Güney Ege de yer alan Muğla ve Aydın illerindeki ruhsatlı veya ruhsatsız 125 adet çipura ve levrek işletmesinden 96 sı üzerinde ekonomik analizler yapmıştır. Bu çalışmada, işletmelerin ekonomik durumları, ekonomik optimizasyon düzeyi ve verimlilikleri belirlenerek sorunlarına çözümler aranmıştır [6]. Gier (1998), Ege Denizi ne kıyısı olan 5 ilde bulunan 217 adet çipura ve levrek işletmelerinden seçilen 52 işletmenin ekonomik yönden karşılaştırmalı analizini yapmıştır.

22 14 İşletmelerden alınan bilgilerden yararlanarak Hasat Optimizasyon Modeli geliştirmeye çalışmıştır [7]. Canyurt ve arkadaşları (1998) çalışmalarında İzmir ilinde, deniz balıkları yetiştiriciliği yapan 35 işletmeyi incelemiş, işletmelerin kapasitesi, üretilen türler, kullanılan kafes, ağ ve yemlerle ilgili bilgiler vermiştir. Yetiştiricilikte çevre sorunları yaşanmaması için Ege Denizi ndeki işletmelerin yer seçiminde dikkatli olunması gerektiğini dile getirmiştir [35]. Canyurt ve Alpbaz (1980), Batı Anadolu daki alabalık çiftliklerinin üretim tekniklerini ve koşullarını incelemişlerdir [36]. Soylu (1989), Marmara Bölgesi ndeki 25 işletme üzerinde yapısal analiz çalışması yapmıştır. İşletmelerin teknik imkanları, yetiştiricilik sürecindeki uygulamaları, kullanılan malzemeler ele alınmıştır. İşletmelerdeki tesis planlama yanlışlıklarına, bilgi eksikliğine ve bunlardan kaynaklanan problemlere değinilmiştir [5] yılında yaptığı bir çalışmada ise, bir işletmenin üretiminin ekonomik analizi yapılmıştır [37]. Çetin ve Bilgüven (1991), Marmara Bölgesi ndeki 4 ilde bulunan 20 işletmeyi incelemiş, işletmelerin mevcut durumu ve üretim faaliyetlerini ele alarak ekonomik analizini yapmış, işletmelerin sorunlarına değinmiştir [38]. Demir (1997), Erzurum ilinde Tortum ve Uzundere yöresinde bulunan alabalık işletmelerini maliyet analizi yönünden incelemiştir. Uygur ve arkadaşları (2000) Erzurum ilindeki alabalık tesislerinin teknik özelliklerini araştırmışlardır [39]. Emre (1998), çalışmasında Antalya da üç ayrı su sistemi (dalyan, nehir ve baraj) üzerinde kurulu işletmelerin üretim ve yönetim farklılıklarını su parametrelerine bağlı olarak karşılaştırmıştır [40]. Zengin ve Tabak (1995), Doğu Karadeniz Bölgesi ndeki 7 ilde bulunan toplam 121 işletmeden örnekleme yaparak yapısal analiz çalışması yapmış, işletmelerin imkanlarını ve üretim faaliyetlerini incelemiştir [8]. Bu çalışmanın yapıldığı illerde ve Karadeniz Bölgesi nde sonraki yıllarda önemli gelişmeler meydana gelmiştir. Denizde faaliyet gösteren bir kısım işletmeler kapandığı gibi pek çok tatlı su işletmesi de faaliyete geçmiştir. Yapısal analiz konusunda bölge ve il düzeyinde yapılan çalışmaların ülkesel düzeyde ve yeterli arazi çalışmasına dayanılarak yapılması önemlidir. Ayrıca, bu çalışmaların sektördeki gelişmeye paralel olarak belirli dönemlerde tekrarlanması ve ülkesel bazda yetiştiricilik verilerinin sürekli güncellenerek toplanması gerekmektedir. Yukarıda bahsedilen değerlendirmeler ışığında; Karadeniz Bölgesi yetiştiricilik işletmelerinin yapısal durumlarını, özelliklerini ve sorunlarını belirleyerek ileriye dönük çözümler belirlemek ve güncel verilere ulaşmak amacıyla bu çalışmanın yapılmasına gerek görülmüştür. Yürütülen bu çalışmada mümkün olduğunca fazla sayıda işletmeye ulaşarak bölgenin bütünü hakkında yorum yapılmaya çalışılmıştır.

SU ÜRÜNLERİ VE KÜLTÜR BALIKÇILIĞI

SU ÜRÜNLERİ VE KÜLTÜR BALIKÇILIĞI SU ÜRÜNLERİ VE KÜLTÜR BALIKÇILIĞI Türkiye kültür balıkçılığı için uygun iç sulara, tatlı sulara ve denizlere sahiptir. Kültür balıkçılığının geleceği tahminlerin ötesinde bir önem arz etmektedir. Dünyanın

Detaylı

BALIKÇILIK ve SU ÜRÜNLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

BALIKÇILIK ve SU ÜRÜNLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ BALIKÇILIK ve SU ÜRÜNLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ III. SU ÜRÜNLERİ ÇALIŞTAYI 25.02.2015 ANTALYA 1 POTANSİYEL 2 SU ÜRÜNLERİ POTANSİYELİ Kaynak Sayı Alan (ha) Deniz 4 24 607 200 Doğal Göl 200 906 118 Baraj Gölü

Detaylı

TÜRKİYE Su Ürünleri Üretimi

TÜRKİYE Su Ürünleri Üretimi AKDENİZ GENEL BALIKÇILIK KOMİSYONU TOPLANTISI HOŞ GELDİNİZ TÜRKİYE Su Ürünleri Üretimi Yıllar Avcılık Yetiştiricilik Toplam (Ton) Miktar Oran Miktar Oran Ton % Ton % 2002 566.682 90,3 61.195 9,7 627.847

Detaylı

TÜRKİYE DE SU ÜRÜNLERİ SEKTÖRÜ VE ÜRETİCİ ÖRGÜTLERİ

TÜRKİYE DE SU ÜRÜNLERİ SEKTÖRÜ VE ÜRETİCİ ÖRGÜTLERİ TÜRKİYE DE SU ÜRÜNLERİ SEKTÖRÜ VE ÜRETİCİ ÖRGÜTLERİ Nadir USLU Deniz Balıkları Grup Sorumlusu BSGM - Yetiştiricilik Daire Başkanlığı GFCM Paydaş Platformu İzmir, 10-14 Aralık 2013 1 TÜRKİYE DE SU ÜRÜNLERİ

Detaylı

Su Ürünlerinin Dünyada ve Türkiye deki Durumu. Özet. The Situation of Fishery at Turkiye and The World

Su Ürünlerinin Dünyada ve Türkiye deki Durumu. Özet. The Situation of Fishery at Turkiye and The World Su Ürünlerinin Dünyada ve Türkiye deki Durumu Mevlüt Murat ÇELİK Erzincan Üniversitesi, Tercan Meslek Yüksekokulu Su Ürünleri Programı, 24800, Erzincan, Türkiye e-mail: birkirim@hotmail.com Özet Bu çalışmada

Detaylı

Dünya Mısır Pazarı ve Türkiye

Dünya Mısır Pazarı ve Türkiye Dünya Mısır Pazarı ve Türkiye Günümüzde çok amaçlı bir kullanım alanına sahip olan Mısır, Amerika Kıtası keşfedilene kadar dünya tarafından bilinmemekteydi. Amerika Kıtasının 15. yüzyıl sonlarında keşfedilmesiyle

Detaylı

ATATÜRK BARAJ GÖLÜNDE ALABALIK YETİŞTİRİCİLİĞİ YAPAN İŞLETMELERİN YAPISAL VE EKONOMİK ANALİZİ. Doç. Dr. Bahri KARLI 1

ATATÜRK BARAJ GÖLÜNDE ALABALIK YETİŞTİRİCİLİĞİ YAPAN İŞLETMELERİN YAPISAL VE EKONOMİK ANALİZİ. Doç. Dr. Bahri KARLI 1 ATATÜRK BARAJ GÖLÜNDE ALABALIK YETİŞTİRİCİLİĞİ YAPAN İŞLETMELERİN YAPISAL VE EKONOMİK ANALİZİ Doç. Dr. Bahri KARLI 1 1. GİRİŞ Su ürünlerinin proteince zengin bir besin kaynağı olması, insan sağlığı için

Detaylı

SU ÜRÜNLERİ SEKTÖRÜ TÜRK EKONOMİSİNİN NERESİNDE

SU ÜRÜNLERİ SEKTÖRÜ TÜRK EKONOMİSİNİN NERESİNDE Su Ürünleri Mühendisleri Derneği Yayın Organı SU ÜRÜNLERİ SEKTÖRÜ TÜRK EKONOMİSİNİN NERESİNDE Kadir DOĞAN İstanbul Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi Laleli /İST. ÖZET Ülkemizde sahip olan geniş doğal

Detaylı

KURU İNCİR. Hazırlayan Çağatay ÖZDEN 2005. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi

KURU İNCİR. Hazırlayan Çağatay ÖZDEN 2005. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi KURU İNCİR Hazırlayan Çağatay ÖZDEN 2005 T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi KURU İNCİR Türkiye de Üretim İncir, ilk kültüre alınan meyvelerden birisi olarak, anavatanı

Detaylı

Tablo 4- Türkiye`de Yıllara Göre Turunçgil Üretimi (Bin ton)

Tablo 4- Türkiye`de Yıllara Göre Turunçgil Üretimi (Bin ton) NARENCİYE DOSYASI Kökeni Güneydoğu Asya olan turunçgillerin, çağdaş anlamda üretimi 19. yüzyılda ABD`de başlamış ve hızla yayılmıştır. Turunçgil yetiştiriciliği dünyada 40 derece kuzey enlemi ile 40 derece

Detaylı

SU ÜRÜNLERİ SEKTÖRÜNÜN, TARIM SEKTÖRÜ İÇİNDEKİ YERİ VE ÖNEMİ. Kadir DOĞAN Giriş

SU ÜRÜNLERİ SEKTÖRÜNÜN, TARIM SEKTÖRÜ İÇİNDEKİ YERİ VE ÖNEMİ. Kadir DOĞAN Giriş Tarım İstanbul TKB İstanbul İl Müdürlüğü Yayın Organı, 80: 8-12 (2002) SU ÜRÜNLERİ SEKTÖRÜNÜN, TARIM SEKTÖRÜ İÇİNDEKİ YERİ VE ÖNEMİ Kadir DOĞAN 1 1. Giriş Tarım sektörü; uzun yıllar ekonominin lokomotifi

Detaylı

Dünya Bakliyat Pazarı ve Son Gelişmeler

Dünya Bakliyat Pazarı ve Son Gelişmeler Dünya Bakliyat Pazarı ve Son Gelişmeler Bakliyat üretiminde artış trendi sonraki yıllarda da devam etmiş, 2013 yılında 77,2 milyon tona, 2014 yılında da 77,6 milyon tona çıkmıştır. Bu artışta hem ekim

Detaylı

Mutlu Yaşam Bölgesi Batı Akdeniz SU ÜRÜNLERİ SEKTÖR RAPORU

Mutlu Yaşam Bölgesi Batı Akdeniz SU ÜRÜNLERİ SEKTÖR RAPORU Mutlu Yaşam Bölgesi Batı Akdeniz SU ÜRÜNLERİ SEKTÖR RAPORU Aralık, 2012 ÖNSÖZ Batı Akdeniz Kalkınma Ajansı (BAKA) Antalya, Isparta ve Burdur illerinin ekonomik kalkınmasını sağlamak amacıyla kurulmuş bir

Detaylı

MOTOSİKLET İTHALATINDA UYGULANMAKTA OLAN KORUNMA ÖNLEMİNİN UZATILMASINA YÖNELİK BAŞVURUNUN GİZLİ OLMAYAN ÖZETİ

MOTOSİKLET İTHALATINDA UYGULANMAKTA OLAN KORUNMA ÖNLEMİNİN UZATILMASINA YÖNELİK BAŞVURUNUN GİZLİ OLMAYAN ÖZETİ MOTOSİKLET İTHALATINDA UYGULANMAKTA OLAN KORUNMA ÖNLEMİNİN UZATILMASINA YÖNELİK BAŞVURUNUN GİZLİ OLMAYAN ÖZETİ 2012 İÇİNDEKİLER 1. BAŞVURUYA İLİŞKİN BİLGİLER... 3 1.1. BAŞVURU SAHİBİ... 3 1.2. BAŞVURU

Detaylı

sonuç ve değerlendirme

sonuç ve değerlendirme 05 sonuç ve değerlendirme 348 349 350 5. SONUÇ VE DEĞERLENDİRME Ege Denizi balıkçılığı üretim miktarı, üretim değeri ve istihdam katkısı ile Türkiye balıkçılığı içinde ayrı bir öneme sahiptir. Bu çalışmada,

Detaylı

DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ

DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ Hazırlayan ve Derleyen: Zehra N.ÖZBİLGİN Ar-Ge Şube Müdürlüğü Kasım 2012 DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİNDE ÜRETİM VE TÜKETİM yılında 9.546 milyon

Detaylı

CUMA İZMİR GÜNDEMİ. -Sağlık, Kültür ve Spor Daire Başkanlığı - Basın Halkla İlişkiler Şube Müdürlüğü

CUMA İZMİR GÜNDEMİ. -Sağlık, Kültür ve Spor Daire Başkanlığı - Basın Halkla İlişkiler Şube Müdürlüğü 02.08.2013 CUMA İZMİR GÜNDEMİ -Sağlık, Kültür ve Spor Daire Başkanlığı - Basın Halkla İlişkiler Şube Müdürlüğü Türkiye İstatistik Kurumu 2012 yılı su ürünleri istatistiklerini yayınladı. Buna göre

Detaylı

İZMİR DE SÜT HAYVANCILIĞI

İZMİR DE SÜT HAYVANCILIĞI İZMİR DE SÜT HAYVANCILIĞI Şebnem BORAN Gözde SEVİLMİŞ Süt özellikle protein, yağ, vitamin (C vitamini hariç) ve mineraller (başta kalsiyum ve fosfor olmak üzere) gibi beslenmede çok önemli olan toplam

Detaylı

Büyük baş hayvancılık

Büyük baş hayvancılık Büyük baş hayvancılık hayvancılık faaliyetleri özellikle dağlık bir araziye sahip kırsal kesimlerde ön plana geçerek, birinci derecede etkili ekonomik Yakın yıllara kadar bir tarım ülkesi olarak kabul

Detaylı

SU ÜRÜNLERİ SEKTÖRÜNDE DESTEKLEMELER. Fatma Tuğba ÇÖTELİ Ziraat Yük.Mühendisi Elazığ Su Ürünleri Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü

SU ÜRÜNLERİ SEKTÖRÜNDE DESTEKLEMELER. Fatma Tuğba ÇÖTELİ Ziraat Yük.Mühendisi Elazığ Su Ürünleri Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü SU ÜRÜNLERİ SEKTÖRÜNDE DESTEKLEMELER Fatma Tuğba ÇÖTELİ Ziraat Yük.Mühendisi Elazığ Su Ürünleri Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Dünyada En Hızlı Büyüyen Gıda Sektörü SU ÜRÜNLERİ Sektörüdür Su Ürünleri Sektöründe;

Detaylı

İZMİR DE SÜT SEKTÖRÜNE BAKIŞ

İZMİR DE SÜT SEKTÖRÜNE BAKIŞ İZMİR DE SÜT SEKTÖRÜNE BAKIŞ Büyük tarımsal ekonomiler sıralamasında 7. sırada yer alan ülkemiz tarımının milli gelire, istihdama ve dış ticarete katkısı giderek artmaktadır. Tarım sektörü; 2008 yılında

Detaylı

Kılıç Genel Bakış. Türkiye ve Avrupanın Lider Aquakültür firması 2. Tam entegre üretim yapısı. Sektörün uluslararası en önemli oyuncusu 3

Kılıç Genel Bakış. Türkiye ve Avrupanın Lider Aquakültür firması 2. Tam entegre üretim yapısı. Sektörün uluslararası en önemli oyuncusu 3 Kılıç Sunum Bodrum Kılıç Genel Bakış 1 Türkiye ve Avrupanın Lider Aquakültür firması 2 Tam entegre üretim yapısı 8 Sektörün uluslararası en önemli oyuncusu 3 Geniş ürün yelpazesi 7 Sürekli ve uygulanabilir

Detaylı

SU ÜRÜNLERİ TÜKETİMİ VE TANITIMI

SU ÜRÜNLERİ TÜKETİMİ VE TANITIMI MAKALE SU ÜRÜNLERİ TÜKETİMİ VE TANITIMI Hasan ERGÜN, SUMAE Tam 8 bin 300 kilometrelik kıyı şeridiyle İngiltere, Fransa, Norveç gibi Avrupa ülkelerini uzak ara geride bırakan, Yunanistan'ı ise ikiye katlayan

Detaylı

EGE SU ÜRÜNLERİ VE HAYVANSAL MAMULLER İHRACATÇILARI BİRLİĞİ EGE İHRACATÇI BİRLİKLERİ

EGE SU ÜRÜNLERİ VE HAYVANSAL MAMULLER İHRACATÇILARI BİRLİĞİ EGE İHRACATÇI BİRLİKLERİ EGE SU ÜRÜNLERİ VE HAYVANSAL MAMULLER İHRACATÇILARI BİRLB RLİĞİ EGE İHRACATÇI I BİRLB RLİKLERİ Ege Su Ürünleri ve Hayvansal Mamuller İhracatçıları Birliği, i, Ege İhracatçı Birlikleri bünyesinde yer alan

Detaylı

KAFES BALIKÇILIĞI Doç.DR.Suat DİKEL 2005 Ç.Ü.Su Ürünleri Fakültesi Yayınları No:18 Lotus Yayıncılık Adana

KAFES BALIKÇILIĞI Doç.DR.Suat DİKEL 2005 Ç.Ü.Su Ürünleri Fakültesi Yayınları No:18 Lotus Yayıncılık Adana Doç.DR.Suat DİKEL 2005 Ç.Ü.Su Ürünleri Fakültesi Yayınları No:18 Lotus Yayıncılık Adana 1 2 Doç.DR.Suat DİKEL 2005 Ç.Ü.Su Ürünleri Fakültesi Yayınları No:18 Lotus Yayıncılık Adana 3 4 Doç.DR.Suat DİKEL

Detaylı

Türkiye de Kalkan Balığı Yetiştiriciliğinin Gelişimi

Türkiye de Kalkan Balığı Yetiştiriciliğinin Gelişimi PROJE Türkiye de Kalkan Balığı Yetiştiriciliğinin Gelişimi Cennet ÜSTÜNDAĞ -SUMAE Birinci Dönem Ülkemiz, 6. beş yıllık kalkınma planında (1990-1994) balık üretiminin geliştirilmesi yolu ile iç tüketim

Detaylı

İZMİR İN SU ÜRÜNLERİ SEKTÖRÜNDEKİ YERİ, SORUNLARI VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

İZMİR İN SU ÜRÜNLERİ SEKTÖRÜNDEKİ YERİ, SORUNLARI VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ 2012 MART SEKTÖREL&BÖLGESEL İZMİR İN SU ÜRÜNLERİ SEKTÖRÜNDEKİ YERİ, SORUNLARI VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ Şebnem BORAN Su ürünleri sektörü, gerek istihdama olan katkısı gerekse de yarattığı katma değer ile stratejik

Detaylı

Balıkçılıkta Stok Yönetimi 29 Aralık 2011-28 Eylül 2012 vti Deniz Balıkçılığı Enstitüsü, Hamburg, Almanya

Balıkçılıkta Stok Yönetimi 29 Aralık 2011-28 Eylül 2012 vti Deniz Balıkçılığı Enstitüsü, Hamburg, Almanya Balıkçılıkta Stok Yönetimi 29 Aralık 2011-28 Eylül 2012 vti Deniz Balıkçılığı Enstitüsü, Hamburg, Almanya Dr. Savaş KILIÇ Balıkçılık Teknolojisi Mühendisi Konyaaltı İlçe Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü

Detaylı

Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010

Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010 Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010 Avrupa kıtasından Amerika kıtasına, Orta Doğu Ülkelerinden Afrika ülkelerine kadar geniş yelpazeyi kapsayan 200 ülkeye ihracat gerçekleştiren

Detaylı

Su Ürünleri Avcılığı. Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğü Avcılık ve Kontrol Daire Başkanı Dr. M. Altuğ ATALAY

Su Ürünleri Avcılığı. Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğü Avcılık ve Kontrol Daire Başkanı Dr. M. Altuğ ATALAY Su Ürünleri Avcılığı Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğü Avcılık ve Kontrol Daire Başkanı Dr. M. Altuğ ATALAY 23.12.2015 Aralık 2015 1 Su Ürünleri Potansiyeli Kaynak Sayı Alan (ha) Deniz 4 24 607

Detaylı

www.akuademi.net [XV. ULUSAL SU ÜRÜNLERİ SEMPOZYUMU, 01 04 Temmuz 2009, Rize]

www.akuademi.net [XV. ULUSAL SU ÜRÜNLERİ SEMPOZYUMU, 01 04 Temmuz 2009, Rize] ERZURUM İLİNDEKİ TÜKETİCİLERİN SU ÜRÜNLERİ TÜKETİM ALIŞKANLIĞININ BELİRLENMESİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA Pınar OĞUZHAN 1 * Simay ANGİŞ 1 Muhammed ATAMANALP 1 1 Atatürk Üniversitesi Su Ürünleri Anabilim Dalı.

Detaylı

KONYA-EREĞLİ TİCARET BORSASI TÜRKİYE DE VE İLÇEMİZDE HAYVANCILIK SEKTÖRÜ SORUNLARI

KONYA-EREĞLİ TİCARET BORSASI TÜRKİYE DE VE İLÇEMİZDE HAYVANCILIK SEKTÖRÜ SORUNLARI KONYA-EREĞLİ TİCARET BORSASI 2015 TÜRKİYE DE VE İLÇEMİZDE HAYVANCILIK SEKTÖRÜ SORUNLARI TÜRKİYE DE HAYVANCILIK SEKTÖRÜ Ülkemiz coğrafi özellikleri bakımından her türlü hayvansal ürün üretimi için uygun

Detaylı

ELAZIĞ İL GIDA TARIM VE HAYVANCILIK MÜDÜRLÜĞÜ

ELAZIĞ İL GIDA TARIM VE HAYVANCILIK MÜDÜRLÜĞÜ ELAZIĞ İL GIDA TARIM VE HAYVANCILIK MÜDÜRLÜĞÜ ELAZIĞ İLİNDEKİ ALABALIK YETİŞTİRİCİLİĞİNİN MEVCUT DURUMU VE 2023 VİZYONU Cevat YILMAZ Su. Ürn. Müh. ELAZIĞ İL MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE DE SU ÜRÜNLERİ ÜRETİMİ Su

Detaylı

TABLOLAR DİZİNİ...İ 1. AMAÇ, KAPSAM, YÖNTEM... 1 2. TÜRKİYE VE DÜNYADA SU ÜRÜNLERİ SEKTÖRÜ... 2. Avlanan Su Ürünleri Miktarındaki Gelişmeler...

TABLOLAR DİZİNİ...İ 1. AMAÇ, KAPSAM, YÖNTEM... 1 2. TÜRKİYE VE DÜNYADA SU ÜRÜNLERİ SEKTÖRÜ... 2. Avlanan Su Ürünleri Miktarındaki Gelişmeler... İÇİNDEKİLER TABLOLAR DİZİNİ...İ 1. AMAÇ, KAPSAM, YÖNTEM... 1 2. TÜRKİYE VE DÜNYADA SU ÜRÜNLERİ SEKTÖRÜ... 2 2.1 AVCILIK... 2 Avlanan Su Ürünleri Miktarındaki Gelişmeler... 2 Su Ürünleri Dış Ticareti...

Detaylı

4. TEKİRDAĞ SU ÜRÜNLERİ VE BALIKÇILIK SEKTÖRÜNÜN REKABETÇİLİK ANALİZİ 4.1. Giriş

4. TEKİRDAĞ SU ÜRÜNLERİ VE BALIKÇILIK SEKTÖRÜNÜN REKABETÇİLİK ANALİZİ 4.1. Giriş 4. TEKİRDAĞ SU ÜRÜNLERİ VE BALIKÇILIK SEKTÖRÜNÜN REKABETÇİLİK ANALİZİ 4.1. Giriş Su ürünleri yetiştiriciliği; balık, yumuşakça, kabuklu, eklem bacaklılar ile sucul bitkilerin yetiştiriciliğini içine almaktadır.

Detaylı

Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2014 0

Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2014 0 Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2014 0 ZEYTİNYAĞI SEKTÖRÜN TANIMI SITC NO : 421.4 ARMONİZE NO : 1509 Türkiye bulunduğu coğrafi konum ve sahip olduğu Akdeniz iklimi özellikleriyle, İtalya, İspanya,

Detaylı

Dersin Adı Alan Meslek / Dal Dersin Okutulacağı Dönem / Sınıf Süre. Dersin Amacı. Dersin Tanımı Dersin Ön Koşulları

Dersin Adı Alan Meslek / Dal Dersin Okutulacağı Dönem / Sınıf Süre. Dersin Amacı. Dersin Tanımı Dersin Ön Koşulları Dersin Adı Alan Meslek / Dal Dersin Okutulacağı Dönem / Sınıf Süre Dersin Amacı Dersin Tanımı Dersin Ön Koşulları Ders İle Kazandırılacak Yeterlilikler Dersin İçeriği Yöntem ve Teknikler Eğitim Öğretim

Detaylı

ANTEP FISTIĞI DÜNYA ÜRETİMİ

ANTEP FISTIĞI DÜNYA ÜRETİMİ ANTEP FISTIĞI DÜNYA ÜRETİMİ Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) nün en güncel verileri olan 2010 yılı verilerine göre; dünyada Antep fıstığı üretiminde lider durumda bulunan ülke İran dır. Ancak

Detaylı

ÜLKEMİZ SU ÜRÜNLERİ YETİŞTİRİCİLİĞİNİN MEVCUT DURUMU VE GELECEĞİ

ÜLKEMİZ SU ÜRÜNLERİ YETİŞTİRİCİLİĞİNİN MEVCUT DURUMU VE GELECEĞİ ÜLKEMİZ SU ÜRÜNLERİ YETİŞTİRİCİLİĞİNİN MEVCUT DURUMU VE GELECEĞİ ÜLKEMİZ SU ÜRÜNLERİ YETİŞTİRİCİLİĞİNİN MEVCUT DURUMU VE GELECEĞİ Selahattin GÜRÇAY Elazığ Su Ürünleri Araştırma İstasyonu Müdürlüğü, ELAZIĞ

Detaylı

ZEYTİNYAĞI SEKTÖR RAPORU-2013

ZEYTİNYAĞI SEKTÖR RAPORU-2013 Türkiye de Üretim Zeytin ağacında periyodisiteden dolayı zeytin üretimi yıllara göre inişli çıkışlı bir grafik izlemekte ve üretime bağlı olarak bir yıl düşük (yok yılı) bir yıl yüksek (var yılı) ürün

Detaylı

ÖDEMİŞ İLÇESİNDE PATATES ÜRETİMİ, KOŞULLAR ve SORUNLAR

ÖDEMİŞ İLÇESİNDE PATATES ÜRETİMİ, KOŞULLAR ve SORUNLAR ÖDEMİŞ İLÇESİNDE PATATES ÜRETİMİ, KOŞULLAR ve SORUNLAR GİRİŞ Solanaceae familyasına ait olduğu bilinen patatesin Güney Amerika`nın And Dağları nda doğal olarak yetiştiği; 16. yüzyılın ikinci yarısında

Detaylı

DÜNYA PLASTİK SEKTÖR RAPORU PAGEV

DÜNYA PLASTİK SEKTÖR RAPORU PAGEV DÜNYA PLASTİK SEKTÖR RAPORU 2016 PAGEV 1. DÜNYA PLASTİK MAMUL SEKTÖRÜNDE GELİŞMELER 1.1. DÜNYA PLASTİK MAMUL ÜRETİMİ Yüksek kaynak verimi, düşük üretim ve geri kazanım maliyeti ve tasarım ve uygulama zenginliği

Detaylı

Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri

Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri ÜLKE Dünya Seramik Kaplama Malzemeleri Üretiminde İlk 1 Ülke 29 21 211 212 212 Dünya /212 Üretiminden Aldığı Pay Değişim (%) (%) 1 ÇİN

Detaylı

Rize Yöresi Alabalık İşletmelerinin Yapısal ve Biyo-teknik Özellikleri

Rize Yöresi Alabalık İşletmelerinin Yapısal ve Biyo-teknik Özellikleri KSÜ. Fen ve Mühendislik Dergisi, 9(1), 2006 77 KSU. Journal of Science and Engineering 9(1), 2006 Rize Yöresi Alabalık İşletmelerinin Yapısal ve Biyo-teknik Özellikleri Hakan Murat BÜYÜKÇAPAR 1, Özgür

Detaylı

KURU İNCİR DÜNYA ÜRETİMİ TÜRKİYE ÜRETİMİ

KURU İNCİR DÜNYA ÜRETİMİ TÜRKİYE ÜRETİMİ KURU İNCİR DÜNYA ÜRETİMİ İncir, ilk kültüre alınan meyvelerden birisi olarak, anavatanı Anadolu dan, önce Suriye ve Filistin e sonrasında buradan da Çin ve Hindistan a yayılmıştır. Dünya kuru incir üretimine

Detaylı

Türkiye Balıkları ve Temel Morfolojisi

Türkiye Balıkları ve Temel Morfolojisi Türkiye Balıkları ve Temel Morfolojisi Balıkların Sistematiği Regnum Animalia (Hayvanlar alemi) Subregnum Metazoa (Çok hücreliler alt alemi) Filum Subfilum Chordata (Omurgalılar şubesi) Vertebrata (Gelişmiş

Detaylı

Çukurova Bölgesi Sığır Yetiştiriciliğinin Yapısı. Prof. Dr. Serap GÖNCÜ

Çukurova Bölgesi Sığır Yetiştiriciliğinin Yapısı. Prof. Dr. Serap GÖNCÜ Çukurova Bölgesi Sığır Yetiştiriciliğinin Yapısı Prof. Dr. Serap GÖNCÜ Memeli hayvanlardan elde edilen süt, bileşimi türden türe farklılık gösteren ve yavrunun ihtiyaç duyduğu bütün besin unsurlarını içeren

Detaylı

Zeytin ağacı (Olea europaea L.) en iyi yetişme şartlarını Akdeniz iklim kuşağında bulmuş ve bu bölgeye zeytin medeniyeti adı verilmiştir.

Zeytin ağacı (Olea europaea L.) en iyi yetişme şartlarını Akdeniz iklim kuşağında bulmuş ve bu bölgeye zeytin medeniyeti adı verilmiştir. 3. ZEYTİN İSTATİSTİKLERİ 4 ağacı (Olea europaea L.) en iyi yetişme şartlarını Akdeniz iklim kuşağında bulmuş ve bu bölgeye zeytin medeniyeti adı verilmiştir. Akdeniz ülkelerinde milyonlarca insanın geçim

Detaylı

BATI AKDENİZ KALKINMA AJANSI (BAKA) TARIM VE KIRSAL KALKINMAYI DESTEKLEME KURUMU (TKDK) DESTEKLERİ

BATI AKDENİZ KALKINMA AJANSI (BAKA) TARIM VE KIRSAL KALKINMAYI DESTEKLEME KURUMU (TKDK) DESTEKLERİ BATI AKDENİZ KALKINMA AJANSI (BAKA) TARIM VE KIRSAL KALKINMAYI DESTEKLEME KURUMU (TKDK) DESTEKLERİ Selin ŞEN Eylül 2012 SUNUM PLANI I. SÜT ÜRETEN TARIMSAL İŞLETMELERE YATIRIM II. ET ÜRETEN TARIMSAL İŞLETMELERE

Detaylı

SERAMİK SEKTÖRÜ NOTU

SERAMİK SEKTÖRÜ NOTU 1. Dünya Seramik Sektörü 1.1 Seramik Kaplama Malzemeleri SERAMİK SEKTÖRÜ NOTU 2007 yılında 8,2 milyar m 2 olan dünya seramik kaplama malzemeleri üretimi, 2008 yılında bir önceki yıla oranla %3,5 artarak

Detaylı

TKDK DESTEKLERİ AKSARAY YATIRIM DESTEK OFİSİ

TKDK DESTEKLERİ AKSARAY YATIRIM DESTEK OFİSİ AKSARAY YATIRIM DESTEK OFİSİ ARALIK 2014 101-1 Süt Üreten Tarımsal İşletmelere Yönelik Destekler Tarımsal işletmelerin sürdürülebilirliklerini ve birincil ürünlerin üretiminde genel performanslarını geliştirmek,

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİSİ. Prof.Dr. İlkay Dellal Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü. Ankara

TÜRKİYE EKONOMİSİ. Prof.Dr. İlkay Dellal Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü. Ankara TÜRKİYE EKONOMİSİ Prof.Dr. İlkay Dellal Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü 1 Ankara Ülke Ekonomisinde Etkili Olan Faktörler Tarih Doğal Kaynaklar Coğrafi yer Büyüklük Arazi şekilleri

Detaylı

PAGEV - PAGDER. Dünya Toplam PP İthalatı

PAGEV - PAGDER. Dünya Toplam PP İthalatı 1 DÜNYA ve TÜRKİYE POLİPROPİLEN ( PP ) DIŞ TİCARET ANALİZİ Barbaros Demirci ( Genel Müdür ) Neslihan Ergün ( Teknik Uzman Kimya Müh. ) PAGEV - PAGDER DÜNYA TOPLAM PP İTHALATI : Dünya toplam PP ithalatı

Detaylı

Azerbaycan Enerji Görünümü GÖRÜNÜMÜ. Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi. www.hazar.org

Azerbaycan Enerji Görünümü GÖRÜNÜMÜ. Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi. www.hazar.org Azerbaycan Enerji GÖRÜNÜMÜ Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi EKİM 214 www.hazar.org 1 HASEN Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi, Geniş Hazar Bölgesi ne yönelik enerji,

Detaylı

TUNCELİ ÜNİVERSİTESİ SU ÜRÜNLERİ UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ

TUNCELİ ÜNİVERSİTESİ SU ÜRÜNLERİ UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ TUNCELİ ÜNİVERSİTESİ SU ÜRÜNLERİ UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ Kuruluş Tunceli Üniversitesi Su Ürünleri Uygulama ve Araştırma Merkezi 03 Aralık 2009 tarih ve 27421 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe

Detaylı

Türkiye Cumhuriyeti Ekonomi Bakanlığı,

Türkiye Cumhuriyeti Ekonomi Bakanlığı, Türkiye Cumhuriyeti Ekonomi Bakanlığı, 217 15 147 12 16 7 132 182 295 399 191 135 618 22 358 416 195 34 3 222 17 14 143 32 43 31 3 35 44 464 841 1.42 1.392 1.3 1.615 1.782 ZEYTİNYAĞI SEKTÖRÜN TANIMI SITC

Detaylı

ÇİMENTO SEKTÖRÜ 10.04.2014

ÇİMENTO SEKTÖRÜ 10.04.2014 ÇİMENTO SEKTÖRÜ TABLO 1: EN ÇOK ÜRETİM YAPAN 15 ÜLKE (2012) TABLO 2: EN ÇOK TÜKETİM YAPAN 15 ÜLKE (2012) SEKTÖRÜN GENEL DURUMU Dünyada çimento üretim artışı hızlanarak devam ederken 2012 yılında dünya

Detaylı

CAM SANAYİİ. Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi

CAM SANAYİİ. Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi CAM SANAYİİ Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006 T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi TÜRKİYE'DE ÜRETİM Cam sanayii, inşaat, otomotiv, meşrubat, gıda, beyaz eşya, mobilya,

Detaylı

BARAJ GÖLLERİNDE AĞ KAFESLERDE BALIK YETİŞTİRİCİLİĞİ Doç. Dr. Şükrü YILDIRIM. Ege Üniversitesi, Su ürünleri Fakültesi, Yetiştiricilik Bölümü LOGO

BARAJ GÖLLERİNDE AĞ KAFESLERDE BALIK YETİŞTİRİCİLİĞİ Doç. Dr. Şükrü YILDIRIM. Ege Üniversitesi, Su ürünleri Fakültesi, Yetiştiricilik Bölümü LOGO BARAJ GÖLLERİNDE AĞ KAFESLERDE BALIK YETİŞTİRİCİLİĞİ Doç. Dr. Şükrü YILDIRIM Ege Üniversitesi, Su ürünleri Fakültesi, Yetiştiricilik Bölümü İçerik 1 Üretim Sahasının Seçimi 2 Yetiştiricilik Yapılan Sistemler

Detaylı

Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı,

Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2017 0 YAŞ MEYVE VE SEBZE DÜNYA ÜRETİMİ Dünya Yaş Sebze Üretimi Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) nün en güncel verileri olan 2013 yılı verilerine göre;

Detaylı

Sıra Ürün Adı 2010 2011

Sıra Ürün Adı 2010 2011 YAŞ MEYVE VE SEBZE DÜNYA ÜRETİMİ Dünya Yaş Sebze Üretimi Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) nün en güncel verileri olan 2011 yılı verilerine göre; 2011 yılında dünyada 56,7 milyon hektar alanda

Detaylı

Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 28. Toplantısı. Yeni Kararlar

Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 28. Toplantısı. Yeni Kararlar Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 8. Toplantısı Yeni Kararlar İÇİNDEKİLER. Yeni Kararlar.. Üniversitelerin Ar-Ge Stratejilerinin Geliştirilmesine Yönelik Çalışmalar Yapılması [05/0].. Doktora Derecesine

Detaylı

Türkiye Denizlerinde 100 ton/yıl ve Üstü Üretim Kapasitesi Olan Balık Çiftliklerinin Üretim Faaliyeti Özellikleri Üzerine Bir Çalışma

Türkiye Denizlerinde 100 ton/yıl ve Üstü Üretim Kapasitesi Olan Balık Çiftliklerinin Üretim Faaliyeti Özellikleri Üzerine Bir Çalışma E.Ü. Su Ürünleri Dergisi 2005 E.U. Journal of Fisheries & Aquatic Sciences 2005 Cilt/Volume 22, Sayı/Issue (3-4): 251 255 Ege University Press ISSN 1300-1590 http://jfas.ege.edu.tr/ Türkiye Denizlerinde

Detaylı

HAMSİ AVCILIĞI ve BAKANLIK UYGULAMALARI. Vahdettin KÜRÜM

HAMSİ AVCILIĞI ve BAKANLIK UYGULAMALARI. Vahdettin KÜRÜM HAMSİ AVCILIĞI ve BAKANLIK UYGULAMALARI Vahdettin KÜRÜM Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, Koruma ve Kontrol Genel Müdürlüğü, Ankara. Su Ürünleri Hizmetleri Dairesi Başkanı Giriş Karadeniz de avlanan balıklar

Detaylı

BUĞDAY PİYASALARI ve TMO

BUĞDAY PİYASALARI ve TMO BUĞDAY PİYASALARI ve TMO 01.04.2016 1 DÜNYA BUĞDAY DENGE TABLOSU Dünya buğday üretimi üç yıl üst üste rekor seviyelerde gerçekleşti, stoklar yükseliyor (Milyon Ton) 800 700 600 500 400 300 200 100 0 699

Detaylı

KAHRAMANMARAŞ SEMPOZYUMU 1239 KAHRAMANMARAŞ'TA SEBZE TARIMININ MEVCUT DURUMU, PROJEKSİYONLAR VE ÖNERİLER

KAHRAMANMARAŞ SEMPOZYUMU 1239 KAHRAMANMARAŞ'TA SEBZE TARIMININ MEVCUT DURUMU, PROJEKSİYONLAR VE ÖNERİLER KAHRAMANMARAŞ SEMPOZYUMU 1239 KAHRAMANMARAŞ'TA SEBZE TARIMININ MEVCUT DURUMU, PROJEKSİYONLAR VE ÖNERİLER İsmail Güvenç* I. Kahramanmaraş'ta Sebze Tarımı 1Giriş Ülkemiz nüfusu, son sayıma göre 67 milyon

Detaylı

TÜRKİYE'NİN ORTADOĞU ÜLKELERİNE SEBZE İHRACATI

TÜRKİYE'NİN ORTADOĞU ÜLKELERİNE SEBZE İHRACATI Atatürk Ü.Zir.Fak.Der. 25 (2), 269-274, 1994. TÜRKİYE'NİN ORTADOĞU ÜLKELERİNE SEBZE İHRACATI İsmail GÜVENÇ (I) Refik ALAN (I) ÖZET : Bu çalışmada, Türkiye'den Ortadoğu ülkelerine gerçekleştirilen sebze

Detaylı

Tablo : 2013 Yılı Dünya Su Ürünleri Üretimi (Milyon ton)

Tablo : 2013 Yılı Dünya Su Ürünleri Üretimi (Milyon ton) Tablo : 2013 Yılı Dünya Su Ürünleri Üretimi (Milyon ton) FAALİYET İÇSU DENİZ TOPLAM Avcılık 11.7 80.9 92.6 Yetiştiricilik 44.7 25.5 70.2 Toplam 56.4 106.4 162.8 Kaynak: FAO, TheState of World FisheriesandAquaculture

Detaylı

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2015 LANSMANI 24 HAZİRAN 2015 İSTANBUL

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2015 LANSMANI 24 HAZİRAN 2015 İSTANBUL UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2015 LANSMANI 24 HAZİRAN 2015 İSTANBUL UNCTAD Dünya Yatırım Raporu Türkiye Lansmanı Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Örgütü nün (UNCTAD) Uluslararası Doğrudan Yatırımlar

Detaylı

BALIKÇILIK KAYNAKLARININ İZLENMESİ VE DEĞERLENDİRİLMESİ

BALIKÇILIK KAYNAKLARININ İZLENMESİ VE DEĞERLENDİRİLMESİ BALIKÇILIK KAYNAKLARININ İZLENMESİ VE DEĞERLENDİRİLMESİ İngiltere-6 AY Hull Üniversitesi Uluslar arası Balıkçılık Enstitüsü Sunuyu Hazırlayan: Gülten ÇİÇEK Ankara İl Müdürlüğü HULL-MARİNA FİSH&CHİPS ŞEHİR

Detaylı

Tablo 1: Dünya Çekirdeksiz Kuru Üzüm Üretimi ( Kuş üzümü ve diğer türler dahil, Bin Ton) Yunanis tan ABD

Tablo 1: Dünya Çekirdeksiz Kuru Üzüm Üretimi ( Kuş üzümü ve diğer türler dahil, Bin Ton) Yunanis tan ABD KURU ÜZÜM ÜRETİM Dünya Üretimi Dünyada, önde gelen üretici ülkeler tarafından üretilen üzümlerin belirli bir kısmı her yıl kurutularak 1,2 milyon tona yakın miktarda kurutulmuş üzüm elde edilmektedir.

Detaylı

KURU ÜZÜM ÜRETİM. Dünya Üretimi

KURU ÜZÜM ÜRETİM. Dünya Üretimi KURU ÜZÜM ÜRETİM Dünya Üretimi Dünyada, önde gelen üretici ülkeler tarafından üretilen üzümlerin belirli bir kısmı her yıl kurutularak 1,2 milyon tona yakın miktarda kurutulmuş üzüm elde edilmektedir.

Detaylı

Mehmet Emin Turgut Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü Yem Dairesi Başkanı. Antalya-18 Nisan 2016

Mehmet Emin Turgut Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü Yem Dairesi Başkanı. Antalya-18 Nisan 2016 Mehmet Emin Turgut Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü Yem Dairesi Başkanı Antalya-18 Nisan 2016 Yem Mevzua*! 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu çerçevesinde uygulamaya esas

Detaylı

Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi

Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi Temmuz 2014 1 Milyar $ I. Cam Sektörü Hakkında 80 yıllık bir geçmişe sahip olan Türk Cam Sanayii, bugün camın ana gruplarını oluşturan düzcam (işlenmiş camlar dahil),

Detaylı

Tilapia Yetiştiriciliğine Giriş

Tilapia Yetiştiriciliğine Giriş Tilapia Yetiştiriciliği Giriş Tilapia nın Tanıtımı Taksonomik sınıflandırma Tilapia nın Biyolojisi Anatomik özellikleri Genetik özellikleri Tilapia Yetiştiriciliğine Giriş Yetiştiriciliğinin Yayılışı-Gelişimi

Detaylı

DÜNYADA VE TÜRKİYE DE YAŞ SEBZE MEYVE ÜRETİMİ

DÜNYADA VE TÜRKİYE DE YAŞ SEBZE MEYVE ÜRETİMİ ANKARA 23/01/2017 DÜNYADA VE TÜRKİYE DE YAŞ SEBZE VE MEYVE ÜRETİMİ Tarım insanlık için her çağda önemli olmuştur. Tarımında önemli bir bölümünü yaş meyve ve sebzeler oluşturmaktadır. Yaş meyve ve sebze

Detaylı

ALKOLLÜ VE ALKOLSÜZ İÇECEKLER. Sektör Raporu

ALKOLLÜ VE ALKOLSÜZ İÇECEKLER. Sektör Raporu ALKOLLÜ VE ALKOLSÜZ İÇECEKLER Sektör Raporu Sayfa 2 / 11 İÇİNDEKİLER 1. ALKOLLÜ VE ALKOLSÜZ İÇECEKLER 2.TÜRKİYE NİN DIŞ TİCARETİ 3.1.İHRACAT 3.2.İTHALAT 3.DÜNYA TİCARETİ KAYNAKÇA Sayfa 3 / 11 1. ALKOLLÜ

Detaylı

GRAFİK 1 : ÜRETİM ENDEKSİNDEKİ GELİŞMELER (Yıllık Ortalama) (1997=100) Endeks 160,0 140,0 120,0 100,0 80,0 60,0 40,0 20,0. İmalat Sanayii

GRAFİK 1 : ÜRETİM ENDEKSİNDEKİ GELİŞMELER (Yıllık Ortalama) (1997=100) Endeks 160,0 140,0 120,0 100,0 80,0 60,0 40,0 20,0. İmalat Sanayii TÜTÜN ÜRÜNLERİ İMALAT SANAYİİ Hazırlayan Ömür GENÇ ESAM Müdür Yardımcısı 78 1. SEKTÖRÜN TANIMI Tütün ürünleri imalatı ISIC Revize 3 sınıflandırmasına göre, imalat sanayii alt ayrımında 16 no lu gruplandırma

Detaylı

Geliş Tarihi:19/10/2013 Kabul Tarihi:20/12/2013

Geliş Tarihi:19/10/2013 Kabul Tarihi:20/12/2013 Menba Su Ürünleri Fakültesi Dergisi Menba Journal of Fisheries Faculty Araştırma/Research Article Antalya ve Isparta İllerindeki Alabalık İşletmelerinin Yapısal Analizi Ahmet AYDIN 1*, Vedat DAĞDEMİR 2,

Detaylı

TÜRKİYE DE VE DÜNYA DA DEVEKUŞU YETİŞTİRİCİLİĞİ

TÜRKİYE DE VE DÜNYA DA DEVEKUŞU YETİŞTİRİCİLİĞİ TÜRKİYE DE VE DÜNYA DA DEVEKUŞU YETİŞTİRİCİLİĞİ Dünya da genelde hayvansal üretim ticari işletmeler tarafından yapılmaktadır. Dünyadaki hayvansal gıda eksikliliğini gidermek, daha ekonomik ürün elde etmek

Detaylı

2 KTÜ Su Ürünleri Fakültesi-Rize. *e-mail: birolbaki@hotmail.com. Geliş Tarihi: 11.01.2008 Kabul Tarihi: 19.11.2008

2 KTÜ Su Ürünleri Fakültesi-Rize. *e-mail: birolbaki@hotmail.com. Geliş Tarihi: 11.01.2008 Kabul Tarihi: 19.11.2008 Andolu Tarım Bilim. Derg., 2009,24(1):8-12 Anadolu J. Agric. Sci., 2009,24(1):8-12 Araştırma Research ORDU ĐLĐ PERŞEMBE ĐLÇESĐ DE LEVREK (Dicentrarchus labrax L., 1758) YETĐŞTĐRĐCĐLĐĞĐ YAPA ĐŞLETMELERĐ

Detaylı

KANATLI ET SEKTÖRÜ RAPORU

KANATLI ET SEKTÖRÜ RAPORU KANATLI ET SEKTÖRÜ RAPORU DÜNYA ÜRETİMİ VE TİCARETİ Dünyada 0207 Gümrük Tarife Pozisyonlu (GTP) kanatlı eti ve ürünleri üretiminde başı çeken ülkeler sırasıyla ABD (17,5 milyon ton), Çin Halk Cumhuriyeti

Detaylı

EKONOMİK GÖSTERGELER BÜLTENİ

EKONOMİK GÖSTERGELER BÜLTENİ SAYI 12 EKONOMİK GÖSTERGELER BÜLTENİ 2014 2. Çeyrek Yıllar İtibariyle Yatırım Teşvik Belgeli Yatırım Bilgileri YATIRIM TEŞVİK İSTATİSTİKLERİ (ENERJİ YATIRIMLARI HARİÇ) Kaynak: Ekonomi Bakanlığı Bölgemizde

Detaylı

TÜRKİYE TOHUMCULUK SANAYİSİNİN GELİŞİMİ VE HEDEFLERİ İLHAMİ ÖZCAN AYGUN TSÜAB YÖNETİM KURULU BAŞKANI

TÜRKİYE TOHUMCULUK SANAYİSİNİN GELİŞİMİ VE HEDEFLERİ İLHAMİ ÖZCAN AYGUN TSÜAB YÖNETİM KURULU BAŞKANI TÜRKİYE TOHUMCULUK SANAYİSİNİN GELİŞİMİ VE HEDEFLERİ İLHAMİ ÖZCAN AYGUN TSÜAB YÖNETİM KURULU BAŞKANI MART 2011 Tohumculuk Sanayisi Nedir? Tohumculuk Hangi İş ve Aşamalardan Oluşur? Tohumculuk İçin AR-GE

Detaylı

ÜLKEMİZDE (TÜRKİYE) SU ÜRÜNLERİ YETİŞTİRİCİLİĞİ YAPAN İŞLETMELER, ÜRETİM KAPASİTELERİ, İLLERE GÖRE DAĞILIMLARI VE EKONOMİK ANALİZLERİ

ÜLKEMİZDE (TÜRKİYE) SU ÜRÜNLERİ YETİŞTİRİCİLİĞİ YAPAN İŞLETMELER, ÜRETİM KAPASİTELERİ, İLLERE GÖRE DAĞILIMLARI VE EKONOMİK ANALİZLERİ Bu Makale Su Ürünleri Mühendisleri Derneği Dergisi (SÜMDER) de Yayınlanmıştır. Sayı / Temmuz 00 (8) ÜLKEMİZDE (TÜRKİYE) SU ÜRÜNLERİ YETİŞTİRİCİLİĞİ YAPAN İŞLETMELER, ÜRETİM KAPASİTELERİ, İLLERE GÖRE DAĞILIMLARI

Detaylı

BÜYÜKBAŞ-KÜÇÜKBAŞ HAYVAN VARLIĞI VE SÜT ÜRETİMİ MEVCUT DURUMU TÜRKİYE İZMİR KARŞILAŞTIRMASI

BÜYÜKBAŞ-KÜÇÜKBAŞ HAYVAN VARLIĞI VE SÜT ÜRETİMİ MEVCUT DURUMU TÜRKİYE İZMİR KARŞILAŞTIRMASI KÜRESEL KRİZ VE TARIM SEKTÖRÜ BÜYÜKBAŞ-KÜÇÜKBAŞ HAYVAN VARLIĞI VE SÜT ÜRETİMİ MEVCUT DURUMU Kenan KESKİNKILIÇ İzmir Ticaret Borsası Ar-Ge Müdürlüğü Aralık 2015 İZMİR TİCARET BORSASI Sayfa 0 BÜYÜKBAŞ-KÜÇÜKBAŞ

Detaylı

Türkiye de ve Dünyada Makarnalık (Durum) Buğdayı Pazarı

Türkiye de ve Dünyada Makarnalık (Durum) Buğdayı Pazarı Türkiye de ve Dünyada Makarnalık (Durum) Buğdayı Pazarı Makarna ve bulgurun üretiminde ana hammadde olarak kullanılan durum buğdayına olan talep giderek artmaktadır. 2013/14 sezonunda dünya durum buğdayı

Detaylı

www.geka.org.tr BÖLGESEL YENİLİK ve KALKINMA AJANSI DESTEKLERİ

www.geka.org.tr BÖLGESEL YENİLİK ve KALKINMA AJANSI DESTEKLERİ www.geka.org.tr BÖLGESEL YENİLİK ve KALKINMA AJANSI DESTEKLERİ Öncelikler ve İhtisaslaşma Organizasyon ve Eşgüdüm Yaşam Kalitesinin Artırılması Sürdürülebilir Kalkınma Bilgi Toplumuna Dönüşüm Rekabet Gücünün

Detaylı

ULUSAL HUBUBAT KONSEYİ HAZİRAN ÜLKESEL BUĞDAY GELİŞİM RAPORU

ULUSAL HUBUBAT KONSEYİ HAZİRAN ÜLKESEL BUĞDAY GELİŞİM RAPORU ULUSAL HUBUBAT KONSEYİ HAZİRAN- 2017 ÜLKESEL BUĞDAY GELİŞİM RAPORU (12.06.2017) Türkiye Geneli Bitki Gelişimi Türkiye de 2016-2017 Ekim sezonunda buğday ekim alanlarının geçen yılki rakamı koruyacağı hatta

Detaylı

2006 YILI EGE BÖLGESİ NİN 100 BÜYÜK FİRMASI

2006 YILI EGE BÖLGESİ NİN 100 BÜYÜK FİRMASI 2006 YILI EGE BÖLGESİ NİN 100 BÜYÜK FİRMASI Ege Bölgesi Sanayi Odası nın 1982 den beri sürdürmekte olduğu Ege Bölgesi nin 100 Büyük Sanayi Kuruluşu çalışması, bölgemiz sanayiinin içinde bulunduğu duruma,

Detaylı

TÜRK DERİ VE DERİ MAMÜLLERİ SEKTÖRÜ

TÜRK DERİ VE DERİ MAMÜLLERİ SEKTÖRÜ TÜRK DERİ VE DERİ MAMÜLLERİ SEKTÖRÜ Türklerin dericiliğe başlamaları kaynaklara göre, 12. yüzyıla kadar gitmektedir. Köklü bir tarihsel geçmişe sahip olan deri ve deri sanayinin 1970 lerden itibaren ülkemizde

Detaylı

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer AB ve Uluslararası Organizasyonlar Şefliği Uzman Yardımcısı IMF Küresel Ekonomik

Detaylı

BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman

BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman 516 1. SEKTÖRÜN TANIMI Büro, muhasebe ve bilgi işlem makineleri imalatı ISIC Revize 3 ve NACE Revize 1 sınıflandırmasına

Detaylı

Elazığ ve Çevre İllerde Su Ürünlerinin Mevcut Durumu ve Geleceği

Elazığ ve Çevre İllerde Su Ürünlerinin Mevcut Durumu ve Geleceği E.Ü. Su Ürünleri Dergisi 2006 E.U. Journal of Fisheries & Aquatic Sciences 2006 Cilt/Volume 23, Sayı/Issue (1-2): 239 244 Ege University Press ISSN 1300-1590 http://jfas.ege.edu.tr/ Derleme / Review Elazığ

Detaylı

2015 Ayçiçeği Raporu

2015 Ayçiçeği Raporu 2015 Ayçiçeği Raporu İçindekiler 1.AYÇİÇEĞİ EKİM ALANI... 2 1.1. Türkiye de Ayçiçeği Ekim Alanı... 2 1.2. TR83 Bölgesinde Ayçiçeği Ekim Alanı... 5 1.3. Samsun da Ayçiçeği Ekim Alanı... 6 1.3.1. Samsun

Detaylı

572

572 RADYO, TELEVİZYON, HABERLEŞME TEÇHİZATI VE CİHAZLARI İMALATI Hazırlayan M. Ali KAFALI Kıdemli Uzman 572 1. SEKTÖRÜN TANIMI Radyo, televizyon, haberleşme teçhizatı ve cihazları imalatı ISIC Revize 3 sınıflandırmasına

Detaylı

EKMEĞİ SUDAN ÇIKARMAK VARKEN BALIKÇILIK VE SU ÜRÜNLERİNDE AKP HAVANDA SU DÖVDÜ

EKMEĞİ SUDAN ÇIKARMAK VARKEN BALIKÇILIK VE SU ÜRÜNLERİNDE AKP HAVANDA SU DÖVDÜ Umut Oran Basın Açıklaması 20.7.2014 SU AKTI AKP BAKTI EKMEĞİ SUDAN ÇIKARMAK VARKEN BALIKÇILIK VE SU ÜRÜNLERİNDE AKP HAVANDA SU DÖVDÜ Türkiye geleceğin sektörü olan balıkçılıkta potansiyelini kullanamıyor

Detaylı

MUĞLA İLİ TARIM VE HAYVANCILIK ÇALIŞTAYI SONUÇ RAPORU

MUĞLA İLİ TARIM VE HAYVANCILIK ÇALIŞTAYI SONUÇ RAPORU MUĞLA İLİ TARIM VE HAYVANCILIK ÇALIŞTAYI SONUÇ RAPORU 08.05.2013 Güney Ege Kalkınma Ajansı 2014-2013 Bölge Planı çalışmaları kapsamında, Ekonomik Araştırmalar ve Planlama Birimi tarafından 8 Mayıs 2013

Detaylı

TÜRKİYE NİN İHTİYAÇ DUYDUĞU FUAR 3.ELECTRONIST FUARI

TÜRKİYE NİN İHTİYAÇ DUYDUĞU FUAR 3.ELECTRONIST FUARI TÜRKİYE NİN İHTİYAÇ DUYDUĞU FUAR 3.ELECTRONIST FUARI Sektörlerindeki ürünlerin, en son teknolojik gelişmelerin, dünyadaki trendlerin ve son uygulamaların sergilendiği, 25-28 Eylül 2014 tarihleri arasında

Detaylı

Patatesin Dünyadaki Açlığın ve Yoksulluğun Azaltılmasındaki Yeri ve Önemi

Patatesin Dünyadaki Açlığın ve Yoksulluğun Azaltılmasındaki Yeri ve Önemi Patatesin Dünyadaki Açlığın ve Yoksulluğun Azaltılmasındaki Yeri ve Önemi Prof. Dr. Necmi İŞLER M.K.Ü. Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü Antakya/HATAY Güney Amerika kökenli bir bitki olan patates

Detaylı