ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ ve EĞİTİM FAKÜLTESİ ÖĞRENCİLERİNİN TEMEL BİYOETİK KONULARI HAKKINDAKİ GÖRÜŞLERİ HANDAN AKIN

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ ve EĞİTİM FAKÜLTESİ ÖĞRENCİLERİNİN TEMEL BİYOETİK KONULARI HAKKINDAKİ GÖRÜŞLERİ HANDAN AKIN"

Transkript

1 T.C. ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ DEONTOLOJİ ve TIP TARİHİ ANABİLİM DALI ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ ve EĞİTİM FAKÜLTESİ ÖĞRENCİLERİNİN TEMEL BİYOETİK KONULARI HAKKINDAKİ GÖRÜŞLERİ HANDAN AKIN YÜKSEK LİSANS TEZİ TEZ DANIŞMANI YAR DOÇ DR SELİM KADIOĞLU Çukurova Üniversitesi Araştırma Fonu tarafından TF2005YL8 numaralı proje olarak desteklenmiştir. ADANA

2 T.C. ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ DEONTOLOJİ ve TIP TARİHİ ANABİLİM DALI ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ ve EĞİTİM FAKÜLTESİ ÖĞRENCİLERİNİN TEMEL BİYOETİK KONULARI HAKKINDAKİ GÖRÜŞLERİ HANDAN AKIN YÜKSEK LİSANS TEZİ TEZ DANIŞMANI YAR DOÇ DR SELİM KADIOĞLU ADANA

3

4 ÖNSÖZ Eş durumu nedeniyle Adana ya yerleşip Çukurova Üniversitesi ne atandıktan sonra, yüksek lisans yapma düşüncesiyle önce Prof Dr İlter Uzel ve sonra da Yar Doç Dr. Selim Kadıoğlu ile görüştüm. Deontoloji ve Tıp Tarihi disiplini hakkındaki ilk bilgilenmem bu görüşmelerle oldu. Tekrar öğrenci olabileceğime dair umutlanarak alanın konuları ile ilgili bir ön araştırma yaptığımda, bu disiplinin konularının çok ilgimi çektiğini gördüm. En başta öğrenim hayatıma çok uzun bir ara vermiş bulunmak üzere birçok konuda çekincem vardı. Ancak hocalarımla konuştuktan ve grup arkadaşlarımla tanıştıktan sonra, eğitimle ilgili sorunları aşabileceğime inanarak çalışmalarıma başladım. Tez konumu seçme aşamasında, ders dönemi boyunca okumuş olduğum kitapları, makaleleri, dinlediğim tartışmaları toplu halde değerlendirip, tıp etiği ve biyoetik çerçevesinde ele alınan konularda toplumun görüşleri hakkında yapılan çalışma sayısının oldukça sınırlı olduğunu fark ettim. Var olan çalışmaların çoğunun sağlık alanında çalışanlar üzerinde yürütülmüş olduğu saptamasını yapıp bu literatüre farklı bir soluk getirmek adına sağlık alanı dışındaki öğrencilerin temel tıp etiği - biyoetik konulardaki düşüncelerini araştırmaya karar verdim. Her birinin üzerinde müstakil ve daha geniş ölçekli çalışmalar yapılabilecek olan dört konuyu bir arada işlemek zor ama zevkli bir çalışma süreci oldu. Özellikle araştırma aşamasında, ele alınan konuların anket uygulanan öğrencilerin ilgisini kuvvetle çektiğini ve tartışma arzusu yarattığını görmek hoş bir deneyimdi. Karşılıklı yarar ve hoşnutluk sağlayan bu deneyim, üniversite öğrencileri üzerinde benzer çalışmalar yürütme konusunda güçlü bir motivasyon kazanmama yol açtı. iii

5 Önsözümün bundan sonrasını yüksek lisans eğitimime farklı aşamalarda ve farklı yönlerden, doğrudan ya da dolaylı olarak katkıda bulunmuş olanlara karşı duyduğum içten minnet duygusunu ifade etmeye ayırmak istiyorum. Bu bağlamda ilk olarak, deontoloji ve tıp tarihi alanındaki tüm çalışmalarıma destek veren değerli hocam Prof Dr İlter Uzel e; çalışmalarımı sabırla destekleyen ve kendisine danıştığım her konuda yardımını esirgemeyen Yar Doç Dr Selim Kadıoğlu na; yerinde yönlendirmeleriyle çalışma ufkumu genişleten Yar Doç Dr Funda Kadıoğlu na; araştırmamın istatistik analizi aşamasında sınırlı boş zamanları içinde sınırsız bilgisinden yararlanmama olanak sağlayan Yar Doç Dr Ahmet Doğanay a; tez yazımını tamamlama aşamasında bir dizi kritik yardımla rahatlamamı sağlayan Araş Gör Rana Can a; verimli bir çalışma dönemini paylaştığım ders dönemi grup arkadaşlarıma ve başta onlar olmak üzere derinlikli sohbetlerinden yararlandığım tüm kürsüdaş larıma; akademik çalışmalarımı yoğun iş yaşamımla birlikte yürütmem konusunda beni daima yüreklendiren ve önümü açan Konservatuar Müdürü Prof Dr Ahmet H Yücel e ve beni desteklemek adına bir dizi fedakârlıkta bulunan işyeri arkadaşlarıma içtenlikle teşekkür ediyorum. İkinci olarak arşivlerindeki kaynaklardan çokça yararlandığım Çukurova Üniversitesi Kütüphanesi ne; Milli Kütüphane ye; kişisel kitaplıklarındaki kaynaklardan yararlanmama imkan veren tüm arkadaşlarıma ve hocalarıma; Fen-Edebiyat ve Eğitim Fakülteleri nin araştırmamı yürütmeme izin ve destek veren yöneticilerine ve öğretim elemanlarına; soruları ciddiyetle yanıtlamanın ötesinde biyoetiğe, çalışmama ve şahsıma içten bir ilgi gösteren anket katılımcısı öğrencilere; yıllar sonra yeniden öğrenci olma heyecanını yaşamama, çevremi ve bilgi birikimimi genişletmeme fırsat sağlayan Çukurova Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitü ne ve sayın Prof Dr Halil Kasap ile sayın Ferhat Dikel in şahıslarında onun tüm akademik ve idari elemanlarına içtenlikle teşekkür ediyorum. Son olarak hem araştırmamı yürütürken hem de tezimi yazarken kendilerine alışık oldukları kadar ilgi gösteremememi hoşgörüyle karşılayan, tüm sıkıntılarımı paylaşan ve ihtiyaç duyduğum her konuda olanaklarını zorlayarak bana yoğun destek veren aileme; çalışmamın her aşamasında iv

6 yanımda yer alan değerli eşim Albay Şenol Akın a ve özellikle bilgisayar kullanımı konusunda kritik yardımlarını gördüğüm canım kızlarım Özge ye ve Simge ye içtenlikle teşekkür ediyorum. v

7 İÇİNDEKİLER KABUL ve ONAY FORMU ii ÖNSÖZ iii İÇİNDEKİLER vi ÇİZELGELER DİZİNİ ix ÖZET xi ABSTRACT xii 1. GİRİŞ 1 2. GENEL BİLGİLER Ötanazi Ötanazi Kavramı ve Tanımları Ötanazi Sınıflandırması Aktif ve Pasif Ötanazi Hastanın İsteme Durumuna Göre Ötanazi Öldürücü Eylemin Niteliğine Göre Ötanazi Ötanazi ve Etik Ötanazi Yandaşı Görüşler Ötanaziye Karşı Olan Görüşler Organ Nakli Tanım Organ Nakli ve Etik Vericiler Açısından Etik Sorunlar Canlı Vericiler Ölü Vericiler Alıcılar Açısından Etik Sorunlar Farklı Açılardan Etik Sorunlar Gebeliğe Son Verme Tanım ve Temel Kavramlar 29 vi

8 Gebeliğe Son Verme ve Etik Üremeye Yardımcı Uygulamalar Tanımlar ve Temel Bilgiler Üremeye Yardımcı Uygulamalar ve Etik MATERYAL ve METOD BULGULAR Birinci Soruya Verilen Cevapların Dağılımı İkinci Soruya Verilen Cevapların Dağılımı Üçüncü Soruya Verilen Cevapların Dağılımı Dördüncü Soruya Verilen Cevapların Dağılımı Beşinci Soruya Verilen Cevapların Dağılımı Altıncı Soruya Verilen Cevapların Dağılımı Yedinci Soruya Verilen Cevapların Dağılımı Sekizinci Soruya Verilen Cevapların Dağılımı Dokuzuncu Soruya Verilen Cevapların Dağılımı Onuncu Soruya Verilen Cevapların Dağılımı On Birinci Soruya Verilen Cevapların Dağılımı On İkinci Soruya Verilen Cevapların Dağılımı On Üçüncü Soruya Verilen Cevapların Dağılımı On Dördüncü Soruya Verilen Cevapların Dağılımı On Beşinci Soruya Verilen Cevapların Dağılımı On Altı Soruya Verilen Cevapların Dağılımı Anketin Son Kısmında Bildirilen Görüşler Katılımcıların Anket Hakkında Yaptığı Değerlendirmeler Katılımcıların Dile Getirdiği Öneriler, Sorular, Açıklamalar, Çağrışımlar Katılımcıların Biyoetik Konuları Hakkında Görüşleri TARTIŞMA Ötanazi Konusundaki Bulgular Hakkında Tartışma Organ Nakli Konusundaki Bulgular Hakkında Tartışma Gebeliğe Son Verme Konusundaki Bulgular Hakkında Tartışma 100 vii

9 5. 4. Üremeye Yardımcı Uygulamalar Konusundaki Bulgular Hakkında Tartışma SONUÇLAR ve ÖNERİLER 104 KAYNAKLAR 106 EK: Araştırmada Kullanılan Anket Formu 111 ÖZGEÇMİŞ 115 viii

10 ÇİZELGELER DİZİNİ TABLO 1. Birinci Soruya Verilen Cevapların Dağılımı 48 TABLO 2. Birinci Soruda Bildirilen Gerekçeler 49 TABLO 3. İkinci Soruya Verilen Cevapların Dağılımı 51 TABLO 4. İkinci Soruda Bildirilen Gerekçeler 52 TABLO 5. Üçüncü Soruya Verilen Cevapların Dağılımı 53 TABLO 6. Üçüncü Soruda Bildirilen Gerekçeler 54 TABLO 7. Dördüncü Soruya Verilen Cevapların Dağılımı 56 TABLO 8. Dördüncü Soruda Bildirilen Gerekçeler 57 TABLO 9. Beşinci Soruya Verilen Cevapların Dağılımı 58 TABLO 10. Beşinci Soruda Bildirilen Gerekçeler 59 TABLO 11. Altıncı Soruya Verilen Cevapların Dağılımı 60 TABLO 12. Altıncı Soruda Bildirilen Gerekçeler 61 TABLO 13. Yedinci Soruya Verilen Cevapların Dağılımı 63 TABLO 14. Yedinci Soruda Bildirilen Gerekçeler 64 TABLO 15. Sekizinci Soruya Verilen Cevapların Dağılımı 65 TABLO 16. Sekizinci Soruda Bildirilen Gerekçeler 66 TABLO 17. Dokuzuncu Soruya Verilen Cevapların Dağılımı 68 TABLO 18. Dokuzuncu Soruda Bildirilen Gerekçeler 69 TABLO 19. Onuncu Soruya Verilen Cevapların Dağılımı 70 TABLO 20. Onuncu Soruda Bildirilen Gerekçeler 71 TABLO 21. On Birinci Soruya Verilen Cevapların Dağılımı 72 TABLO 22. On Birinci Soruda Bildirilen Gerekçeler 73 TABLO 23. On İkinci Soruya Verilen Cevapların Dağılımı 75 TABLO 24. On İkinci Soruda Bildirilen Gerekçeler 76 TABLO 25. On Üçüncü Soruya Verilen Cevapların Dağılımı 77 TABLO 26. On Üçüncü Soruda Bildirilen Gerekçeler 78 TABLO 27. On Dördüncü Soruya Verilen Cevapların Dağılımı 79 ix

11 TABLO 28. On Dördüncü Soruda Bildirilen Gerekçeler 80 TABLO 29. On Beşinci Soruya Verilen Cevapların Dağılımı 81 TABLO 30. On Beşinci Soruda Bildirilen Gerekçeler 82 TABLO 31. On Altıncı Soruya Verilen Cevapların Dağılımı 84 TABLO 32. On Altıncı Soruda Bildirilen Gerekçeler 85 TABLO 33. Katılımcıların Anket Hakkında Yaptığı Değerlendirmeler 86 TABLO 34. Katılımcıların Dile Getirdiği Öneriler, Sorular, Açıklamalar, Çağrışımlar 88 TABLO 35. Katılımcıların Biyoetik Konuları Hakkında Görüşleri 89 x

12 ÖZET Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi ve Eğitim Fakültesi Öğrencilerinin Temel Biyoetik Konuları Hakkındaki Görüşleri Bu çalışma, Çukurova Üniversitesi nde sosyal bilimler ve fen bilimleri alanlarında eğitim görmekte öğrencilerin, dört temel biyoetik konusu hakkında görüşlerini belirlemek ve karşılaştırmalı olarak değerlendirmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Tezin araştırma bölümünde 16 soruluk bir anket formuyla toplam 527 öğrencinin görüşleri derlenmiş; bu bulgular hem kendi içinde kız-erkek ve fen alanı-sosyal alan karşılaştırması yapılarak hem de literatürde yer alan farklı araştırmaların sonuçlarıyla karşılaştırılarak tartışmaya açılmıştır. Araştırma sonuçlarının oturacağı kuramsal çerçeve, ele alınan biyoetik konularının felsefi ve tarihsel boyutları hakkındaki bilgilerden oluşturulmuştur. Anahtar Sözcükler: Biyoetik, Ötanazi, Organ nakli, Gebeliğe son verme, Üremeye yardımcı uygulamalar. xi

13 ABSTRACT The Views of the Students at the Faculty of Science and Literature and the Faculty of Education at Çukurova University about the Main Topics of Bioethics The study has been carried out to find out the views of the students studying in the fields of social sciences and science at Çukurova University about four main topics in bioethics and to evaluate them comparatively. In the research part of the thesis, the views of 527 students in total have been compiled through a sixteen- question questionnaire and the findings have been opened to discussion by comparing them with the results of other researches in the literature. Also, the findings deduced from the answers of male and female students and the students of science and social sciences have been compared with each other. The theoretical background the results of the study are based on is composed of the information about philosophical and historical dimensions of the subjects of bioethics under study. Key words: Bioethics, Euthanasia, Organ Transplantation, Abortion, Assisted Reproduction. xii

14 1. GİRİŞ Yakın geçmişe kadar tıbbın ahlaki boyutu, meslektaşların birbirleriyle ilişkilerinde uymaları gereken bir takım görgü kurallarından ve bir ölçüde de hasta haklarının öncüleri olarak niteleyebileceğimiz hasta-hekim ilişkisiyle ilgili kimi sınırlamalardan ibaret olmuştur. Çağdaş tıp etiğinin ve daha sonra da biyoetiğin ortaya çıkışı; daha açık bir anlatımla konunun felsefi boyutunun giderek ağırlık kazanması ve farklı eğitimsel kökenlerden, farklı mesleki çevrelerden kişilerin konuyla ilgilenmeye başlaması ise son onyıllarda gerçekleşmiştir. Tıbbın ahlaki boyutunda ortaya çıkan dramatik dönüşüm, kuşkusuz bir yandan tıp zihniyetinde ve uygulamalarında, diğer yandan toplumun tıptan beklentilerinde ve tıbbı yerleştirdiği konumda meydana gelen değişmelere bağlı ve onlara koşut olarak gerçekleşmiştir. Tıbbi uygulama olanakları, bilimin ve özellikle teknolojinin gelişmesinden destek alarak günden güne artmaktadır. Bu durum, yeni olanakları hangi durumlarda ve ne ölçüde kullanmanın uygun düşeceği; bir başka deyişle bunlardan yararlanma çerçevesinde hangi tutumları ve davranışları benimsemenin iyi olacağı hakkında bir dizi soruyu gündeme getirmektedir. Cevabı deneyimden ve alışkanlıktan çıkarılamayan bu çetin sorular, sadece tıbbın değil insanlığın önüne dikilmekte; ciddi tereddütlere, akıl karışıklıklarına ve görüş ayrılıklarına yol açmaktadır. Tıbbın iç belirleyicilerine bağlı olarak ortaya çıkan bu karmaşa, dış belirleyicilerin de devreye girmesiyle büsbütün artmaktadır. Çağdaş insanın kendini algılayışının ve ifade edişinin kendine özgülüğü, ona çok özel ve kişisel bir hizmet sunan tıbbı kaçınılmaz olarak etkilemektedir. Tıp, yeni olanaklarını bu yeni insanın ve ona uygun olarak biçimlenmiş toplumsal yapının beklentilerine ve gereklerine uygun biçimde seferber etme kaygısı ve gayreti içine girmektedir. Böyle bir tıbbın gereksinimlerini karşılamak üzere biçimlenen çağdaş tıp etiğinin, biri felsefi diğeri hukuki karakter taşıyan iki temel bileşeni olduğunu söylemek mümkündür. Bu bağlamda, tıbbi olanakları insanlığın hizmetine sunarken ortaya çıkan değer çatışmaları hakkında yürütülen açık uçlu 1

15 tartışmalar, bu tartışmalarda dile getirilen tezlere dayanak oluşturan öğretiler ve inançlar, tıbbın nihai amacına ve bundan hareketle insan olmanın anlamına yönelik sorgulamalar felsefi bileşenin kapsamı içinde yer almaktadır. Hukuki bileşenin bünyesinde ise, hem tıbbi görev bilgisinin resmi referansları ve sağlıkla ilgili yasal düzenlemeler hem de meslek hatalarıyla ilgili yargı süreçleri, hasta hakları konusundaki düzenlemeler ve uygulamalar, insan hakları bağlamında tıbbın devreye girdiği durumlar yer almaktadır. Tıp etiğinin iki bileşenliliğinin gereği olarak, sağlık profesyonellerinin sahip olması gereken temel etik donanımın, bir yandan tutarlı bir mesleki dünya görüşü çerçevesinde düşünüp karar verme yeteneğini, diğer yandan kuralları tanıma ve onların çizdiği çerçevede hareket etme yönelişini içermesi gerekmektedir. Tıp etiğinin felsefi bileşeniyle bağlantılı olan bu tez çalışması çerçevesinde, farklı değer çatışmaları üzerine kurulu dört önemli tartışma hakkında üniversite öğrencilerinin görüşleri belirlenmiş ve değerlendirilmiştir. Bu dört tartışmalı konudan ikisi; dayanılmaz acıları olan umutsuz hastalara ölme hakkının tanınması ve istenmeyen gebeliklerin sona erdirilmesi hakkında olanlar, günümüz tıbbının olanaklarına ve koşullarına göre yeni birer çehre kazanmış kadim sorunlardır. Organ aktarımları ve üremeye yardımcı uygulamalar hakkında ortaya çıkmış bulunan tartışmalar ise, tamamen çağdaş tıbba özgüdür. Tanımı üzerinde henüz genel bir uzlaşma sağlanamamış olmakla birlikte, biyoetiğin tıp etiğine göre daha geniş bir konu yelpazesine yayıldığını ve onu uğraş edinmiş bulunanlar bakımından da köken çeşitliliğinin daha fazla olduğunu söylemek mümkündür. Farklı kesimlerin, bir başka deyişle farklı eğitim ve meslek formasyonlarına sahip kişilerin, ortak çalışma alanı olması nedeniyle biyoetik, zenginlik olarak da yorumlanabilecek bir yöntem ve yaklaşım çeşitliliğine sahiptir. Bu çeşitlilik bağlamında farklı toplum kesimlerinin tartışılan konular hakkındaki görüşlerinin belirlenmesi ve bunların savunulan tezlere gerekçe ve dayanak olarak kullanılabileceğini öne sürmek mümkündür. Kuşkusuz biyoetik alanında daha çok felsefi yöntemlerin benimsenmesi; tartışmaların akıl yürütme, çıkarımlar yapma, tutarlılık açısından irdeleme gibi araçlar kullanılarak yürütülmesi söz konusudur. Bununla birlikte argümanların 2

16 sosyal realiteyi yansıtan verilerle desteklenmesi ya da çürütülmesi tartışmalara daha geniş bir soluk kazandıracak ve onların salt düşünsel alanda var olmakla kalmayıp toplumsal yaşam alanına da geçmelerini sağlayacaktır. Böylelikle kuramsal-kavramsal üretimin toplumsal ilişkileri düzenleme konusunda daha fazla işlevsel olması gündeme gelecektir. Tez çalışması çerçevesinde gerçekleştirilen araştırma bu anlayış doğrultusunda sağlık alanıyla ne uğraş edinmiş olma ne de hizmet tüketicisi olma anlamında bağlantısı olmayan bir grup üzerinde yürütülmüştür. Bu seçimin sağladığı ikincil bir kazanım, grup üyelerinin hem biyoetik kavramını hem de haklarında görüş derlenen konuları tanıma ve bunların üzerinde düşünme şansı bulması; insanlığa mal olmuş bir dizi temel tartışmada kendi kişisel yaklaşımlarını belirleme durumunda kalmasıdır. Araştırmaya kuramsal-kavramsal bir çerçeve oluştururken, ele alınan konuların farklı boyutlarına kısa kısa değinilmiş; kimi medikal ayrıntıları, yol açtıkları etik tartışmalar ve bu tartışmalarda öne sürülen tezler tanıtılmıştır. Böylelikle tıp etiği ya da biyoetik alanında akademik çalışma yapmayı uğraş edinmemekle birlikte tezden yararlanmak isteyenlere ön bilgi desteği vermek amaçlanmıştır. 3

17 2. GENEL BİLGİLER Tez çalışmasının bu ana bölümünde, yürütülen araştırma çerçevesinde haklarında katılımcılardan görüş derlenen dört temel biyoetik konusunun kavramsal, felsefi ve tarihsel boyutları hakkında genel bilgiler yer almaktadır Ötanazi Ölüm genelde düşünülme ve dile getirilme konusu yapılmaktan kaçınılan bir olgudur. Bununla birlikte herhalde her insanın zihninde kendi ölümüyle ilgili bir takım korkular ve beklentiler yer almakta ve bunlardan hareketle hangi koşullarda ve nasıl ölmenin daha uygun olacağı hakkında hemen hemen herkes kendince bir görüşe sahip bulunmaktadır. Bu bağlamda, dayanılmaz ağrılar ve acılar çekmeden, ailesine ve yakınlarına yük olmadan, çeşitli tıbbi araçlara bağımlı kalmadan ölmenin tercih edilir olduğu saptamasını yapmak mümkündür. Çağdaş tıbbın ortalama insan ömrünü uzatması çerçevesinde dikkat çekici iki unsurdan ilki koruyucu uygulamalarla ortalama yaşam süresinin artması, ikincisi ise destekleyici tedavilerle yaşamın son döneminin uzatılmasıdır. Bu ikinci unsurun, özellikle hastalığı ortadan kaldırıcı tedavi yapılamayan durumlarda devreye girişi günümüzdeki ötanazi tartışmalarının çıkış noktasıdır. Günümüzde ötanazi terimi, niceliksel veya niteliksel olarak tükenmiş ve ait olduğu kişi tarafından istenmeyen bir yaşamın sona erdirilmesini ifade etmek üzere, öncelikle tıp çevrelerinde ve giderek toplum genelinde kullanılmaktadır Ötanazi Kavramı ve Tanımları Ötanazinin gündeme geldiği tıbbi durumların hastalıkla ilgili temel nitelikleri, ölümcül seyir ve yaşamın sonuna gelmiş olma, ilerleyici karakter, 4

18 iyileşme şansı bulunmaması ve maddi veya manevi dayanılmaz acılara yol açmadır. Hastayla ilgili olarak ise bilgi sahibi ve değerlendirme yetisi yerinde olarak alınmış bir karara dayanan ve tereddütsüz sürdürülen bir talebin varlığı gerekmektedir. Bu talebin bilinci açık olan hasta tarafından dile getirilmesi, bilinci kapalı hasta tarafından öngörüye dayalı olarak önceden dile getirilmiş bulunması, bilinci kapalı veya değerlendirme yetisi olmayan hasta adına yakınları / yasal temsilcileri tarafından dile getirilmesi söz konusu olabilir 2. Ötanazide kişinin ölmeyi amaçlamaması ancak içinde bulunduğu duruma dayanamadığı için ondan kurtulabilmek adına ölmeye razı olması söz konusudur. Ötanaziyi uygulayan kişinin amacı da can almak değil, maddi ya da manevi anlamda acı çeken kişinin ıstırabını dindirmektir. Bununla birlikte yaşama ve ölüme yüklenen ahlaksal, dinsel, sosyal ve yasal değerler nedeniyle ötanazinin bir hak olması üzerinde genel bir uzlaşma sağlanamamaktadır. Ötanazinin kabul edilebilirliği hakkındaki genel tartışmaların yanı sıra, hekimlerin iyi ölümün sağlanmasında aktif rol oynaması da üzerinde durulan bir konudur. Ölüm yardımı fikri, tıbbın geleneksel olarak sağlığı ve yaşamı sonuna kadar destekleme yaklaşımıyla açıkça çelişmektedir 3. Ötanaziye ve ona göre daha mutedil bir uygulama olan, kişinin yaşamına son veren uygulamayı katkı ve destek alarak da olsa bizzat gerçekleştirdiği, yardımlı intihara yönelik itirazların temel dayanağı yaşamın kutsallığı ve asla öldürmeme gibi geleneksel tıp ve toplum değerleridir. Son onyıllarda yoğunlaşan tartışmalarda, ötanazi ve yardımlı intiharın kabul edilebilirliği ile ilgili çeşitli etik gerekçeler sunulmakla birlikte, bu uygulamaların hekimin geleneksel ödevlerine ve toplumla yaptığı kabul edilen anlaşmaya aykırı olduğu; tıbbın iyileştirmeyle özdeşleşmiş olan imajını ve ona duyulan güveni sarsacağı endişesi geçerliliğini korumaktadır 3. Ötanazinin tıbbın olduğu kadar hukukun da konusu olması bağlamında her iki disiplin bu uygulamayı kendi açılarından farklı biçimlerde tanımlamışlardır. Tıbbi değerlendirmelerde hastanın hastalık derecesi, ölüme ulaşmak için kullanılan yol, tedavinin son aşamasında olunması gibi unsurlar ön planda yer alırken, hukukçuların yaptığı değerlendirmeler hastanın iradesi üzerine odaklanmaktadır 4. 5

19 Ötanazi bir başka deyişle iyi ölüm tartışmaları ile birlikte gündeme gelen, daha geniş kapsamlı bir kavram ölme hakkı dır. Özellikle hukuk çevrelerinin üzerinde durduğu bu kavram, kişinin yaşamak yerine ölmeyi tercih etmesi, yani kişinin istediği zaman ve yerde, istediği şekilde ölmeye karar verebilmesini ifade etmektedir. Ölme hakkı çerçevesinde ötanazinin yanı sıra, ölümün amaç olduğu intiharın ve araç olarak kullanıldığı ölüm orucunun da yer aldığı saptamasını yapmak mümkündür. Haklar ve hürriyetler açısından ölme hakkının yaşama hakkının tersinden hareketle türetildiğini; farklı bir deyişle olumsuz yaşama hakkı olduğunu söylemek mümkündür 5, 10. Farklı etik ve hukuk kaynaklarında değişik biçimlerde yapılmış olan ötanazi tanımlarından her birinin kavramın farklı bir boyutunu farklı bir yönden ifade ettiğini söylemek mümkündür. Türkiye Felsefe Kurumu nun Biyoetik Terimleri Sözlüğü ne göre ötanazi, tedavisi olanaklı olmayan ıstırap içindeki hastaların ya da onlar adına karar verebilme yetkisi olan kişilerin geçerli istemiyle hastanın yaşamının sonlandırılmasıdır ve kavram, hastaların ölüme bırakılmasını da kapsamaktadır 6. Bir hukukçunun ötanazi hakkındaki monografisinde yer alan benzer bir tanım, tedavisi olmadığına kesin karar verilen ağrılı veya ağrısız hastaların özgür mirasçılarının izni ile tıbbi yoldan yaşamına son verilmesi şeklindedir 5. Kimi tanımlarda kavramın unsurlarına yer verme yaklaşımı benimsenmiştir. Böyle bir tanım çerçevesinde ötanazi, ölümün kaçınılmaz olduğu ve tıbbın verilerine göre iyileştirilme olanağı bulunmayan veya kişinin dayanılmaz acılar çektiği durumlarda, tıbbi yollarla öldürülme veya tıbbi yardım kesilerek ölüme terk edilme hali dir 7. Benzer bir başka tanıma göre ise ötanazi hastaların dindirilemeyen ıstıraplarını sona erdirmek amacıyla öldürücü bir ajanın medikal yoldan uygulanmasıdır Ötanazi Sınıflandırması Ötanazi uygulamalarının üç farklı kritere göre sınıflandırılması ve her bir uygulamanın bu sınıfların bir kombinezonu olarak ortaya çıkması söz 6

20 konusudur. Söz konusu kriterler, (1) hekimin ölüme neden olan bir eylemde bulunması ya da bulunmaması, (2) hastanın ölüme yol açacak uygulamayı talep etmesi ya da etmemesi, (3) ölümün yapılan uygulamanın ana etkisi ya da yan etkisi olmasıdır Aktif ve Pasif Ötanazi Hekimin eylemi açısından, ötanazinin aktif ve pasif olarak adlandırılan iki türü söz konusu edilmektedir. Aktif ötanazide, ölüme yol açan sağlık profesyonelinin yapmış olduğu uygulamadır. Farklı bir anlatımla, öldürmeye yönelik bir eylemin, bir tür iyilik/yardım/hizmet olarak kabul edilerek, gerçekleştirilmesi söz konusudur. Pasif ötanazide ise ölüme yol açan bizatihi hastalık ya da onun komplikasyonudur ve sağlık profesyoneli de engelleyici uygulamaları yerine getirmeyerek bu doğal sürece katkıda bulunmaktadır 6, 9, 10. Eylemde bulunmanın değil eylemden kaçınmanın söz konusu olduğu pasif ötanazi, aktife göre daha belirsiz bir kavram olarak ortaya çıkmaktadır. Bu belirsizliğin temel nedenleri kaçınılan uygulamanın hayatta kalmayı sağlayıcı etkisinin gücünün ve kaçınma ile ölüm anları arasında geçen sürenin değişken olmasıdır. Bu bağlamda ötanazi terimini sadece aktif tür için kullanıp, pasif türü tedavi etmeme ya da tedaviyi bırakma olarak adlandırma biçiminde bir yaklaşımın da bulunduğunu not etmek yerinde olacaktır. Pasif ötanazi ile ilgili olarak belirtilmesi uygun düşecek bir husus da, dünya genelinde ve ülkemizde sağlık profesyonellerinin onu daha kabul edilebilir bulduklarıdır 11. Aktif ve pasif ötanaziden söz edildiğinde akla gelen iki yakın kavram yardımlı intihar ve canlandırma uygulamama komutudur. Aktif ötanaziye göre daha ılımlı bir uygulama görünümünde olan yardımlı intiharda, sağlık profesyonelinin ölüme yol açan uygulamayı bizzat yapmaması ancak ölmek isteyen yaşamı niceliksel veya niteliksel olarak tükenme noktasındaki kişiye, kısıtlı olanaklarıyla kendini öldürebilmesini sağlayabilecek bir düzenek kurması söz konusudur. Canlandırma uygulamama komutu ise hayatta kalmayı sağlayıcı uygulamaların sonuna kadar kesilmemesini ancak bunlara rağmen hastanın 7

21 yaşam fonksiyonlarının durması halinde geri döndürmeye yönelik uygulamaların yapılmamasını ifade etmektedir Hastanın İsteme Durumuna Göre Ötanazi Günümüzde tartışma konusu edilen ötanazi uygulamaları çerçevesinde hastanın iki tür yaklaşımı gündeme gelmektedir. Bunların ilkinde hastanın zihni melekeleri yerinde olarak ve baskı altında kalmayarak değerlendirme yapıp yaşamına son verilmesini istemesi ve bu isteğinde sebat etmesi söz konusudur 2. Buradaki uygulama farklı kaynaklarda istemli ya da gönüllü ötanazi olarak adlandırılmakta olup hastanın isteği üzerine yapılan ötanazi veya hastanın isteği doğrultusunda yapılan ötanazi şeklinde ifade edilmesi de mümkündür. İkinci türde ise hastanın ötanazi uygulamasını isteyip istemediğini belirtememesi söz konusudur. Bu belirtemeyiş zihni melekelerin gelişememiş olmasından da, geçici ya da kalıcı olarak yitirilmiş bulunmasından da kaynaklanabilir. Hastanın mesaj veremeyecek durumda olması bağlamında ötanazi konusunun yakınları / yasal temsilcileri tarafından gündeme getirilmesi; talepte bulunmanın ve izin vermenin onlar tarafından gerçekleştirilmesi söz konusudur. Hastanın geçmişte zihni melekelerinin yerinde olması halinde, içinde bulunduğu durumda ötanaziyi isteyip istemeyeceği konusunda o dönemde doğrudan ya da dolaylı bir beyanda bulunmuşluğu önem kazanır 12. Bu uygulamanın istemli olmayan ya da gönüllü olmayan ötanazi olarak adlandırılması söz konusu olup hastanın isteğini belirtemediği durumlarda yapılan ötanazi veya hastanın isteyip istemediği belli olmayan durumlarda yapılan ötanazi şeklinde ifade edilmesi de mümkündür 1. Ötanazi terimi Nazi Almanyası nda öldürülmelerinin kendi iyiliklerine olduğu iddia edilerek istemeyen kişilerin zorla canının alınması anlamında da kullanılmış olmakla birlikte, günümüz dünyasında ve özellikle tıp ve tıp etiği terminolojisinde böyle bir karşılığı olması söz konusu değildir 2, 6. Mamafih kimi kaynaklarda bu yaklaşımı ifade etmek üzere gönülsüz ötanazi, istemsiz ötanazi gibi Türk dilinin mantığına aykırı terim önerileri yer almaktadır 1. 8

22 Herhalde bu uygulamayı istek hilafına ötanazi veya zorla ötanazi olarak adlandırmak daha anlaşılır olacaktır Öldürücü Eylemin Niteliğine Göre Ötanazi Ölümün kendisine yol açan eylemin ana amacı olması da, yan etkisi olması da mümkündür. Bu bağlamda tek ve doğrudan amacı ölümü sağlamak olan bir eylem halinde gerçekleştirilen ötanazi doğrudan ötanazi olarak adlandırılmaktadır. Dolaylı ötanazi ise asıl amacı hastada belirli bir etkiyi sağlamak olan ancak yan etki olarak ölüme yol açma riski taşıyan bir uygulamanın gerçekleştirilmesidir. Dolaylı ötanazi örneği olarak, dayanılmaz ağrılarını gidermek için terminal dönem hastasına, yüksek doz narkotik analjezik verilerek yaşamını yitirmesine yol açılması verilebilir Ötanazi ve Etik Ölüm her kültürde istenmeyen ve ertelenmesi için elden geldiğince çaba gösterilen bir durumdur. Öldürme ise fevkalade dramatik ve sınırlı istisnalar dışında daima kötü olarak nitelenen bir eylemdir. Hal böyleyken, ölümün istenir hale gelmesi de, öldürmenin iyilik etme kaygısıyla gerçekleştirilmesi de kaçınılmaz olarak toplumsal ve düşünsel alışkanlıklara ters düşmekte, dolayısıyla ötanazi doğası gereği bir dizi etik tartışmaya yol açmaktadır. Ötanazi ve ölüm hakkı konusundaki etik tartışmalarda dile getirilen iki temel tez bu uygulamayı savunmak ve ona karşı çıkmak biçimindedir. Geleneksel tıp ve yasama yaklaşımları çerçevesinde ötanazinin kabul görmemiş olmasından dolayı, tartışmalarda daha çok ötanazi / ölüm hakkı yandaşlarının uygulamanın meşru hale getirilmesi talepleri ortaya konulup gerekçelendirilmekte; ötanaziye karşı olanlar ise mevcut koşulların kendi tezlerinden yana olmasından dolayı bu taleplere karşı çıkmakla yetinmektedir. 9

23 Ötanazinin yanında ve karşısında yer alanla kesimlerin, yaklaşımlarına gerekçe veya dayanak sağlamak adına öne sürdükleri görüşler ve değerlendirmeler sonraki iki alt bölümde ele alınacaktır. Bunlara geçmeden önce, ötanazinin etik boyutuyla ilgili genel bir takım saptamalar yapmak; farklı tartışma çerçevelerinden söz etmek uygun olacaktır. Ötanazinin hem yanında hem de karşısında yer alanların alt gruplarının bulunması, dolayısıyla ana ikilemin dışında ayrıntıya dair bir dizi de alt tartışmanın yürütülmesi söz konusudur. Bu bağlamda özellikle aktif ve pasif ötanazi konusunda farklı argümanlar dile getirilmekte; bir yanda pasif ötanaziyi ötanazi kabul etmeyip tedaviyi reddetme hakkı kapsamına iten diğer yanda eylem ve eylemsizlik arasında nitelik farkı olmadığı iddiasıyla aktif pasif ayrımını anlamsızlığından 13 söz eden yaklaşımlar yer almaktadır. Ötanazi tartışmalarının bir bölümünün ölümcül hastaya yaklaşım gibi genel bir başlığın altına yerleştirilmesi de mümkündür. Terminal dönemde acı çeken ölümcül hastaların gereksinimleri çoğu zaman tam olarak anlaşılamaz ve dolayısıyla uygun bir bakım da verilemez. Tıbbi ekibin ilgisi ölüm öncesi bakım üzerine değil gerekebilecek acil tıbbi uygulamalar üzerine yoğunlaşır. Böyle bir durum da insanların çoğu zaman ölmekten değil nasıl öleceklerinden korkmasına yol açar. Bu çerçevede ötanaziyle ilgili sorular, terminal dönemde hasta yönetimiyle ilgili olanlarla iç içe geçmektedir 14,15. Normale dönmesi söz konusu olmayan ve hastalığı nedeniyle ölüme mahkûm olan hastaların ölmesine izin vermek ve yaşatılması için çaba harcamamak olan ötanaziyi hekimliğin asıl amacının her ne pahasına olursa olsun hastanın ömrünü uzatmak olduğunu öne süren yaklaşımla bağdaştırmak olanaksızdır. Geleneksel olarak ve günümüzde yaygın biçimde benimsenmiş olan bu yaklaşım, klasik bir meslek ahlakı referansı olan Hipokrat Andı tarafından da desteklenmektedir. Tüm bunlara rağmen ötanazi taraftarları uygulamanın bir öldürme olmadığı anlayışını benimsemekte ve yaklaşımlarını savunurken hem hastanın daha fazla ıstırap çekmesini önlemiş olduklarını hem de hasta yakınlarını, sağlık kurumunu, sosyal güvenlik sistemini verilen tıbbi hizmetin maddi yükünden kurtardıklarını vurgulamaktadır

Dünya Hekimler Birliği, Hasta Hakları Bildirgesi 1

Dünya Hekimler Birliği, Hasta Hakları Bildirgesi 1 Dünya Hekimler Birliği, Hasta Hakları Bildirgesi 1 34. Dünya Hekimler Toplantısı nda kabul edilmiş (Lizbon, Portekiz, Eylül/Ekim 1981), 47. Dünya Hekimler Birliği Kurultayı nda değişikliğe uğramış (Bali,

Detaylı

YENİ TIBBİ YÖNTEMLERİN HUKUKA UYGUNLUĞU

YENİ TIBBİ YÖNTEMLERİN HUKUKA UYGUNLUĞU Dr. MEHMET EMİN ÖZGÜL Pamukkale Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü Hukuk Bilimleri Anabilim Dalı Öğretim Elemanı YENİ TIBBİ YÖNTEMLERİN HUKUKA UYGUNLUĞU

Detaylı

ORGAN NAKLİNDE ETİK HAYDARPAŞA NUMUNE E.A.HASTANESİ ORGAN NAKLİ KOORDİNATÖRÜ NİLGÜN DAŞKIN

ORGAN NAKLİNDE ETİK HAYDARPAŞA NUMUNE E.A.HASTANESİ ORGAN NAKLİ KOORDİNATÖRÜ NİLGÜN DAŞKIN ORGAN NAKLİNDE ETİK HAYDARPAŞA NUMUNE E.A.HASTANESİ ORGAN NAKLİ KOORDİNATÖRÜ NİLGÜN DAŞKIN ETİK İnsanların kurduğu bireysel ve toplumsal ilişkilerin temelini oluşturan değerleri, normları, kuralları doğru-yanlış

Detaylı

[Dünya Tabipler Birliği nin Eylül 1995, Bali, Endonezya da yapılan toplantısında kabul edilmiştir.]

[Dünya Tabipler Birliği nin Eylül 1995, Bali, Endonezya da yapılan toplantısında kabul edilmiştir.] [Dünya Tabipler Birliği nin Eylül 1995, Bali, Endonezya da yapılan toplantısında kabul edilmiştir.] Giriş Hekimler, hastaları ve geniş toplum kesimleri arasındaki ilişkilerde son yıllarda önemli değişikler

Detaylı

HASTANIN KENDİ GELECEĞİNİ BELİRLEME HAKKI

HASTANIN KENDİ GELECEĞİNİ BELİRLEME HAKKI Yard. Doç. Dr. Hamide TACİR Maltepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi HASTANIN KENDİ GELECEĞİNİ BELİRLEME HAKKI İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... vii İÇİNDEKİLER...xi GİRİŞ...1 Birinci Bölüm HASTANIN KENDİ

Detaylı

TÜRK MEDENİ HUKUKUNDA ORGAN VE DOKU NAKLİNE İLİŞKİN BAZI HUKUKİ SORUNLAR

TÜRK MEDENİ HUKUKUNDA ORGAN VE DOKU NAKLİNE İLİŞKİN BAZI HUKUKİ SORUNLAR Dr. Selin SERT - Alİ Hulkİ CİHAN LL. M. TÜRK MEDENİ HUKUKUNDA ORGAN VE DOKU NAKLİNE İLİŞKİN BAZI HUKUKİ SORUNLAR Üzerine Bir Deneme İstanbul 2013 Yayın No : 3006 Hukuk Dizisi : 1472 1. Baskı - Aralık 2013

Detaylı

Hekim, Tıp Fakültesinden mezun olarak, diploma sahibi olan kişidir.

Hekim, Tıp Fakültesinden mezun olarak, diploma sahibi olan kişidir. UZMANLIK ÖĞRENCİLERİNİN TIBBİ MÜDAHALE YETKİSİ ve HUKUKİ SORUMLULUKLARI Uz.Dr. Ziya T. GÜNEŞ-Sağlık Hukuku Yüksek Lisans Programı Tıbbi Müdahale; Meslek icrasına yetkili bir sağlık personeli tarafından,

Detaylı

Salih AKYÜZ Hasta ve Çalışan Hakları ve Güvenliği Derneği Başkanı

Salih AKYÜZ Hasta ve Çalışan Hakları ve Güvenliği Derneği Başkanı Salih AKYÜZ Hasta ve Çalışan Hakları ve Güvenliği Derneği Başkanı Hak Kavramı Herhangi bir varlığın, kanuni veya ahlaki gerekçelerle, sahip olması veya yapabilmesi olağan şeyler.. Hak Kavramı Kazanımlara

Detaylı

Yaşam Sonu Bakımda Kültürel Yetkinlik, Bakım Vericinin Desteklenmesi. Nesibe YEŞİLÇAM

Yaşam Sonu Bakımda Kültürel Yetkinlik, Bakım Vericinin Desteklenmesi. Nesibe YEŞİLÇAM Yaşam Sonu Bakımda Kültürel Yetkinlik, Bakım Vericinin Desteklenmesi Nesibe YEŞİLÇAM Sunu İçeriği Yaşam Sonu Bakım Yaşam sonu bakımda, bakım verici Kültürel Etkinlik Kültürel Yeterlilik Modelleri Vaka

Detaylı

İş Yerinde Ruh Sağlığı

İş Yerinde Ruh Sağlığı İş Yerinde Ruh Sağlığı Yeni bir Yaklaşım Freud a göre, bir insan sevebiliyor ve çalışabiliyorsa ruh sağlığı yerindedir. Dünya Sağlık Örgütü nün tanımına göre de ruh sağlığı, yalnızca ruhsal bir rahatsızlık

Detaylı

3-9 KASIM ORGAN BAĞIŞI VE NAKLİ HAFTASI ARTVİN HALK SAĞLIĞI MÜDÜRLÜĞÜ

3-9 KASIM ORGAN BAĞIŞI VE NAKLİ HAFTASI ARTVİN HALK SAĞLIĞI MÜDÜRLÜĞÜ 3-9 KASIM ORGAN BAĞIŞI VE NAKLİ HAFTASI ARTVİN HALK SAĞLIĞI MÜDÜRLÜĞÜ ORGAN NAKLİ NEDİR? Hastalıklar nedeniyle görev yapamayacak derecede hasar gören organ yada organlar yerine, sağlam organ yada organların

Detaylı

İÇİNDEKİLER. İŞLETME YÖNETİMİ ve İŞLETMELERDE SORUN ÇÖZME

İÇİNDEKİLER. İŞLETME YÖNETİMİ ve İŞLETMELERDE SORUN ÇÖZME İÇİNDEKİLER Giriş... 1 BİRİNCİ BÖLÜM İŞLETME YÖNETİMİ ve İŞLETMELERDE SORUN ÇÖZME 1. İŞLETME YÖNETİMİ... 3 1.1. İşletme Kavramı... 4 1.2. Yönetim Kavramı... 6 1.3. İşletme Yönetimi Kavramı... 8 2. ÖRGÜTLERDE

Detaylı

RUH SAĞLIĞI ALANINDA ÇALIŞAN MESLEKLER

RUH SAĞLIĞI ALANINDA ÇALIŞAN MESLEKLER RUH SAĞLIĞI ALANINDA ÇALIŞAN MESLEKLER Sağlık Dünya Sağlık Örgütü tanımlaması Biyolojik, ruhsal ve sosyal iyilik hali. Tıp Özgül bir kurama ve bu kuramdan biçimlenen yöntemle belirlenen uygulamalarla biyolojik,

Detaylı

Etkinlik Listesi BÖLÜM II İLİŞKİLENDİRME AŞAMASI 67

Etkinlik Listesi BÖLÜM II İLİŞKİLENDİRME AŞAMASI 67 İçindekiler Etkinlik Listesi Önsöz XII XIV BÖLÜM I GİRİŞ 1 1. Danışmanlık ve yardım nedir? 3 Bölüm sonuçları 3 Danışmanlık, psikoterapi ve yardım 4 Danışmanlık nedir? 9 Yaşam becerileri danışmanlığı yaklaşımı

Detaylı

REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ

REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ Psikolojik Danışma ve Rehberlik RPD 201 Not I Uz. Gizem ÖNERİ UZUN Çağdaş Eğitim *Toplumların ihtiyaç ve beklentileri durmadan değişmiş, eğitim de değişen bu

Detaylı

Bilgilendirilmiş Onam Alımı ve Hukuki Anlamı

Bilgilendirilmiş Onam Alımı ve Hukuki Anlamı Bilgilendirilmiş Onam Alımı ve Hukuki Anlamı Dr. Osman Celbiş Adli Tıp Profesörü, İnönü Üniversitesi Tıp Fakültesi Şekil Değiştiren Hekimlik Sanatı İnsanlık tarihi ile başlayan süreç içerisinde belli kurallar

Detaylı

YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ KLİNİK ODAKLI SOSYAL HİZMET DOKTORA PROGRAMI

YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ KLİNİK ODAKLI SOSYAL HİZMET DOKTORA PROGRAMI YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ KLİNİK ODAKLI SOSYAL HİZMET DOKTORA PROGRAMI Sosyal hizmet, toplumun farklı kesimlerinden gelen, kendi kontrolleri dışında ortaya çıkan psikososyal

Detaylı

16.03.2015 Sayı: 2015-6

16.03.2015 Sayı: 2015-6 Yönetim Kurulu Başkan Dr.Bülent Alıcı Başkan Yardımcısı Dr.Serdar Tekgül BÜLENT ECEVİT ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE 16.03.2015 Sayı: 2015-6 Genel Sekreter Dr. Cem Akbal Sayman Dr. Adil Esen TALEPÇİ Başkanlığı

Detaylı

[Tıp Eğitiminde HIV/AIDS Üzerine Savunuculuk Projesi]

[Tıp Eğitiminde HIV/AIDS Üzerine Savunuculuk Projesi] [TıpEğitimindeHIV/AIDSÜzerineSavunuculuk Projesi] [HIV/AIDSkonusundaTıpEğitimiiçerisindeMüfredatÖnerileri] [AuthorName] ÖZET [TıpMüfredatıiçerisindeHIV/AIDS intıbbi,sosyal,etiketkileşimlerivebunun yanındahastahaklarıvehastayayaklaşımkonularındasadecebilgianlamında

Detaylı

Tıp Etiği Açısından Yaşamın Sonuna İlişkin Kararlar

Tıp Etiği Açısından Yaşamın Sonuna İlişkin Kararlar Tıp Etiği Açısından Yaşamın Sonuna İlişkin Kararlar Öğr. Gör. Dr. Aslıhan AKPINAR Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Tarihi ve Etik Anabilim Dalı Hacettepe Biyoetik Merkezi Genel anlamda tıbbın yapması

Detaylı

ÖRGÜT SAĞLIĞI OKULDA SAĞLIK, İKLİM VE. Sağlıklı örgüt için gerekenler: Yrd. Doç. Dr. Çetin Erdoğan. Örgüt Sağlığı. Örgüt Sağlığı.

ÖRGÜT SAĞLIĞI OKULDA SAĞLIK, İKLİM VE. Sağlıklı örgüt için gerekenler: Yrd. Doç. Dr. Çetin Erdoğan. Örgüt Sağlığı. Örgüt Sağlığı. ÖRGÜT SAĞLIĞI OKULDA SAĞLIK, İKLİM VE KÜLTÜR Yrd. Doç. Dr. Çetin Erdoğan Örgütün amaçlarına uygun olarak görevlerini yerine getirebilmesi, yaşamını sürdürmesi, karşılaştığı sorunları çözmesi ve gelişimini

Detaylı

İÇİNDEKİLER SAYFA NO ÖNSÖZ IX GİRİŞ.. XI

İÇİNDEKİLER SAYFA NO ÖNSÖZ IX GİRİŞ.. XI İÇİNDEKİLER SAYFA NO ÖNSÖZ IX GİRİŞ.. XI BİRİNCİ BÖLÜM FRANCHISING SİSTEMİNİN TANIMI, KAPSAMI VE ÇEŞİTLERİ 1. FRANCHISING KAVRAMI VE TANIMI... 1 1.1. Franchising Kavramı.. 1 1.2. Franchising Sistemi 2

Detaylı

yönetimi vb. lisans ve yüksek lisans programlarındaki öğrenciler için kapsamlı bilgilenme imkânı sağlamaktadır.

yönetimi vb. lisans ve yüksek lisans programlarındaki öğrenciler için kapsamlı bilgilenme imkânı sağlamaktadır. Önsöz Günümüzde, hemen hemen her tür ve boyutta organizasyonda, görevleri proje olarak organize etmek yaygınlaşmıştır. Bunun en temel nedenlerinden biri çağdaş yönetim anlayışının hiyerarşik örgüt yapısından

Detaylı

Davranıs ve Çalısma İlkeleri

Davranıs ve Çalısma İlkeleri Davranıs ve Çalısma İlkeleri Saint-Gobain Grubu, hem yönetim hem de calışanlar tarafından uygulanan ve yıllar boyunca Grubun faaliyetlerine yön veren bir takım ilkeler geliştirmiştir. Günümüzde grup, bu

Detaylı

Beyin Ölümü ve Organ Bağışı Sürecinde E7k İkilemler

Beyin Ölümü ve Organ Bağışı Sürecinde E7k İkilemler Beyin Ölümü ve Organ Bağışı Sürecinde E7k İkilemler Mesleki yaşantımız sırasında karşılaştığımız soru ve sorunları irdelerken her zaman belirlenmiş kurallar yoktur. Burada ahlak ve vicdan ışığında sorun

Detaylı

Twi$er: @acarbaltas @BaltasBilgievi

Twi$er: @acarbaltas @BaltasBilgievi Twi$er: @acarbaltas @BaltasBilgievi REKABETE HAZIRLIK KENDİ YILDIZINI YAKALAMAK Prof. Dr. Acar Baltaş Psikolog 28 Şubat 2014 MOTİVASYON Davranışa enerji ve yön veren, harekete geçiren güç Davranışı tetikleme

Detaylı

Doç. Dr. Ahmet M. GÜNEŞ Yalova Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi ÇEVRE HUKUKU

Doç. Dr. Ahmet M. GÜNEŞ Yalova Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi ÇEVRE HUKUKU Doç. Dr. Ahmet M. GÜNEŞ Yalova Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi ÇEVRE HUKUKU İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...VII İÇİNDEKİLER... IX KISALTMALAR...XXI Birinci Bölüm Çevre Hukukunun Temelleri I. Genel Olarak...1

Detaylı

İŞ SAĞLIĞI GÜVENLİĞİ YASASI SONRASI DÖNEMİN DEĞERLENDİRİLMESİ

İŞ SAĞLIĞI GÜVENLİĞİ YASASI SONRASI DÖNEMİN DEĞERLENDİRİLMESİ 15.Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Kongresi (9-12 Şubat 2014, Ankara) İŞ SAĞLIĞI GÜVENLİĞİ YASASI SONRASI DÖNEMİN DEĞERLENDİRİLMESİ Prof.Dr.A.Gürhan Fişek Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler

Detaylı

T.C. SANAYİ VE TİCARET BAKANLIĞI Tüketicinin ve Rekabetin Korunması Genel Müdürlüğü GENELGE NO: 2007/02....VALİLİĞİNE (Sanayi ve Ticaret İl Müdürlüğü)

T.C. SANAYİ VE TİCARET BAKANLIĞI Tüketicinin ve Rekabetin Korunması Genel Müdürlüğü GENELGE NO: 2007/02....VALİLİĞİNE (Sanayi ve Ticaret İl Müdürlüğü) IV- KREDİ KARTI ÜYELİK ÜCRETİ İLE İLGİLİ GENELGELER 1. GENELGE NO: 2007/02 Tüketicinin ve Rekabetin Korunması lüğü GENELGE NO: 2007/02...VALİLİĞİNE Tüketiciler tarafından Bakanlığımıza ve Tüketici Sorunları

Detaylı

Hastane. Hastane Grupları 19/11/2015. Sağlık Kurumları Yönetiminde Temel Kavramlar

Hastane. Hastane Grupları 19/11/2015. Sağlık Kurumları Yönetiminde Temel Kavramlar Hastane Sağlık Kurumları Yönetiminde Temel Kavramlar Yük.Hem.Müge Bulakbaşı Ekonomik, verimli ve etkili olarak her türlü sağlık hizmetinin kesintisiz üretildiği, Eğitim, araştırma ve toplum sağlığı hizmetlerinin

Detaylı

İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM SINIF YÖNETİMİNE ETKİ EDEN GENEL FAKTÖRLER

İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM SINIF YÖNETİMİNE ETKİ EDEN GENEL FAKTÖRLER İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM SINIF YÖNETİMİNE ETKİ EDEN GENEL FAKTÖRLER A. Sosyal Değişim...2 B. Öğretmenlerin İşleri ve Kimlikleri...6 C. Akademisyen-Öğretmen Ayrımı...9 D. Geleceğe Bakış...10 E. Yapılandırıcılık

Detaylı

Sağlık Kurumları İşletmeciliği Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (İ.Ö) Programı Ders İçerikleri

Sağlık Kurumları İşletmeciliği Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (İ.Ö) Programı Ders İçerikleri Sağlık Kurumları İşletmeciliği Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (İ.Ö) Programı Ders İçerikleri 1. Yıl - Güz 1. Yarıyıl Ders Planı Sağlık Kurumları İşletmeciliği SKI701 1 3 + 0 8 İşletme ile ilgili temel

Detaylı

6. Uluslararası Sosyal Güvenlik Sempozyumu İzmir de Başladı

6. Uluslararası Sosyal Güvenlik Sempozyumu İzmir de Başladı 6. Uluslararası Sosyal Güvenlik Sempozyumu İzmir de Başladı Sosyal Güvenlik Kurumu(SGK) ve Uluslararası Sosyal Güvenlik Teşkilatı(ISSA) işbirliği ile Stratejik İnsan Kaynakları Politikaları ve İyi Yönetişim

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Evra ÇETİN. İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi nin 8-11. maddeleri Bağlamında. Çalışanların Hakları

Yrd. Doç. Dr. Evra ÇETİN. İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi nin 8-11. maddeleri Bağlamında. Çalışanların Hakları Yrd. Doç. Dr. Evra ÇETİN İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi nin 8-11. maddeleri Bağlamında Çalışanların Hakları İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... V İÇİNDEKİLER...VII GİRİŞ...1 I. Konunun Önemi...1 II. Çalışan Kavramının

Detaylı

R E H B E R L İ K B Ü L T E N İ - 1

R E H B E R L İ K B Ü L T E N İ - 1 1886 ÖZEL GETRONAGAN ERMENİ LİSESİ R E H B E R L İ K B Ü L T E N İ - 1 2010 2011 Bilgili olduğumuz oranda özgür oluruz. Sokrates 9. S ı n ı f l a r LĠSELĠ OLMAK ve REHBERLĠK SERVĠSĠNĠN TANITIMI Sevgili

Detaylı

KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON. Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem.

KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON. Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem. KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem. Onkoloji Okulu İstanbul /2014 SAĞLIK NEDİR? Sağlık insan vücudunda; Fiziksel, Ruhsal, Sosyal

Detaylı

22. Baskı İçin... TEŞEKKÜR ve BİRKAÇ SÖZ

22. Baskı İçin... TEŞEKKÜR ve BİRKAÇ SÖZ 22. Baskı İçin... TEŞEKKÜR ve BİRKAÇ SÖZ Eğitimde Rehberlik Hizmetleri kitabına gösterilen ilgi, akademik yaşamımda bana psikolojik doyumların en büyüğünü yaşattı. 2000 yılının Eylül ayında umut ve heyecanla

Detaylı

Nebile ÖZDEMİR Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Organ Nakli Merkezi

Nebile ÖZDEMİR Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Organ Nakli Merkezi Nebile ÖZDEMİR Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Organ Nakli Merkezi TÜRKİYEDE BÖBREK NAKLİ 1975 yılında canlı 1978 yılında kadavra E.Ü.T.F Hastanesi Organ Nakli Uygulama ve Araştırma Merkezi 1988

Detaylı

Rehberlik bir süreçtir. Bir anda olup biten bir iş değildir. Etkili sonuçlar alabilmek için belli bir süre gereklidir.

Rehberlik bir süreçtir. Bir anda olup biten bir iş değildir. Etkili sonuçlar alabilmek için belli bir süre gereklidir. Rehberlik Servisinin Ve Rehberliğin Tanıtılması Rehberlik Nedir? Rehberlik; eğitimde bir hizmet alanı olarak demokratik ortam içinde öğrencinin bedensel, zihinsel ve sosyal bütün kapasitelerini en ileri

Detaylı

1. BÖLÜM ÇOCUK PSİKOLOJİSİNE GİRİŞ

1. BÖLÜM ÇOCUK PSİKOLOJİSİNE GİRİŞ İÇİNDEKİLER 1. BÖLÜM ÇOCUK PSİKOLOJİSİNE GİRİŞ ÇOCUK PSİKOLOJİSİNDE GELİŞİM MODELLERİ... 3 ÖĞRENME TEORİSİ MODELİ... 4 BİLİŞSEL GELİŞİM MODELİ... 5 İNSAN GELİŞİMİNİ VE PSİKOLOJİSİNİ AÇIKLAYAN TEMEL KURAMLAR...

Detaylı

Prof. Dr. Recep ŞAHİNGÖZ Bozok Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dekanı Yozgat/2013. viii

Prof. Dr. Recep ŞAHİNGÖZ Bozok Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dekanı Yozgat/2013. viii SUNU Zaman, sınır ve mesafe kavramlarının ortadan kalktığı, bir hızlı değişim ve akışın olduğu, metaforların sürekli değiştiği, farklılık ve rekabetin önemli olduğu yeni bir bin yılın içerisindeyiz. Eğitim

Detaylı

Benjamin Beit-Hallahmi, Prolegomena to The Psychological Study of Religion, London and Toronto: Associated University Press, 1989.

Benjamin Beit-Hallahmi, Prolegomena to The Psychological Study of Religion, London and Toronto: Associated University Press, 1989. Ç. Ü. İlahiyat Fakültesi Dergisi, Cilt 2, Sayı 2, Temmuz-Aralık 2002 KİTAP TANITIMI Yrd. Doç. Dr. Hasan KAYIKLIK Çukurova Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi Benjamin Beit-Hallahmi, Prolegomena to The Psychological

Detaylı

BANKALARLA KARŞILAŞTIRMALI OLARAK HUKUKİ YÖNDEN ÖZEL FİNANS KURUMLARI

BANKALARLA KARŞILAŞTIRMALI OLARAK HUKUKİ YÖNDEN ÖZEL FİNANS KURUMLARI BANKALARLA KARŞILAŞTIRMALI OLARAK HUKUKİ YÖNDEN ÖZEL FİNANS KURUMLARI BİRİNCİ BÖLÜM GİRİŞ I. ÖZEL FİNANS KURUMLARI HAKKINDA GENEL BİLGİLER A. Kavram ve Kurum Olarak Özel Finans Kurumları 1. Kavramın Ortaya

Detaylı

4+4+4 YAVRULARIMIZIN ÖZGÜVENSİZ, BAŞARISIZ VE MUTSUZ OLMASINI İSTER MİYİZ? Zeynep okula başlıyor. Canımdan çok sevdiğim kızım.

4+4+4 YAVRULARIMIZIN ÖZGÜVENSİZ, BAŞARISIZ VE MUTSUZ OLMASINI İSTER MİYİZ? Zeynep okula başlıyor. Canımdan çok sevdiğim kızım. 4+4+4 YAVRULARIMIZIN ÖZGÜVENSİZ, BAŞARISIZ VE MUTSUZ OLMASINI İSTER MİYİZ? Zeynep okula başlıyor. Canımdan çok sevdiğim kızım. Heyecanımız dorukta! Çanta, önlük, ders malzemeleri, kışlık giysiler, ayakkabı.

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Meral EKİCİ ŞAHİN Erzincan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi. Ceza Hukukunda Rıza

Yrd. Doç. Dr. Meral EKİCİ ŞAHİN Erzincan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi. Ceza Hukukunda Rıza Yrd. Doç. Dr. Meral EKİCİ ŞAHİN Erzincan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi Ceza Hukukunda Rıza İÇİNDEKİLER SUNUŞ...VII TEŞEKKÜR... IX İÇİNDEKİLER... XI KISALTMALAR...XXIII GİRİŞ...1 Birinci Bölüm

Detaylı

11.05.2015 Pazartesi İzmir Basın Gündemi

11.05.2015 Pazartesi İzmir Basın Gündemi 11.05.2015 Pazartesi İzmir Basın Gündemi Prof. Dr. Köse: Organ Bağışının Dinen Sakıncası Yoktur İzmir İl Sağlık Müdürlüğü, İzmir İl Müftülüğü ve İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi

Detaylı

Türkiye de Doğurganlık Tercihleri

Türkiye de Doğurganlık Tercihleri 2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması İleri Analiz Çalışması Türkiye de Doğurganlık Tercihleri Dr. Pelin Çağatay Melike Saraç Emre İlyas Prof. Dr. A. Sinan Türkyılmaz 10 Eylül 2015, Hilton Oteli, Ankara

Detaylı

Ceza İnfaz Hukuku. 5275 Sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun Düzenlemesi Işığında. Yard. Doç. Dr. Fatma KARAKAŞ DOĞAN

Ceza İnfaz Hukuku. 5275 Sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun Düzenlemesi Işığında. Yard. Doç. Dr. Fatma KARAKAŞ DOĞAN Yard. Doç. Dr. Fatma KARAKAŞ DOĞAN Uluslararası Kıbrıs Üniversitesi Ceza ve Ceza Usul Hukuku Anabilim Dalı Öğretim Üyesi 5275 Sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun Düzenlemesi Işığında

Detaylı

TBMM İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu

TBMM İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu v TBMM İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu ÖNSÖZ Yirmi birinci yüzyılı bilgi teknolojisi çağı olarak adlandırmak ne kadar yerindeyse insan hakları çağı olarak adlandırmak da o kadar doğru olacaktır. İnsan

Detaylı

İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 ÇAĞDAŞ EĞİTİMDE ÖĞRENCİ KİŞİLİK HİZMETLERİNİN YERİ VE ÖNEMİ BÖLÜM 2 EĞİTİM SÜRECİNDE REHBERLİK HİZMETLERİ

İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 ÇAĞDAŞ EĞİTİMDE ÖĞRENCİ KİŞİLİK HİZMETLERİNİN YERİ VE ÖNEMİ BÖLÜM 2 EĞİTİM SÜRECİNDE REHBERLİK HİZMETLERİ İÇİNDEKİLER ÇAĞDAŞ EĞİTİMDE ÖĞRENCİ KİŞİLİK HİZMETLERİNİN YERİ VE ÖNEMİ BÖLÜM 1 Çağdaş Anlayışa Göre Eğitim...3 Eğitimin Amaçları...3 İşlevi....4 Okulun Yapısı...4 Öğrenci Kişilik Hizmetleri (Ö.K.H.)....5

Detaylı

TTI TriMetrix. Kişisel Yetenekler Versiyonu 1..2011

TTI TriMetrix. Kişisel Yetenekler Versiyonu 1..2011 TTI TriMetrix Kişisel Yetenekler Versiyonu D 1..2011 Türkiye Ana Distribütörü Barbaros Bulvari, Ertugrul Sitesi, No 133, Kat 5, Daire 11, 34349 BESİKTAS - ISTANBUL - TURKIYE +90 (212) 258 7625 / +90 (212)

Detaylı

YÖNETMELİK. b) Merkez (Hastane): Turgut Özal Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezini,

YÖNETMELİK. b) Merkez (Hastane): Turgut Özal Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezini, 19 Ocak 2014 PAZAR Resmî Gazete Sayı : 28887 Turgut Özal Üniversitesinden: YÖNETMELİK TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

Detaylı

Kanserli Hasta Yönetiminde Danışman Hemşirenin Rolü

Kanserli Hasta Yönetiminde Danışman Hemşirenin Rolü Kanserli Hasta Yönetiminde Danışman Hemşirenin Rolü Yük. Hem. Gül Şav Özaydemir Danışman Hemşire EUKAM E.Ü.T.F. Radyasyon Onkolojisi ABD XIX. Ege Onkoloji Günleri 6-7 Nisan 2015 İzmir «Kanserle mücadele

Detaylı

FEF LİSANS PROGRAMLARI DEĞERLENDİRME ÖLÇÜTLERİ

FEF LİSANS PROGRAMLARI DEĞERLENDİRME ÖLÇÜTLERİ FEN, EDEBİYAT, FEN - EDEBİYAT, DİL VE TARİH - COĞRAFYA FAKÜLTELERİ ÖĞRETİM PROGRAMLARI DEĞERLENDİRME VE AKREDİTASYON DERNEĞİ FEF LİSANS PROGRAMLARI DEĞERLENDİRME ÖLÇÜTLERİ FEDEK FEN, EDEBİYAT, FEN-EDEBİYAT,

Detaylı

Sn. M. Cüneyd DÜZYOL, Kalkınma Bakanlığı Müsteşarı Açılış Konuşması, 13 Mayıs 2015

Sn. M. Cüneyd DÜZYOL, Kalkınma Bakanlığı Müsteşarı Açılış Konuşması, 13 Mayıs 2015 Sayın YÖK Başkanı, Üniversitelerimizin Saygıdeğer Rektörleri, Kıymetli Bürokratlar ve Değerli Konuklar, Kalkınma Araştırmaları Merkezi tarafından hazırlanan Yükseköğretimin Uluslararasılaşması Çerçevesinde

Detaylı

HASTA HAKLARI KAVRAMI VE TARİHSEL GELİŞİMİ

HASTA HAKLARI KAVRAMI VE TARİHSEL GELİŞİMİ HASTA HAKLARI KAVRAMI VE TARİHSEL GELİŞİMİ Hak sözcüğü, hukuka uygunluk, adalet; hukukun, adaletin gerektirdiği ve birine ayırdığı şey diye tanımlanmaktadır. Hasta hakları, esasta insan haklarının sağlık

Detaylı

ETİK DEĞERLER VE DÜRÜSTLÜK

ETİK DEĞERLER VE DÜRÜSTLÜK Etik Kavramı ETİK DEĞERLER VE DÜRÜSTLÜK Etik kelimesi köken olarak Eski Yunan'a kadar gider. Etik evrensel olarak kabul gören kurallardır. Etik; doğruyla yanlışı, haklı ile haksızı, iyiyle kötüyü, adil

Detaylı

Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetlerinin Amacı Nedir?

Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetlerinin Amacı Nedir? Rehberlik Nedir? Psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri; bireyin kendini tanıması, anlaması, sahip olduğu gizil güçleri keşfetmesi, geliştirmesi ve bulunduğu topluma aktif uyum sağlayarak kendini gerçekleştirmesi

Detaylı

Türk Tıbbi Onkoloji Derneği nin

Türk Tıbbi Onkoloji Derneği nin Türk Tıbbi Onkoloji Derneği nin Kanser Kontrolü ndeki Rolü DR. PINAR SAİP TÜRK TIBBİ ONKOLOJİ DERNEĞİ BAŞKANI Misyonumuz Ülkemizdeki tıbbi onkologların özlük haklarını savunmak, birlikte çalışma kültürünü

Detaylı

Dr. Muzaffer AKDOĞAN AVRUPA BİRLİĞİ KAMU ALIMLARINDA SÖZLEŞME SONRASI İHTİLAFLARIN ÇÖZÜM YOLLARI VE TÜRKİYE UYGULAMASI

Dr. Muzaffer AKDOĞAN AVRUPA BİRLİĞİ KAMU ALIMLARINDA SÖZLEŞME SONRASI İHTİLAFLARIN ÇÖZÜM YOLLARI VE TÜRKİYE UYGULAMASI Dr. Muzaffer AKDOĞAN AVRUPA BİRLİĞİ KAMU ALIMLARINDA SÖZLEŞME SONRASI İHTİLAFLARIN ÇÖZÜM YOLLARI VE TÜRKİYE UYGULAMASI İÇİNDEKİLER ESERİ TAKDİM...VII ÖNSÖZ... IX İÇİNDEKİLER... XI KISALTMALAR LİSTESİ...

Detaylı

Ġstanbul Üniversitesi Hastaneleri BütünleĢik Kalite Yönetim Sistemi. 30.4.2013 İTF Kalite Yönetim Birimi

Ġstanbul Üniversitesi Hastaneleri BütünleĢik Kalite Yönetim Sistemi. 30.4.2013 İTF Kalite Yönetim Birimi Ġstanbul Üniversitesi Hastaneleri BütünleĢik Kalite Yönetim Sistemi 30.4.2013 İTF Kalite Yönetim Birimi 1 SUNUM ĠÇERĠĞĠ Kalite nedir?- Sağlıkta Kalite nedir? İÜH Bütünleşik Kalite Yönetim Sistemi nedir?

Detaylı

HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI

HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI NA GİRİŞ KOŞULLARI : Sağlık Bilimleri Fakültesi, Sağlık veya Hemşirelik Yüksekokulları, Hemşirelik, Sağlık Memurluğu ve Ebelik Programları mezunu

Detaylı

ORGAN VE DOKU BAĞIŞI-NAKLİ

ORGAN VE DOKU BAĞIŞI-NAKLİ ORGAN VE DOKU BAĞIŞI-NAKLİ. BEYİN ÖLÜMÜ NEDİR? Beyin ölümü, beyin fonksiyonlarının geri dönüşümsüz olarak kaybolmasıdır. Beyin ölümü gerçekleşen kişide solunum ve dolaşım ancak yoğun bakım koşullarında

Detaylı

YÖNETMELİK İPEK ÜNİVERSİTESİ SÜREKLİ EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ

YÖNETMELİK İPEK ÜNİVERSİTESİ SÜREKLİ EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ Yönetmelik 22 Eylül 2013 PAZAR Resmî Gazete Sayı : 28773 İpek Üniversitesinden: YÖNETMELİK İPEK ÜNİVERSİTESİ SÜREKLİ EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak

Detaylı

Perinatoloji Pratiğindeki İnvaziv Girişimlerde Etik Sorunlar. Prof.Dr. Sermet Sağol EÜTF

Perinatoloji Pratiğindeki İnvaziv Girişimlerde Etik Sorunlar. Prof.Dr. Sermet Sağol EÜTF Perinatoloji Pratiğindeki İnvaziv Girişimlerde Etik Sorunlar Prof.Dr. Sermet Sağol EÜTF Etik Etik ya da etik analiz, açık, net bir soru ile başlar: hangi etkinlikler doğru ya da yanlıştır, iyi ya da kötüdür,

Detaylı

Sigortacılık Etik İlkeleri

Sigortacılık Etik İlkeleri Sigortacılık Etik İlkeleri ETİK İLKELERİN AMACI Türkiye Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliği Sigortacılık Etik İlkelerinin amacı; sigorta ve reasürans şirketlerinin, müşterileri, çalışanları, aracıları,

Detaylı

TÜRKİYE DE ETNİK, DİNİ VE SİYASİ KUTUPLAŞMA. Dr. Salih Akyürek Fatma Serap Koydemir

TÜRKİYE DE ETNİK, DİNİ VE SİYASİ KUTUPLAŞMA. Dr. Salih Akyürek Fatma Serap Koydemir TÜRKİYE DE ETNİK, DİNİ VE SİYASİ KUTUPLAŞMA Dr. Salih Akyürek Fatma Serap Koydemir 30 Haziran 2014 ÇALIŞMANIN AMACI Kutuplaşma konusu Türkiye de çok az çalışılmış olmakla birlikte, birçok Avrupa ülkesine

Detaylı

IFLA/UNESCO Çok Kültürlü Kütüphane Bildirisi

IFLA/UNESCO Çok Kültürlü Kütüphane Bildirisi Bu bildiri UNESCO Genel Konferansı nın 35. oturumunda onaylanmıştır. IFLA/UNESCO Çok Kültürlü Kütüphane Bildirisi Çok Kültürlü Kütüphane Hizmetleri: Kültürler Arasında İletişime Açılan Kapı İçinde yaşadığımız

Detaylı

Değerler. www.danisnavaro.com 13 Ekim 2015. Page 2

Değerler. www.danisnavaro.com 13 Ekim 2015. Page 2 DEĞERLER Değerler 1. değerler var olan şeylerdir, var olan imkanlardır (potansiyeldir) 2. değerler, eserlerle veya kişilerin yaptıklarıyla, yaşamlarıyla gerçekleştiren insan fenomenleridir; 3. değerler,

Detaylı

Sinema ve Televizyon da Etik. Meslek Etiği, İletişim (Medya) Etiği

Sinema ve Televizyon da Etik. Meslek Etiği, İletişim (Medya) Etiği Sinema ve Televizyon da Etik Meslek Etiği, İletişim (Medya) Etiği Etik ve Ahlâk Ayrımı Etik gelenek anlamına gelir ve törebilim olarak da adlandırılır. Bir başka deyişle etik, Bireylerin doğru davranış

Detaylı

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü. Eğitim Programları ve Öğretimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı.

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü. Eğitim Programları ve Öğretimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı. Ders T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü Eğitim Programları ve Öğretimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı Tablo 1. ve Kredi Sayıları I. Yarıyıl Ders EPO535 Eğitimde Araştırma Yöntemleri

Detaylı

SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK POLİTİKASI. Sürdürülebilirlik vizyonumuz

SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK POLİTİKASI. Sürdürülebilirlik vizyonumuz SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK POLİTİKASI Sürdürülebilirlik vizyonumuz 150 yıllık bir süreçte inşa ettiğimiz rakipsiz deneyim ve bilgi birikimimizi; ekonomiye, çevreye, topluma katkı sağlamak üzere kullanmak, paydaşlarımız

Detaylı

GİRİŞ BİRİNCİ BÖLÜM KAVRAMSAL VE KURAMSAL ÇERÇEVE: İŞLETME KULUÇKASI KAVRAMI 1.1. İŞLETME KULUÇKALARININ TANIMI... 24

GİRİŞ BİRİNCİ BÖLÜM KAVRAMSAL VE KURAMSAL ÇERÇEVE: İŞLETME KULUÇKASI KAVRAMI 1.1. İŞLETME KULUÇKALARININ TANIMI... 24 iv İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ VE TEŞEKKÜR... İ ÖZET... İİ ABSTRACT... İİİ İÇİNDEKİLER... İV KISALTMALAR DİZİNİ... X ŞEKİLLER DİZİNİ... Xİ ÇİZELGELER DİZİNİ... Xİİİ GİRİŞ GİRİŞ... 1 ÇALIŞMANIN AMACI... 12 ÇALIŞMANIN

Detaylı

Mobbing Araştırması. Haziran 2013

Mobbing Araştırması. Haziran 2013 Mobbing Araştırması Haziran 2013 Araştırma Hakkında 2013 Haziran ayında PERYÖN ve Towers Watson tarafından düzenlenen Mobbing Araştırması na çeşitli sektörlerden 143 katılımcı veri sağlamıştır. Ekteki

Detaylı

ADLİ VAKA SÜRECİNDE HASTA ve AİLE İLE İLETİŞİM

ADLİ VAKA SÜRECİNDE HASTA ve AİLE İLE İLETİŞİM ADLİ VAKA SÜRECİNDE HASTA ve AİLE İLE İLETİŞİM Gamze Varlı Acıbadem Üniversitesi Atakent Hastanesi Çocuk Yoğun Bakım Ünitesi Klinik Eğitim Hemşiresi Sunu Planı Hemşirelik ve hasta/hasta yakınları eğitimi

Detaylı

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ HASTANE ETİK KURULU YÖNERGESİ. Birinci Bölüm Amaç, Kapsam, Dayanak

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ HASTANE ETİK KURULU YÖNERGESİ. Birinci Bölüm Amaç, Kapsam, Dayanak ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ HASTANE ETİK KURULU YÖNERGESİ Birinci Bölüm Amaç, Kapsam, Dayanak Amaç MADDE 1- Bu yönergenin amacı, Uludağ Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma

Detaylı

Prof. Dr. OKTAY UYGUN Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi DEMOKRASİ. Tarihsel, Siyasal ve Felsefi Boyutlar

Prof. Dr. OKTAY UYGUN Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi DEMOKRASİ. Tarihsel, Siyasal ve Felsefi Boyutlar Prof. Dr. OKTAY UYGUN Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi DEMOKRASİ Tarihsel, Siyasal ve Felsefi Boyutlar İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER...v GİRİŞ... 1 Birinci Bölüm Antik Demokrasi I. ANTİK DEMOKRASİNİN

Detaylı

Böbrek Nakli ve Medyanın Yaklaşımı

Böbrek Nakli ve Medyanın Yaklaşımı Böbrek Nakli ve Medyanın Yaklaşımı Medya : İngilizce Media dan dilimize giren iletişim ortamı anlamına gelen sözcük Dilimizde basın diye de kullanılmaktadır. Haber ''yeni sıradışı olaylar, hareketler,bu

Detaylı

Dr. Şuayyip Doğuş DEMİRCİ

Dr. Şuayyip Doğuş DEMİRCİ Dr. Şuayyip Doğuş DEMİRCİ Sigorta Türleri Zarar Sigortaları a. Mal Sigortaları b. Sorumluluk Sigortaları Can Sigortaları a. Hayat Sigortası b. Kaza Sigortası c. Hastalık ve Sağlık Hastalık ve Sağlık

Detaylı

Çalışan Hakları ve Güvenliği Rehberi

Çalışan Hakları ve Güvenliği Rehberi T.C. Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Kalite ve Akreditasyon Daire Başkanlığı Beyaz Kod Birimi Çalışan Hakları ve Güvenliği Rehberi Sağlık çalışanlarımızın güvenli ortamlarda ve yüksek

Detaylı

Türk Ticaret Kanunu nda Kurumsal Yönetim (Corporate Governance)

Türk Ticaret Kanunu nda Kurumsal Yönetim (Corporate Governance) Yrd. Doç. Dr. Cafer EMİNOĞLU Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ticaret Hukuku Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Türk Ticaret Kanunu nda Kurumsal Yönetim (Corporate Governance) İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...VII

Detaylı

araştırma alanı Öğrenme Bellek Algı Heyecanlar PSİKOLOJİNİN ALANLARI Doç.Dr. Halil EKŞİ

araştırma alanı Öğrenme Bellek Algı Heyecanlar PSİKOLOJİNİN ALANLARI Doç.Dr. Halil EKŞİ PSİKOLOJİNİN ALANLARI Doç.Dr. Halil EKŞİ GELİŞİM PSİKOLOJİSİ Yaşa bağlı organizmadaki değişimleri inceler Çocuk psikolojisi Ergen Psikolojisi Yetişkin Psikolojisi Deneysel Psikoloji Temel psikolojik süreçler

Detaylı

Üniversite Hastanelerinde Meslek Hastalığı Tanısı Çalıştayı. Kurum ve Kuruluşlar Arası İşbirliği Çalışma Grubu Raporu

Üniversite Hastanelerinde Meslek Hastalığı Tanısı Çalıştayı. Kurum ve Kuruluşlar Arası İşbirliği Çalışma Grubu Raporu Kurum ve Kuruluşlar Arası İşbirliği Çalışma Grubu Raporu Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı-ÇSGB İSGGM, Sosyal Güvenlik Kurumu-SGK, Üniversite Hastaneleri Temsilcileri, Meslek Hastalıkları Hastanesi-MHH,

Detaylı

YÖNETMELİK İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ DİŞ HEKİMLİĞİ UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

YÖNETMELİK İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ DİŞ HEKİMLİĞİ UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar 10 Ocak 2013 PERŞEMBE Resmî Gazete Sayı : 28524 İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesinden: YÖNETMELİK İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ DİŞ HEKİMLİĞİ UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç,

Detaylı

Çevremizdeki Sağlık Kuruluşları VE Sağlık Hizmetleri

Çevremizdeki Sağlık Kuruluşları VE Sağlık Hizmetleri Çevremizdeki Sağlık Kuruluşları VE Sağlık Hizmetleri Çevremizde bulunan sağlık kuruluşları, herhangi bir sağlık probleminde müdahalede bulunan ve tedavi amacı güden kuruluşlardır. Yaşadığınız çevrede bulunan

Detaylı

YÖNETMELİK. Işık Üniversitesinden: IŞIK ÜNİVERSİTESİ ÇEVRE ETKİ DEĞERLENDİRME, ÇEVRE EĞİTİMİ, KUŞ ARAŞTIRMA VE HALKALAMA UYGULAMA VE

YÖNETMELİK. Işık Üniversitesinden: IŞIK ÜNİVERSİTESİ ÇEVRE ETKİ DEĞERLENDİRME, ÇEVRE EĞİTİMİ, KUŞ ARAŞTIRMA VE HALKALAMA UYGULAMA VE 17 Ekim 2012 ÇARŞAMBA Resmî Gazete Sayı : 28444 Işık Üniversitesinden: YÖNETMELİK IŞIK ÜNİVERSİTESİ ÇEVRE ETKİ DEĞERLENDİRME, ÇEVRE EĞİTİMİ, KUŞ ARAŞTIRMA VE HALKALAMA UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ

Detaylı

Kadına Yönelik Aile İçi Şiddetin Kadın Sağlığına Etkileri. Kadına Yönelik Aile İçi Şiddetle Mücadele Projesi

Kadına Yönelik Aile İçi Şiddetin Kadın Sağlığına Etkileri. Kadına Yönelik Aile İçi Şiddetle Mücadele Projesi Aile İçi Şiddetin Kadın Sağlığına Etkileri 1 Öğrenim Hedefleri Toplumsal cinsiyet ayrımcılığının, yaşam dönemlerine göre kadın sağlığına olan etkilerini açıklar, Toplumsal cinsiyet ayrımcılığı ile kadına

Detaylı

Resmi Gazete Tarihi: 08.10.2006 Resmi Gazete Sayısı: 26313

Resmi Gazete Tarihi: 08.10.2006 Resmi Gazete Sayısı: 26313 Resmi Gazete Tarihi: 08.10.2006 Resmi Gazete Sayısı: 26313 Amaç MADDE 1 KENT KONSEYİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar (1) Bu Yönetmeliğin amacı; kent yaşamında, kent vizyonunun

Detaylı

TC. YÜKSEK ÖĞRETİM KURULU BAŞKANLIĞI Bilkent/ANKARA. 26 Temmuz 2006

TC. YÜKSEK ÖĞRETİM KURULU BAŞKANLIĞI Bilkent/ANKARA. 26 Temmuz 2006 TTB Merkez Konseyi YÖK Başkanı sayın Erdoğan Teziç ile 26 temmuz çarşamba günü görüştü. Görüşmede TTB Mezuniyet Öncesi Tıp Eğitimi 2006 Raporu sunuldu. Yeni tıp fakülteleri açılması, öğrenci sayıları,

Detaylı

2 Çözümlerin Ortak Şifresi: Sinerji

2 Çözümlerin Ortak Şifresi: Sinerji GİRİŞ Sinerji yaşamın akışı içerisinde her nokta da her yerde gerekliliği daimi olan bir olgu olarak karşımıza çıkmaktadır. Doğaya baktığımızda; göçmen kuşların v şeklinde uçarak hava akımı yaratıp birbirlerinin

Detaylı

İÇİNDEKİLER. ÖN SÖZ... iii GİRİŞ...1 ÖRGÜTLERDE İNSAN KAYNAKLARI VE YÖNETİMİ...9

İÇİNDEKİLER. ÖN SÖZ... iii GİRİŞ...1 ÖRGÜTLERDE İNSAN KAYNAKLARI VE YÖNETİMİ...9 İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ... iii GİRİŞ...1 1. BÖLÜM ÖRGÜTLERDE İNSAN KAYNAKLARI VE YÖNETİMİ...9 İNSAN KAYNAKLARI KAVRAMI, ÖNEMİ VE ÖZELLİKLERİ...10 İnsan Kaynakları Kavramı...10 İnsan Kaynaklarının Önemi...12

Detaylı

KURUM TABİPLERİ VE İŞYERİ HEKİMLERİNİN YETKİLENDİRİLMİŞ AİLE HEKİMİ OLMASI ZORUNLU D E Ğ İ L D İ R.

KURUM TABİPLERİ VE İŞYERİ HEKİMLERİNİN YETKİLENDİRİLMİŞ AİLE HEKİMİ OLMASI ZORUNLU D E Ğ İ L D İ R. KURUM TABİPLERİ VE İŞYERİ HEKİMLERİNİN YETKİLENDİRİLMİŞ AİLE HEKİMİ OLMASI ZORUNLU D E Ğ İ L D İ R. I- AİLE HEKİMLİĞİ MEVZUATI: HUKUKİ DÜZENLEMELER 1-5258 sayılı Aile Hekimliği Kanunu nun Tanımlar başlıklı

Detaylı

ORGAN BAĞIŞI ve ORGAN/ DOKU NAKLİ

ORGAN BAĞIŞI ve ORGAN/ DOKU NAKLİ ORGAN BAĞIŞI ve ORGAN/ DOKU NAKLİ ORGAN BAĞIŞI Kişi hayatta iken, serbest iradesi ile tıbben yaşamı sona erdikten sonra doku ve organlarının başka hastaların tedavisi için kullanılmasının izin verilmesine

Detaylı

Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü Anka Çocuk Destek Programı Uygulama Yönergesi

Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü Anka Çocuk Destek Programı Uygulama Yönergesi Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü Anka Çocuk Destek Programı Uygulama Yönergesi BİRİNCİ BÖLÜM Amaç ve Tanımlar Amaç MADDE 1-(1) Bu Yönergeninin amacı; suça sürüklenmesi,

Detaylı

SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ DÖRDÜNCÜ SINIF ÖĞRENCİLERİNİN ÖĞRETMENLİK MESLEĞİNE KARŞI TUTUMLARI

SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ DÖRDÜNCÜ SINIF ÖĞRENCİLERİNİN ÖĞRETMENLİK MESLEĞİNE KARŞI TUTUMLARI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ DÖRDÜNCÜ SINIF ÖĞRENCİLERİNİN ÖĞRETMENLİK MESLEĞİNE KARŞI TUTUMLARI Arş.Gör. Duygu GÜR ERDOĞAN Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi dgur@sakarya.edu.tr Arş.Gör. Demet

Detaylı

PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN

PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN İnsan kaynakları bir organizasyondaki tüm çalışanları ifade eder. Diğer bir deyişle organizasyondaki yöneticiler, danışmanlar,

Detaylı

Template. Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Çocuklar İçin Teknoloji Temelli Müdahale Yöntemleri: Bir Betimsel Analiz Çalışması

Template. Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Çocuklar İçin Teknoloji Temelli Müdahale Yöntemleri: Bir Betimsel Analiz Çalışması WINTER Template Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Çocuklar İçin Teknoloji Temelli Müdahale Yöntemleri: Bir Betimsel Analiz Çalışması Doç.Dr.Serhat ODLUYURT Arş.Gör. Melih ÇATTIK Anadolu Üniversitesi Engelliler

Detaylı

KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ ÇOCUK PSİKİYATRİSİ ANABİLİM DALI STRATEJİK PLANI

KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ ÇOCUK PSİKİYATRİSİ ANABİLİM DALI STRATEJİK PLANI KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ ÇOCUK PSİKİYATRİSİ ANABİLİM DALI STRATEJİK PLANI MİSYON: Çağdaş bilimsel gelişmeler ışığında ve iyi hekimlik ilkeleri doğrultusunda nitelikli çocuk ruh sağlığı hizmeti

Detaylı

Sınama Durumları. Sınama durumlarını düzenlerken dikkat edilecek hususlar şunlardır:

Sınama Durumları. Sınama durumlarını düzenlerken dikkat edilecek hususlar şunlardır: Sınama Durumları Sınama durumları, öğrencide gözlemeye karar verdiğimiz istendik davranışların kazanılıp kazanılmadığı hakkında bir yargıya varma işidir. Her davranışı yoklayan bir ölçme aracı ya da test

Detaylı

T.C. GAZİ ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TÜRK HALKBİLİMİ ANABİLİM DALI

T.C. GAZİ ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TÜRK HALKBİLİMİ ANABİLİM DALI T.C. GAZİ ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TÜRK HALKBİLİMİ ANABİLİM DALI UNESCO YAŞAYAN İNSAN HAZİNELERİ ULUSAL SİSTEMLERİ NİN, SOMUT OLMAYAN KÜLTÜREL MİRASIN YAŞATILMASINA VE GELECEK KUŞAKLARA AKTARILMASINA

Detaylı