GÜNEŞ TIP KİTABEVLERİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "GÜNEŞ TIP KİTABEVLERİ"

Transkript

1 GÜNEŞ TIP KİTABEVLERİ

2

3 Temel İmmünoloji

4

5 DÖRDÜNCÜ BASKI Abul K. Abbas, MBBS Distinguished Professor in Pathology Chair, Department of Pathology University of California San Francisco San Francisco, California Andrew H. Lichtman, MD, PhD Professor of Pathology Harvard Medical School Brigham and Women s Hospital Boston, Massachusetts Shiv Pillai, MBBS, PhD Professor of Medicine and Health Sciences and Technology Harvard Medical School Massachusetts General Hospital Boston, Massachusetts Temel İmmünoloji İmmün Sistemin İşlevleri ve Bozuklukları Illustrations by David L. Baker, MA Alexandra Baker, MS, CMI DNA Illustrations, Inc. ÇEVİRİ EDİTÖRLERİ Prof. Dr. Yıldız Camcıoğlu Prof. Dr. Günnur Deniz GÜNEŞ TIP KİTABEVLERİ

6 2015 Elsevier Limited Temel İmmünoloji İmmün Sistemin İşlevleri ve Bozuklukları ISBN: Abul K. Abbas, Andrew H. Lichtman ve Shiv Pillai tarafından hazırlanan Basic Immunology Functions and Disorders of the Immune System Fourth Edition un bu Türkçe yayını, Elsevier Inc., 1600 John F. Kennedy Blvd, Suite 1800, Philadelphia, PA ile anlaşmalı olarak yayınlanmıştır. Tüm hakları saklıdır ve 2936 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri yasası gereği herhangi bir bölümü, resmi veya yazısı, yazarların ve yayınlayıcısının yazılı izni alınmadan tekrarlanamaz, basılamaz, kopyası çıkarılamaz, fotokopisi alınamaz veya kopya anlamı taşıyabilecek elektronik ve mekanik hiçbir işlem yapılamaz. BASIC IMMUNOLOGY FUNCTIONS AND DISORDERS OF THE IMMUNE SYSTEM FOURTH EDITION Copyright 2014, 2011, 2009, 2004, 2001, by Saunders, an imprint of Elsevier Inc. Illustrated by: David L. Baker, MA, and Alexandra Baker, MS, CMI, DNA Illustrations, Inc. ISBN: This Turkish edition of the Basic Immunology Functions and Disorders of the Immune System Fourth Edition by Abul K. Abbas, Andrew H. Lichtman and Shiv Pillai, is published by arrangement with Elsevier Inc., 1600 John F. Kennedy Blvd, Suite 1800, Philadelphia, PA Genel Yayın Yönetmeni: Murat Yılmaz Genel Yayın Yönetmeni Yardımcısı: Polat Yılmaz Yayın Danışmanı: Ali Aktaş Dizgi-Düzenleme: İhsan Ağın Kapak Uyarlama: İhsan Ağın Baskı: Ayrıntı Basım ve Yayın Matbaacılık Hiz. San. Tic. Ltd. Şti. İvedik Organize Sanayi Bölgesi 28. Cad. 770 Sok. No: 105-A Ostim/ANKARA Telefon: (0312) Faks: (0312) Sertifika No: GÜNEfi TIP K TABEVLER ANKARA M. Rauf nan Sokak No: S hhiye/ankara Tel: (0312) Faks: (0312) STANBUL Gazeteciler Sitesi Sa lam Fikir Sokak No: 7/2 Esentepe/ stanbul Tel: (0212) Faks: (0212) KARTAL fiube Cevizli Mahallesi Denizer Cad. No: 19/C Kartal/ stanbul Tel&Faks: (0216)

7 Öğrencilerimize

8

9 ÇEVİRİ EDİTÖRLERİNİN ÖNSÖZÜ Sevgili okurlar, Türk İmmünoloji Derneği nin büyük çabaları sonucu 2007 yılında ilk çevirisi gerçekleştirilen Temel İmmünoloji kitabının yeni baskısı yine Türk İmmünoloji Derneği ve İmmünolojiye gönül vermiş bilim insanları tarafından Türkçeye çevrilmiştir. Bu çalışma, İmmünoloji bilgilerini ustaca resimleyen ve anlaşılır bir anlatım ile okura sunan Temel İmmünoloji kitabının yazarı sayın A. Abbas ve yayıncısının izni, Güneş Kitapevinin girişimi ile gerçekleşmiştir. Kitabın anlaşılır bir şekilde dilimize çevrilmesinde büyük hassasiyet gösteren çok değerli öğretim üyelerine teşekkür ederiz. Kitabın özüne sadık kalınarak İngilizceden Türkçe ye çeviri yapar iken, sözcüğün bilgi içeriğini değiştirmeyen Türkçe sözcükler kullanılmaya çalışılmış, Türkçe ifadesinde güçlük çekilen bazı sözcükler anlatımı bozmamak adına değiştirilmemiştir. Beklentimiz okuyucuların kitabı bir bütün içinde değerlendirmeleri ve immünoloji biliminde yer alan İngilizce sözcüklerden arındırmak için gereken daha ileri adımların atılmasıdır. Bu kitabın gerçekleşmesinde emeği geçen değerli öğretim üyelerimize, Nurşen Ciğerci Günaydın (Bölüm 6), Dilara F. Kocacık Uygun (Bölüm 9), Gürcan Günaydın (Bölüm 10) ve kitabın yapım hakkını alarak kitabın Türkçe basımını gerçekleştiren yayınevine teşekkür ederiz. Kitabın tıp, diş hekimliği, biyoloji, mikrobiyoloji, farmakoloji, veterinerlik, eczacılık öğrencilerine, eğitmenlere ve immünoloji öğrenmek isteyen herkese yararlı bir kaynak olacağını umuyoruz. Prof. Dr. Yıldız CAMCIOĞLU Prof. Dr. Günnur DENİZ Türk İmmünoloji Derneği adına vii

10

11 ÖNSÖZ Temel İmmünoloji nin dördüncü baskısı, immün sistemi anlamamızı sağlayan en son ve önemli gelişmeleri dahil edebilmek, ayrıca mevcut bilgileri öğrenci ve öğretmenlerin en etkin şekilde kullanımı için düzenleyip sunabilmek amacıyla detaylı bir biçimde gözden geçirildi. Temel İmmünoloji nin önceki üç baskısı, bizlerin ve meslektaşlarımız öğretmenlerin aktardığı derslerde öğrenciler tarafından coşkuyla kavrandı. Aynı şekilde bu baskıda da önceki baskılardaki yol gösterici temel ilkelerden vazgeçilmedi. İmmünoloji öğretmenleri ve eğitim yöneticileri olarak tecrübelerimiz bize; detaylı bilgileri, tıp fakültelerine ve lisans giriş dersleri için yeterli ve yararlı olacak şekilde dahil edilmesi, ayrıca immünolojinin temel ilkelerini kısa ve net şekilde aktarılması konusunda yardımcı oldu. Şu anda temel ve çağdaş bir immünoloji bilgisinin gerçekçi bir hedef olduğuna inanmaktayız. Çünkü günümüzde immünolojinin temel yapıtaşları ve bunların immün yanıtlarla etkileşimi yeterince anlaşılmış; immünoloji, bir disiplin olarak olgunlaşmıştır. Bunun bir sonucu olarak, artık öğrencilerimize güvenle immün sistemin nasıl çalıştığını öğretebiliyoruz. Ayrıca, artık bulaşıcı patojenlere karşı konak savunması konusunda basit ya da daha karmaşık ama fizyolojik olarak tasarlanan modellerle elde edilen deneylerin sonuçlarını daha iyi ilişkilendirebiliyoruz. Bunların dışında, temel ilkeleri uygulayarak insan hastalıklarını anlamak ve onları tedavi etme konusunda da heyecan verici ilerlemeler gerçekleşti. Bu kitap tıp fakültesi ve lisans müfredatının ihtiyaçlarını karşılamak ve immünolojideki yeniliklerden faydalanmak amacıyla yazıldı. Birçok amaca ulaşmayı denedik. İlk olarak, immünoloji alanındaki çok miktardaki deneysel veriden anahtar kavramları harmanlayarak, immün sistem işlevlerini yöneten en önemli ilkeleri sunduk. Bilimsel araştırmalarla en anlaşılabilir biçimde ortaya koyulmuş olan bilgiler ve insan sağlığı için en değerli olanlara göre, hangi bilginin önemli olduğunun kararını verdik. Ayrıca karmaşık olgularla ilgili tartışmalarda, istisnaların ve yanlışlıkların olabileceğinin de farkına vardık. İkinci amacımız olarak, bulaşıcı mikroplara karşı immün cevaplar üzerine odaklandık ve immün sistem üzerindeki birçok tartışmayı bu konuyla ilgili olarak ele aldık. Üçüncü olarak, görselleri özgür kullanımlı yaparak önemli ilkeleri aydınlattık, ama olaylarla ilgili daha kapsamlı kitaplarda bulunabilecek ayrıntıları azalttık. Dördüncü amaç olarak, immünolojik hastalıkları, normal immün cevap ile ilişkisini vurgulayarak, ancak klinik sendromlar ve tedavi ayrıntısından kaçınarak, temel ilkeler açısından tartıştık. Seçilmiş klinik olguları, sık rastlanan hastalıklarda immünolojinin prensiplerinden nasıl faydalanıldığını göstermek için, ekledik. Son olarak, bütün bölümlerin kendi başlarına okunabilir olması için, anahtar fikirleri kitabın farklı yerlerinde tekrarladık. Bu tekrarların en önemli kavramların anlaşılmasına yardım edeceğini düşünmekteyiz. Umarız ki öğrencilerimiz Temel İmmünoloji nin bu yeni baskısını net, anlaşılır ve keyifle okunabilir bulurlar. Umarız ki kitap; immün sistem konusundaki merakımızı, ayrıca bu alandaki gelişmelere ve insan sağlığı yönündeki ilerlemelere duyduğumuz heyecanı ifade etmemizde yeterli olur. Sonuç olarak, tıp fakültesi dersleri ile olan ilişkimiz nedeniyle bu projeyi oluşturmaya teşvik edildik, umarız bu kitap sağlık ve biyoloji öğrencileri tarafından değer bulur. Eğer kitap bu öğrencilerin aklındaki immün ix

12 x Önsöz sistem ile ilgili birçok soruya cevap olabilirse ve onları immünoloji konusunda daha derin araştırmalara yöneltebilirse biz başarmış olacağız. Bu kitabın yazılmasında birçok kişi önemli görev aldı. Yeni editörümüz, James Merritt, cesaret ve öneriler için heyecan verici bir kaynak oldu. İki yetenekli illüstratörümüz, DNA Illustrations dan David ve Alexandra Baker, bütün resimleri bu yeni baskı için baştan yaptılar ve fikirlerimizi eğitici ve estetik olarak hoş resimlere dönüştürdüler. Sarah Wunderly kitabı verimli ve profesyonel bir şekilde üretim sürecine taşıdı. Geliştirme editörümüz, Rebecca Gruliow, zaman baskısına ve lojistiklere rağmen projeyi yönetti ve işleri yolunda tuttu. Her birine çok teşekkür borçluyuz. Son olarak, bizlere desteğini ve cesaretlendirmelerini eksik etmeyen ailelerimize şükranlarımızı sunarız. Abul K. Abbas Andrew H. Lichtman Shiv Pillai

13 ÇEVİRİYE KATKIDA BULUNANLAR Prof. Dr. Selim Badur İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Mikrobiyoloji ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı, Viroloji ve Temel İmmünoloji Bilim Dalı Prof. Dr. Işıl Berat Barlan Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Çocuk Allerji-İmmünoloji Bilim Dalı Prof. Dr. Yıldız Camcıoğlu İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Enfeksiyon Hastalıkları, Klinik İmmünoloji ve Allerji Bilim Dalı Prof. Dr. Günnur Deniz İstanbul Üniversitesi Deneysel Tıp Araştırma Enstitüsü İmmünoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Emel Ekşioğlu-Demiralp İstanbul Özel Memorial Hastanesi Doku Tipleme ve İmmünoloji Bölümü Doç. Dr. Gaye Erten İstanbul Üniversitesi Deneysel Tıp Araştırma Enstitüsü İmmünoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Dicle Güç Hacettepe Üniversitesi Kanser Enstitüsü Temel Onkoloji Anabilim Dalı Tümör Biyolojisi ve İmmünolojisi Bilim Dalı Prof. Dr. K. Aydan İkincioğulları Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabiim Dalı Çocuk Allerji-İmmünoloji Bilim Dalı Prof. Dr. Necil Kütükçüler Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Çocuk Allerji İmmünoloji Bilim Dalı Doç. Dr. Barbaros Oral Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi İmmünoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Güher Saruhan-Direskeneli İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Olcay Yeğin Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Çocuk İmmünolojisi ve Allerji Bilim Dalı xi

14

15 İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1. İmmün Sisteme Giriş 1 Terimler, Genel Nitelikler ve Ögeler Çeviri: Dr. Yıldız Camcıoğlu BÖLÜM 2. Doğal Bağışıklık 23 Enfeksiyonlara Karşı Erken Savunma Sistemi Çeviri: Dr. Selim Badur BÖLÜM 3. Antijenin Toplanması ve Lenfositlere Sunumu 49 Lenfosit Ne Görür? Çeviri: Dr. Güher Saruhan-Direskeneli BÖLÜM 4. Edinsel İmmün Sistemde Antijen Tanıma 71 Lenfosit Antijen Reseptörlerinin Yapısı ve İmmün Repertuvarın Gelişimi Çeviri: Dr. Emel Ekşioğlu-Demiralp BÖLÜM 5. T Hücre Aracılı İmmünite 93 Hücre Aracılı Antijenlerle T Lenfositlerin Etkinleşmesi Çeviri: Dr. Günnur Deniz BÖLÜM 6. Hücresel İmmünitenin İşlevsel Mekanizmaları 117 Konak Savunmasında T Hücre İşlevleri Çeviri: Dr. Necil Kütükçüler BÖLÜM 7. Hümoral İmmün Yanıtlar 131 B Lenfosit Aktivasyonu ve Antikor Üretimi Çeviri: Dr. K. Aydan İkincioğulları BÖLÜM 8. Hümoral İmmünitenin Etkin Mekanizmaları 151 Hücre Dışı Mikropların ve Toksinlerin Uzaklaştırılması Çeviri: Dr. Barbaros Oral BÖLÜM 9. İmmünolojik Tolerans ve Otoimmünite 171 İmmün Sistemde Öz-Olan ve Olmayan Ayırımı ve Bunun Başarısızlığa Uğradığı Durumlar Çeviri: Dr. Olcay Yeğin BÖLÜM 10. Tümörlere ve Nakil Dokularına Karşı İmmün Yanıtlar 189 Enfeksiyöz Olmayan Başkalaşıma Uğramış veyabancı Hücrelere Karşı Bağışıklık Çeviri: Dr. Dicle Güç BÖLÜM 11. Aşırı Duyarlılık 207 İmmün Yanıtın Neden Olduğu Hastalıklar Çeviri: Dr. Ifl l Berat Barlan BÖLÜM 12. Do umsal ve Edinsel mmün Yetersizlikler 225 mmün Yan tlar n Eksikli inde Ortaya Ç kan Hastal klar Çeviri: Dr. Yıldız Camcıoğlu xiii

16 xiv İçindekiler Ekler 241 EK I Açıklayıcı Sözlük 247 Çeviri: Dr. Gaye Erten EK II Ana Sitokinler 283 Çeviri: Dr. Gaye Erten EK III Seçilmifl CD Moleküllerinin Temel Özellikleri 287 Çeviri: Dr. Günnur Deniz EK IV Klinik Olgular 295 Çeviri: Dr. Gaye Erten İçindekiler 307

17 BÖLÜM 1 İmmün Sisteme Giriş Terimler, Genel Nitelikler ve Ögeler Çeviri: Dr. Yıldız Camcıoğlu DOĞAL VE EDİNSEL İMMÜNİTE 3 EDİNSEL İMMÜNİTENİN ÇEŞİTLERİ 4 EDİNSEL İMMÜN YANITLARIN NİTELİKLERİ 5 Özgüllük ve Çeşitlilik 6 Bellek 6 Edinsel İmmünitenin Diğer Nitelikleri 7 İMMÜN SİSTEMİN HÜCRELERİ 7 Lenfositler 8 Antijen Sunan Hücreler 13 Etkin Hücreler 13 İMMÜN SİSTEM DOKULARI 13 Periferik Lenfoid Organlar 13 Lenfositlerin Dolaşımı ve Dokulara Göçü 17 MİKROPLARA KARŞI GELİŞEN İMMÜN YANITLARIN GÖZDEN GEÇİRİLMESİ 18 Mikroplara Erken Evrede Doğal İmmün Yanıt 18 Edinsel İmmün Yanıt 19 İmmün Yanıtların Sönmesi ve İmmünolojik Bellek 21 ÖZET 21 İmmünite (bağışıklık), hastalıklara özellikle enfeksiyon hastalıklarına karşı direnç olarak tanımlanır. Enfeksiyonlara karşı savunmayı sağlayan hücreler, dokular ve moleküllerin toplamına immün sistem adı verilir, bu hücrelerin ve moleküllerin enfeksiyona yol açan mikroorganizmalara karşı eşzamanlı ve düzenli olarak verdikleri tepkiye de immün yanıt denir. İmmünoloji, immün sistemin patojenlere ve zedelenmiş dokulara karşı verdiği immün yanıtlarının araştırıldığı bir daldır. İmmün sistemin en önemli fizyolojik işlevi, enfeksiyonları engellemek ve yerleşen enfeksiyonları ortadan kaldırmaktır, bu kitabın temel içeriğini, bahsedilen immün yanıtlar oluşturmaktadır. İmmün sistemin sağlık için önemi, immün sistemi kusurlu doğan bireylerin genellikle ciddi ve sıklıkla yaşamı tehdit eden enfeksiyonlara duyarlı olmaları gözlemine dayanmaktadır (Şekil 1-1). Tersine olarak, bireyleri enfeksiyonlara karşı korumanın en etkili yöntemi ise aşılama yolu ile mikroplara karşı immün yanıtı uyarmaktır; bu yaklaşım çiçek hastalığının dünyadan yok edilmesini sağlamıştır, çiçek hastalığı insanoğlunun sivil örgütlenmesi ile ortadan kaldırılan tek hastalıkdır (Şekil 1-2). Edinsel immün yetersizlik sendromu (AIDS) nun 1980 lerde ortaya çıkması, immün sistemin enfeksiyonlardan koruyucu niteliğini trajik biçimde vurgulamıştır. Ancak immünolojinin gücü, enfeksiyon hastalıklarından korumanın da ötesindedir (bakınız Şekil 1-1). İmmün sistem bazı tümörlerin büyümesini önlemekte ve tümör hücrelerine karşı immün yanıtı uyararak kanseri tedavi etmek üzere birkaç yöntem geliştirilmektedir. İmmün yanıtlar, 1

18 2 Bölüm 1 İmmün Sisteme Giriş İmmün sistemin rolü Enfeksiyonlara karşı savunma Tümörlere karşı savunma İmmün sistem doku yaması ve yeni oluşan molekülleri tanır ve yanıt verir İmmün sistem hücreleri zedeleyebilir ve patolojik enflamasyonu tetikleyebilir Sonuçları Kusurlu immün sistem, enfeksiyonlara karşı duyarlılığı arttırır; örneğin AİDS Aşılama, immün savunmayı güçlendirir ve enfeksiyonlardan korur Kanser immünoterapisinde kullanılabilir İmmün yanıtlar, organ nakli ve gen tedavisi önünde duran engellerdir İmmün yanıtlar, allerjik, otoimmün ve diğer enflamatuvar hastalıkların nedenidir ŞEKİL 1 1 İmmün sistemin sağlıkta ve hastalıkta önemi. Bu tabloda immün sistemin bazı fizyolojik işlevleri ile bunların hastalıktaki görevleri özetlenmiştir; AIDS, edinsel immün yetersizlik sendromu. ölü hücrelerden arınma ve doku onarımını başlatma işlemine de katılır. Bu yararlı katkıların aksine, normalin dışında gelişen immün yanıt ciddi morbidite ve mortalite ile sonuçlanabilen birçok enflamatuvar hastalığın nedenidir. İmmün yanıt, organ yetersizliğinin tedavisinde kullanılan başarılı organ nakillerinin önünde duran en önemli engeldir. İmmün hücrelerin ürettikleri ürünler de pratikde geniş kapsamlı kullanılmaktadır. Örneğin, belirli immün sistem hücreleri tarafından üretilen antikorlar, klinik laboratuvar incelemelerinde ve yüksek özgüllükte bir ayraç (reagent) olarak dolaşımda, hücre ve dokularda bulunan çok çeşitli molekülleri saptamak için araştırmalarda kullanılır. Antikorlar, immünolojik hastalıklar, Hastalık Difteri Kızamık Kabakulak Boğmaca Polio (çocuk felci) Kızamıkçık Tetanoz Haemophilus influenzae tip B Hepatit B En yüksek olgu sayısı (yıl) 2009 daki olguların sayısı Oran değişikliği 206,939 (1921) ,134 (1941) ,209 (19368) ,269 (1934) 13, ,269 (1952) ,686 (1969) ,560 (1923) ,000 (1984) ,611 (1985) 3, ŞEKİL 1 2 Bazı sık rastlanan enfeksiyon hastalıklarında aşılamanın etkinliği. Tabloda etkili aşıların geliştirildiği seçilmiş enfeksiyon hastalıkların sıklığında çarpıcı azalma gösterilmektedir. Bazı olgularda, Hepatit B de olduğu gibi, aşı son yıllarda topluma sunulmuştur, hastalık sıklığı giderek azalmaktadır (Orenstein WA, Hinman AR, Bart KJ, Hadler SC: Immunization den uyarlanmıştır. Mandell GL, Bennett JE, Dolin R [editörler]:principles and Practices of Infectious Diseases, 4. Baskı, Churchill Livingstone, New York, 1995 kitabından ve MMWR 58: , 2010).

19 BÖLÜM 2 Doğal Bağışıklık Enfeksiyonlara Karşı Erken Savunma Sistemi Çeviri: Dr. Selim Badur DOĞAL BAĞIŞIKLIK YANITLARININ GENEL ÖZELLİKLERİ VE ÖZGÜLLÜĞÜ 24 MİKROORGANİZMALAR VE HASAR GÖRMÜŞ HÜCRELER İÇİN HÜCRE RESEPTÖRLERİ 26 Toll-Benzeri Reseptörler (Toll-like receptors; TLRs) 26 NOD-Benzeri Reseptörler ve İnflamazom 27 Diğer Doğal Bağışıklık Hücre Reseptörleri 29 DOĞAL BAĞIŞIKLIĞIN YAPITAŞLARI 29 Epitel Tabakası 29 Fagositik hücreler: Nötrofiller ve Monositler / Makrofajlar 31 Dendritik Hücreler 34 Mast Hücreleri 34 Doğal Öldürücü Hücreler (Natural killer-nk) 34 Diğer Lenfosit Sınıfları 36 Kompleman Sistemi 36 Doğal Bağışıklığın Diğer Plazma Proteinleri 38 Doğal Bağışıklığın Sitokinleri 38 DOĞAL BAĞIŞIKLIK TEPKİLERİ 40 Enflamasyon 41 Antiviral Savunma 44 Doğal İmmün Yanıtların Düzenlenmesi 44 MİKROORGANİZMALARIN DOĞAL BAĞIŞIKLIKTAN KAÇIŞI 45 DOĞAL BAĞIŞIKLIĞIN, EDİNSEL İMMÜN YANITIN UYARILMASINDAKİ ROLÜ 45 ÖZET 47 Omurgalılar, omurgasızlar hatta bitkiler gibi tüm çok hücreli canlılar, evrimleri sürecinde, mikroorganizmaların yol açacağı enfeksiyonlara karşı kendilerini korumak ve zedelenmiş ya da nekroza uğramış hücrelerden arınmak amacıyla savunma mekanizmaları geliştirirler. İlk olarak geliştirdikleri savunma sistemi organizmalarda doğal olarak var olan, mikropları ve ölü hücreleri tanımaya ve uzaklaştırmaya hazır durumdaki yapılardır. Bundan doayı bu konak savunma mekanizmalarına doğal direnç ya da doğal bağışıklık adı verilmektedir. Doğal bağışıklığı oluşturan tüm hücreler ve moleküller doğal immün sistemi oluştururlar. Doğal bağışıklık, enfeksiyonlara karşı konağın savunmasındaki ilk kritik basamağı oluşturur. Güçlü biçimde mikroorganizmaları hedef alan bu sistem, enfeksiyonu denetlemek ve ortamdan yok etmek için yapılanmıştır. Doğal bağışıklık yanıtı enfeksiyonda hızla mikroplarla savaşabilir; buna karşın edinsel bağışıklık yanıtın antijen ile uyarılması gerektiğinden dolayı geçikerek devreye girer. Doğal bağışıklık yanıt, en etkin biçimde çeşitli mikroorganizmalar ile edinsel bağışıklık sistemini yönlendirir. Doğal bağışıklık, ölü dokuların temizlenmesi ve onarım sürecinin başlamasında da anahtar katılımcıdır. Kitabın temel bölümünü oluşturan edinsel bağışıklığa girmeden önce bu bölümde doğal bağışıklığın erken savunma yanıtlarından söz edeceğiz. Tartışma, aşağıdaki 3 soruya odaklanacaktır. 1. Doğal bağışıklık mikroorganizmaları ve hasar görmüş hücreleri nasıl tanır? 23

20 24 Bölüm 2 Doğal Bağışıklık Özgüllük Reseptörler Doğal bağışıklık Mikropların sınıfları (patojen-ilişkili moleküler örgüler) ve hasarlı hücreler (hasar-ilişkili moleküler örgüler) tarafından paylaşılan yapılar Farklı mikroplar Benzer mannoz reseptörleri Germline içinde kodlama; sınırlı çeşitlilik (Örgü tanıyan reseptörler) Edinsel bağışıklık Mikrobiyal moleküllerin (antijenler) yapısal ayrıntıları için; mikrobiyal olmayan antijenleri tanıyabilir Farklı mikroplar Değişik antikor molekülleri Gen segmentlerinin somatik rekombinasyonu ile oluşan genler tarafından kodlanır, daha fazla çeşitlilik Ig THR Reseptörlerin dağılımı Öz olan ve olmayan ayırımı Tollbenzeri reseptör N-formil metionil reseptör Mannoz reseptörü Çöpçü reseptör Klonal olmayan; Aynı dizine ait hücreler üzerinde eş reseptörler Evet; sağlıklı konak hüreleri tanınmaz veya bunlar yüzeylerinde doğal bağışıklık yanıtları engelleyici moleküller taşırlar Klonal: Farklı özgüllüğe sahip lenfosit klonları yüzeylerinde farklı reseptörler sergilerler Evet; Öze tepkili lenfositlere karşı seçime dayanır; mükemmel olmayabilir (otoimmüniteye neden olabilen) ŞEKİL 2 1 Doğal ve edinsel bağışıklığın özgüllüğü ve reseptörleri. Doğal ve edinsel bağışıklığın özgüllüğü ve reseptörlerine ait önemli özellikler kutularda bazıları gösterilen seçilmiş örneklerle özetlenmiştir. Ig, immünoglobülin (antikor); THR, T hücre reseptörü. 2. Farklı mikroorganizmalar ile savaşmak için, doğal direncin farklı yapıtaşları nasıl etkili olur? 3. Doğal bağışıklık, yanıtları edinsel bağışıklık yanıtını nasıl uyarır? DOĞAL BAĞIŞIKLIK YANITLARININ GENEL ÖZELLİKLERİ VE ÖZGÜLLÜĞÜ Doğal immün sistem, savunma işlevini edinsel bağışıklığın daha değişken olan ve özelleşmiş yanıtlarından daha sınırlı tepkiler ile yerine getirir. Ayrıca doğal bağışıklığın, özgüllüğü edinsel bağışıklığın yabancıyı tanıma aracı olan lenfositlerin özgüllüğünden birkaç yönden farklılık gösterir (Şekil 2-1). Doğal bağışıklığın başlıca iki önemli tepkisi, enflamasyon ve antiviral savunmadır. Enflamasyon, enfeksiyon veya doku hasarının olduğu bölgede lökositler ve plazma proteinlerinin birikmesi ve etkinleşmesi ile karakterizedir. Bu hücreler ve proteinler beraberce, temel olarak hücre dışı mikroorganizmaların öldürülmelerini ve hasar görmüş dokuların uzaklaştırılmasında rol oynarlar. Hücre içi virüslere karşı doğal bağışıklık savunması, virüs ile enfekte hücreleri öldüren doğal öldürücü hücreler (Natural killer- NK) ve konak hücrede viral çoğalmayı durduran tip I interferon olarak adlandırılan sitokinler aracılığı ile sağlanır.

21 BÖLÜM 3 Antijenin Toplanması ve Lenfositlere Sunumu Lenfosit Ne Görür? Çeviri: Dr. Güher Saruhan-Direskeneli T LENFOSİTLERİ TARAFINDAN TANINAN ANTİJENLER 50 ANTİJEN SUNUCU HÜCRELERİN PROTEİN YAPISINDAKİ ANTİJENLERİ TOPLAMASI 51 MAJÖR HİSTOKOMPABİLİTE (DOKU UYUMLULUK) KOMPLEKSİ (MHC) MOLEKÜLLERİNİN YAPISI VE İŞLEVİ 54 MHC Moleküllerinin Yapısı 55 MHC Genleri ve Proteinlerinin Özellikleri 56 MHC Moleküllerinin Peptit Bağlaması 58 PROTEİN YAPILI ANTİJENLERİN İŞLENMESİ VE SUNULMASI 61 Hücre İçine Alınan Proteinlerin Sınıf II MHC Molekülleri ile Gösterilmek İçin İşlenmesi 62 Sitozolik Antijenlerin Sınıf I MHC Molekülleri ile Gösterilmek İçin İşlenmesi 64 Hücre içine Alınan Antijenlerin CD8 + T Hücrelerine Çapraz Sunumu 65 MHC İlişkili Antijen Sunumunun Fizyolojik Önemi 66 Antijen Sunucu Hücrelerin Antijen Gösterme Dışındaki İşlevleri 68 B LENFOSİTLERİ VE DİĞER LENFOSİTLERİN TANIDIĞI ANTİJENLER 68 ÖZET 68 Edinsel immün yanıt, lenfositlerin antijen reseptörü ile antijeni tanıması ile başlamaktadır. B ve T lenfositleri tanıdıkları antijenler açısından farklılık gösterirler. B hücrelerinin antijen reseptörleri, yani zara bağlı antikorlar, birçok farklı makromolekülü (protein, polisakkarid, lipid ve nükleik asit gibi) veya küçük molekülleri, kimyasallarıda sıvı halde ya da hücre yüzeyinde bağlayabilir. Bu yüzden B hücre-aracılı hümoral yanıt mikrop kaynaklı hücre duvarı ya da çözünür antijenlere karşı gelişebilir. T hücrelerinin çok büyük bir bölümü ise protein yapısındaki antijenlerin peptit parçacıklarını, ancak konak hücrelerinin özel peptit sunma moleküllerince gösterilirse, tanıyabilmektedir. T hücre-aracılı immün yanıt bu yüzden ancak mikropların konak hücrelerinde üretilen ya da hücre dışından alınan protein antijenlerine karşı gelişebilmektedir. Bu bölüm lenfositlerce tanınabilen antijenlerin yapısını incelemektedir. Bölüm 4 ise bu antijenleri tanımak için lenfositlerin kullandığı reseptörleri tanımlamaktadır. Antijenlerin immün yanıtı başlatması, inanılması güç engellerin aşılması ile gerçekleşmektedir. Bu zorlukların ilki vücutta herhangi bir antijene özgül naif lenfosit sıklığının 10 5 hücrede 1 gibi düşük olmasıdır. Bu az sayıdaki lenfositin, antijenin girdiği yeri hızla saptayıp hızla yanıt vermesi gerekmektedir. İkinci zorluk, farklı tip mikroplarla başa çıkmak için farklı edinsel immün yanıt yollarının gerekmesidir. Aslında, 49

22 50 Bölüm 3 Antijenin Toplanması ve Lenfositlere Sunumu immün sistem aynı mikroba bile, gelişiminin farklı aşamalarında farklı yanıtlar verebilmelidir. Örneğin herhangi bir virüs dolaşıma katılır ve serbest olarak kanda bulunursa, immün sistem bu mikrobu bağlayan antikorlar üreterek mikrobun konak hücrelerini enfekte etmesine engel olmalı ve hücrelerin etkeni yok etmesine yardım etmelidir. Ancak eğer mikrop konak hücrelerini enfekte etmiş ise, antikorlar artık etkili olamaz, bu durumda sitolitik T hücrelerini (STL) aktif konuma geçirerek enfekte hücreleri öldürmek ve mikropların kaynağını temizlemek gerekir. Bu durumda iki önemli soru ile karşı karşıyayız: l Herhangi bir antijene özgül az sayıdaki lenfosit, herhangi bir yerden vücuda girebilen mikropları nasıl bulabilmektedir? l İmmün sistem, örneğin hücre dışı mikroplara karşı antikor üretimi ve sitoplazmasında mikropları bulunduran enfekte hücrelere karşı STL ile yok etme şeklinde, uygun yanıt biçimini mikrop tipine göre nasıl geliştirebilmektedir? Bu sorular immün sistemde antijenleri yakalayıp lenfositlere göstermek üzere gelişen özelleşmiş bir sistemin bulunması ile yanıtlanmaktadır. İmmünoloji, hücre biyolojisi ve biyokimya alanında çalışan araştırmacıların çalışmaları ile proteinlerin nasıl yakalanıp, parçalara ayrılıp T hücresinin tanımasına uygun hale getirildiğinin mekanizmasını ayrıntılı olarak ortaya koymuştur. Bu süreç bu bölümün irdelediği temel tartışma konusudur. B lenfositleri tarafından protein ve protein olmayan antijenlerin nasıl yakalandığı ve sunulduğu konusunda bildiklerimiz çok daha sınırlıdır ve bölümün sonunda özetlenecektir. T LENFOSİTLERİ TARAFINDAN TANINAN ANTİJENLER T hücrelerinin çok büyük bölümü antijen sunucu hücre (ASH) lerde doku uyumluluk kompleksi (MHC) moleküllerine bağlanan ve bu moleküllerce gösterilen peptit antijenlerini tanır. MHC, temel ürünü immün sistemde peptit gösteren moleküller olan bir genetik bölgedir (lokus). Her bireydeki farklı CD4 + ve CD8 + T hücre kolonileri ancak o bireyin kendi MHC Peptidin T hücreyle etkileflen amino asidi MHC nin polimorfik amino asidi T hücre reseptörü Peptidin tutunma MHC amino asidi MHC molekülünün Peptit cebi ŞEKİL 3 1 T hücre reseptörü (THR) nün majör histokompatibilite (MHC) molekülünce gösterilen bir peptit antijenine nasıl bağladığını gösteren bir model. MHC molekülleri antijen sunucu hücreler üzerinde eksprese olur ve protein antijenlerinden kaynaklanan peptitleri sunmaya yarar. Peptitler, MHC moleküllerinin ceplerine tutunan aminoasitler ile bağlanır. Her T hücresinin THR ü, peptidin bazı noktalarını ve MHC molekülünün bazı (polimorfik) noktalarını tanır. moleküllerince gösterilen peptitleri görebilir. T hücrelerinin bu özelliği MHC sınırlılığı olarak isimlendirilir. T hücre reseptörü (THR) peptit antijenin bazı amino asitlerini ve antijenik peptidi gösteren MHC molekülünün bazı amino asitlerini aynı zamanda tanır (Şekil 3-1). MHC moleküllerinin özellikleri ve MHC sınırlılığının önemi bu bölümde daha sonra anlatılacaktır. T hücrelerinin nasıl olup da yalnızca kendi MHC moleküllerince sunulan peptitleri tanıdıkları da Bölüm 4 de ele alınacaktır. Küçük bir T hücre grubu da polimorfik olmayan sınıf I MHC benzeri moleküllerle gösterilen ya da sunulması gerekmeyen lipid yapısında ya da peptit olmayan diğer bazı antijenleri tanıyabilmektedir. Mikrobik antijenleri yakalayıp T lenfositinin tanıması için gösteren özelleşmiş hücreler antijen sunucu hücrelerdir (ASH). Naif T lenfositlerinin protein antijenlere karşı klonal çoğalması, etkin ve bellek hücrelerine farklılaşmasının başlatabilmesi için antijenlerin dendritik hücrelerce, en etkili ve özelleşmiş ya da profesyonel ASH lerce, sunulması gerekmektedir. Farklılaşmış etkin T hücreleri de, etkin işlevlerini aktiflemek için yine farklı ASH lerce sunulan antijenleri görmek zorundadır. Önce ASH lerin immün

23 BÖLÜM 4 Edinsel İmmün Sistemde Antijen Tanıma Lenfosit Antijen Reseptörlerinin Yapısı ve İmmün Repertuvarın Gelişimi Çeviri: Dr. Emel Ekşioğlu-Demiralp LENFOSİTLERİN ANTİJEN RESEPTÖRLERİ 72 Antikorlar 74 Antijenler için T Hücre Reseptörleri 78 İMMÜN REPERTUVARIN GELİŞİMİ 80 Erken Lenfosit Gelişimi 81 Farklı Antijen Reseptörlerinin Üretimi 82 B Lenfositlerin Olgunlaşmaları ve Seçilmeleri 87 T Lenfositlerin Olgunlaşmaları ve Seçilmeleri 88 ÖZET 90 Antijen reseptörleri, tüm edinsel immün yanıtlarda ve lenfositlerin öncüllerden olgunlaşmasında kritik görevlere sahiptirler. Edinsel immünitede, naif lenfositler antijenleri tanır ve yanıtı başlatırlar, etkin T hücreleri ve antikorlar antijenleri tanır ve kendi işlevlerini gerçekleştirirler. B ve T lenfositleri antijenleri tanıyan farklı reseptörler taşır: B hücreleri üzerinde membrana bağlı antikorlar ve T hücrelerinin üzerinde T hücre reseptörü (THR). Tüm diğer sistemlerde olduğu gibi, immün sistemde hücresel reseptörlerin temel işlevi dış uyaranları saptamak (edinsel immün sistemin antijen reseptörleri için antijenler) ve reseptörü taşıyan hücrenin yanıtlarını tetiklemektir. Lenfositlerin antijen reseptörleri, çok miktarda ve çeşitlilikteki antijenleri tanımak amacıyla, çok sayıda ve sıklıkla birbirine çok benzeyen kimyasal yapıları bağlayabilme ve birbirinden ayırt edebilme yeteneğinde olmak zorundadır. Antijen reseptörleri klonal olarak bulunur. Klonalite, belli bir özgünlüğü olan lenfositlerin her bir klonunun tek, biricik bir reseptöre sahip olması ve tüm diğer klonların reseptörlerinden farklılık göstermesi anlamına gelir. (Hatırlatma: bir klon, ebeveyn hücre ve kendi soyundan gelen hücrelerden oluşmuştur.) Farklı lenfosit klonlarının total sayısı çok büyüktür ve tüm koleksiyon, immün repertuvarı oluşturur. T veya B lenfositlerinin herbir klonu farklı antijeni tanısa bile, antijen reseptörleri özgünlükle ilişkisi olmaksızın, temel olarak tüm lenfositlerde aynı olan, biyokimyasal sinyalleri hücre içine ileten farklı bir antijeni tanır. Lenfosit tanıma ve antijen reseptörlerinin bu özellikleri aşağıdaki soruları ortaya çıkarır: l Lenfositlerin antijen reseptörleri nasıl olur da birbirinden çok farklı antijenleri tanırken hücreye benzer aktivasyon sinyalini gönderir? l T ve B hücrelerinin antijen reseptörlerinin tanıma özelliklerindeki farklılıklar nelerdir? l Lenfosit repertuvarındaki reseptör yapılarının engin çeşitliliği nasıl üretilir? Antijen tanıma çeşitliliği, kalıtılmış genomdan (germline) kodlanabilir makul sayıdan çok daha fazla sayıda yapısal olarak farklı antijen reseptör proteininin varlığını gerektirir. Bu durum, bu çeşitliliğin üretilmesi için özel mekanizmala- 71

24 72 Bölüm 4 Edinsel İmmün Sistemde Antijen Tanıma rın varlığını gerektirir. Aynı zamanda lenfosit gelişimi sürecinde antijen reseptör çeşitliliğinin nasıl oluştuğunu tartışacağız, böylece olgun lenfositlerin repartuvarının oluşumunu göreceğiz. Antijen-uyarısı ile oluşan lenfosit aktivasyon sürecini daha sonraki bölümlerde anlatılacaktır. Bu bölümde, T ve B lenfositlerin antijen reseptörlerinin yapılarını ve bu reseptörlerin antijenleri nasıl tanıdığını tanımlayacağız. LENFOSİTLERİN ANTİJEN RESEPTÖRLERİ T ve B Lenfositlerinin antijen reseptörlerinin, edinsel immünitedeki işlevleri açısından önemli pek çok özelliği vardır (Şekil 4-1). Reseptörler, yapı ve sinyalleme mekanizmaları bağlamında bir çok benzerlik göstermesine rağmen, T ve B hücrelerinin tanıdığı antijenik yapıların cinsleri açısından temel farklılıklar gösterir. B lenfositlerin antijen reseptörü olarak işlev gören plazma membranı antikorları, T hücre antijen reseptörlerine göre çok daha geniş bir yelpazede kimyasal yapıları tanıyabilir. B lenfosit antijen reseptörleri ve B hücrelerinin salgıladığı antikorlar, protein, lipid, karbonhidrat ve nükleik asitler gibi doğal makromoleküllerin yapılarını ve biçimlerini tanır. Aynı zamanda basit, küçük kimyasal grupları da tanır. B hücrelerinin yapısal olarak farklı tipte moleküller için olan bu geniş özgüllüğü, antikorların farklı mikrop ve toksinleri kendi doğal formlarında tanımasını sağlar. Bunun tam aksine T lenfositleri sadece peptidleri tanır ve sadece antijen sunan hücrelerde (ASH) ana doku uyumluluk bileşeni (MHC) gen lokusunda kodlanan hücre yüzey moleküllerinin cebinde kendilerine bu peptidler sunulduğu zaman tanıyabilir. Böylece T hücreleri, hücre ilişkili mikropları tanıyabilir (bakınız Bölüm 3). Antijen reseptör molekülleri antijen tanınmasında görev yapan böylece lenfosit klonları arasında değişiklik gösteren- ve yapısal bütünlük ve etkin işlevler için gereken-böylece göreceli olarak korunmuş kalan-bölgeler veya büklüm lerden oluşur. Reseptörlerin antijen tanıma bölgeleri değişken variable (V) bölge ve korunmuş bölgeleri sabit Constant (C) bölge olarak adlandırılır. Değişken bölgelerin içinde dizin değişkenliğinin daha fazla olduğu bölgeler çok değişken hypervariable bölgeler veya antijeni bağlayan reseptörün parçalarını oluşturdukları için (antijenin biçimini tamamladıkları için) tamamlayıcılığı belirleyen complementarity determining bölgeler (CDR) olarak adlandırılan kısa dizinlerden oluşmuştur. Çeşitliliği maksimuma çıkarmak, zincir çeşitlemelerini reseptörün küçük bölgelerinde yoğunlaştırıp, temel yapıları oluşturan dizinleri sabit bırakarak mümkündür. Ayrıca, bu bölümün sonlarında üzerinde duracağımız gibi, gelişmekte olan lenfositlerde her bir klonda antijen reseptör proteinlerinin farklı değişken bölgelerini kodlayan genleri üreten özel mekanizmalar vardır. Antijen reseptör zincirleri, görevi antijenin tanınmasıyla tetiklenen aktivasyon sinyallerini hücre içine göndermek olan değişmez (invaryant) membran proteinleriyle ilişkilidir (Şekil 4-1). Sitozole ve nükleusa iletilen bu sinyaller, bir lenfositin bölünmesine, başkalaşmasına veya belirli koşullarda ölümüne yol açar. Böylece, lenfosit reseptörlerinin antijen için iki işlevi- özgül antijen tanıma ve sinyal iletimi- farklı polipeptidlerle gerçekleştirilir. Bu, tekrar, sinyal iletiminin korunmuş işlevlerinin invaryant proteinler olarak adlandırılan bir grup moleküle bırakılıp değişkenliğin bir diğer grup moleküle -reseptörün kendisine- ayrılmasını sağlar. B lenfositlerindeki sinyal molekülleri ve ilişkili plazma membran antijen reseptörleri topluluğu B Hücre Reseptörü (BHR) Kompleksi, T hücrelerindeki ise T Hücre Reseptör Kompleksi (THR) diye adlandırılır. Antijen molekülleri, antijen reseptörlerine bağlandığında reseptör kompleksinin ilişkili sinyal proteinleri bir araya toplanır. Sonuç olarak, sinyal proteinlerinin sitoplazmik bölgelerine ilişmiş enzimler diğer proteinlerin fosforilizasyonunu katalizler. Fosforilasyon, karmaşık sinyal şelalelerini tetikleyerek birçok genin transkripsiyonel aktivasyonuna yol açar ve lenfosit yanıtlarına aracılık eden çok sayıda proteinin üretimi ile sonuçlanır. T ve B lenfosit aktivasyon süreçleri bölüm 5 ve 6 da detaylı olarak incelenecektir. Antikorlar, B lenfositlerin membrana bağlı antijen reseptörleri veya salgınan proteinleri olarak iki biçimde bulunabilir. Fakat THR leri, sadece T hücrelerinin üzerinde membran reseptörü olarak bulunur. Salgılanan antikorlar kanda ve mukozal salgılarda bulunur. İşlevle-

25 BÖLÜM 5 T Hücre Aracılı İmmünite Hücre Aracılı Antijenlerle T Lenfositlerin Etkinleşmesi Çeviri: Dr. Günnur Deniz T HÜCRE YANITLARININ EVRELERİ 94 ANTİJEN TANIMA VE EŞ-UYARIM 97 MHC-İlişkili Peptidlerin Tanınması 97 T Hücre Yanıtlarında Adezyon Moleküllerinin Rolü 99 T Hücre Etkinleşmesinde Eş-uyarımın Rolü 100 CD8 + T Hücrelerinin Etkinleşmesi için Uyaran 101 T HÜCRE ETKİNLEŞMESİNDE BİYOKİMYASAL YOLLAR 102 T LENFOSİTLERİNİN ANTİJEN VE EŞ-UYARIMA İŞLEVSEL YANITLARI 105 Sitokinlerin Salgılanması ve Sitokin Reseptörlerinin Sergilenmesi 105 Klonal Genişleme 107 Naif T Hücrelerinin İşlevsel Hücrelere Farklılaşması 108 Bellek T Lenfositlerinin Gelişimi 114 Bağışık Yanıtın Sönmesi 115 ÖZET 115 T lenfositleri, farklı mikropların neden olduğu enfeksiyonlara karşı mücadelede birden fazla işlevler yaparlar. T lenfositlerinin esas rolü hücre içi mikropların neden olduğu enfeksiyonlara karşı korumayı sağlayan hücre-aracılı immünite (CMI) dedir. Hücrenin içinde saklanan mikropların bulunarak hücresel immün yanıtlarla nerede ortadan kaldırılabileceği hakkında iki tip enfeksiyon yol gösterici olabilir (Şekil 5-1). Birinci olarak mikroplar doğal bağışıklık sisteminin erken koruyucu mekanizmalarından biri olan fagositoz ile hücre içinde yok edilir, fakat bu mikropların bir kısmı fagositlerin öldürücü (mikrobisidal) etkinliğine karşı direnç geliştirmiştir. Patojenik hücre içi bakteri ve potozoaların çoğu fagositlerin veziküllerinde yaşayabilme hatta çoğalabilme yeteneğindedir. Fagosite olan mikropların bazıları enfekte hücrenin sitoplazmasına girebilir ve bu bölümde enfekte hücrenin besinlerini kullanarak çoğalabilir. Sitoplazmik mikroplar mikrobisidal mekanizmalardan korunmuştur, çünkü bu mekanizmalar veziküler kompartmanlarla (konak hücrelerin zarar görmediği bölgeler) sınırlandırılmıştır. İkinci olarak, virüsler pek çok hücrenin reseptörlerine bağlanabilir ve bu hücrelerin sitoplazmasında enfeksiyona neden olarak çoğalabilir. Bu hücrelerin, virüslerin yok edilmesi için genellikle intrensek mekanizmaları yoktur. Hücre aracılı immün yanıta ek olarak, T lenfositleri ne hücrenin içinde bulunan ne de yaşayabilen bazı bakteriler, mantar ve helmintler gibi mikroplara karşı korumada da önemli rol oynarlar. CMI de T hücrelerinin klasik rolü tanımlandığı zamanlarda varlığı bilinmeyen CD4 + yardımcı T lenfosit alt grupları, bu organizmalara karşı savunmada rol oynayan T hücreleridir. Bu alt grubun esas işlevinden biri hümoral immün yanıtların bir parçası olarak B hücrelerine antikor üretiminde yardımcı olmaktır (bakınız Bölüm 7). Bu yardımcı T hücre alt gruplarının diğer bir rolü aktive lökositlerde özellikle hücre dışı mikropların öldürülmesinde etkili enflamatuvar yanıtı uyarmaktır. Bu T hücre alt gruplarını ve işlevlerini bu bölümün sonunda ve Bölüm 6 da tartışacağız. 93

26 94 Bölüm 5 T Hücre Aracılı İmmünite Hücre içi mikroplar A Fagosit B Non-fagositik hücre (örneğin epitelyal hücre) Virüs Virüs için hücresel reseptör Non-fagositik hücreleri enfekte eden mikroplar Fagosite olan mikroplar fagolizozomlar içinde yaşar Fagolizozomlardan kaçan mikroplar sitoplazmaya geçer Örnekler Hücre içi bakteriler: Mycobacteria Listeria monocytogenes Legionella pneumophila Mantar: Cryptococcus neoformans Protozoa: Leishmania Trypanosoma cruzi Virüsler: Tümü Riketsia: Tümü Protozoa: Plasmodium falciparum Cryptosporidium parvum ŞEKİL 5 1 T-hücre aracılı imünitenin savaştığı hücre içi mikrop çeşitleri. A, Mikroplar fagositozla hücre içerisine alınabilir ve veziküllerin (fagolizozomlar) içerisinde yaşayabilir veya fagositlerin mikrobisidal mekanizmalarına duyarlı olmayacakları sitoplazmaya kaçabilirler. B, Virüsler, fagositoz yapmayanlar da dahil pek çok tip hücrenin üzerindeki reseptörlere bağlanabilir ve enfekte hücrenin sitoplazmasında çoğalabilir. Bazı virüsler, ürettikleri viral proteinlerle enfekte hücrelerin içerisinde latent enfeksiyonlar geliştirebilir (gösterilmemiştir). Fagositlerin aktivasyonu, enfekte hücrelerin yok edilmesi ve B hücrelere yardım gibi T lenfosit ana işlevleri için, T lenfositleri fagositler, enfekte konak hücreler veya B lenfositleri gibi diğer hücrelerle etkileşimeleri gerekir. Ana doku uyumluluk bileşeni (MHC) tarafından sunulan peptidlere için T hücreleri özgünlüğünü hatırlayınız, bu T hücrelerinin sadece diğer hücrelerle beraber olan antijenleri görüp yanıt verdiğinin göstergesidir (bakınız. Bölüm 3 ve 4). Bu bölümde T lenfositlerinin hücresel antijenler ve diğer uyarılarla etkinleşme yolu tartışılmakta ve aşağıdaki sorular irdelenmektedir. T lenfosit etkinleşmesi için hangi sinyallere gerek vardır ve bu sinyallere yanıt oluşturulması için hangi hücresel reseptörler kullanılmaktadır? Herhangi bir mikrop için özgül birkaç naif T hücresinin mikropları ortadan kaldırabilme yeteneğine sahip çok sayıdaki etkin T hücresine dönüşümü nasıl gerçekleşir? T lenfositlerinin makrofajlar ve B lenfositleri gibi diğer hücrelerle ilişkisinde hangi moleküller üretilir? T hücrelerinin, mikropların antijenlerini nasıl tanıyıp yanıt verdiğini tanımladıktan sonra, Bölüm 6 da T hücrelerinin mikropları ortadan kaldırılmasındaki işlevleri tartışılacaktır. T HÜCRE YANITLARININ EVRELERİ Naif T lenfositleri, çoğalmalarını ve işlevsel ve bellek hücrelerine farklılaşmalarını uyaran periferik lenfoid organlardaki antijenleri tanırlar ve işlevsel hücreler periferik dokular veya lenfoid organlardaki aynı antijenlerle etkin olurlar (Şekil 5-2). Naif T lenfositleri mikropları barındıran hücrelerin tanınmasında etkili antijen ve eş-uyarım reseptörlerini hücre yüzeylerinde sergilerler, fakat naif lenfositler mikrop-

27 BÖLÜM 6 Hücresel İmmünitenin Etkin Mekanizmaları Konak Savunmasında T Hücre İşlevleri Çeviri: Dr. Necil Kütükçüler T HÜCRE ARACILI İMMÜN YANITIN TİPLERİ 117 T LENFOSİTLERİNİN HÜCRE ARACILI İMMÜN YANITDA ENFEKSİYON BÖLGESİNE GÖÇÜ 118 CD4 + YARDIMCI T LENFOSİTLERİN ETKİLİ İŞLEVLERİ 122 Konak Savunmasında T H 1 Hücrelerin Rolü 122 Konak Savunmasında T H 17 Hücrelerin Rolü 124 Konak Savunmasında T H 2 Hücrelerin Rolü 125 CD8 + SİTOTOKSİK T LENFOSİTLERİNİN ETKİN İŞLEVLERİ 125 PATOJEN MİKROPLARIN HÜCRE ARACILI İMMÜNİTEYE DİRENCİ 127 ÖZET 129 T lenfositlerin etkili hücreler olarak görev aldığı konak savunması hücre aracılı immünite olarak adlandırılır. T hücreleri hücre içinde yaşayan ve çoğalan mikropların eliminasyonunda ve sıklıkla diğer hücreler tarafından temizlenen bazı hücre dışı mikropların neden olduğu enfeksiyonların yok edilmesinde gereklidir. Hücresel immün yanıt, naif T hücrelerinin etkin hücrelere farklılaşması ve çoğalması için aktivasyonu ile başlar. Bu etkin T hücreleri sıklıkla makrafajlar ve diğer lökositler ile birlikte çalışarak hücreilişkili mikropları yok ederler. Bölüm 3 de hücre içi mikroorganizmalara ait antijenlerin, T lenfositleri tarafın dan tanınması amacıyla bu hücrelere sunumunda rol oyna yan majör histokompatibilite kompleksinin (MHC) görevi ve Bölüm 5 de farklılaşmamış (naif) T hücrelerinin bu antijenleri lenfoid organlarda tanıması ve etkin hücrelere dönüşmesi tartışılmıştır. Bu bölümde, aşağı daki sorulara yanıt aranacaktır: l Etkin T lenfositler, vücudun herhangi bir noktasındaki hücre içi mikroorganizmaları na sıl lokalize etmektedir? l Etkin T lenfositler, bu mikroorganizmalarla oluşan enfeksiyonları nasıl yok etmektedir? l Enfeksiyöz patojenlerin yok edilmesinde makrofajların ve diğer lökositlerin rolü nedir? T HÜCRE ARACILI İMMÜN YANITIN TİPLERİ Farklı türlerde hücre içi mikroorganizmaları elimine etmek için oluşturulmuş iki tip hüc resel immünite reaksiyonu vardır; CD4 + T hücreler lökositlerin aktivasyonu ve fagositoz ile hücre içinde öldürülmesini sağlayan sitokinler sekrete ederler. CD8 + sitotoksik T hücreleri (STL ler) ise sitoplazmada veya çekirdekte mikrobiyal protein içeren her türlü hücreyi öldü rerek enfeksiyonu ortadan kaldırmaktadırlar (Şekil 6-1). Mikrobiyal enfeksiyonlar vücudun herhangi bir yerinde görülebilir. Bazı enfeksiyöz patojenler, konak hücrelerini enfekte etme ve yerleşme yeteneğine sahiptirler. Konak hücreleri enfekte eden ve yaşamlarını bu 117

28 118 Bölüm 6 Hücresel İmmünitenin Etkin Mekanizmaları A Vezikülde mikrop içeren fagositler B Sitoplazmasında mikrop olan enfekte hücreler CD4 + etkin T hücreleri (T H 1 hücreleri) Sitokin sekresyonu CD4 + etkin T hücreleri (T H 17 hücreleri) CD8 + T hücreler (STL) Makrofaj aktivasyonu Yutulan mikropların öldürülmesi Enflamasyon, mikropların öldürülmesi ŞEKİL 6 1 Hücre içi mikroplara karşı hücresel immünite. A, CD4 + T H 1 ve T H 17 alt grubunun etkin T hücreleri, fagositlerce yutulan mikropların antijenlerini tanır, fagositleri mikropları öldürmeleri için aktive eder ve enflamasyonu tetikler. CD8 + T lenfositleri de benzer reaksiyonlar meydana getiren sitokinler üreterek enflamasyonu tetikler ve makrofajları aktive eder (gösterilmemiş). B, CD8 + STL ler sitoplazmasında mikrop barındıran enfekte hücreleri yok eder. hücrelerde sürdürebilen patojen mikroorganizmalar; (1) fagositler tarafından alınan, ancak fagositlerin yok etme mekanizmalarına dirençli olan ve vezikül veya sitoplazmalarda yaşamaya devam eden birçok bakteri ve bazı parazitler ve (2) fagositik ve non-fagositik hücreleri en fekte eden ve bu hücrelerin sitoplazmalarında yaşayan virüsler olarak sınıflandırılabilir (bakınız Şekil 5-1, Bö lüm 5). T hücreleri farklı lokasyonlarda tanıdıkları mikroplar ve de ortaya koydukları doğal reaksiyonlara göre farklıdırlar. Genellikle CD4 + T hücreleri fagositik veziküllerdeki mikropların antijenlerini tanır ve sitokin salgılayarak mikropları öldürmek için lökositleri aktive ederler. Oysa CD8 + T hücreleri sitozoldeki mikrobiyal antijenleri tanır ve bu enfekte hücreleri yok ederler. T hüce aracılı immün reaksiyonlar çok sayıda adımdan oluşur (bakınız Bölüm 5, Şekil 5-2). Hücre içi mikropları yok etmekle görevli etkin T hücreleri, mikrobiyal antijenlerle uyarılan farklılaşma mış T hücrelerinden lenf düğümleri ve dalakta üretilir. Farklılaşan T hücreleri, daha sonra enfeksiyonun olduğu bölgeye göç ederler. Mikroorga nizmaları yutarak hücre içindeki veziküllere alan bu bölgedeki fagositler, mikrobiyal proteinlere ait hücre yüzeyinde bulunan, sınıf II MHC moleküllerine bağlı peptit parçalarını Enfekte hücrelerin öldürülmesi CD4 + alt grubunun etkin T hücrelerine tanıtmak üzere sunarlar. Enfekte hücrelerin sitoplazmalarında yaşa yan mikropların peptid antijenleri ise sınıf I MHC mole külleri tarafından CD8 + T hücrelerine sunulmaktadır. Etkin T hücreleri tarafından antijenlerin tanınması, bu hücreleri asıl görevleri olan enfeksiyöz patojenlerin uzaklaştırılması yönünde aktive etmektedir. Böylece, hücresel immünitede, T hücreleri protein antijenlerini iki evrede tanımaktadır. Farklılaşmamış T hücreleri anti jenleri lenfoid dokularda tanıyıp çoğalma ve etkin hücrelere farklılaşma şeklinde yanıt verirken, etkin T hücreleri aynı antijenleri vücudun herhangi bir yerinde tanır ve bu mikroorganizmaları yok ederek görevini sür dürür (bakınız Bölüm 5). Bu bölümün geri kalan kısmında, ilk olarak farklı laşmış etkin T hücrelerin mikropları dokularda nasıl lokalize ettiğini ve ardından CD4 + ve CD8 + hücrelerin bu mikropları nasıl yok ettiğini tartışacağız. T LENFOSİTLERİNİN HÜCRE ARACILI İMMÜN YANITDA ENFEKSİYON BÖLGESİNE GÖÇÜ Herhangi bir enfeksiyon varlığında T hücre aracılı immün yanıt için, T hücreleri iki tip göç hareke-

29 BÖLÜM 7 Hümoral İmmün Yanıtlar B Lenfosit Etkinleşmesi ve Antikor Üretimi Çeviri: Dr. K. Aydan İkincioğulları HÜMORAL İMMÜN YANITLARIN TİPLERİ VE EVRELERİ 132 B LENFOSİTLERİN ANTİJEN TARAFINDAN UYARILMASI 135 B Hücrelerinde Antijen ile Tetiklenen Uyarı 135 B Hücre Etkinleşmesinde Kompleman Proteinleri ve Diğer Doğal İmmün Sinyallerin Rolü 136 Antijen ile Etkinleşen B Hücresinin İşlevsel Sonuçları 137 PROTEİN ANTİJENLERE VERİLEN HÜMORAL İMMÜN YANITTA YARDIMCI T LENFOSİTLERİN ROLÜ 138 Yardımcı T Hücrelerin Etkinleşmesi ve Göçü 139 Antijenlerin B Lenfositleri Tarafından Yardımcı T Hücrelerine Sunulması 140 Yardımcı T Hücreler Aracılığıyla B Hücrelerinin Etkinleşme Mekanizmaları 141 Follikül Dışı ve Germinal Merkez Tepkileri 141 Ağır Zincir Sınıf (İzotip) Dönüşümü 142 Çekim Gücü (Afinite) Olgunlaşması 145 T BAĞIMSIZ ANTİJENLERE ANTİKOR YANITLARI 146 HÜMORAL İMMÜN YANITLARIN DÜZENLENMESİ: ANTİKOR GERİBİLDİRİMİ 148 ÖZET 149 Hümoral immünite; antikorlar aracılığı ile oluşturulan hücre dışı mikroorganizmaların ve mikrobiyal toksinlerin etkisiz bırakılmasını ve yok edilmesini sağlayan edinsel immün yanıtın bir koludur. Hümoral immünite polisakkarid ve lipidden zengin kapsüllü mikroorganizmalara karşı savunmada başlıca savunma mekanizmasıdır. Bunun nedeni, B hücrelerin hücre dışında ve hücre yüzeyinde bulunan polisakkarid, lipid ve proteinler de dahil olmak üzere çok çeşitli tipte moleküllere karşı yanıt oluşturup özgül antikorlar üretirken, hücresel immünite ve aracılık eden T hücrelerinin yalnızca hücre içine alınmış ya da hücre içinde üretilen protein yapısındaki antijenleri tanıyarak yanıt vermesidir. Antikorlar, B lenfositler ve B lenfosit nesilleri tarafından üretilir. Naif B lenfositler antijenleri tanır, fakat antikor salgılamazlar, bu hücrelerin etkinleşmesi onların antikor üreten plazma hücrelerine farklılaşmasını sağlar. Bu bölümde B hücresinin etkinleşmesi ve antikor üretimini mekanizmaları aşağıdaki sorular çerçevesinde ele alınacaktır. l Yüzeyinde reseptör sergileyen naif B lenfositler nasıl etkin olurlar ve antikor salgılayan hücrelere dönüştürülür? l B hücre etkinleşmesi işlemi, nasıl farklı tipte mikroplara karşı en yararlı tipde antikorların üretilmesini sağlayacak şekilde düzenlenir? 131

30 132 Bölüm 7 Hümoral İmmün Yanıtlar Bölüm 8 de hümoral immün yanıt sürecinde mikrop ve toksinlere karşı bireysel savunmada üretilen antikorlar anlatılacaktır. HÜMORAL İMMÜN YANITLARIN TİPLERİ VE EVRELERİ Naif B lenfositleri hücre zarına bağlı bulunan ve antijen reseptörü görevi yapan iki tür antikoru; IgM ve IgD yi yüzeylerinde sergilerler. Bu naif B hücreler ileride sözü edileceği gibi antijenler ve diğer sinyal yolları ile etkinleşirler. B lenfositlerin etkinleşmesi, klonal çoğalma adı da verilen antijene özgül hücrelerin çoğalması ve hümoral immünitenin antikor salgılayan; yani etkin hücreleri olan plazma hücrelerine farklılaşması ile sonuçlanır (Şekil 7-1). Salgılanan antikorlar, antijeni tanıyarak immün yanıtı başlatan naif B hücre membran reseptörleri ile aynı özgüllüğe sahiptir. Tek bir etkinleşen B hücresinden günde antikor molekülü üretebilen 4000 e yakın plazma hücresi gelişebilir. Hümoral immünite ancak bu şekilde hızla çoğalan mikroorganizmalara ayak uydurabilir. Farklılaşmaları sırasında, bazı B hücreleri değişik mikroorganizma türleri ile mücadele etmek için özelleşmiş ve değişik etkin görevleri olan, farklı ağır zincir izotipinde antikor üretmeye başlayabilir. Bu işleme ağır zincir sınıf (izotip) dönüşümü (class switching) denir. Protein yapısındaki antijenlerle tekrarlayan karşılaşmalar yüksek antijen afiniteli antikorların üretimi ile sonuçlanır. Bu işleme çekim gücünün (afinite) olgunlaşması denir. Böylece, mikroorganizma ve onların toksinlerini etkisiz hale getiren bağlama kapasiteleri yüksek antikorların üretimi gerçekleşir. Değişik antijenlere antikor yanıtları T hücre yardımı gereksinimine göre T bağımlı veya T bağımsız olarak sınıflandırılır. B lenfositler protein, polisakkarid, lipid ve küçük kimyasallar dahil çok çeşitli antijenleri tanır ve onlar tarafından etkin kılınırlar. Protein yapısındaki antijenler, antijen sunan hücrelerde işlenir ve ağır zin- Antijeni tanıma Yardımcı T hücreler, Naif IgM + diğer uyaranlar, lgd + B hücre Mikrop Etkinleşen B hücreleri B lenfosit etkinleşmesi Klonal çoğalma Farklılaşma Yüksek afiniteli Ig eksprese eden B hücre İşlevsel hücreler; antikor salgılayan plazma hücreleri Yüzeyinde IgG sergileyen B hücre Bellek B hücre Antikor salınımı İzotip dönüşümü Afinite olgunlaşması ŞEKİL 7 1 Hümoral immün yanıtların evreleri. Naif B hücreler antijenleri tanır ve yardımcı T hücreler ve diğer uyaranların (gösterilmemiştir) etkisi ile çoğalma, klonal genişleme ve antikor salgılayan etkin hücrelere dönüşmek üzere etkin kılınırlar. Etkinleşen B hücrelerinin bazıları ağır zincir izotip dönüşümü ve çekim gücü (afinite) olgunlaşmasını gerçekleştirirken, bazıları ise uzun ömürlü bellek hücresine dönüşürler. IgM IgG Yüksek afiniteli IgG

İMMÜN YANITIN EFEKTÖR GRUPLARI VE YANITIN DÜZENLENMESİ. Güher Saruhan- Direskeneli İTF Fizyoloji AD

İMMÜN YANITIN EFEKTÖR GRUPLARI VE YANITIN DÜZENLENMESİ. Güher Saruhan- Direskeneli İTF Fizyoloji AD İMMÜN YANITIN EFEKTÖR GRUPLARI VE YANITIN DÜZENLENMESİ Güher Saruhan- Direskeneli İTF Fizyoloji AD HÜCRE İÇİ MİKROBA YANIT Veziküle alınmış mikroplu fagosit Sitoplazmasında mikroplu hücre CD4 + efektör

Detaylı

Edinsel İmmün Yanıt Güher Saruhan- Direskeneli

Edinsel İmmün Yanıt Güher Saruhan- Direskeneli Edinsel İmmün Yanıt Güher Saruhan- Direskeneli İTF Fizyoloji AD Doğal bağışıklık Edinsel bağışıklık Hızlı yanıt (saatler) Sabit R yapıları Sınırlı çeşidi tanıma Yanıt sırasında değişmez Yavaş yanıt (Gün-hafta)

Detaylı

ÇEKİRDEK EĞİTİM PROGRAMI

ÇEKİRDEK EĞİTİM PROGRAMI ÇEKİRDEK EĞİTİM PROGRAMI Tıp Fakülteleri Mezuniyet Öncesi İmmünoloji Eğitim Programı Önerisi in hücre ve dokuları ilgi hücrelerini isim ve işlevleri ile bilir. Kemik iliği, lenf nodu, ve dalağın anatomisi,

Detaylı

ADIM ADIM YGS LYS Adım DOLAŞIM SİSTEMİ 5 İNSANDA BAĞIŞIKLIK VE VÜCUDUN SAVUNULMASI

ADIM ADIM YGS LYS Adım DOLAŞIM SİSTEMİ 5 İNSANDA BAĞIŞIKLIK VE VÜCUDUN SAVUNULMASI ADIM ADIM YGS LYS 177. Adım DOLAŞIM SİSTEMİ 5 İNSANDA BAĞIŞIKLIK VE VÜCUDUN SAVUNULMASI İNSANDA BAĞIŞIKLIK VE VÜCUDUN SAVUNULMASI Hastalık yapıcı organizmalara karşı vücudun gösterdiği dirence bağışıklık

Detaylı

HÜCRESEL İMMÜNİTENİN EFEKTÖR MEKANİZMALARI. Hücre İçi Mikropların Yok Edilmesi

HÜCRESEL İMMÜNİTENİN EFEKTÖR MEKANİZMALARI. Hücre İçi Mikropların Yok Edilmesi HÜCRESEL İMMÜNİTENİN EFEKTÖR MEKANİZMALARI Hücre İçi Mikropların Yok Edilmesi Hücre içi mikropları yok etmekle görevli özelleşmiş immün mekanizmalar hücre aracılı immüniteyi oluştururlar. Hücresel immünitenin

Detaylı

I- Doğal-doğuştan (innate)var olan bağışıklık

I- Doğal-doğuştan (innate)var olan bağışıklık I- Doğal-doğuştan (innate)var olan bağışıklık Fagositik hücreler (makrofajlar, mast hücreleri) Kompleman sistemi(direkt bakteri hücre membranı parçalayarak diğer immün sistem hücrelerin bunlara atak yapmasına

Detaylı

DİCLE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM II. KAN-DOLAŞIM ve SOLUNUM DERS KURULU

DİCLE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM II. KAN-DOLAŞIM ve SOLUNUM DERS KURULU DİCLE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM II KAN-DOLAŞIM ve SOLUNUM DERS KURULU Doç.Dr. Engin DEVECİ İMMÜN SİSTEM TİPLERİ I- Doğal-doğuştan (innate)var olan bağışıklık Fagositik hücreler (makrofajlar, mast

Detaylı

EĞİTİM-ÖĞRETİM BAHAR YARI YILI LİSANSÜSTÜ DERS PROGRAMI. Tarih Saat Konu Yer Anlatan

EĞİTİM-ÖĞRETİM BAHAR YARI YILI LİSANSÜSTÜ DERS PROGRAMI. Tarih Saat Konu Yer Anlatan 2016- EĞİTİM-ÖĞRETİM BAHAR YARI YILI LİSANSÜSTÜ DERS PROGRAMI EĞİTİM-ÖĞRETİM BAŞLANGIÇ: 13 Şubat EĞİTİM-ÖĞRETİM BİTİŞ: 18 Mayıs Bitirme sınav tarihleri : 22 Mayıs-2 Haziran Bütünleme sınav tarihleri: 12-23

Detaylı

DOĞAL BAĞIŞIKLIK. Enfeksiyonlara Karşı Erken Savunma Sistemi

DOĞAL BAĞIŞIKLIK. Enfeksiyonlara Karşı Erken Savunma Sistemi DOĞAL BAĞIŞIKLIK Enfeksiyonlara Karşı Erken Savunma Sistemi DOĞAL BAĞIŞIKLIK Tüm çok hücreli canlılar mikroorganizmaların yol açacağı enfeksiyonlara karşı kendilerini korumak için intrensek savunma

Detaylı

22 Şubat Enflamasyon DETAE Prof. Dr. Günnur Deniz Dr. Sema Bilgiç. 29 Şubat Sinyal iletimi DETAE Doç. Dr. Suzan Çınar

22 Şubat Enflamasyon DETAE Prof. Dr. Günnur Deniz Dr. Sema Bilgiç. 29 Şubat Sinyal iletimi DETAE Doç. Dr. Suzan Çınar IMMN 7005 İMMÜN SİSTEM MORFOLOJİSİ 22 Şubat Enflamasyon DETAE Prof. Dr. Günnur Deniz Dr. Sema Bilgiç 29 Şubat Sinyal iletimi DETAE Doç. Dr. Suzan Çınar 7 Mart Hücre Çoğalması ve DETAE Prof. Dr. Günnur

Detaylı

24 Şubat Enflamasyon DETAE Prof. Dr. Günnur Deniz Dr. Sema Bilgiç

24 Şubat Enflamasyon DETAE Prof. Dr. Günnur Deniz Dr. Sema Bilgiç IMMN 7005. İMMÜN SİSTEM MORFOLOJİSİ 24 Şubat Enflamasyon DETAE Prof. Dr. Günnur Deniz Dr. Sema Bilgiç 3 Mart Hormon Etki Mekanizması Biyokimya Prof.Dr.Beyhan Ömer 10 Mart Isı Şoku Proteinleri DETAE Doç.Dr.

Detaylı

Bağışıklık sistemi nasıl çalışır?

Bağışıklık sistemi nasıl çalışır? On5yirmi5.com Bağışıklık sistemi nasıl çalışır? İnsanda bağışıklık sistemi, özellik ve görevleri nelerdir? Kaç çeşit bağışıklık sistemi vardır? Yayın Tarihi : 23 Ekim 2012 Salı (oluşturma : 10/3/2017)

Detaylı

Yapay Bağışık Sistemler ve Klonal Seçim. Bmü-579 Meta Sezgisel Yöntemler Yrd. Doç. Dr. İlhan AYDIN

Yapay Bağışık Sistemler ve Klonal Seçim. Bmü-579 Meta Sezgisel Yöntemler Yrd. Doç. Dr. İlhan AYDIN Yapay Bağışık Sistemler ve Klonal Seçim Bmü-579 Meta Sezgisel Yöntemler Yrd. Doç. Dr. İlhan AYDIN Bağışık Sistemler Bağışıklık sistemi insan vücudunun hastalıklara karşı savunma mekanizmasını oluşturan

Detaylı

b. Amaç: Bakterilerin patojenitesine karşı konakçının nasıl cevap verdiği ve savunma mekanizmaları ile ilgili genel bilgi öğretilmesi amaçlanmıştır.

b. Amaç: Bakterilerin patojenitesine karşı konakçının nasıl cevap verdiği ve savunma mekanizmaları ile ilgili genel bilgi öğretilmesi amaçlanmıştır. İMMÜNOLOJİİ I-DERS TANIMLARI 1- Tanım: Konakçı savunma mekanizmalarının öğretilmesi. b. Amaç: Bakterilerin patojenitesine karşı konakçının nasıl cevap verdiği ve savunma mekanizmaları ile ilgili genel

Detaylı

Edinsel Bağışıklık: İmmun Yanıtın Özellikleri. Güher Saruhan- Direskeneli İTF Fizyoloji AD

Edinsel Bağışıklık: İmmun Yanıtın Özellikleri. Güher Saruhan- Direskeneli İTF Fizyoloji AD Edinsel Bağışıklık: İmmun Yanıtın Özellikleri Güher Saruhan- Direskeneli İTF Fizyoloji AD DOĞAL İMMUN SİSTEM ÖZGÜL İMMUN SİSTEM İNFEKSİYÖZ AJAN FAGOSİTOZ ENDOSİZTOZ B HÜCRE UYARISI EFEKTÖR T HÜCRE UYARI

Detaylı

HUMORAL İMMUN YANIT 1

HUMORAL İMMUN YANIT 1 HUMORAL İMMUN YANIT 1 Antijen B lenfosit... HUMORAL İMMUN YANIT Antikor üretimi 2 Antijenini işlenmesi ve sunulması Yardımcı T-lenfosit aktivasyonu Yardımcı T hücre- B hücre ilişkisi B hücre aktivasyonu

Detaylı

23 Eylül İmmünoloji Tanıtım DETAE Prof. Dr. Günnur Deniz 8:30-10: Eylül İmmünülojide Literatür DETAE Prof. Dr. Günnur Deniz 10:30-12:30

23 Eylül İmmünoloji Tanıtım DETAE Prof. Dr. Günnur Deniz 8:30-10: Eylül İmmünülojide Literatür DETAE Prof. Dr. Günnur Deniz 10:30-12:30 IMMN 7001 İMMÜNOLOJİDE TEMEL KAVRAMLAR A 23 Eylül İmmünoloji Tanıtım DETAE Prof. Dr. Günnur Deniz 8:30-10:30 30 Eylül İmmünülojide Literatür DETAE Prof. Dr. Günnur Deniz Takibi 10:30-12:30 7 Ekim İmmünülojide

Detaylı

3. Sınıf Klinik İmmünoloji Vize Sınav Soruları (Kasım 2011)

3. Sınıf Klinik İmmünoloji Vize Sınav Soruları (Kasım 2011) 3. Sınıf Klinik İmmünoloji Vize Sınav Soruları (Kasım 2011) 1- Virgin B lenfositleri ile ilişkili aşağıda yer alan ifadelerden ikisi yanlıştır. Yanlış ifadelerin ikisini de birlikte içeren seçeneği işaretleyiniz.

Detaylı

ayxmaz/biyoloji Olumsuz yanıtları: Alerjiler - normalde zararsız maddelere tepki Otoimmün hastalıklar (Diyabet)(Kendi dokularını yok eder)

ayxmaz/biyoloji Olumsuz yanıtları: Alerjiler - normalde zararsız maddelere tepki Otoimmün hastalıklar (Diyabet)(Kendi dokularını yok eder) Vücut Savunmasını Bağışıklık : potansiyel zararlı yabancı maddelere ve anormal hücrelere karşı vücudun ortaya koyduğu savunma yeteneğidir. Aşağıdaki faaliyetleri gerçekleştirir: virüsler ve bakterilere

Detaylı

KANSER AŞILARI. Prof. Dr. Tezer Kutluk Hacettepe Üniversitesi

KANSER AŞILARI. Prof. Dr. Tezer Kutluk Hacettepe Üniversitesi KANSER AŞILARI Prof. Dr. Tezer Kutluk Hacettepe Üniversitesi Bir Halk Sağlığı Sorunu Şu an dünyada 24.600.000 kanserli vardır. Her yıl 10.9 milyon kişi kansere yakalanmaktadır. 2020 yılında bu rakam %50

Detaylı

EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM I V. KURUL DERS PROGRAMI HEMOPOETİK VE İMMÜN SİSTEM. (1 Mayıs Haziran 2017 )

EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM I V. KURUL DERS PROGRAMI HEMOPOETİK VE İMMÜN SİSTEM. (1 Mayıs Haziran 2017 ) Dekan V. Baş Koordinatör Dönem I Koordinatörü Dönem I Koordinatör Yardımcısı Dönem I Koordinatör Yardımcısı Kurulun amacı: 2016 2017 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM I V. KURUL DERS PROGRAMI HEMOPOETİK VE İMMÜN

Detaylı

AŞI ve SERUMLAR. Dr. Sibel AK

AŞI ve SERUMLAR. Dr. Sibel AK AŞI ve SERUMLAR Dr. Sibel AK Bugün; Ak#f İmmünizasyon Bakteriyel Aşılar Viral Aşılar Aşı Takvimi Pasif İmmünizasyon Aşı Etkileşimleri Tanımlar İmmünite (Bağışıklık): Konağın, kendisinden farklı yapıya

Detaylı

GENEL ÖZELLİKLER. Vücudun kendini çeşitli hastalık meydana getirici etkenlere karşı savunması immün sistem (Bağışıklık) tarafından gerçekleştirilir.

GENEL ÖZELLİKLER. Vücudun kendini çeşitli hastalık meydana getirici etkenlere karşı savunması immün sistem (Bağışıklık) tarafından gerçekleştirilir. BAĞIŞIKLIK SİSTEMİ GENEL ÖZELLİKLER Vücudun kendini çeşitli hastalık meydana getirici etkenlere karşı savunması immün sistem (Bağışıklık) tarafından gerçekleştirilir. Organizma için yabancı olan ve bağışıklık

Detaylı

DOĞAL BAĞIŞIKLIK. Prof. Dr. Dilek Çolak

DOĞAL BAĞIŞIKLIK. Prof. Dr. Dilek Çolak DOĞAL BAĞIŞIKLIK Prof. Dr. Dilek Çolak 1 DOĞAL BAĞIŞIKLIK İkinci savunma hattı birinci hat: fiziksel bariyerler Kazanılmış bağışık yanıtın aktivatörü ve kontrolörü 2 DOĞAL BAĞIŞIKLIK Kompleman proteinleri

Detaylı

D.Ü. TIP FAKÜLTESİ DERS YILI DÖNEM II HASTALIKLARIN BİYOLOJİK TEMELLERİ DERS KURULU

D.Ü. TIP FAKÜLTESİ DERS YILI DÖNEM II HASTALIKLARIN BİYOLOJİK TEMELLERİ DERS KURULU D.Ü. TIP FAKÜLTESİ 2017 2018 DERS YILI DÖNEM II HASTALIKLARIN BİYOLOJİK TEMELLERİ DERS KURULU 02.05.2018-28.05.2018 Dersler Teorik Pratik Toplam Biyokimya 15-15 Farmakoloji 18-18 İmmünoloji 18-18 Mikrobiyoloji

Detaylı

03 Ekim İmmünoloji Tanıtım DETAE Prof. Dr. Günnur Deniz 10:00-12: Ekim İmmünüloji de Literatür DETAE Prof. Dr. Günnur Deniz 12:00-14:00

03 Ekim İmmünoloji Tanıtım DETAE Prof. Dr. Günnur Deniz 10:00-12: Ekim İmmünüloji de Literatür DETAE Prof. Dr. Günnur Deniz 12:00-14:00 IMMN 7001 İMMÜNOLOJİDE TEMEL KAVRAMLAR A 03 Ekim İmmünoloji Tanıtım DETAE Prof. Dr. Günnur Deniz 03 Ekim İmmünüloji de Literatür DETAE Prof. Dr. Günnur Deniz Takibi 12:00-14:00 10 Ekim İmmünülojide Literatür

Detaylı

ÇOK HÜCRELİ ORGANİZMALARIN GELİŞİMİ

ÇOK HÜCRELİ ORGANİZMALARIN GELİŞİMİ ÇOK HÜCRELİ ORGANİZMALARIN GELİŞİMİ Seçici gen ifadesi embriyonun gelişmesini sağlayan 4 temel işlevi denetler: 1. Hücre çoğalması 2. Hücre farklılaşması 3. Hücre etkileşimleri 4. Hücre hareketi HÜCRE

Detaylı

Normal Mikrop Florası. Prof.Dr.Cumhur Özkuyumcu

Normal Mikrop Florası. Prof.Dr.Cumhur Özkuyumcu Normal Mikrop Florası Prof.Dr.Cumhur Özkuyumcu Vücudun Normal Florası İnsan vücudunun çeşitli bölgelerinde bulunan, insana zarar vermeksizin hatta bazı yararlar sağlayan mikroorganizma topluluklarına vücudun

Detaylı

SOLUNUM SİSTEMİ DERS KURULU DERS KURULU -III

SOLUNUM SİSTEMİ DERS KURULU DERS KURULU -III T.C. KAHRAMANMARAŞ SÜTÇÜ İMAM ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM II 2016-2017 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI SOLUNUM SİSTEMİ DERS KURULU DERS KURULU -III 05 ARALIK 2016-06 OCAK 2017 (5 HAFTA) DERSLER TEORİK PRATİK

Detaylı

D.Ü. TIP FAKÜLTESİ DERS YILI DÖNEM II HASTALIKLARIN BİYOLOJİK TEMELLERİ DERS KURULU

D.Ü. TIP FAKÜLTESİ DERS YILI DÖNEM II HASTALIKLARIN BİYOLOJİK TEMELLERİ DERS KURULU D.Ü. TIP FAKÜLTESİ 2016 2017 DERS YILI DÖNEM II HASTALIKLARIN BİYOLOJİK TEMELLERİ DERS KURULU 09.05.2017-05.06.2017 Dersler Teorik Pratik Toplam Biyokimya 15-15 Farmakoloji 18-18 İmmünoloji 18-18 Mikrobiyoloji

Detaylı

T. C. İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2014 2015 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM I V. KURUL DERS PROGRAMI HEMOPOETİK VE İMMÜN SİSTEM

T. C. İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2014 2015 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM I V. KURUL DERS PROGRAMI HEMOPOETİK VE İMMÜN SİSTEM T. C. İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2014 2015 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM I Dekan Baş Koordinatör Dönem I Koordinatörü Dönem I Koordinatör Yardımcısı Dönem I Koordinatör Yardımcısı Kurulun

Detaylı

T. C. İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM I V. KURUL DERS PROGRAMI HEMOPOETİK VE İMMÜN SİSTEM

T. C. İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM I V. KURUL DERS PROGRAMI HEMOPOETİK VE İMMÜN SİSTEM T. C. İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2014 2015 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM I Dekan Baş Koordinatör Dönem I Koordinatörü Dönem I Koordinatör Yardımcısı Dönem I Koordinatör Yardımcısı Kurulun

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Seda SABAH Teknolojisi (Tartışma) 11:30 12:15 Tıbbi Biyoloji ve Genetik: DNA. Yrd. Doç. Dr. Seda SABAH Teknolojisi (Tartışma)

Yrd. Doç. Dr. Seda SABAH Teknolojisi (Tartışma) 11:30 12:15 Tıbbi Biyoloji ve Genetik: DNA. Yrd. Doç. Dr. Seda SABAH Teknolojisi (Tartışma) HÜCRE BİLİMLERİ DERS KURULU III KURUL SORUMLUSU: DOÇ. DR. A.YEŞİM GÖÇMEN KURUL SORUMLUSU YARDIMCISI: YRD. DOÇ. DR. TEKİN YILDIRIM TIP103 HÜCRE BİLİMLERİ DERS KURULU III I. HAFTA 06.02.2017 (Pazartesi)

Detaylı

ADIM ADIM YGS-LYS 55. ADIM CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI-15 VİRÜSLER

ADIM ADIM YGS-LYS 55. ADIM CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI-15 VİRÜSLER ADIM ADIM YGS-LYS 55. ADIM CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI-15 VİRÜSLER Virüsler Hücresel yapı da dahil olmak üzere canlıların ortak özelliklerini göstermeyen canlılardır. Prokaryotlardan daha küçüklerdir.

Detaylı

T.C. MUSTAFA KEMAL ÜNİVERSİTESİ TAYFUR ATA SÖKMEN TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM II VI. DERS KURULU (4 HAFTA)

T.C. MUSTAFA KEMAL ÜNİVERSİTESİ TAYFUR ATA SÖKMEN TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM II VI. DERS KURULU (4 HAFTA) T.C. MUSTAFA KEMAL ÜNİVERSİTESİ TAYFUR ATA SÖKMEN TIP FAKÜLTESİ 2015-2016 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM II VI. DERS KURULU (4 HAFTA) 1901206 HASTALIKLARIN BİYOLOJİK TEMELİ DERS KURULU-I DEKAN DEKAN YRD.

Detaylı

Bağışıklamada Temel Tanımlar

Bağışıklamada Temel Tanımlar Aşı İmmünolojisi Bağışıklamada Temel Tanımlar Dr. Resul Karakuş Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi İmmünoloji AD İzmir, 30 Mayıs 2015 Temel Tanımlar 1 Antijen Anti(body) generating T-lenfosit Reseptörü (TCR)

Detaylı

ANTİJENLER VE YAPILARI

ANTİJENLER VE YAPILARI ANTİJENLER VE YAPILARI IMMUNOJEN VE ANTIJEN nedir? Immun cevap oluşturan yabancı maddeler antijen veya immunojen olabilir. Immunojen; İmmun yanıt meydana getirme kabiliyetindeki herhangi bir madde Antijen

Detaylı

Sonradan Kazandırılan Bağışıklık

Sonradan Kazandırılan Bağışıklık Sonradan Kazandırılan Bağışıklık 1 Çocukların Ölüm Nedenleri Arasında Aşı İle Önlenebilir Hastalıklar İlk Sırada Bulunur Boğmaca 11% Tetanoz 8% Diğerleri 1% Pnömokok 28% Hib 15% Rotavirus 16% Kızamık 21%

Detaylı

İ. Ü İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Filiz Aydın

İ. Ü İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Filiz Aydın İ. Ü İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Filiz Aydın Hücre iletişimi Tüm canlılar bulundukları çevreden sinyal alırlar ve yanıt verirler Bakteriler glukoz ve amino asit gibi besinlerin

Detaylı

Dr. Gaye Erten. 21. Ulusal İmmünoloji Kongresi, 9 Nisan 2011, Marmaris

Dr. Gaye Erten. 21. Ulusal İmmünoloji Kongresi, 9 Nisan 2011, Marmaris Dr. Gaye Erten 21. Ulusal İmmünoloji Kongresi, 9 Nisan 2011, Marmaris Fig 2 Source: Journal of Allergy and Clinical Immunology 2011; 127:701-721.e70 (DOI:10.1016/j.jaci.2010.11.050 ) Copyright 2011 American

Detaylı

Kanatlı İmmunolojisinde Gerçekler

Kanatlı İmmunolojisinde Gerçekler 68 Phibro Hayvan Sağlığı Semineri: Kanatlı İmmunolojisinde Gerçekler Phibro Hayvan Sağlığı, 29 Nisan da Hilton Kozyatağı İstanbul da Kanatlı İmmunolojisinde Gerçekler, IB ve IBD Hastalıklarının Tanı ve

Detaylı

KLL DE. kları ABD Hematoloji BD Bursa

KLL DE. kları ABD Hematoloji BD Bursa KLL DE İNFEKSİYON YÖNETİMİ Dr. Rıdvan R ALİ Uludağ Üniversitesi Tıp T p Fakültesi İç Hastalıklar kları ABD Hematoloji BD Bursa KLL ile ilişkili bilgilerimizde önemli değişiklikler iklikler söz s z konusu

Detaylı

Anayit M. COSKUN Eylem KARAKAYA

Anayit M. COSKUN Eylem KARAKAYA ( Editörler Anayit M. COSKUN Eylem KARAKAYA Yazarlar Anayit M. COSKUN Eylem KARAKAYA Semra BAYRAKTAR NOBEL TIP KİTABEVLERİ 2016 Nobel Tıp Kitabevleri Tic. Ltd. Şti. Güvenli Annelik Eğitim ve Danışmanlık

Detaylı

Bağışıklamada Temel Tanımlar. Dr. Resul Karakuş Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi İmmünoloji AD

Bağışıklamada Temel Tanımlar. Dr. Resul Karakuş Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi İmmünoloji AD Bağışıklamada Temel Tanımlar Dr. Resul Karakuş Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi İmmünoloji AD Temel Tanımlar 1 Antijen Anti(body) generating T-lenfosit Reseptörü (TCR) ve/veya B-lenfosit membran Ig i (mig)

Detaylı

ÖĞRENİM HEDEFLERİ Öğrenciler 1.sınıfın sonunda;

ÖĞRENİM HEDEFLERİ Öğrenciler 1.sınıfın sonunda; 1. SINIF VE Tıp fakültesi 1. sınıf öğrencilerine; insan organizmasının normal yapı ve işlevlerini doku ve hücre düzeyinde öğrenmelerinin yanı sıra, tıp eğitimine temel oluşturacak şekilde temel fen bilimleri

Detaylı

FEN ve TEKNOLOJİ / GENETİK MÜHENDİSLİĞİ ve BİYOTEKNOLOJİ. GENETİK MÜHENDİSLİĞİ ve BİYOTEKNOLOJİ

FEN ve TEKNOLOJİ / GENETİK MÜHENDİSLİĞİ ve BİYOTEKNOLOJİ. GENETİK MÜHENDİSLİĞİ ve BİYOTEKNOLOJİ GENETİK MÜHENDİSLİĞİ ve BİYOTEKNOLOJİ 1 Genetik mühendisliği canlıların kalıtsal özelliklerinin değiştirilerek onlara yeni işlevler kazandırılmasına yönelik araştırmalar yapan bilim dalıdır. Genetik mühendisleri

Detaylı

Doğal Bağışıklık. İnsan doğar doğmaz hazırdır

Doğal Bağışıklık. İnsan doğar doğmaz hazırdır Doğal Bağışıklık 1 Doğal Bağışıklık İnsan doğar doğmaz hazırdır 2 Mikrop vücuda girdiği zaman doğal bağışıklık onunla saatler içinde savaşır. 3 Doğal bağışıklık ikinci görev olarak adaptif immün cevabı

Detaylı

Prof. Dr. Özden Sanal, Prof. Dr. İlhan Tezcan, Temel İmmünoloji Bilgisine sahip olmak

Prof. Dr. Özden Sanal, Prof. Dr. İlhan Tezcan, Temel İmmünoloji Bilgisine sahip olmak İMM706 İmmünolojinin Esasları III Dersin Kredisi 2 0 2 Temel İmmünoloji Bilgisine sahip olmak 1 yarıyıl (haftada 2 saat teorik) İnnate İmmünite ile Adaptif İmmünite arasındaki ilişkiler T ve BHücrelerin

Detaylı

KLİNİK TIBBİ LABORATUVARLAR

KLİNİK TIBBİ LABORATUVARLAR KLİNİK TIBBİ LABORATUVARLAR BİYOKİMYA LABORATUVARI Laboratuvarın çoğunlukla en büyük kısmını oluşturan biyokimya bölümü, vücut sıvılarının kimyasal bileşiminin belirlendiği bölümdür. Testlerin çoğunluğu,

Detaylı

T. C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2014 2015 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM III

T. C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2014 2015 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM III T. C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2014 2015 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM III DOKU ZEDELENMESI VE ENFEKSIYON DERS KURULU ( 1. ) DERS KURULU (15 EYLÜL- 24 EKİM 2014) DERS PROGRAMI T. C.

Detaylı

VİRUS HASTALIKLARINDA TANI YÖNTEMLERİ

VİRUS HASTALIKLARINDA TANI YÖNTEMLERİ VİRUS HASTALIKLARINDA TANI YÖNTEMLERİ Doç. Dr. Koray Ergünay MD PhD Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Mikrobiyoloji ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı, Viroloji Ünitesi Viral Enfeksiyonlar... Klinik

Detaylı

11. SINIF KONU ANLATIMI 32 DUYU ORGANLARI 1 DOKUNMA DUYUSU

11. SINIF KONU ANLATIMI 32 DUYU ORGANLARI 1 DOKUNMA DUYUSU 11. SINIF KONU ANLATIMI 32 DUYU ORGANLARI 1 DOKUNMA DUYUSU DUYU ORGANLARI Canlının kendi iç bünyesinde meydana gelen değişiklikleri ve yaşadığı ortamda mevcut fiziksel, kimyasal ve mekanik uyarıları alan

Detaylı

KAFKAS ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM III DERS YILI DOKU ZEDELENMESİ, ENFEKSİYON VE HALK SAĞLIĞI DERS KURULU

KAFKAS ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM III DERS YILI DOKU ZEDELENMESİ, ENFEKSİYON VE HALK SAĞLIĞI DERS KURULU KAFKAS ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM III 2015-2016 DERS YILI DOKU ZEDELENMESİ, ENFEKSİYON VE DERS KURULU DERSLER TEORİK PRATİK TOPLAM Mikrobiyoloji 30 14 44 Halk Sağlığı 30 14 44 Patoloji 23 14 37 Farmakoloji

Detaylı

T. C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM III

T. C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM III T. C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2017 2018 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM III DOKU ZEDELENMESİ VE ENFEKSİYON DERS KURULU ( 1. ) DERS KURULU (11 EYLÜL 2017-13 EKİM 2017) DERS PROGRAMI T.

Detaylı

TİP I HİPERSENSİTİVİTE REAKSİYONU. Prof. Dr. Bilun Gemicioğlu

TİP I HİPERSENSİTİVİTE REAKSİYONU. Prof. Dr. Bilun Gemicioğlu TİP I HİPERSENSİTİVİTE REAKSİYONU Prof. Dr. Bilun Gemicioğlu HİPERSENSİTİVİTE REAKSİYONLARI TİP I TİP II TİPII TİPIII TİPIV TİPIV TİPIV İmmün yanıt IgE IgG IgG IgG Th1 Th2 CTL Antijen Solübl antijen Hücre/

Detaylı

İmmün Sistemin Yapısı

İmmün Sistemin Yapısı ÜNİTE 10 İmmün Sistemin Yapısı Bu üniteyi çalıştıktan sonra, Amaçlar Organizmada bağışıklık sistemini oluşturan organlar ile Organizmada bağışıklık olaylarında rol alan hücreler hakkında bilgi edineceksiniz.

Detaylı

Kanser Tedavisi: Günümüz

Kanser Tedavisi: Günümüz KANSER TEDAVİSİNDE MOLEKÜLER HEDEFLER Doç. Dr. Işık G. YULUĞ Bilkent Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü yulug@fen.bilkent.edu.tr Kanser Tedavisi: Günümüz Geleneksel sitotoksik ilaçlar ve

Detaylı

BİRİNCİ BASAMAKTA PRİMER İMMÜN YETMEZLİK

BİRİNCİ BASAMAKTA PRİMER İMMÜN YETMEZLİK 1 LERDE LABORATUVAR İPUÇLARI GENEL TARAMA TESTLERİ Tam kan sayımı Periferik yayma İmmünglobulin düzeyleri (IgG, A, M, E) İzohemaglutinin titresi (Anti A, Anti B titresi) Aşıya karşı antikor yanıtı (Hepatit

Detaylı

* Madde bilgisi elektromanyetik sinyaller aracılığı ile hücre çekirdeğindeki DNA sarmalına taşınır ve hafızalanır.

* Madde bilgisi elektromanyetik sinyaller aracılığı ile hücre çekirdeğindeki DNA sarmalına taşınır ve hafızalanır. Sayın meslektaşlarım, Kişisel çalışmalarım sonucu elde ettiğim bazı bilgileri, yararlı olacağını düşünerek sizlerle paylaşmak istiyorum. Çalışmalarımı iki ana başlık halinde sunacağım. MADDE BAĞIMLILIĞI

Detaylı

HAYVANSAL HÜCRELER VE İŞLEVLERİ. YRD. DOÇ. DR. ASLI SADE MEMİŞOĞLU RESİM İŞ ZEMİN KAT ODA: 111

HAYVANSAL HÜCRELER VE İŞLEVLERİ. YRD. DOÇ. DR. ASLI SADE MEMİŞOĞLU RESİM İŞ ZEMİN KAT ODA: 111 HAYVANSAL HÜCRELER VE İŞLEVLERİ YRD. DOÇ. DR. ASLI SADE MEMİŞOĞLU RESİM İŞ ZEMİN KAT ODA: 111 asli.memisoglu@deu.edu.tr KONULAR HAYVAN HÜCRESİ HAYVAN, BİTKİ, MANTAR, BAKTERİ HÜCRE FARKLARI HÜCRE ORGANELLERİ

Detaylı

www.atlaskitapcilik.com

www.atlaskitapcilik.com MİKROBİYOLOJİ ENFEKSİYON HASTALIKLARI YAYINLARI Konusunda Dünyanın En iyi Kitaplarının Türkçe Çevirileri Uygun Fiyatlarla Sizleri Bekliyor... ATLAS KİTAPÇILIK www.atlaskitapcilik.com DEV ESER ÇIKTI!!!

Detaylı

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Eğitim Yılı

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Eğitim Yılı Dönem I. 2. Ders Kurulu II. HÜCRE BİLİMLERİ-I Eğitim Programı Eğitim Başkoordinatörü: Dönem Koordinatörü: Koordinatör Yardımcısı: Doç. Dr. Erkan Melih ŞAHİN Prof. Dr. Alirıza ERDOĞAN Yrd. Doç. Ders Kurulu

Detaylı

(ZORUNLU) MOLEKÜLER İMMÜNOLOJİ I (TBG 607 TEORİK 3, 3 KREDİ)

(ZORUNLU) MOLEKÜLER İMMÜNOLOJİ I (TBG 607 TEORİK 3, 3 KREDİ) T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TIBBİ BİYOLOJİ VE GENETİK ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL (ZORUNLU) MOLEKÜLER

Detaylı

I. YARIYIL MOLEKÜLER HÜCRE BİYOLOJİSİ I (TBG 601 TEORİK 3, 3 KREDİ)

I. YARIYIL MOLEKÜLER HÜCRE BİYOLOJİSİ I (TBG 601 TEORİK 3, 3 KREDİ) T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TIBBİ BİYOLOJİ VE GENETİK ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL MOLEKÜLER HÜCRE BİYOLOJİSİ

Detaylı

Nöroinflamasyon nedir? Temel mekanizmaları ve ölçümleme

Nöroinflamasyon nedir? Temel mekanizmaları ve ölçümleme Nöroinflamasyon nedir? Temel mekanizmaları ve ölçümleme Uz. Dr. Tevfik Kalelioğlu Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi Nöroinflamasyon nedir? Temel mekanizmaları ve ölçümleme Uz. Dr. Tevfik Kalelioğlu

Detaylı

LENFOİD DOKU. Lenfoid Organlar:

LENFOİD DOKU. Lenfoid Organlar: LENFOİD DOKU Lenfoid Organlar: Lenfoid organlar santral ve periferik olmak üzere iki gruba ayrılırlar. Santral organlar yeni lenfositlerin antijene bağımlı olmaksızın otonom olarak yapıldıkları ve immun

Detaylı

Tip 1 diyabete giriş. Prof. Dr.Mücahit Özyazar Endokrinoloji,Diyabet,Metabolizma Hastalıkları ve Beslenme Bölümü

Tip 1 diyabete giriş. Prof. Dr.Mücahit Özyazar Endokrinoloji,Diyabet,Metabolizma Hastalıkları ve Beslenme Bölümü Tip 1 diyabete giriş Prof. Dr.Mücahit Özyazar Endokrinoloji,Diyabet,Metabolizma Hastalıkları ve Beslenme Bölümü ENTERNASYONAL EKSPER KOMİTE TARAFINDAN HAZIRLANAN DİABETİN YENİ SINIFLAMASI 1 - Tip 1 Diabetes

Detaylı

DÖNEM 1- A, 3. DERS KURULU (2015-2016)

DÖNEM 1- A, 3. DERS KURULU (2015-2016) DÖNEM 1- A, 3. DERS KURULU (2015-2016) DERS SAATİ DERS ADI DERS KONUSU DERSİ VEREN ÖĞRETİM ÜYESİ 4. DK 1. Hafta 07 Aralık Pazartesi Mikrobiyoloji Mikrobiyolojinin tarihçesi ve mikroorganizmalara genel

Detaylı

HIV ENFEKSİYONUNUN PATOFİZYOLOJİSİ VE DOĞAL SEYRİ

HIV ENFEKSİYONUNUN PATOFİZYOLOJİSİ VE DOĞAL SEYRİ HIV ENFEKSİYONUNUN PATOFİZYOLOJİSİ VE DOĞAL SEYRİ Dr. Hayat Kumbasar Karaosmanoğlu Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Sunum Planı HIV in morfolojik ve

Detaylı

TIBBİ MİKROBİYOLOJİ ANABİLİM DALI Tıbbi Mikrobiyoloji Programı

TIBBİ MİKROBİYOLOJİ ANABİLİM DALI Tıbbi Mikrobiyoloji Programı TIBBİ MİKROBİYOLOJİ ANABİLİM DALI Tıbbi Mikrobiyoloji Programı Programa Kabul Koşulları: Yüksek Lisans: Fen, Eczacılık ve Mühendislik Fakültelerinin Biyoloji, Gıda, Çevre ve Kimya ile ilgili bölümlerinden

Detaylı

T. C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM III

T. C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM III T. C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2015 2016 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM III DOKU ZEDELENMESİ VE ENFEKSİYON DERS KURULU ( 1. ) DERS KURULU (07 EYLÜL 2015-16 EKİM 2015) DERS PROGRAMI T.

Detaylı

SANKO ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 102: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ

SANKO ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 102: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ 05-06 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 0: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ Ders Kurulu Başkanı: / Başkan Yardımcıları: / Histoloji Embriyoloji Yrd. Doç. Dr. Bahadır Murat Demirel / Üyeler: / Tıbbi / Dersin AKTS

Detaylı

ECZACILIK FAKÜLTESİ BİYOKİMYA

ECZACILIK FAKÜLTESİ BİYOKİMYA PROGRAM KOORDİNATÖRÜ Prof. Dr. Güldal MEHMETÇİK, gmehmetcik@neu.edu.tr YÜKSEK LİSANS DERSLERİ EBM 600 Uzmanlık Alanı Dersi Z 4 0 4 EBM 601 Biyokimya I S 3 0 3 EBM 602 Biyokimya I Laboratuvar S 0 3 1 EBM

Detaylı

Stres Koşulları ve Bitkilerin Tepkisi

Stres Koşulları ve Bitkilerin Tepkisi Stres Koşulları ve Bitkilerin Tepkisi Stres nedir? Olumsuz koşullara karşı canlıların vermiş oldukları tepkiye stres denir. Olumsuz çevre koşulları bitkilerde strese neden olur. «Biyolojik Stres»: Yetişme

Detaylı

PARAZİTER HASTALIKLARA KARŞI ORGANİZMANIN GÖSTERDİĞİ REAKSİYONLAR

PARAZİTER HASTALIKLARA KARŞI ORGANİZMANIN GÖSTERDİĞİ REAKSİYONLAR PARAZİTER HASTALIKLARA KARŞI ORGANİZMANIN GÖSTERDİĞİ REAKSİYONLAR BAĞIŞIKLIK Bağışıklık sistemi, insan veya hayvan vücudunun hastalıklara karşı savunma mekanizmasını oluşturan karmaşık bir sistemdir. Vücudu

Detaylı

DİCLE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DERS YILI DÖNEM III NEOPLAZİ VE HEMOPOETİK SİSTEM HASTALIKLARI DERS KURULU

DİCLE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DERS YILI DÖNEM III NEOPLAZİ VE HEMOPOETİK SİSTEM HASTALIKLARI DERS KURULU DİCLE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2016 2017 DERS YILI DÖNEM III NEOPLAZİ VE HEMOPOETİK SİSTEM HASTALIKLARI DERS KURULU 11.10.2016-31.10.2016 Dersler Teorik Pratik Toplam Patoloji 2 --- 2 Çocuk Hastalıkları

Detaylı

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Eğitim Yılı

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Eğitim Yılı 2016-2017 Eğitim Yılı Dönem II 2. Ders Kurulu HEMATOPOETİK SİSTEM ve SOLUNUM Eğitim Programı Eğitim Başkoordinatörü Dönem II Koordinatörü Koordinatör Yardımcısı : Prof. Dr. Hakkı Engin AKSULU : Doç. Dr.

Detaylı

Kavramlar. H. Barbaros Oral. Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji A.D. İmmünoloji B.D

Kavramlar. H. Barbaros Oral. Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji A.D. İmmünoloji B.D Temel İmmünoloji ve Kavramlar H. Barbaros Oral Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji A.D. İmmünoloji B.D. 17.12.2011 Enfeksiyonlara (konağa yabancı yapılara) karşı direnci sağlayan hücrelerin,

Detaylı

ARI ZEHİRİ BİLEŞİMİ, ÖZELLİKLERİ, ETKİ MEKANİZMASI. Dr. Bioch.Cristina Mateescu APİTERAPİ KOMİSYONU

ARI ZEHİRİ BİLEŞİMİ, ÖZELLİKLERİ, ETKİ MEKANİZMASI. Dr. Bioch.Cristina Mateescu APİTERAPİ KOMİSYONU ARI ZEHİRİ BİLEŞİMİ, ÖZELLİKLERİ, ETKİ MEKANİZMASI Dr. Bioch.Cristina Mateescu APİTERAPİ KOMİSYONU Arı Zehiri - Tanım Arı zehiri, bal arıları tarafından öncelikle memelilere ve diğer iri omurgalılara karşı

Detaylı

MOLEKÜLER BİYOLOJİ DOÇ. DR. MEHMET KARACA (5. BÖLÜM)

MOLEKÜLER BİYOLOJİ DOÇ. DR. MEHMET KARACA (5. BÖLÜM) MOLEKÜLER BİYOLOJİ DOÇ. DR. MEHMET KARACA (5. BÖLÜM) TRANSKRİPSİYONU (ÖKARYOTİK) STOPLAZMA DNA Transkripsiyon hnrna RNA nın işlenmesi mrna G AAA Eksport G AAA NÜKLEUS TRANSKRİPSİYONU (PROKARYOTİK) Stoplazma

Detaylı

İmmün Sistemin Tanıtımı

İmmün Sistemin Tanıtımı İmmün Sistemin Tanıtımı Nurşen DÜZGÜN 97 İmmünite, yabancı ve zararlı olan her türlü maddeye (mikroorganizma, protein ve polisakkarid gibi) karşı organizmanın verdiği reaksiyonu tanımlayan bir kavramdır.

Detaylı

6 Şubat Çarşamba. Elektron Transport Sistemi ve ATP Sentezi. İ.Hamdi Öğüş. Siyah Amfi Teorik

6 Şubat Çarşamba. Elektron Transport Sistemi ve ATP Sentezi. İ.Hamdi Öğüş. Siyah Amfi Teorik Ders Kurulu 103 Akademik Yılın 22. Haftası 4 Şubat 5 Şubat 6 Şubat 7 Şubat 8 Şubat TCA Döngüsü ve İ.Hamdi Öğüş Moleküllerin Membranda Difüzyonu Elektron Transport Sistemi ve ATP Sentezi İ.Hamdi Öğüş Moleküllerin

Detaylı

b. Amaç: Hücre zarının yapı ve fonksiyonları ile ilgili genel bilgi öğretilmesi amaçlanmıştır.

b. Amaç: Hücre zarının yapı ve fonksiyonları ile ilgili genel bilgi öğretilmesi amaçlanmıştır. TIBBİ BİYOLOJİ I-DERS TANIMLARI 1-Tanım: Hücre ve Komponentlerinin öğretilmesi. b. Amaç: Hücrenin yapı, işlev ve çeşitliliği ile ilgili genel bilgi öğretilmesi c. Öğrenim Hedefleri: Prokaryot ve ökaryot

Detaylı

Bağ doku. Mezodermden köken alır. En Yaygın bulunan dokudur ( Epitel, Kas, Kemik sinir)

Bağ doku. Mezodermden köken alır. En Yaygın bulunan dokudur ( Epitel, Kas, Kemik sinir) Bağ doku Mezodermden köken alır En Yaygın bulunan dokudur ( Epitel, Kas, Kemik sinir) Bağ dokunun Fonksiyonları Diğer organ ve dokuların Fonksiyonal ve yapısal desteğini sağlar. kan damarları aracılığı

Detaylı

YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI. 9. Sınıf 1 BİLİMSEL BİLGİNİN DOĞASI CANLININ ORTAK ÖZELLİKLERİ

YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI. 9. Sınıf 1 BİLİMSEL BİLGİNİN DOĞASI CANLININ ORTAK ÖZELLİKLERİ YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI 9. Sınıf 1 BİLİMSEL BİLGİNİN DOĞASI CANLININ ORTAK ÖZELLİKLERİ DOĞRU YANLIŞ SORULARI Bilimsel problemlerde hipotezler her zaman bir sonuca ulaşır. Bir problemle ilgili gözlem

Detaylı

Konu: Mitoz Bölünme ve Eşeysiz Üreme

Konu: Mitoz Bölünme ve Eşeysiz Üreme Konu: Mitoz Bölünme ve Eşeysiz Üreme Hücre bölünmesi tüm canlılarda görülen ortak bir özelliktir. Hücre büyüyüp gelişirken madde ve enerji gereksinimleri artar. Sitoplâzma hücre zarına oranla daha hızlı

Detaylı

Replikasyon, Transkripsiyon ve Translasyon. Yrd. Doç. Dr. Osman İBİŞ

Replikasyon, Transkripsiyon ve Translasyon. Yrd. Doç. Dr. Osman İBİŞ Replikasyon, Transkripsiyon ve Translasyon Yrd. Doç. Dr. Osman İBİŞ DNA replikasyonu DNA nın replikasyonu, DNA molekülünün, sakladığı genetik bilgilerin sonraki nesillere aktarılması için kendi kopyasını

Detaylı

Biyoteknoloji ve Genetik II. Hafta 8 TRANSLASYON

Biyoteknoloji ve Genetik II. Hafta 8 TRANSLASYON Biyoteknoloji ve Genetik II Hafta 8 TRANSLASYON Prof. Dr. Hilal Özdağ A.Ü Biyoteknoloji Enstitüsü Merkez Laboratuvarı Tel: 2225826/125 Eposta: hilalozdag@gmail.com TRANSLASYON Translasyon a. mrna ribozoma

Detaylı

DİCLE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DERS YILI DÖNEM III NEOPLAZİ VE HEMOPOETİK SİSTEM HASTALIKLARI DERS KURULU

DİCLE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DERS YILI DÖNEM III NEOPLAZİ VE HEMOPOETİK SİSTEM HASTALIKLARI DERS KURULU DİCLE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2017 201 DERS YILI DÖNEM III NEOPLAZİ VE HEMOPOETİK SİSTEM HASTALIKLARI DERS KURULU 10.10.2017-30.10.2017 Dersler Teorik Pratik Toplam Patoloji 2 --- 2 Çocuk --- İç 16

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. İlyas Yolbaş Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları ABD

Yrd. Doç. Dr. İlyas Yolbaş Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları ABD Yrd. Doç. Dr. İlyas Yolbaş Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları ABD KOMPLEMAN SİSTEMİ Kompleman sistem, (Compleman system) veya tamamlayıcı sistem, bir canlıdan patojenlerin temizlenmesine yardım eden biyokimyasal

Detaylı

Temel İmmunoloji: Aşılama. Prof. Dr. Gülbin Gökçay İstanbul Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı

Temel İmmunoloji: Aşılama. Prof. Dr. Gülbin Gökçay İstanbul Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Temel İmmunoloji: Aşılama Prof. Dr. Gülbin Gökçay İstanbul Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı DERSİN AMAÇ VE HEDEFLERİ Öğrenci dersin sonunda Edinsel bağışıklığıntanımını yapabilmeli,

Detaylı

verilmiştir. İlk kez uyguladığımız bu düzenlemeden tüm katılımcılarımızın memnun kaldıklarını görmekten mutluluk duyduk. Dernek Çalışma Gruplarımız

verilmiştir. İlk kez uyguladığımız bu düzenlemeden tüm katılımcılarımızın memnun kaldıklarını görmekten mutluluk duyduk. Dernek Çalışma Gruplarımız Türk İmmünoloji Derneği nin uluslar arası katılımlı XXI. Ulusal İmmünoloji Kongresi 6-9 Nisan 2011 tarihleri arasında, Marmaris, Grand Yazıcı Mares Otel de gerçekleştirilmişve kongremizde immünoloji alanındaki

Detaylı

AKTS MİKROBİYOLOJİ VE PARAZİTOLOJİ. BES118 2. Bahar 3 0 0 4 Önkoşullar

AKTS MİKROBİYOLOJİ VE PARAZİTOLOJİ. BES118 2. Bahar 3 0 0 4 Önkoşullar MİKROBİYOLOJİ VE PARAZİTOLOJİ Teori Uygulama Laboratuar Kodu Yarıyıl Dersin Adı (saat/hafta) (saat/hafta) (saat/hafta) AKTS MİKROBİYOLOJİ VE PARAZİTOLOJİ BES118 2. Bahar 3 0 0 4 Önkoşullar Yok Dersin dili

Detaylı

Kronik Hastalığı Olanlarda ve İmmünsüpresif Hastalarda Bağışıklama. Dr. Hüsnü Pullukçu Ege ÜTF Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD

Kronik Hastalığı Olanlarda ve İmmünsüpresif Hastalarda Bağışıklama. Dr. Hüsnü Pullukçu Ege ÜTF Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD Kronik Hastalığı Olanlarda ve İmmünsüpresif Hastalarda Bağışıklama Dr. Hüsnü Pullukçu Ege ÜTF Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD Bağışıklığın Baskılanması Birincil İkincil B hücre hastalıkları

Detaylı

Mikroorganizmalar gözle görülmezler, bu yüzden mikroskopla incelenirler.

Mikroorganizmalar gözle görülmezler, bu yüzden mikroskopla incelenirler. 10. Sınıf Enfeksiyondan Korunma 2.Hafta ( 22-26 / 09 / 2014 ) ENFEKSİYON ETKENLERİNİN SINIFLANDIRILMASI 1.) BAKTERİLER 2.) VİRÜSLER Slayt No : 2 Mikroorganizmaların Sınıflandırılması ; a.) Sayısal Yöntem,

Detaylı

BMM307-H02. Yrd.Doç.Dr. Ziynet PAMUK

BMM307-H02. Yrd.Doç.Dr. Ziynet PAMUK BMM307-H02 Yrd.Doç.Dr. Ziynet PAMUK ziynetpamuk@gmail.com 1 BİYOELEKTRİK NEDİR? Biyoelektrik, canlıların üretmiş olduğu elektriktir. Ancak bu derste anlatılacak olan insan vücudundan elektrotlar vasıtasıyla

Detaylı

Anti-HCV (+)/ HCV-RNA (-) olgularda HCV-spesifik lenfosit yanıtının ELISPOT metodu ile saptanması

Anti-HCV (+)/ HCV-RNA (-) olgularda HCV-spesifik lenfosit yanıtının ELISPOT metodu ile saptanması Anti-HCV (+)/ HCV-RNA (-) olgularda HCV-spesifik lenfosit yanıtının ELISPOT metodu ile saptanması Uluhan Sili 1, Abdurrahman Kaya 2, Selda Aydın 3, Nur Hondur 4, Ali Mert 5, Fehmi Tabak 4, Reşat Özaras

Detaylı

Ders Kodu Ders Adı Ders Türü AKTS Hafta Teorik

Ders Kodu Ders Adı Ders Türü AKTS Hafta Teorik Önlisans - Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu - Tıbbi Laboratuvar Teknikleri Y : Yıl D : Dönem Ders Kodu Ders Adı Ders Türü Y D AKTS TLT137 Genel Biyoloji Zorunlu 1 1 4 Dersin Amacı Prokaryotik ve ökaryotik

Detaylı

ADIM ADIM YGS-LYS 44. ADIM CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI-4 BAKTERİLER ALEMİ-2

ADIM ADIM YGS-LYS 44. ADIM CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI-4 BAKTERİLER ALEMİ-2 ADIM ADIM YGS-LYS 44. ADIM CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI-4 BAKTERİLER ALEMİ-2 BAKTERİLERDE EŞEYSİZ ÜREME İKİYE BÖLÜNME Bakteri bölüneceği zaman DNA dan bir kopya çıkartılır. Böylece bakteri içinde iki tane

Detaylı

ADIM ADIM YGS-LYS 32. ADIM HÜCRE 9- SİTOPLAZMA

ADIM ADIM YGS-LYS 32. ADIM HÜCRE 9- SİTOPLAZMA ADIM ADIM YGS-LYS 32. ADIM HÜCRE 9- SİTOPLAZMA 2) Sitoplazma Hücrenin içini dolduran sıvıdır. İçinde inorganik ve organik maddeler vardır. Ayrıca görevleri birbirinden farklı olan organeller de bulunur.

Detaylı