Ses Şiddeti ve Ses Şiddet Düzeyi Ses Frekansı ve Ses Hızı Ses Dalgalarında Doppler Olayı Rezonans Vuru Olayı...

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Ses Şiddeti ve Ses Şiddet Düzeyi... 446. Ses Frekansı ve Ses Hızı... 447. Ses Dalgalarında Doppler Olayı... 448. Rezonans... 449. Vuru Olayı..."

Transkript

1 ÜNİTE 3 4 MOERN MANYETİZMA FİZİ Bölüm 1 Işığın Manyetik Tanecikli Alan Yapısı 5 ALGALAR Sayfa No BÖLÜM 1 SES ALGALARI Ses Şiddeti ve Ses Şiddet üzeyi Ses Frekansı ve Ses Hızı Ses algalarında oppler Olayı Rezonans Vuru Olayı Şok algaları BÖLÜM 2 IŞIĞIN YAYILMASI VE AYINLANMA Işığın oğrusal Yolla Yayılması ve Gölge Olayı Işık Hızı Aydınlanma

2 Titreşen bir diyapozonun kollarından birine kuvvetli ya da hafif vurulması çıkan sesin frekansını etkilemez. Sadece çıkan sesin şiddeti farklı olur. SES ALGALARI Ses, titreşen cisimler tarafından üretilen ve dalgalar şeklinde yayılan bir olgudur. Titreştirilmek istenen, örneğin bir mandolin teline ya da flütün içindeki hava sütununa belli miktarda mekanik enerji verilir. Bu enerji, ortamının ardışık parçacıkları tarafından dalgalar, biçiminde birbirlerine aktarılarak ilerler. İlerleyen bu dalgalar kulak zarına çarparak zarın da bu dalgalara uyumlu biçimde titreşmesine neden olur. Beyin bu titreşimleri ses olarak algılar. Ses dalgalarının oluşturduğu titreşim hareketi, dalgalar şeklinde kulağımıza gelinceye kadar esnek ortamlardan geçer. Yapılan deneyler bu ortamların katı, sıvı ve gaz şeklinde olabileceğini ortaya koyar. Ses dalgaları bu ortamlarda yayılırken, ortamın parçacıkları hareket doğrultusu boyunca yoğunluk ve hacim değişiklikleri oluşturur. Oluşan bu titreşim doğrultusu ile yayılma doğrultusunun aynı olduğu dalga türlerine boyuna dalgalar denir. O nedenle ses, boyuna dalga türüne en tipik örnektir. iyapozon ses üretir S k flma (Yüksek bas nç) λ algaboyu Geniflleme (Alçak bas nç) BÖLÜM 1 Ses algas Biribirine normalden daha yak n duran moleküller Biribirine normalden daha uzak duran moleküller Örneğin, diyapozondan çıkan ses dalgaları, hava ortamında boyuna dalgalar şeklinde yayılırken hava molekülleri sıkışma ve gevşeme hareketi yapar. Ses kaynağı olan diyapozonun kolu sağa ve sola doğru titreşirken hava moleküllerini hareket ettirerek hava ortamında basınç değişimleri yaratır. Yukarıdaki şekilde koyu bölgeler sıkışmayı, açık bölgeler gevşemeyi göstermektedir. Bilinen enine dalgalarda olduğu gibi burada da dalga boyu tanımlanabilir. Yukarıdaki şekilde görüldüğü gibi ardışık iki koyu bölge ya da ardışık iki açık bölge arası uzaklığa dalga boyu denir. Bir noktadan saniyede geçen tam dalga sayısına frekans denir. Ayrıca bir tam dalganın oluşması için geçen süreye ise dalgaların periyodu denir. λ: alga boyu ϑ f: Frekans λ = ; λ = ϑ T f ϑ: Hız T: Periyot şeklinde yazılır. ÜNİTE 5 ALGALAR Bölüm 1 Ses algaları 445

3 ÜNİTE 5 ALGALAR Bölüm 1 Ses algaları Flüt içindeki hava sütununun titreşimleri değişik frekansta ses üretir. Ses aynağı Şiddet Ι (w/m 2 ) Şiddet düzeyi β (db) Jet Uçağı aya matkabı Yoğun trafik Normal konuşma Fısıltı Yaprak hışırtısı uyma eşiği Yaklaşık olarak ses şiddetleri ve ses şiddet düzeyleri E BİLGİ Ι : Ses şiddeti Ι 0 : W/m 2 β : Ses şiddet düzeyi Ι β = 10 log cι m 0 Sesin yayılması için kesinlikle maddesel bir ortam zorunludur. Öyleyse ses boşlukta yayılamaz diyebiliriz. Ses, tekdüze olan üç boyutlu ortamda üç boyutlu olarak yayılır. Böylece dalga genliği kaynaktan uzaklaştıkça küçülür. Çünkü dalga tarafından taşınan enerjinin, kaynaktan uzaklaştıkça daha büyük dalga cephesi üzerinde dağılır. Böylece bir dalga cephesinin bir birim uzunluğu, cephe kaynaktan uzaklaştıkça daha az enerji taşımaktadır. Bu özellik, tek boyutlu olan ya da yay ortamlarda oluşturulan dalgalarda yoktur. O nedenle bu dalgaların genliği, eğer ortam soğurmuyorsa sabit kalır. Ses Şiddeti ve Ses Şiddet üzeyi Bir ses kaynağının titreşim genliği arttırıldıkça sesin şiddeti artar. Örneğin bir diyapozonun kollarına önce hafif sonra kuvvetli biçimde vurulduğunda kaynak aynı olmasına rağmen sesler aynı uzaklıktan dinlendiğinde sesin şiddeti farklı duyulur. Öyleyse ses şiddetini, dalganın taşıdığı enerji cinsinden ifade edebiliriz. Buna göre ses şiddeti, ses dalgası tarafından birim zamanda yayılma yönüne dik birim alandan geçen enerjidir. Birim zamanda üretilen enerjiye güç dendiğine göre, Ses fliddeti = güç alan şeklinde ifade edilebilir. aynak, noktasal ise kaynaktan çıkan dalgalar, üç boyutlu biçimde yayılması, merkezinde ses kaynağı olan küresel dalga biçimine dönüşür. Bu küresel yüzün alanı 4πr 2 dir. r kaynağa olan uzaklıktır. Gücü P ile gösterirsek ses şiddeti olan Ι, P Ι = 4π r2 olur. Görülüyor ki sesin şiddeti sadece güce bağlı değildir. Aynı zamanda kaynaktan olan uzaklığa da bağlıdır. Bu bağlılık uzaklığın karesi ile ters orantılıdır. eğişik konumlarda olan birden fazla ses kaynağının çıkardığı seslerin bir noktadaki toplam şiddeti, O noktada ayrı ayrı ölçülen ses şiddetlerinin toplamıdır. Ιtoplam = Ι1 + Ι2 + Ι3 + gg watt W Ses şiddet birimi SΙ birim sisteminde 2 & olarak verilir. Genellikle seslerin şiddetleri karşılaştırılırken W/m 2 yerine ses şiddet düzeyi olarak adlandırılan β metre m2 ^ h parametresinin birimi olan desibel (db) kullanılır. esibel insan kulağına daha uygun bir ölçektir. İnsan kulağının duyarlı olduğu en küçük şiddet Ι 0 =10 12 W/m 2 dir. Buna karşılık gelen ses şiddet düzeyi B = 0 desibel dir. İnsan kulağının duyarlı olduğu en büyük şiddet Ι = 1 W/m 2 dir. Bu değere karşılık gelen ses şiddet düzeyi ise B = 120 desibel dir. Yani insan kulağının duyarlı olduğu ses şiddet düzeyi aralığı 0 ile 120 db arasındadır. 120 db'den yüksek şiddet acı vericidir. İnsan kulağının duyarlı olduğu ses şiddet aralığı ile insan gözünün görebileceği ışık şiddet aralığının yaklaşık olarak eşit olması ilgi çekici bir araştırmanın konusu olabilir. Yüksek şiddette ses kulakta ciddi hasarlar yaratabilir. Ses düzeyi 90 db'i aşan durumlarda kulaklıklar tavsiye edilir. Gürültü kirliliği'nin kan basıncının yükselmesine, korkuya ve sinirliliğe yol açabileceği ortaya konmuştur. 446

4 EĞİŞİ ORTAMLARA SES HIZLARI Ortam v(m/s) Hidrojen (0 C) atılar 25 C de Sıvılar Gazlar Helyum 972 Hava (20 C) 343 Hava (0 C) 331 Oksijen (0 C) 317 Gliserol 1907 eniz Suyu 1533 Su 1493 Civa 1450 erosene 1324 Metil alkol 1143 arbontetraklorür 926 Elmas Pyrex cam emir Alüminyum Pirinç Bakır Altın Lucit urşun auçuk 160 Ses Frekansı ulağın sese olan duyarlılığı sesin şiddetine bağlı olduğu gibi frekansına da bağlıdır. Genel olarak ses dalgaları frekanslarına göre üç gruba ayrılır. 1. İşitilebilir Ses algaları: İnsan kulağının duyarlı olduğu frekans aralığının içindeki ses dalgalarıdır. Sesin şiddeti yeterli ise bu sınırlar 201/s ile /s arasındadır. 2. Ses altı (infrasonik) algaları: 20 1/s frekansından küçük frekanslı ses dalgalarıdır. eprem dalgaları bunlara bir örnektir. Filler birbirlerinden kilometrelerce uzaktan bile bu ses altı dalgaları ile iletişim kurabilmektedir. 3. Ses üstü (ultrasonik) algaları: /s frekansından büyük frekanslı ses dalgalarıdır. Bazı hayvanlar bu sesleri duyabilir. Örneğin, ses üstü dalgalar çıkaran özel köpek düdükleri ile köpeğinizi çağırabilirsiniz. Böyle bir düdüğün yaydığı ses, insanlar tarafından hiç duyulmamasına karşın, köpekler tarafından kolayca duyulur. İnsan kulağının duyarlı olduğu frekans aralığındaki her sesin mutlaka duyulabildiğini söyleyemeyiz. Sesin duyulabilmesi için şiddet bakımındanda sınırlandırılması gerekir. ulak /s civarındaki seslere çok duyarlıdır. Bunun dışındaki seslerin duyulabilmesi için sesin şiddetininde yeterli düzeyde olması gerekir. Örneğin /s frekanslı bir ses dalgası şiddet düzeyi 5 db civarında olursa duyulabilir. Buna benzer biçimde 100 1/s frekanstaki sesin ise duyulabilmesi için ses düzeyi 30 db civarında olmalıdır. Buna göre tam sınır frekanstaki (20 1/s ile /s) seslerin duyulabilmesi için şüphesiz şiddet çok yüksek olmalıdır. Bir mengeneye sıkıştırılan bir çelik lâm'ın boyunu kısalttıkça duyulan sesin inceldiği görülecektir. Sesleri bu bakımdan birbirlerinden ayıran özelliğe yükseklik denir. Ses ne kadar ince ise yüksekliği de o derece fazladır. Yüksekliği değişik oan sesler incelendiğinde bu olayda kaynakların frekanslarının rol oynadığı anlaşılır. Buna göre bir ses titreşimin frekansı arttırıldığında duyulan ses incelir ve sesin yüksekliğinin arttığı sonucuna ulaşılır. Sesin Yayılma Hızı Şimşek çaktığında oluşan gök gürültüsünün, şimşeğin görülmesinden belirli bir süre sonra duyulması, süpersonik uçakların havada görülmesinden birkaç saniye sonra seslerin duyulması gibi çok bilinen örnekler ses hızının ışık hızına göre çok küçük olduğunu gösterir. Sesin yayılma hızının büyüklüğü tamamen ortamın özelliklerine bağlıdır. Aynı ortamda seslerin frekansları farklı olsa bile hızları aynıdır. Ortamın özelliklerinde ses hızını etkileyen iki önemli faktör vardır. Bunlar esneklik ve eylemsizliktir. Örneğin bir akışkandaki (sıvı ve gaz) ses hızı için esneklik, ses dalgasının sıkışma ve gevşemesinin ne derece kolay ya da zor oluşuyla ilgilidir. Bu özellik ortamın hacim sabiti olarak B ile gösterilir. Eylemsizlik ise birim kütle ile ilgilidir yani yoğunluğa bağlıdır. Yoğunluk ρ ile gösterilirse bir akışkanın içindeki ses hızı, ϑ = bağıntısı ile verilir. B ρ Ses hızı aynı zamanda ortamın sıcaklığına da bağlıdır. Sıcaklık arttıkça ortamdaki ses hızı artar. Havada yayılan bir ses dalgası için hızın ortamın sıcaklığına olan bağlılığı aşağıdaki gibidir. ϑ = T 273 C Burada 331 değeri m/s olarak 0 C deki ses hızıdır. T ise Celsius ölçeğinde sıcaklık değeridir. ÜNİTE 5 ALGALAR Bölüm 1 Ses algaları 447

5 ÜNİTE 5 ALGALAR Bölüm 1 Ses algaları Sağa doğru hareket eden noktasal bir kaynağın oluşturduğu dalgalarda oppler etkisi (Prıncıples of physıcs Bueche and Jerde, Palme) oppler Olayı Hepimiz, hızlı bir ambulansın bize yaklaşırken ve bizden uzaklaşırken çıkardığı siren sesini farklı biçimde duyduğumuzu biliriz. Yani duyduğumuz sesin frekansı ambulans yaklaşırken yüksek, uzaklaşırken düşüktür. Bu olayda ses kaynağının hareketinden dolayı duyulan ses frekansındaki değişime oppler etkisi denir. Benzer bir etki, ışık ve elektromanyetik dalgalar halinde de oluşur. Hareketli bir arabayı izleyen bir radarın gönderdiği elektromanyetik dalgaların arabadan yansıyanlarının frekansı incelenir. Bu frekansta meydana gelen kayma arabanın hızını belirleyebilir. Bu uygulama trafik polisinin arabanın yasal hız sınırları içinde seyahat edip etmediğine karar vermesini sağlar. Böylece doppler olayı tüm periyodik dalgaları içine alabilecek kadar geniş bir etkisi vardır. Hatta astronomlar, yıldızların, galaksilerin ve diğer gök cisimlerinin yere göre bağıl hızlarını belirlemek için oppler olayını kullanırlar. Hareketsiz olan kayna ından çıkan ses dalgaları tüm yönlerden dinlendi inde duyulan sesin dalga boyu ve ferakansı aynıdır. B C ABC Ses kaynağı ister hareketli olsun ister hareketsiz osun. Sesin havada yayılma hızı değişmez. eğişen sadece dinleyiciye ulaşan sesin dalga boyu ve frekansıdır. Bu durumun dışında kaynağın hareketsiz, dinleyicinin ise hareketli olduğu durumlarda duyulan frekans yine farklı olur. inleyici ses kaynağına yaklaşıyorsa dinleyiciye ulaşan saniyedeki dalga sayısı (frekans) kaynaktan çıkan dalga sayısından fazladır. O nedenle duyulan frekans büyük olur. Eğer dinleyici kaynaktan uzaklaşıyorsa kulağa ulaşan saniyedeki dalga sayısı azalacaktır. Böylece duyulan frekans küçük olur. Sonuç olarak ses dalgaları için doppler olayını kısaca şöyle özetleyebiliriz: uyulan ses frekansı, kaynak ve dinleyici birbirine yaklaştığı zaman artar, birbirinden uzaklaştığı zaman azalır. Şimdi doppler olayında gözlemcinin (dinleyici) duyduğu sesin frekansını bağıntılarla ifade edelim: A Sa yöne do ru ilerleyen bir ses kayna ının A, B, C, konumlarında çıkardı ı ses dalgalarının flekli yukarıda görülmektedir. Sa taraftaki dinleyicinin algıladı ı dalga boyu küçülür. Ses dalgasının hızı sabit oldu una göre ses frekansı artar. Sol taraftaki dinleyici için ise dalga boyu büyür frekans ise azalır. ϑ ϑ: Ses dalgalarının hızı ϑk: Ses kayna ının hızı λg: Gözlenen dalga boyu λ: Gerçek dalga boyu f: g Gözlenen frekans f: Ses kayna ının frekansı ϑ _ k λg= λ! Δλ & λg= λ! b f b ϑ ϑ k! ϑ b = fg f f ` b ϑ b fg = c f ϑ! ϑ m b k a Gözlemci hareketsiz, kaynak hareketlidir. aynak gözlemciye yaklaşıyorsa ( ), uzaklaşıyorsa (+) kullanılır. 448

6 S X ornası çalan park halindeki otomobile yaklaşan bisikletlinin duyduğu sesin frekansı, sesin gerçek frekansından büyüktür. O ϑ 0 ϑ: Ses dalgalarının hızı ϑg: Gözlemcinin hızı f: g Gözlenen frekans λ: Gerçek dalga boyu Bir ambulans 36 m/s lik hızla otobanda hareket etmektedir. Ambulansın sireni 400 1/s frekanslı ses çıkarmaktadır. Otoban kenarındaki bir adamın duyduğu sesin frekansı, a) Ambulans adama yaklaşırken, b) Ambulans adamdan uzaklaşırken kaç 1/s olur? (Sesin havada yayılma hızı 336 m/s dir.) f: Ses kayna ının frekansı ϑ! ϑ _ g fg = b λ b b ϑ! ϑg b fg = ϑ ` f b b ϑ! ϑg b fg = d nf ϑ b a aynak hareketsiz, gözlemci hareketlidir. Gözlemci kaynağa yaklaşıyorsa (+), uzaklaşıyorsa ( ) kullanılır. Yukarıda çıkarılan iki bağıntı birleştirilerek tüm durumlar için geçerli olabilecek aşağıdaki bağıntı kullanılır. + ϑg aynak ve gözlemci arasındaki uzaklık azalıyorsa f p kullanılır. -ϑ ϑ! ϑ k g fg = f pf ϑ" ϑ -ϑ k g aynak ve gözlemci arasındaki uzaklık artıyorsa f p kullanılır. + ϑk Yukarıdaki tüm bağıntılarda kaynağın ya da gözlemcinin hızı ses hızından küçük olduğu kabul edilecektir. a) ϑ 336 fg = c f 400 ϑ - ϑ m = b k l = 448 1/s ϑ 336 b) fg = c f 400 ϑ + ϑ m = b k l = 361,3 1/s bulunur. ÜNİTE 5 ALGALAR Bölüm 1 Ses algaları Rezonans Genel anlamda rezonans olayını anlatmak için basit örnek olarak bir salıncağın hareketinden yararlanılır. enge durumunda olan bir salıncağa küçük bir itme verildiğinde dengesi bozulur ve periyodik olarak eşit genlikli salınımlar yapar. Salıncak bir tam salınımı tamamladığında hep aynı yönlü olmak üzere küçük birer itme daha yapacak olursak, genliğin gittikçe büyüdüğünü görürüz. Buna göre salınım yapabilen bir sistem, salınımlarının periyoduna eşit aralarla, aynı yönlü küçük etkiler alacak olursa, büyük genlikli titreşimler yapabilir. Bu olaya rezonans denir. Bazı şarkıcılar birkaç saniye içinde belli frekansta ses çıkararak ince bir cam bardağı kırabilir. Ses dalgaları cam bardağın kenarlarını titreştirir. Titreşim genliği belli bir değerin üstüne çıktığında kırılma gerçekleşir. Rezonans olayı, titreşerek ses veren düzeneklerde deneysel olarak gösterilebilir. Aşağıda böyle bir deney gösterilmiştir. 449

7 ÜNİTE 5 ALGALAR Bölüm 1 Ses algaları Titreflen diyapozon su Plastik boru epo Piyanoyu akort etmek isteyen bir müzisyen piyano telinin gerilimini ayarlamak için frekansı bilinen diyapozon ile piyano teli arasındaki seslerin vurularını dinler. su Titreştirilerek ses vermesi sağlanan bir diyapozon, yandaki şekildeki gibi kısmen su dolu cam borunun açık ucu üzerinde tutulursa belli koşullarda diyapozonun verdiği sesin şiddetinde artış görülebilir. iyapozonun verdiği sesin kendiliğinden gösterdiği artış, ancak rezonans durumunda gerçekleşir. Rezonans durumunu sağlamak için boruyu yukarı aşağı hareket ettirerek, borunun boş kısmının uzunluğu değiştirilir. Böylece suyun üst yüzeyinden yansıyan ses dalgaları ile gelen ses dalgaları duraklı dalga oluşturan hava sütunu meydana getirir. Bu hava sütununun borunun açık kısmındaki şekli karın bölgesidir. Suya değdiği nokta ise düğüm noktasıdır. Sesin dalga boyu bir uçta düğüm ve diğer uçta karın oluşturacak şekilde, bir uygunluk sağlarsa hava sütunu rezonansa gelir. Bu rezonans durumu diyapozonun çıkardığı sesin şiddetini arttırır. Vuru Olayı Frekansları birbirine yakın peryodik iki ses dalgası, aynı anda iki kaynaktan çıkarak kaynaklara aynı uzaklıkta olan bir dinleyicinin kulağında nasıl bir etki yaptığını inceleyelim. Örneğin A ve B kaynakları sırayla /s ve 999 1/s frekansında ses çıkardığını düşünelim. t = 0 anında kulağa aynı anda ulaşan seslerin toplam şiddeti maksimumdur. t = 0,5 s anında A, saniyede 500 kez titreşmiştir. B ise 499,5 kez titreşir. Böylece B, A dan yarım periyot geridedir. Bu durumda dalgalar birbirerini söndürür. uyulan ses minimumdur. t = 1 saniye sonra ise A, saniyede 1000 kez titreştiği anda B, 999 kez titreşmiştir. Böylece B, A nın tam bir peryotluk süre gerisinde kaldığı için t = 0 anındaki gibi ses dalgaları birbirlerini kuvvetlendirerek şiddetli bir ses duyulur. Sonuç olarak 1 saniyede bir şiddetli bir ses duyulacaktır. İşte bu şekilde bileşik ses dalgalarında genliğin periyotlu biçimde azalıp çoğalmasına vuru olayı denir. (a) y y f A = /s f B = 999 1/s t t f vuru = f A f B Saniyede duyulan vuru sayısı veya vuru frekansı iki kaynak arasındaki frekans farkına eşittir. Yukarıdaki örneğimizde, A ve B nin frekansları f A = /s ve f B = 999 1/s idi. Oluşan vuru frekansı: fvuru = fa - fb = 1 1/s dir. İnsan kulağının duyabileceği vuru frekansı 20 1/s civarındadır. Vuru frekansı bu değeri aştığı zaman, vuruları üreten bileşik sesler, ayırt edilemeyecek şekilde karışır. 450

8 r 1 L r 2 kulak Ses algalarının Girişiminden Yararlanarak Ses Hızının Hesaplanması Ses dalgalarıda diğer periyodik dalgalar gibi girişim yapar. Aynı fazda ve aynı frekansta oluşan iki ses dalgası, bir noktaya aynı fazda ulaşırsa o noktadaki bileşik sesin şiddeti artar. Zıt fazda ulaşırsa o noktadaki dalgalar birbirlerini yok eder ve o noktada ses duyulmaz. Şimdi ses dalgalarının girişimini gösteren akustik bir sistemi aşağıda inceleyelim. Şok algaları Şekli yanda verilen akustik sistem, iç içe girebilen U şeklinde iki borudan ibarettir. Belli bir f frekansında ses veren bir diyapozon ağızından sisteme ses dalgaları gönderir. Önce r 1 ve r 2 uzunlukları eşit tutulur. Bu durumda noktasından ikiye ayrılan ses dalgaları L noktasına aynı fazda ulaşır ve maksimum şiddette ses duyulur. aha sonra r 2 yolu kısaltılarak yavaş yavaş yol farkı arttırılır. Bu durumda duyulan sesin şiddeti gittikçe azalır. Yol farkı, ilk kez sesin dalga boyunun yarısına ulaştığında ses dalgaları L noktasına zıt fazda ulaşır ve birbirlerini yok eder. Ses duyulmaz. Ses hızını bulmak için sadece sesin frekansının ve r 1 r 2 yol farkının bilinmesi yeterlidir. λ ϑ r1- r2= & r r 2 1-2= 2f ϑ = 2(r 1 r 2 )f r 1, r 2 ve f biliniyorsa yukarıdaki bağıntıdan ϑ ses hızı hesaplanır. Ses kaynağının hızı, ses hızına yaklaştığı ya da ona eşit olduğu anda ilginç bir durum ortaya çıkar. ϑ fg = c f ϑ- ϑ m k bağıntısına göre kaynağın hızı olan ϑ k, ses hızı olan ϑ değerine eşit alınırsa f frekansı sonsuza gider. Yani dinleyiciye sonsuz sayıda dalga tepesi ulaşır. aynağın önündeki küçük bir bölgede dalga enerjisi yoğunlaşır. aynak ses hızından büyük olursa kaynağın arkasına doğru bir şok dalgası oluşur. ÜNİTE 5 ALGALAR Bölüm 1 Ses algaları Bir bot su dalgasından hızlı hareket etmektedir. Botun arka tarafında şok dalgası (kuyruk dalgası) görülmektedir. Süpersonik (sesten hızlı) uçaklar şok dalgaları üretir. Bu dalgaları duyanlar tarafından "gürültü patlaması" olarak adlandırılır. Oluşan şok dalga, yüksek basınç değişimleri nedeniyle uçağın arka tarafında koni şeklindedir. Enerji koni yüzeyinde yoğunlaşmıştır. Şok dalgaları insan kulağını rahatsız edici özelliktedir. üşük irtifada uçak süpersonik uçaklar binalara zarar verecek düzeyde şok dalga oluşturabilir. fiok dalgas Süpersonik uçak Süpersonik uçağın şok dalga konisi yere değdiği noktada duran bir dinleyici "gürültü patlaması" algılar. 451

9 ÜNİTE 5 ALGALAR Bölüm 1 Ses algaları SONAR Ses dalgalarını kullanarak cismin boyut, uzaklık ve diğer verileri elde etmemize yarayan alettir. Ses dalgaları ortamda ilerlerken bir cisme çarpıp geriye yansır. Yansıyan bu dalgaların analizi sonucunda uzaklık, büyüklük vb. veriler elde edilir. Su altında kullanılarak deniz tabanı hakkında bilgiler edinilir. Şimşek ışığı görüldükten 10 saniye sonra gök gürültüsü duyulmaktadır. Havadaki ses hızı 340 m/s olduğuna göre şimşek çakan yerin dinleyiciye olan uzaklığı kaç m dir? (Işığın dinleyiciye ulaşması için geçen süreyi önemsiz sayınız.) Bir hoparlörden ortalama 60 W gücünde ses çıkmaktadır. Hoparlörden 10 m uzakta duyulan ses dalgasının şiddeti kaç W/m 2 dır? (π = 3; ses kaynağını noktasal kabul ediniz.) urmakta olan bir otomobilin kornası 500 1/s lik frekansta ses çıkarmaktadır. a) Bir motosikletli 20 m/s lik hızla otomobile yaklaşırken duyduğu sesin frekansı kaç 1/s dir? b) Motosikletli 20 m/s lik hızla otomobilden uzaklaşıyorsa duyduğu sesin frekansı kaç 1/s dir? (Ses hızı 330 m/s) Frekansları 400 1/s ve 395 1/s olan iki ses kaynağından eşit uzaklıkta olan bir dinleyicinin duyduğu vuru frekansı kaçtır? ΔX = ϑ. Δt ΔX = = 3400 m = 3,4 km uzakta olduğu bulunur. P Ses kaynağının şiddeti, Ι = dir. 4π r2 Bağıntıdaki 4πr 2 ifadesi şöyle açıklanabilir: aynaktan her yönde çıkan ses dalgaları küresel olarak dağılır. r kadar uzaktaki küre alanı 4πr 2 olduğu için enerji bu alana yayılarak o noktaya Ι şiddetinde ulaşır. ϑ ϑg a) fs = e + o f ϑ fs = b l500 = 530, 3 m/s 330 ϑ ϑg b) fg = e - o - f = 500 = 469,6 m/s ϑ b l 330 fvuru = f1 - f2 = = 5 1/s bulunur. Yani duyduğu sesin şiddeti saniyede 5 kez azalıp çoğalır. Yarasalar uçarken sonar sistemini kullanır. Hoparlör f 1 = 100 1/s f 2 = 100 1/s L 1 Hoparlör Özdeş iki hoparlörden 100 1/s frekanslı aynı fazda ses çıkmaktadır. Şekilde görüldüğü gibi P noktasına ulaşan ses dalgaları L 1 = L 2 olduğu anda birbirlerini kuvvetlendirmektedir. Buna göre P noktasında ses duyulmaması için L 1 L 2 uzaklık farkı en az kaç m olmalıdır? (Sesin hızı 340 m/s) L 2 P λ L1- L2 = n n = 1, 3, 5... ise P noktasındaki ses dalgaları birbirlerini yok eder. 2 L 1 L 2 yol farkının minimum olması için n = 1 olmalıdır. λ ϑ L1- L2 = 1 & λ = 2 f ϑ 340 L1- L2 = = = 1,7 m 2f bulunur. 452

10 1. Havası alınmış bir ortamda çalmakta olan bir zilin sesi neden duyulmaz? 2. Hava ortamından su ortamına iletilen ses dalgasının hızı nasıl değişir? 3. Hava ortamından su ortamına iletilen sesin frekansı ve dalga boyu nasıl olur? 4. Hava ortamında noktasal bir kaynaktan çıkan ses dalgaları kaynaktan uzaklaştıkça genliği nasıl değişir? 5. Ses şiddeti nedir? 6. Yüksek frekanslı ses ile düşük frekanslı ses aynı şiddette olabilir mi? 7. Ses şiddet düzeyi birimi nedir? 8. Ses şiddeti birimi nedir? 9. İnsan kulağının duyarlı olduğu ses şiddet düzeyinin sınırları nedir? 1. Yayıldığı ortama göre ses dalgaları... dalga türündendir. 2. Yayılma biçimine göre ses dalgaları... dalgalardır. 3. Ortam değiştiren ses dalgalarının... değişmez. 4. Sesin sudaki yayılma hızı havadaki yayılma hızından... tür. 5. Ses dalgasının genliği azaldıkça... azalır. 6. Sesin yüksekliği sesin... özelliğine bağlıdır. 7. Bir ses titreşiminin... artırılırsa duyulan ses incelir. 8. Ortamın sıcaklığı arttıkça sesin yayılma hızı uyulan ses frekansı, kaynak ve dinleyici... azalır. 10. Sesten hızlı uçan uçaklara... uçak denir /s frekansından düşük frekanslı seslere... denir. 1. Ses enine dalgadır. 2. Ses elektromanyetik dalgadır. 3. Ses boşlukta yayılmaz. 4. Sesin yayılma hızı sesin frekansına bağlı değildir. 5. Gaz ortamında yayılan sesin yayılma hızı gaz basıncına bağlıdır. 6. Havanın sıcaklığı arttırılırsa hava ortamındaki ses hızı artar. 7. Hava ortamında yayılan sesin bir noktadaki şiddeti uzaklığın karesi ile ters orantılıdır. 8. Şiddeti büyük bir sesin kesinlikle yüksekliğide fazladır. 9. Hareket eden bir ses kaynağından çıkan sesin bu ortamdaki yayılma hızı kaynağın hareketine bağlıdır. ÜNİTE 5 ALGALAR Bölüm 1 Ses algaları 10. Frekanslarına göre ses dalgalarının adlarını yazınız /s frekansından büyük frekanslı seslere... denir. 10. Şok dalgalarının oluşması için kaynak sesten hızlı hareket etmelidir. 13. Seslerin insan kulağı tarafından duyulabilmesi için hem... hem de 11. Ses dalgalarının girişimi oluşmaz. 11. Ses hızını etkileyen iki önemli faktörü yazınız.... bakımından sınırlandırılması gerekir. 14. Aynı fazda ve frekansta ses veren iki nok- 12. Ses dalgalarının kırılma özellikleri vardır. 12. Ses kaynağı dinleyiciye doğru yaklaştığında ya da uzaklaştığında dinleyicinin duyduğu sesin frekansı nasıl değişir? tasal kaynağın bulunduğu bir ortamda sesin duyulmadığı bir nokta vardır. Bu noktanın kaynaklara olan yol farkı en az... olmalıdır. 13. Frekansları f 1 = 200 1/s ve f 2 = 202 1/s olan iki ses kaynağının vuru frekansı 2 1/s dir. 453

11 ÜNİTE 5 MOERN FİZİ Bölüm 1 Ses algaları 1. Havası alınmış bir ortamda çalmakta olan bir zilin sesi neden duyulmaz? Ses, mekanik dalga olduğu için ortamın maddesel olması durumunda yayılma olur. Havası alınmış ortamda madde olmadığı için ses yayılmaz. 2. Hava ortamından su ortamına iletilen ses dalgasının hızı nasıl değişir? Ses dalgasının hızı artar. 3. Hava ortamından su ortamına iletilen sesin frekansı ve dalga boyu nasıl olur? Frekans değişmez, dalga boyu artar. 4. Hava ortamında noktasal bir kaynaktan çıkan ses dalgaları kaynaktan uzaklaştıkça genliği nasıl değişir? Genlik azalır. 5. Ses şiddeti nedir? Birim zamanda yayılma yönüne dik birim alandan geçen ses enerjisidir. 6. Yüksek frekanslı ses ile düşük frekanslı ses aynı şiddette olabilir mi? Aynı frekansta olabilir. 7. Ses şiddet düzeyi birimi nedir? disebel (db) 8. Ses şiddeti birimi nedir? Watt/(metre) 2 9. İnsan kulağının duyarlı olduğu ses şiddet düzeyinin sınırları nedir? 0 ile 120 db arasındadır. 1. Yayıldığı ortama göre ses dalgaları mekanik dalga türündedir. 2. Yayılma biçimine göre ses dalgaları boyuna dalgalardır. 3. Ortam değiştiren ses dalgalarının frekansı değişmez. 4. Sesin sudaki yayılma hızı havadaki yayılma hızından büyüktür. 5. Ses dalgasının genliği azaldıkça şiddeti azalır. 6. Sesin yüksekliği sesin frekans özelliğine bağlıdır. 7. Bir ses titreşiminin yüksekliği artırılırsa duyulan ses incelir. 8. Ortamın sıcaklığı arttıkça sesin yayılma hızı artar. 9. uyulan ses frekansı, kaynak ve dinleyici yaklaşıyorsa azalır. 10. Sesten hızlı uçan uçaklara süpersonik uçak denir /s frekansından düşük frekanslı seslere infrasonik ses denir. Y Y Y Y 1. Ses enine dalgadır. 2. Ses elektromanyetik dalgadır. 3. Ses boşlukta yayılmaz. 4. Sesin yayılma hızı sesin frekansına bağlı değildir. 5. Gaz ortamında yayılan sesin yayılma hızı gaz basıncına bağlıdır. 6. Havanın sıcaklığı arttırılırsa hava ortamındaki ses hızı artar. 7. Hava ortamında yayılan sesin bir noktadaki şiddeti uzaklığın karesi ile ters orantılıdır. 8. Şiddeti büyük bir sesin kesinlikle yüksekliğide fazladır. 9. Hareket eden bir ses kaynağından çıkan sesin bu ortamdaki yayılma hızı kaynağın hareketine bağlıdır. 10. Frekanslarına göre ses dalgalarının adlarını yazınız. 1) İsitilebilir ses dalgaları /s frekansından büyük frekanslı seslere ultrasonik ses denir. 10. Şok dalgalarının oluşması için kaynak sesten hızlı hareket etmelidir. 2) İnfrasonik ses dalgaları 3) Ultrasonik ses dalgaları 11. Ses hızını etkileyen iki önemli faktörü yazınız. Esneklik ve eylemsizlik. 12. Ses kaynağı dinleyiciye doğru yaklaştığında ya da uzaklaştığında dinleyicinin duyduğu sesin frekansı nasıl değişir? Yaklaştığında frekans artar, uzaklaştığında frekans azalır. 13. Seslerin insan kulağı tarafından duyulabilmesi için hem frekans hem de şiddet bakımından sınırlandırılması gerekir. 14. Aynı fazda ve frekansta ses veren iki noktasal kaynağın bulunduğu bir ortamda sesin duyulmadığı bir nokta vardır. Bu noktanın kaynaklara olan yol farkı en az dalga boyunun yarısı olmalıdır. Y 11. Ses dalgalarının girişimi oluşmaz. 12. Ses dalgalarının kırılma özellikleri vardır. 13. Frekansları f 1 = 200 1/s ve f 2 = 202 1/s olan iki ses kaynağının vuru frekansı 2 1/s dir. 454

12 1. Şimşek ışığını gördükten 10 saniye sonra gök gürültüsünü duyuyorsanız şimşek çakan yerden kaç m uzaktasınız? (Sesin havadaki hızı 343 m/s; ışığın hareket süresi önemsizdir.) 3430 m 2. Bir gitar teli 500 Hz frekans ile hava ortamında titreşmektedir. Yaydığı sesin dalga boyu kaç m dir? (Sesin havadaki hızı 340 m/s) 0,68 m 3. erinliği 20 m olan kuyuya üst yüzeyden bir taş serbest bırakılıyor. Taş serbest bırakıldıktan kaç saniye sonra çarpma sesi duyulur? (Havadaki ses hızı 340 m/s; g = 10 m/s 2 ; sürtünmeler önemsizdir.) 35 s Yarasalar karanlıkta avlarını yakalamak için avlarının boyutlarında bir dalga boyuna sahip ses ötesi dalgalar yayarlar. 10 mm boyutundaki bir avı yakalamak için kaç s 1 frekanslı ses dalgası çıkarmalıdır? (ϑ ses = 340 m/s) 5. Bir müzik setinin bir hoparlörünün yüzey alanı 40 cm 2 dir. Bu hoparlörden çıkan sesin gücü 0,1 W ise hoparlörden çıkan sesin şiddeti kaç W/m 2 dir? Yol gösterme: Ses fliddeti = güç yüzey alanı 25 w/m 2 6. Bir ambulans 36 m/s ik hızla düz bir yolda gitmektedir. Ambulansın çaldığı sirenin frekansı 300 s 1 dir. urakta bekleyen bir yolcu kendisine doğru gelmekte olan bu ambulansın sireninin frekansını kaç s 1 duyar? (ϑ ses = 336 m/s) 336 1/s 7. Bir yeraltı treni 60 m/s lik hızla bir istasyona uğramadan 400 Hz frekanslı düdük çalarak uzaklaşmaktadır. İstasyondaki yolcu uzaklaşan trenin düdüğünün frekansını kaç 1/s olarak duyar? (ϑ ses = 340 m/s) 8. Otoban bir yolda hızı 35 m/s olan bir ambulansın sireni 600 1/s frekansla çalmaktadır. arşı yönden 15 m/s lik hızla yaklaşmakta olan otomobildeki bir yolcu sirenin frekansını kaç s 1 duyar? (ϑ ses = 335 m/s) 9. Hızları 60 m/s ve 20 m/s olan iki tren zıt yönlerden gelerek birbirlerini geçtikten sonra hızı büyük olanın çaldığı sirenin çıkardığı sesin frekansı 400 1/s dir. Bu sesin frekansı diğer trendeki bir yolcu tarafından kaç s 1 lik ses olarak algılanır? (ϑ ses = 340 m/s) 10. L M kulak iyapozon 700 1/s 320 1/s Titreştirildiğinde 50 s 1 frekanslı ses çıkaran bir diyapozonun ses dalgaları LM ve NM eşit uzunluktaki yolları alarak M noktasındaki dinleyiciye maksimum şiddette ses ulaşmaktadır. LM ile NM arasında yol farkı yaratılarak ilk kez dinleyici ses duymadığına göre oluşan sesin dalga boyu kaç m dir? (ϑ ses = 340 m/s) N ÜNİTE 5 ALGALAR Bölüm 1 Ses algaları /s 340 1/s 6,8 m 455

13 ÜNİTE 5 ALGALAR Bölüm 1 Ses algaları 1. Homojen esnek bir ortamda frekansı f, hızı ϑ, dalga boyu λ olan ses oluşturuluyor. Sesin frekansı iki katına çıkarılırsa, I. Hız iki katına çıkar. II. alga boyu yarıya düşer. III. Hız değişmez. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III ) I ve II E) II ve III 2. eniz yüzeyinden belli bir derinlikte oluşturulan bir ses dalgası hava ortamından dinlenmektedir. eniz ortamından hava ortamına geçen bu ses dalgaları için, I. Yayılma hızları artar. II. Frekansları artar. III. alga boyu artar. yargılarından hangileri yanlıştır? A) Yalnız I B) I ve III C) Yalnız III ) II ve III E) I, II ve III 4. Ses dalgalarının insan kulağı tarafından duyulabilmesi için, I. Şiddet II. Yayılma hızı III. Frekans niceliklerinden hangileri belli değerler arasında olmalıdır? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III ) I ve III E) I, II ve III 5. Ses dalgalarına ait, I. Rezonans II. Vuru olayı III. oppler olayı özelliklerinden hangilerinde frekans aynı kalma koşuluyla ses şiddetinde artış görülebilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III ) I ve II E) I ve III 7. Sireni çalan bir ambulans dinleyiciye doğru gelirken, çıkardığı sesin, I. Frekansı II. alga boyu III. Şiddeti niceliklerinden hangilerini dinleyici, gerçek değerlerinden daha düşük algılar? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III ) I ve II E) II ve III 8. Hareket etmekte olan ses kaynağının çıkardığı ses için; I. Şok ses dalgaları II. oppler olayı III. Vuru olayı verilenlerinden hangileri ses kaynağının hızı ile ilgilidir? A) Yalnız I B) I ve II C) Yalnız III ) I ve III E) I, II ve III 3. Aşağıdakilerden hangisi ses şiddet birimi olarak kullanılabilir? 9. watt I. 2 ^metreh II. III. newton ^metreh^saniyeh joule 3 ^metreh A) Yalnız I B) I ve II C) Yalnız III ) I ve III E) I, II ve III 6. Ses dalgaları ile elektromanyetik dalgalara ait aşağıdaki karşılaştırmalardan hangisi yanlıştır? A) Ses dalgaları boyuna dalgalardır. B) Elektromanyetik dalga enine dalgadır. C) Ses dalgaları mekanik dalgadır. ) Ses dalgalarının havadaki hızı sudaki yayılma hızından büyüktür. E) Elektromanyetik dalgaların havadaki hızı sudaki yayılma hızından büyüktür. N L O Aynı fazda aynı frekansta ses çıkaran S 1 ve S 2 noktasal ses kaynaklarının ses dalgaları şekilde verilmiştir. Hangi noktada duran dinleyici kaynaklardan çıkan hiç bir sesi duyamaz? A) B) L C) M ) N E) O M S 1 S ) E 2) E 3) B 4) 5) A 6) 7) B 8) B 9) C

14 BÖLÜM 2 Çevremizdeki tüm canlı ve cansız varlıkları, yaşadığımız dünyayı ve içinde bulunduğumuz Evrenin yıldızlarını, gezegenlerini görmemizi sağlayan ışıktır. Işığın temel yapısının ne olduğunu araştıran bilim insanları yüzlerce yıllık araştırmalar sonucunda önce ışığın belli fizik yasalarına uygun davrandığını belirlediler. oğrusal yolla yayılma, yansıma ve kırılma bunlardan sadece bir kaçıdır. ÜNİTE 5 ALGALAR IŞIĞIN YAYILMASI VE AYINLANMA Güneş, yıldızlar, lambalar, hatta ateş böcekleri bile ışık yayar. Bunlara ışıklı cisimler denir. iğer cisimler ışıksızdır. Bunlar ancak ışıklı bir cisimden ışık alıp bunu gözümüze doğru yansıttıkları zaman görünürler. aranlık bir odada bulunduğumuz zaman hiçbir şey göremeyiz. Ancak, bir ışık kaynağı odadaki eşyaları görünür hale getirir. emek ki görme olayı tamamen ışık ile ilgilidir. Buna göre bir cismi görebilmek için cisimden çıkan ya da yansıyan ışınların göze ulaşması gerekir. Işık çıkaran cisimlere ışık kaynağı denir. Bir ışık kaynağı ile gözümüz arasına ince bir cam blok konulduğunda kaynak görünmeye devam eder. emek ki ışık cam bloktan geçmektedir. Bu şekilde ışığı geçiren cam gibi maddelere saydam maddeler denir. Hava ve saf su en çok bilinen saydam maddelerdendir. İnce kağıt, buzlu cam... gibi, ışığın bir kısmını geçiren cisimlere yarı saydam cisimler denir. Tahta, kitap, duvar... gibi, ışığı hiç geçirmeyen cisimlere saydam olmayan cisimler denir. Çevremizdeki cisimleri ışık olmadan göremeyiz. Iflık kayna ı Iflık kayna ı i ne deli i Bir ışık ışınının grafikte elde edilebilecek en ince ışık demetinden daha ince olduğunu düşünmek ışığın incelenmesinde kolaylık sağlar. üşünülebilecek en ince ışık demeti geometrideki anlamıyla bir doğrudur. İşte düşünülebilen bu en ince ışık demetine ışık ışını denir. Gerçekte hiçbir zaman bir tek ışık ışını oluşturulamaz; fakat bir tek ışın kavramı ışık olaylarının yorumunda çok kullanışlıdır. Işık üzerine çalışma yapan bilim insanlarının ışığın temel yapısı hakkındaki görüşlerinde, günümüze kadar birçok değişiklikler olmuştur. Örneğin ışığın doğrusal yolla yayılmasında modern ışık kuramı, aykırı durumlar açıklamasına karşın bu kitaptaki tüm ışık olaylarında Newton'un aşağıdaki hipotezini kullanmak yanlış olmayacaktır. Bir ışık kaynağının her noktası, çevresindeki tüm doğrultulara homojen ve saydam ortam içinde doğrusal yollarla yayılan ışınlar yayar. Newton'un fiziğin birçok alanında olduğu gibi ışık konusunda da önemli buluşları olmuştur. Işığın doğrusal yolla yayılmasına göstereceğimiz en önemli kanıt gölge olaylarıdır. Gölge, ışığın doğrular boyunca yayılmasından dolayı engel arkasına ulaşamama sonucu gerçekleşir. Güneş ve Ay tutulmaları, ışığın doğrusal yolla yayılmasının neticesinde birer gölge olayıdır. 457 Iflık ıflını

15 ÜNİTE 5 ALGALAR Işığın oğrusal Yolla Yayılması ve Gölge Olayı Noktasal fl k kayna Noktasal bir ışık kaynağının önüne saydam olmayan bir cismin konulduğunda, cismin arkasındaki ekranda oluşan ışık almayan bölgeye tam gölge denir. Şekil 1 ve Şekil 2 de görüldüğü gibi noktasal kaynaktan çıkan ışınların düştüğü bölgeler aydınlık, ışık almayan bölgeler ise tam gölge olarak görülmektedir. Tek noktasal kaynağın kullanıldığı gölge olayları daima tam gölge verir. Gölgenin boyutları, kaynak, cisim ve ekranın konumlarına bağlı olduğu gibi cismin büyüklüğüne de bağlıdır. küresel fl k kayna fiekil 3 Noktasal kaynak yerine küresel kaynak ya da birden fazla noktasal kaynak kullanılırsa Şekil 3 ve Şekil 4 de görüldüğü gibi saydam olmayan cismin ekran üzerinde tam ve yarı gölgeleri oluşur. Yarı gölgenin olduğu bölgeler ışık kaynağının bazı bölgelerinden ışık alır. Yani bu bölgeler ne tam aydınlık, ne de tam karanlıktır. Şekil 3 te yarı gölgenin olduğu bölgeye küresel kaynağın kenarlarından ışık düşmektedir. Şekil 4 de ise yarı gölgenin olduğu bölgeyi S 1 kaynağından gelen ışınlar aydınlatmaktadır. ın aydınlık olan bölümleri hem S 1 hem de S 2 kaynağından ışık alır. A B Cisim Engel Tam gölge Yar gölge S 1 S 2 Noktasal fl k Noktasal kayna fl k kayna fiekil 5 Noktasal fl k kayna fiekil 1 fiekil 2 fiekil 4 Tam gölge Engel B A Yar gölge Işığın doğrusal yolla yayıldığını gösteren kanıtlardan biri de karanlık kutu deneyidir. Bu deney için, ışık geçirmeyen bir kutunun bir yüzü buzlu cam ile kaplı olsun. Buzlu camın karşısındaki yüzün ortasına küçük bir delik açılarak önüne ışıklı bir cisim Şekil 5 deki gibi yerleştirilsin. Işıklı cismin buzlu cam üstünde ters görüntüsü elde edilir. Ters görüntü olmasının nedeni A ve B noktalarından çıkan ışınlar doğrusal yolla yayılarak şekildeki gibi yukarıdaki A noktasının görüntüsünün aşağıdaki A' noktasında, aşağıdaki B noktasının görüntüsünün yukarıdaki B' noktasında oluşmasının bir sonucudur. 458

16 1. ayna ın özelli ine ve ekranın konumuna göre bazı gölge ve yarı gölge durumları afla da gösterilmifltir. küresel fl k kayna Noktasal fl k kayna Noktasal fl k kayna Engel Engel Tam gölge Yar gölge Tam gölge Yar gölge küresel fl k kayna Noktasal fl k kayna Noktasal fl k kayna Engel Tam gölge Engel Yar gölge Tam gölge Yar gölge 2. ın bulundu u bölgeden engel ve kayna a do ru de iflik noktalardan bakan bir gözlemcinin kayna nasıl gördü ünü afla daki bir örnekte inceleyelim. küresel fl k kayna Engel Yukarıdaki flekilde, L ve M noktalarında kayna a do ru bakan gözlemci kayna ı, afla da gösterildi i gibi görür. L M ÜNİTE 5 ALGALAR L M 459

17 ÜNİTE 5 ALGALAR Güneş tutulması Güneş ve Ay Tutulması Günefl Günefl Şekil 6 da Ay'ın Güneş'le ünya arasında bulunduğu konumda, ünya üzerine Ay'ın tam gölgesi ve yarı gölgesi düşer. Tam gölgede bulunan bir gözlemci Güneş'i hiç göremez. Bu olaya Güneş tutulması denir. Yarı gölgede bulunan bir gözlemci ise Güneş'i kısmen görür. Bu olaya da kısmî Güneş tutulması denir. Şekil 7 de ünya'nın gölge konisi Ay üzerine düşerse Ay Güneş'ten ışık alamaz. ünya üzerindeki bir gözlemci Ay'a baktığında Ay'ı karanlık görür. Bu olaya Ay tutulması denir. Işık Hızı Işık hızı, Evrende bilinen en büyük hızdır. Bu hızın doğru olarak bilinmesi fizikte birçok olayın aydınlanmasında oldukça etkili olmuştur. Işık boşlukta yaklaşık olarak saniyede km yol alır. Bu durumda ışığın bir yılda aldığı yol yaklaşık 10 trilyon km dir. Bu değere bir ışık yılı adı verilir. Işık hızının ilk kez gerçek değerine yakın ölçülmesi Michelson'un geliştirdiği döner ayna yöntemi ile gerçekleştirilmiştir. Bu yöntemin uygulanışı şöyledir; 8 yüzlü bir döner ana ve bu aynadan 36 km uzağa bir düzlem ayna Şekilde gösterildiği gibi yerleştirilir. Şekilde gösterilen döner aynanın I. yüzüne gönderilen ışın 36 km kadar uzaktaki düzlem aynadan ve döner aynanın III. yüzünden yansıyarak göze ulaşır. Ayna yavaş yavaş döndürülmeye başlandığında göze gelen ışığın sürekliliği bozulur. Aynanın dönme hızı öyle bir değere ulaşır ki ışık, kesiksiz görülür. Bu özel durumdan yararlanarak ışığın 72 km lik yolu kaç saniyede aldığı bulunur. Verilen örneğe göre, 8 yüzlü aynanın saniyede 520 tam dönme yapması gerekir. 1 Buna göre, dönmeyi t saniyede yapar t = $ = saniye 4160 yol 72 Hız = zaman = = km/s bulunur. 1/4160 Ay fiekil 6 fiekil 7 ünya ünya öner ayna I III II Göz 36 km Ay üzlem ayna 460

18 ör Eden Işık arşıdan gelen arabaların farları bizi rahatsız eder çünkü parlak ışık gözümüzü alır. Ayrıca bir elektrik kesintisi olduğunda bir an için hiçbir şey göremez hale geliriz. Sonra gözümüz yavaş yavaş karanlığa alışır ve etrafımızdaki cisimleri seçmeye başlarız. Niye gözlerimiz ışığa karşı böyle bir tepki gösterir? Cevap: İnsan gözünün retinasında "çubuk" ve "koni" hücreler olmak üzere ışığa duyarlı iki tür alıcı sinir hücre bulunur. Çubuk hücreler, düşük yoğunluktaki ışığa duyarlıdırlar ama renkleri ayırt etmede başarısızdırlar; bu bakımdan gece şartları altında kullanışlı hale gelirler. oni hücreler ise yüksek yoğunluktaki ışığa duyarlıdırlar ve renk algılayabilmektedirler. Retinanın üzerine ışık düştüğünde, ışık enerjisi, ışığa duyarlı hücrelerde yer alan bir pigment tarafından ("rodopsin" adı verilen bir protein) emilir. Ortaya çıkan kimyasal madde, sinir uyarılarını beyne iletir. "Görme işlemi" pigmentin ışığa duyarlı kısmının yeniden oluşması ile tamamlanır. Gözlerimiz herhangi bir yoğunluktaki ışığa, gözbebeklerinin büyüklüklerini değiştirerek ve göz kapaklarını kısıp açarak uyum sağlar. Böylece ışıktan etkilenerek beyazlanan pigment miktarı ile yeniden oluşan pigment sayısı arasında bir denge sağlanmış olur. Göze giren ışık miktarı aniden değişecek olursa, bu denge bozulur ve yeni bir denge kuruluna kadar geçen sürede görüşümüzü kaybederiz. Göze giren ışık çok parlak olacak olursa da gözlerimizi tümden kapatırız (Yazı TÜBİTA Popüler Bilim itapları Gündelik Bilmeceler Partha Ghose, ipankar Home) 1 2 Top 1 ve 2 noktasal kaynaklarının önüne konulan ışık geçirmeyen bir topun ekran üzerindeki tam gölge ve yarı gölge bölgeleri nerede nasıl oluşur? 1 2r 2 Top r 1 ve 2 noktasal kaynaklarının önüne konulan ışık geçirmeyen bir topun ekran üzerindeki tam gölge ve yarı gölge bölgeleri nerede nasıl oluşur? Normal kaynak 2d Engel L r O Noktasal ışık kaynağının önüne şekildeki gibi r yarıçaplı saydam olmayan bir küresel cisim konuluyor. daki tam gölgenin alanı kaç πr 2 dir? 3d M 1 2 Top ın karşıdan görünüşü şekildeki gibidir. BC çaplı bölge, kaynakların hiçbirinden ışık almadığı için tam gölge, sadece 1 den ışık alan AB ve C arası, yarı gölge şeklinde görünür. 1 2 ın karşıdan görünüşü şekildeki gibidir. BC arası kaynakların hiç birinden ışık almadığı için tam gölgedir. AB arası sadece 1 den ve C arası sadece 2 den ışık aldığı için yarı gölge şeklinde görülür. 2d & & O OL OL + NM dir. = N NM 2d 5d r r 5 = & r1 = r 1 2 Tam gölgenin alanı; L r O 5 2 S = πb r l 2 25 S = π r 4 2 3d M N A B C A B r 1 C ÜNİTE 5 ALGALAR bulunur. 461

19 ÜNİTE 5 ALGALAR r = 1 m Ι = 1 cd 1 Lümen: Işık şiddeti 1 cd olan noktasal bir kaynaktan 1m uzakta, ışınlara dik olarak yerleştirilmiş 1 m 2 lik yüzeye düşen ışık akısıdır. AYINLANMA Bir ışık kaynağını bir ekrana yaklaştırdığımız zaman ekrandaki aydınlanmanın daha büyük olduğu, uzaklaştırdığımız zaman aydınlanmanın küçüldüğünü hepimiz biliriz. Bu ışık olayının nedenini anlamak için ışık ışınlarının çok küçük taneciklerin oluşturduğu tanecik seli şeklinde yayıldığını düşünmek zorundayız. Boya püskürten bir düzenek aydınlanmayı açıklamak için güzel bir örnek olabilir. Püsküren boya damlacıkları kaynaktan uzaklaştıkça birbirlerinden uzaklaşır. Böylece çarptıkları yüzeyde daha seyrek bir görüntü oluşturur. İşte ışık tanecikleride bu şekilde düşünülebilir. yakında ise birim yüzeye birim zamanda çarpan tanecik sayısı daha fazladır. Uzaklık arttıkça birim yüzeye çarpan tanecik sayısı doğal olarak azalacaktır. Yapılan deneylerde uzaklık iki katına çıktığında birim yüzeye dik olarak çarpan tanecik sayısı dörtte birine düşer. Böylece aydınlanma uzaklığın karesi ile ters orantılı olduğu anlaşılır. Aşağıda ışık şiddeti, ışık akısı ve aydınlanma kavramları deney sonuçlarına bağlı olarak bağıntılarla ifade edilmektedir. Işık kaynağından çıkan ışınlar doğrudan ya da dolaylı olarak ulaştıkları yüzeyleri aydınlatır. Bir yüzeydeki aydınlanma şiddeti, ışık kaynağının şiddetine, yüzeyin kaynağa olan uzaklığına ve ışığın yüzeye geliş açısına bağlıdır. Işık Şiddeti (Ι): Bir ışık kaynağının ışık şiddeti, birim zamanda yaydığı ışık enerjisinin bir ölçüsüdür. Birimi candela (cd) dir. Plâtinin ergime sıcaklığında (1760 C) bulunan siyah bir cismin 1 cm 2 lik yüzeyinin, kendisine dik olan bir doğrultuda verdiği ışık şiddetinin 1/160 değerine 1 candela denir. Işık Akısı (φ): Bir kaynaktan birim zamanda çıkan ışık miktarına denir. Birimi lümen (lm) dir. Lümen: Işık şiddeti 1 cd olan noktasal bir kaynaktan 1 m uzakta, ışınlara dik olarak yerleştirilmiş 1 m 2 lik yüzeye gelen ışık akısıdır. Yarıçapı r olan bir kürenin iç yüzey alanı 4πr 2 dir. Yarıçapı r = 1 m olan kürenin merkezindeki 1 cd şiddetindeki ışık kaynağının yayacağı toplam ışık akısı 4π lümendir. Ι şiddetindeki ışık kaynağının yayacağı toplam ışık akısı ise; şeklinde ifade edilir. Aydınlanma Şiddeti (E) Birim yüzeye düşen ışık akısı miktarıdır. Birimi lüks (lx) tür. Işığın düştüğü yüzey alanı A ise, aydınlanma şiddeti; dır. ürenin iç yüzeyindeki aydınlanma, Φ = 4π Ι φ E = A 4πΙ E = 4 r2 & π Ι E = r 2 şeklinde yazılır. 462

20 N fiekil 1 N Ι fiekil 2 fiekil 3 α N A 1 =A A 2 =4A d d Ι şiddetindeki noktasal ışık kaynağından d ve 2d uzaklıktaki A 1 = A ve A 2 = 4A yüzey alanına sahip levhalara dik olarak ışık düşüyor. E1 a) Bu yüzey alanları üzerindeki aydınlanmaların E2 oranı kaçtır? Φ1 b) Bu yüzey alanları üzerindeki ışık akılarının Φ2 oranı kaçtır? Aydınlanmanın Genel Bağıntısı Bir ekrana ışınlar Şekil 1, Şekil 2 ve Şekil 3'deki gibi düşürülüyor. da oluşan aydınlanma; Şekil 1'de maksimum Şekil 3'de sıfırdır. Buna göre ışınların yüzeyin normali ile yaptığı açı α ise, yüzeydeki aydınlanma, Ι E = cos d2 $ α bağıntısı ile ifade edilir. Ι a) E1 olduğundan d2 ve E Ι = 2 = ^ 2 2d h E1 = 4 E2 olur. b) Φ1= E1A1 Φ2 = E2 A2 olur. α = 90 ise E = 0 dır. Ι α = 0 ise,e = d2 dir. Φ1 E1A1 4E2 A Φ1 = = & = 1 Φ2 E2 A2 E2 4A Φ2 Paralel ışık demeti önünde bir ekran, hep aynı biçimde tutulursa ekrandaki aydınlanma, kaynaktan olan uzaklığa bağlı değildir. Şekil 4'te ekranın her iki konumunda da ışık akısı ve aydınlanan yüzeyin alanının aynı olduğu görülüyor. Öyleyse her iki konumda da aydınlanmalar eşittir. ÜNİTE 5 ALGALAR N α N α E Φ A, E Φ 1= 2= A ; E 1= E 2 n 1. konumu fiekil 4 n 2. konumu 463

Ünite. Dalgalar. 1. Ses Dalgaları 2. Yay Dalgaları 3. Su Dalgaları

Ünite. Dalgalar. 1. Ses Dalgaları 2. Yay Dalgaları 3. Su Dalgaları 7 Ünite Dalgalar 1. Ses Dalgaları 2. Yay Dalgaları 3. Su Dalgaları SES DALGALARI 3 Test 1 Çözümleri 3. 1. Verilen üç özellik ses dalgalarına aittir. Ay'da hava, yani maddesel bir ortam olmadığından sesi

Detaylı

SES DALGALARı Dalgalar genel olarak, mekanik ve elektromanyetik dalgalar olmak üzere iki ana gruba ayrılır. Elektromanyetik dalgalar, yayılmak için bi

SES DALGALARı Dalgalar genel olarak, mekanik ve elektromanyetik dalgalar olmak üzere iki ana gruba ayrılır. Elektromanyetik dalgalar, yayılmak için bi SES FĠZĠĞĠ SES DALGALARı Dalgalar genel olarak, mekanik ve elektromanyetik dalgalar olmak üzere iki ana gruba ayrılır. Elektromanyetik dalgalar, yayılmak için bir ortama ihtiyaç duymazlar ve boşlukta da

Detaylı

OPTİK Işık Nedir? Işık Kaynakları Işık Nasıl Yayılır? Tam Gölge - Yarı Gölge güneş tutulması

OPTİK Işık Nedir? Işık Kaynakları Işık Nasıl Yayılır? Tam Gölge - Yarı Gölge güneş tutulması OPTİK Işık Nedir? Işığı yaptığı davranışlarla tanırız. Işık saydam ortamlarda yayılır. Işık foton denilen taneciklerden oluşur. Fotonların belirli bir dalga boyu vardır. Bazı fiziksel olaylarda tanecik,

Detaylı

Işığın izlediği yol : Işık bir doğru boyunca km/saniye lik bir hızla yol alır.

Işığın izlediği yol : Işık bir doğru boyunca km/saniye lik bir hızla yol alır. IŞIK VE SES Işık ve ışık kaynakları : Çevreyi görmemizi sağlayan enerji kaynağına ışık denir. Göze gelen ışık ya bir cisim tarafından oluşturuluyordur ya da bir cisim tarafından yansıtılıyordur. Göze gelen

Detaylı

OPTİK. Işık Nedir? Işık Kaynakları

OPTİK. Işık Nedir? Işık Kaynakları OPTİK Işık Nedir? Işığı yaptığı davranışlarla tanırız. Işık saydam ortamlarda yayılır. Işık foton denilen taneciklerden oluşur. Fotonların belirli bir dalga boyu vardır. Bazı fiziksel olaylarda tanecik,

Detaylı

12. ÜNİTE IŞIK KONULAR 1. IŞIK VE IŞIK KAYNAKLARI 7. IŞIK ŞİDDETİ, TAYİNİ VE AYDINLATMA BİRİMLERİ 9. ÖZET 10. DEĞERLENDİRME SORULARI

12. ÜNİTE IŞIK KONULAR 1. IŞIK VE IŞIK KAYNAKLARI 7. IŞIK ŞİDDETİ, TAYİNİ VE AYDINLATMA BİRİMLERİ 9. ÖZET 10. DEĞERLENDİRME SORULARI 12. ÜNİTE IŞIK KONULAR 1. IŞIK VE IŞIK KAYNAKLARI 2. Işık 3. Işık Nasıl Yayılır? 4. Tam Gölge ve Yarı Gölge 5. Güneş Tutulması 6. Ay Tutulması 7. IŞIK ŞİDDETİ, TAYİNİ VE AYDINLATMA BİRİMLERİ 8. Işık Şiddeti

Detaylı

8. Sınıf. ozan deniz ÜNİTE DEĞERLENDİRME SINAVI SES. 4. Sesleri birbirinden ayırmaya yarayan özelliğidir. K L M

8. Sınıf. ozan deniz ÜNİTE DEĞERLENDİRME SINAVI SES. 4. Sesleri birbirinden ayırmaya yarayan özelliğidir. K L M 1. 3... Ḳ M Şekildeki çalar saatten etrafa yayılan ses dalgalarının K,, M noktalarındaki şiddetleri ve frekansları arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? Şiddetleri Frekansları

Detaylı

Bilal ELÇİ tarafından düzenlenmiştir.

Bilal ELÇİ tarafından düzenlenmiştir. SES BU ÜNİTEDE BİLMENİZ GEREKENLER 1. Bir ses dalgasının belli bir frekans ve genliği olduğunu 2. Sesin titreşimler sonucu oluştuğunu 3. Ses yüksekliğinin sesin ince veya kalın olması anlamına geldiğini

Detaylı

CEVAP ANAHTARI: 1.TEST: 1.B 2.E 3.C 4.D 5.E 6.C 7.C 8.E 9.D 10.B 11.A 12.C 13.C 2.TEST: 1.E 2.E 3.D 4.A 5.C 6.D 7.E 8.E 9.D 10.D 11.E 12.E 13.D 3.TEST: 1. E 2.D 3E. 4.D 5.C 6.A 7.C 8.C 9.B 10.D 11.B 12.D

Detaylı

4. ÜNĠTE : SES. Ses, bir noktadan baģka bir noktaya doğru dalgalar halinde yayılır. Bu dalgalar titreģimler sonucunda meydana gelir.

4. ÜNĠTE : SES. Ses, bir noktadan baģka bir noktaya doğru dalgalar halinde yayılır. Bu dalgalar titreģimler sonucunda meydana gelir. 4. ÜNĠTE : SES 1 SES; madde moleküllerinin titreģimiyle oluģan bir dalga hareketidir(titreģim hareketidir). Ses; katı, sıvı veya gaz gibi maddesel bir ortamda yayılır. BoĢlukta ses yayılmaz. *Havası boģaltılmıģ

Detaylı

5. SINIF FEN BİLİMLERİ IŞIĞIN VE SESİN YAYILMASI TESTİ A) 3 B) 4 C) 5 D) 6

5. SINIF FEN BİLİMLERİ IŞIĞIN VE SESİN YAYILMASI TESTİ A) 3 B) 4 C) 5 D) 6 1- Yukarıdaki ışık kaynaklarından kaç tanesi doğal ışık kaynağıdır? A) 3 B) 4 C) 5 D) 6 2- I Işık doğrular boyunca yayılır. II Işık ışınları tüm cisimlerden geçer. III Işık boşlukta yayılır. Yukarıdakilerden

Detaylı

SES BAYRAM DERİN MEHMET AKİF İNAN İLKOKULU 4 A SINIFI ÖĞRETMENİ

SES BAYRAM DERİN MEHMET AKİF İNAN İLKOKULU 4 A SINIFI ÖĞRETMENİ SES BAYRAM DERİN MEHMET AKİF İNAN İLKOKULU 4 A SINIFI ÖĞRETMENİ SES VE ÖZELLİKLERİ Katı, sıvı ve gaz halindeki maddelerin oluşturduğu maddesel (tanecikli) ortamlarda dalga şeklinde yayılabilen, titreşimlerden

Detaylı

MADDE VE IŞIK saydam maddeler yarı saydam maddeler saydam olmayan

MADDE VE IŞIK saydam maddeler yarı saydam maddeler saydam olmayan IŞIK Görme olayı ışıkla gerçekleşir. Cisme gelen ışık, cisimden yansıyarak göze gelirse cisim görünür. Ama bu cisim bir ışık kaynağı ise, hangi ortamda olursa olsun, çevresine ışık verdiğinden karanlıkta

Detaylı

SES DALGALARI SES DALGALARI SESİN ÖZELLİKLERİ. 1. Sesin Şiddeti (Gürlüğü) Ses Dalgalarının Genel Özellikleri. 2. Sesin Frekansı (Yüksekliği)

SES DALGALARI SES DALGALARI SESİN ÖZELLİKLERİ. 1. Sesin Şiddeti (Gürlüğü) Ses Dalgalarının Genel Özellikleri. 2. Sesin Frekansı (Yüksekliği) SES DALGALARI SES DALGALARI Ses, madde moleküllerinin titreşimiyle oluşan bir dalga hareketidir. Titreşen cisimler, ortamdaki moleküllerle çarpışarak ses oluşturur. Ses meydana getiren her maddeye ses

Detaylı

Elektromanyetik Dalgalar. Test 1 in Çözümleri

Elektromanyetik Dalgalar. Test 1 in Çözümleri 35 Elektromanyetik Dalgalar 1 Test 1 in Çözümleri 4. 1. Radyo dalgaları elektronların titreşiminden doğan elektromanyetik dalgalar olup ışık hızıyla hareket eder. Radyo dalgalarının titreşim rekansı ışık

Detaylı

Yıldızlara gidemeyiz; sadece onlardan gelen ışınımı teleskopların yardımıyla gözleyebilir ve çözümleyebiliriz.

Yıldızlara gidemeyiz; sadece onlardan gelen ışınımı teleskopların yardımıyla gözleyebilir ve çözümleyebiliriz. Yıldızlara gidemeyiz; sadece onlardan gelen ışınımı teleskopların yardımıyla gözleyebilir ve çözümleyebiliriz. Işık genellikle titreşen elektromanyetik dalga olarak düşünülür; bu suda ilerleyen dalgaya

Detaylı

derin sığ derin ADI: SOYADI: No: Sınıfı: Tarih.../.../... ALDIĞI NOT: a) Hava ortamından su ortamına gönderilen ses dalgalarının

derin sığ derin ADI: SOYADI: No: Sınıfı: Tarih.../.../... ALDIĞI NOT: a) Hava ortamından su ortamına gönderilen ses dalgalarının ADI: SOYADI: No: Sınıfı: Tarih.../.../... ALDIĞI NOT:... a) Enine dalgalarda ortamın parçacıklarının titreşim doğrultusu yayılma doğrultusuna... b) Ses en hızlı... en yavaş... yayılır. c) Dalgalar taşıdıkları

Detaylı

MATEMATİĞİN GEREKLİLİĞİ

MATEMATİĞİN GEREKLİLİĞİ Dr. Serdar YILMAZ MEÜ Fizik Bölümü Ses dalgalarının özellikleri 2 MATEMATİĞİN GEREKLİLİĞİ Matematik, yaşamı anlatmakta kullanılır. Matematik yoluyla anlatma, yanlış anlama ve algılamayı engeller. Yaşamda

Detaylı

TEKNOLOJİNİN BİLİMSEL İLKELERİ

TEKNOLOJİNİN BİLİMSEL İLKELERİ 9 Mekanik ve Elektromanyetik Dalga Hareketi TEKNOLOJİNİN BİLİMSEL İLKELERİ Adem ÇALIŞKAN Mekanik dalgalar Temelde taneciklerin boyuna titreşimlerinden kaynaklanırlar. Yayılmaları için mutlaka bir ortama

Detaylı

Küresel Aynalar Testlerinin Çözümleri. Test 1 in Çözümleri

Küresel Aynalar Testlerinin Çözümleri. Test 1 in Çözümleri üresel Aynalar estlerinin Çözümleri 1 est 1 in Çözümleri. v 1,5 1. A B A B B A ışınının ʹ olarak yansıyabilmesi için ların odak noktaları çakışık olmalıdır. Aynalar arasındaki uzaklık şekilde gösterildiği

Detaylı

1. Şekildeki düzlem aynaya bakan göz K, L, M noktalarından hangilerini görebilir? A-)K ve L B-)Yalnız L C-)Yalnız K D-)L ve M E-)K, L ve M

1. Şekildeki düzlem aynaya bakan göz K, L, M noktalarından hangilerini görebilir? A-)K ve L B-)Yalnız L C-)Yalnız K D-)L ve M E-)K, L ve M FİZİK DÖNEM ÖDEVİ OPTİK SORULARI 1. Şekildeki düzlem aynaya bakan göz K, L, M noktalarından hangilerini görebilir? A-)K ve L B-)Yalnız L C-)Yalnız K D-)L ve M E-)K, L ve M 2. Üstten görünüşü şekildeki

Detaylı

1. IŞIK BİLGİSİ ve YANSIMA

1. IŞIK BİLGİSİ ve YANSIMA 1. IŞIK BİLGİSİ ve YANSIMA Işığın Yayılması Bir ışık kaynağından çıkarak doğrular boyunca yayılan ince ışık demetine ışık ışını denir. Işık ışınları doğrusal çizgilerle ifade edilir. Bir ışık kaynağından

Detaylı

DALGALAR. Dalgalar titreşim doğrultusuna ve Taşıdığı enerjiye göre aşağıdaki şekilde sınıflandırılır.

DALGALAR. Dalgalar titreşim doğrultusuna ve Taşıdığı enerjiye göre aşağıdaki şekilde sınıflandırılır. DALGALAR Dalga hareketi Nedir? Durgun bir su birikintisine bir tas attığımızda, tasın suya düştüğü noktadan dışarıya doğru daireler seklinde bir hareketin yayıldığını görürüz. Bu hareket bir dalga hareketidir.

Detaylı

Su Dalgaları Testlerinin Çözümleri. Test 1 in Çözümleri

Su Dalgaları Testlerinin Çözümleri. Test 1 in Çözümleri Test 1 in Çözümleri 1. 5 dalga tepesi arası 4λ eder.. Su Dalgaları Testlerinin Çözümleri 4λ = 0 cm 1 3 4 5 λ = 5 cm bulunur. Stroboskop saniyede 8 devir yaptığına göre frekansı 4 s 1 dir. Dalgaların frekansı;

Detaylı

Suya atılan küçük bir taşın su yüzeyinde oluşturduğu hareketler dalga hareketine örnek olarak verilebilir. Su yüzeyinde oluşan dalgalar suyun alt

Suya atılan küçük bir taşın su yüzeyinde oluşturduğu hareketler dalga hareketine örnek olarak verilebilir. Su yüzeyinde oluşan dalgalar suyun alt Suya atılan küçük bir taşın su yüzeyinde oluşturduğu hareketler dalga hareketine örnek olarak verilebilir. Su yüzeyinde oluşan dalgalar suyun alt tabakalarını etkilemez. Yani su dalgaları yüzey dalgalarıdır.

Detaylı

* 20 cm 10 cm. Soru 1: Soru 2:

* 20 cm 10 cm. Soru 1: Soru 2: Soru 1: Noktasal Işık kaynağı Saydam olmayan cisim perde Noktasal ışık kaynağının önüne saydam olmayan cisim konulduğunda perde üzerinde tam gölge oluşmaktadır. Tam gölgenin alanının artması için, I. Perdeyi

Detaylı

V = g. t Y = ½ gt 2 V = 2gh. Serbest Düşme NOT:

V = g. t Y = ½ gt 2 V = 2gh. Serbest Düşme NOT: Havada serbest bırakılan cisimlerin aşağı doğru düşmesi etrafımızda her zaman gördüğümüz bir olaydır. Bu düşme hareketleri, cisimleri yerin merkezine doğru çeken bir kuvvetin varlığını gösterir. Daha önceki

Detaylı

FİZ209A OPTİK LABORATUVARI DENEY KILAVUZU

FİZ209A OPTİK LABORATUVARI DENEY KILAVUZU T.C. GAZİ ÜNİVERSİTESİ GAZİ EĞİTİM FAKÜLTESİ ORTAÖĞRETİM FEN VE MATEMATİK ALANLARI EĞİTİMİ BÖLÜMÜ FİZİK EĞİTİMİ ANABİLİM DALI FİZ209A OPTİK LABORATUVARI DENEY KILAVUZU TÇ 2007 & ҰǓ 2012 Öğrencinin Adı

Detaylı

YAPI FİZİĞİ 1. YAPI AKUSTİĞİ 3. Bölüm. Prof. Dr. Neşe Yüğrük Akdağ. Yıldız Teknik Üniversitesi Yapı Fiziği Bilim Dalı

YAPI FİZİĞİ 1. YAPI AKUSTİĞİ 3. Bölüm. Prof. Dr. Neşe Yüğrük Akdağ. Yıldız Teknik Üniversitesi Yapı Fiziği Bilim Dalı YAPI FİZİĞİ 1 YAPI AKUSTİĞİ 3. Bölüm Prof. Dr. Neşe Yüğrük Akdağ Yıldız Teknik Üniversitesi Yapı Fiziği Bilim Dalı Ses İle İlgili Fiziksel Olaylar Sesin doğması Sesin yayılması Sesin yansıması Sesin yutulması

Detaylı

ÖĞRENME ALANI: Kuvvet ve Hareket 2.ÜNİTE: Kaldırma Kuvveti ve Basınç. Kaldırma Kuvveti

ÖĞRENME ALANI: Kuvvet ve Hareket 2.ÜNİTE: Kaldırma Kuvveti ve Basınç. Kaldırma Kuvveti ÖĞRENME ALANI: Kuvvet ve Hareket 2.ÜNİTE: Kaldırma Kuvveti ve Basınç Kaldırma Kuvveti - Dünya, üzerinde bulunan bütün cisimlere kendi merkezine doğru çekim kuvveti uygular. Bu kuvvete yer çekimi kuvveti

Detaylı

SES Ses Dalgaları : [Anahtar kelimeler : genlik, frekans]

SES Ses Dalgaları : [Anahtar kelimeler : genlik, frekans] SES Ses Dalgaları : [Anahtar kelimeler : genlik, frekans] Sesin oluşumu : Titreşen cisimler ses üretir. Kaynaktan çıkan bir ses, tıpkı bir taşın durgun suya atıldığında oluşturduğu dalgalar gibi her yönde

Detaylı

FİZİK IŞIĞIN YANSIMASI VE AYNALAR

FİZİK IŞIĞIN YANSIMASI VE AYNALAR İZİ ŞĞ ASAS VE AAAR Ş Ğ A S A S V E A A A R Cisimleri görmemizi sağlayan, göze gelerek cisimleri algılamamıza yarayan enerjiye ışık denir. endiliğinden ışık üreten sistemlere ışık kaynağı denir. sı yoluyla

Detaylı

5 kilolitre=..lt. 100 desilitre=.dekalitre. 150 gram=..dag. 1. 250 g= mg. 0,2 ton =..gram. 20 dam =.m. 2 km =.cm. 3,5 h = dakika. 20 m 3 =.

5 kilolitre=..lt. 100 desilitre=.dekalitre. 150 gram=..dag. 1. 250 g= mg. 0,2 ton =..gram. 20 dam =.m. 2 km =.cm. 3,5 h = dakika. 20 m 3 =. 2014 2015 Ödevin Veriliş Tarihi: 12.06.2015 Ödevin Teslim Tarihi: 21.09.2015 MEV KOLEJİ ÖZEL ANKARA OKULLARI 1. Aşağıda verilen boşluklarara ifadeler doğru ise (D), yanlış ise (Y) yazınız. A. Fiziğin ışıkla

Detaylı

Mercekler Test Çözümleri. Test 1'in Çözümleri

Mercekler Test Çözümleri. Test 1'in Çözümleri 5 Mercekler Test Çözümleri 1 Test 1'in Çözümleri. 1. X ışık kaynağının yakınsak mercekteki görüntüsü şekildeki gibi ʹ olarak oluşur. ʹ görüntüsünden gelen ışınlar perde üzerinde r yarıçaplı bir gölge oluşturur.

Detaylı

Fotovoltaik Teknoloji

Fotovoltaik Teknoloji Fotovoltaik Teknoloji Bölüm 3: Güneş Enerjisi Güneşin Yapısı Güneş Işınımı Güneş Spektrumu Toplam Güneş Işınımı Güneş Işınımının Ölçülmesi Dr. Osman Turan Makine ve İmalat Mühendisliği Bilecik Şeyh Edebali

Detaylı

Işık ve Aynalar 1- Yansıma SORU 2- Yansıma Kanunları Yansıma kanunları; NOT: 3- Yansıma Çeşitleri a) Düzgün Yansıma

Işık ve Aynalar 1- Yansıma SORU 2- Yansıma Kanunları Yansıma kanunları; NOT: 3- Yansıma Çeşitleri a) Düzgün Yansıma Işık ve Aynalar 1- Yansıma Işığın yayılması sırasında ışık kaynağından çıkan ve ışığın yolunu belirleyen en ince ışık demetine ışık ışını denir. Işık kaynağından çıkan veya parlak bir yüzeyden yansıyan

Detaylı

ELK464 AYDINLATMA TEKNİĞİ

ELK464 AYDINLATMA TEKNİĞİ ELK464 AYDNLATMA TEKNİĞİ Fotometrik Büyüklükler Fotometrik Yasalar (Hafta) Yrd.Doç.Dr. Zehra ÇEKMEN Fotometrik Büyüklükler şık Akısı (Ф) Birimi Lümen (lm) Bir ışık kaynağının her doğrultuda verdiği toplam

Detaylı

YILDIZLARIN HAREKETLERİ

YILDIZLARIN HAREKETLERİ Öz Hareket Gezegenlerden ayırdetmek için sabit olarak isimlendirdiğimiz yıldızlar da gerçekte hareketlidirler. Bu, çeşitli yollarla anlaşılır. Bir yıldızın ve sı iki veya üç farklı tarihte çok dikkatle

Detaylı

ĐŞ GÜÇ ENERJĐ. Zaman. 5. Uygulanan kuvvet cisme yol aldıramıyorsa iş yapılmaz. W = 0

ĐŞ GÜÇ ENERJĐ. Zaman. 5. Uygulanan kuvvet cisme yol aldıramıyorsa iş yapılmaz. W = 0 ĐŞ GÜÇ ENERJĐ Đş kelimesi, günlük hayatta çok kullanılan ve çok geniş kapsamlı bir kelimedir. Fiziksel anlamda işin tanımı tektir.. Yapılan iş, kuvvet ile kuvvetin etkisinde yapmış olduğu yerdeğiştirmenin

Detaylı

Fizik 203. Ders 6 Kütle Çekimi-Isı, Sıcaklık ve Termodinamiğe Giriş Ali Övgün

Fizik 203. Ders 6 Kütle Çekimi-Isı, Sıcaklık ve Termodinamiğe Giriş Ali Övgün Fizik 203 Ders 6 Kütle Çekimi-Isı, Sıcaklık ve Termodinamiğe Giriş Ali Övgün Ofis: AS242 Fen ve Edebiyat Fakültesi Tel: 0392-630-1379 ali.ovgun@emu.edu.tr www.aovgun.com Kepler Yasaları Güneş sistemindeki

Detaylı

A A A A A FİZİK TESTİ Ö Z G Ü N D E R S A N E. 1. Bu testte 30 soru vardır. Testin tümü için verilen cevaplama süresi 45 dakikadır.

A A A A A FİZİK TESTİ Ö Z G Ü N D E R S A N E. 1. Bu testte 30 soru vardır. Testin tümü için verilen cevaplama süresi 45 dakikadır. Fİİ TTİ. Bu testte 0 soru vardır. Testin tümü için verilen cevaplama süresi dakikadır... sal eksenleri çakışık, odak uzaklıkları sırasıyla f ve f olan tümsek ve çukur aynadan oluşan sistemde tümsek aynaya

Detaylı

Açık hava basıncını ilk defa 1643 yılında, İtalyan bilim adamı Evangelista Torricelli keşfetmiştir. Yaptığı deneylerde Torriçelli Deneyi denmiştir.

Açık hava basıncını ilk defa 1643 yılında, İtalyan bilim adamı Evangelista Torricelli keşfetmiştir. Yaptığı deneylerde Torriçelli Deneyi denmiştir. GAZ BASINCI 1)AÇIK HAVA BASINCI: Dünyanın çevresindeki hava tabakası çeşitli gazlardan meydana gelir. Bu gaz tabakasına atmosfer denir. Atmosferdeki gazlar da, katı ve sıvılarda ki gibi ağırlığından dolayı

Detaylı

ÖĞRENME ALANI : FİZİKSEL OLAYLAR ÜNİTE 2 : KUVVET VE HAREKET

ÖĞRENME ALANI : FİZİKSEL OLAYLAR ÜNİTE 2 : KUVVET VE HAREKET ÖĞRENME ALANI : FİZİKSEL OLAYLAR ÜNİTE 2 : KUVVET VE HAREKET A BASINÇ VE BASINÇ BİRİMLERİ (5 SAAT) Madde ve Özellikleri 2 Kütle 3 Eylemsizlik 4 Tanecikli Yapı 5 Hacim 6 Öz Kütle (Yoğunluk) 7 Ağırlık 8

Detaylı

Doppler Ultrasonografisi

Doppler Ultrasonografisi Doppler Ultrasonografisi DOPPLERİN FİZİKSEL PRENSİPLERİ D O P P L E R E T K I D O P P L E R F R E K A N S ı D O P P L E R D E N K L E M I D O P P L E R A Ç ı S ı Ultrasonografi nin Tanımı Doppler Çeşitleri

Detaylı

12. SINIF KONU ANLATIMLI

12. SINIF KONU ANLATIMLI 12. SINIF KONU ANLATIMLI 3. ÜNİTE: DALGA MEKANİĞİ 2. Konu ELEKTROMANYETİK DALGA ETKİNLİK VE TEST ÇÖZÜMLERİ 2 Elektromanyetik Dalga Testin 1 in Çözümleri 1. B manyetik alanı sabit v hızıyla hareket ederken,

Detaylı

TEOG2 Sorularına En Yakın Özgün Sorular İle Hazırlanmış Isı ve Sıcaklık Ünitesi Sonu Kapsamlı TEOG2 Deneme Sınavı

TEOG2 Sorularına En Yakın Özgün Sorular İle Hazırlanmış Isı ve Sıcaklık Ünitesi Sonu Kapsamlı TEOG2 Deneme Sınavı TEOG2 Sorularına En Yakın Özgün Sorular İle Hazırlanmış Isı ve Sıcaklık Ünitesi Sonu Kapsamlı TEOG2 Deneme Sınavı 1. Enes ve Mete Fen ve Teknoloji dersi yazılısına Mitoz ve Mayoz konusunda aşağıdaki gibi

Detaylı

YAY VE SU DALGALARI BÖLÜM 30

YAY VE SU DALGALARI BÖLÜM 30 YAY VE SU DAGAAR BÖÜM 3 MODE SORU 1 DE SORUARN ÇÖZÜMER 4. dalga kayna V=cm/s 1. 1 λ λ 3 λ 4 λ 5 λ 6 dalga kayna 1cm Ardı ardına gelen 6 dalga tepesi arasındaki uzaklık 5λ dır. Bu durumda dalgaların dalga

Detaylı

FİZ201 DALGALAR LABORATUVARI. Dr. F. Betül KAYNAK Dr. Akın BACIOĞLU

FİZ201 DALGALAR LABORATUVARI. Dr. F. Betül KAYNAK Dr. Akın BACIOĞLU FİZ201 DALGALAR LABORATUVARI Dr. F. Betül KAYNAK Dr. Akın BACIOĞLU LASER (Light AmplificaLon by SLmulated Emission of RadiaLon) Özellikleri Koherens (eş fazlı ve aynı uzaysal yönelime sahip), monokromalk

Detaylı

10. SINIF KONU ANLATIMLI. 4. ÜNİTE: OPTİK 3. Konu KÜRESEL AYNALAR ETKİNLİK ve TEST ÇÖZÜMLERİ

10. SINIF KONU ANLATIMLI. 4. ÜNİTE: OPTİK 3. Konu KÜRESEL AYNALAR ETKİNLİK ve TEST ÇÖZÜMLERİ 10. SINI ONU ANLATILI. ÜNİTE: OPTİ. onu ÜRESEL ANALAR ETİNLİ ve TEST ÇÖÜLERİ Ünite Optik. Ünite. onu (üresel Aynalar) A nın Çözümleri 1. Çukur aynada deki bir cismin görüntüsü yine dedir. Buna göre, C

Detaylı

İNTERFEROMETRİ Yüksek Hassaslıkta Düzlemlik Ölçümü

İNTERFEROMETRİ Yüksek Hassaslıkta Düzlemlik Ölçümü İNTERFEROMETRİ Yüksek Hassaslıkta Düzlemlik Ölçümü TANIM: Uzunluğu ve yüzey düzlemliğini mümkün olabilecek en yüksek hassasiyette, optik yöntem kullanarak ölçme interferometri ile sağlanır. Kesin olarak

Detaylı

G = mg bağıntısı ile bulunur.

G = mg bağıntısı ile bulunur. ATIŞLAR Havada serbest bırakılan cisimlerin aşağı doğru düşmesi etrafımızda her zaman gördüğümüz bir olaydır. Bu düşme hareketleri, cisimleri yerin merkezine doğru çeken bir kuvvetin varlığını gösterir.

Detaylı

3-Tasarruflu ampuller,neonlar,floresanlar neden daha az enerji harcarlar?

3-Tasarruflu ampuller,neonlar,floresanlar neden daha az enerji harcarlar? 1-Işık kirliliğine neler sebep olur? Yol, cadde ve sokak aydınlatmaları, Park, bahçe ve spor alanlarının aydınlatmaları, Reklam ve ilan panoları, Güvenlik aydınlatmaları, Evlerden ve binalardan taşan aydınlatmalar.

Detaylı

11.1 11.2. Tanım Akışkanların Statiği (Hidrostatik) Örnekler Kaldırma Kuvveti. 11.3 Örnek Eylemsizlik Momenti. 11.4 Eylemsizlik Yarıçapı

11.1 11.2. Tanım Akışkanların Statiği (Hidrostatik) Örnekler Kaldırma Kuvveti. 11.3 Örnek Eylemsizlik Momenti. 11.4 Eylemsizlik Yarıçapı 11.1 11. Tanım Akışkanların Statiği (Hidrostatik) Örnekler Kaldırma Kuvveti 11.3 Örnek Eylemsizlik Momenti 11.4 Eylemsizlik Yarıçapı 11.5 Eksen Takımının Değiştirilmesi 11.6 Asal Eylemsizlik Momentleri

Detaylı

Isı enerjisi iletim, konveksiyon (taşıma = sıvı ve hava akımı) ve ışıma (radyasyon) yolu ile yayılır.

Isı enerjisi iletim, konveksiyon (taşıma = sıvı ve hava akımı) ve ışıma (radyasyon) yolu ile yayılır. 2) Isının Yayılımı Bulunduğu ortama göre sıcaklığı fazla (yüksek) olan her madde çevresine ısı aktarır, yayar. Masa, insan, ateş, buz, su kendisinden daha soğuk bir ortamda bulunduğunda çevresine ısı aktarır,

Detaylı

- 1 - ŞUBAT KAMPI SINAVI-2000-I. Grup. 1. İçi dolu homojen R yarıçaplı bir top yatay bir eksen etrafında 0 açısal hızı R

- 1 - ŞUBAT KAMPI SINAVI-2000-I. Grup. 1. İçi dolu homojen R yarıçaplı bir top yatay bir eksen etrafında 0 açısal hızı R - - ŞUBT KMPI SINVI--I. Grup. İçi dolu omojen yarıçaplı bir top yatay bir eksen etrafında açısal ızı ile döndürülüyor e topun en alt noktası zeminden yükseklikte iken serbest bırakılıyor. Top zeminden

Detaylı

10. SINIF KONU ANLATIMLI

10. SINIF KONU ANLATIMLI IŞIĞI IRII 0. IIF U TII 4. ÜİTE: PTİ 4. onu IŞIĞI IRII ETİİ ve TET ÇÖZÜERİ Ünite 4 ptik 4. Ünite 4. onu (Işığın ırılması) nın Çözümleri. Şekil incelenirse, ışığın hem n ortamından n ortamına geçerken hem

Detaylı

BÖLÜM 4: MADDESEL NOKTANIN KİNETİĞİ: İMPULS ve MOMENTUM

BÖLÜM 4: MADDESEL NOKTANIN KİNETİĞİ: İMPULS ve MOMENTUM BÖLÜM 4: MADDESEL NOKTANIN KİNETİĞİ: İMPULS ve MOMENTUM 4.1. Giriş Bir önceki bölümde, hareket denklemi F = ma nın, maddesel noktanın yer değiştirmesine göre integrasyonu ile elde edilen iş ve enerji denklemlerini

Detaylı

FİZİK PROJE ÖDEVİ İŞ GÜÇ ENERJİ NUR PINAR ŞAHİN 11 C 741

FİZİK PROJE ÖDEVİ İŞ GÜÇ ENERJİ NUR PINAR ŞAHİN 11 C 741 FİZİK PROJE ÖDEVİ İŞ GÜÇ ENERJİ NUR PINAR ŞAHİN 11 C 741 İŞ İş kelimesi, günlük hayatta çok kullanılan ve çok geniş kapsamlı bir kelimedir. Fiziksel anlamda işin tanımı tektir. Yola paralel bir F kuvveti

Detaylı

32 Mercekler. Test 1 in Çözümleri

32 Mercekler. Test 1 in Çözümleri Mercekler Test in Çözümleri. Mercek gibi ışığı kırarak geçiren optik sistemlerinde hava ve su içindeki odak uzaklıkları arklıdır. Mercek suyun içine alındığında havaya göre odak uzaklığı büyür. Aynalarda

Detaylı

IŞIK VE SES Hazırlayan; Arif Özgür ÜLGER Muğla 2016

IŞIK VE SES Hazırlayan; Arif Özgür ÜLGER Muğla 2016 IŞIK VE SES Hazırlayan; Arif Özgür ÜLGER Muğla 2016 IŞIĞIN ÖZELLİKLERİ Işık maddenin fiziksel yapısındaki atomik etkileşim sonucu meydana gelen ve ışıyan bir enerji türüdür. Işık bir kaynaktan doğrusal

Detaylı

Ünite 4: SES. Sesin Özellikleri

Ünite 4: SES. Sesin Özellikleri Ünite 4: SES SES; madde moleküllerinin titreşimiyle oluşan bir dalga hareketidir(titreşim hareketidir). Ses; katı, sıvı veya gaz gibi maddesel bir ortamda yayılır. Boşlukta ses yayılmaz. Havası boşaltılmış

Detaylı

ÖĞRENME ALANI : FİZİKSEL OLAYLAR ÜNİTE 5 : IŞIK

ÖĞRENME ALANI : FİZİKSEL OLAYLAR ÜNİTE 5 : IŞIK ÖĞRENME ALANI : FİZİKSEL OLAYLAR ÜNİTE 5 : IŞIK A IŞIĞIN SOĞURULMASI (4 SAAT) 1 Işık ve Işık Kaynağı 2 Işığın Yayılması 3 Işığın Maddelerle Etkileşimi 4 Işığın Yansıması 5 Cisimlerin Görülmesi 6 Isı Enerjisinin

Detaylı

BÖLÜM I GİRİŞ (1.1) y(t) veya y(x) T veya λ. a t veya x. Şekil 1.1 Dalga. a genlik, T peryod (veya λ dalga boyu)

BÖLÜM I GİRİŞ (1.1) y(t) veya y(x) T veya λ. a t veya x. Şekil 1.1 Dalga. a genlik, T peryod (veya λ dalga boyu) BÖLÜM I GİRİŞ 1.1 Sinyal Bir sistemin durum ve davranış bilgilerini taşıyan, bir veya daha fazla değişken ile tanımlanan bir fonksiyon olup veri işlemde dalga olarak adlandırılır. Bir dalga, genliği, dalga

Detaylı

Dalgalar Sorularının Çözümleri

Dalgalar Sorularının Çözümleri Ünite 3 Dalgalar Sorularının Çözümleri 1- ay Dalgaları 2- Su Dalgaları 3- Ses Dalgaları 1 ay Dalgaları Testlerinin Çözümleri 3 Test 1 in Çözümleri 1. a) b) c) gelen atma B M dan yansıyan B den yansıyan

Detaylı

Fizik 101-Fizik I 2013-2014. Statik Denge ve Esneklik

Fizik 101-Fizik I 2013-2014. Statik Denge ve Esneklik 1 -Fizik I 2013-2014 Statik Denge ve Esneklik Nurdan Demirci Sankır Ofis: 364, Tel: 2924332 2 İçerik Denge Şartları Ağırlık Merkezi Statik Dengedeki Katı Cisimlere ler Katıların Esneklik Özellikleri 1

Detaylı

10. SINIF KONU ANLATIMLI

10. SINIF KONU ANLATIMLI IŞIĞIN ANSIMASI VE DÜZEM ANAAR 1 10. SINIF ONU ANATIMI 4. ÜNİTE: OTİ 2. onu IŞIĞIN ANSIMASI VE DÜZEM ANAAR ETİNİ ve TEST ÇÖZÜMERİ 2 Ünite 4 Optik 4. Ünite 2. onu (ansıma) A nın Çözümleri 5. II 1. (2) I

Detaylı

Elektromanyetik Dalga Teorisi Ders-3

Elektromanyetik Dalga Teorisi Ders-3 Elektromanyetik Dalga Teorisi Ders-3 Faz ve Grup Hızı Güç ve Enerji Düzlem Dalgaların Düzlem Sınırlara Dik Gelişi Düzlem Dalgaların Düzlem Sınırlara Eğik Gelişi Dik Kutuplama Paralel Kutuplama Faz ve Grup

Detaylı

6.2. GÜRÜLTÜNÜN FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ

6.2. GÜRÜLTÜNÜN FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ GÜRÜLTÜ 6.1 Giriş İnsan çevresini ciddi bir şekilde tehdit eden önemli bir problem de "gürültü" dür. Gürültüyü arzu edilmeyen seslerin atmosfere yayılması şeklinde ele almak uygundur. Son zamanlarda iş

Detaylı

Bu bölümde Coulomb yasasının bir sonucu olarak ortaya çıkan Gauss yasasının kullanılmasıyla simetrili yük dağılımlarının elektrik alanlarının çok

Bu bölümde Coulomb yasasının bir sonucu olarak ortaya çıkan Gauss yasasının kullanılmasıyla simetrili yük dağılımlarının elektrik alanlarının çok Gauss Yasası Bu bölümde Coulomb yasasının bir sonucu olarak ortaya çıkan Gauss yasasının kullanılmasıyla simetrili yük dağılımlarının elektrik alanlarının çok daha kullanışlı bir şekilde nasıl hesaplanabileceği

Detaylı

Ünite. Madde ve Özellikleri. 1. Fizik Bilimine Giriş 2. Madde ve Özellikleri 3. Dayanıklılık, Yüzey Gerilimi ve Kılcal Olaylar

Ünite. Madde ve Özellikleri. 1. Fizik Bilimine Giriş 2. Madde ve Özellikleri 3. Dayanıklılık, Yüzey Gerilimi ve Kılcal Olaylar 1 Ünite Madde ve Özellikleri 1. Fizik Bilimine Giriş 2. Madde ve Özellikleri 3. Dayanıklılık, Yüzey Gerilimi ve Kılcal Olaylar 1 Fizik Bilimine Giriş Test Çözümleri 3 Test 1'in Çözümleri 1. Fizikteki

Detaylı

F KALDIRMA KUVVETİ (ARCHİMEDES PRENSİBİ) (3 SAAT) 1 Sıvıların Kaldırma Kuvveti 2 Gazların Kaldır ma Kuvveti

F KALDIRMA KUVVETİ (ARCHİMEDES PRENSİBİ) (3 SAAT) 1 Sıvıların Kaldırma Kuvveti 2 Gazların Kaldır ma Kuvveti ÖĞRENME ALANI : FİZİKSEL OLAYLAR ÜNİTE 2 : KUET E HAREKET F KALDIRMA KUETİ (ARCHİMEDES PRENSİBİ) (3 SAAT) 1 Sıvıların Kaldırma Kuvveti 2 Gazların Kaldır ma Kuvveti 1 F KALDIRMA KUETİ (ARCHİMEDES PRENSİBİ)

Detaylı

Doğrusal Momentum ve Çarpışmalar

Doğrusal Momentum ve Çarpışmalar Doğrusal Momentum ve Çarpışmalar 1. Kütlesi m 1 = 0.5 kg olan bir blok Şekil 1 de görüldüğü gibi, eğri yüzeyli m 2 = 3 kg kütleli bir cismin tepesinden sürtünmesiz olarak kayıyor ve sürtünmesiz yatay zemine

Detaylı

BASINÇ VE KALDIRMA KUVVETI. Sıvıların Kaldırma Kuvveti

BASINÇ VE KALDIRMA KUVVETI. Sıvıların Kaldırma Kuvveti BASINÇ VE KALDIRMA KUVVETI Sıvıların Kaldırma Kuvveti SIVILARIN KALDIRMA KUVVETİ (ARŞİMET PRENSİBİ) F K Sıvı içerisine batırılan bir cisim sıvı tarafından yukarı doğru itilir. Bu itme kuvvetine sıvıların

Detaylı

10. SINIF KONU ANLATIMLI. 4. ÜNİTE: OPTİK 5. Konu RENKLER ETKİNLİK ve TEST ÇÖZÜMLERİ

10. SINIF KONU ANLATIMLI. 4. ÜNİTE: OPTİK 5. Konu RENKLER ETKİNLİK ve TEST ÇÖZÜMLERİ 10. SINIF KONU ANLATIMLI 4. ÜNİTE: OPTİK 5. Konu RENKLER ETKİNLİK ve TEST ÇÖZÜMLERİ 2 Ünite 4 Optik 4. Ünite 5. Konu (Renkler) ETKİNLİK-1 Cevapları a) b) c) ç) d) e) gül kısmı da, yapraklar da f) g) karpuzun

Detaylı

Bir cismin iki konumu arasındaki vektörel uzaklıktır. Başka bir ifadeyle son konum (x 2 ) ile ilk konum

Bir cismin iki konumu arasındaki vektörel uzaklıktır. Başka bir ifadeyle son konum (x 2 ) ile ilk konum DOĞRUSAL ve BAĞIL HAREKET Hareket Maddelerin zamanla yer değiştirmesine hareket denir. Fakat cisimlerin nereye göre yer değiştirdiği ve nereye göre hareket ettiği belirtilmelidir. Örneğin at üstünde giden

Detaylı

2. Basınç ve Akışkanların Statiği

2. Basınç ve Akışkanların Statiği 2. Basınç ve Akışkanların Statiği 1 Basınç, bir akışkan tarafından birim alana uygulanan normal kuvvet olarak tanımlanır. Basıncın birimi pascal (Pa) adı verilen metrekare başına newton (N/m 2 ) birimine

Detaylı

MAK 4026 SES ve GÜRÜLTÜ KONTROLÜ. 1. Hafta Ses ve Gürültü ile İlgili Temel Kavramlar

MAK 4026 SES ve GÜRÜLTÜ KONTROLÜ. 1. Hafta Ses ve Gürültü ile İlgili Temel Kavramlar MAK 4026 SES ve GÜRÜLTÜ KONTROLÜ 1. Hafta Ses ve Gürültü ile İlgili Temel Kavramlar Ses Nedir? 1: Sessiz durum 2: Gürültü 3: Atmosfer Basıncı 4: Ses Basıncı Ses, dalgalar halinde yayılan bir enerjidir.

Detaylı

CĠSMĠN Hacmi = Sıvının SON Hacmi - Sıvının ĠLK Hacmi. Sıvıların Kaldırma Kuvveti Nelere Bağlıdır? d = V

CĠSMĠN Hacmi = Sıvının SON Hacmi - Sıvının ĠLK Hacmi. Sıvıların Kaldırma Kuvveti Nelere Bağlıdır? d = V 8.SINIF KUVVET VE HAREKET ÜNİTE ÇALIŞMA YAPRAĞI /11/2013 KALDIRMA KUVVETİ Sıvıların cisimlere uyguladığı kaldırma kuvvetini bulmak için,n nı önce havada,sonra aynı n nı düzeneği bozmadan suda ölçeriz.daha

Detaylı

Soru-1) IŞIK TAYFI NEDİR?

Soru-1) IŞIK TAYFI NEDİR? Soru-1) IŞIK TAYFI NEDİR? Beyaz ışığın, bir prizmadan geçtikten sonra ayrıldığı renklere ışık tayfı denir. Beyaz ışığı meydana getiren yedi rengin, kırılmaları değişik olduğu için, bir prizmadan bunlar

Detaylı

10. SINIF FİZİK DERSİ 2. DÖNEM 1. YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI

10. SINIF FİZİK DERSİ 2. DÖNEM 1. YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI 10. SINIF FİZİK DERSİ 2. DÖNEM 1. YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI 1. Aşağıda verilen kavramların tanımlarını karşısına yazınız. Dalga: Atma: Periyot: Frekans: Dalga boyu: Deprem dalgası: Deprem odağı: Merkez

Detaylı

SES ÇALIŞMA KÂĞIDI. Sadece cetveli aşağıya doğru cetvelin boyunu uzatmalı cetvelin boyunu kısaltmalı daha fazla çekmeli

SES ÇALIŞMA KÂĞIDI. Sadece cetveli aşağıya doğru cetvelin boyunu uzatmalı cetvelin boyunu kısaltmalı daha fazla çekmeli SES ÇALIŞMA KÂĞIDI Yukarıdaki deney düzeneğini hazırlayan Yavuz, cetvelin oluşturduğu ses dalgalarını şekildeki gibi çiziyor. Buna göre Yavuz un aşağıdaki ses dalgaları oluşturması için ne yapması gerektiğini

Detaylı

Dünya, Güneş ve Ay'ın Şekli;

Dünya, Güneş ve Ay'ın Şekli; Dünya, Güneş ve Ay ın şekilleri hakkında eski çağlardan bu yana çeşitli fikirler öne sürülmüştür. Hatta günümüzden binlerce yıl önce insanlar Dünya mızın düz, Güneş ve Ay ın yuvarlak bir tepsi gibi olduğunu

Detaylı

1. BÖLÜM FİZİĞİN DOĞASI - VEKTÖRLER DENGE - MOMENT - AĞIRLIK MERKEZİ

1. BÖLÜM FİZİĞİN DOĞASI - VEKTÖRLER DENGE - MOMENT - AĞIRLIK MERKEZİ 1. BÖLÜM FİZİĞİN DĞASI - VEKÖRLER DENGE - MMEN - AĞIRLIK MERKEZİ FİZİĞİN DĞASI - VEKÖRLER - DENGE - MMEN - AĞIRLIK MERKEZİ SRULAR 1. I. ork (x) II. Güç (P) III. Açısal momentum (L) Yukarıdakilerden hangisi

Detaylı

ELEKTRİKSEL POTANSİYEL

ELEKTRİKSEL POTANSİYEL ELEKTRİKSEL POTANSİYEL Elektriksel Potansiyel Enerji Elektriksel potansiyel enerji kavramına geçmeden önce Fizik-1 dersinizde görmüş olduğunuz iş, potansiyel enerji ve enerjinin korunumu kavramları ile

Detaylı

X Y Z. 9 yatay. Şekil I. Şekil II. Kütlesi önemsenmeyen eşit bölmeli bir çubuk X, Y, Z cisimleriyle şekildeki gibi dengededir.

X Y Z. 9 yatay. Şekil I. Şekil II. Kütlesi önemsenmeyen eşit bölmeli bir çubuk X, Y, Z cisimleriyle şekildeki gibi dengededir. 6. 9 8. Şekil I Şekil II Z Eşit kollu bir terazinin kefelerinde Şekil I deki cisimler varken binici. bölmeye, Şekil II deki cisimler varken de 9. bölmeye getirilerek denge sağlanıyor. Binicinin bir bölme

Detaylı

1.Bölüm Ses, Ses bileşenleri, İnsan kulağının duyarlılığı, İşitsel-Fizyolojik yeğinlik, Grafik gösterme biçimleri Prof. Dr.

1.Bölüm Ses, Ses bileşenleri, İnsan kulağının duyarlılığı, İşitsel-Fizyolojik yeğinlik, Grafik gösterme biçimleri Prof. Dr. AKUSTİK TEMEL KONULARI SUNUMU 1.Bölüm Ses, Ses bileşenleri, İnsan kulağının duyarlılığı, İşitsel-Fizyolojik yeğinlik, Grafik gösterme biçimleri Prof. Dr. Neşe Yüğrük AKDAĞ MİMARİ AKUSTİK AKUSTİK BİLİMİNİN

Detaylı

SANAYİDE GÜRÜLTÜ DENETİMİ. Prof. Dr. Neşe Yüğrük Akdağ

SANAYİDE GÜRÜLTÜ DENETİMİ. Prof. Dr. Neşe Yüğrük Akdağ SANAYİDE GÜRÜLTÜ DENETİMİ Prof. Dr. Neşe Yüğrük Akdağ GÜRÜLTÜ DENETİMİNDE SES YUTUCU GEREÇLER Hava içinde yayılan ses enerjisi, duvar, döşeme, kapı, perde, camlı bölme ve benzeri bir engele rastladığı

Detaylı

MEKATRONİĞİN TEMELLERİ HAREKET

MEKATRONİĞİN TEMELLERİ HAREKET MEKATRONİĞİN TEMELLERİ HAREKET Bir Doğru Boyunca Hareket Konum ve Yer-değiştirme Ortalama Hız Ortalama Sürat Anlık Hız Ortalama ve Anlık İvme Bir Doğru Boyunca Hareket Kinematik, cisimlerin hareketini

Detaylı

5. SINIF KİMYA KONULARI

5. SINIF KİMYA KONULARI 5. SINIF KİMYA KONULARI ISI VE SICAKLIK ISI Sıcaklıkları farklı olan maddeler bir araya konulduğunda aralarında enerji alış verişi olur. Alınan ya da verilen enerji ısı enerjisi denir. Isı ve sıcaklık

Detaylı

ITAP Fizik Olimpiyat Okulu 2011 Seçme Sınavı

ITAP Fizik Olimpiyat Okulu 2011 Seçme Sınavı ITAP Fizik Olimpiyat Okulu 11 Seçme Sınavı 1. Dikey yönde atılan bir taş hareketin son saniyesinde tüm yolun yarısını geçmektedir. Buna göre taşın uçuş süresinin en fazla olması için taşın zeminden ne

Detaylı

Katı ve Sıvıların Isıl Genleşmesi

Katı ve Sıvıların Isıl Genleşmesi Katı ve Sıvıların Isıl Genleşmesi 1 Isınan cisimlerin genleşmesi, onları meydana getiren atom ve moleküller arası uzaklıkların sıcaklık artışı ile artmasındandır. Bu olayı anlayabilmek için, Şekildeki

Detaylı

2. Konum. Bir cismin başlangıç kabul edilen sabit bir noktaya olan uzaklığına konum denir.

2. Konum. Bir cismin başlangıç kabul edilen sabit bir noktaya olan uzaklığına konum denir. HAREKET Bir cismin zamanla çevresindeki diğer cisimlere göre yer değiştirmesine hareket denir. Hareket konumuzu daha iyi anlamamız için öğrenmemiz gereken diğer kavramlar: 1. Yörünge 2. Konum 3. Yer değiştirme

Detaylı

HAREKET HAREKET KUVVET İLİŞKİSİ

HAREKET HAREKET KUVVET İLİŞKİSİ HAREKET HAREKET KUVVET İLİŞKİSİ Sabit kabul edilen bir noktaya göre bir cismin konumundaki değişikliğe hareket denir. Bu sabit noktaya referans noktası denir. Fizikte hareket üçe ayrılır Ötelenme Hareketi:

Detaylı

Şekil-1. Doğru ve Alternatif Akım dalga şekilleri

Şekil-1. Doğru ve Alternatif Akım dalga şekilleri 2. Alternatif Akım =AC (Alternating Current) Değeri ve yönü zamana göre belirli bir düzen içerisinde değişen akıma AC denir. En çok bilinen AC dalga biçimi Sinüs dalgasıdır. Bununla birlikte farklı uygulamalarda

Detaylı

Ses ÜNİTE 12. Amaçlar. İçindekiler. Öneriler. Bu üniteyi çalıştıktan sonra,

Ses ÜNİTE 12. Amaçlar. İçindekiler. Öneriler. Bu üniteyi çalıştıktan sonra, ÜNİTE 12 Ses Bu üniteyi çalıştıktan sonra, Amaçlar sıkıştırılmış dalgaları, ses ve sesin hızını, sesin özelliklerini, girişim olayını, Doppler olayını, akustik kavramlarını, gürültüyü öğreneceksiniz. İçindekiler

Detaylı

ISI VE SICAKLIK. 1 cal = 4,18 j

ISI VE SICAKLIK. 1 cal = 4,18 j ISI VE SICAKLIK ISI Isı ve sıcaklık farklı şeylerdir. Bir maddeyi oluşturan bütün taneciklerin sahip olduğu kinetik enerjilerin toplamına ISI denir. Isı bir enerji türüdür. Isı birimleri joule ( j ) ve

Detaylı

d = m/v g / cm 3 kg / m 3 m = kütle v = hacim 1cm 3 su + 4 C 1gr d su = 1gr/cm 3 d su = 1000kg/m 3

d = m/v g / cm 3 kg / m 3 m = kütle v = hacim 1cm 3 su + 4 C 1gr d su = 1gr/cm 3 d su = 1000kg/m 3 ÖZKÜTLE Özkütle: bir maddenin birim hacminin kütlesine denir. d ile gösterilir. Özkütleye yoğunluk da denir. Maddenin ayırt edici özelliklerinden biridir. d = m/v g / cm 3 kg / m 3 d = özkütle m = kütle

Detaylı

Elektromanyetik Dalgalar. Test 1 in Çözümleri. 4. Gözlemci kaynağa yaklaştığına göre; c bağıntısını yazabiliriz. f g

Elektromanyetik Dalgalar. Test 1 in Çözümleri. 4. Gözlemci kaynağa yaklaştığına göre; c bağıntısını yazabiliriz. f g 39 Elektromanyetik Dalgalar 1 Test 1 in Çözümleri 1. Radyo dalgaları elektronların titreşiminden doğan elektromanyetik dalgalar olup ışık hızıyla hareket eder. Radyo dalgalarının titreşim frekansı ışık

Detaylı

Yay Dalgaları. Test 1 Çözümleri cm m = 80 cm

Yay Dalgaları. Test 1 Çözümleri cm m = 80 cm Yay Dalgaları YY DGRI 1 Test 1 Çözüleri 3. 0 c = 80 c 1. = 8 biri 0 c rdaşık iki tepe arasındaki uzaklık dalga boyudur. Bu duruda dalga boyu şekildeki gibi 80 c olarak bulunur. v = f bağıntısına göre hız;

Detaylı

KALDIRMA KUVVETİ. A) Sıvıların kaldırma kuvveti. B) Gazların kaldırma kuvveti

KALDIRMA KUVVETİ. A) Sıvıların kaldırma kuvveti. B) Gazların kaldırma kuvveti KALDIRMA KUVVETİ Her cisim, dünyanın merkezine doğru bir çekim kuvvetinin etkisindedir. Buna rağmen su yüzeyine bırakılan, tahta takozun ve gemilerin batmadığını, bazı balonların da havada, yukarı doğru

Detaylı