Türkiye de Elektrik Tüketimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Türkiye de Elektrik Tüketimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz"

Transkript

1 Enerji, Piyasa ve Düzenleme (Cil:2, 2011, Sayfa 49-73) Türkiye de Elekrik Tükeimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz H. Mura Eruğrul * Öze Çalışmada Türkiye de elekrik ükeimi büyüme ilişkisi 1998Ç1-2011Ç3 dönemi için incelenmişir. GSYH ve elekrik ükeimi serileri arasındaki eş büünleşme ilişkisi bulundukan sonra seriler arasındaki dinamik ilişki zamana göre değişen paramere yaklaşımı olan Kalman Filresi modeliyle incelenmişir. Çalışma sonucunda, elekrik ükeiminin GSYH üzerinde zaman içerisinde özellikle 2003 yılından iibaren giderek aran bir ekisi olduğu bulunmuşur. Küresel krizin ekisiyle 2009 yılından iibaren azalmaya başlayan ilişkinin, 2011 yılından iibaren yeniden armaya başladığı görülmüşür. Önümüzdeki dönemde Türkiye de yoğun elekrik kullanımı gerekirecek yaırımların gerçekleşirileceği göz önünde bulundurulduğunda elekrik ükeimi GSYH ilişkisinin daha da güçleneceği beklenmekedir. Bu nokada arz güvenliği sorunu önemli bir problem olarak karşımıza çıkmakadır. Bu sebeple elekrik enerjisi üreiminde arz güvenliği riskinin yöneilebilir hale geirilmesi için kaynak çeşililiğinin arırılması gerekmekedir. Bu amaçla yüksek üreim kapasiesi nedeni ile nükleer enerji, ülkemizde bol mikarda linyi rezervi bulunduğu için linyie dayalı ermik sanraller ve yenilenebilir enerji kaynakları uygun seçenekler olarak ön plana çıkmakadır. Anahar Kelimeler: Elekrik Tükeimi, Eş Büünleşme, Kalman Filresi * Dokora Öğrencisi, Haceepe Üniversiesi, Sosyal Bilimler Ensiüsü, İkisa, Beyepe, Ankara,

2 50 Eruğrul Absrac We ry o invesigae elecriciy consumpion-economic growh relaionship for Turkey for he period of 1998Q1-2011Q3. Afer we found co-inegraion relaionship beween GNP and elecriciy consumpion, we invesigae dynamic relaionship by employing Kalman filer o depic he ime varying ineracion. We found elecriciy consumpion has increasing effec on GNP especially afer Effecs of elecriciy consumpion on GNP decreased beween periods due o global crises however began o increase afer If we ake ino accoun incoming elecriciy inensive invesmen in Turkey, we expec elecriciy consumpion GNP relaionship will srenghen in he near fuure even more. A his poin securiy of supply seems as an imporan challenge for Turkey. For his reason, Turkey should increase diversiy of resources o manage securiy of supply risk. Nuclear energy because of high producion capaciy, hermal power plans based on domesic lignie because of high lignie reserves and renewable energy come forward as appropriae opions. Keywords: Elecriciy Consumpion, Co-Inegraion, Kalman Filer

3 Türkiye de Elekrik Tükeimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz Giriş Enerji; üreim sürecinin devamı için vazgeçilmez bir üreim girdisidir. Enerjinin bir üreim girdisi olarak önemi 1970 li yıllardaki perol krizlerine kadar ihmal edilmişir. Özellikle 1970 li yıllarda yaşanan iki perol krizi enerjinin önemi oraya çıkarmış ve enerji bir üreim fakörü olarak düşünülüp üreim fonksiyonuna dâhil edilmeye başlanmışır. IEA (Inernaional Energy Agency) arafından yapılan bir çalışma da enerji üreim fonksiyonuna dahil edilmiş, dönemi için seçilmiş bazı gelişmeke olan ülkelere uygulanmışır. Çalışmada ekonomik kalkınmanın ara aşamasında olan ülkelerde, ekonomik büyümeye kakısı büyük olduğu için, enerjinin önemli bir rol oynadığı sonucuna varılmışır (IEA, 2004). Enerji bileşenlerine ayrılarak incelediğinde elekriğin en kalieli enerji bileşeni olduğu ve enerji ükeimi içindeki payının hızla arığı görülmekedir. (Karagöl, Erbaykal ve Eruğrul, 2007). Elekriği sırasıyla doğalgaz, perol, kömür ve bio-yakılar akip emekedir. Bu görüş bu yakıların marjinal ürünleri ile de oranılı olan enerji birimi başına fiyaları dikkae alındığında da deseklenmekedir (Sern ve Cleveland, 2004). Ayrıca elekrik ükeimi sosyo-ekonomik kalkınma için kullanılan gösergeler arasında da önemli bir yer umakadır. Rosenberg (1998) elekrik ükeiminin sadece sanayinin gelişmesindeki emel girdi olmasından değil aynı zamanda insanların haya kaliesini arıran emel bir fakör olarak da ekonomik kalkınmada önemli bir rol oynadığını belirmekedir. Ferguson vd. (2000) elekrik ükeimi ile ekonomik kalkınma arasındaki ilişkiyi 100 ülke için incelemişler ve incelenen ülkelerde kuvveli bir ilişki espi emişlerdir. Diğer gelişmeke olan ülkelerde olduğu gibi, Türkiye de de elekrik alebinde yıllar iibariyle arış olmuşur döneminde ekonomi %4,1 oranında büyürken elekrik ükeiminde oralama %7,4 oranında arış yaşanmışır yılında Türkiye de kişi başına elekrik ükeimi 494 kwh iken bu rakam 2009 yılında 2297 kwh olmuşur. Ancak bu rakam gelişmiş ülkelere bakıldığında oldukça düşük kalmaka olup halen dünya oralamasının da alında bulunmakadır yılı için OECD ülkelerinin oralaması 7984 kwh, dünya oralaması ise 2826 kwh düzeyindedir (Dünya Bankası Veriabanı). Özellikle uygulamalı ekonomeri alanındaki gelişmeler sonucunda enerji ekonomisi alanında uygulamalı çalışmaların sayısında arış olmuş, enerji ekonomisi alanında geniş bir lieraür oluşmuşur. Enerji ükeimi ile

4 52 Eruğrul gayri safı yuriçi hasıla (GSYH) ve ekonomik büyüme ilişkisi değişik ülke ve ülke grupları için ampirik olarak es edilmeye başlamışır. Enerji ekonomisi alanındaki ampirik lieraür genel olarak değerlendirildiğinde, lieraürün daha çok enerji ükeimi ile GSYH ilişkisini analiz emeye ve bu ilişkinin yönünü nedensellik esleri ile oraya çıkarmaya odaklandığı görülmekedir. Bu çalışmalar içinde enerji ükeimini; oplam (aggregae) enerji ükeimi yerine elekrik, doğalgaz gibi ayrı ayrı analiz eden çalışmalarda (disaggregae) mevcuur. Çalışmalarda ekonomerik yönem olarak genellikle eş büünleşme analizi, sınır esi, ARDL yaklaşımı ve panel daa analizi kullanılmakadır (Eruğrul, 2010) Enerji ekonomisi alanında lieraürde yer alan ilk makale Kraf ve Kraf (1978) makalesidir. Çalışmada A.B.D. için GSMH (Gayri Safi Milli Hasıla) ile enerji ükeimi ilişkisi Sims in nedensellik analizini kullanarak dönemi için incelemiş olup, çalışma sonucunda GSMH dan enerji ükeimine doğru ek yönlü nedensellik ilişkisi bulunmuş, GSMH nın enerji ükeiminin nedeni olduğunu sonucuna ulaşılmışır (Kraf ve Kraf, 1978). Akarca ve Long ise iki yıl sonra aynı meodoloji ve aynı verileri kullanıp sadece çalışılan dönemi iki yıl kısalmışlar ve Kraf ve Kraf ın sonuçlarıyla çelişen sonuçlar bulmuşlardır. Akarca ve Long çalışmalarında enerji ükeimi ile GSMH arasında nedensellik ilişkisi bulmamışlardır ve Kraf ve Kraf ın yapığı çalışmayı eleşirmişlerdir (Akarca ve Long, 1980). Lieraürde yer alan emel makalelerden bir anesi de Erol ve Yu arafından yapılan; İngilere, Fransa, İalya, Almanya, Kanada ve Japonya için dönemleri arasında enerji ükeimi ve GSYH arasındaki ilişkiyi inceleyen çalışmadır. Söz konusu çalışmada değişik ülkeler için değişik yönlerde nedensellik ilişkileri bulunmuşur. Enerji ükeimi ile GSYİH arasında; Japonya için iki yönlü nedensellik (hem GSYİH den enerji ükeimine, hem de enerji ükeiminden GSYİH ye doğru), Kanada için enerji ükeiminden GSYİH ye doğru ek yönlü nedensellik ve Almanya ve İalya için ise GSYİH den enerji ükeimine doğru ek yönlü nedensellik bulunmuşur. Fransa ve İngilere de ise enerji ükeimi ve GSYİH arasında nedensellik ilişkisi bulunamamışır ( Erol ve Yu, 1987). Sern (1993) çalışmasında emek ve sermayeden oluşan üreim fonksiyonuna enerjiyi de eklemişir. Çıkıyı; emek, sermaye ve enerji ile açıklayıp bu değişkenler arasında uzun dönemli bir eş büünleşme ilişkisi espi eiken sonra nedensellik ilişkisini incelemişir yılları arasında ABD için yapığı çalışmasında; oplam enerji ükeimi ile GSYİH

5 Türkiye de Elekrik Tükeimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz 53 arasında nedensellik bulamamışır ancak yakı kompozisyonu değişirilerek elde edilen nihai yakı ükeimi ile GSYİH arasında; enerji ükeiminden GSYİH ya doğru ek yönlü bir nedensellik bulmuşur. Sern (2000), ABD nin yılları arasındaki enerji ükeimi ile GSYİH arasındaki ilişkisini incelediği çalışmasında bir önceki çalışmasını desekleyen enerji ükeiminden GSYİH ya doğru ek yönlü bir nedensellik bulmuş ve enerji arzındaki oraya çıkacak olumsuz bir gelişmenin büyümeyi negaif yönde ekileyeceğini belirmişir. Türkiye için ise Alınay ve Karagöl (2004) ve Sarı ve Soyaş (2004) çalışmaları emel makalelerdir. Alınay ve Karagöl (2004) enerji ükeimi ve GSYH ilişkisini inceledikleri çalışmalarında enerji ükeimi ve GSYH serilerinin fark durağan değil, rend durağan olduğunu belirlemişlerdir. Bunun sonucunda rend durağan olan serilerin farkı alınarak durağan hale geirilemeyeceğini belirip bu şekilde yapılan çalışmaları eleşirmişlerdir ve rendden arındırılmış serilerle yapılan çalışmada ise enerji ükeimi ve GSYH serileri arasında nedensellik ilişkisi bulamamışlardır. Sarı ve Soyaş (2004) çalışmalarında genelleşirilmiş ahmin haa varyansları ayrışırması analizi ile enerji ükeimi ve GSYH ilişkisini incelemeye çalışmışlardır. Çalışmada, isihdamın GSYH haa varyansının %23-26 lık bir oranını açıklarken; oplam enerji ükeiminin GSYH haa varyansının %21 ini açıkladığını oraya koymuşlardır. Türkiye için enerji ükeiminin isihdam kadar önemli olduğu sonucuna ulaşmışlardır. Son yıllarda ise enerji ükeimi; elekrik ükeimi, perol ükeimi gibi al bileşenlerine ayrılarak GSYİH ve/veya ekonomik büyüme ilişkisi araşırılmışır. Ghosh (2002) çalışmasında yılları arasında Hindisan için ekonomik büyüme ve elekrik ükeimi ilişkisini incelemiş ve çalışma sonucunda ekonomik büyümeden elekrik ükeimine doğru ek yönlü bir nedensellik ilişkisi bulmuşur. Jumbe (2004) Malawi için yılları arasında elekrik ükeimi ile GSYİH ilişkisini incelemiş ve iki yönlü nedensellik ilişkisi bulmuşur. Ancak, arım dışı GSYİH ile elekrik ükeimi ilişkisini incelediğinde, GSYİH dan elekrik ükeimine ek yönlü nedensellik espi emişir.

6 54 Eruğrul Shiu ve Lam (2004) yılları arasında Çin için yapıkları çalışmalarında elekrik ükeiminden GSYİH ya doğru ek yönlü bir nedensellik ilişkisi bulmuşlardır. Mozumder ve Marahe (2007) Bangladeş için yıllarını kapsayan çalışmalarında kişi başı GSYİH ile kişi başı elekrik ükeimi ilişkisini incelemişler ve GSYİH dan elekrik ükeimine doğru ek yönlü bir nedensellik ilişkisi bulmuşlardır. Rufael (2006); 17 Afrika ülkesinin elekrik ükeimi ve GSYİH ilişkisini sınır esi yaklaşımı ile yılları için incelemiş ve 9 ülkede eş büünleşme ilişkisi, 12 ülkede ise Granger nedensellik ilişkisi oraya bulmuşlardır. Bunlardan 6 anesinde GSYİH dan elekrik ükeimine, 3 anesinde elekrik ükeiminden GSYİH ya nedensellik ilişkisi bulunurken, 3 ülkede de iki yönlü nedensellik ilişkisi bulunmuşur. Türkiye için elekrik ükeimi GSYH ilişkisini inceleyen çalışmalar incelendiğinde Alınay ve Karagöl (2005), Karagöl, Erbaykal ve Eruğrul (2007) çalışmaları emel çalışmalar arasında yer almakadır. Alınay ve Karagöl (2005) Türkiye de GSYİH ve elekrik ükeimi ilişkisini yılları arasında incelenmişler ve elekrik ükeiminden GSYİH ya doğru ek yönlü nedensellik ilişkisi bulmuşlardır. Karagöl, Erbaykal ve Eruğrul (2007) çalışmasında, Türkiye de ekonomik büyüme ile elekrik ükeimi ilişkisi dönemi için incelenmişir. Ekonomik büyüme ve elekrik ükeimi serileri farklı derecelerden durağan (I(0) ve I(1)) oldukları için aralarındaki ilişki Sınır Tesi yaklaşımı ile araşırılmışır. Çalışmada seriler arasında eş büünleşme ilişkisi espi edilmiş ve kısa dönemde değişkenler arasında poziif bir ilişki oraya çıkarken uzun dönemde bu ilişki negaif bulunmuşur. Uygulamalı lieraürde elekrik ükeimi büyüme ilişkisini analiz eden çok sayıda çalışma yer almasına karşılık elekrik ükeimi büyüme arasındaki dinamik ilişkiyi inceleyen bir çalışmaya raslanamamışır. Bu sebeple bu çalışmanın lieaürde bu ilişkiyi inceleyen ilk çalışma olduğu düşünülmekedir. Çalışmada Türkiye de ekonomik büyüme ile elekrik ükeimi arasındaki dinamik ilişki zamana göre değişen paramere yönemi olan Kalman Filresi yönemiyle incelenecekir. İlk önce elekrik ükeimi ile GSYH arasında eş büünleşme ilişkisi incelenecek, daha sonra elekrik ükeimi ve büyüme ilişkisinin zaman içerisinde nasıl değişiği Kalman Filesi yönemiyle incelenmeye çalışılacakır. Çalışmanın ikinci bölümde Türkiye deki elekrik piyasasının yapısından ve gelişiminden bahsedilmiş, üçüncü bölümde veri sei ve

7 Türkiye de Elekrik Tükeimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz 55 kullanılan yönem anıılmış olup, dördüncü bölümde ahmin sonuçlarına yer verilmişir. Sonuç bölümü olan beşinci bölümde de çalışmanın bulguları özelenmişir. 2. Türkiye de Elekrik Piyasasının Temel Özellikleri Bu bölümde ilk önce Türkiye de elekrik piyasalarının gelişimi incelenecek daha sonra Türkiye de elekrik üreim, ükeim ve kurulu gücü hakkında bilgi verilecekir. 2.1 Türkiye de Elekrik Piyasasının Gelişimi Doğal ekel özelliği göseren şebeke endüsrileri içerisinde önemli bir yeri olan elekrik enerjisi sekörü, son yıllarda ikisaçıların yoğunlukla ilgilendikleri bir alan haline gelmişir. Özellikle, 1980 lerden sonra eknolojik gelişmelerin beraberinde geirmiş olduğu elekrik enerjisi sekörünün geleneksel dikey büünleşik ekelci yapısının ayrışırılması ve doğal ekel özelliği gösermeyen al sekörlerinin rekabee açılıp yeniden yapılandırılmasına yönelik görüşler yaygınlaşmışır. Bu görüşlerin yaygınlaşması ve bu görüşe yönelik uygulamaların hayaa geçirilmesi üzerine elekrik enerjisi sekörü, ekonomik araşırmaların ve arışmaların odağı haline gelmişir li yıllarda az sayıda ülkede başlaılan elekrik enerjisi sekörünün yeniden yapılandırılma ve serbesleşirilme çalışmaları, 1990 lı yıllarda diğer sekörlerde de ekili olan serbesleşme, yeniden yapılandırma ve özelleşirme eğilimleri ile birlike hız kazanmışır li yıllarda ise enerji fiyalarında görülen hızlı arış sonucu elekrik enerjisinin ekin bir şekilde üreilerek maliyelerin düşürülmesi ve enerji arz güvenliğinin sağlanması konuları gelişmiş ve gelişmeke olan birçok ülkenin gündemine ourmuşur (Çeliker, 2011). Türkiye elekrik enerjisi seköründe yaşanan gelişmeler göz önüne alındığında, sekörün gelişimini üç dönemde incelemek mümkündür. Bu dönemler; 1984 öncesi dönem ve TEK in kuruluşu, 1984 sonrası 3096 sayılı Kanun ile elekrik enerjisi seköründe ilk özelleşirme çalışmalarının yapıldığı dönem ve son olarak 2001 sonrası 4628 sayılı Elekrik Piyasası Kanununun (EPK) yürürlüğe girdiği ve Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun (EPDK) kurulduğu dönem olarak sıralanabilmekedir (Çeliker, 2011) yılında yürürlüğe giren EPK ile birlike Türkiye de elekrik sekörünü yeniden yapılandırmışır. EPK ile Türkiye de; elekrik üreimi, opan saışı ve perakende saışı faaliyelerinde rekabeçi bir yapının oluşurulması amaçlanmışır. Yine bu süreçe dağıım bölgelerinin özelleşirilmesi de hedeflenmişir. EPK ile şeffaf kurallara sahip,

8 56 Eruğrul yaırımcılara güven verecek şekilde açık olan ve amamen bağımsız bir Düzenleme Kurumu (EPDK) arafından düzenlenecek olan bir piyasanın oluşurulması amaçlanmışır. Kısaca elekrik piyasası kanunuyla, Türkiye de elekrik enerjisi sekörünün yeniden yapılandırılması ve serbesleşirilmesi sürecinde kaılımcı ve rekabeçi bir piyasa yapısının oluşurulması amaçlanmışır. Bu çerçevede, sekörün rekabee açılması sağlanarak, özel kesimin serbesçe faaliye göserebileceği bir yapının esis edilmesi ve böylece kamu finansman imkânlarındaki yeersizliklerin özel kesim kaynaklarının seköre yönlendirilmesiyle aşılacağı güvenilir ve isikrarlı bir piyasanın oluşurulması, ükeicilere yeerli, devamlı ve çevreyle dos bir şekilde ucuz ve kalieli enerjinin sağlanması hedeflenmişir (Eruğrul, 2010) yılında yürürlüğe giren 4628 sayılı EPK ile Türkiye de başa elekrik olmak üzere enerji alanında büyük bir yapısal dönüşüm yaşanmışır. Tablo 1 de elekrik seköründe gerçekleşirilen yapısal reformlar göserilmişir. Tablo 1: Elekrik Seköründe Gerçekleşirilen Yapısal Reformlar Piyasa Tarih Reform Adres Numaralı Elekrik Piyasası Kanunu hp://www.bmm.gov.r /kanunlar/k4628.hml Numaralı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elekrik Enerjisi Üreim Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun hp://www.bmm.gov.r /kanunlar/k5346.hml Elekrik Piyasası Numaralı Enerji Verimliliği Kanunu Numaralı Jeoermal Kaynaklar Ve Doğal Mineralli Sular Kanunu hp://www.bmm.gov.r /kanunlar/k5627.hml hp://www.bmm.gov.r /kanunlar/k5686.hml

9 Türkiye de Elekrik Tükeimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz Numaralı Nükleer Güç Sanrallerinin Kurulması Ve İşleilmesi ile Enerji Saışına İlişkin Kanun 5784 Numaralı Elekrik Piyasası Kanunu Ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Elekrik perakende saış fiyalarında maliye bazlı fiya mekanizması hp://www.bmm.gov.r /kanunlar/k5710.hml hp://www.bmm.gov.r /kanunlar/k5784.hml Kaılım Öncesi Ekonomik Program 2009 Kaynak: Eruğrul, 2010 Elekrik Piyasasında gerçekleşirilen reformlar; 4628 sayılı Elekrik Piyasası Kanunu; elekrik üreimi, ileimi, dağıımı, opan saışı, perakende saışı, perakende saış hizmei, ihala ve ihracaı ile bu faaliyelerle ilişkili üm gerçek ve üzel kişilerin hak ve yükümlülüklerini, Elekrik Piyasası Düzenleme Kurumunun kurulması ile çalışma usul ve esaslarını ve elekrik üreim ve dağıım varlıklarının özelleşirilmesinde izlenecek usulü kapsamakadır (4628 Sayılı Elekrik Piyasası Kanunu Madde 1). Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elekrik Enerjisi Üreim Amaçlı Kullanımına İlişkin 5346 Sayılı Kanunun amacı; yenilenebilir enerji kaynaklarının elekrik enerjisi üreimi amaçlı kullanımının yaygınlaşırılması, bu kaynakların güvenilir, ekonomik ve kalieli biçimde ekonomiye kazandırılması, kaynak çeşililiğinin arırılması, sera gazı emisyonlarının azalılması, aıkların değerlendirilmesi, çevrenin korunması ve bu amaçların gerçekleşirilmesinde ihiyaç duyulan imala sekörünün gelişirilmesidir. 29/12/2010 arihinde kanunda yapılan değişiklikle, Kanunun yürürlüğe girdiği 18/5/2005 arihinden 31/12/2015 arihine kadar işlemeye girmiş veya girecek YEK Desekleme Mekanizmasına abi üreim lisansı sahipleri için, bu Kanuna ekli I sayılı Cevelde yer alan fiyalar, on yıl süre ile uygulanır hükmü eklenmişir. Bu çerçevede I. numaralı cevelde, hidroelekrik ve rüzgar enerjisine dayalı üreim esisleri için 7.3 cen/kwh, Jeoermal enerjisine dayalı üreim esisleri için 10,5 cen/kwh ve biyoküle ve güneş enerjisine dayalı üreim esisleri için 13,3 cen/kwh desek öngörülmüşür.

10 58 Eruğrul 5627 Sayılı Enerji Verimliliği Kanunun amacı; enerjinin ekin kullanılması, israfının önlenmesi, enerji maliyelerinin ekonomi üzerindeki yükünün hafifleilmesi ve çevrenin korunması için enerji kaynaklarının ve enerjinin kullanımında verimliliğin arırılmasıdır. Söz konusu kanun ile mevcu haya sandarlarında, üreim mikarında ve üreim kaliesinde düşüşe sebep vermeden oplam enerji maliyeinin azalılması hedeflenmekedir. Bu çerçevede, 2008 yılı enerji verimliliği yılı ilan edilmişir (KEP, 2009) Sayılı Jeoermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunun amacı, jeoermal ve doğal mineralli su kaynaklarının ekin bir şekilde aranması, araşırılması, gelişirilmesi, üreilmesi, korunması, bu kaynaklar üzerinde hak sahibi olunması ve hakların devredilmesi, çevre ile uyumlu olarak ekonomik şekilde değerlendirilmesi ve erk edilmesi ile ilgili usûl ve esasları düzenlemekir Sayılı Nükleer Güç Sanrallerinin Kurulması ve İşleilmesi ile Enerji Saışına İlişkin Kanunun amacı; enerji plan ve poliikalarına uygun biçimde, elekrik enerjisi üreimi gerçekleşirecek nükleer güç sanrallerinin kurulması, işleilmesi ve enerji saışına ilişkin usul ve esasları belirlemekir Sayılı Elekrik Piyasası Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile arz güvenliğinin sağlanması amacıyla kapasie mekanizmalarının oluşurulması ve bu kapsamda merkezi bir yarışma yoluyla arz edariki imkanı geirilmişir. Nihai bir seçenek olarak ise kamunun üreim yaırımı yapması mümkün kılınmışır. Tüm bu seçenekler için son karar mercii Bakanlar Kurulu olarak belirlenmişir. Elekrik perakende saış fiyalarında maliye bazlı fiya mekanizması 1 Ağusos 2008 arihi iibariyle yürürlüğe konulmuşur. Bu mekanizma ile perakende saış fiyalarının, kömür ve doğalgaz gibi girdi fiyalarındaki değişiklikler (ki bu fiyalar da maliye bazlı olarak oomaik güncellenecekir) ile enflasyon ve döviz kurundaki değişiklikler çerçevesinde 3 ayda bir değişirilmesi öngörülmekedir. Elekrik üreiminde kapasie olarak küçük olmakla birlike ilk özelleşirme başarıyla gerçekleşirilmişir. Yaklaşık 140 MW kurulu güce sahip 9 ade sanralin özel seköre devri Eylül 2008 arihinde amamlanmışır (KEP, 2009).

11 Türkiye de Elekrik Tükeimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz Türkiye de Elekrik Üreimi Tükeimi ve Kurulu Gücü Türkiye elekrik enerjisi kurulu gücü 2012 yılı Şuba ayı iibariyle ,4 MW seviyesine ulaşmışır. Türkiye Kurulu gücünün yıllar iibariyle gelişimi Tablo 2 de göserilmekedir. Tablo 2: Türkiye Kurulu Gücünün Yıllar İibariyle Gelişimi (MW) Yıl Termik Hidrolik Diğer TOPLAM ,5 725, , ,0 1779, , ,9 2130, , ,3 3874,8 17,5 9121, ,8 6764,3 17, , ,0 9862,8 17, , , ,2 36, , , ,9 36, , , ,9 36, , , ,7 33, , , ,4 33, , , ,1 35, , , ,7 81, , , ,9 169, , , ,7 393, , , ,3 868, , , ,1 1452, ,2 Kaynak :

12 60 Eruğrul Tablo 2 incelendiğinde; döneminde ermik sanrallere dayalı kurulu gücün yıllık olarak oralama %6,7, hidrolik sanrallere dayalı kurulu gücün %3,3, diğer kaynaklara (rüzgar, jeoermal, güneş, biyoyakı, çöp gaz, vb.) dayalı kurulu gücün %52,9 oranında, oplam kurulu gücün ise yıllık oralama %5,6 oranında arığı göze çarpmakadır sonu iibariyle Türkiye kurulu gücünün yaklaşık %50 si EÜAŞ ve bağlı oraklıkları, %26,5 i serbes üreim şirkeleri, %6,2 si ooprodükör sanralleri arafından sağlanırken %18,4 ü Yap İşle (Yİ), Yap İşle Devre (YİD) ve İşleme Hakkı Devredilen Sanraller (İHD) arafından sağlanmakadır. Bir KİT olan EÜAŞ ın %50 lik payı, yine bir KİT olan TETAŞ arafından üreimlerinin büyük kısmına anlaşmalarla belirlenmiş süreler boyunca alım garanisi verilmiş olan Yİ, YİD ve İHD sanrallerinin %18,4 lük payı ile birlike değerlendirildiğinde Türkiye elekrik piyasası kurulu gücünün halen kamu ağırlıklı bir yapıda olduğu söylenebilir (Çeliker, 2011) Kurulu güce kaynaklar açısından bakıldığında, oplam kurulu gücün %24,1 inin kömür yakılı sanrallerden, %32,4 ünün doğalgaz yakılı sanrallerden, %8,7 sinin diğer yakılarla üreim yapan ermik sanrallerden, %32,0 ının hidroelekrik sanrallerden, %2,9 unun ise diğer sanrallerden (rüzgar, jeoermal, güneş, biyoyakı, çöp gaz, vb ) oluşuğu görülmekedir. Depolanması çok zor olan ve amamına yakını ihal olan doğalgaz ile çalışan sanraller ve elekrik enerjisi üreim kapasieleri hava şarlarına bağlı olan hidroelekrik sanrallerin oplam kapasie içerisindeki %62,4 olan yüksek payları arz güvenliği açısından dikka çekicidir. Grafik 1 de Türkiye de elekrik alebi büyümesinin zaman içerisindeki değişimi görülmekedir. Grafiken izlenebileceği gibi Türkiye de brü elekrik alebi 2001 ve 2009 kriz yılları hariç hep arış gösermişir dönemi oralama elekrik alebi arış oranı %7,42 olarak gerçekleşirmişir.

13 Türkiye de Elekrik Tükeimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz 61 Grafik 1: Dönemi Brü Elekrik Talebi Büyümesi (%) Elekrik Tükeimi Büyümesi (%) yılları arasında Türkiye de elekrik üreimi ise yılda oralama %7,57 oranında armışır. TEİAŞ ın yayınladığı Türkiye Elekrik Enerjisi 10 Yıllık Üreim Kapasie Projeksiyonu ( ) ye göre yılları arasında Türkiye elekrik enerjisi alebinin yüksek alep senaryosuna göre %7,5, düşük alep senaryosuna göre ise %6,5 aracağı öngörülmekedir (TEİAŞ, Kapasie Projeksiyonu, 2011) yılı Türkiye elekrik üreiminin kaynaklara göre dağılımı incelendiğinde özellikle doğalgaz kullanan sanrallerin oplam içerisindeki %46,5 lik payı dikka çekmekedir. Toplam elekrik enerjisi üreiminin yaklaşık yarısının ek bir kaynakan karşılanması, bu kaynağın anlamlı seviyelerde depolanamaması ve büyük bir kısmının ihal ediliyor olması hususları da dikkae alındığında elekrik enerjisi arz güvenliği açısından çok ciddi ve yöneilemez bir risk oluşurmakadır. Bir saniyelik elekrik kesinisi ülkemizde faaliye göseren büyük ölçekli sanayi kuruluşlarına oralama ABD Doları ciro kaybeirmekedir. Bu durum göz önüne alındığında, elekrik enerjisi arz güvenliğinin sağlanması ekonominin amamı için hayai öneme sahipir. Elekrik enerjisi üreiminde kaynak çeşililiği arırılarak, kaynaklardan birinin edarik edilmesinde sorun yaşanması durumunda, oraya çıkacak

14 62 Eruğrul üreim açığının diğer kaynaklardan sağlanabilmesi, böylece riskin yöneilebilir hale geirilmesi gerekmekedir. Kaynak çeşililiğinin arırılabilmesi için yüksek üreim kapasiesi ve yakıının depolanabilir olması nedeni ile nükleer enerji sanralleri, ülkemizde bol mikarda linyi rezervi bulunduğu için linyie dayalı ermik sanraller ve yenilenebilir enerji kaynakları uygun seçenekler olarak ön plana çıkmakadır (Çeliker, 2011). 3. Veri Sei ve Yönem Çalışmada 1998Ç Ç03 dönemini kapsayan üç aylık reel GSYH ve elekrik ükeimi serileri kullanılmışır. GSYH serisi Türkiye İsaisik Kurumu (TUİK) veri abanından, elekrik ükeimi verileri ise Türkiye Elekrik İleim Anonim Şirkei (TEİAŞ) veriabanından alınmışır. Seriler Tromo-Seas yönemiyle mevsimselliken arındırılıp doğal logarimaları alınarak çalışmaya devam edilmişir (çalışmada elekrik ükeimi serisi LET, GSYH serisi ise LY olarak ifade edilecekir). Çalışmada ilk önce serilerin durağanlıkları analiz edilmiş, daha sonra seriler arasında eş büünleşme ilişkisi Johansen yönemiyle analiz edilmişir. Seriler arasında uzun dönemli ilişki bulundukan sonra seriler arasında dinamik ilişki Kalman Filresi yönemiyle analiz edilmeye çalışılmışır. Zaman serisi analizi için seriler durağan olmalıdır. Oralaması ile varyansı zaman içinde değişmeyen ve iki dönem arasındaki orak varyansı bu orak varyansın hesaplandığı döneme değil de yalnızca iki dönem arasındaki uzaklığa bağlı olan süreç için durağandır denir. Kısacası eğer bir zaman serisi durağansa oralaması, varyansı ve orak varyansı, bunları ne zaman ölçersek aynı kalır (Gujarai, 2001). Zaman serileri sahip oldukları orak rend yüzünden genellikle arma eğilimi içerisindedirler. Bu nedenle; bir zaman serisinin diğerine göre regresyonu hesaplandığında, ikisi arasında anlamlı bir ilişki olmasa bile, çoğunlukla yüksek bir R 2 değeri elde edilebilmekedir. Bu durum ise sahe regresyon (spurious regression) sorununu oraya çıkarır. Yani seriler arasında aslında bir ilişki yokur ancak aşıdıkları orak rend sebebiyle beraber hareke eiklerinden dolayı ilişki varmış gibi görülür. Bu nedenle serilerin durağan olup olmamaları büyük önem aşımakadır. İkisadi zaman serileri genellikle durağan çıkmamakadır. Eş büünleşme analizi yapmak için seriler aynı dereceden durağan olmalıdır. Bu sebeple serilerin durağanlığı analiz edilip durağanlık merebeleri belirlenmelidir. Durağan olmayan bir zaman serisinin oralaması ve varyansı zamana bağlıdır. Durağan olmayan zaman serisinin dönebileceği bir uzun dönem oralaması yokur, varyansı zamana bağlıdır yani zaman sonsuza yaklaşıkça

15 Türkiye de Elekrik Tükeimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz 63 varyans da sonsuza gider ve eorik ookorelasyonlar azalmaz ancak sonlu örneklerde örnek ookorelagramı yavaş bir şekilde azalır (Enders; 2004). Çalışmada durağanlığı analiz emek için lieraürde sıklıkla kullanılan ADF (Augmened Dickey Fuller) ve PP (Philips-Perron) esleri kullanılmışır. ADF esi, (1), (2) ve (3) numaralı denklemlerde yer alan λ nün sıfıra eşi olup olmadığını es eder. ADF esinde emel hipoez λ=0 biçiminde kurulur. Burada λ=0 olması serinin birim köke sahip olduğu anlamına gelir. Yani emel hipoez reddedilemezse seri durağan değildir. ADF esinin genel göserimi aşağıda (1), (2) ve (3) numaralı denklemlerle göserilmekedir. (2) numaralı denklemde sabi erim; (3) numaralı denklemde ise hem sabi erim hem de rend yer almakadır. Dickey ve Fuller yapıkları Mone Carlo çalışması ile (1), (2) ve (3) numaralı eşiliklerde yer alan durumlar için %1, %5 ve %10 anlamlılık düzeyleri için eşik değerleri ablolaşırmışlardır (Dickey ve Fuller, 1979). Y Y n Y 1 Y (1) Y i i 0 i n Y 1 i i (2) i 0 Y T Y 1 Y (3) n i i 0 ADF esini yaparken emel hipoez veya alernaif hipoez arasında karar verirken karar krieri süreci için; (1), (2) veya (3) numaralı denklemde yer alan Y 1değişkeninin isaisik değeri, belirli bir anlam seviyesiyle Dickey Fuller ablo kriik değerlerinden uygun olan ablo değerleri ile karşılaşırılır. Eğer isaisiğinin mulak değeri Dickey ve Fuller ablo değerinden küçükse birim kök emel hipoezini reddedemeyiz. Ancak isaisiğinin mulak değeri Dickey ve Fuller ablo değerinden büyükse birim kök emel hipoezi reddedilir yani seri durağandır denir. Durağanlık analizinde kullanılan bir diğer es ise Philips-Peron esidir. ADF esi, haa erimlerinin beyaz gürülü haa erimi yani; bağımsız, normal dağılıma ve sabi varyansa sahip olduğu kabul edilmekedir. Philips ve Peron gelişirdikleri yönem ile Dickey Fuller prosedürü çerçevesinde kabul edilen bu varsayımı biraz yumuşamışlardır Bu ese haa erimleri arasında ookorelasyon olmaması ve normal dağılıma sahip olmaları zorunluluğu bulunmamakadır. Philips-Peron esi, i

16 64 Eruğrul Dickey Fuller esinin ersine bozucu erimler arasında zayıf bağımlılığa ve heerojenliğe izin vermekedir. ( Kular, 2000) Philips-Peron esi için isaisiğinin asimpoik dağılımı ADF esi için kullanılan isaisiği ile aynıdır. Dolaysıyla ADF kriik eşik değerleri burada da kullanılabilir. ADF esinde olduğu gibi bu es içinde eşiliğe sabi erim ve rend dahil emek veya bunların hiçbirini dahil ememek şeklinde bir ercih yapılabilir. Temel hipoezi ve alernaif hipoezi ADF esi ile aynıdır. Temel hipoez serinin birim köke sahip olduğu şeklinde kurulur iken; alernaif hipoez ise serinin birim kök içermeyip durağan olduğu yönünde kurulur. Değerlendirilme süreçleri de ADF esi ile aynıdır. Serilerin durağanlıkları incelendiken sonraki aşama seriler arasında eş büünleşme ilişkisinin araşırılmasıdır. Engle ve Granger a göre; örneğin her ikisi de I(d) olan x ve y gibi iki değişkenin birbirleri üzerine regresyonu hesaplandığında, regresyondan elde edilen haa erimi daha düşük dereceden büünleşikse (mesela, b<d için, haa erimi I(b) ise), Engle ve Granger bu iki serinin de eş büünleşik olduğunu söylemekedir (Haris-Solis, 2003). Engle-Granger (1987) yönemi iki aşamalı bir yönemdir. Birinci aşmada bir yanlışlık yapılırsa bu aynen ikinci aşamaya yansımaka olup ayrıca birden fazla eş büünleşik vekör olması durumunda Engle-Granger yönemi geçersiz olmakadır. Johansen meodunda, üm değişkenlerin dışsal olarak kabul edildikleri VAR modelinden yola çıkarak, değişkenler arasında kaç ane eş büünleşik vekör olduğu es edilmekedir (Johansen, 1988). Dolayısıyla, Engle-Granger meodunda olduğu gibi, esi ek bir eş büünleşik vekör beklenisiyle sınırlandırmadan, daha gerçekçi bir sınama gerçekleşirilebilecekir. Bu üsünlüğünden dolayı, bu çalışmada Johansen meodu ercih edilmişir. Johansen eş büünleşme analizi için ilk önce VAR modeli kurulmalıdır. VAR modeli kuruldukan sonra değişkenler arasında kaç ane eş büünleşik vekör olduğu Johansen eş büünleşme analizi ile araşırılabilmekedir. Johansen eş büünleşme analizi maksimum olabilirlik yönemine dayanan bir esir ( Enders, 2004). Örneğin, n sayıda içsel değişkenin yer aldığı bir VAR modelinde X (nx1) boyuunda bir vekörü gösersin;

17 Türkiye de Elekrik Tükeimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz 65 X X X... k X k u (4) Burada Π i, (i=1,2,3,..., için) modeldeki paramereleri göseren (nxn) boyuundaki maris; u ise (nx1) boyuundaki vekörün göserdiği haa erimidir. X ise daha önce söylendiği gibi I(1) değişkenlerin oluşurduğu (nx1) boyuundaki vekörü gösermekedir. L gecikme operaörü olmak üzere Δ=(I-L) olarak anımlanırsa yukarıdaki eşilik, haa düzelme modeli (ECM) şeklinde yeniden yazılabilmekedir. X k 1 i 1 X i i X k u (5) numaralı eşilik vekör haa düzelme modelini (VECM) gösermekedir. Bu eşilike Π marisi, her biri (nxr) boyuundaki α ve β gibi iki marise bölünebilmekedir. Burada r her bir mariseki bağımsız vekör sayısını yani söz konusu vekörlerin rankını vermekedir. Buna göre, Π=α β (α ifadesi α marisinin devriğini ifade emekedir ) olacakır. Bu maris α marisi süun sayısı kadar yani r ade eş büünleşik vekör içermekedir. Öe yandan β ise denge marisidir ve dengeye dönüş hızını göserir (Paerson, 2000). Bu durumda denklem (5) aşağıdaki şekilde de yazılabilmekedir; (5) X k 1 i 1 X i i, X k u Johansen in en yüksek olabilirlik yaklaşımı, X marisinin elemenleri arasında r ade eş büünleşik ilişki olduğunu öne süren sıfır hipoezinin es edilmesini sağlar. Bu durumda H0: Π=α β olacakır. Eğer, değişkenler arasında eş büünleşik ilişki yoksa yani r=0 ise Π=0 olacakır. Bu nedenle, eş büünleşme esi, Π kasayı marisinin, sıfırdan anlamlı derecede farklı, eigen değerlerinin olup olmadığını es eder. Bu yaklaşım aynı zamanda sıfır ile n arasında ( 0 r n) kaç ade eş büünleşme ilişkisi olduğunu da es eder ( Eruğrul, 2006). Elekrik ükeimi ve reel GSYH değişkenleri arasındaki uzun dönemde eş büünleşme ilişkisi bulundukan sonra değişkenler arasındaki zaman içerisindeki dinamik ilişkiyi incelemek için yinelemeli ahmin (recursive esimaion) algorimalarının kullanıldığı uzay durum modeli (6)

18 66 Eruğrul (sae space) olan Kalman filresi yönemi kullanılmışır. Kalman filresi ekniği dinamik bir sisemde, verilen gözlemleri kullanarak gözlenemeyen değişkenleri en az haa ile ahmin eden indirgemeli bir ahmin algorimasıdır (Mangır ve Eruğrul, 2012) Doğrusal bir uzay durum denklemi göseriminde gözlem ve durum (geçiş) denklemi olmak üzere iki ür denklem yer almakadır. (7) ve (8) numaralı denklemler sırasıyla gözlem ve durum denklemlerini gösermekedir. y a Z Dw (7) Ta 1 cw v (8) (7) ve (8) numaralı denklemlere a ; zamanında mx1 boyulu gözlenemeyen durum vekörünü (bizim çalışmamız için 2x1), T: mxm boyulu bilindiği kabul edilen marisi, C: mxk boyulu kasayı marisini, w : zamanında kx1 boyulu dışsal değişkenler vekörünü, ve v ise sıfır oralamalı Gausyen dağılımlı vekörleri gösermekedir. y, zamanında Nx1 boyulu gözlem vekörünü, Z: Nxm boyulu y vekörü ile durum vekörünü ilişkilendiren marisi, D: Nxk boyulu kasayı marisini ifade emekedir. Ayrıca, m ve k sırasıyla durum değişkenlerinin ve bağımsız değişkenlerin sayısını ifade emekedir (Harvey, 1990:100). Kalman filresinin emel amacı bir sisemin durum (gözlenemeyen) değişkenlerini minimum varyansla ahmin emekir. Filre kendi içinde yineleyerek ahminleri güncelleşirmekedir. 4. Tahmin ve Bulgular Çalışmada ilk önce elekrik ükeimi ve GSYH serilerinin durağanlıkları incelenmişir. Durağanlık analizi için uygulamalı lieraürde sıklıkla kullanılan ADF ve PP esleri kullanılmışır. Aşağıda Tablo 3 e ADF ve PP eslerinin sonuçları yer almakadır.

19 Türkiye de Elekrik Tükeimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz 67 Tablo 3: ADF ve PP Tes Sonuçları Değişkenler ADF Tesi PP Tesi Düzey Birinci Fark Düzey Birinci Fark LY * * LET * * Anlam Düzeyi Kriik Değerler 1% % *%1 anlamlılık düzeyi **%5 anlamlılık düzeyi ADF ve PP eslerinde emel hipoez serinin birim köke sahip olması yani durağan olmaması biçiminde kurulmakadır. LY ve LET serileri düzey halde hesaplanan değerler ablo kriik değerlerden gerek ADF gerekse PP esine göre mulak değer olarak küçük, birinci farklarda ise hesaplanan değerler ablo kriik değerlerden mulak değer olarak büyük bulunmuşur. LY ve LET serileri ADF ve PP es sonuçlarına göre düzeyde durağan olmayıp, birinci farkları alındıkan sonra durağanlaşırılabilmekedir. Yani ADF ve PP eslerine göre seriler birinci merebeden durağan (I(1)) bulunmuşur. Seriler I(1) bulundukan sonra seriler arasındaki eş büünleşme ilişkisi Johansen yönemiyle araşırılmışır.

20 68 Eruğrul Tablo 4: Johansen Eş Büünleşme Tes Sonuçları Eş Büünleşme Rankı Trace İsaisiği Max İsaisiği Kriik Değer (%5) Kriik Değer (%5) r= * * r Normalize edilmiş eş büünleşme denklemi: LY= LET * %5 anlamlılık düzeyi Trace isaisiği için emel hipoez r=0 (yani eş büünleşik vekör olmadığı) şeklinde alernaif hipoez ise r 1 (yani en az bir ane eş büünleşik vekör olduğu) şeklinde kurulmakadır. Hesaplanan değer, kriik değerden %5 anlamlılık düzeyinde büyük olduğu için emel hipoez reddedilir. İkinci aşamada ise emel hipoez r 1 şeklinde kurulurken alernaif hipoez r 2 şeklinde kurulur. Hesaplanan değer kriik değerden küçük olduğu için emel hipoez reddedilemez. Yani Trace esine göre bir ane eş büünleşik vekör bulunmuşur. Maksimum Eigen isaisiği için emel hipoez r=0 (yani eş büünleşik vekör olmadığı) şeklinde alernaif hipoez ise r=1 (yani bir ane eş büünleşik vekör olduğu) biçiminde kurulmakadır. Hesaplanan değer, kriik değerden %5 anlamlılık düzeyinde büyük olduğu için emel hipoez reddedilir. İkinci aşamada ise emel hipoez r=1 şeklinde kurulurken alernaif hipoez r=2 şeklinde kurulur. Hesaplanan değer kriik değerden küçük olduğu için emel hipoez reddedilemez. Yani Maksimum Eigen isaisiği ile de bir ane eş büünleşik vekör bulunmuşur. Sonuç olarak Tablo 3 en izlenebileceği gibi gerek Trace gerekse Maksimum Eigen isaisikleri ek bir eş büünleşik vekör gösermekedir. Elekrik ükeimi ve GSYH arasında eş büünleşme ilişkisi bulunmuşur. Eş büünleşme denklemine göre elekrik ükeiminde %1 lik bir arış GSYH da %0.81 oranında arışa yol açmakadır. Seriler arasında uzun dönemli ilişki bulundukan sonra son olarak elekrik ükeimi ve GSYH değişkenleri arasındaki dinamik ilişki incelenmişir. Seriler arasındaki dinamik ilişkinin analizi için Kalman Filresi ekniği kullanılmışır. Kalman Filresi analizinde seriler I(1) bulundukları için serilerin birinci farkları yani büyüme oranları (logarimik

21 Türkiye de Elekrik Tükeimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz 69 serilerin birinci farkları serilerin büyüme oranlarını vermekedir) kullanılmışır. Çalışmada GSYH büyümesi, elekrik ükeimi büyümesiyle açıklanmış olup kullanılan Kalman Filresi spesifikasyonu aşağıda (9) numaralı denklemde göserilmişir. DLY a a 1, a1, 1 vi, 0 a1, DLET 1 (9) (10) (9) ve (10) numaralı denklemlerde yer alan v i, ve beyaz gürülülü (whie noise) sokasik süreci ifade emekedir. (9) numaralı denklemden elde edilen örneklem döneminde elekrik ükeimindeki büyümenin GSYH büyümesi üzerindeki ekisini göseren zamana göre değişen paramere (TVP) ahmini aşağıda Grafik 2 de yer almakadır. TVP ahminleri ilk gözlemlerde arzulanan sonuçları yakalayamamaka ve belli bir gözlem sonra sağlıklı sonuçlar vermekedir. Bu nedenle 1998Ç1-2000Ç4 dönemi grafiken çıkarılmış ve grafik 2001Ç Ç3 dönemini ifade emekedir. Serilerin alında ve üsünde yer alan değerler güven aralıklarını gösermekedir. Grafik 2: Zaman Değişkenli Paramere (TVP) Sonuçları: Kalman Filresi Tahminleri Q1 2001Q3 2002Q1 2002Q3 2003Q1 2003Q3 2004Q1 2004Q3 2005Q1 2005Q3 2006Q1 2006Q3 2007Q1 2007Q3 2008Q1 2008Q3 2009Q1 2009Q3 2010Q1 2010Q3 2011Q1 2011Q3 Güven Aralığı (-%1) TVP Tahmini Güven Aralığı (+%1)

22 70 Eruğrul Grafik 2 de incelediğinde; elekrik ükeiminin GSYH üzerinde zaman içerisinde giderek aran bir ekisi olduğu görülmekedir. Söz konusu ekinin özellikle 2003 yılından iibaren armaya başladığı dikka çekmekedir. Türkiye ekonomisi özellikle 2003 yılından iibaren sanayide büyük bir dönüşüm gerçekleşirmiş, geleneksel sekörler olan eksil, hazır giyim gibi sekörlerin yerini ağır meal, oomoiv gibi elekrik ükeimi daha yoğun olan sekörler almışır. Bu sebeplerle modelin bulguları Türkiye sanayiindeki dönüşümü açıklamakadır. Ayrıca yine TVP sonuçlarına göre 2008 yılı son çeyreğinde başlayan küresel finansal krizin 2009 yılı ilk çeyreğinden iibaren Türkiye de elekrik ükeiminin GSYH üzerindeki ekisini azalığı gözlenebilmekedir. Söz konusu dönemde Türkiye de hem elekrik ükeiminde hem de GSYH da bir daralma gerçekleşmişir. Model sonuçlarına göre Türkiye ekonomisinin küresel finansal krizin ekisinden 2011 yılı ilk çeyreğinde çıkmaya başladığı görülmekedir yılı ilk çeyreğinden iibaren elekrik ükeiminin GSYH üzerindeki ekisinde ekrar bir arış başlamış görülmekedir. İlerleyen dönemlerde Türkiye de yerli oomobil üreimine geçilecek olması ve yassı demir çelik üreimi gibi elekrik kullanımı yoğun yaırımların da gerçekleşirileceği düşünüldüğünde söz konusu ilişkinin zaman içerisinde daha da güçleneceği beklenmekedir. 5. Sonuç Uygulamalı lieraürde elekrik ükeimi büyüme ilişkisini analiz eden çok sayıda çalışma yer almasına karşılık elekrik ükeimi büyüme arasındaki dinamik ilişkiyi inceleyen bir çalışmaya raslanmamışır. Bu sebeple bu çalışmanın lieaürde bu ilişkiyi inceleyen ilk çalışma olduğu düşünülmekedir. Çalışmada Türkiye de elekrik ükeimi büyüme ilişkisi 1998Ç1-2011Ç3 dönemi için incelenmişir. Çalışmada ilk önce uygulamalı analizde kullanılan elekrik ükeimi ve GSYH değişkenlerinin durağanlıkları incelenmişir. Durağanlık analizi için uygulamalı lieraürde sıklıkla kullanılan ADF ve PP esleri kullanılmış olup her iki seride I(1) bulunmuşur. Serilerin durağanlıkları incelendiken sonra GSYH ve elekrik ükeimi değişkenleri arasındaki uzun dönemli eş büünleşme ilişkisi Johansen yönemi kullanılarak analiz edilmiş ve değişkenler arasında uzun dönemli eş büünleşme ilişkisi bulunmuşur. Son olarak, Türkiye de ekonomik büyüme ile elekrik ükeimi arasındaki dinamik ilişki zamana göre değişen paramere yönemi (TVP) olan Kalman Filresi yönemiyle incelenmişir.

23 Türkiye de Elekrik Tükeimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz 71 TVP modeli sonuçlarına göre elekrik ükeiminin GSYH üzerinde zaman içerisinde giderek aran bir ekisi olduğu ve söz konusu ekinin özellikle 2003 yılından iibaren armaya başladığı bulunmuşur. Türkiye ekonomisinin özellikle 2003 yılından iibaren sanayide geleneksel sekörler olan eksil, hazır giyim gibi sekörlerden ağır meal, oomoiv gibi elekrik ükeimi daha yoğun olan sekörlere doğru büyük bir dönüşüm gerçekleşirdiği göz önünde bulundurulduğunda model bulgularının ekonomideki bu dönüşümü açıkladığı görülmekedir. Ayrıca yine TVP modeline göre küresel finansal krizin 2009 yılı ilk çeyreğinden iibaren Türkiye de elekrik ükeiminin GSYH üzerindeki ekisinin azalığı gözlenmekedir. Model sonuçlarına göre Türkiye ekonomisinin küresel finansal krizin olumsuz ekilerinden 2011 yılı ilk çeyreğinden iibaren çıkmaya başladığı görülmekedir yılı ilk çeyreğinden iibaren elekrik ükeiminin GSYH üzerindeki ekisinde ekrar bir arış başlamışır. Önümüzdeki dönemlerde Türkiye de yerli oomobil üreimine geçilecek olması ve yassı demir çelik üreimi gibi elekrik kullanımı yoğun olan yaırımların da gerçekleşirileceği göz önünde bulundurulduğunda elekrik ükeimi GSYH ilişkisinin zaman içerisinde daha da güçlenmesi beklenmekedir. Bu nokada arz güvenliği sorunu Türkiye için önemli bir problem olarak karşımıza çıkmakadır. Bir saniyelik elekrik kesinisinin ülkemizde faaliye göseren büyük ölçekli sanayi kuruluşlarına oralama ABD Doları ciro kaybeirdiği göz önüne alındığında, elekrik enerjisi arz güvenliğinin sağlanması ekonominin amamı için hayai öneme sahipir yılı iibariyle doğalgaz kullanan sanrallerin oplam içerisindeki payının yüzde 50 ye yaklaşmışır. Toplam elekrik enerjisi üreiminin yaklaşık yarısının ek bir kaynakan karşılanması, bu kaynağın anlamlı seviyelerde depolanamaması ve büyük bir kısmının ihal ediliyor olması hususları da dikkae alındığında elekrik enerjisi arz güvenliği açısından çok ciddi ve yöneilemez bir risk oluşuğu görülmekedir. Bu sebeple elekrik enerjisi üreiminde kaynak çeşililiği arırılması, kaynaklardan birinin edarik edilmesinde sorun yaşanması durumunda, oraya çıkacak üreim açığının diğer kaynaklardan sağlanabilmesi, böylece riskin yöneilebilir hale geirilmesi gerekmekedir. Kaynak çeşililiğinin arırılabilmesi için yüksek üreim kapasiesi ve yakıının depolanabilir olması nedeni ile nükleer enerji sanralleri, ülkemizde bol mikarda linyi

24 72 Eruğrul rezervi bulunduğu için linyie dayalı ermik sanraller ve yenilenebilir enerji kaynakları uygun seçenekler olarak ön plana çıkmakadır. Kaynakça Akarca, T. Ali ve Long T. V. (1980) On he Relaionship Beween Energy and GNP: A Reexaminaion, The Journal of Energy and Developmen, 5, Alınay, G. ve Karagöl, E. (2004) Srucural Break, Uni Roo, and The Causaliy Beween Energy Consumpion and GDP in Turkey, Energy Economics, 26, Alınay, G. Ve Karagöl E. (2005) Elecriciy Consumpion and Economic Growh: Evidence from Turkey, Energy Economics, 27, Çeliker, M. (2011) Türkiye Elekrik Enerjisi Piyasalarında Serbesleşme Sürecinde Karşılaşılan Sorunlar Ve Çözüm Önerileri, Yayımlanmamış Uzmanlık Tezi, Hazine Müseşarlığı, Ankara. Dickey, D. A. ve Fuller, W A. (1979) Disribuions of he Esimaors for Auoregressive Time Series wih a Uni Roo, Journal of American Saisical Associaion, 74, Dünya Bankası Elekrik Tükeimi Veri Tabanı, (hp://daa.worldbank.org/indicaor/eg.use.elec.kh.pc) Enders, W. (2004) Applied Economeric Time Series. New York: John Wiley and Sons Engle, R. ve Granger, C. W.J. (1987) Coinegraion and Error-Correcion: Represenaion, Esimaion, and Tesing, Economerica, 55, Erol, U., Yu, E.S.H. (1987) On he Relaionship Beween Energy and Income for Indusrialized Counries, Journal of Energy and Employmen, 13, Eruğrul, H. M. (2006) Türkiye'de Sanayi Kama Değeri ve Enerji Tükeimi İlişkisi, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Balıkesir Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü, Balıkesir. Eruğrul, H. M. (2010) Türkiye de Enerji Seköründeki Yapısal Reformların Enerji Verimliliği Üzerine Ekileri, Enerji, Piyasa ve Düzenleme, 1(2), Ferguson, R., Wilkinson, W. ve Hill, R. (2000) Elecriciy use and economic developmen, Energy Policy, 28, Ghosh, S. (2002) Elecriciy Consumpion and Economic Growh in India, Energy Policy, 30, Gujarai, Domador N.(2001) Temel Ekonomeri, Çev. Ümi Şenesen-Gülay G. Şenesen. İsanbul: Lieraür Yayıncılık. Harris, R. ve Sollis, R. (2003) Applied Time Series, Modelling and Forecasing, Wes Sussex: John Wiley and Sons. Johansen, S. (1988) Saisical Analysis of Coinegraing Vecors, Journal of Economic Dynamics and Conrol, 12,

25 Türkiye de Elekrik Tükeimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz 73 Jumbe, C. B. L. (2004) Coinegraion and Causaliy Beween Elecriciy Consumpion and GDP: Empricial Evidence From Malawi, Energy Economics, 26, Karagöl E., Erbaykal E. ve Eruğrul H. M. (2007) Türkiye de Ekonomik Büyüme İle Elekrik Tükeimi İlişkisi: Sınır Tesi Yaklaşımı, Doğuş Üniversiesi Dergisi, 8, KEP (Kaılım Öncesi Ekonomik Program) (2009) hp://www.dp.gov.r, 4 Nisan Kraf, J. ve A. Kraf. (1978) On he Relaionship Beween Energy and GNP, Journal of Energy and Developmen, 3, Kular, A. (2000) Ekonomerik Zaman Serileri. Ankara: Gazi Kiapevi Mozumder, P. ve Marahe A. (2007) Causaliy Relaionship Beween Elecriciy Consumpion and GDP in Bangladesh, Energy Policy, 35(1), Paerson, K. (2000) An Inroducion o Applied Economerics: A Time Series Approach, New York: S. Marin s Press. Rosenberg, N. (1998) The role of elecriciy in indusrial developmen, The Energy Journal, 19, Rufael, Y. W. (2006) Elecriciy Consumpion and Economic Growh : A Time Series Experience For 17 African Counries, Energy Policy, 34(10), Sarı, R. ve Soyaş, U. (2004) Disaggregae Energy Consumpion, Employmen and Income in Turkey, Energy Economics, 26, Shiu, A. ve Lam, P. L. (2004) Elecriciy Consumpion and Economic Growh in China, Energy Policy, 32, Sern, D. (1993) Energy and Economic Growh in he USA: A Mulivariae Approach, Energy Economics, 15, Sern, D. (2000) Mulivariae Coinegraion Analysis of The Role of Energy in The USA Macroeconomy, Energy Economics, 22, Sern, D. ve Cleveland, J. C. (2004) Energy and Economic Growh, Rensselaer Working Papers in Economics, Türkiye Elekrik Enerjisi 10 Yıllık Üreim Kapasie Projeksiyonu: , TEİAŞ, hp://www.eias.gov.r/

TÜRKİYE DE ENERJİ TÜKETİMİ GSYH İLİŞKİSİ: DİNAMİK BİR ANALİZ

TÜRKİYE DE ENERJİ TÜKETİMİ GSYH İLİŞKİSİ: DİNAMİK BİR ANALİZ Selçuk Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Sosyal ve Ekonomik Araşırmalar Dergisi (The Journal of Social and Economic Research) ISSN: 1303 8370 / Nisan 2013 / Yıl: 13 / Sayı: 25 TÜRKİYE DE ENERJİ

Detaylı

Erkan Özata 1. Econometric Investigation of the Relationships Between Energy Consumption and Economic Growth in Turkey

Erkan Özata 1. Econometric Investigation of the Relationships Between Energy Consumption and Economic Growth in Turkey 1 Öze: Ülkelerin ekonomik ve sosyal gelişmelerinin sürükleyici unsuru ve en emel gereksinimlerinden biri enerjidir. Đş yapma kapasiesi olarak anımlanan enerjiye gelişmiş ülkelerle birlike, gelişmek iseyen

Detaylı

BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI

BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI Arş. Gör. Furkan EMİRMAHMUTOĞLU Yrd. Doç. Dr. Nezir KÖSE Arş. Gör. Yeliz YALÇIN

Detaylı

TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ

TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ ZKÜ Sosyal Bilimler Dergisi, Cil 3, Sayı 6, 2007, ss. 8 88. TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ Arş.Gör. Erman ERBAYKAL Balıkesir Üniversiesi

Detaylı

TÜRKİYE DE ELEKTRİK TÜKETİMİ, İSTİHDAM VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ

TÜRKİYE DE ELEKTRİK TÜKETİMİ, İSTİHDAM VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ Süleyman Demirel Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Dergisi Y.2011, C.16, S.1 s.349-362. Suleyman Demirel Universiy The Journal of Faculy of Economics and Adminisraive Sciences Y.2011, Vol.16,

Detaylı

Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına Geçiş Sürecinin Planlanmasında Doğrusal En İyileme Tekniğinin Kullanılması

Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına Geçiş Sürecinin Planlanmasında Doğrusal En İyileme Tekniğinin Kullanılması Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına Geçiş Sürecinin Planlanmasında Doğrusal En İyileme Tekniğinin Kullanılması Ahu Soylu, Mein Türkay* Koç Üniversiesi Endüsri Mühendisliği Bölümü Sarıyer, İsanbul ahusoylu@ku.edu.r,

Detaylı

KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ

KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ İsmail KINACI 1, Aşır GENÇ 1, Galip OTURANÇ, Aydın KURNAZ, Şefik BİLİR 3 1 Selçuk Üniversiesi, Fen-Edebiya Fakülesi İsaisik

Detaylı

Türkiye Ekonomisinde Enerji Tüketimi ve Ekonomik Büyüme

Türkiye Ekonomisinde Enerji Tüketimi ve Ekonomik Büyüme Türkiye Ekonomisinde Enerji Tükeimi ve Ekonomik Büyüme Mehme MUCUK * Doğan UYSAL ** Öze Genel olarak enerji, ekonomik ve endüsriyel kalkınma için önemli bir girdi kabul edilmekedir. Ancak enerjinin bazı

Detaylı

İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferhat TOPBAŞ *

İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferhat TOPBAŞ * İşsizlik ve İnihar İlişkisi: 1975 2005 Var Analizi 161 İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferha TOPBAŞ * ÖZET İşsizlik, birey üzerinde olumsuz birçok soruna neden olan karmaşık bir olgudur.

Detaylı

Dolar Kurundaki Günlük Hareketler Üzerine Bazı Gözlemler

Dolar Kurundaki Günlük Hareketler Üzerine Bazı Gözlemler Dolar Kurundaki Günlük Harekeler Üzerine Bazı Gözlemler Türkiye Bankalar Birliği Ekonomi Çalışma Grubu Toplanısı 28 Nisan 2008, İsanbul Doç. Dr. Cevde Akçay Koç Finansal Hizmeler Baş ekonomis cevde.akcay@yapikredi.com.r

Detaylı

ELEKTRİK DAĞITIM BÖLGELERİNDE UYGULANACAK FİYAT EŞİTLEME MEKANİZMASI HAKKINDA TEBLİĞ

ELEKTRİK DAĞITIM BÖLGELERİNDE UYGULANACAK FİYAT EŞİTLEME MEKANİZMASI HAKKINDA TEBLİĞ ELEKTRİK DAĞITIM BÖLGELERİNDE UYGULANACAK FİYAT EŞİTLEME MEKANİZMASI HAKKINDA TEBLİĞ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak, Tanımlar ve Kısalmalar Amaç ve kapsam MADDE 1- (1Bu Tebliğ, 4628 sayılı

Detaylı

PETROL FİYATLARININ BORSA İSTANBUL SANAYİ FİYAT ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ

PETROL FİYATLARININ BORSA İSTANBUL SANAYİ FİYAT ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ PETROL FİYATLARININ BORSA İSTANBUL SANAYİ FİYAT ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ Yrd.Doç.Dr. Cüney KILIÇ Çanakkale Onsekiz Mar Üniversiesi Biga İ.İ.B.F., İkisa Bölümü Yrd.Doç.Dr. Yılmaz BAYAR Karabük Üniversiesi

Detaylı

24.05.2010. Birim Kök Testleri. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri

24.05.2010. Birim Kök Testleri. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri Yıldız Teknik Üniversiesi İkisa Bölümü Ekonomeri II Ders Noları Ders Kiabı: J.M. Wooldridge, Inroducory Economerics A Modern Approach, 2nd. ed., 2002, Thomson Learning. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök

Detaylı

İŞSİZLİK VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNDE ASİMETRİ ASYMMETRY IN THE RELATIONSHIP BETWEEN UNEMPLOYMENT AND ECONOMIC GROWTH

İŞSİZLİK VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNDE ASİMETRİ ASYMMETRY IN THE RELATIONSHIP BETWEEN UNEMPLOYMENT AND ECONOMIC GROWTH Doğuş Üniversiesi Dergisi, (), 57-65 İŞSİZLİK VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNDE ASİMETRİ ASYMMETRY IN THE RELATIONSHIP BETWEEN UNEMPLOYMENT AND ECONOMIC GROWTH Serve CEYLAN Giresun Üniversiesi İİBF, İkisa

Detaylı

Türkiye de Petrol Tüketimi İle Reel GSYİH Arasındaki Uzun Dönem İlişkinin Johansen Eş-Bütünleşme Yöntemi İle Analiz Edilmesi

Türkiye de Petrol Tüketimi İle Reel GSYİH Arasındaki Uzun Dönem İlişkinin Johansen Eş-Bütünleşme Yöntemi İle Analiz Edilmesi Volume 5 Number 2 2014 pp. 47-60 ISSN: 1309-2448 www.berjournal.com Türkiye de Perol Tükeimi İle Reel GSYİH Arasındaki Uzun Dönem İlişkinin Johansen Eş-Büünleşme Yönemi İle Analiz Edilmesi Reşa Ceylana

Detaylı

Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri

Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri Yıldız Teknik Üniversiesi İkisa Bölümü Ekonomeri II Ders Noları Ders Kiabı: J.M. Wooldridge, InroducoryEconomericsA Modern Approach, 2nd. ed., 2002, Thomson Learning. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök

Detaylı

Türkiye de Kırmızı Et Üretiminin Box-Jenkins Yöntemiyle Modellenmesi ve Üretim Projeksiyonu

Türkiye de Kırmızı Et Üretiminin Box-Jenkins Yöntemiyle Modellenmesi ve Üretim Projeksiyonu Hayvansal Üreim 53(): 3-39, 01 Araşırma Türkiye de Kırmızı E Üreiminin Box-Jenkins Yönemiyle Modellenmesi ve Üreim Projeksiyonu Şenol Çelik Ankara Üniversiesi Fen Bilimleri Ensiüsü Zooekni Anabilim Dalı

Detaylı

C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 11, Sayı 1, 2010 141

C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 11, Sayı 1, 2010 141 C.Ü. İkisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cil 11, Sayı 1, 2010 141 BİR MALİYE POLİTİKASI ARACI OLARAK BORÇLANMA VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ (1990 2009) Hali ÇİÇEK *, Süleyman GÖZEGİR ** ve

Detaylı

Birim Kök Testleri 3/24/2016. Bir stokastik sürecin birim kök içerip içermediğini nasıl anlarız? Hatırlarsak aşağıdaki AR(1) sürecinde

Birim Kök Testleri 3/24/2016. Bir stokastik sürecin birim kök içerip içermediğini nasıl anlarız? Hatırlarsak aşağıdaki AR(1) sürecinde Yıldız Teknik Üniversiesi İkisa Bölümü Ekonomeri II Ders Noları Ders Kiabı: J.M. Wooldridge, Inroducory Economerics A Modern Approach, 2nd. ed., 2002, Thomson Learning. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök

Detaylı

Metal (Çelik) Kullanım Yoğunluğu Hipotezinin Türkiye Ekonomisi için Sınanması Intensity of Metal (Steel) Use Hypothesis: A Test for Turkish Economy

Metal (Çelik) Kullanım Yoğunluğu Hipotezinin Türkiye Ekonomisi için Sınanması Intensity of Metal (Steel) Use Hypothesis: A Test for Turkish Economy SESSION Meal (Çelik) Kullanım Yoğunluğu Hipoezinin ürkiye Ekonomisi için Sınanması Inensiy of Meal (Seel) Use Hypohesis: A es for urkish Economy Assoc. Prof. Dr. Fikre Dülger (Çukurova Universiy, urkey)

Detaylı

Mevsimsel Kointegrasyon Analizi: Güney Afrika Örneği. Seasonal Cointegration Analysis: Example of South Africa

Mevsimsel Kointegrasyon Analizi: Güney Afrika Örneği. Seasonal Cointegration Analysis: Example of South Africa Gazi Üniversiesi Sosyal Bilimler Dergisi Vol/Cil 3, No/Sayı 6, 216 Mevsimsel Koinegrasyon Analizi Güney Afrika Örneği Jeanine NDIHOKUBWAYO Yılmaz AKDİ Öze Bu çalışmada 1991-2134 dönemi Güney Afrika ekonomik

Detaylı

AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ

AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ DERGİSİ,, 15(),71-79 AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ Selim Adem HATIRLI Vecdi DEMİRCAN Ali Rıza AKTAŞ Süleyman Demirel Üniversiesi Ziraa Fakülesi Tarım

Detaylı

DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıtılmış Gecikme ve Otoregresiv Modeller

DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıtılmış Gecikme ve Otoregresiv Modeller DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıılmış Gecikme ve Ooregresiv Modeller 1 Zaman serisi modellerinde, bağımlı değişken Y nin zamanındaki değerleri, bağımsız X değişkenlerinin zamanındaki cari

Detaylı

Enflasyonun Borsa Performansı Üzerindeki Etkisi

Enflasyonun Borsa Performansı Üzerindeki Etkisi Kocaeli Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Dergisi (7) 2004 / 1 : 23-35 Enflasyonun Borsa Performansı Üzerindeki Ekisi Osman Karamusafa * Ayku Karakaya ** Öze: Bu çalışmanın amacı, enflasyon oranının

Detaylı

Şeyma Çalışkan Çavdar Yildiz Technical University ISSN : 1308-7444 scavdar@yildiz.edu.tr 2010 www.newwsa.com Istanbul-Turkey

Şeyma Çalışkan Çavdar Yildiz Technical University ISSN : 1308-7444 scavdar@yildiz.edu.tr 2010 www.newwsa.com Istanbul-Turkey ISSN:1306-3111 e-journal of New World Sciences Academy 2011, Volume: 6, Number: 4, Aricle Number: 3C0085 SOCIAL SCIENCES Received: May 2011 Acceped: Ocober 2011 Şeyma Çalışkan Çavdar Series : 3C Yildiz

Detaylı

Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama

Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama Kocaeli Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Dergisi (6) 2003 / 2 : 49-62 Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama Hüdaverdi Bircan * Yalçın Karagöz ** Öze: Bu çalışmada geleceği

Detaylı

Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü, Ankara e-posta: selma@kayalak.com. Geliş Tarihi/Received:30.05.2012

Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü, Ankara e-posta: selma@kayalak.com. Geliş Tarihi/Received:30.05.2012 Türkiye de Fındık Üreim Alanlarının Armasında Deseklemelerin Ekisi Selma KAYALAK 1 Ahme ÖZÇELİK 2 1 Çanakkale Onsekiz Mar Üniversiesi Ziraa Fakülesi Tarım Ekonomisi Bölümü, Çanakkale 2 Ankara Üniversiesi

Detaylı

ÜCRET-FİYAT SPİRALİ: TÜRK İMALAT SANAYİ ÖRNEĞİ

ÜCRET-FİYAT SPİRALİ: TÜRK İMALAT SANAYİ ÖRNEĞİ 45 ÜCRET-FİYAT SPİRALİ: TÜRK İMALAT SANAYİ ÖRNEĞİ Zehra ABDİOĞLU * ÖZET Bu çalışma Türkiye için 2005-2012 dönemi iibariyle ara malı, dayanıklı ükeim malı, dayanıksız ükeim malı, enerji ve sermaye malı

Detaylı

MEVSİMSEL EŞBÜTÜNLEŞME TESTİ: TÜRKİYE NİN MAKROEKONOMİK VERİLERİYLE BİR UYGULAMA

MEVSİMSEL EŞBÜTÜNLEŞME TESTİ: TÜRKİYE NİN MAKROEKONOMİK VERİLERİYLE BİR UYGULAMA Aaürk Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cil: 5, Sayı:, 3 MEVSİMSEL EŞBÜTÜNLEŞME TESTİ: TÜRKİE NİN MAKROEKONOMİK VERİLERİLE BİR UGULAMA Özlem AVAZ KIZILGÖL (*) Öze: Bu çalışmada, GSİH, ihraca,

Detaylı

Borsa Getiri Oranı ve Faiz Oranı Arasındaki İlişkinin Doğrusal Olmayan Yöntemlerle Analizi: Türkiye Örneği

Borsa Getiri Oranı ve Faiz Oranı Arasındaki İlişkinin Doğrusal Olmayan Yöntemlerle Analizi: Türkiye Örneği Volume 4 Number 3 03 pp. -40 ISSN: 309-448 www.berjournal.com Borsa Geiri Oranı ve Faiz Oranı Arasındaki İlişkinin Doğrusal Olmayan Yönemlerle Analizi: Türkiye Örneği Yusuf Ekrem Akbaşa Öze: Bu çalışmada,

Detaylı

Türkiye nin İthalat ve İhracat Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama

Türkiye nin İthalat ve İhracat Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama EGE AKADEMİK BAKIŞ / EGE ACADEMIC REVIEW Cil: 3 Sayı: 2 Nisan 203 ss. 9-208 Türkiye nin İhala ve İhraca Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama Dependency of Impor and Expor of

Detaylı

Türkiye nin Kabuklu Fındık Üretiminde Üretim-Fiyat İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi

Türkiye nin Kabuklu Fındık Üretiminde Üretim-Fiyat İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi TÜRK TARIM ve DOĞA BİLİMLERİ DERGİSİ TURKISH JOURNAL of AGRICULTURAL and NATURAL SCIENCES www.urkjans.com Türkiye nin Kabuklu Fındık Üreiminde Üreim-Fiya İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi Şenol ÇELİK*

Detaylı

YAPAY SİNİR AĞLARI İLE NİĞDE BÖLGESİNİN ELEKTRİK YÜK TAHMİNİ

YAPAY SİNİR AĞLARI İLE NİĞDE BÖLGESİNİN ELEKTRİK YÜK TAHMİNİ YAPAY SİNİR AĞLARI İLE NİĞDE BÖLGESİNİN ELEKRİK YÜK AHMİNİ anku YALÇINÖZ Saadedin HERDEM Ulaş EMİNOĞLU Niğde Üniversiesi, Mühendislik-Mimarlık Fakülesi Elekrik-Elekronik Mühendisliği Bölümü, Niğde 5 /

Detaylı

Büyüme ve İstihdam Arasindaki İlişki: Türkiye Örneği. The Relationship between Growth and Employment: The Case of Turkey

Büyüme ve İstihdam Arasindaki İlişki: Türkiye Örneği. The Relationship between Growth and Employment: The Case of Turkey SESSION C: Çalışma Ekonomisi 67 Büyüme ve İsihdam Arasindaki İlişki: Türkiye Örneği Yusuf Muraoğlu (Hii Universiy, Turkey) The Relaionship beween Growh and Employmen: The Case of Turkey Absrac One of he

Detaylı

PETROL FİYATLARININ İMKB ENDEKSLERİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ IMPACT OF OIL PRICES ON ISE INDICES

PETROL FİYATLARININ İMKB ENDEKSLERİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ IMPACT OF OIL PRICES ON ISE INDICES Ekonomik ve Sosyal Araşırmalar Dergisi, Güz 2013, Cil:9, Yıl:9, Sayı:2, 9:7997 PETROL FİYATLARININ İMKB ENDEKSLERİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ Sevinç GÜLER * Halime TEMEL NALIN * * IMPACT OF OIL PRICES ON ISE INDICES

Detaylı

FİRMALARIN BANKA KREDİSİ KULLANIMINDA GÜVEN FAKTÖRÜNÜN ETKİSİ * THE EFFECT OF CONFIDENCE FACTOR ON USED OF BANK CREDIT BY FIRMS

FİRMALARIN BANKA KREDİSİ KULLANIMINDA GÜVEN FAKTÖRÜNÜN ETKİSİ * THE EFFECT OF CONFIDENCE FACTOR ON USED OF BANK CREDIT BY FIRMS ANADOLU ÜNİVERS İTES İ S OS YAL BİLİMLER DERGİS İ ANADOLU UNIVERSITY JOURNAL OF SOCIAL SCIENCES Cil/Vol. : - S ayı/no: 2 : 33 42 (20) FİRMALARIN BANKA KREDİSİ KULLANIMINDA GÜVEN FAKTÖRÜNÜN ETKİSİ * Yrd.

Detaylı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI Türkiye Cumhuriye Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI TCMB Faiz Kararlarının Piyasa Faizleri Ve Hisse Senedi Piyasaları Üzerine Ekisi Mura Duran Refe Gürkaynak Pınar Özlü Deren

Detaylı

Teknolojik bir değişiklik veya üretim arttırıcı bir yatırımın sonucunda ihracatta, üretim miktarında vs. önemli artışlar olabilir.

Teknolojik bir değişiklik veya üretim arttırıcı bir yatırımın sonucunda ihracatta, üretim miktarında vs. önemli artışlar olabilir. YAPISAL DEĞİŞİKLİK Zaman serileri bazı nedenler veya bazı fakörler arafından ekilenerek zaman içinde değişikliklere uğrayabilirler. Bu değişim ikisadi kriz, ikisa poliikalarında yapılan değişiklik, eknolojik

Detaylı

A Study on the Estimation of Supply Response of Cotton in Cukurova Region

A Study on the Estimation of Supply Response of Cotton in Cukurova Region MPRA Munich Personal RePEc Archive A Sudy on he Esimaion of Suly Resonse of Coon in Cukurova Region Erkan Akas Faculy of Economics & Admin.Sciences a BIGA 2006 Online a h://mra.ub.uni-muenchen.de/8648/

Detaylı

Finansal Gelişme ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Đlişkinin Ampirik Bir Analizi: Türkiye Örneği

Finansal Gelişme ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Đlişkinin Ampirik Bir Analizi: Türkiye Örneği Volume 2. Number 1. 2011 pp. 121-142 ISSN: 1309-2448 www.berjournal.com Finansal Gelişme ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Đlişkinin Ampirik Bir Analizi: Türkiye Örneği Burcu Ozcan a Ayse Ari b Öze: Finansal

Detaylı

NET YABANCI İŞLEM HACMİ İLE HİSSE SENEDİ GETİRİLERİ ARASINDA UZUN DÖNEMLİ İLİŞKİ VAR MIDIR? Cüneyt AKAR (*)

NET YABANCI İŞLEM HACMİ İLE HİSSE SENEDİ GETİRİLERİ ARASINDA UZUN DÖNEMLİ İLİŞKİ VAR MIDIR? Cüneyt AKAR (*) NET YABANCI İŞLEM HACMİ İLE HİSSE SENEDİ GETİRİLERİ ARASINDA UZUN DÖNEMLİ İLİŞKİ VAR MIDIR? Cüney AKAR (*) Öze: Bu çalışmada ne yabancı işlem hacmiyle hisse senedi geirileri arasında uzun dönemli bir ilişkinin

Detaylı

TÜRK EKONOMİSİNİN ENERJİ BAĞIMLILIĞI ÜZERİNE BİR EŞ-BÜTÜNLEŞME ANALİZİ A CO-INTEGRATION ANALYSIS ON THE ENERGY DEPENDENCY OF THE TURKISH ECONOMY

TÜRK EKONOMİSİNİN ENERJİ BAĞIMLILIĞI ÜZERİNE BİR EŞ-BÜTÜNLEŞME ANALİZİ A CO-INTEGRATION ANALYSIS ON THE ENERGY DEPENDENCY OF THE TURKISH ECONOMY Journal of Yasar Universiy 22 26(7) 4392-444 TÜRK EKONOMİSİNİN ENERJİ BAĞIMLILIĞI ÜZERİNE BİR EŞ-BÜTÜNLEŞME ANALİZİ A CO-INTEGRATION ANALYSIS ON THE ENERGY DEPENDENCY OF THE TURKISH ECONOMY M. Ali Bilginoğlu

Detaylı

TÜRKİYE DE REEL DÖVİZ KURU İLE KISA VE UZUN VADELİ SERMAYE HAREKETLERİ İLİŞKİSİ

TÜRKİYE DE REEL DÖVİZ KURU İLE KISA VE UZUN VADELİ SERMAYE HAREKETLERİ İLİŞKİSİ Marmara Üniversiesi İ.İ.B.F. Dergisi YIL 2007, CİLT XXII, SAYI 1 TÜRKİYE DE REEL DÖVİZ KURU İLE KISA VE UZUN VADELİ SERMAYE HAREKETLERİ İLİŞKİSİ Araş. Gör. Burcu KIRAN * Öze Bu çalışmada, reel döviz kuru

Detaylı

YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI

YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI TC. Pamukkale Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Yüksek Lisans Tezi Ekonomeri Anabilim Dalı Abdullah Emre ÇAĞLAR

Detaylı

Reel ve Nominal Şokların Reel ve Nominal Döviz Kurları Üzerindeki Etkileri: Türkiye Örneği

Reel ve Nominal Şokların Reel ve Nominal Döviz Kurları Üzerindeki Etkileri: Türkiye Örneği Reel ve Nominal Şokların Reel ve Nominal Döviz Kurları Üzerindeki Ekileri: Türkiye Örneği Öze Ahme Mura ALPER Bu çalışma Türkiye deki reel döviz kuru dalgalanmalarının kaynaklarını açıklamayı amaçlamakadır.

Detaylı

Çift Üstel Düzeltme (Holt Metodu ile)

Çift Üstel Düzeltme (Holt Metodu ile) Tahmin Yönemleri Çif Üsel Düzelme (Hol Meodu ile) Hol meodu, zaman serilerinin, doğrusal rend ile izlenmesi için asarlanmış bir yönemdir. Yönem (seri için) ve (rend için) olmak üzere iki düzelme kasayısının

Detaylı

Sabit Sermaye Yatırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz

Sabit Sermaye Yatırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz Sabi Sermaye Yaırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz Mura ÇETİN Doç. Dr., Bozok Üniversiesi, İİBF İkisa Bölümü mura.cein@bozok.edu.r Sabi Sermaye Yaırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz

Detaylı

Akdeniz İ.İ.B.F. Dergisi (31) 2015, 109-134

Akdeniz İ.İ.B.F. Dergisi (31) 2015, 109-134 Akdeniz İ.İ.B.F. Dergisi (31) 2015, 109-134 ADA ÜLKELERİNDE TURİZM TALEBİ: KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ ÖRNEĞİ TOURISM DEMAND IN THE ISLAND COUNTRIES: THE CASE OF NORTHERN CYPRUS TURKISH REPUBLIC ÖZET

Detaylı

VAR YAKLAŞIMI İLE VERİMLİLİK ŞOKLARININ ETKİLERİNİN BELİRLENMESİ

VAR YAKLAŞIMI İLE VERİMLİLİK ŞOKLARININ ETKİLERİNİN BELİRLENMESİ VAR YAKLAŞIMI İLE VERİMLİLİK ŞOKLARININ ETKİLERİNİN BELİRLENMESİ Leven ERDOĞAN ÖZET. Bu çalışmada verimliliğin devrevi harekei, ekonomik faaliyelerle ilişkisi ve verimliliği nelerin belirlediği açıklanmaya

Detaylı

BİR YATIRIM ARACI OLARAK ALTIN İLE HİSSE SENEDİ ENDEKSİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ANALİZİ: TÜRKİYE ÜZERİNE AMPİRİK UYGULAMA 1

BİR YATIRIM ARACI OLARAK ALTIN İLE HİSSE SENEDİ ENDEKSİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ANALİZİ: TÜRKİYE ÜZERİNE AMPİRİK UYGULAMA 1 BİR YATIRIM ARACI OLARAK ALTIN İLE HİSSE SENEDİ ENDEKSİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ANALİZİ: TÜRKİYE ÜZERİNE AMPİRİK UYGULAMA 1 Bülen DOĞRU* Musafa UYSAL** ÖZET Bu çalışmanın amacı 2000:1-2012:09 döneminde Türkiye

Detaylı

Enerji Piyasası Reformlarının Elektrik Enerjisi Piyasasına Etkisi: EÜAŞ ve Ayrıcalıklı Şirketler Üzerine Bir Analiz 1

Enerji Piyasası Reformlarının Elektrik Enerjisi Piyasasına Etkisi: EÜAŞ ve Ayrıcalıklı Şirketler Üzerine Bir Analiz 1 YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2010 Cil:17 Sayı:1 Celal Bayar Üniversiesi İ.İ.B.F. MANİSA Enerji Piyasası Reformlarının Elekrik Enerjisi Piyasasına Ekisi: EÜAŞ ve Ayrıcalıklı Şirkeler Üzerine Bir Analiz 1 Doç.

Detaylı

TÜRKİYE DE İHRACAT VE GSMH ARASINDAKİ İLİŞKİNİN KOİNTEGRASYON YÖNTEMİYLE İNCELENMESİ

TÜRKİYE DE İHRACAT VE GSMH ARASINDAKİ İLİŞKİNİN KOİNTEGRASYON YÖNTEMİYLE İNCELENMESİ 1030 TÜRKİYE DE İHRACAT VE GSMH ARASINDAKİ İLİŞKİNİN KOİNTEGRASYON YÖNTEMİYLE İNCELENMESİ ÖZET Erdal KARAGÖL Alpaslan SEREL Bu çalışmada, Türkiye de ihraca ve GSMH arasındaki ilişki koinegrasyon yönemi

Detaylı

THE CAUSALITY RELATION BETWEEN CONSUMER CONFIDENCE AND STOCK PRICES: CASE OF TURKEY. Abstract

THE CAUSALITY RELATION BETWEEN CONSUMER CONFIDENCE AND STOCK PRICES: CASE OF TURKEY. Abstract Ekonomik ve Sosyal Araşırmalar Dergisi, Bahar 20, Cil:7, Yıl:7, Sayı:, 7:53-65 TÜKETİCİ GÜVENİ VE HİSSE SENEDİ FİYATLARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ * Yusuf Volkan TOPUZ ** THE CAUSALITY

Detaylı

Bölüm 3 HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME YÖNTEMLERİ

Bölüm 3 HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME YÖNTEMLERİ Bölüm HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME ÖNTEMLERİ Bu bölümde üç basi öngörü yönemi incelenecekir. 1) Naive, 2)Oralama )Düzleşirme Geçmiş Dönemler Şu An Gelecek Dönemler * - -2-1 +1 +2 + Öngörü yönemi

Detaylı

DOĞAL GAZ DEPOLAMA ġġrketlerġ ĠÇĠN TARĠFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI. BĠRĠNCĠ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Ġstenecek Veriler

DOĞAL GAZ DEPOLAMA ġġrketlerġ ĠÇĠN TARĠFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI. BĠRĠNCĠ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Ġstenecek Veriler DOĞAL GAZ DEPOLAMA ġġrketlerġ ĠÇĠN TARĠFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI BĠRĠNCĠ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Ġsenecek Veriler BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç ve kapsam Madde

Detaylı

TÜRKİYE DE 1963 2006 DÖNEMİNDE KAMU VE ÖZEL SEKTÖR ÜCRETLERİ ÜZERİNE AMPİRİK BİR UYGULAMA

TÜRKİYE DE 1963 2006 DÖNEMİNDE KAMU VE ÖZEL SEKTÖR ÜCRETLERİ ÜZERİNE AMPİRİK BİR UYGULAMA TÜRKİYE DE 1963 2006 DÖNEMİNDE KAMU VE ÖZEL SEKTÖR ÜCRETLERİ ÜZERİNE AMPİRİK BİR UYGULAMA Mura ASLAN Eskişehir Osmangazi Üniversiesi H. Kürşad ASLAN Ken Sae Üniversiesi Öze İskandinav ücre modelinden hareke

Detaylı

SIVILAŞTIRILMIŞ DOĞAL GAZ DEPOLAMA ŞİRKETLERİ İÇİN TARİFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI

SIVILAŞTIRILMIŞ DOĞAL GAZ DEPOLAMA ŞİRKETLERİ İÇİN TARİFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI SIVILAŞTIRILMIŞ DOĞAL GAZ DEPOLAMA ŞİRKETLERİ İÇİN TARİFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve İsenecek Veriler BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç

Detaylı

Türkiye de Dış Borçlanma-Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1990-2013 Dönemi

Türkiye de Dış Borçlanma-Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1990-2013 Dönemi Türkiye de Dış Borçlanma-Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1990-2013 Dönemi Türkiye de Dış Borçlanma-Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1990-2013 Dönemi Temel GÜRDAL Hakan YAVUZ Öz Bu çalışmada Türkiye de dış borçlanma

Detaylı

İMKB NİN LATİN AMERİKA BORSALARIYLA İLİŞKİSİ ÜZERİNE ÇOK DEĞİŞKENLİ GARCH MODELLEMESİ

İMKB NİN LATİN AMERİKA BORSALARIYLA İLİŞKİSİ ÜZERİNE ÇOK DEĞİŞKENLİ GARCH MODELLEMESİ Sosyal Bilimler Dergisi 2010, (4), 25-32 İMKB NİN LATİN AMERİKA BORSALARIYLA İLİŞKİSİ ÜZERİNE ÇOK DEĞİŞKENLİ GARCH MODELLEMESİ Özlem YORULMAZ - Oya EKİCİ İsanbul Üniversiesi İkisa Fakülesi Ekonomeri Bölümü

Detaylı

YAPAY SİNİR AĞLARI İLE DOĞALGAZ TÜKETİM TAHMİNİ

YAPAY SİNİR AĞLARI İLE DOĞALGAZ TÜKETİM TAHMİNİ Aaürk Ü. İİBF Dergisi, 0. Ekonomeri ve İsaisik Sempozyumu Özel Sayısı, 20 463 YAPAY SİNİR AĞLARI İLE DOĞALGAZ TÜKETİM TAHMİNİ Oğuz KAYNAR Serkan TAŞTAN 2 Ferhan DEMİRKOPARAN 3 Öze: Doğalgaz emini nokasında

Detaylı

Türkiye de Bütçe Açığı, Para Arzı ve Enflasyon İlişkisi

Türkiye de Bütçe Açığı, Para Arzı ve Enflasyon İlişkisi Türkiye de Büçe Açığı, Para Arzı ve Enflasyon İlişkisi Asuman OKTAYER * Öze Geleneksel yaklaşıma göre enflasyon her zaman ve her yerde parasal bir olgudur. Bununla birlike yapılan araşırmaların çok bir

Detaylı

FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI?

FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI? FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI? Ehem ESEN, Zekeriya YILDIRIM, S. Faih KOSTAKOĞLU FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI? Ehem ESEN Yrd.Doç.Dr. Anadolu Üniversiesi,

Detaylı

İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASINDA DEĞİŞKENLİĞİN (VOLATİLİTENİN) ARCH-GARCH YÖNTEMLERİ İLE MODELLENMESİ

İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASINDA DEĞİŞKENLİĞİN (VOLATİLİTENİN) ARCH-GARCH YÖNTEMLERİ İLE MODELLENMESİ İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASINDA DEĞİŞKENLİĞİN (VOLATİLİTENİN) ARCH- YÖNTEMLERİ İLE MODELLENMESİ ÖZET Yard.Doç. Dr. Tülin ATAKAN İsanbul Üniversiesi, İşleme Fakülesi, Finans Anabilim Dalı Bu çalışmada,

Detaylı

Yabancı Sermaye Yatırımlarının Ekonomik Büyümeye Olan Etkisinin Türkiye Bağlamında Test Edilmesi

Yabancı Sermaye Yatırımlarının Ekonomik Büyümeye Olan Etkisinin Türkiye Bağlamında Test Edilmesi Yabancı Sermaye Yaırımlarının Ekonomik Büyümeye Olan Ekisinin Türkiye Bağlamında Tes Edilmesi Yrd. Doç. Dr. Yusuf DEMİR Süleyman Demirel Üniversiesi, İİBF. Öze Bu çalışma; uluslararası sermaye harekelerinin

Detaylı

TÜRKİYE DE FAİZ ORANLARININ BELİRLENMESİNDE İÇSEL VE DIŞSAL FAKTÖRLERİN ROLÜ Kaan MASATÇI ÖZET ABSTRACT

TÜRKİYE DE FAİZ ORANLARININ BELİRLENMESİNDE İÇSEL VE DIŞSAL FAKTÖRLERİN ROLÜ Kaan MASATÇI ÖZET ABSTRACT TÜRKİYE DE FAİZ ORANLARININ BELİRLENMESİNDE İÇSEL VE DIŞSAL FAKTÖRLERİN ROLÜ Kaan MASATÇI ÖZET Arş.Gör.Burak DARICI Bu çalışmada, Türkiye de faiz oranlarını, hem reel hem de finansal ekileri olması ve

Detaylı

REEL DÖVİZ KURU VE DIŞ TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ:

REEL DÖVİZ KURU VE DIŞ TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ: Ekonomeri ve İsaisik Sayı: 005 9 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İKTİSAT FAKÜLTESİ EKONOMETRİ VE İSTATİSTİK DERGİSİ REEL DÖVİZ KURU VE DIŞ TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ: Prof.Dr. Rahmi YAMAK; Abdurrahman KORKMAZ * Absrac

Detaylı

Hisse Senedi Fiyatlarıyla Yabancı İşlem Hacmi Arasında Nedensellik:

Hisse Senedi Fiyatlarıyla Yabancı İşlem Hacmi Arasında Nedensellik: Hisse Senedi Fiyalarıyla abancı İşlem Hacmi Arasında Nedensellik: Toda-amamoo aklaşımı Dr. Cüney AKAR Balıkesir Üniversiesi, Bandırma İİBF. Öze Bu çalışmada İsanbul Menkul Kıymeler Borsasında (İMKB) IMKB100

Detaylı

RASYONEL BEKLENTLER DOAL ORAN HPOTEZ Türkiye çin Zaman Serisi Bulguları 1950-1995 1

RASYONEL BEKLENTLER DOAL ORAN HPOTEZ Türkiye çin Zaman Serisi Bulguları 1950-1995 1 RASYONEL BEKLENTLER DOAL ORAN HPOTEZ Türkiye çin Zaman Serisi Bulguları 950-995 Rahmi YAMAK * Yakup KÜÇÜKKALE ** ÖZET Bu çalımada, Rasyonel Bekleniler Doal Oran Hipoezinin, Çıkı (ya da isizliin) alep (ya

Detaylı

ENFLASYON ve DOLAYLI VERGĐLERDEN ELDE EDĐLEN GELĐRLER ARASINDAKĐ ĐLĐŞKĐNĐN VAR YÖNTEMĐYLE ANALĐZĐ

ENFLASYON ve DOLAYLI VERGĐLERDEN ELDE EDĐLEN GELĐRLER ARASINDAKĐ ĐLĐŞKĐNĐN VAR YÖNTEMĐYLE ANALĐZĐ ENFLASYON ve DOLAYLI VERGĐLERDEN ELDE EDĐLEN GELĐRLER ARASINDAKĐ ĐLĐŞKĐNĐN VAR YÖNTEMĐYLE ANALĐZĐ Dr. Burcu GÜVENEK Selçuk Üniversiesi Đ.Đ.B.F. Đkisa Bölümü Dr. Volkan ALPTEKĐN Selçuk Üniversiesi Đ.Đ.B.F.

Detaylı

İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI NDA EŞHAREKETLİLİK VE ASİMETRİK AYARLAMA

İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI NDA EŞHAREKETLİLİK VE ASİMETRİK AYARLAMA Yıl: 24 Sayı:88 Temmuz 2010 97 İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI NDA EŞHAREKETLİLİK VE ASİMETRİK AYARLAMA Ebru Yüksel* - Güldal Güleryüz** 32 Öze Bu makale, İsanbul Menkul Kıymeler Borsası na (İMKB) ai

Detaylı

YER ALTI DOĞAL GAZ DEPOLAMA ŞİRKETLERİ İÇİN TARİFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI. BİRİNCİ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve İstenecek Veriler

YER ALTI DOĞAL GAZ DEPOLAMA ŞİRKETLERİ İÇİN TARİFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI. BİRİNCİ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve İstenecek Veriler YER ALTI DOĞAL GAZ DEPOLAMA ŞİRKETLERİ İÇİN TARİFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve İsenecek Veriler BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç Madde

Detaylı

Turizm Talebi ve Döviz Kuru Şokları: Türk Turizm Sektörü İçin Ekonometrik Bir Analiz

Turizm Talebi ve Döviz Kuru Şokları: Türk Turizm Sektörü İçin Ekonometrik Bir Analiz Turizm Talebi ve Döviz Kuru Şokları: Türk Turizm Sekörü İçin Ekonomerik Bir Analiz Kuruluş BOZKURT Yrd. Doç. Dr., Adnan Menderes Üniversiesi Söke İşleme Fakülesi, Bankacılık ve Finans Bölümü kuriboz_48@homail.com

Detaylı

ÜRETİCİ FİYATLARINA GEÇİŞ ETKİSİNDE ARA MALLARI İTHALATININ ROLÜ

ÜRETİCİ FİYATLARINA GEÇİŞ ETKİSİNDE ARA MALLARI İTHALATININ ROLÜ ÜRETİCİ FİYATLARINA GEÇİŞ ETKİSİNDE ARA MALLARI İTHALATININ ROLÜ Şenkan ALDEMİR (*) Öze: Döviz kuru değişimlerinin TÜFE ve ÜFE bazlı yuriçi fiyalara geçiş süreci, son yıllarda üzerinde önemle durulan konulardan

Detaylı

HİSSE SENEDİ FİYATLARI VE DÖVİZ KURU İLİŞKİSİ

HİSSE SENEDİ FİYATLARI VE DÖVİZ KURU İLİŞKİSİ The Journal of Academic Social Science Sudies Inernaional Journal of Social Science Doi number:hp://dx.doi.org/10.9761/jasss2963 Number: 37, p. 399-408, Auumn I 2015 Yayın Süreci Yayın Geliş Tarihi Yayınlanma

Detaylı

YAPISAL KIRILMA DURUMUNDA SAĞLIK HARCAMALARI VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÜZERİNE BİR UYGULAMA

YAPISAL KIRILMA DURUMUNDA SAĞLIK HARCAMALARI VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÜZERİNE BİR UYGULAMA Elecronic Journal of Vocaional Colleges December/Aralık 2012 YAPISAL KIRILMA DURUMUNDA SAĞLIK HARCAMALARI VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÜZERİNE BİR UYGULAMA Muhammed TIRAŞOĞLU 1 Burcu YILDIRIM 2

Detaylı

8.Ders(EK) Zaman Serileri Analizi

8.Ders(EK) Zaman Serileri Analizi 8.Ders(EK) Zaman Serileri Analizi SPSS Projec: Airline Passengers daa se is used for various analyses in his online raining workshop, which includes: Times series analysis [building ARIMA models] Proje:

Detaylı

EKONOMİK PERFORMANS VE BÜROKRASİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ

EKONOMİK PERFORMANS VE BÜROKRASİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ EKONOMİK PERFORMANS VE BÜROKRASİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ Ünal ARSLAN Musafa Kemal Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi, İkisa Bölümü. E-posa: uarslan@yahoo.com Yıldız SAĞLAM Musafa Kemal Üniversiesi

Detaylı

Crude Oil Import and Economic Growth: Turkey

Crude Oil Import and Economic Growth: Turkey MPRA Munich Personal RePEc Archive Crude Oil Impor and Economic Growh: Turkey Erginbay Ugurlu and Aydın Ünsal Isanbul Aydın Universiy, Gazi Universiy 28 May 2009 Online a hps://mpra.ub.uni-muenchen.de/69923/

Detaylı

Tüketici Güveni ve Hisse Senedi Fiyatları Arasındaki Nedensellik İlişkisi: Türkiye Örneği (2004: :01)

Tüketici Güveni ve Hisse Senedi Fiyatları Arasındaki Nedensellik İlişkisi: Türkiye Örneği (2004: :01) June 7-9, 2009, Eskişehir, Turkey. Tükeici Güveni ve Hisse Senedi Fiyaları Arasındaki Nedensellik İlişkisi: Türkiye Örneği (2004:0-2009:0) Yusuf Volkan Topuz * İkisadi İdari Bilimler Fakülesi, İşleme Bölümü,

Detaylı

GEFRAN PID KONTROL CİHAZLARI

GEFRAN PID KONTROL CİHAZLARI GEFRAN PID KONTROL CİHAZLARI GENEL KONTROL YÖNTEMLERİ: ON - OFF (AÇIK-KAPALI) KONTROL SİSTEMLERİ: Bu eknik en basi konrol ekniğidir. Ölçülen değer (), se değerinin () üzerinde olduğunda çıkış sinyali açılır,

Detaylı

Reel Kesim Güven Endeksi ile İMKB 100 Endeksi arasındaki dinamik nedensellik ilişkisi

Reel Kesim Güven Endeksi ile İMKB 100 Endeksi arasındaki dinamik nedensellik ilişkisi İsanbul Üniversiesi İşleme Fakülesi Dergisi Isanbul Universiy Journal of he School of Business Adminisraion Cil/Vol:38, Sayı/No:1, 009, 4-37 ISSN: 1303-173 - www.ifdergisi.org 009 Reel Kesim Güven Endeksi

Detaylı

THE IMPACT OF EXCHANGE TRADED FUNDS ON THE LONG TERM RELATIONSHIP OF INDEX MARKETS: AN EMPRICAL ANALYSIS ON THE ISE-30 INDEX

THE IMPACT OF EXCHANGE TRADED FUNDS ON THE LONG TERM RELATIONSHIP OF INDEX MARKETS: AN EMPRICAL ANALYSIS ON THE ISE-30 INDEX Dumlupınar Üniversiesi Sosyal Bilimler Dergisi / Dumlupınar Universiy Journal of Social Sciences BORSA YATIRIM FONLARININ ENDEKS PİYASALARDA UZUN DÖNEMLİ İLİŞKİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: İMKB-30 ENDEKSİ ÜZERİNE

Detaylı

Döviz Kuru Belirsizliğinin İhracata Etkisi: Türkiye İçin Bir Uygulama

Döviz Kuru Belirsizliğinin İhracata Etkisi: Türkiye İçin Bir Uygulama YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2009 Cil:16 Sayı:2 Celal Bayar Üniversiesi İ.İ.B.F. MANİSA Döviz Kuru Belirsizliğinin İhracaa Ekisi: Türkiye İçin Bir Uygulama Prof. Dr. Recep TARI Kocaeli Üniversiesi, İ.İ.B.F.,

Detaylı

HİSSE SENEDİ PİYASALARINDA SÜRÜ DAVRANIŞI: BİST TE BİR ARAŞTIRMA HERDING IN STOCK MARKETS: A RESEARCH IN BIST Bahadır ERGÜN Hatice DOĞUKANLI

HİSSE SENEDİ PİYASALARINDA SÜRÜ DAVRANIŞI: BİST TE BİR ARAŞTIRMA HERDING IN STOCK MARKETS: A RESEARCH IN BIST Bahadır ERGÜN Hatice DOĞUKANLI Uluslararası Sosyal Araşırmalar Dergisi The Journal of Inernaional Social Research Cil: 8 Sayı: 40 Volume: 8 Issue: 40 Ekim 2015 Ocober 2015 www.sosyalarasirmalar.com Issn: 1307-9581 HİSSE SENEDİ PİYASALARINDA

Detaylı

Türkiye de Tüketim Eğilimi ve Maliye Politikası

Türkiye de Tüketim Eğilimi ve Maliye Politikası Türkiye de Tükeim Eğilimi ve Maliye Poliikası Oya S. Erdogdu * Leven Özbek ** *Ankara Üniversiesi Siyasal Bilgiler Fakülesi İkisa Bölümü, Cebeci, Ankara ** Ankara Üniversiesi Fen Fakülesi İsaisik Bölümü,

Detaylı

Türkiye de İktisadi Çıkarsama Üzerine Bir Açımlama: Sürprizler Gerçekten Kaçınılmaz mı?

Türkiye de İktisadi Çıkarsama Üzerine Bir Açımlama: Sürprizler Gerçekten Kaçınılmaz mı? Türkiye de İkisadi Çıkarsama Üzerine Bir Açımlama: Sürrizler Gerçeken Kaçınılmaz mı? Hazırlayan ve Sunan: Eren Ocakverdi* eren.ocakverdi@yaikredi.com.r Boğaziçi Üniversiesi Finans Mühendisliği 26 Ekim

Detaylı

Cari İşlemler Açığı ve Sürdürülebilirlik: Türkiye Örneği

Cari İşlemler Açığı ve Sürdürülebilirlik: Türkiye Örneği Aaürk Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Dergisi 05 9 (): 35-36 Cari İşlemler Açığı ve Sürdürülebilirlik: Türkiye Örneği Munise ILIKKAN ÖZGÜR (*) Öze: Makroekonomik isikrarının sağlanmasında cari işlemler

Detaylı

Aylık Elektrik Talebinin Mevsimsel Model ile Orta Dönem Öngörüsü

Aylık Elektrik Talebinin Mevsimsel Model ile Orta Dönem Öngörüsü Enerji, Piyasa ve Düzenleme (Cil:1, Sayı:1, 2010, Sayfa 1-23) Aylık Elekrik Talebinin Mevsimsel Model ile Ora Dönem Öngörüsü Galip Alınay * Öze Bu çalışmada Türkiye nin 1995-2008 dönemini kapsayan, oplam

Detaylı

Yaz Saati Uygulaması Anomalisinin İMKB 100 Endeks Getirisine Etkisinin Test Edilmesi

Yaz Saati Uygulaması Anomalisinin İMKB 100 Endeks Getirisine Etkisinin Test Edilmesi EGE AKADEMİK BAKIŞ / EGE ACADEMIC REVIEW Cil: 10 Sayı: 4 Ekim 2010 ss. 1139-1153 Yaz Saai Uygulaması Anomalisinin İMKB 100 Endeks Geirisine Ekisinin Tes Edilmesi Tesing he Effec of he Dayligh Saving Time

Detaylı

TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ VE PARA POLİTİKALARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİLERİ

TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ VE PARA POLİTİKALARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİLERİ TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ VE PARA POLİTİKALARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİLERİ Eem Hakan ERGEÇ Eskişehir Osmangazi Üniversiesi Mura TAŞDEMİR Eskişehir OsmangaziÜniversiesi Öze İnşaa sekörü çıkısının

Detaylı

Reel Döviz Kuru Endeksinin Otoregresif Koşullu Değişen Varyanslılığının Analizi: İki Eşikli Tarch Yöntemi İle Modellenmesi

Reel Döviz Kuru Endeksinin Otoregresif Koşullu Değişen Varyanslılığının Analizi: İki Eşikli Tarch Yöntemi İle Modellenmesi Reel Döviz Kuru Endeksinin Ooregresif Koşullu Değişen Varyanslılığının Analizi: İki Eşikli Tarch Yönemi İle Modellenmesi Reel Döviz Kuru Endeksinin Ooregresif Koşullu Değişen Varyanslılığının Analizi:

Detaylı

Türkiye de Büyükbaş Hayvan Sayıları ve Nüfus Arasındaki Nedensellik İlişkisi. Şenol Çelik

Türkiye de Büyükbaş Hayvan Sayıları ve Nüfus Arasındaki Nedensellik İlişkisi. Şenol Çelik Adıyaman Üniversiesi Fen Bilimleri Dergisi 5 (1) (2015) 80-93 Türkiye de Büyükbaş Hayvan Sayıları ve Nüfus Arasındaki Nedensellik İlişkisi Şenol Çelik Bingöl Üniversiesi Ziraa Fakülesi Zooekni Bölümü,

Detaylı

TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ PĐYASALARI ÜZERĐNE ETKĐSĐ

TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ PĐYASALARI ÜZERĐNE ETKĐSĐ Cenral Bank Review Vol. 10 (July 2010), pp.23-32 ISSN 1303-0701 prin / 1305-8800 online 2010 Cenral Bank of he Republic of Turkey hp://www.cmb.gov.r/research/review/ TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ

Detaylı

BRIC Ülkeleri ve Türkiye Arasındaki Sermaye Piyasaları Entegrasyonunun Parametrik ve Parametrik Olmayan Eşbütünleşme Testleri ile Analizi

BRIC Ülkeleri ve Türkiye Arasındaki Sermaye Piyasaları Entegrasyonunun Parametrik ve Parametrik Olmayan Eşbütünleşme Testleri ile Analizi BRIC Ülkeleri ve Türkiye Arasındaki Sermaye Piyasaları Enegrasyonunun Paramerik ve Paramerik Olmayan Eşbüünleşme Tesleri ile Analizi BRIC Ülkeleri ve Türkiye Arasındaki Sermaye Piyasaları Enegrasyonunun

Detaylı

TÜRKİYE ELEKTRİK PİYASASİNDA RÜZGAR ENERJİSİ

TÜRKİYE ELEKTRİK PİYASASİNDA RÜZGAR ENERJİSİ TÜRKİYE ELEKTRİK PİYASASİNDA RÜZGAR ENERJİSİ Musafa ŞEKKELİ Kahramanmaraş Süçü İmam Üniversiesi, Fen Bilimleri Ensiüsü, K.Maraş, msekkeli@ksu.edu.r Ceyhun YILDIZ Kahramanmaraş Süçü İmam Üniversiesi, Fen

Detaylı

The Roles of Financial Factors on the Real Money Demand: Turkey Case

The Roles of Financial Factors on the Real Money Demand: Turkey Case FİNANSAL FAKTÖRLERİN REEL PARA TALEBİ ÜZERİNDEKİ ROLÜ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ The Roles of Financial Facors on he Real Money Demand: Turkey Case Musafa SEVÜKTEKİN * Mehme NARGELEÇEKENLER * BAÜ 8() 45 ÖZ Araşırmanın

Detaylı

T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ÇOK DEĞİŞKENLİ EŞİKSEL OTOREGRESİF MODELLER ÜZERİNE BİR ÇALIŞMA Ümran Münire KAHRAMAN DOKTORA TEZİ İsaisik Anabilim Dalı 2012 KONYA Her Hakkı Saklıdır TEZ

Detaylı

TİCARİ NÜKLEER SANTRAL MODELLERİNİN YAKIT MASRAFLARINA GÖRE ELEKTRİK ÜRETİM MALİYETLERİNİN DEĞERLENDİLİRMESİ

TİCARİ NÜKLEER SANTRAL MODELLERİNİN YAKIT MASRAFLARINA GÖRE ELEKTRİK ÜRETİM MALİYETLERİNİN DEĞERLENDİLİRMESİ Osmangazi Üniversiesi Müh.Mim.Fak.Dergisi C.XVII, S.2, 2004 Eng.&Arch.Fac.Osmangazi Universi, Vol.XVII, No: 2, 2004 İCARİ NÜKLEER SANRAL MODELLERİNİN YAKI MASRAFLARINA GÖRE ELEKRİK ÜREİM MALİYELERİNİN

Detaylı

sbd.anadolu.edu.tr 73 Anadolu University Journal of Social Sciences Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi

sbd.anadolu.edu.tr 73 Anadolu University Journal of Social Sciences Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Anadolu Üniversiesi Sosyal Bilimler Dergisi Anadolu Universiy Journal of Social Sciences Türkiye de Kamu Yaırımlarının Özel Sekör Yaırımları Üzerindeki Ekisi: 1970-2009 The Effec of Public Invesmens on

Detaylı

Para Talebinin Belirleyenleri ve İstikrarı Üzerine Bir Uygulama: Türkiye Örneği

Para Talebinin Belirleyenleri ve İstikrarı Üzerine Bir Uygulama: Türkiye Örneği YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:3 Cil: Sayı: Celal Bayar Üniversiesi İ.İ.B.F. MANİSA Para Talebinin Belirleyenleri ve İsikrarı Üzerine Bir Uygulama: Türkiye Örneği Yrd. Doç. Dr. Burcu ÖZCAN Fıra Üniversiesi, İ.İ.B.F.,

Detaylı