DEDE KORKUT H KÂYELER NDEK KARAKTERLER N TAHL L

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "DEDE KORKUT H KÂYELER NDEK KARAKTERLER N TAHL L"

Transkript

1 DEDE KORKUT H KÂYELER NDEK KARAKTERLER N TAHL L Prof. Dr. Umay GÜNAY Dede Korkut Kitab, Türk Edebiyat n n şaheserlerinden biridir. Şaheser, nevi şahs na münhas r, millî kültür birikiminin yâdigâr ayn zamanda bir çok yönüyle öncü eser niteliklerine sahiptir. Dede Korkut Kitab ndaki hikâyeler, tür yönünden, destan, masal, tiyatro, halk hikâyesi, modern hikâye türlerinin baz özelliklerini bünyelerinde ahenkli bir bütün halinde toplam şlard r. Mükemmel edebi eser, tasniflerin üstünde, s n flamalar aşan niteliklere sahiptir. Bir başka ifade ile edebi değerlendirme ve tasniflerin kriterleri örnek edebi eserin niteliklerinin tesbitiyle belirlenir. Şaheserlerin nitelikleri arkadan gelen benzer eserleri değerlendirmede ve s n fland rmada ölçü olarak kullan l r. Dede Korkut Kitab ndaki hikâyeler, destan geleneğinden hikâye geleneğine geçişin önemli bir halkas d r. Destani Türk dünya görüşünün yumuşad ğ yeni aşama tarz içinde yeni ihtiyaç ve kabullere göre şekillenmeğe başlad ğ dönemin akisleridir. Bu hikâyeler, şekil itibariyle biyografik halk hikâyeciliği geleneğinin başlang c ve bugünkü bilgilerimize göre ilk örneğidir. Serim, düğüm, çözüm şeklinde plân özetlenen yaşanm ş hayat sahnelerini anlatan modern hikâyelerin, Türk tahkiye geleneği içinde tabiî oluşumudur. Hikâye kahramanlar ve yaşan lan hayat sahnelerinin tasviri, karakterler aras nda düzenli söyleşmeler yönünden dramatik eser senaryosu gibidir. Medeniyet ve kültür farkl laşmas sebebiyle milletimizin unutulmuş tarihi dönemini aksettirişi, masal iklimini çağr şt rmaktad r. Dede Korkut hikâyelerinde, anlat lan olaylar, canland r lan sahneleri, hissettirilen duygular, aktar lan tecrübeleri, sevgiyle an lan hat ralar, tecessüm ettirilen karakterleri Türkçenin kudreti, zaman perdelerini aralayarak bize aktarmaktad r. Kelimelerin seçimi ve cümle veya m sra içine yerleştirilmesi ile üslûp oluşur. Yaz y, üslûp edebi eser haline getirir. Edebî eser için doğru Türkçe kullan m yan nda, anlat m zihinlerde canland racak, ruhlar etkileyecek, yazarla okuyucu, okuyucu ile okuyucu aras ndaki iletişimi sağlayabilen kendine has üslûp gereklidir. Dede Korkut Kitab, Türk dilinin kusursuz kullan m yan nda kendi ad yla an lan seçkin ve örnek üslûba sahiptir. Dede Korkut Kitab, Türkçe vas tas yla kültür farkl laşmas süreinde inen perdeleri aralamakta, Türk kültürünün ve Türk insan n n kişiliğindeki sürekli ve değişken unsur ve değerlerin tesbitine imkân sağlamaktad r. Dede Korkut hikâyeleri, Oğuz boyunun kültür ve insan tipine bağl olarak doğmuştur. Türk tarihinin, Atl -Göçebe dönemi medeniyet ve kültürünün zihniyet, ruh, çağr ş m, tecrübe ve alg lamalar n n anlat m d r. Dede Korkut Kitab ndaki hikâyeler, kahramanl k - kültür zihniyetini temsil eden Türk Atl - göçebe medeniyet ve kültürünün belgesi niteliğindedir. Oğuz Kağan ve Manas Destanlar nda, Dede Korkut Kitab nda temsilcilerini gördüğümüz alp tipi, diğer kültürlerdeki kahramanl k insan 1 gibi bu dünyay fethetmek, değiştirmek, diğer insanlara galebe çalmak isterse de bu kendi benlik iradeleri veya benlik doyu Millî Folklor

2 mu için değil, kendilerine Tanr taraf ndan verilen görev olduğuna, yarad l ş sebeplerinin bu olduğuna inand klar içindir. Oğuz Kağan ölürken çocuklar na hayat n n amac n şöyle anlatm şt r: Ey oğullar m, ben çok aşt m, çok karg ve ok att m, atla çok yürüdüm, düşmanlar ağlatt m, dostlar güldürdüm. BEN GÖK TANRIYA BORCUMU ÖDED M. Şimdi Yurdumu size veriyorum. 2 Oğuz Kağan gibi daha beşikteyken konuşan Er Manas da slâmiyetle belirlenen amac n babas na şöyle anlat r: Aksakal babam Yakup Han Müslim yolunu açacağ m Kâfirin mal n saçacağ m Kâfiri sürerek ç kart p Müslime necat saçacağ m 3 Dede Korkut Kitab nda böyle büyük ve kutsal idealler dile getirilmemekle beraber, Oğuz boyunu korumak, tabiata ve düşman kavimlere karş güçlü olmak ve kendilerini savunmak mecburiyeti ile yap lan her mücadele öncesinde; Kal n Oğuz beyleri ar sudan abdest ald lar, ak al nlar n yere koydular, iki rekât namaz k ld lar. Ad Görklü Muhammed i yad getürdiler. 4 ifadesiyle dile getirilen dua ve pratiklerle dilek, istek ve davran şlar n n onaylanarak başar ya ulaşt r lmas n Allah tan isterler. Dede Korkut Kitab nda, destan dönemi eserlerindeki cihangirlik ülküsünün kayboluşu, değişmeye başlayan kahraman kültür zihniyeti ile aç klanabilirse de meseleye çok kesin bir çözüm getirmez. Çünkü bu ülkü aç kça bu hikâyelerde ifade edilmemekle beraber, Türk tarihine bak ld ğ nda Cumhuriyet dönemine kadar, Türk milleti cihangirlik ülküsünü taş m ş ve başar ile gerçekleştirmiştir. Kahramanl k kültür zihniyeti insan için, dünya fethedilecek bir mekân; insanlar, galebe çal nacak, tâbi k l nacak varl klard r. Dede Korkut Kitab ndaki karakterler, kahramanl k insan gibi güçlü, dinamik, faal, gergin ve enerjiktir. Mücadele kendini, âilesini ve boyunu müdafaa ve haklar n korumak içindir. Hikâye karakterlerinin kendileriyle ve diğer insanlarla başa ç kmak için kendilerine has değerleri ve doğrular vard r. Kazan beyle oğlu Uruz aras nda geçen düşman kavram ile alâkal şu konuşma Oğuz boyunun dünya görüşünün, hayat felsefesinin, doğrular n n ve değerlerinin önemli bir bölümünü aksettirmektedir: Berü gelgil ağam Kazan Deniz kibi kararup gelen nedür Od kibi ş layup lduz kibi parlayup gelen nedür Ağ z dilden biş kelime haber mana Kara başum kurban olsun babam sana didi. Kazan aydur: Berü gelgil arslanum oğul Kara deniz kibi yaykanup gelen Kâfirün leşkeridür Gün kibi ş layup gelen Kâfirün baş nda ş ğ dur Ild z kibi parlayup gelen Kâfirün c das dur Argun dinlü yağ kâfirdür oğul didi. Oğlan aydur: Yağ diyü neye dirler? Kazan aydur: Oğul anuniçün yağ dirler ki biz anlara yetsevüz öldürürüz, anlar bize yetse öldürür didi. Uruz aydur: Baba içinde big yigitler öldürseler kan sorarlar m da vilerler mi? Kazan aydur: Oğul bin kâfir öldürsen kimse senden kan da vilemez, amma azg n dinlü kâfirdür, hub yirde tuş old, veli mana sen yaman yirde dutsak oldun oğul didi 5 Dede Korkut, hikaye karakterlerinin değer yarg lar, çocuklar n yetiştirme tarzlar kahraman kültür zihniyetine çok yak n olmakla beraber uygulamada mesihçi kültür zihniyetinin 6 uyumlu ve bar ş k yaşama tarz ile sentezi söz konusudur. Dede Korkut Hikâyeleri, Atl - Göçebe Medeniyetinden yerleşik medeniyete geçiş döneminin ve eski Türk inan şlar n n islâmî inanca dönüşmesi safhas n n zihniyet, ruh, çağr ş m, tecrübe ve alg lamalar na anlat m kazand rm ş Millî Folklor

3 edebi eserdir. Dede Korkut Kitab ndaki, mukaddime ve hikâyeler, Türk kültür ve medeniyetinin bir kesitinin belgesi niteliğini haizdir. Atl -Göçebe kültür ve medeniyetini yaşayan bir toplumun insan ağ r tabiat ve geçim şartlar na dayanmaya, kuvvetli ve heybetli olmaya mecburdur. D ş dünyaya karş fiziki olarak güçlü olan bu insanlar n iç yap lar n n da güçlü olmas gereklidir. ç yap y, inanç, değer yarg lar, bilgi birikimi ve kendine güven oluşturur. nsan n inançlar ve değer yarg lar, d ş dünyada yaşan lan ve alg lanan anlamlar-kurallar-değerler bütünüyle çelişmediği, uyumlu olduğu nispette insan dengeli ve güçlü ruh yap s na sahip olur. Hikayelerde bu ahengi hem karakterlerin kişilik yap lar nda hem de yaşan lan toplum hayat nda görmek ve tesbit etmek mümkündür. Hikayelerin anlat c s ve ayn zamanda hikaye karakterleri aras nda rol alan Dede Korkut, kahraman kültür zihniyetinden ziyade mesihçi kültür zihniyetine yak nd r. Dede Korkut, dünyay, uzlaşma ve Tanr n n buyruğuna göre düzeltme duygusuyla sever. Kendi içinde hissettiği uyumu çevresinde de kurmak ister. Dede Korkut, çevresindeki insanlara, kuşku ve nefretle değil, tedbir, güven ve sevgiyle yaklaş r. Kam Pürenün Oğl Bams Beyrek isimli hikayede, Dede Korkut un Beyrek için Ban Çiçek in ağabeyi Deli Karçara gönderilişi, onun kişiliğini aç k bir şekilde aksettirmektedir:...kal n Oğuz bigleri ay td lar: Bu k z istemeğe kim vara bilür? Maslahat gördüler ki Dede Korkut varsun didiler. Dede Korkut aydur: Yarenler çünkü meni gönderürsiz, bilürsiz kim Delü Karçar k z kardaş n dileyeni öldürür. Bari Bay nd r Hanun tavlas ndan iki şahbaz yügrük at getürün, bir kiçi başlu kiçer ayg r bir tokl başl tor ayg r, nâgâh kaçma kovma olur-ise birisini binem, birisini yedem didi. Dede Korkut un sözü makbul geldi. Vard lar Bay nd r Hanun tavlas ndan ol iki at getürdiler. Dede Korkut birini bindi, birin yetdi, yarenler sizi Hakka smarladum didi gitdi. Meger sultanum Delü Karçar dahi ağ ban ivini ağ otağ n kara yirün üzerine kurdurmuş -idi, yoldaşlar ile puta atup oturur- idi. Dedem Korkut öteden berü geldi Baş indürdi, bağ r basd, ağ z dilden görklü selam virdi. Delü Karçar ağz n köpüklendürdi, Dede Korkudun yüzine bakd, aydur: Aleyke s-selam ay ameli azm ş fi li dönmüş kâdir Allah ağ aln na kada yazm ş, ayaklular buraya geldügi yok, ağ zlular bu suyumdan içdiği yok, sana nold, amelün mi azd, fi lün mi döndi, ecelün mi geldi, bu aralarda neylersin didi. Dede Korkut aydur: Karşu yatan kara tağun aşmağa gelmişem Akund lu görklü suyun içmeğe gelmişem Gin etegüne tar koltuğuna k s lmağa gelmişem Tanr nun buyruğ -y-ile Peygamberün kavli-y-ile aydan aru günden görklü k z kardaşun Banu Çiçegi Bams Beyrege dilemege gelmişem didi. Dede Korkut böyle digeç Delü Karçar aydur: Mere ne didigüm yetürün, kara ayg r yarağ-ile getürün didi. Kara ayg r yarağ ile getürdiler, Delü Karçar bindürdiler. Dede Korkut köstegi üzdi, turmad kaçd. Delü Karçar ard na düşdi. Tokl başlu ton ayg r yor ld, Dede Korkut kiçi başlu kiçer ayg ra s çrad bindi. Dedeyi kova kova Delü Karçar on belen yir aşurd. Dede Korkudun ard ndan Delü Karçar irdi. Dedenün an s an td, Tanr ya s ğ nd, ism-i azam ok d. Delü Karçar k l c n eline ald, yukar s ndan öyle ile hamle k ld. Delü Big diledi ki Dedeyi depere çala. Dede Korkut ay td : Çalarisen elün kur sun didi. Hak Ta alanun emri-y-ile Delü Karçarun eli yukaruda as lu kald. Zira Dede Korkut velayet issi idi, dilegi kabul oldu. Delü Karçar aydur: Meded aman el aman, Tanr nun birliğine yoktur güman, sen menüm elümi sağald gör, Tanr nun buyruğu-y-ile Peygamberün kavli-y-ile k z kar ndaşu Millî Folklor

4 mu Beyrege vireyim didi. Üç kerre ağ zdan ikrar eyledi, günah na tevbe eyledi, Dede Korkut dua eyledi, Delünün eli Hak emri-y-ile sapa sağ old. 7 Yukar daki parçada Dede Korkut un toplum içinde yap c ve birleştirici rolü aç kça görülmektedir. Dede Korkut, enerji ve dinamizm doludur, bu enerji ve dinamizm öldürmeye ve y kmaya yönelik değil, ayr lm ş olan birleştirmeye, uyumsuzlara uyum kazand rmaya yöneliktir. Dede Korkut, velâyet sahibi olarak Deli Karçar öldürebilecek güce sahiptir. Ancak o bu gücünü daima, uzlaşma, düzeltme ve anlaşma için kullanmaktad r. Dede Korkut un mensubu bulunduğu Oğuz boyu içindeki mevkii ve olumlu kişiliği ile vas flar Kitab n mukaddime bölümünde şöyle tasvir edilmektedir: Resûl aleyhi s-selâm zaman na yak n Bayat boy ndan Korkut Ata dirler bir er kopd. Oğuzun ol kişi tamam biliçisiydi. Ne dir-ise olur-idi. Gay pdan dürlü haber söyler-idi. Hak Ta ala anun könline ilham ider-idi. Korkut Ata ay td : Ah r zamanda hanl k girü Kay ya dege, kimsene ellerinden almaya, ah r zaman olup k yamat kop nca. Bu didüğü Osman neslidür, işde sürilüp gide yor r. Ve dah niçe buna benzer söz söyledi. Korkut Ata Oğuz kavm nun müşkülini hall ider-idi. Her ne iş olsa Korkut Ataya tan şmay nca işlemezler-idi. Her ne ki buyursa kabul iderler-idi. Sözin tutup tamam iderler-idi. 8 Yukar da ifade edildiği üzere Dede Korkut, güvenilir, yap c ve sayg değer kişiliği ile Oğuz Boyunun, değerler, anlamlar ve kurallar bütününden oluşan dünya görüşünün uygulanmas nda ve öğretilmesinde etkilidir. Bu dünya görüşü, insana bak ş ve insandan beklenenler Dede Korkut un dilinden aktar lmaktad r 9. slâmi inanca göre, işlerin düzelmesi için önce Allah demek gereklidir. Kur andaki ilmi isteyene, zenginliği istediğimize veririz âyetine göre Tanr nasip etmezse insan zenginleşmez. slâmiyetten önceki efsane ve destanlarda görülen ölüp-dirilme motifinin doğru olmad ğ, Ezelden yaz lmasa kul baş na kaza gelmez, ecel vade ermeyince kimse ölmez. Ölen adam dirilmez, ç kan can geri gelmez. cümleleriyle tekrar tekrar vurgulanmaktad r. Herkes nasibine kanaat etmelidir. Nasibinden fazlas kişinin eleni geçse bile bunu ancak elinde tutar, harcamas mümkün değildir. Kişinin nasibinde zengin olmak yok ise seller gibi gelse de denizler dolmaz. Kibirli insan Tanr sevmez. El oğlu, bak p büyütmekle öz oğul yerini tutmaz. Büyüyünce, beni büyüttüler diye minnet duymaz, b rak r gider. Eski düşman hiç bir zaman dost olmaz. Kar ne kadar çok yağarsa yağs n, yaza kalmaz, erir. Çimen de güze kalmaz. Güzel ve çirkin hiç bir şey dünyada bâki değildir, zaman dâima hükmünü icra eder. Çocuklar, âileden gördükleri takdirde iyi yetişebilirler. K z, annesinden görmemişse sonradan sözle hiç bir şey öğrenmez. Oğlan babas ndan görmezse misafir ağ rlamay bilmez. Baban n oğluna mal b rakmas iyidir, ancak oğlanda ak l yoksa mal bir işe yaramaz. Ak l, mal ve itibar beraberce olursa insana faydal olur. Dede Korkut, Allah sizi ak ls z n şerrinden korusun, şeklinde dua ettikten sonra, Türk geleneği içinde daima zarar ndan korkulan ve küçümsenen nâmerd insan kavram na geçiyor. Nâmerd yiğitlerin de iyi atlara binebileceğini iyi k l ç kullanabileceğini ancak bunlar güçlerini insanlara zarar vermek için kullanacaklar ndan ata binemeseler, k l ç kullanmasalar daha iyi olur ifadesi ile bunlar n da şerrinden insan Allah n koruyabileceğini anlat yor. Dede Korkut, insana ve atlara faydal olmayan nesnelerin varl ğ ndansa yokluğunun daha iyi olduğu düşüncesindedir. Misafiri gelmeyen evler y k lmal, atlar n yiyemediği ac otlar ç kmamal d r. Ata ad n şerefle sürdürmeyecek oğullar doğmasa, yalan söz bu dünyada olmasa daha iyi. Doğru söyleyenler yüz yaş n doldursa iyi olur. nsan, yarad l ş ndan olumlu ve olumsuz vas flar bünyesinde taş r. slâmiyet, bu olumsuz vas flar etkisiz hale getire Millî Folklor

5 rek insan olumlu vas flarla donanm ş olgun insan mertebesine yükseltmeyi öngörür. Dede Korkut, yukar da özetlediğimiz düşünceleri ile zararl lardan ar nm ş, problemsiz bir dünya sergilemektedir. Dede Korkut Kitab nda millî hayat içinde evrensel insan boyutu yakalanm ş, insan yarat l ş nda var olan olumlu ve olumsuz vas flar n büyük bir k sm çeşitli şekillerde ifade edilmiştir. Hikâyelerde, karakterler mücadele s ras nda savaşan devler görünümü sergilemekle beraber bunun d ş ndaki hayatlar nda bütün nüanslar yla insan olarak hissettirilmektedirler. Karakterlerin sorumluluk taş y şlar, birbirleriyle ilişkileri, eğitimleri, duygular n ifade ediş tarzlar, birbirinden farkl d r. Bu haliyle karakterler, diğer geleneksel türlerdeki gibi kal plaşm ş tipler değil, hissedilebilen insanlard r. nsan n kendi içindeki âhengi veya âhenksizliği diğer insanlarla ilişkilerini belirlediği gibi, toplumdaki âhenk veya âhenksizlik de ferdin mutluluğunun veya mutsuzluğunun belirleyicisidir. nsanlar n birbirleriyle âhenk içinde olmalar toplum ve kültür hayat nda yarat c l ğ beraberinde getirir. Dede Korkut Kitab ndaki hikâyelerde, değerleri belirlenmiş ve üyeleri taraf ndan benimsenmiş âhenkli bir toplum hayat sergilenmektedir. Anlamlar-değerler-kurallar bütünlüğünü etkileyen ihmal veya ihlal, aile ve toplum hayat nda problem haline gelmekte ve çat şmalara sebep olmaktad r. ç Oğuza Taş Oğuz Asi Olup Beyreğin Öldüğü Boyu Beyan Eder ismini taş yan hikayede, Üç Oklarla Boz Oklar n Kazan Beyin evini yağmalama törenini daima beraber yaparlarken, son seferinde Boz Oklar n bu törene davet edilmeyişleri, önce küslüğe daha sonra savaşa sebeb olur. D ş Oğuz un düşmanl ğ n n sebebini anlamaya giden K lbaş, anlaşamamazl ğ n sebebini öğrenmesine rağmen uzlaşt rma ve düzeltme gayretine girmez, öfkeye kap l r ve şöyle der: Mere kavat Kalkuban Kazan Han yirinden tur geldi Ala tağda çad r n otağ n dikti Üç yüz altm ş alt alp erenler yan na y ğnak old Yimek içmek aras nda bigler seni and Üstümüze yağ nesne gelmedi Men senün dostl ğun düşmenligün s nayu geldüm Kazana düşmen imişsin bildüm 10 O güne kadar Kazan beyin en iyi dostlar olan ve savaşlarda en çok yiğitlik gösterenlerden olan day s Aruz, Emen, Alp Rüstem, Dönebilmez Dölek Evren gibi D ş Oğuz beylerinin hepsi Kazan beye düşman olurlar ve Kuran a el basarak yemin ederler. D ş Oğuzlardan k z alan Beyreği davet ederek ona da Kazan Beye asi olmas n teklif ederler. Beyrek onlara şöyle cevap verir: Men Kazanun nimetini çok yimişem Bilmez-isem gözüme tursun Kara koçda kaz l k at na çok binmişem Bilmez-isem mana tabut olsun Yahşi kaftanlar n çok geymişem Bilmez-isem kefenüm olsun Ala bargah otağ na çok girmişem Bilmez-isem mana zindan olsun Men Kazandan dönmezem bellü bilgül 11 Beyrek, ahde vefa göstererek, bir ihmal veya hikayede aç klanmayan bir sebepten ötürü Kazan beye asi olmayacağ n söyleyince, Aruz ve beğleri, haz rl ks z gelen Beyreği öldürürler. Türk geleneğinde, döğüş veya savaş, düşmanl ğ n ilan ndan sonra eşit silah ve şartlarda yap ld ğ nda mertçe kabuledilir. Kazan Beyle bizi bar şt r diye d ş Oğuza çağr lan Beyrek bu hali şöyle ifade eder: Aruz mana bu işi idecegün bilse-y-idüm Kara koçda kaz l k atuma biner-idüm Egni berk demür tonum gayer-idüm Kara polad öz k l cum bilüme bağlar-idüm Al n başa kunt şuğüm urur-idüm Kargu tal altm ş tutam sünümi elüme Millî Folklor

6 alur-idüm Ala gözlü bigleri yanuma salar-idüm Kavat men bu işi tuysam sana böyle gelür mi-y-idüm Aldayuban er tutmak avrat işidür Avratundan m öğrendün sen bu işi kavat Kazan Beyle Day s Aruz u bar şt rmak için D ş Oğuzun davetini iyi niyetle kabul eden Beyrek, dürüstlüğünün kurban olurken, Aruz Bey ve yiğit beyleri bu iki yüzlülükleri ile Türk değerlerine göre namerd s fat n kazan rlar. Türk tarihinin her döneminde, yanl ş anlama, ihmal ve dedikodu gibi sebeplerle ortaya ç kan al ng nlak ve küslük sonucu doğan öfke, bu hikayedeki ahenkli milli beraberliği ve toplum hayat n darmadağan etmiş, iç ve d ş Oğuzlar n beğ yiğitlerinin ölümü sonucu doğurmuştur. Dede Korkut un her hikaye sonunda yer alan duas nda Kadir Tanr seni namerde muhtac itmesün. ifadesi ile namerd insan n toplum ve insan hayat nda yapabileceği muhtemel zararlara karş uyarma söz konusudur. Dirse Han Oğl Boğaç Han, ad n taş yan hikayede namerdlerin baba ile oğulu nas l birbirlerine düşman edebildikleri anlat lmaktad r. Bu hikayede de k rk yiğidin Boğaç Hana düşman oluşlar nda Boğaç Han n bu yiğitlerin hat r n almada ihmali sebeb olarak gösterilmektedir: Oğlan tahta ç kd, babas nun k rk yiğidin anmaz old. Ol k rk yigit hased eylediler, birbirlerine söylediler: Gelün oğlan babas na kovlayalum, ola kim öldüre, gine bizüm izzetümüz hörmetümüz anun babas yan nda hoş ola artuk didiler. 12 Bu dönem Türk hayat nda beyin oğlunun yetiştirilmesinde 40 yiğidin eğiticilik görevini de yapt klar n biliyoruz. K rk yiğidin, beğ oğlu üstünde hakk vard r. Boğaç Han, k rk yiğidin gerektiği şekilde hat r n anmamakla büyüklere sayg da kusur işlemiş ve Türk töresinin önemli değerlerinden birini ihlâl etmiştir. Ancak, böyle bir kusurun düzeltilmesi için ikaz, hat rlatma gibi teşebbüsler yerine k rk yiğidin, dedikodu ve iftira gibi yollara başvurmalar onlar n kişiliklerinin kötülüğünü ve k skançl ğ n ne kadar büyük zararlara yol açt ğ n göstermektedir. Baba Dirse Han n oğlu hakk nda söylenenlere kolayl kla inanmas onun insan karakteri ile ilgili bilgi ve tecrübelerinin eksikliğini göstermektedir. Dirse Han, k rk yiğidinin savaşç l klar n bilmekte ve onlara güvenmektedir, ancak k rk yiğidin insani zaaflar ndan olan hased gibi duygular n, izzet ve hürmete ihtiyaçlar n hesaba katmamas beğ kişiliğinin eksik yönüdür. Dirse Han ile oğlu Boğaç Han aras ndaki ilişkide üzerinde durulmas gerekli diğer nokta da, Dirse Han n çocuk sahibi oluş sebebidir. Bir gün Kam Gan oğl Han Bay nd r yirinden turmuş-idi. Şami günlügi yir yüzine dikdürmiş-idi. Ala sayvan gök yüzine aşanm ş-idi. Bin yirde ipek hal ças döşenmiş -idi. Hanlar han Han Bay nd r y lda bir kerre toy idüp Oğuz biglerin konuklar-idi. Gine toy idüp atdan ayg r deveden buğra koyundan koç k rdurm ş-idi. Bir yire ağ otağ bir yire k z l otağ bir yire kara otağ kurdurm ş-idi. Kimün ki oğl k z yok kara otağa kondurun, kara kiçe alt na döşen, kara koyun yahs n dna önine getürün yirse yisün yimez ise tursun gitsün dimiş-idi. Oğl olan ağ otağa k z olan k z l otağa kondurun, oğl k z olmayan Allah Ta ala kargayupdur, biz dahi kargaruz bellü bilsün dimiş idi. 13 Y lda bir kere yap lan bu büyük toyda Hanlar Han Bay nd r, protokolda bir değişiklik yapm ş, öncelik s ras n çocuk sahibi olanlara vermiştir. Dirse Han daha önceki protokol s ralamalar ndaki önceliğini kaybettiğini anlay nca tepkisini şöyle ifade etmişdir: Bay nd r Han benüm ne eksükligüm gördi, k l cumdan m gördi, suframdan m gördi, benden alçak kişileri ağ otağa Millî Folklor

7 k z l otağa kondurd, benüm suçum ne old -kim kara otağa kond rd didi. 14 Han Bay nd r n indinde önceliğini yitirdiğini anlayan Dirse Han, çocuk sahibi olmay ş n n sebebinin ya kendinde ya da eşinde olduğunu ifade eder. Evine dönünce, bir an evvel çocuk sahibi olabilmeleri için eşine çok k r c sözler söyler ve bu problemin hallini eşine b rak r. Dirse Han diğer baz hikaye karakterleri gibi sevgi ve şefkat duygusu ve soyunu devam ettirmek için değil, bir an önce protokoldaki eski yerini kazanmak üzere çocuk ister. Kam Pürenün Oğl Bams Beyrek hikayesinde gördüğümüz Kampüre ve Bay Piçen beğin çocuk sahibi olmak için dileklerini ifade edişlerindeki s cakl k ve samimiyet Dirse Handa yoktur: Han Kazan niçe ağlamayay n, niçe buzlamayay n, oğulda ortacum yok kartaşda kaderüm yok, Allah Ta ala meni kargayupdur, bigler tacum tahtum içün ağlaram, bir gün ola düşem ölem yirümde yurdumda kimse kalmaya didi. Kazan aydur: Maksudun bu m d r? Pay Püre Big aydur: Belli budur, menüm dahi oğlum olsa, Han Bay nd run karşus n alsa tursa kulluk eylese, men dah baksam sevinsem k vansam güvensem didi. Böyle digeç Kal n Oğuz bigleri yüz göğe tutd lar, el kaldurup dua eylediler, Allah Ta ala sana bir oğul virsün didiler. Ol zamanda biglerün alk ş alk ş kark ş kark ş idi, dualar müstecap olur idi. Pay Piçen dah yirinden ötürü turd, aydur! Bigler menüm dah hakkuma bir dua eylen, Allah Ta ala mana bir k z vire didi. 15 Boğaç Han n doğumundan sonra ra yak n bir baba oğul ilişkisi sezilmemektedir. Boğaç Han n isim kazand ğ büyük mücadelesinden sonra da Dirse Han n görevlerini yerine getirdiğini görüyoruz; ancak sevinci paylaşt ğ na dair ifadeler yoktur. Boğaç Han, üç arkadaş ile aş k oynarken Bay nd r Han n boğas n buğra ile savaşt rmak üzere meydana salarlar. Çocuklara da kaçmalar n söylerler. Diğer çocuklar kaçar, Boğaç Han, hem gücü hem de akl n kullanarak boğay yener ve baş n keser. Beyler, Dede Korkut gelsin bu oğlana ad koysun, al p babas na götürsün, babas ndan oğlana beğlik istesin taht als n, derler. Boğaç Han, mücadelesini kendi kendisine kazanm şt r. Kazan Big Oğl Uruz Bigün Tutsak Oldugu hikayede baba oğul aras nda sevgi, şefkat ve paylaşmaya dayal yak n bir ilişkinin varl ğ görülmektedir: Kazan sağ na bakd kas kas güldi, sol na bakd çok sevindi, karşusuna bakd oğlancuğunu Uruz gördi elin eline çald ağlad. Oğl Uruza bu iş hoş gelmedi. lerü geldi, diz çökdi, babas na çağ rup soylar, görelüm hanum ne soylar: Ünüm anla menüm sözüm dinle ağam Kazan Sağuna bakdun kas kas güldün soluna bakdun çok sevindün Karşuna bakdun beni gördün ağladun Sebeb nedür digil mana Kara başum kurban olsun babam sana Kazan aydur: Berü gelgil kulunun oğul Sağum ala bakduğumda kartaşum Kara Göneyi gördüm Baş kesüpdür kan döküpdür çuld alupdur ad kazanupdur Solum ala bakduğumda tay m Aruz gördüm Baş kesüpdür kan döküpdür çuld al pdur ad kazanupdur Karşum ala bakduğumda seni gördüm On alt yaş yaşladun Bir gün ola düşem ölem sen kalas n Yay çekmedün ok atmadun baş kesmedün kan dökmedün Kanl Oğuz içinde çuld almadun Yar nki gün zaman dönüp ben ölüp sen kal çak tacum tahtum sana virmeyeler diyü sonumu andum ağladum oğul didi. Aydur: Millî Folklor

8 A big baba Deveçe böyümişsin köşekçe aklun yok Depeçe böyümissin tar ça beynün yok hüneri oğul atadan m görür öğrenür, yohsa atalar oğuldan m öğrenür, kaçan sen beni al p kafir serhadd na ç kardun k l ç çalup baş kesdün, men senden ne gördüm ne öğrenem didi. 16 Kazan Han beğlerine oğlunun güzel söylediğini ve hakl olduğunu söyler ve oğlunu alarak ilk av na götürür. Avda, düşman sald r s na uğrarlar, burada savaşmak isteyen Uruz a, Kazan bey şöyle söyler: Oğul oğul ay oğul Menüm ünüm anla sözüm dinle Ol kafirün üçin atup birin yarmaz okç s olur Hay dimedin başlar kesen cellad olur Adam etin yahn k lan aşbaz olur Sen varas kâfir degül Kalkuban yirümden men turay m Konur atun biline ben bineyim Gelen kafir menümdür men varay m Kara polat öz k l cum çalay n Azg n dinlü kafirdür başlar n keseyin Döne Döne savaşay n döne döne çekişeyin K l ç çalup baş kesdüğüm görgil ögrengil Kara başuna düşende gerek olur 17 Uruz da verdiği cevaplarla babas için savaşmak istediğini söylerse de Kazan Han, müsaade etmeyince o zamanda oğul ata sözünü iki etmezdi, kural nca at n ve yiğitlerini al r dağ baş na çekilir. Boğaç Han ile ilgili hikayede ise oğlunu hiç tan mayan Dirse Han, yirmi, yirmi iki grupta gelen yiğitlerinin sözünü hiç şüpheye düşmeden dinler: Görir misin Dirse Han neler old, yar masun yarç masun, senün oğlun kür kopd erçel kopd, k rk yigidin boy na ald, kal n Oğuzun üstine yor y ş itdi, ne yirde güzel kopd -y-ise çeküp ald, ağ sakallu kocanun ağz n sögdi, ağ pürçeklü kar nun südin tartd. Hanlar han Han Bay nd ra haber vara, Dirse Hanun oğlu böyle bidat işlemiş diyeler, gezdüğünden öldüğün yig ola, Bay nd r Han seni çağ ra, sana kat kazap eyleye, böyle oğul senün nene gerek, böyle oğul olmaktan olmamak yigdür, öldürsene didiler. 18 Diğer grup da benzer suçlamalar söyler ve Dirse Han, getirin öldüreyim der. Kazan Bey ise oğlu Uruz için k rk yiğidinden savaşdan kaç p annesinin yan na kaçm şt r suçlamas n duyduğunda söylenenin doğruluğunu anlamak için evine gider ve oğlunun oraya gelmediğini öğrenince düşmana tutsak olduğunu anlar, oğlunu kurtarmaya gider. Bu noktada, Oğuz boyunda ve Türklerde yiğitliğin yaln zca savaşç l kla ve iyi ata binmekle s n rl olmad ğ n, örnek kişiliği oluşturacak nefse hakimiyet, büyüklere sayg, küçüklere sevgi, dürüstlük, doğru sözlülük, dedikodu yapmamak gibi pek çok değeri de kapsad ğ n görüyoruz. Mukaddeme bölümünde Dede Korkut un Sarp yor rikin kaz l k ata namerd yigit bine bilmez, bininçe binmese yig. Çalup keser öz k l c muhannetler çal nca çalmasa yig. şeklindeki ifadesi merd insan n değerlerine sahip olmayan namerdlerin gücünün getireceği zararlara işaret etmektedir. Dirse Han, Oğuz topluluğunun düzenini sağlayan değerlere sayg s zl k ettiğine inand ğ oğlunu, daha çok zarar vermeden ve kendisini Bay nd r Han n indinde küçük düşürmeden öldürmeğe karar verir. K rk yiğidin, oyunu bu karar ald rmakla da bitmez, baba ile oğul karş karş ya gelirler de hileleri anlaş l r düşüncesiyle, Boğaç Han ve Dirse Han ayr ayr yönlendirirler. Boğaç Hana babas n n önünden git ona av avla, öğünsün sevinsin derken, Dirse Hana seni saym yor, önünden yürüyor, senden iyi avc olduğunu göstermek istiyor diyecek kadar, kendilerini h rsa kapt rm şlard r. Dirse Hana oğlunu arkadan vurdurturlar. Dirse Han n Hatunu bir oğula sahip olman n güçlüklerini ve imtiyazlar n bilen sağduyu sahibi bir kad n olarak düşünce ve duygular n şöyle dile geti 10 Millî Folklor

9 rir: Berü gelgil başum baht ivüm taht Han babamun güyegüsi Kad n anamun sevgüsi Atam anam verdügi Göz açuban gördügüm A Dirse Han Kalkuban yiründen örü turdun Yilisi kara kaz l k atun butun bindin Göksi gözel kaba tağa ava ç kdun ki vardun bir gelürsin yavr m kan Karanu dünde bulduğum oğul kan Ç ksun benüm görür gözüm a Dirse Han yaman segrir Kesilsün oğlan emen süd tamarum yaman s zlar Saru y lan sokmad n ağca tenüm kalkup şişer Yalunuzca oğul görinmez bağrum yanar Kuru kuru çaylara su saldum Aç görsem toyurdum, yal nçak görsem tonatdum Depe kibi et y ğdum, göl kibi k m z sağurdum Dilek ile bir oğlu güç - ile buldum Yalunuz oğul haberin a Dirse Han digil mana Karşu yatan Tağdan bir oğul uçurdun ise digil mana Kam n akan yügrük sudan bir oğul ak tdun-ise digil mana Aslan ile kaplana bir oğul yidürdün ise digil mana Kara tonlu azgun dinlü kafirlere bir oğul aldurdun-ise digil mana Han babamun kat na ben varay m Ağ r hazine bol leşker alay n Azgun dinlü kafire ben varay n Paralanup kaz l k atumdan inmeyince Yinüm ile alça kanum silmeyince Kol bud olup yir üstine düşmeyince Yalunuz oğul yollar ndan dönmeyeyim Yalunuz oğul haberin a Dirse Han digil mana Kara başum kurban olsun bu gün sana 19 Dirse Han n eşi, oğlunu bulup iyileştirdikten sonra, hâlâ gaflet içinde olan Dirse Han k rk yiğiti esir al r. Sağduyu sahibi, ilinin törelerine sayg l, örnek bir kad n olan Dirse Han n eşi, Boğaç Han şu sözlerle babas n kurtarmaya ikna eder: Hanun oğul, kalkuban yiründen örü turgul k rk yiğidin boyuna alg l, baban ol k rk namerdden kurtarg l, yor oğul, baban sana k yd -y-ise sen babana k ymag l. 20 Kitab n mukaddeme bölümünde, gafil baş n ağr s n beyni bilir, şeklindeki özdeyişin anlatmak istediği s k nt lar sonuçda Dirse Han yaşam şt r. Boğaç Han, Menim dah içinde bir akl şaşm ş biligi yitmiş koca babam var diyerek babas n kurtar r. Türk dünya görüşü aç s ndan anlamlar-değerler-kurallar bütününde insan karakteri değerlendirilirken merd, yiğit, er s fatlar olumlu örnek tipe s fat olmuş; namerd ise kusurlu, kaypak, güvenilmez, gücünü ve zekas n dostlar n n zarar na kullanan olumsuz insan dipine s fat olmuştur. Türk düşüncesinde ve edebi eserlerinde merd yiğit sayg yla, namerd yiğit daima endişe ve sak nma ile an lm şt r. Dede Korkut Kitab n n mukaddemesinde namerdlerden insan yaln z Allah n koruyabileceği ifade edilmektedir: Devletsüz şerrinden Allah saklasun hanum sizi. Sarp yor r-iken kaz l k ata namerd, yiğit bine bilmez, binince binmese yig. Çalup keser öz k l c muhannetler çal nca çalmasa yig. Çaba bilen yigide ok-ile k l çdan bir çomak yig. Ata ad n yor tmayan hoyrad oğul ata bilinden inince inmese yig, ana rahmine düşünce togmasa yig. 21 Yiğitlik, savaşç l k, güç, ailesini ve boyunu korumak için gereklidir. Dirse Han n ve k rk yiğidinin k l çlar nda sofralar nda eksik yoktur. Dirse Han gafil, k rk yiğit namerddir. Gücünü, becerisini, baba soyunu ve ad n yüceltişini k skand klar Boğaç Han baba eliyle ortadan kald rmak için iftira atan k rk yiğit, ekmeğini yedikleri, yan nda eğitim gördükleri, itibar n paylaşt klar Dirse Han n ak ellerini arkas na bağlayacak, k l sicimi ak boyununa takacak, kendileri atl onu yaya yürütecek, düşman memleketlerine götürecek kadar haysiyetsizdirler. Boğaç Hana, iyi avc olduğunu babana göster derken, Dirse Hana Millî Folklor 11

10 oğlun senin önünden yürüyor diyerek, en güzel değerleri çat şt rarak, babay oğula yalanlarla düşman ederek amaçlar na ulaşabilecek ve bundan hiç bir rahats zl k duymayacak niteliktedirler. Merd yiğit olabilmek için k l c ve fiziki gücü kadar olgun insan vas flar, dürüst, aç k sözlü, sözünün eri, gafil olmamak, ileriyi görmek, çevresindeki insanlar n zaaf ve meziyetlerini bilmek, duyduklar na muhakeme ettikten sonra inanmak gibi vas flar gereklidir. Gerek Boğaç Han gerekse Taş Oğuzun ç Oğuza Asi Olduğu isimli hikayelerde bir hata, bir ihmal, k skanç kişiler taraf ndan sebeb haline getirilmiş, karş l kl konuşarak problemi çözme, yanl ş düzeltme yerine küslük ve öfke doğmuştur. Ahde vefa, tuz ekmek hakk gibi Türk geleneğinin birleştirici ve uzlaşt r c önemli değerleri kolayl kla çiğnenmiş, büyük çat şmalar sonucu büyük zararlara uğran lm şt r. Boğaç Han, H z r n yard m, annesinin şefkati ve güveni sayesinde baba oku ile ölümden kurtulmuştur ama Şehzade Mustafa, Kanuni Sultan Süleyman gibi adaleti ile tan nan baban n yan lt lmas yla can vermiştir. K skançl k, fitne, öfke, büyük imparatorluğun kaderini değiştirmiştir. Türk yap s nda tesbit edilen bu çabuk al nganl k, yüzyüze konuşup tart şmak yerine arac lar n yorumu ile karar vermek, pek çok olumlu ilerlemeyi, yarat c l ğ, milli bütünlüğü bozan önemli bir kusurdur. Türk kişilik ve milli geleneğinde olumlu ve olağanüstü yarat c ve güzel vas flar y kan ve engelleyen ihmal, k skançl k, küslük, al nganl k gibi zaaflar n insan tabiat n n ahengi içinde olaylar zinciri ile sergilenmeleri Dede Korkut hikayelerinin başar s d r. Notlar 1 Sorokin, Bir Bunal m Çağ nda Toplum Felsefeleri, Ank. 1972, Çev. Mete Tuncay, s Muharrem Ergin, Oğuz Kağan Destan, st. 1970, s Laya Şapiya, Manas Destan, Bas lmam ş Mezuniyet Tezi,.Ü. Türkiyat Enstitüsü. 4 Muharrem Ergin, Dede Korkut Kitab, Ankara, 1964, s Muharrem Ergin, Dede Korkut Kitab, Ankara 1964, s Sorokin, Bir Bunal m Çağ nda Toplum Felsefeleri, Ankara Çev. Mete Tuncay. 7 Muharrem Ergin, Dede Korkut Kitab, Ankara 1964, s a.e., s.1. 9 a.e., s a.e. s Muharrem Ergin, Dede Korkut Kitab, Ankara s Muharrem Ergin, Dede Korkut Kitab, Ankara 1964, s a.e. s Muharrem Ergin, Dede Korkut Kitab, Ankara 1964, s a.e. s a.e. s a.e. s a.e. s a.e. s a.e. s a.e. s Millî Folklor

11 DEL DUMRUL LE KAZAKLARIN KORKUT ATASI ARASINDA B R MUKAYESE* Prof. Dr. Ahmet B. ERC LASUN M.H. Tehmasib, Dede Korkut un ölümü hakk nda, V.V. Velyaminov - Zernov dan şöyle bir efsane aktar r: DӘd Qorqud yuxuda bir neç q bir qazan görür. -Bu q bri kimin üçün qaz rs n z? - dey verdiyi suala - D d Qorqud üçün qaz r q - dey cavab al r. D d ölümd n qorxaraq el o gec yerini d yişir, dünyan n o biri ucuna qaç r. Lakin h min yuxunu orada da görür. Bel bel D d dünyan n dörd ucqar na qaç rsa da, h r birind eyni yuxunu görüb, n hay t lap m rk z köçür. Lakin bu da köm k etmir. O, burada da eyni yuxunu görüb suyun üzünd yaşamaq q rar na g lir. Yorğan n suyun üstün s rib, 100 il orada yaşay r. N hay t, yorğun qocan yuxu tutur. Ölüm ilan cildin girib üzür, yorğan n üstün ç x b onu çal r, öldürür. 1 Tehmasib, Şamil Cemşidov un Gar bağ dan, kendisinin de Bak n n Şağan köyünden derlediği benzer efsanelerden bahseder. Bu efsanelerde de ölümden kaçan şah s vard r; fakat Dede Korkut un ad geçmez. Dede Korkut un ölümden kaçmas Kazaklarda yayg n bir efsanedir. Bu efsane 19. yüzy l n sonlar ndan bugüne kadar birçok defa derlenmiş ve yay mlanm şt r de Almat da yay mlanm ş Kazak Folklor n η Tarix adl eserde efsane k saca şöyledir: Korkut devesine binip ülkeleri geziyormuş. Nereye gitse önüne iki adam ç k p mezar kaz yormuş. Korkut onlara bu kimin mezar? diye sorunca onlar, Korkut un mezar diye cevap veriyorlarm ş. Sonunda o, suda ölüm yok, diyerek S rderya ya kilim döşemiş ve kalan ömrünü su üstünde geçirmek istemiş. Korkut bir an dal p gidince bir y lan gelip onu sokarak öldürmüş y l nda ç kan Çolpan dergisinin 2-3. say lar nda yay mlanan Korkut efsanesine dayanarak, ünlü Kazak şairi Mağcan Cumabayoğlu Kork t adl bir poema yazm şt r. Bu efsaneye göre de Korkut doğuya ve bat ya gider, hep mezar n kazan adam görür. ldekim japan tüzde bir kör qazğan, Bas na taqtay qoy p, sözder jazğan: Ölimnen qut lmays η qaşqanmenen, M naw kör - seniη köriη, Qorq t jazğan. 3 Efsanenin birçok varyant vard r. Ölümden kaçan ve suyun ortas na yerleşen Korkut Ata, kopuzu ve Korkut küyünü (makam n ) icat eder. Kopuz çald kça ölmez; kopuz çalmad ğ bir anda y lan gelip sokarak onu öldürür. Kopuzla birlikte mezara gömülür. Başka bir varyanta göre 40 k z kopuzunu dinler, 39 u ölür. K rk nc k z aksakt r ve Korkut la birlikte ölür. Ben efsanenin varyantlar üzerinde durmak istemiyorum. Bu efsanede beni ilgilendiren, ölümden kaçma motifidir. Bilindiği üzere Deli Dumrul da ölümden kaçar. Hikâyeyi hat rlayal m: Deli Dumrul un kurduğu köprünün yamac nda konaklayan obada bir yiğit ölür. Feryat figan üzerine Dumrul, bunu kim yapt? diye sorar. Azrail cevab n al nca onunla savaşmak ister. Fakat Azrail göğsüne bast r nca aman diler, Tanr ya yalvar r. Ancak ölümden kurtulmak için kendi can yerine başka can bulmas gerektir. Babas ve anas, Dumrul un talebini geri çevirirler ve Millî Folklor 13

12 onun yerine canlar n vermezler. Sonunda kar s na yalvar r; kar s Dumrul un yerine can n vermeyi kabul eder. Bunun üzerine Tanr ikisinin de can n bağ şlar. Bu hikâye, Korkut Ata efsanesinden epeyi farkl olmakla beraber ölümden kaçma diye adland rabileceğimiz motif, her ikisinde de ortakt r.** Acaba ayn olay, çok farkl bir varyant hâlinde, Korkut tan Dumrul a veya Dumrul dan Korkut a nakledilmiş olabilir mi? Destanlar n karakterini düşünürsek bence bu mümkündür. Destanlarda bir olay, birbirinden farkl şah slara mal edilebilir; asl nda bir şahsa ait olan bir olay, bambaşka bir şahsa mal edilerek yeni bir kahraman, yeni bir hikâye yaratabilir. Bunun tipik örnekleri yine Dede Korkut hikâyelerinde vard r. Kaz l k Koca oğlu Yigenek boyunda Kaz l k Koca, Arş n oğlu Direk Tekür e tutsak olur. Düzmürd kalesinde 16 y l tutsak kal r. Bir yaş ndaki oğlu, babas n n tutsak olduğunu bilmeden büyür. Bir tart şma s ras nda burada lâf edeceğine git baban kurtar. derler. Yigenek, Oğuz yiğitleriyle Düzmürd kalesine gider, tekürü yenerek babas n kurtar r. Salur Kazan tutsak olup oğlu Uruz ç kard ğ boy da da olay ayn d r. Salur Kazan, Toman kalesi tekürü taraf ndan tutsak edilir. Küçük yaşta b rakt ğ oğlu Uruz büyür. Annesinin babas olan Bay nd r Han kendi babas zanneden Uruz, as l babas n n Salur Kazan olduğunu ve Toman kalesinde tutsak bulunduğunu öğrenir. Kaleye sefer yapar ve babas n kurtar r. Görüldüğü gibi bir tek vak a, iki ayr hikâyeye vücut vermiştir. Hikâyelerde sadece şah slar farkl d r. Muhtemelen ayn hadise, bir hikâyedeki şah slardan diğer hikâyedeki şah slara mal edilmiştir. Hatta ayn olay, üçüncü bir hikâyeye de vücut vermiştir. Uşun Koca oğlu Seğrek boyuna. Yaln z burada tutsak olan baba değil, ağabey Eğrek tir. Kardeşi Seğrek, ağabeyinin Al nca kalesinde tutsak olduğunu öğrenince gidip onu kurtar r. Uruz un boyunda, diğerlerinden farkl küçük bir motif daha vard r. Salur Kazan, tutsak bulunduğu kalede bir kuyuya at l r. Kuyudayken tekürün kar s gelip onunla konuşur. Bu motif Bams Beyrek hikâyesinde tamamlanm ş olarak yer al r. Beyrek de Bayburt hisar nda 16 y l tutsak kalm şt r. Kale beyinin k z Beyrek e âş k olur ve onu urganla hisardan aşağ b rakarak kurtar r. Alpam ş ta daha da geniş yer tutan bu motifin, çok eksik de olsa Salur Kazan da yer almas, motif ve vak alar n başka şah slara aktar labileceğine diğer bir örnektir. Bu örneklere bakarak, hem Korkut Ata da, hem de Deli Dumrul da görülen ölümden kaçma motifinin, bir kahramandan diğerine nakledilen bir motif olduğunu düşünebiliriz. Acaba motif, Korkut Ata dan m Deli Dumrul a aktar ld ; Deli Dumrul dan m Korkut Ata ya aktar ld? Deli Dumrul boyunun 15., en geç 16. yüzy lda yaz ya geçirildiğini; Korkut Ata efsanesinin ise ancak 19. yüzy l sonlar nda derlendiğini düşünürsek motifin asl nda Deli Dumrul a ait olabileceği sonucuna ulaşabiliriz. Ancak sözlü gelenekte yaşayan ve çok geniş bir coğrafî alana yay lm ş bulunan efsanelerin, çok eski tarihlere kadar uzanabileceğini unutmamak lâz md r. Hele Türkmenler aras nda Korkud un kabrini kaz ma. şeklinde bir atalar sözü bulunduğunu 4 da düşünürsek bu efsanenin eskiliği konusunda hiç şüphemiz kalmaz. O hâlde motifin aslî karakterini bulmak için hikâyelerin kay t tarihinden başka bir ölçü kullanmal y z. Deli Dumrul un ad, kendi hikâyesinin d ş nda, diğer boylarda geçmez. Hâlbuki Dede Korkut kahramanlar ndan birçoğunun ad, kendi hikâyesinin d ş ndaki diğer hikâyelerde de geçer. Bu durumda Deli Dumrul, ayr ve müstakil bir kahraman gibi duruyor. Dede Korkut kitab nda, hikâye kahramanlar n n niteliklerini anlatan alk ş bölümleri vard r: Destursuzça Bay nd r Millî 14 Folklor Millî Folklor 14

13 Hanun yağ s n basan, altm ş bin kafire kan kusduran, ağ boz at nun yilisi üzerinde kar turduran Gaflet Koca oğl Şir Şemseddin. 5 Deli Dumrul için böyle bir alk ş Dede Korkut kitab nda yoktur. Ancak Topkap Oğuznamesinde şöyle bir alk ş buluyoruz: Selim oğlu Karaman sevüp, Tanr yaradan; ulu sultan budağ ; alt n köprü yapan; Azrayil le savaş k lan; salkum salkum don giyen; sakar at n oynadan Tokuş Koca oğlu Toğrul Sultan... 6 Alk ştaki kahraman n ad, Duha Koca oğlu Delü Dumrul olmay p Tokuş Koca oğlu Toğrul Sultan olsa da, Bahaeddin Ögel in dediği gibi iki kahraman ayn d r. Esasen toğrul ve domrul sözleri ayn kelimenin, toη rul kelimesinin fonetik değişmeye uğram ş şekilleridir. Türkçede η sesinin ğ ve m ye dönüşebildiğini biliyoruz. 7 Alk ştaki alt n köprü yapan ve Azrayil le savaş k lan nitelemeleri de bunu aç kça gösteriyor. Ad ndaki sultan unvan ndan, vas flar aras ndaki ulu sultan budağ sözlerinden ve yapt ğ köprünün alt n oluşundan hareketle biz de onu Bahaeddin Ögel gibi ermiş ve çok soylu bir kişi 8 kabul ediyoruz. Tabiî ki hikâyeler ve kahramanlar, Türklerin slâm öncesine aittir. slâmî dönemlerde velileştirilmiş kişiler, slâm öncesinin kamlar d r. Deli Dumrul daki deli lâkab na karş l k Toğrul Sultan daki sultan unvan, bir hükümdar sülâlesine mensubiyeti gösterebileceği gibi Emir Sultan da olduğu üzere bir ermişlik unvan olarak da kabul edilebilir. Ayn şekilde ulu sultan budağ nitelemesi, hanedana mensubiyet yan nda bir veliye mensubiyeti de ifade edebilir. Ben ikinci ihtimalin doğru olabileceğini ve bu alk şta Toğrul Sultan n (Deli Dumrul un) bir veli gibi sunulduğunu kabul ediyorum. Yani slâm öncesi dönemin kam. Salkum salkum don giyen nitelemesi de gözümüzün önünde saçakl elbiseleriyle bir şaman canland r yor. Bu durumda ben ölümden kaçan as l kişinin Korkut Ata olduğunu; onun kam veya veli kişiliğinin, bu alk ştaki nitelemelerle ve Azrail den kaçma motifiyle Deli Dumrul a nakledildiğini düşünüyorum. Başka bir ifadeyle, asl nda Korkut Ata ya ait olan ölümden kaçma motifi, Dede Korkut kitab nda Deli Dumrul (Toğrul) adl bir başka kahramana aktar lm şt r. Bütün bu düşüncelerden sonra şu soru akla gelebilir: Peki, Deli Dumrul veya Toğrul adl bir kahraman hiç mi yoktu? Elbette böyle bir kahraman vard ve bence onun as l kişiliği, bir kuru çay n üzerine köprü yapt r p geçenden otuz üç akça, geçmeyenden döve döve k rk akça almas yla ortaya ç k yordu. Bu davran ş yla kahraman Deli lâkab n alm şt. Böyle bir kahraman hayret verici bir şekilde, bni Fazlan Seyahatnamesinde buluyoruz. 921 y l nda büyük bir kervanla Bağdat tan hareket ederek dil boyundaki Bulgar Türklerine giden bni Fazlan 922 y l bahar nda yani henüz Oğuzlar n Müslüman olmad ğ bir tarihte Oğuz ülkesinden geçer. O s rada başlar ndan geçen bir olay şöyle anlat r: Ertesi günü yolda giderken çirkin, üstü baş perişan, görünüşü pis ve kalbi kötü bir Türk karş m za ç kt. Şiddetli bir yağmura da tutulmuştuk. Bu adam durun! diye bağ rd. Üç bin kadar hayvan, beş bin kadar insandan meydana gelen koca kafile durdu. Sonra, Hiç biriniz geçemezsiniz. dedi. Onun emri üzerine durup, Biz, Küz Erkin in (Şeşen de Küzerkîn) dostlar y z. dedik. O, gülmeye başlad. Ve, Küz Erkin kim oluyor? Ben Küz Erkin in sakal na pisleyeyim! dedi. Sonra, Harezm diliyle pekend! yani ekmek dedi. Ona birkaç somun verdim. Onlar al nca, Haydi gidin. Size ac d m. dedi. 9 Bu olay n kahraman, Deli Dumrul a ne kadar benziyor! Çirkin, görünüşü pis, kalbi kötü gibi, yazar n sübjektif değerlendirmeleri olarak niteleyebileceğimiz s fatlar bir yana b rak rsak, 5000 kişilik kervan tek baş na durduran ve onlardan ekmek almadan geçmelerine müsaade etmeyen bu Oğuz yiğidi ile kuru çaya köprü kurup geçenden otuz Millî Folklor 15

14 üç, geçmeyenden döve döve k rk akça alan Deli Dumrul aras nda ben şaş rt c bir benzerlik buluyorum. Şüphesiz bni Fazlan n rastlad ğ bu yiğit Deli Dumruldur. demiyorum. Ancak bu olay bize, slâm öncesi Oğuz toplumunda Deli Dumrul a benzer kahramanlar n varl ğ n gösteriyor. Bence, Oğuzlar aras nda yaşam ş böyle bir kahramana Korkut Ata n n ölümden kaçma motifi de yüklenmiş; böylece Deli Dumrul hikâyesi de ortaya ç km şt r. Ana baban n, Dumrul için can vermeyi reddetmelerine karş l k, kar s n n Dumrul için can n feda etmeye haz r oluşu, üçüncü bir motif olarak hikâyeyi tamamlamaktad r. Bu motifin de başka efsanelerde geçtiğini biliyoruz. Bu arada gökçe güvercin donuna giren Hac Bektaş yakalamak için şahin donuna giren; fakat silkinip tekrar insan olan Hac Bektaş taraf ndan boğaz ndan yakalanan Doğr l Baba ile güvercin olup uçan Azrail i yakalamak için doğan yla ard na düşen Deli Dumrul (alk ştaki ad yla Toğrul) aras ndaki benzerliğe dikkat çeken Bahaeddin Ögel in bu karş laşt rmas n 10 son derece merakl bulduğumu ve bu konunun ayr ca incelenmesi gerektiğini belirterek bildirime son veriyorum. NOTLAR: * tarihleri aras nda Bakü da yap lan VI. Lord Beyts Konferans - Dedem Korkudun Kitab 1300 adl milletler aras sempozyumda okunan bildiri. ** Azerbaycan dan döndükten sonra Kazaklardaki Korkut Ata efsanesinin, içinde Azrail de bulunan bir varyant, Kazak Türkçesi uzman Dr. Ferhat Tamir taraf ndan bana gösterildi. Muxtar Awezov, Ş ğarmalar, On Birinşi Tom (cilt), Almat 1969, s. 311 de bulunan varyant şöyledir: Kork t, Azrail (Kazak Türkçesi: Ezireyil) ile karş laş r. Azrail, Kork t n can n içine koyacağ bir sand k yapar. Kork t, Azrail le tart ş p onu aldatarak, Azrail in can n sand ğa koyar; sand ğ kilitler ve suya b rak r. Azrail uzun süre sudaki sand ktan ç kamaz. O süre içinde hiç kimse ölmez; herkesin can ndan emin olduğu bir devran sürülür. Ancak yaşl bir bal kç sudaki sand ğ avlar. Sand ğ n ağz n aç nca Azrail ç kar ve hemen yaşl adam n can n al r. Azrail le Korkut u karş laşt ran bu rivayet, bizim Deli Dumrul ile Korkut Ata efsanesini birleştirmemizi daha da hakl k l yor. 1 M.H.T hmasib, Az rbaycan Xalq Dastanlar, Bak,1972, s E. Koη ratbayev, Kazak Folklor n η Tarix, Almat 1991, s Mağjan Jumabayev, Ş ğarmalar, Almat 1989, s Abdülkadir nan, Kitab- Dede Korkut Hakk nda, Makaleler ve ncelemeler, Ankara 1968, s Muharrem Ergin, Dede Korkut Kitab I, Ankara 1994, s Prof. Dr. Bahaeddin Ögel, Türk Mitolojisi, II. cilt, Ankara 1995, s η>m: toηuz>domuz, köηlek>gömlek. η>ğ: aηla->ağna-, Taηr berdi>tağr berdi. 8 B. Ögel, a.g.e., s Ramazan Şeşen, bn Fazlan Seyahatnâmesi, stanbul 1975, s B. Ögel, a.g.e., s. 73. Millî 16 Folklor Millî Folklor 16

15 DEDE KORKUT ve YUNUS EMRE DE HAYAT, TAB AT, TANRI ve ÖLÜM* Prof. Dr. Dursun YILDIRIM Dede Korkut hikâyelerinde anlat lan göçebe Oğuz Türklerinin hayat ile Yunus Emre nin şiirlerinde akislerini gördüğümüz Anadolu daki Türklerin yerleşik hayat aras nda çeşitli farklar ve benzerlikler vard r. Biz burada, hayat tarz bak m ndan farkl l k arzeden göçebe ve yerleşik bu topluluklar n hayat anlay ş n, tabiata bak ş n, tanr ve ölüm düşüncesini incelemeğe ve aralar ndaki ayr l klar, benzerlikleri ortaya koymağa çal şacağ z. Hareket noktam z n esas Dede Korkut hikâyeleri ile Yunus Emre nin şiirleri olacakt r. Hayat Anlay ş : Dede Korkut hikâyelerinde anlat lan göçebe Oğuz Türkleri, atl göçebe medeniyetinin hemen hemen bütün husûsiyetlerini devam ettirmektedirler. Göçebe hayat tanzim eden ana faktör tabiat n bizzat kendisidir. Hayat tarz devaml hareket ve mücadeleye dayan r. Tabiat ve çevre şartlar yla devaml mücadele ise, sürekli kuvvetli olmay ve kalmay gerektirir. Bu bak mdan göçebenin hayat n devam ettiren esas unsur kuvvettir. Bu kuvvet fizik, yani maddî kuvvettir. Göçebe Oğuz Türkleri ekonomik yap bak m ndan avc l k ve çobanl k dönemini yaşamaktad rlar. Hayvanc l k en önemli geçim kaynağ d r. Gerçi ekonomik durumu etkileyen tali faktörler de vard r. Bezirgânlar vas tas yla yap lan al ş-verişler, savaşlardan elde edilen ganimetler gibi. Fakat bunlar geçici ve ikinci derecede kalan gelir kaynaklar d r. Bundan dolay, gerek içtimaî hayat tarz, gerek ekonomik yap tabiata s ms k bağl d r. Tabiat şartlar n n sertliği, çevredeki topluluklarla devaml mücadele; göçebeye savaşç, mücadeleci, sert, hareketli bir karakter kazand rm şt r. Dolay s yle maddî, yani fizik kuvvet göçebe için hayat n en önemli değeri olarak görünmektedir. Göçebenin hayat n tanzim eden tabiat; onun hayat anlay ş n n ve şahsiyetinin oluşmas n sağlar. Tabiat n sert, yorucu ve y prat c yap s göçebe insan da sert, mücadeleci, hareketli, fizik güce önem veren bir yap kazanmağa sevk etmiştir. Göçebenin hayatta kalmas n, varolmas n temin eden maddî kuvvet onun adeta bir yaşama, var olma sembolüdür. Doğruluk, cömertlik, zay fa yard m etmek, kahramanl k, ün kazanmak, iyi ve dürüst olmak; sevgiye, dostluğa, arkadaşl ğa önem vermek bu sembol etraf nda teşekkül etmiş manevî değerlerdir. Tabiatla sürekli boğuşma, mücadele; göçebeyi savaşc, ak nc ruhlu yapm şt r. Çevre topluluklar yla devaml mücadeleler, yay lmak ve yer değiştirmek için yap lan savaşlar bu ak nc ruhun bir neticesi olarak görünmektedir. Devaml hareket, topluluğa büyük bir dinamizm kazand rm şt r. Fertler aras ndaki sayg ve sevgi de kuvvete dayal bir görünüm arz eder. Toplumda kişilerin tahammül edemediği en kötü vas f yalanc l kt r. Oğuz Türkleri aras nda bu vasf taş yan kişi toplumda ömür boyu horlan r ve kendisinden sonraki soyu da ayn damgay bir leke olarak taş r. Bams Beyrek hikâyesinde Yalanc oğlu Yartaçuk 1 buna en güzel misâldir. Dede Korkut hikâyeleri tetkik edildiğinde yukar da vard ğ m z sonuçlara ulaşmak zor değildir. Oysa Yunus Emre de durum oldukça farkl d r. Yunus un bahsettiği cemiyetteki insanlar yerleşik hayata geçmişlerdir. Medeniyet ile birlikte hayat anlay şlar da değişmiştir. çtimaî yap daki değişmenin yan nda ekonomik yap da değişmiş, Millî Folklor 17

16 çobanl k ve avc l k dönemi yerini ticarî ve ziraî hayata b rakm şt r. Dede Korkut hikâyelerinde göçebe Oğuzlar n içtimaî hayat n düzene sokan, her işte kendisine dan ş lan Dede Korkut tur. Hikâyelerde görülen slâmî unsurlar çok sathîdir. slâmî tesirler daha ziyade naz m k s mlar nda kendisini göstermektedir. Nesirle anlat lan bölümlerde slâmî akideler önemli değildir. Namazdan ancak savaştan önce ar sudan abdest al p iki rekat namaz k ld lar şeklinde bahsedilir. slâmî unsurlar hikâyelere sonradan ilâve edilmiş gibi bir hava taş maktad r. çtimaî hayata hâkim olan, slâmî inançlardan ziyâde, töre ve yasad r. Hikâyelerde pek çok iyi vasf bir arada temsil eden Korkut Ata, ayn zamanda, törenin, geleneğin âdeta bir sembolü ve yürütücüsü durumundad r. Halbuki yerleşik hayatta art k törenin ve gelenekten doğan yasan n yerini slâmî prensipler ve Kur an a dayal şeriat kanunlar almaya başlar. Hayat tarz, göçebe hayata nisbetle durgun ve hareketsizdir. Göçebe toplumda fertler aras nda bağl l k ve müşterek bir hayat tarz vard r. Topluluk bir bütünlüğe sahiptir. Yunus un yaşad ğ dönemde ise Anadolu da bu birlik ve bütünlük bozulmuş, parçalanm şt r. Bölgede üç tip insan topluluğu görülür: Şehirli, köylü ve göçebe 2 Aralar nda kuvvetli bir bağ yoktur. Her grup kendi yap s içinde yeni değer ölçülerini benimsemiş ve hayat anlay ş da buna göre şekil alm şt r. şte gerek bu üç grup aras ndaki çeşitli sebeplerden doğan sürtüşmeler, gerekse siyasî yap daki sars nt lar içtimaî bünyede devaml huzursuzluklar n doğmas na sebep olmaktayd. Yunus Emre, yerleşik hayata geçmiş olan bu insan gruplar ile göçebelerin devaml çat şmalar ndan ortaya ç kan huzursuzluğu ve siyasî yap daki istikrars zl ğ n yaratt ğ korku ve endişeyi yok etmek, bu gidişe dur demek için ortaya ç k yor. Kökü ayn olan bu insan topluluklar n n ac dram na son vermek istiyor. Onlar sevgiye, iyiye, güzele, anlay şa, huzura götürmek için savaş yor. Maddî hayat n batağ na saplanan insanoğlunu kurtarmağa çal ş yor. Göçebe hayat düzeninden yerleşik hayata geçen insanlar n kaybetmiş olduğu değerlerin b rakt ğ boşluğu görerek onlara yeni değerler kazand rmak için ç rp n yor. Bunun için de, göçebe insanda yaşayan ak nc ruhunu yeni bir yöne, yeni bir fütûhâta yöneltmek istiyor. Bu yeni hedef, insan n bizzat kendisidir. Çünkü Yunus, yaşad ğ çağ n insan n bu drama sürükleyen şeyin sebebini insan n kendisini henüz tan mam ş, keşf etmemiş olmas na bağl yor. çtimaî hayattaki görünüm kişinin iç dünyas ndaki parçalanman n huzursuzluğunun bir tezahürüdür. Bundan, ancak iç dünyas nda bir bütünlüğe kavuşursa, kendisini öğrenirse kurtulabilir. Bunun için kişinin kendisi ile çetin bir savaşa girmesi, bütünlüğünü kazanmas gerekir. Dede Korkut hikâyelerinde toplumun ideal insan tipi Bay nd r Han, Kazan Han, Bams Beyrek, Boğaç Han, Selcen Hatun, Segrek gibi şahsiyetlerdir 3. Kuvvet ve kudreti temsil eden bu kahraman tipleri göçebe insan için ideal insand r. Oysa Yunus un ortaya koyduğu, topluma kabul ettirmek istediği ideal insan tipi derviş tir. Dede Korkut ta herkesin kahraman, yiğit olmas istenirken Yunus, insanlar n hepsinin derviş olmas n ister. Yunus insanl ğ n kurtuluşunu tasarlad ğ insan tipinin cemiyete kar ş m nda görmektedir. Böylece cemiyetin huzura ve sükûna kavuşacağ na inan r. Halbuki göçebeler yaşayabilmek için birer kahraman olmak zorundad rlar. Yunus, ideal insan tipi olarak ortaya koymak istediği derviş tipi ile kendi öğretisini cemiyete yayma düşüncesini taş maktad r. Bu bak mdan ad n ettiği dervişi h rkaya ve tâc a önem vermeyen, maddîyattan uzak bir tip olarak çiziyor. Böyle bir dervişin değerini daha iyi anlatabilmek düşüncesiyle olacak, ona dağlar ve taşlar secde ettirir: Tersâlar tapuya gelür hükm slar zebûn anlar Tağlar taşlar secde k lur göriceğiz dervişleri (s. 143, LXXXIX) 4 Yunus un düşündüğü bu dervişler cemiyette neyin yay c s, savunucusu olacaklard? Yunus insan n d ş dünyadaki huzursuz hayat n n sebebini iç dünyas n Millî 18 Folklor Millî Folklor 18

17 daki parçalanmada görmüyor muydu? Demek ki dervişlerin görevi kişiyi bu parçalanmadan kurtararak doğru yolu göstermek ve bunu her tarafa yaymak olacakt. Yunus, insan n iç dünyas ndaki parçalanmay önlemek, bütünleşmesini sağlamak için kişiye yard mc olarak bir tek şey tavsiye ediyor: Ak l. Yol a giren bir kişi nas l ki bir mürebbiye muhtaçt r, insan da bu savaş kazanmak için ak la muhtaçt r. Halbuki Dede Korkut ta yol gösterici olan kuvvet ve bundan doğan töre ve yasad r. Oysa görüldüğü gibi Yunus bu görevi ak la verir: Eğer devlet gerekse akla dan ş Mürebbîsüz ileri varmaya iş (s. 13) Akl insana yoldaş, mürebbî, rehber k lan Yunus Emre, kişinin kendisini bilmesine de çok önem verir. Zaten akl n görevi kişiye kendini öğretmek değil midir? Andan yiğrek ne vardur kişi bile kendözün Kendözün bilen kişi kamulardan ol güzin (s. 108; CXXIV) Kişi kendini bilince, kibir, gazab, tama, kötülük, yalanc l k, h rs, vb. gibi, insan n iç dünyas n parçalayan, onu kötümser eden şeylerden kendisini kurtarm ş olacakt r. Yunus, iç dünyada kurulan bütünlüğün bozulmamas, sürekli olmas için insanoğluna kanatkâr, sab rl, iyi, cömert, doğru ve tevazu sahibi olmalar n, birbirlerine karş sevgi ve sayg duymalar n tavsiye ediyor. Farkl iki medeniyeti ve hayat temsil eden Dede Korkut hikâyeleri ve Yunus Emre bize, içtimaî hayat n değişik ve müşterek değerlerini aksettirirler. nsan yap s nda var olan dürüstlük, doğruluk, iyilik ve sayg gibi k ymetler her iki cemiyette de önem taş maktad r. Ne var ki göçebe Oğuz Türklerinde görülen bu değerler cemiyette hükmünü sürdürmektedir. Oysa Anadolu Türklerinde medeniyet değişmeleri ve çeşitli istikrars zl klar yüzünden bu değeler alt-üst olmuş bir durumda görülmektedir. Bu düşünce, Yunus un hareket noktas olur ve gördüğü bu boşluğu kendi düşünce sistemi ile doldurmağa çal ş r. Bize göre en önemli fark, Yunus un kendi düşünce sistemine göre kurduğu bir düzeni cemiyete kabul ettirmeğe çal şmas, bir teklifle ortaya ç kmas ; diğerinin ise cemiyette birliği ve bütünlüğü sağlayan değerlere zaten sahip olmas d r. Yani Dede Korkut ta yeni değerler teklif edilmez. Onda mevcut değerlerin tezahürünü görürüz. Bu bak mdan biz, Dede Korkut hikâyelerini ç kt ğ cemiyetin tam bir aynas ; Yunus u ise, daha henüz cemiyete yerleşmeğe başlam ş fikirler manzumesi olarak kabul ediyoruz. Bu fikirlerin cemiyete yerleşmesi için uzun as rlar geçecektir. Tabiata Bak ş: Göçebe Oğuz Türklerinin hayat n içtimaî bak mdan son derece etkileyen tabiat, düşünce hayat n da tesiri alt na alm şt r. Dağlar, ormanlar, ağaçlar, otlaklar, çiçekler, sular, rmaklar, denizler, göller, yağmur, kar, bulut, gökyüzü, y ld zlar, ay ve güneş göçebenin düşünce dünyas n n temel taşlar gibidir. Onlars z o düşünülemez. Konuşurken, düşünürken, bağ r rken, öfkelenirken hep onlarla uyum hâlindedir. Her anlatt ğ, her düşündüğü şeye onlar da iştirak ettirir. Tabiat unsurlar n kendisiyle adeta özdeşleştirir. Onlara kişilikler atfeder. Dağlar, sular ağaçlar vb. tabiat unsurlar yla söyleşir, konuşur, dertleşir. Salur Kazan n evinin yağmaland ğ n anlatan, hikâyede bu tip örneklere rastlamaktay z. Aşağ da bu durumlara örnek olarak bu tür konuşmalardan baz parçalar vereceğiz. Kazanuñ öñine bir su geldi. Kazan aydur: Su Hak dizar n görmişdür, ben bu su-y-ile haberleşeyim didi. Görelüm hanum niçe haberleşdi: Kazan aydur: Çağnam çağnam kayalardan ç kan su Ağ koyunlar gelüp çevresinde yatduğ su Hasan ile Hüseynüñ hasreti su Bağ ve bostanun ziyneti su Ayişe ile Fat manuñ nigah su Şahbaz atlar gelüp içdügi su K z l develer gelüp kiçdügi su Ağ koyunlar gelüp çevresinde yatduğ su Ordumun haberin bilür misin digil maña Kara başum kurban olsun suyum saña (s. 17) Yine ayn hikâyede Kazan Han n oğlu Uruz da, ağaçla şöyle söyleşir: Millî Folklor 19

18 Ağaç ağaç dir isem sana erilenme ağaç Mekke ile Medinenüñ kapus ağaç Musa Kelimüñ asas ağaç Böyük böyük sularun köprüsi ağaç Kara kara denizlerün gimisi ağaç Şah- merdan Alinüñ Düldülinüñ eyeri ağaç Zülfikaruñ k n -y-ile kabzas ağaç Şah Hasan ile Hüseynüñ bişiği ağaç Eğer erdür eğer avratdur korhus ağaç Başun ala bakar olsam başsuz ağaç Dibün ala bakar olsam dipsüz ağaç Meni sana asarlar götürmegil ağaç Götürecek olur-iseñ yigitligüm seni tutsun ağaç Bizüm ilde gerek idün ağaç Kara hindu kullaruma buyura-y-idüm Seni para para toğrayalar-idi ağaç (s ) Diğer bir örnek de şudur; Dirse Han oğlu Boğaç, Kaz l k dağ nda anas taraf ndan yaral olarak bulunur. Boğaç n annesi, oğlunun baş na gelen kazaya Kaz l k dağ n n sebeb olduğunu sanarak ona beddua eder: Akar senün sularuñ Kaz l k Tağ Akar iken akmaz olsun Biter senün otlarun Kaz l k Tağ Biter iken bitmez olsun Kaçar senün geyiklerün Kaz l k Tağ Kaçar - iken kaçmaz olsun taşa dönsün (s. 10) Göçebe insan n tabiat unsurlar yla bu derece içli d şl olmas n n, onlardan s k s k söz etmesinin sebebi, yaşad ğ hayat tarz ndan ileri geldiği kadar, anlatmak istediği şeyi daha inand r c bir hüviyete büründürmek endişesinden de ileri gelebilir. Ayr ca bu şekildeki anlat m tarz göçebe insan için daha pratik ve kestirme bir biçim olarak da düşünülebilir. Bütün bu sebeplerin yan nda maddî kuvvetin göçebenin düşünce sistemine yapt ğ tesir de çok büyüktür. Bu kuvvet, burada, tabiat n kendisi olarak da ifade edilirse, pek yanl ş bir düşünce olmaz san r z. Dede Korkut hikâyelerindeki tasvir ve benzetmelerde tabiat unsurlar ndan bol bol istifâde edilir. Bu unsurlar genellikle sembolik bir anlam yüklenmezler, kendi husûsiyetleriyle görünürler. Yâni, bunlar, Yunus Emre de olduğu gibi, mecazî bir anlam taş mazlar. Bu durum, belki de göçebenin en ilgi çekici yönüdür. Göçebenin hayat n ve hayat anlay ş n bu derece tesiri alt na alan tabiat kendi görüntüsü içinde görme duygusu, tabiat a karş duyulan sayg ve korkudan doğmuş olabilir. Dede Korkut hikâyelerinde tabiat unsurlar ndan istifâde edilerek yap lan tasvir ve benzetmelere aşağ da birkaç örnek daha verecek ve ard ndan Yunus Emre nin tabiat unsurlar n nas l ele ald ğ n belirtmeğe çal şacağ z: Göksi güzel kaba dağlara gün değende Kur lu yaya benzer çatma kaşlum / Koşa badem s ğmayan tar ağ zlum / Güz almas na benzer al yanaklum / Kavunum viregüm düvlegüm Depe kibi et y ğdum, göl kibi k m z sağurdum kam n akan yügrük sudan bir oğul ak tdun ise digil mana Karlu kara dağlar Çağnam çağnam kayalardan ç kan su Kam n akan göklü su Kanl kanl sular esen olsa coşup taşar güneş kibi ş ldad, deniz kibi çalkand, orman kibi karard Kara bulut didüğün senün devletündür, kar ile yağmur didiğün leşkeründür Y lduz kibi parlayup gelen kafirin m zrag d r Karanku ahşam olanda güni toğan / Kar ile yağmur yağanda er kibi turan Dede Korkut hikâyelerinde tabiat unsurlar yla, çoğunlukla d ş dünya ile ilgili ilişkiler anlat lmağa çal ş l r. Anlat mda tabiat unsurlar kendi varl klar içinde yans t l r, yeni bir imaj yüklenmezler. Oysa Yunus un tabiat a bak ş Dede Korkut hikâyelerinde anlat lan göçebe Oğuz Türklerinin bak ş ndan farkl d r. Yunus ta tabiat unsurlar insan duygular n sembolize eder, bu duygularla ilgili imajlar yüklenir. Göçebe Oğuz Türklerini tesiri alt na alan tabiat, Yunus u da tesiri alt na alm şt r. Onun şiirlerinde de dağlar, ormanlar, denizler, sular, y ld zlar, ay ve güneş vb. tabiat unsurlar yer al r. Fakat, bütün bu unsurlar, Yunus un şiirinde, kendi dünya görüşüne uygun olarak, yeni bir öz, yeni bir biçim kazan rlar. O, kafas ndaki dünyay inşa etmek için tabiat unsurlar ndan sadece yap malzemesi olarak faydalan r. Yunus Emre nin tabiat unsurlar ndan istifâde ederek yapt ğ tasvir ve benzetmelere ait birkaç örnek verirsek bu husus daha çok ayd nl ğa kavuşmuş olacakt r. Yidi deniz yaratt ol gevher tamlas ndan Taglar muhkem k ld ol deniz köpüğünden (s. 109; CXXVII) Millî 20 Folklor Millî Folklor 20

19 Ay u güneş muştakdurur dervişlerin sohbetine (s CXXXIV) Geh eserem yeller gibi geh tozaram yollar gibi Geh akaram seller gibi gel gör beni şk neyledi (s. 202, XCV) Daşdun yine deli göül sular gibi çağlar m s n Akd n yine kanl yaşum yollar m bağlar m s n (s. 190; LXXI) Ç kdum erik dal na anda yidüm üzümi Bostan ss kak yup dir ne yirsin kozum (s. 204, XCIX) Erenler bir denizdür âş k gerek talas (s. 144; CXLIII) Bu yol uzakdur menzili çokdur Geçidi yoktur derin sular var (s. 157; IX) Dede Korkut hikâyelerinde tabiat unsurlar kişileştirilir. Onlara karş göçebe insan öfkelenir, k zlar, bağ r r, haber sorar, dertleşir. Yunus Emre nin tabiat a bak ş nda ise öfke, k zg nl k, bağ rmaçağ rma yoktur. O, dağlarla, sularla, bulutlarla söyleşir, hâlinden anlay p anlamad klar n sorar. Yunus un yârinden ayr ld ktan sonra tabiatla nas l dertleştiğini aşağ daki parçada görebiliriz. Ben toprak oldum yoluna sen aşuru gözedürsün Şu karşuma gögüs gerüp taş bağ rlu taglar m s n Harami gibi yoluma arkur inen karl dağ Ben yarumdan ayr düşdüm sen yolumu bağlar m s n Karl dağlar n baş nda salkum salkum olan bulut Saçun çözüp benüm için yaş n yaş n ağlar mas n (s. 190; LXXI) Burada, bilhassa şunu da belirtmek gerekir: Dede Korkut hikâyelerinin anlatt ğ insan tipi için tabiat, yüceliğin kendisini ifâde ederken; Yunus ta tabiat, yüceliğin bir tezâhürü olarak görülür. Sonuç olarak, göçebe insan tabiat olduğu gibi yans t rken yerleşik hayat n insan Yunus, tabiata insan yap s ile ilgili imajlar yüklüyor. Yunus un bu anlat m biçimi kendi dünya görüşü ve tasavvuf anlay ş içinde cereyan ediyor. Tanr ve Ölüm Düşüncesi: Dede Korkut hikâyelerinde anlat lan Tanr, tabiat n çeşitli unsurlar gibi insanlaşt r l r. Tanr öfkelenir, k zar, hiddet gösterir, bağ r r. Üstelik belli bir mekânda bulunur: Gökte. Nitekim Oğuz beyleri Tanr ya dua etmek için yüzlerini göğe dönerek el açarlar. Oysa gerek slâmiyete göre ve gerekse Yunus da Tanr zaman ve mekân kavram ndan münezzehtir. Yunus da ise Tanr insana çok yak n, hatta onun varl ğ nda, yâni, can evindedir. Gerçi Yunus, Dede Korkut hikâyelerindeki gibi, padişah, sultan, sevgili ve dost gibi s fatlar Tanr için kullanarak onu bir nevî kişileştirmeğe varm şt r amma öz bak m ndan çok farkl d r. Göçebe yaln z Tanr y değil, onun gibi birçok mücerret kavram müşahhaslaşt r r. Deli Dumrul un Azrail i vuruşmağa, savaşmağa dâveti, anas n n ve babas n n oğullar n kurtarmak için ona mal, davar, yayla vb. şeyler verebileceklerini ifâde etmeleri bu müşahhaslaşt rman n en tipik örnekleridir. Tanr, tabiat gibi, göçebenin düşüncesinde maddî kuvvetin bir sembolüdür. Yunus Emre, Tanr y slâmiyet in belli kurallar içinde düşünmez. Yunus için Tanr bir dost, bir sevgilidir. O, Tanr y böyle düşünmekle, onu muşahhaslaşt rmak düşüncesini değil, onunla daha içten olabilmek, daha yak nlaşmak, konuşmak, söyleşmek düşüncesini taş r. Tanr ya olan sevgisini şöyle ifâde eder: Ne varl ğa sevinürem ne yokluğa yerinürem Aşkun ile avunuram bana seni gerek seni (s. 145, LXCIV) Yunus, uzun zaman Tanr y arar ve nihayet onun kendisine uzak olmad ğ n, can evinde, gönlünde olduğunu anlar. Yunus, Tanr n n kendisine bu derece yak n olduğunu öğrenince art k bu dünyan n ne değeri kalm şt r. nsan n art k kendisini maddî hayat n bağlar ndan kurtarmas gerekir: Dosttan yana giden kişi kendüzünden geçmek gerek Dost yağmalar can şar n al p gönül kal esini (s. 129, y. LXVII) Oysa Dede Korkut hikâyelerinde anlat lan insan maddî varl ğ na s k s k ya bağl d r, onu terketmeyi düşünemez; çünkü maddî hayat terk, onun için ölüm demektir. Deli Dumrul hikâyesi 5 bunun tipik bir örneğidir. Yunus dosta varmaktan, ona kavuşmaktan dolay duyduğu sevinci şöyle ifade eder: Canlar can n buldum bu cân m yağma olsun Ass ziyandan geçdüm dükkânum yağma olsun (s. 111; CXXI) Millî Folklor 21

20 Dede Korkut hikâyelerinde de yağma 6 motifi yer al r. Fakat oradaki yağma, Yunus Emre de görülen yağmadan farkl d r. Biri maddî yağmay, diğeri mânevî yağmay ifâde eder. Çünki, Dede Korkut hikâyelerinde, hanlar n ve beylerin evlerini yağmalatmalar ; mallar n n, kazançlar n n yağmas d r. Dede Korkut hikâyelerinde Korkut Ata yöm verirken daima bir motifi srarla tekrar eder: Kan didüğüm big erenler Dünya menüm diyenler Ecel ald yir gizledi Fani dünya kime kald Gelimlü gidümlü dünya Son uç ölümlü dünya (s ) Yunus ta da bu motifin devaml, fakat değişik biçimlerde tekrarland ğ görülür. nsana hayat n s n rl olduğu hat rlat l r. Bir Örnek: Ele getir dügeli harceyle miskinlere Dünyay kimse dutmaz son-uc ölüm vardur (s. 62, XLIV) Dede Korkut taki insan için ölümle birlikte herşey bitmiş olur. Halbuki Yunus Emre nin görüşünde hayat ebedîdir. Göçebenin ölüm korkusu da maddî hayata dayan r. O hayat n k sal ğ n n fark ndad r. Süratli ve hareketli bir bünyeye sahip olmas n n sebebi de, biraz bundan doğmuş olsa gerektir. O, en k sa zaman parças içinde en büyük işi başarmağa çal ş r. Onun korkusu, göçüp-gitmeden önce dünyaya müşahhas bir şey b rakamamak endişesinden doğar. Eğer ölümün bizzat kendisinden korkmuş olsa idi; düşmanla çarp şmağa kalk şmazd. Aksine, düşmanla savaşmak, ölümle alay etmek, kendisinden çok büyük kuvvetle çarp şmak bir göçebe için en öğünülecek durumlard r. Yunus un ölümden duyduğu endişe, Dede Korkut taki insan n dünyaya müşahhas bir eser b rakamadan gitme endişesinden farkl d r. Onun korkusu, Tanr ya, dost, diye çağ rd ğ varl ğa ulaşamadan göçüp-gitmek endişesinden doğmaktad r. Aşağ daki örnekler bunu aç k olarak gösterir: Ölümden ne korkars n çünki Hakk a varursun Belk ebedî varas n ölmek fâsid işidür (s. 54, A. XXX.) Ölüm haberi gelmedin ecel yakam z almad n Azrail hamle k lmad n gel dosta gidelim gönül (s. 173; C. XXXVIII) Maddî ölüm onun için hiçbir anlam taş maz. Maddî ölümü düşünmek fâsid içindir. O, maddî ölüme, yâni kendisinin maddî olarak dünyadan ayr l ş na pek değer vermez ve onu şöyle anlat r: Bir garip ölmüş diyeler üç günden sonra duyalar Sovuk suy la yuyalar şöyle garip bencileyin (s LXXII.) Yunus un istediği, korku ve ölümün ötesinde birşeydir. O, ölümsüzlüktür. Onun bütün istediği ebedî hayatt r. Dünyan n varl ğ devam ettikçe sürekli yaşamak ve insanlarla her an beraber olmakt r. Yunus bu ölümsüzlüğü şöyle ifâde eder: Günler giçe y l çevrile üstüme sinlem devrile Ten çürüye toprak ola tozam hey dost diyi diyi (s. 205, XLII.) Farkl iki hayat anlay ş n temsil eden ad geçen eserleri hayat anlay ş, tabiat a bak ş, Tanr ve ölüm düşüncesi bak m ndan yukardan beri incelemeğe çal şt k. Meseleye bir parçac k da olsa, bir aç kl k getirdiğimi san yorum. [ stanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyat C. XX, 1973, s ] NOTLAR * Bu incelememiz Prof. Dr. Muharrem Ergin in neşrettiği Dede Korkut Kitab (Metin-Sözlük) adl eseri ile, A. Gölp narl n n neşrettiği Yunus Emre, Risâlat al-nushiyya ve Divân adl eserindeki metinler esas al narak yap lm şt r. 1 Bk. Ergin, Muharrem, Dede Korkut Kitab, TKAE yay n, Ankara, 964; s Türk halk n n her s n f, yani şehirlisi, köylüsü ve göçebesi, Memlük Sultan n n gelişinden derin bir sevinç duymuşlard. Bk. Sümer, Faruk, Yunus Emre Çağ nda Türkiye nin Siyasal, Sosyal ve Kültürel Tarihine Genel Bir Bak ş;, Uluslararas Yunus Emre Semineri, Bildirileri, stanbul 1971, Akbank Yay n. 3 Mehmet Kaplan, slâmiyet ten önceki bu tip kahramanlar genel olarak Alp tipi kavram ile ifâde eder. bk. Kaplan, Mehmet, ki Destan ki nsan Tipi, st., 1952, TDED, IV/4, ve Kaplan, Mehmet, Yunus un Gül Bahçesinde, Uluslararas Yunus Emre Semineri Bildiriler, st., 1971, Bk. Gölp narl, A., Yunus Emre, Rishalat al- Nushiyya ve Divân, stanbul, Bk. Ergin, Muharrem, a.g.e., s Bk. Ergin, Muharrem, a.g.e., s , Millî 22 Folklor Millî Folklor 22

ZEKAT FITIR SADAKASI SADAKA FARZ VACİP SÜNNET HÜKMÜ ŞARTI NİSAP MİKTARI MALA SAHİP OLMAK VE ÜZERİNDEN BİR YIL GEÇMİŞ OLMASILAZIM HERKEZ

ZEKAT FITIR SADAKASI SADAKA FARZ VACİP SÜNNET HÜKMÜ ŞARTI NİSAP MİKTARI MALA SAHİP OLMAK VE ÜZERİNDEN BİR YIL GEÇMİŞ OLMASILAZIM HERKEZ HÜKMÜ ŞARTI ZEKAT FITIR SADAKASI SADAKA FARZ VACİP SÜNNET NİSAP MİKTARI MALA SAHİP OLMAK VE ÜZERİNDEN BİR YIL GEÇMİŞ OLMASILAZIM NİSAP MİKTARI MALA SAHİP OLMAK VE ÜZERİNDEN BİR YIL GEÇMİŞ OLMASILAZIM HERKEZ

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog KONYA KARAMAN BÖLGESİ BOŞANMA ANALİZİ 22.07.2014 Tarihsel sürece bakıldığında kalkınma,

Detaylı

YETİŞKİNLER DİN EĞİTİMİ Akdeniz Müftülüğü

YETİŞKİNLER DİN EĞİTİMİ Akdeniz Müftülüğü YETİŞKİNLER DİN EĞİTİMİ Akdeniz Müftülüğü YETİŞKİNLER DİN EĞİTİMİNİN TANIMI Yetişkinler din eğitimi kavramını tanımlayabilmek için önce yetişkinler eğitimini tanımlayalım. En çok kullanılan ifade ile yaygın

Detaylı

Kur an ın Bazı Hikmetleri

Kur an ın Bazı Hikmetleri Kur an ın Bazı Hikmetleri Allah Teala kıble hususunda derin tartışmalara giren insanların görüşünü: İyilik, yüzlerinizi doğuya ve batıya çevirmeniz değildir. ayetiyle reddetmiştir. Ki onların bir kısmı,

Detaylı

AİLE DİNİ REHBERLİK BÜROSU

AİLE DİNİ REHBERLİK BÜROSU DİN HİZMETLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TİREBOLU MÜFTÜLÜĞÜ AİLE VE DİNİ REHBERLİK BÜROSU MUTLULUĞUNUZA REHBERLİK EDER Yüce Allah ın aileye bahşettiği sevgi ve rahmetin çeşitli unsurlarla beslenmesi gerekir. Bunların

Detaylı

DR. SÜHEYLA SARITAŞ 1

DR. SÜHEYLA SARITAŞ 1 TÜRK MİTOLOJİSİNDE ÖNEMLİ RENKLER DR. SÜHEYLA SARITAŞ 1 RENKLER Türk mitolojisinde renklerin sembolik anlamları ilk olarak batılı Türkologların dikkatini çekmiş ve çalışmalarında bu hususa işaret etmişlerdir.

Detaylı

Bu feryadımı askeriyeden atılan subayların feryadına bir tercüman olması hasebiyle dile getiriyorum.

Bu feryadımı askeriyeden atılan subayların feryadına bir tercüman olması hasebiyle dile getiriyorum. KADER BUNA MÜSAADE ETMEZ Zulüm zulümdür.herkim tarafından ve nerede yapılırsa yapılsın.allah zulmü imhal etsede yani mühlet tanısa da ihmal etmez.kolay kolay neticesini âhirete bırakmaz.bu O nun adaletinin

Detaylı

Anlamı. Temel Bilgiler 1

Anlamı. Temel Bilgiler 1 Âmentü Haydi Bulalım Arkadaşlar aşağıda Âmentü duası ve Türkçe anlamı yazlı, ancak biraz karışmış. Siz doğru şekilde eşleştirebilir misiniz? 1 2 Allah a 2 Kadere Anlamı Ben; Allah a, meleklerine, kitaplarına,

Detaylı

Cümlede Anlam İlişkileri

Cümlede Anlam İlişkileri Cümlede Anlam İlişkileri Cümlede anlam ilişkileri kpss Türkçe konuları arasında önemli bir yer kaplamaktadır. Cümlede anlam ilişkilerine geçmeden önce cümlenin tanımını yapalım. Cümle, yargı bildiren,

Detaylı

İstek Özel Kemal Atatürk Anaokulu. Kanaryalar Sınıfı

İstek Özel Kemal Atatürk Anaokulu. Kanaryalar Sınıfı Okyanus, Yaşam İçin Gereklidir Ve Doğal Dengesinin Korunması İçin İnsanların Çaba Göstermesi Gereklidir Neler Biliyoruz? İpek A.: Okyanusun mavi ve yeşil su olduğunu biliyorum. Deniz Can K: Yunuslar karaya

Detaylı

Okulumuz Bilgisayar Programcılığı Bölümü öğrencilerinden Gizem COŞKUN Çanakkale Şehitlerine adlı şiiri okudu.

Okulumuz Bilgisayar Programcılığı Bölümü öğrencilerinden Gizem COŞKUN Çanakkale Şehitlerine adlı şiiri okudu. BASIN BÜLTENİ Selçuk Üniversitesi Akören Ali Rıza Ercan Meslek Yüksekokulunda 01.04.2015 tarihinde 100. Yılında Çanakkale yi Anlamak adlı konferans düzenlendi. Şehitlerimiz anısına yapılan saygı duruşu

Detaylı

OKUL ÖNCESİ KİTAPLARI - 7. PARMAKKIZ Andersen ISBN 978-975-07-0762-9

OKUL ÖNCESİ KİTAPLARI - 7. PARMAKKIZ Andersen ISBN 978-975-07-0762-9 OKUL ÖNCESİ KİTAPLARI - 7 PARMAKKIZ Andersen ISBN 978-975-07-0762-9 Tasarım: Erkal Yavi Tasarım Uygulama: Gelengül Çakır Baskı ve Cilt: Türkmenler Matbaası 1. Basım: 2007 3. Basım: Eylül 2011 Can Sanat

Detaylı

alternatif cevabı olabilir fakat anlatmak veya vurgulamak istediğim konu insanların alışveriş merkezlerine ihtiyacı olsun olmasın gitme durumları.

alternatif cevabı olabilir fakat anlatmak veya vurgulamak istediğim konu insanların alışveriş merkezlerine ihtiyacı olsun olmasın gitme durumları. HASTA İŞİ İnsanların içlerinde barındırdıkları ve çoğunlukla kaçmaya çalıştıkları bir benlikleri vardır. O benliklerin içinde yaşadıkları olaylar ve onlardan arta kalan üzüntüler barınır, zaten bu yüzdendir

Detaylı

Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000)

Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000) Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000) 14.08.2014 SIRA SIKLIK SÖZCÜK TÜR AÇIKLAMA 1 1209785 bir DT Belirleyici 2 1004455 ve CJ Bağlaç 3 625335 bu PN Adıl 4 361061 da AV Belirteç 5 352249 de

Detaylı

Topoloji değişik ağ teknolojilerinin yapısını ve çalışma şekillerini anlamada başlangıç noktasıdır.

Topoloji değişik ağ teknolojilerinin yapısını ve çalışma şekillerini anlamada başlangıç noktasıdır. Yazıyı PDF Yapan : Seyhan Tekelioğlu seyhan@hotmail.com http://www.seyhan.biz Topolojiler Her bilgisayar ağı verinin sistemler arasında gelip gitmesini sağlayacak bir yola ihtiyaç duyar. Aradaki bu yol

Detaylı

KELÂMÎ MEZHEPLER VE FIRKALAR. Adem Sezgin UZUN 1

KELÂMÎ MEZHEPLER VE FIRKALAR. Adem Sezgin UZUN 1 e-makâlât Mezhep Araştırmaları, VII/1 (Bahar 2014), ss. 261-265. ISSN 1309-5803 www.emakalat.com KELÂMÎ MEZHEPLER VE FIRKALAR Ali Rabbânî Gülpâyigânî, Önsöz Yayıncılık, İstanbul 2014 456 sayfa, Adem Sezgin

Detaylı

TEŞEKKÜR Bizler anne ve babalarımıza, bize her zaman yardım eden matematik öğretmenimiz Zeliha Çetinel e, sınıf öğretmenimiz Zuhal Tek e, arkadaşımız

TEŞEKKÜR Bizler anne ve babalarımıza, bize her zaman yardım eden matematik öğretmenimiz Zeliha Çetinel e, sınıf öğretmenimiz Zuhal Tek e, arkadaşımız 1 2 TEŞEKKÜR Bizler anne ve babalarımıza, bize her zaman yardım eden matematik öğretmenimiz Zeliha Çetinel e, sınıf öğretmenimiz Zuhal Tek e, arkadaşımız Tunç Tort a ve kütüphane sorumlusu Tansu Hanım

Detaylı

Azrail in Bir Adama Bakması

Azrail in Bir Adama Bakması Mevlâna (1207 1273) Güçlü bir bellek, çağrışım yeteneği, üretkenlik, olağanüstü görüş ve anlatım gücü, derin duygusallık ve hüzün, her yönüyle İslam kültürüne hâkimiyet... İşte Mevlâna deyince akla gelen

Detaylı

KLASİK MANTIK (ARİSTO MANTIĞI)

KLASİK MANTIK (ARİSTO MANTIĞI) KLASİK MANTIK (ARİSTO MANTIĞI) A. KAVRAM Varlıkların zihindeki tasarımı kavram olarak ifade edilir. Ağaç, kuş, çiçek, insan tek tek varlıkların tasarımıyla ortaya çıkmış kavramlardır. Kavramlar genel olduklarından

Detaylı

Bakmak ve dokunmak suretiyle şehvetle gelen meniden dolayı da gusletmek gerekir.

Bakmak ve dokunmak suretiyle şehvetle gelen meniden dolayı da gusletmek gerekir. Gasl, yıkamak demektir. Gusül ve iğtisal da, yıkanma anlamını taşır. Din deyiminde gusül: Bütün bedenin yıkanmasıdır, boy abdesti alınmasıdır. Buna taharet-i kübra (büyük temizlik) denir. Böyle bir temizliği

Detaylı

Yanlış Anlaşılan Faizci

Yanlış Anlaşılan Faizci Yanlış Anlaşılan Faizci Aslam Effendi Başka bir gün Tota 1, faizci Sherzad ile karşılaştım. Bu herif hasta olmalı. Düşünsene, para ödünç vererek faiz temin ediyor. Din bu işi yasaklıyor ama yine de aramızda

Detaylı

İşte Eşitlik Platformu tanıtıldı

İşte Eşitlik Platformu tanıtıldı İşte Eşitlik Platformu tanıtıldı Ocak 15, 2013-3:55:02 Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı'nın himayesinde kurulan ''İşte Eşitlik Platformu'' tanıtıldı. Toplumsal cinsiyete dayalı eşitsizlikle mücadele

Detaylı

VATAN İŞLERİNDE CÜR ETKARLIKLARIM

VATAN İŞLERİNDE CÜR ETKARLIKLARIM 1 2 VATAN İŞLERİNDE CÜR ETKARLIKLARIM 3 VATAN İŞLERİNDE CÜR ETKARLIKLARIM Zağnos Kültür ve Eğitim Vakfı Genel Yayın No.10 ISBN 975 94473 6 3 Kapak tasarım: Şule İLGÜĞ - ilgug75@hotmail.com Baskı Yeri:

Detaylı

Brexit ten Kim Korkar?

Brexit ten Kim Korkar? EDAM Türkiye ve Avrupa Birliği Bilgi Notu Brexit ten Kim Korkar? Haziran 2016 Sinan Ülgen EDAM Başkanı 2 23 Haziranda İngiliz halkı, İngiltere nin AB de kalıp kalmayacağına dair bir halkoyuna katılacak.

Detaylı

Bugün uzaklardaki bir YİBO'dan İLKYAR'ın yıllar önce gittiği bir YİBO'dan değerli fedakar YİBO öğretmenlerimizden biri yazmış...

Bugün uzaklardaki bir YİBO'dan İLKYAR'ın yıllar önce gittiği bir YİBO'dan değerli fedakar YİBO öğretmenlerimizden biri yazmış... Bugün uzaklardaki bir YİBO'dan İLKYAR'ın yıllar önce gittiği bir YİBO'dan değerli fedakar YİBO öğretmenlerimizden biri yazmış... Doğuda görev yapmamış, oradaki güzel çocukları görmemiş onlara sarılmamış

Detaylı

CMK 135 inci maddesindeki amir hükme rağmen, Mahkemenizce, sanığın telekomünikasyon yoluyla iletişiminin tespitine karar verildiği görülmüştür.

CMK 135 inci maddesindeki amir hükme rağmen, Mahkemenizce, sanığın telekomünikasyon yoluyla iletişiminin tespitine karar verildiği görülmüştür. Mahkememizin yukarıda esas sayısı yazılı dava dosyasının yapılan yargılaması sırasında 06.05.2014 günlü oturum ara kararı uyarınca Telekomünikasyon İletişim Başkanlığı ndan sanık... kullandığı... nolu,

Detaylı

AKADEM K MAKALELER. M. Esad Coflan

AKADEM K MAKALELER. M. Esad Coflan M. Esad Coflan ...M. ESAD COfiAN çindekiler K saltmalar... 9 Sunufl... 11 Elyazmas Kitaplar 1... 13 Elyazmas Nedir?... 13 Türkiye deki Yazmalar... 14 Elyazmas Kitaplar 2... 17 Elyazmas Kitap Nedir?...

Detaylı

Devleti Yönetecek Güç Sandıktan Çıkan İradedir

Devleti Yönetecek Güç Sandıktan Çıkan İradedir Devleti Yönetecek Güç Sandıktan Çıkan İradedir Devleti Yönetecek Güç Sandıktan Çıkan İradedir Kahramanmaraş Ticaret ve Sanayi Odası (KMTSO) Yönetim Kurulu Başkanı Kemal Karaküçük: Devleti Yönetecek Güç

Detaylı

SİRKÜLER. 1.5-Adi ortaklığın malları, ortaklığın iştirak halinde mülkiyet konusu varlıklarıdır.

SİRKÜLER. 1.5-Adi ortaklığın malları, ortaklığın iştirak halinde mülkiyet konusu varlıklarıdır. SAYI: 2013/03 KONU: ADİ ORTAKLIK, İŞ ORTAKLIĞI, KONSORSİYUM ANKARA,01.02.2013 SİRKÜLER Gelişen ve büyüyen ekonomilerde şirketler arasındaki ilişkiler de çok boyutlu hale gelmektedir. Bir işin yapılması

Detaylı

AKLINIZI BAŞINIZA ALIN, KAMU ÇALIŞANLARINI SINAMAYIN! Yazar Editör Perşembe, 26 Haziran 2014 12:58

AKLINIZI BAŞINIZA ALIN, KAMU ÇALIŞANLARINI SINAMAYIN! Yazar Editör Perşembe, 26 Haziran 2014 12:58 AKLINIZI BAŞINIZA ALIN KAMU ÇALIŞANLARINI SINAMAYIN! Perşembe 26 Haziran 2014 12:58 TBMM de görüşmeleri devam eden Torba yasa içerisine memurların İŞ GÜVENCELERİNİelleri nden alacak maddeler eklenmesine

Detaylı

ĐŞKUR sitesine giriş şifremizi hatırlamadığımız için, şifremi unuttum kısmını tıklıyoruz.

ĐŞKUR sitesine giriş şifremizi hatırlamadığımız için, şifremi unuttum kısmını tıklıyoruz. ĐŞKURLULARIN BĐLGĐLERĐ, ŞĐFRELERĐ HERKESE AÇIK ( BEDAVA SMS GÖNDERME SĐTESĐ YAZI SONUNDADIR ) Merhaba, bu bilgilendirici yazıda sizlere ĐŞKURa kayıtlı olanların şifrelerine, kişisel bilgilerine başkalarının

Detaylı

(0216) 330 59 69-342 57 77 - (0505) 582 44 76

(0216) 330 59 69-342 57 77 - (0505) 582 44 76 (0216) 330 59 69-342 57 77 - (0505) 582 44 76 E T M KOÇLU U S nav sistemlerinde yap lan de i ikliklerin s kla mas, hem velilerin hem de ö rencilerin süreç içerisinde emin ad mlarla ilerlemelerini zorla

Detaylı

Cimcime yemek masasına kurulmuş, ödev yapıyordu.

Cimcime yemek masasına kurulmuş, ödev yapıyordu. Cimcime yemek masasına kurulmuş, ödev yapıyordu. Önündeki deftere, son yazdıklarına baktı ve sayfayı delmeye kararlıymış gibi, bastıra bastıra sildi. Az ötede duran kitabı önüne çekti ve elindeki kurşunkalemi

Detaylı

Öncelikle basın toplantımıza hoş geldiniz diyor, sizleri sevgiyle ve saygıyla selamlıyorum.

Öncelikle basın toplantımıza hoş geldiniz diyor, sizleri sevgiyle ve saygıyla selamlıyorum. Gümrük Ve Ticaret Bakanı Sn. Nurettin CANİKLİ nin Kredi Kefalet Kooperatifleri Ortaklarının Borçlarının Yapılandırılması Basın Toplantısı 24 Eylül 2014 Saat:11.00 - ANKARA Kredi Kefalet Kooperatiflerinin

Detaylı

Endüstri Mühendisliğine Giriş. Jane M. Fraser. Bölüm 2. Sık sık duyacağınız büyük fikirler

Endüstri Mühendisliğine Giriş. Jane M. Fraser. Bölüm 2. Sık sık duyacağınız büyük fikirler Endüstri Mühendisliğine Giriş Jane M. Fraser Bölüm 2 Sık sık duyacağınız büyük fikirler Bu kitabı okurken, büyük olasılıkla öğreneceğiniz şeylere hayret edecek ve varolan bilgileriniz ve belirli yeni becerilerle

Detaylı

TORKIYE'DE MiSYONERLİK

TORKIYE'DE MiSYONERLİK TÜRKIYE DiYANET VAKFI YAYINLARI/200 ( ~--- -------- --- ------------------------- - TORKIYE'DE MiSYONERLİK FAALİYETLERİ ANKARA 1996 YEHOVA ŞAHiTLERİNİN İNANÇ SİSTEMİ NASILDIR? Prof. Dr. Günay TÜMER Yehova

Detaylı

MAKÜ YAZ OKULU YARDIM DOKÜMANI 1. Yaz Okulu Ön Hazırlık İşlemleri (Yaz Dönemi Oidb tarafından aktifleştirildikten sonra) Son aktif ders kodlarının

MAKÜ YAZ OKULU YARDIM DOKÜMANI 1. Yaz Okulu Ön Hazırlık İşlemleri (Yaz Dönemi Oidb tarafından aktifleştirildikten sonra) Son aktif ders kodlarının MAKÜ YAZ OKULU YARDIM DOKÜMANI 1. Yaz Okulu Ön Hazırlık İşlemleri (Yaz Dönemi Oidb tarafından aktifleştirildikten sonra) Son aktif ders kodlarının bağlantıları kontrol edilir. Güz ve Bahar dönemindeki

Detaylı

CÜMLE BİRİMLERİ ANALİZİNDE YENİ EĞİLİMLER

CÜMLE BİRİMLERİ ANALİZİNDE YENİ EĞİLİMLER CÜMLE BİRİMLERİ ANALİZİNDE YENİ EĞİLİMLER Henriette GEZUNDHAYJT Türkçeye Uygulama: R. FİLİZOK Geleneksel Dil bilgisi ve Yapısal Dil bilimi Geleneksel dil bilgisi, kelime türlerini farklı ölçütlere dayanarak

Detaylı

8. SINIF 4. ÜNİTE İSLAM DÜŞÜNCESİNDE YORUMLAR 1. Din Ve Din Anlayışı Kazanım :Din ve din anlayışı arasındaki farklılığı ayırt eder.

8. SINIF 4. ÜNİTE İSLAM DÜŞÜNCESİNDE YORUMLAR 1. Din Ve Din Anlayışı Kazanım :Din ve din anlayışı arasındaki farklılığı ayırt eder. 8. SINIF 4. ÜNİTE İSLAM DÜŞÜNCESİNDE YORUMLAR 1. Din Ve Din Anlayışı Kazanım :Din ve din anlayışı arasındaki farklılığı ayırt eder. Soru : Din nedir? Din, Allah tarafından gönderilmiştir. Peygamberler

Detaylı

Prof. Dr. Bilal Sambur ile Medya ve Dindarlık Üzerine 08/04/2015

Prof. Dr. Bilal Sambur ile Medya ve Dindarlık Üzerine 08/04/2015 Medya İslam ı ile karşı karşıyayız Batıda tırmanışa geçen İslamofobinin temelinde yatan ana unsurun medya olduğu düşünülüyor. Çünkü medyada yansıtılan İslam ve Müslüman imajı buna zemin hazırlıyor. Sosyal

Detaylı

ELAZIĞ - TUNCELİ ZİYARETİ

ELAZIĞ - TUNCELİ ZİYARETİ SAYI : BİR 7-11 MAYIS 2009 ELAZIĞ - TUNCELİ ZİYARETİ Ben siyasi hayatım ve ülke sevdamla ilgili olarak tüm Türkiye yi memleketim bilirim ancak Çemişgezek benim doğup, büyüdüğüm yer. Elazığ Valisi Muammer

Detaylı

M. Sinan Adalı. Eski zamanlarda yaşamış peygamberlerin ve ümmetlerinin başlarından geçen ibretli öyküler, hikmetli meseller

M. Sinan Adalı. Eski zamanlarda yaşamış peygamberlerin ve ümmetlerinin başlarından geçen ibretli öyküler, hikmetli meseller yayın no: 117 PEYGAMBERİMİZİN DİLİNDEN HİKMETLİ ÖYKÜLER Eski zamanlarda yaşamış peygamberlerin ve ümmetlerinin başlarından geçen ibretli öyküler, hikmetli meseller Genel yayın yönetmeni: Ergün Ür Yayınevi

Detaylı

SR Ek 4 Değerlendirme Komitesi Tayini. Bölüm C: Diğer Bilgiler

SR Ek 4 Değerlendirme Komitesi Tayini. Bölüm C: Diğer Bilgiler SR Ek 4 Değerlendirme Komitesi Tayini Bölüm C: Diğer Bilgiler SR Ek 4 Değerlendirme Komitesi Tayini İdari Uygunluk Değerlendirme Tablosu Teklif No: Adı: Yeni Ürün ile İhracat ve Kapasitenin

Detaylı

ASıL ADı KITAB-ı DEDE KORKUT ALÂ LISAN-ı TAIFE-I OĞUZAN (OĞUZLARıN DILIYLE DEDE KORKUT KITABı)

ASıL ADı KITAB-ı DEDE KORKUT ALÂ LISAN-ı TAIFE-I OĞUZAN (OĞUZLARıN DILIYLE DEDE KORKUT KITABı) ASıL ADı KITAB-ı DEDE KORKUT ALÂ LISAN-ı TAIFE-I OĞUZAN (OĞUZLARıN DILIYLE DEDE KORKUT KITABı) İSLAM ÖNCESINI VE SONRASıNıNDA TÜRKLERIN YAŞAYıŞıNı, DILINI, TARİHİNİ, EDEBIYATINI VE KÜLTÜRÜNÜ İÇERİR. KITAP,12

Detaylı

İşletme Gelişimi Atölye Soruları

İşletme Gelişimi Atölye Soruları İşletme Gelişimi Atölye Soruları Şemsettin Akçay Satış Pazarlama ve İnovasyon Mühendisi İşletmenizi Başarıya Götüren 50 Soru! Bir gün küçük kızımız Lara (o zaman 3.5 yaşındaydı): Baba deniz gölgesi nedir,

Detaylı

Minti Monti. Kızak Keyfi. Kızak Bir Kış Eğlencesi KIŞIN SOKAK Yeni Yıl Kartı Hazırlayalım Kar Hakkında Neler Biliyorsun?

Minti Monti. Kızak Keyfi. Kızak Bir Kış Eğlencesi KIŞIN SOKAK Yeni Yıl Kartı Hazırlayalım Kar Hakkında Neler Biliyorsun? Minti Monti Çocuklar için eğlenceli poster dergi Ücretsizdir Kış 2014 Sayı:12 ISSN: 2146-281X Kızak Keyfi Kızak Bir Kış Eğlencesi KIŞIN SOKAK Yeni Yıl Kartı Hazırlayalım Kar Hakkında Neler Biliyorsun?

Detaylı

HİZMET ALIMLARINDA FAZLA MESAİ ÜCRETLERİNDE İŞÇİLERE EKSİK VEYA FAZLA ÖDEME YAPILIYOR MU?

HİZMET ALIMLARINDA FAZLA MESAİ ÜCRETLERİNDE İŞÇİLERE EKSİK VEYA FAZLA ÖDEME YAPILIYOR MU? HİZMET ALIMLARINDA FAZLA MESAİ ÜCRETLERİNDE İŞÇİLERE EKSİK VEYA FAZLA ÖDEME YAPILIYOR MU? Rıza KARAMAN Kamu İhale Mevzuatı Uzmanı 1. GİRİŞ İdareler, personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımlarına çıkarken

Detaylı

BİYOEŞDEĞERLİK ÇALIŞMALARINDA KLİNİK PROBLEMLERİN BİR KAÇ ÖZEL OLGUYLA KISA DEĞERLENDİRİLMESİ Prof.Dr.Aydin Erenmemişoğlu

BİYOEŞDEĞERLİK ÇALIŞMALARINDA KLİNİK PROBLEMLERİN BİR KAÇ ÖZEL OLGUYLA KISA DEĞERLENDİRİLMESİ Prof.Dr.Aydin Erenmemişoğlu BİYOEŞDEĞERLİK ÇALIŞMALARINDA KLİNİK PROBLEMLERİN BİR KAÇ ÖZEL OLGUYLA KISA DEĞERLENDİRİLMESİ Prof.Dr.Aydin Erenmemişoğlu 3.Klinik Farmakoloji Sempozyumu-TRABZON 24.10.2007 Klinik ilaç araştırmalarına

Detaylı

Öğrencilerimiz TED Kayseri Kolejinde Ulusal Sorunları ve Çözümleri Tartıştılar

Öğrencilerimiz TED Kayseri Kolejinde Ulusal Sorunları ve Çözümleri Tartıştılar 2013 / 2014 SAYI: 04 Öğrencilerimiz TED Kayseri Kolejinde Ulusal Sorunları ve Çözümleri Tartıştılar Haftanın Bazı Başlıkları Sağ ve Sol Beynin Şifreleri Öğrencilerimiz TED Kayseri Kolejinde Ulusal Sorunları

Detaylı

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi 30 Temmuz 2012 ĐÇĐNDEKĐLER Dönem Revizyon Notları........ 3 Derecelendirme Metodolojisi........ 5 Notların Anlamı.........

Detaylı

Bodrum da hafriyat atıkları geri kazanım tesisi hizmete başladı

Bodrum da hafriyat atıkları geri kazanım tesisi hizmete başladı Bodrum da hafriyat atıkları geri kazanım tesisi hizmete başladı Bodrum da hafriyat atıkları geri kazanım tesisi hizmete başladı Büyükşehir Belediyesi tarafından yatırımı gerçekleştirilen çevreci yatırım;

Detaylı

TEKNOLOJİ VE TASARIM

TEKNOLOJİ VE TASARIM TEKNOLOJİ VE TASARIM YAPIM KUŞAĞI SINIFLAR ODAK NOKTALARI 7. SINIF Üretiyoruz 8. SINIF Üretelim Tanıtalım Öğrencinin: Adı Soyadı: Aslı KARTAL Sınıf, No: 7/C, 2729 Yahya KARAKURT Teknoloji ve Tasarım Öğretmeni

Detaylı

SOSYAL ŞİDDET. Süheyla Nur ERÇİN

SOSYAL ŞİDDET. Süheyla Nur ERÇİN SOSYAL ŞİDDET Süheyla Nur ERÇİN Özet: Şiddet kavramı, çeşitli düşüncelerden etkilenerek her geçen gün şekillenip gelişiyor. Eskiden şiddet, sadece fiziksel olarak algılanırken günümüzde sözlü şiddet, psikolojik

Detaylı

Dünya Çavdar ve Yulaf Pazarı

Dünya Çavdar ve Yulaf Pazarı Dünya Çavdar ve Yulaf Pazarı Dünyada çavdar ve yulafın üretimi, buğday, pirinç, mısır ve arpa gibi diğer tahıl ürünlerine kıyasla son derece sınırlıdır. Yılda ortalama 14-15 milyon ton dolayında olan dünya

Detaylı

( Mesnevi den 8 şirli) r H i k â y ele

( Mesnevi den 8 şirli) r H i k â y ele 8 Mesnevi den (şiirli) r l e H i k â e y ÖNSÖZ Hoşgörülülükte deniz gibi ol Mevlâna Celâleddîn Geleceğimizin teminatı olan kıymetli çocuklarımız, Geçmişimizde atalarımızın yaşadığı ve bu günlerde kaybolma

Detaylı

KİTAP İNCELEMESİ. Matematiksel Kavram Yanılgıları ve Çözüm Önerileri. Tamer KUTLUCA 1. Editörler. Mehmet Fatih ÖZMANTAR Erhan BİNGÖLBALİ Hatice AKKOÇ

KİTAP İNCELEMESİ. Matematiksel Kavram Yanılgıları ve Çözüm Önerileri. Tamer KUTLUCA 1. Editörler. Mehmet Fatih ÖZMANTAR Erhan BİNGÖLBALİ Hatice AKKOÇ Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 18 (2012) 287-291 287 KİTAP İNCELEMESİ Matematiksel Kavram Yanılgıları ve Çözüm Önerileri Editörler Mehmet Fatih ÖZMANTAR Erhan BİNGÖLBALİ Hatice

Detaylı

KURUMSAL SOSYAL SORUMLULUK VE ÖNEMİ ÇEVRE VE İŞ SAĞLIĞI GÜVENLİĞİ İLE İLİŞKİSİ. Gürbüz YILMAZ Makina Mühendisi A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı

KURUMSAL SOSYAL SORUMLULUK VE ÖNEMİ ÇEVRE VE İŞ SAĞLIĞI GÜVENLİĞİ İLE İLİŞKİSİ. Gürbüz YILMAZ Makina Mühendisi A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı KURUMSAL SOSYAL SORUMLULUK VE ÖNEMİ ÇEVRE VE İŞ SAĞLIĞI GÜVENLİĞİ İLE İLİŞKİSİ Gürbüz YILMAZ Makina Mühendisi A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı Kurumsal Sosyal Sorumluluk (KSS) Çevre İş Sağlığı Güvenliği ŞİRKETLER

Detaylı

HÂKİMLER VE SAVCILAR YÜKSEK KURULU HUKUKİ MÜZAKERE TOPLANTILARI PROJE FİŞİ

HÂKİMLER VE SAVCILAR YÜKSEK KURULU HUKUKİ MÜZAKERE TOPLANTILARI PROJE FİŞİ HÂKİMLER VE SAVCILAR YÜKSEK KURULU HUKUKİ MÜZAKERE TOPLANTILARI PROJE FİŞİ GİRİŞ Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu (HSYK) yeni yapısıyla göreve başladığı günden bugüne yargının daha etkin ve verimli bir

Detaylı

ken Türkçe de ulaç kuran bir ektir. Bu çal ma konumuzu seçerken iki amac m z vard. Bunlardan birincisi bu konuyu seçmemize sebep olan yabanc ö

ken Türkçe de ulaç kuran bir ektir. Bu çal ma konumuzu seçerken iki amac m z vard. Bunlardan birincisi bu konuyu seçmemize sebep olan yabanc ö G R ken Türkçe de ulaç kuran bir ektir. Bu çal ma konumuzu seçerken iki amac m z vard. Bunlardan birincisi bu konuyu seçmemize sebep olan yabanc ö rencilerin Türkçe ö renirken yapt anla malardan dolay,

Detaylı

Tam yağlı süt ürünleri tüketen erkeklere kötü haber

Tam yağlı süt ürünleri tüketen erkeklere kötü haber Tam yağlı süt ürünleri tüketen erkeklere kötü haber Sağlıklı, güçlü kuvvetli bir erkeksiniz ama çocuğunuz olmuyorsa bu önemli sorunun sebebi yediklerinizle ilgili olabilir. Erkekler üzerinde yapılan bilimsel

Detaylı

İlkadım Birey Tanıma Envanteri

İlkadım Birey Tanıma Envanteri İlkadım Birey Tanıma Envanteri İLKADIM Birey Tanıma Envanteri; Birey tanıma teknikleri kapsamında hazırlanmıştır. İlkokul 3. ve 4. sınıf ve Ortaokul 5.6.7.8.sınıf, ile Lise Haz.9.10.11. ve 12.sınıf aralığındaki

Detaylı

Özelge: 4632 sayılı Kanunun Geçici 1. maddesi kapsamında vakıf/sandıklardan bireysel emeklilik sistemine yapılan aktarımlarda vergilendirme hk.

Özelge: 4632 sayılı Kanunun Geçici 1. maddesi kapsamında vakıf/sandıklardan bireysel emeklilik sistemine yapılan aktarımlarda vergilendirme hk. Özelge: 4632 sayılı Kanunun Geçici 1. maddesi kapsamında vakıf/sandıklardan bireysel emeklilik sistemine yapılan aktarımlarda vergilendirme hk. Sayı: 64597866-120[94-2014]-131 Tarih: 28/08/2014 T.C. GELİR

Detaylı

2.000 SOSYOLOG İLE YAPILAN ANKET SONUÇLARINA DAİR DEĞERLENDİRMEMİZ. Anayasa nın 49. Maddesi :

2.000 SOSYOLOG İLE YAPILAN ANKET SONUÇLARINA DAİR DEĞERLENDİRMEMİZ. Anayasa nın 49. Maddesi : 2.000 SOSYOLOG İLE YAPILAN ANKET SONUÇLARINA DAİR DEĞERLENDİRMEMİZ Anayasa nın 49. Maddesi : A. Çalışma Hakkı ve Ödevi Çalışma, herkesin hakkı ve ödevidir. Devlet, çalışanların hayat seviyesini yükseltmek,

Detaylı

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi 28 Aralık 2012 İÇİNDEKİLER Ara Dönem Revizyon Notları........ 3 Derecelendirme Metodolojisi........ 5 Notların

Detaylı

Kadınları Anlamak Erkeklere Düşüyor

Kadınları Anlamak Erkeklere Düşüyor Kadınları Anlamak Erkeklere Düşüyor Kadınların Yaşam Koçu Tuğba Güneş, kadına şiddetti ortaya çıkaran nedenleri ortadan kaldıracak önlemler alınması gerektiğini söyledi. Kahramanmaraş ın tek yaşam ve wellness

Detaylı

MİKRO İKTİSAT ÇALIŞMA SORULARI-10 TAM REKABET PİYASASI

MİKRO İKTİSAT ÇALIŞMA SORULARI-10 TAM REKABET PİYASASI MİKRO İKTİSAT ÇALIŞMA SORULARI-10 TAM REKABET PİYASASI 1. Firma karını maksimize eden üretim düzeyini seçmiştir. Bu üretim düzeyinde ürünün fiyatı 20YTL ve ortalama toplam maliyet 25YTL dir. Firma: A)

Detaylı

Büyükşehir Bodrum halkına yeni süreci anlattı

Büyükşehir Bodrum halkına yeni süreci anlattı Büyükşehir Bodrum halkına yeni süreci anlattı Muğla Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından Bodrum da düzenlenen toplantıda yeni süreç ile ilgili büyükşehir daire başkanları tarafından Bodrum halkına

Detaylı

Türkiye İlaç Sektörü Strateji Belgesi ve Eylem Planı Toplantısı

Türkiye İlaç Sektörü Strateji Belgesi ve Eylem Planı Toplantısı Türkiye İlaç Sektörü Strateji Belgesi ve Eylem Planı Toplantısı SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKAN YARDIMCISI YADİGAR GÖKALP İLHAN: -GELİŞMEKTE OLAN SAĞLIK SEKTÖRÜ VE SAĞLIĞA ERİŞİMDEKİ ARTIŞ, KAMU HARCAMALARINI

Detaylı

Walt Whitman. - şiirler - Yayın Tarihi: 9.4.2004. Yayınlayan: Antoloji.Com Kültür ve Sanat

Walt Whitman. - şiirler - Yayın Tarihi: 9.4.2004. Yayınlayan: Antoloji.Com Kültür ve Sanat Walt Whitman - şiirler - Yayın Tarihi: 9.4.2004 Yayınlayan: Antoloji.Com Kültür ve Sanat Yasal Uyarı: Bu ekitap, bilgisayarınıza indirip kayıt etmeniz ve ticari olmayan kişisel kullanımınız için yayınlanmaktadır.

Detaylı

Yeni Sınav Sistemi (TEOGES) Hakkında Bilgilendirme

Yeni Sınav Sistemi (TEOGES) Hakkında Bilgilendirme Yeni Sınav Sistemi (TEOGES) Hakkında Bilgilendirme 8. SINIF Sevgili Ö renciler, SBS nin kald r lmas ile bunun yerine yaz l s navlar n merkezî bir uygulamayla yap lmas n esas alan bir sistem getirilmifltir.

Detaylı

OTİZM NEDİR? becerilerinin oluşmasını etkileyen gelişim bozukluğudur.

OTİZM NEDİR? becerilerinin oluşmasını etkileyen gelişim bozukluğudur. OTİZM NEDİR? Otizm, sosyal ve iletişim Otizm, sosyal ve iletişim becerilerinin oluşmasını etkileyen gelişim bozukluğudur. GÖRÜLME SIKLIĞI Son verilere göre 110 çocuktan birini etkilediği kabul edilmektedir

Detaylı

GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ YAZ OKULU YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM

GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ YAZ OKULU YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ YAZ OKULU YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM MADDE 1 (1) Bu Yönergenin amacı, Gaziosmanpaşa Üniversitesi bünyesinde yaz okulunda uygulanacak olan

Detaylı

Ek 1. Fen Maddelerini Anlama Testi (FEMAT) Sevgili öğrenciler,

Ek 1. Fen Maddelerini Anlama Testi (FEMAT) Sevgili öğrenciler, Ek 1. Fen Maddelerini Anlama Testi (FEMAT) Sevgili öğrenciler, Bu araştırmada Fen Bilgisi sorularını anlama düzeyinizi belirlemek amaçlanmıştır. Bunun için hazırlanmış bu testte SBS de sorulmuş bazı sorular

Detaylı

Özelge: Meslek Yüksekokulunun Kurumlar Vergisi Kanunu, Katma Değer Vergisi Kanunu ve Diğer Vergi Kanunları karşısındaki durumu hk.

Özelge: Meslek Yüksekokulunun Kurumlar Vergisi Kanunu, Katma Değer Vergisi Kanunu ve Diğer Vergi Kanunları karşısındaki durumu hk. Özelge: Meslek Yüksekokulunun Kurumlar Vergisi Kanunu, Katma Değer Vergisi Kanunu ve Diğer Vergi Kanunları karşısındaki durumu hk. Sayı: B.07.1.GİB.4.34.17.01-KDV.17-2645 Tarih: 17/08/2012 T.C. GELİR İDARESİ

Detaylı

OSMAN HAMDİ BEY ÜLKEMİZE MÜZECİLİK

OSMAN HAMDİ BEY ÜLKEMİZE MÜZECİLİK OSMAN HAMDİ BEY ÜLKEMİZE MÜZECİLİK 2009 8.SINIF SBS SINAV SORUSU 6. Yukarıdaki tablo 1906 yılında Osman Hamdi Bey tarafından yapılmıştır. Tablonun adı Kaplumbağa Terbiyecisi dir. Bu tabloyla ilgili aşağıdaki

Detaylı

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1 Sağlık Reformunun Sonuçları İtibariyle Değerlendirilmesi 26-03 - 2009 Tuncay TEKSÖZ Dr. Yalçın KAYA Kerem HELVACIOĞLU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Türkiye 2004 yılından itibaren sağlık

Detaylı

Sayın Bakanım, Sayın Rektörlerimiz ve Değerli Katılımcılar,

Sayın Bakanım, Sayın Rektörlerimiz ve Değerli Katılımcılar, Sayın Bakanım, Sayın Rektörlerimiz ve Değerli Katılımcılar, Orman ve Su İşleri Bakanımız Sn. Veysel Eroğlu nun katılımları ile gerçekleştiriyor olacağımız toplantımıza katılımlarınız için teşekkür ediyor,

Detaylı

Duhanc Hac Mehmet Sok. No: 35 Küçükçaml ca Üsküdar - stanbul

Duhanc Hac Mehmet Sok. No: 35 Küçükçaml ca Üsküdar - stanbul Yay n no: 07 Sohbet : 01 stanbul 2008, 1. Bask ISBN 978-975-8757-08-4 Editör: Necdet Y lmaz Hadis Tahriçleri Süleyman Sar Kitap konsept ve tasar m : GNG TANITIM Kitap iç uygulama: TN LET fi M Bask : Acar

Detaylı

KOOPERATİFLER HAKKINDA BİLMEK İSTEDİKLERİNİZ:

KOOPERATİFLER HAKKINDA BİLMEK İSTEDİKLERİNİZ: KOOPERATİFLER HAKKINDA BİLMEK İSTEDİKLERİNİZ: Soru: Bir yapı kooperatifi kaç kişi ile kurulur? Cevap: Bir yapı kooperatifi en az 7 gerçek ve/veya 1163 sayılı Kooperatifler kanununda belirtilen tüzel kişilerce

Detaylı

BEBEK VE ÇOCUK ÖLÜMLÜLÜĞÜ 9

BEBEK VE ÇOCUK ÖLÜMLÜLÜĞÜ 9 BEBEK VE ÇOCUK ÖLÜMLÜLÜĞÜ 9 Attila Hancıoğlu ve İlknur Yüksel Alyanak Sağlık programlarının izlenmesi, değerlendirilmesi ve ileriye yönelik politikaların belirlenmesi açısından neonatal, post-neonatal

Detaylı

25 Nisan 2016 (Saat 17:00 a kadar) Pazartesi de, postaya veya kargoya o gün verilmiş olan ya da online yapılan başvurular kabul edilecektir.

25 Nisan 2016 (Saat 17:00 a kadar) Pazartesi de, postaya veya kargoya o gün verilmiş olan ya da online yapılan başvurular kabul edilecektir. Sıkça Sorulan Sorular Başvuru Başvuru ne zaman bitiyor? 25 Nisan 2016 (Saat 17:00 a kadar) Pazartesi de, postaya veya kargoya o gün verilmiş olan ya da online yapılan başvurular kabul edilecektir. Bursluluğun

Detaylı

Yusuf Yıldırım. Kategori: Türk Romanı Çarşamba, 28 Nisan 2010 11:19 tarihinde yayınlandı. Gösterim: 4066

Yusuf Yıldırım. Kategori: Türk Romanı Çarşamba, 28 Nisan 2010 11:19 tarihinde yayınlandı. Gösterim: 4066 TANITIM: 1931 de cezaevinde tanıdığı genç mahkumun macerasını dinleyerek roman yazar. Topluma ve insanlara gerçekçi bakış açısıyla bakan Sabahattin Ali hem Yusuf-Muazzez aşkını hem de kasaba hayatının

Detaylı

Ertesi gün hastaneden taburcu olma vakti gelmi ti. Annesi odaya gelerek Can haz rlarken, babas hastane lemlerini yap yordu. Vitaboy hastaneden ç kman

Ertesi gün hastaneden taburcu olma vakti gelmi ti. Annesi odaya gelerek Can haz rlarken, babas hastane lemlerini yap yordu. Vitaboy hastaneden ç kman TABOY HASTA Vitaboy çok kötü bir rüya görüyordu. Rüyas nda karanl k bir yerdeydi. Kimse onun sesini duymuyordu. Yata nda k vran yordu. Birden uyand. Bütün bunlar bir rüyayd. Fakat kendini çok yorgun hissediyordu.

Detaylı

ÖZEL EMİNE ÖRNEK İLKOKULU DEĞERLER EĞİTİMİ. Sorumluluk Duygusu Nedir; Nasıl Kazandırılır?

ÖZEL EMİNE ÖRNEK İLKOKULU DEĞERLER EĞİTİMİ. Sorumluluk Duygusu Nedir; Nasıl Kazandırılır? ÖZEL EMİNE ÖRNEK İLKOKULU DEĞERLER EĞİTİMİ Sorumluluk Duygusu Nedir; Nasıl Kazandırılır? Sorumluluk kişinin üzerine düşen görevleri yerine getirmesi, başkalarının haklarına saygı göstermesi ve davranışlarının

Detaylı

ÇİÇEK GRUBU 2013-2014 EĞİTİM DÖNEMİ EKİM AYI BÜLTENİ 29 EKİM CUMHURİYET BAYRAMI DÜNYA HAYVANLAR GÜNÜ DÜNYA ÇOCUK GÜNÜ DÜNYA EL YIKAMA GÜNÜ KULELER Atatürk ün hayatını öğrenme Atatürk ün ülkemize kazandırdıkları

Detaylı

Sayın Valim, Sayın Rektörlerimiz, Değerli Hocalarımız ve Öğrencilerimiz Ardahan Üniversitesi Değerli öğrenciler, YÖK Kültür Sanat Söyleşileri

Sayın Valim, Sayın Rektörlerimiz, Değerli Hocalarımız ve Öğrencilerimiz Ardahan Üniversitesi Değerli öğrenciler, YÖK Kültür Sanat Söyleşileri Sayın Valim, Sayın Rektörlerimiz, Değerli Hocalarımız ve Öğrencilerimiz Ardahan da, Ardahan Üniversitesi nde sizlerle birlikte olmaktan memnuniyetimi bildirerek sözlerime başlamak isterim. Hepinizi sevgi

Detaylı

HER ŞEYİN BAŞI SAĞLIK

HER ŞEYİN BAŞI SAĞLIK ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΤΟΥΡΚΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΩΝ ΑΣΙΑΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Μάθηµα : ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΙV ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΟΝ ΠΡΟΦΟΡΙΚΟ ΛΟΓΟ (70013 Γ) HER ŞEYİN BAŞI SAĞLIK DİNLEYELİM

Detaylı

Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI

Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2015-1-69 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 16-02/30-9 Karar Tarihi : 14.01.2016 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan Üyeler : Prof. Dr. Ömer

Detaylı

Ara rma, Dokuz Eylül Üniversitesi Strateji Geli tirme Daire Ba kanl na ba

Ara rma, Dokuz Eylül Üniversitesi Strateji Geli tirme Daire Ba kanl na ba 1.1 Ara rman n Amac Ara rmada, Dokuz Eylül Üniversitesi Strateji Geli tirme Daire Ba kanl na ba olarak hizmet vermekte olan; 1. Bütçe ve Performans Program ube Müdürlü ü 2. Stratejik Yönetim ve Planlama

Detaylı

Ramazan Manileri // Ramazan Manileri. Editors tarafından yazıldı. Cuma, 25 Eylül 2009 17:55

Ramazan Manileri // Ramazan Manileri. Editors tarafından yazıldı. Cuma, 25 Eylül 2009 17:55 Ramazan Manileri // Ahmet ağa uyursun uyursun Uykularda ne bulursun Kalk al abdest, kıl namaz Sabahleyin cenneti bulursun Akşamdan pilavı pişirdim Gene karnımı şişirdim Çok mani diyecektim ama Defteri

Detaylı

Ümmü Kühhâ. Burak tarafından yazıldı. Çarşamba, 09 Eylül 2009 09:26

Ümmü Kühhâ. Burak tarafından yazıldı. Çarşamba, 09 Eylül 2009 09:26 Ümmü Kühhâ radıyallahu anhâ hakkında ferâiz âyetleri nâzil olan bir hanım sahâbî... Cahiliye devrinin kötü âdetlerinden birinin ortadan kalkmasını sebeb olan bir bahtiyar... Mirastan, hanım ve kızlara

Detaylı

Cümlelerin mantıksal özellikleri

Cümlelerin mantıksal özellikleri Cümlelerin mantıksal özellikleri Cümleler (önermeler) arasındaki mantıksal ilişkiler Gerektirme ör. P Q Bu bir köpektir. Bu bir hayvandır. Can arıyı öldürdü. Arı öldü. Tüm köpekler mordur. Köpeğim mor.

Detaylı

ETE KEMĐĞE BÜRÜNMÜŞ ŞĐĐRLER: OSMANLININ GÖRSEL ŞĐĐRLERĐ

ETE KEMĐĞE BÜRÜNMÜŞ ŞĐĐRLER: OSMANLININ GÖRSEL ŞĐĐRLERĐ ETE KEMĐĞE BÜRÜNMÜŞ ŞĐĐRLER: OSMANLININ GÖRSEL ŞĐĐRLERĐ Arş. Gör. Halil Sercan KOŞĐK Özer Şenödeyici, Osmanlının Görsel Şiirleri, Kesit Yayınları, Đstanbul 2012, 199 s. Görme, John Berger in de belirttiği

Detaylı

M i m e d 2 0 1 0 ö ğ r e n c i p r o j e l e r i y a r ı ş m a s ı soru ve cevapları

M i m e d 2 0 1 0 ö ğ r e n c i p r o j e l e r i y a r ı ş m a s ı soru ve cevapları M i m e d 2 0 1 0 ö ğ r e n c i p r o j e l e r i y a r ı ş m a s ı soru ve cevapları S1: Erasmus kapsamında yapılan projelerle yarışamaya katılınabilir mi? C1: Erasmus kapsamında gidilen yurtdışı üniversitelerdeki

Detaylı

HAKSIZ REKABET KURULU ÇALIŞMA RAPORU ANTALYA SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLER ODASI ANTALYA HAKSIZ REKABETLE MÜCADELE KURULU FAALİYET RAPORU

HAKSIZ REKABET KURULU ÇALIŞMA RAPORU ANTALYA SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLER ODASI ANTALYA HAKSIZ REKABETLE MÜCADELE KURULU FAALİYET RAPORU ANTALYA SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLER ODASI ANTALYA HAKSIZ REKABETLE MÜCADELE KURULU FAALİYET RAPORU DÖNEMİ : 2014 İÇİNDEKİLER SUNUŞ 3 BAŞKANIN SUNUŞU 4 HAKSIZ REKABETLE MÜCADELE KURULU NUN SUNUŞU

Detaylı

B02.8 Bölüm Değerlendirmeleri ve Özet

B02.8 Bölüm Değerlendirmeleri ve Özet B02.8 Bölüm Değerlendirmeleri ve Özet 57 Yrd. Doç. Dr. Yakup EMÜL, Bilgisayar Programlama Ders Notları (B02) Şimdiye kadar C programlama dilinin, verileri ekrana yazdırma, kullanıcıdan verileri alma, işlemler

Detaylı

Devleti tarihsel bağlamında iki ayrı örnekte incelemek. Prof. Dr. İlyas DOĞAN, Sivil Toplum Anlayışı ve Siyasal Sistemler, Astana Yayınları, 2013

Devleti tarihsel bağlamında iki ayrı örnekte incelemek. Prof. Dr. İlyas DOĞAN, Sivil Toplum Anlayışı ve Siyasal Sistemler, Astana Yayınları, 2013 Devleti tarihsel bağlamında iki ayrı örnekte incelemek Prof. Dr. İlyas DOĞAN, Sivil Toplum Anlayışı ve Siyasal Sistemler, Astana Yayınları, 2013 Devlet tarihi bir gerçekliktir İşbölümünün en basit düzeyde

Detaylı

İçindekiler Şekiller Listesi

İçindekiler Şekiller Listesi 1 İçindekiler 1.GĠRĠġ 3 2. Mekânsal Sentez ve Analiz ÇalıĢmaları... 4 3. Konsept....5 4. Stratejiler.....6 5.1/1000 Koruma Amaçlı Ġmar Planı.....7 6.1/500 Vaziyet Planı Sokak Tasarımı....7 7.1/200 Özel

Detaylı

Psikolojiye Giriş. Gözden geçirme oturumları. Evrim ve Akılcılık Ders 10. Pazartesi, 26/02, 16.00-18.00 Salı, 27/02, 18.00-20.00

Psikolojiye Giriş. Gözden geçirme oturumları. Evrim ve Akılcılık Ders 10. Pazartesi, 26/02, 16.00-18.00 Salı, 27/02, 18.00-20.00 Gelecek Çarşamba Yapılacak Sınav (olası dağılım) Psikolojiye Giriş Evrim ve Akılcılık Ders 10 Giriş: 4 Beyin: 9 Freud: 9 Skinner: 9 Bilişsel Gelişim: 9 Dil: 9 Algı/Dikkat: 9 Bellek: 9 Aşk: 7 Evrim: 4 Akılcılık:

Detaylı

ÖZEL MOTORLU TAŞITLAR SÜRÜCÜ KURSLARI TOPLANTISI RAPORU

ÖZEL MOTORLU TAŞITLAR SÜRÜCÜ KURSLARI TOPLANTISI RAPORU ÖZEL MOTORLU TAŞITLAR SÜRÜCÜ KURSLARI TOPLANTISI RAPORU İLERİ ARAŞTIRMALAR ŞUBAT 2016 0 Odamız 15 No.lu Eğitim Meslek Komitesi Üyeleri ve sürücü kursu olarak hizmet veren kuruluşların temsilcilerinin katılımlarıyla

Detaylı