TÜRK EKONOMİSİNİN ENERJİ BAĞIMLILIĞI ÜZERİNE BİR EŞ-BÜTÜNLEŞME ANALİZİ A CO-INTEGRATION ANALYSIS ON THE ENERGY DEPENDENCY OF THE TURKISH ECONOMY

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "TÜRK EKONOMİSİNİN ENERJİ BAĞIMLILIĞI ÜZERİNE BİR EŞ-BÜTÜNLEŞME ANALİZİ A CO-INTEGRATION ANALYSIS ON THE ENERGY DEPENDENCY OF THE TURKISH ECONOMY"

Transkript

1 Journal of Yasar Universiy 22 26(7) TÜRK EKONOMİSİNİN ENERJİ BAĞIMLILIĞI ÜZERİNE BİR EŞ-BÜTÜNLEŞME ANALİZİ A CO-INTEGRATION ANALYSIS ON THE ENERGY DEPENDENCY OF THE TURKISH ECONOMY M. Ali Bilginoğlu * Cüney Dumrul ** ÖZET Üreimde kullanılan en önemli girdilerden biri olan enerji, sosyal refahın önemli bir belirleyicisi olarak görülmekedir. Dünya ekonomisinde bir yandan enerji alebi ve ükeimi hızla ararken, diğer yandan perol rezervlerindeki azalma nedeniyle ülkelerin enerji ihalaına olan bağımlılıkları armakadır. Bu çalışmada Türk ekonomisinde enerji bağımlılığının belirleyicileri Johansen-Juselius eş-büünleşme analizi kullanılmak sureiyle analiz edilmişir. Analizler enerji yoğunluğunun, gayrisafi milli hâsılanın ve konulardaki enerji ükeiminin enerji bağımlılığını poziif yönde ekilediğini gösermişir. Bu çalışmanın poliik anlamda emel sonucu ise, Türk ekonomisinde enerji bağımlılığını azalmak için enerji poliikalarının enerji ekinliğini arırma ve enerji yoğunluğunu azalma yönünde uygulanmasıdır. Anahar Kelimeler: Enerji Bağımlılığı, Türk Ekonomisi, Lee-Srazicich Birim Kök Tesi, Johansen-Juselius Eş-Büünleşme Analizi ABSTRACT Energy is one of he mos basic inpus for producion and is idenified an imporan deerminan of social welfare. On he one hand, energy demand and consumpion have been raising rapidly in he world economy, on he oher hand due o shorage of oil reserve, counries dependence on energy impors has been increasing in parallel. This paper invesigaes he deerminans of energy dependency in Turkish economy using Johansen-Juselius approach o co-inegraion. The analysis shows ha energy densiy, GNP and residenial energy consumpion have been posiive impac on he energy dependency. The main policy implicaion ha follows from his sudy is o reduce energy dependency of Turkish economy, energy policy should be applied o he decrease energy densiy and increase energy efficiency. * Prof. Dr., Erciyes Üniversiesi İ.İ.B.F., İkisa Bölümü ** Yard. Doç. Dr., Erciyes Üniversiesi İ.İ.B.F., İkisa Bölümü

2 M.A.BİLGİNOĞLU C. DUMRUL / Journal of Yaşar Universiy 22 26(7) Keywords: Energy Dependency, Turkish Economy, Lee-Srazicich Uni Roo Tes, Johansen-Juselius Coinegraion Analysis. The aim of his sudy is ha explanaion of relaion beween energy geopoliics and energy securiy wih hisorical perspecives. Keywords: Geopoliics, energy policy, energy securiy 4393

3 M.A.BİLGİNOĞLU C. DUMRUL / Journal of Yaşar Universiy 22 26(7) GİRİŞ Sürdürülebilir kalkınmanın ekonomik, sosyal ve çevresel boyularıyla yakından ilgili bir öğesi olan enerji üreimi ve ükeimi iç ve dış poliikanın da son derece önemli bir unsurudur. Elekronik ve haberleşme eknolojilerinin hızla gelişiği, ileişim ve rekabein arığı ve oomasyonun günlük hayaın her anında önemli bir rol oynadığı bir dönem olan 2. yüzyılda, dünya ekonomilerinin yüksek dinamizm ile hareke edebilmesi için emel girdi enerjidir. Belirilen önemi nedeniyle, günümüzde siyasal kargaşanın ve sıcak savaşların emel alanı enerji kaynaklarının yoğun olduğu bölgeler olmakadır. Sözkonusu durumun emel nedeni, enerji kaynaklarının dünya genelindeki dengesiz dağılımıdır. Enerji kaynaklarının dengesiz dağılımı ise, birçok ülkenin enerji konusunda dışa bağımlı olmasına yol açmakadır. Esasında hem arih boyunca hem de dünya ekonomisinin büünleşiği günümüzde ülkeler arasındaki karşılıklı bağımlılık kaçınılmazdır. İkisadî refahı arırma çabalarının yoğunlaşığı dünya ekonomisinde devlelerin geleneksel olarak sahip olduğu egemenlik ve bağımsızlık kavramları yanında arık karşılıklı bağımlılık kavramı da arışılmakadır (Arı, 24: ; Allan ve Dupon, 999: 23-47; Nicholson, 989: 26-5). Ancak söz konusu bağımlılığın enerji gibi sraejik bir konuda ülke güvenliği açısından ehdi oluşurması, aşılması gerekli bir sorundur. Niekim, enerji ile ulusal güvenlik arasında 2. yüzyılda önemli bir ilişki oluşmuşur. Bu ilişki, iki ayrı yaklaşım arzı ile ele alınabilir. Bunlardan birincisi, enerji emininin ve erişebilirliğinin güvenliğini ve devamlılığını sağlayacak poliika ve sraejilerin oluşurulmasıdır. İkincisi ise, güvenliğin enerji alanlarını deneim alında umakla sağlanacağı ve güçleneceği poliika ve sraejilerin oluşurulmasıdır. Belirilen çerçevede, enerji asarrufu ve verimli enerji kullanımı ile enerjinin gerek ihala gerekse yuriçi üreimle sürekli bir şekilde ve en düşük maliyele elde edilmesi, enerji arz güvenliğinin bir unsuru olarak değerlendirilmekedir (Medlock ve Soligo, 2: 77-6; Ediger, 27: 2-5). Ülke kalkınmasının en önemli gösergelerinden olan kişi başına ükeilen enerji, hem gelişmiş ülkelerde (GÜ) hem de gelişmeke olan ülkelerde (GOÜ) hızla armakadır. Enerji kullanımı, üç büyük ekene göre biçimlenmekedir. Bunlardan ilki, piyasa koşulları ile ilgilidir. Enerji fiyalarının oluşmasında genelde eksik rekabe piyasalarının, özelde ise perol karellerinin rolü ikisa lieraüründe deaylı bir şekilde analiz edilmekedir. Enerji kullanımında ikinci eken ise, çevre sorunlarıdır. GÜ ler kalkınmalarını, bol ve ucuz enerji ile gerçekleşirmişler; kalkınma konusunda geciken GOÜ ler ise, aynı imkândan yoksun kalmışlardır. Özellikle, 973 ve 979 Perol Krizleri sonrası arz güvenliği sorunlarının yanı sıra, yüksek fiya arışları da GOÜ lerin kalkınma süreçlerinde önemli bir engel oluşurmuşur. Bu engeli aşmak için GOÜ ler, enerji seköründeki yaırımları arırmak zorunda kalmışlardır. Belirilen gelişmeler sonucunda dünya genelinde enerji arzında büyük arışlar sağlanmışır. Niekim, enerji alebi dünya genelinde 98 li yıllardan günümüze %5 lerin üzerinde bir arış gösermiş; bu alebin de 23 yılına kadar yıllık oralama %,5 ve oplamda %4 oranında aracağı beklenmekedir. Türkiye de ise, 98 yılında KTOE olan nihaî ükeim 28 yılında KTOE ye kadar yükselmişir. Lieraürde oluşurulan enerji projeksiyonlarına göre, nihaî ükeimin 225 yılında Türk ekonominde doğrusal modellemeler iibariyle 5 milyon KTOE düzeyine kadar arabileceği öngörülmekedir. Modellerin karesel formda ahmininde ise, söz konusu rakam 346 milyon KTOE ye kadar arabilecekir. Bu durum, geçmişe izlenen poliikaların günümüzde gözden geçirilmesini zorunlu kılmakadır (DPT, 993: 2; WEC, 27; IEA, 2; WEO, 29: 73; Ünler, 28, ). 4394

4 M.A.BİLGİNOĞLU C. DUMRUL / Journal of Yaşar Universiy 22 26(7) Enerji kaynaklarının al ürleri dikkae alındığında da hem Türk hem de dünya ekonomisinin geleceke önemli sorunlarla karşı karşıya kalacağı söylenebilir. Özellikle perol ve doğal gazın diğer enerji kaynaklarına göre enerji ükeimindeki payının yüksek olması ve perol kaynaklarının hızla ükenmesi, enerjide dışa bağımlılığı yüksek olan Türkiye gibi ülkeleri derinden ekileyebilecek bir ehdiir. Niekim, enerji uzmanları 23 yılından sonra, perol mevcudundaki azalmanın uluslararası pazarlarda aşırı dalgalanmalara yol açacağını ve bunun da perol fiyalarında arışa neden olacağını öngörmekedirler. Zira, dünya ekonomisinde 98 li yıllarda 3 Moe olan perol alebi 27 yılında 4 Moe düzeylerine çıkmış ve 23 yılında bu mikarın 5 Moe düzeyine çıkacağı beklenmekedir. Doğal gaz alebi ise, 98 li yıllarda 2 Moe düzeyinde iken 27 yılında 25 Moe ye yükselmiş ve 23 yılında da da 35 Moe ye kadar aracağı beklenmekedir (WEO, 29: 74). Belirilenler ışığında enerji kullanımına ilişkin üçüncü unsur olan eknolojik yeniliklerin devreye girmesi ve enerjinin yoğun kullanım alanlarında asarruf sağlayan eknolojik gelişmelerin ön plana çıkması gerekmekedir. Kalkınmanın emel ölçülerinden olan ve birçok enerji kaynağından dönüşürülebilen elekrik enerjisinin üreimi dünya genelinde 98 li yıllarda 8 milyon GWh iken 28 yılına gelindiğinde 2 milyon GWh düzeylerine ulaşmışır. Türkiye de ise, yine 98 li yıllarda 23 bin GWh düzeylerinde olan elekrik üreimi 28 yılına gelindiğinde 98 bin GWh düzeylerine ulaşmışır. Hamzacebi (27) de yapılan projeksiyona göre bu rakamın 22 yılında 5 bin GWh düzeylerine ulaşacağı ahmin edilmişir (Hamzacebi, 27: 24). Bu durum elekrik enerjisinin dünya ve Türk ekonomisindeki büyümeye eşlik eiğini ve haa büyüme oranlarının üzerinde bir arış yaşanacağını gösermekedir. Dünya enerji piyasalarındaki gelişme eğilimleri incelendiğinde ise, OPEC üyesi dışında kalan ülkelerde perol rezervlerinin ükenmeke olduğu ve perol fiya arışlarının kaçınılmaz olduğu görülmekedir. Diğer yandan, önümüzdeki yıllarda doğal gaz arzı doğal gaz alebini aşacağından fiyaların düşmesi ve ucuz doğal gazın yenilenebilir enerji kaynaklarına olan alebi azalması beklenmekedir. Diğer önemli bir enerji kaynağı olan kömürde ise, Çin hariç dünya alebinin düşmesine ve Çin in oplam kömür ükeiminin sadece %3 ünü ihal emesine karşın dünya kömür fiyalarının yükselmesi beklenmekedir. Kalkınma hamlesi içine giren Ora Doğu ülkeleri enerjide üreici olma yanında giderek ükeici olma konumuna gelmekedirler. İhal enerjiye bağımlılık, GÜ lerde ve GOÜ lerde hızla armaka ve bu durum ülkelerin kalkınma performansını olumsuz ekilemekedir. Belirilenler ışığında, dünya ekonomilerinin enerji piyasalarında önemli sorunlarla karşı karşıya kaldıkları görülmekedir. Bu sorunların en başa geleni, ülkelerin enerjide dışa bağımlılıklarıdır. Enerjide dışa bağımlılık, sadece ikisadî açıdan değil aynı zamanda siyasî açıdan da önemli bir sorundur. Niekim enerjinin büyük ölçüde yurdışı kaynaklardan sağlanması, bir ulusal güvenlik zafiyeine de yol açabilmekedir. Türk ekonomisinde de enerji ihiyacı az sayıda kaynakan ve az sayıda ülkeden karşılanmaka; bu durum geleceke yaşanabilecek darboğazlar açısından bir zafiye unsuru olarak görülmekedir. Belirilenler doğrulusunda bu çalışmanın emel amacı, Türkiye nin enerji konusunda dışa bağımlılığının derecesinin ve bağımlılığın nedenlerinin oraya koyulmasıdır. Çalışmanın emel sorunsalı ise, enerji verimliliğinin Türk ekonomisinde enerjide dışa bağımlılığı ne ölçüde ekilediğinin belirlenmesidir. Belirilen amaç ve sorunsal doğrulusunda birinci bölümde Türkiye nin enerji dengelerinin ve enerji bağımlılığının farklı yönleri niceliksel olarak oraya koyulacakır. İkinci bölümde ise, Türkiye nin enerji bağımlılığı üzerine bir uygulama yer almakadır. Uygulama kısmında enerjide dışa bağımlılığı emsil emesi için enerji ihalaının enerji üreimine oranı bağımlı değişken 4395

5 Mikar (KTOE) M.A.BİLGİNOĞLU C. DUMRUL / Journal of Yaşar Universiy 22 26(7) olarak kullanılmışır. Modelin açıklayıcı değişkenleri ise, enerji yoğunluğunu göseren oplam birincil enerji arzının GSYİH ye oranı, konularda kullanılan enerji mikarı ve GSMH dir. Uygulama sonuçlarına göre uzun dönemde enerjide dışa bağımlılığı ekileyen en önemli fakörün enerji yoğunluğu olduğu görülmüşür. I. TÜRKİYE NİN ENERJİ DENGESİ VE ENERJİ BAĞIMLILIĞI Türkiye nin enerji poliikasının emel sraejileri, ikisadî büyümeye desek olan ve sosyal refaha kakıda bulunan bir üreim ve ükeim dengesinde, yeerli, güvenilir ve ulusal kaynaklardan elde edilen bir enerji yapısının sağlanmasıdır. Enerji poliikasının emel öncelikleri ise, serbes piyasaya ve rekabee dayalı verimli bir enerji sekörü ihdas emek, doğu-baı koridorunda bir enerji köprüsü oluşurmak ve enerjide dışa bağımlılığı azalmakır (İKV, 24: 35). Belirilen amaçlardan belki de en önemlisi Türk ekonomisindeki enerji bağımlılığını azalmakır. Bu amacın ne ölçüde gerçekleşiğini değerlendirmek için ilk olarak enerji dengelerinin ele alınması gerekmekedir. Grafik den görüleceği üzere, enerji dengelerini değerlendirmek için enerji üreimi, oplam nihaî ükeim ile oplam birincil enerji arzı ele alınmış ve yıllar iibariyle üç değişkenin de sürekli arış rendinde olduğu görülmüşür. Ayrıca, yıllar iibariyle enerji üreimi, hem oplam nihaî ükeimin hem de oplam birincil enerji arzının gerisinde kalmışır. Nihaî ükeim ile enerji arzı arasındaki farkın özellikle 98 li yıllardan sonra arığı görülmekedir. Bu durum enerjinin verimli kullanılmadığının ve enerji kayıplarının yaşandığının bir gösergesi olabilir. Grafik : Türkiye de Enerji Üreimi, Tükeimi ve Arzı (96 28, MTOE) Kaynak: IEA (2) Yıllar Üreim Toplam Nihai Tükeim Toplam Birincil Enerji Arzı Grafik 2 de ise, enerji yoğunluğu olarak adlandırılan ve enerjinin verimli kullanımını göseren oplam birincil enerji arzının (TBEA) GSYİH ye oranının Türkiye ve OECD ülkeleri açısından seyri sunulmuşur. Grafiken görüleceği üzere Türkiye de birim hâsılayı üremek için kullanılan enerji mikarı 98 li yıllardan sonra OECD ülkelerinin oralamasından yüksekir ve belirgin bir azalma eğilimi gözlenmemekedir. Bu durum Türkiye de enerjinin verimli kullanılmadığının açık bir gösergesidir. 4396

6 Oran M.A.BİLGİNOĞLU C. DUMRUL / Journal of Yaşar Universiy 22 26(7) Grafik 2: Türkiye de ve OECD Ülkelerinde Enerji Yoğunluğu (97 29) Yıllar TBEA/GSYİH (TÜRKİYE) TBEA/GSYİH (OECD ÜLKELERİ) Kaynak: IEA (2) Türkiye nin enerji dengelerine ilişkin yukarıda beimlenen yapısal sorunlar enerji konusundaki dışa bağımlılığa da yansımakadır. Niekim, hızlı nüfus arışı, iç göç ve plansız kenleşme, dünya enerji pazarlarında yaşanan ekelleşme, birincil enerji arzında ihala oranının yüksek olması, doğal gaza bağımlılığın arması, kişi başına enerji ükeiminin düşük ve enerji şiddeinin yüksek olması söz konusu yapısal sorunları derinleşirmekedir. Ayrıca, Türkiye nin genç ve yüksek nüfusu, hızla gelişen sanayisi ve aran şehirleşme hızı, enerji ükeiminin de hızla armasına neden olmakadır. Türkiye, birincil enerji kaynakları açısından büyük bir poansiyele sahip olmasına rağmen, bu poansiyel yeersiz ölçüde kullanılmakadır. Belirilen sorunlara karşın Türkiye nin jeopoliik konumu, fosil kaynaklara ve büyüyen pazarlara yakınlığı, enerji köprüsü olma imkânı, yeni enerji kaynaklarına ilişkin poansiyelinin yüksek olması, yenilenebilir enerji eknolojilerine girme ve öncü olma olanağı enerji bağımlılığını azalıcı avanajlar olarak değerlendirilebilir. (TÜBİTAK, 23: 35; Ediger, 27: 6; Yavuz, 27: 2; Bıyıkoğlu, 27: 5). Türk ekonomisinin enerji bağımlılığının nicel olarak görülmesi için Tablo den yararlanılabilir. Tablo de Türkiye nin emel enerji kaynakları ihala, yuriçi üreim ve oplam değerler ile bunlara ilişkin oranlardan yola çıkılarak enerjide dışa bağımlılık değerlendirilmeye çalışılmışır. Tablo den görüleceği üzere yuriçi enerji üreiminin (YÜİ) oplam üreim ve ihalaa (TÜİ) oranı, 96 lı yıllardan 28 yılına kadar sürekli düşme eğilimi gösermişir. Başka bir deyişle, belirilen yıllar arasında enerji alebi büyük ölçüde ihala ile karşılanmışır. Niekim, 96 lı yıllarda yuriçi üreimin oplam üreim ve ihalaa oranı %89 larda iken; 28 yılında bu oran %28 lere kadar düşmüşür. Tablo de enerji bağımlılığı açısından dikka çekici bir diğer husus da enerji ihiyacının neredeyse %9 a yakınının kömür, perol ve doğal gaza dayalı olarak karşılanması ve bunlardan perol ile doğal gazın büyük ölçüde ihal edilmesidir. Başka bir deyişle, Türkiye de enerji üreiminde kullanılan kaynakların çeşililiği çok kısılıdır ve bunlar da genellikle ihal edilmekedir. Tablo de dikka çeken başka bir eğilimde, Türkiye nin önemli poansiyelinin olduğu rüzgâr, jeo-ermal ve su enerjilerinin oplam içerisinde çok düşük paylara sahip olmalarıdır. Belirilen enerji kaynaklarının Türkiye deki büyük poansiyeline karşın yeersiz kullanımı söz konusudur. Tabloda geçmişen günümüze yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımının oplam içindeki payının sürekli düşüğü görülmekedir. Bu enerji 4397

7 M.A.BİLGİNOĞLU C. DUMRUL / Journal of Yaşar Universiy 22 26(7) kaynakları geleneksel yakılardır. Ancak, bunların kullanımı hem yuriçinde üreildikleri hem de yenilebilir oldukları için oplam içindeki payının arırılması enerjide ihal bağımlılığını da azalabilecekir. 4398

8 M.A.BİLGİNOĞLU C. DUMRUL / Journal of Yaşar Universiy 22 26(7) Tablo : Türkiye de Birincil Enerji Kaynaklarının Üreimi ile İhalaı ve Bunlara İlişkin Oranlar (96 28, MTOE) Kaynaklar YILLAR Kömür YİÜ İhala Toplam YİÜ/Top Top./TÜİ Hamperol YİÜ İhala Toplam YİÜ/Top Top./TÜİ Perol Ürünleri Toplam İhalaı Top./TÜİ Doğal Gaz YİÜ İhala Toplam YİÜ/Top Top./TÜİ Elekrik İhalaı Toplam Su Enerjisi YİÜ YİÜ/TÜİ Jeoermal YİÜ Yenilenebilir Yak. YİÜ ve Aık En. YİÜ/TÜİ Güneş, Rüzgar vd YİÜ Üreim ve İhala YİÜ İhala Toplam YİÜ/TÜİ Kaynak: IEA (2). No: Hidro-elekrik, jeo-ermal, yenilenebilir yakacaklar ve aık enerjisi ile güneş, rüzgar enerjilerinde ihala söz konusu değildir. Diğer yandan perol ürünlerinde sadece ihala söz konusudur. Tabloda YİÜ, yuriçi üreimi; TÜİ, Toplam üreim ve ihalaı gösermekedir. İlgili oranlar arafımızca hesaplanmışır. 4399

9 Enerji Mikarı M.A.BİLGİNOĞLU C. DUMRUL / Journal of Yaşar Universiy 22 26(7) Tablo deki verilerden harekele oluşurulan Grafik 3 yuriçi enerji üreimi ile enerji ihalaının yıllar iibariyle gelişimini gösermekedir. Grafiğe göre yuriçi üreimin oldukça yavaş bir hızda armasına karşın, enerji ihalaı özellikle 99 lı yıllardan sonra çok hızlı bir arış eğilimine girmiş ve bu yıllardan iibaren her iki değişken arasındaki fark armışır. Bu durum dışa açılma ve serbesleşme poliikalarının, enerji alebini de arığını gösermekedir. Grafike dikka çeken bir husus da, kriz yıllarında döviz kurundaki dalgalanmalara paralel olarak enerji ihalaında düşüşlerin yaşanmasıdır. Grafik 3: Türkiye de Toplam Yuriçi Enerji Üreimi ve Enerji İhalaı (96 29; MTOE) Yıllar Enerji Üreimi (Moe) Ne İhala (Moe) Kaynak: IEA (2) No: Moe, milyon on perol eş-değeri enerji mikarını belirmekedir Grafik 4 de ise, oplam enerji arzında perol dışı ihalaın ve perol ihalaının oplam ihala içindeki payları yer almakadır. Her şeyden önce, grafikeki eğilimlere göre oplam enerji arzı içinde perol ve perol dışı ihalaın çok önemli bir paya sahip olduğu görülmekedir. Ayrıca 99 lı yılların oralarına kadar genelde perol ihalaı diğer enerji kaynaklarının ihalaından daha fazla olmuduğu da görülmekedir. 99 lı yılların oralarından iibaren de doğal gaz ihalaının arması ile durum ersine dönmüş ve perol ihalaının oplam ihala içindeki payı hızla düşmüşür. Belirilen durumun olumlu yönleri bulunmakadır. Bunlardan ilki, enerji ihalaında bir çeşilendirme sağlanmışır. Böylece, enerjide dışa bağımlılığın kaynak ve ülke açısından çeşililiği sağlanmışır. Diğer yandan, enerji ihalaının doğal gaza yönelmesi ve doğal gaz fiyalarının uzun dönemli anlaşmalarla belirlenmesi; buna karşın, perol fiyalarının uluslararası piyasalarda oldukça dalgalı bir seyir izlemesi dikkae alındığında, doğal gazın kısmen de olsa perolle ikamesi olumlu bir gelişmedir. 44

10 Yüzde Pay ORAN M.A.BİLGİNOĞLU C. DUMRUL / Journal of Yaşar Universiy 22 26(7) Grafik 4: Türkiye de Perol Dışı Enerji İhalaı ile Perol İhalaının Toplam Birincil Enerji Arzına Oranı (96 29) Kaynak: IEA (2) Yıllar Peroldışı Enerji İhalaı/TBEA Perol ihalaı/tbea Grafik 5 de ise Türk ekonomisi ile OECD ülkelerinin enerji bağımlılıkları, enerji ihalaının oplam birincil enerji arzına oranı emel alınarak sunulmuşur. Grafiken görüleceği üzere, hem Türkiye nin hem de OECD ülkelerinin enerjide dışa bağımlılıkları özellikle 98 li yılların oralarından iibaren arma eğilimi gösermekedir. Grafik 5 den çıkarılabilecek başka bir bulgu da, özellikle 98 li yıllardan sonra Türkiye nin enerjide dışa bağımlılığı OECD ülkelerine göre daha yüksek olması ve yıllar geçikçe aradaki farkın armasıdır. Grafik 5: Türkiye de ve OECD Ülkelerinde Enerji İhalaının Toplam Birincil Enerji Arzına Oranı (97 29; %) Kaynak: IEA (2) Yıllar OECD Ülkeleri Türkiye

11 M.A.BİLGİNOĞLU C. DUMRUL / Journal of Yaşar Universiy 22 26(7) II. TÜRKİYE NİN ENERJİ BAĞIMLILIĞI ÜZERİNE BİR UYGULAMA Bu bölümde Türkiye nin enerji bağımlılığı belirleyen fakörler üzerine bir uygulama yapılacakır. Belirilen amaç doğrulusunda ilk olarak konu ile ilgili uygulamalı lieraür ele alınacak ve veriler ile model anıılacakır. Ardından uygulamanın meodolojisi açıklanacak ve son olarak uygulama sonuçları ve bulgular sunularak yorumlanacakır. II.. UYGULAMALI LİTERATÜR, VERİLER VE MODEL Uygulamalı lieraürde enerjide dışa bağımlılığa ilişkin çalışma sayısı oldukça kısılıdır. Bu çalışmalardan Zhao ve Wu (27) de, özellikle perol ihalaı bağımlı değişken olarak, ham perol fiyaları, yuriçi enerji üreimi, endüsriyel hâsıla ve oplam rafik hacmi bağımsız değişken olarak ele alınmışır. Ziramba (2) da ise, ham perol ihalaı, reel GSYİH ve ham perolün reel fiyaı ile ilişkilendirilmişir. Xiong ve Ping (28) de de bağımlı değişken olarak ham perol ihalaı kullanılırken, GSYİH, nüfus, sanayi sekörünün GSYİH içindeki payı ve perol endüsrisinin üreici fiya indeksi ele alınan bağımsız değişkenlerdir. Ghosh (29) da ise, ihal edilen ham perolün mikarı ile reel fiyaı ve reel GSYİH arasındaki ilişki değerlendirilmişir. Bunların yanında enerji ihalaı enerji alebine bağlı bir olgudur ve uygulamalı lieraürde enerji alebinin belirleyicileri de enerji ihalaı ile ilişkilendirilmekedir. Söz konusu çalışmalardan Ghouri (2) de bağımlı değişken olarak perol ükeim mikarı kullanılırken; reel GSYİH, dünya perol fiyaları da ele alınan bağımsız değişkenlerdir. Enerji ihalaını Türkiye açısından değerlendiren çalışmalardan Erdoğdu (27) de analiz için GSYİH, oplam enerji ükeimi, perol dışındaki oplam enerji ihalaı, endüsriyel üreim indeksi ve özel sekör sabi sermaye yaırımları kullanılmışır. Çalışmanın bağımlı değişkeni oplam enerji ükeiminin enerji ihalaına oranıdır. Enerji bağımlılığını Türkiye açısından ve perol bağlamında değerlendiren çalışmalardan Ediger ve Berk (2) de emel bileşenler analizi ile perol ihalaı duyarlılık indeksi oluşurulmuşur. Bu indeksde perol ihalaının birincil ve oplam enerji ükeimine oranı, perol ihalaının oplam değerinin GSYİH ye oranı, perol ihalaının perol ükeimine oranı kullanılmışır. Alınay (27) de de perol ihalaını analiz emek için ham perolün nominal ve reel fiyaı ile reel GSYİH açıklayıcı değişkenler olarak kullanılmışır. Söz konusu çalışmalardan harekele Tablo 2 de sunulan veriler bu çalışmanın uygulamasında kullanılmışır. İlgili veriler yıllarını kapsayan yıllık frekansa sahipir. 442

12 M.A.BİLGİNOĞLU C. DUMRUL / Journal of Yaşar Universiy 22 26(7) Tablo 2: Analizlerde Ele Alınan Veriler, Bunların Açıklaması ve Kaynakları Verinin Adı Verinin Açıklaması Verinin Kaynağı Enerji Üreimi MTOE IEA 2 Enerji Ne İhalaı MTOE IEA 2 GSMH 987 Fiyalarıyla, Bin TL Hazine Müseşarlığı TCMB-EVDS Konularda Kullanılan Enerji Mikarı MTOE IEA 2 Toplam Birincil Enerji Arzının GSYİH ye KTOE, 2 Fiyalarıyla (ABD IEA 2 oranı Doları) No: GSMH serisi 25 yılından iibaren GSYİH arış hızından yararlanılarak elde edilmişir. çalışılacakır. Tablo 2 de yer alan verilerden harekele Denklem de yer alan model bu çalışmada ahmin edilmeye IU f GNP, KON, ENYOG () () numaralı denklemde yer alan IU, enerjide yurdışı bağımlılığı emsil eden enerji ihalaının enerji üreimine oranını; ENYOG enerji verimliliğini emsil eden ve enerji yoğunluğu olarak adlandırılan oplam birincil enerji arzının GSYİH ye oranını; KON, konularda kullanılan enerji mikarını; GNP ise, reel GSMH yi gösermekedir. Analize dâhil edilen üm değişkenler isaisiki ve yorumlama açılarından sağladığı avanajlar nedeniyle logarimik dönüşümleriyle analiz edilmişir. II.2. METODOLOJİ Uygulama kısmında ilk olarak verilerin birim köke sahip olup olmadıkları araşırılacakır. Serilerdeki birim kökün varlığına ilişkin yapılacak ilk es Gelişirilmiş Dickey-Fuller (GDF) analizidir. Bir y zaman serisi için GDF esinde kullanılacak denklemler sabisiz-rendsiz, sabili-rendsiz ve sabili-rendli versiyonları sırasıyla (2), (3) ve (4) numaralı denklemlerde göserildiği gibidir (Enders, 995: ; Aseriou ve Hall, 27: 297). y y p i i y i ~ WN, 2 (2) y y p i i y i ~ WN, 2 (3) y T y n i y i ~ WN, 2 (4) 443

13 M.A.BİLGİNOĞLU C. DUMRUL / Journal of Yaşar Universiy 22 26(7) (2), (3) ve (4) numaralı denklemlerde ve, denklemlere ilişkin kasayıları;, birinci fark işlemcisini; T, doğrusal zaman rendini;, haa erimini gösermekedir. WN erimi ise, beyaz gürülü sürecini emsil emekedir (Aseriou ve Hall, 27: ; Sevükekin ve Nargeleçekenler, 27: ). GDF esinde haa eriminin beyaz gürülü özelliğine sahip olduğu varsayımı söz konusudur. Phillips- Perron (P-P) esinde, haa erimlerinin değişen varyanslı olabileceği durumlar da dikkae alınmakadır (Enders, 995: 239; Aseriou ve Hall, 27: 297). Tesin eorik açıklaması için (5) ve (6) numaralı regresyon modellerinden yararlanılabilir: * * y a a y (5) y a~ a~ y a~ T / 2 2 (6) Yukarıdaki denklemlerde yer alan T, gözlem sayısını;, haa erimini; * a, a *, rendsiz modelin en küçük kareler kasayılarını; a ~ ~, a~, a 2, rendli modelin en küçük kareler kasayılarını gösermekedir. P-P esinde GDF esindeki sraeji izlenerek durağanlık es edilmekedir (Enders, 995: ; Kadılar, 2: 2 23; Aseriou ve Hall, 27: ). Uygulamanın ikinci aşamasında ise, ele alınan değişkenlerin yapısal kırılmalarının varlığı alında hangi seviyede durağan oldukları araşırılacakır. Bu amaçla Lee ve Srazicich (2, 23) arafından gelişirilen Lagrange Çarpanı (LM) esleri kullanılacakır. Bu ese Schimid ve Phillips (992) arafından önerilen LM birim kök esleri yardımıyla ve Perron (989) da yer alan Model A ve C ye göre sabi ile sabi ve rendde kırılmaları dikkae alarak durağanlık değerlendirilmekedir. Tese veri üreme süreci (7) numaralı denklemle açıklanabilir (Lee ve Srazicich, 23: 82). Y Z u (7) (7) numaralı denklemde yer alan Y, bağımlı değişken vekörünü; Z ise, dışsal değişken vekörünü gösermekedir. Model A için Z,, D, D2 vekörü ve Model C için Z,, D, D2, DT, DT2 vekörü geçerlidir. Bu vekörlerde yer alan D ve D 2 sabi değerdeki kırılmaları bulmak için kullanılan kukla değişkenleri; DT ve DT 2 rendde kırılmayı elde emek için kullanılan kukla değişkenleri gösermekedir. Model A için sıfır ve alernaif hipoezleri sırasıyla (8) ve (9) numaralı denklemlerde göserildiği gibidir: 444

14 M.A.BİLGİNOĞLU C. DUMRUL / Journal of Yaşar Universiy 22 26(7) H Y db d 2B2 y v : (8) H A Y dd d 2D2 v2 : (9) Model C ye ilişkin sıfır ve alernaif hipoezler ise, () ve () numaralı denklemlerde göserilmişir: H Y db d 2B2 y d 3B d 4 D2 : () H A Y dd d 2 D2 y d 3B d 4 D2 2 : () (8), (9), () ve () numaralı denklemlerde bulunan v, v 2, ve 2 modellere ilişkin durağan haa erimleridir. j, 2 olduğunda için T Bj B olduğu; diğer durumlarda ise, sıfıra eşi olduğu varsayılmakadır. Kukla değişkenlere ilişkin kasayı marisi ise, d d, d 2 olarak göserilmekedir (Lee ve Srazicich, 2: 537; Lee ve Srazicich, 23: 82). Denklem (2) ise, iki kırılmalı LM birim kök es isaisiğinin elde edilmesine ilişkindir. j ~ y Z S u ~ ~ ~ S y Z 2,... T (2) 2 numaralı denklem iibariyle birim kök hipoezi sıfır hipoezine göre belirlenmeke ve serinin kırılmalarla birlike durağan olup olmadığına LM es isaisiği ile hesaplanan isaisiğine göre değerlendirilmekedir (Lee ve Srazicich, 23: 83). Uygulamanın ikinci aşamasında ise, aynı seviyede durağan seriler için kullanılan Johansen-Juselius (J-J) eş-büünleşme esleri uygulanarak değişkenler arasındaki uzun dönem ilişkiler araşırılacakır. Vekör ooregresyon (VAR) modeline dayanan eş-büünleşme analizi z gibi seviyesinde durağan olmayan bir zaman serisi ele alındığında maris göserimleri ile (3) numaralı denklemdeki gibi anımlanabilir (Maddala, 988: 26; Tarı, 26: 45; Favero, 2: 75; Aseriou ve Hall, 27: 39): Z Z 2Z 2... n z n n Z n u (3) (3) numaralı denklemden yola çıkılarak (4) numaralı denkleme ulaşılabilir: 445

15 M.A.BİLGİNOĞLU C. DUMRUL / Journal of Yaşar Universiy 22 26(7) Z n i i y i Z n u (4) I i A j j i I n i A i (4) numaralı denklemde yer alan Z, n ade içsel değişkeni göseren değişkenler vekörünü;, paramere marisini gösermekedir. J-J eş-büünleşme yöneminde uzun dönem ilişkiler (4) numaralı denklem iibariyle espi edilmekedir. (4) numaralı denklemde yer alan marisinin rankı, değişkenler arasındaki ilişki sayısını vermekedir (Aseriou ve Hall, 27: ). Bu çalışmada J-J eş-büünleşme esi aşağıda belirilen aşamalarla uygulanacakır. - Uygun Gecikme Uzunluğunun Tespii: Çalışmanın modeline ilişkin VAR modeli için Akaike Bilgi Krieri (AIC), Schwarz Krieri (SC), Hannan-Quinn Krieri (HQ), Son Tahmin Haası (FPE), Logarimik Olasılık Oranı (LR) ölçüleri kullanılacakır. Uygun gecikme seviyesinin belirlenmesinde gecikme aralığı, verilerin yıllık frekansa olması nedeniyle dör olarak alınmışır (Lükepohl, 25: 46-5; Aseriou ve Hall, 27: ). 2- Ardışık Bağınının Tespii: Eş-büünleşme analizlerinin en uygun gecikme uzunluğunda yapılması, ardışık bağını eslerine bağlıdır. Belirlenen uygun gecikme uzunluklarında VAR modellerine ilişkin haa erimlerinin ardışık bağınıya sahip olup olmadığı Lagrange çarpanı (L-M) oo-korelasyon esi ile araşırılacakır (Lükepohl, 25: 57-73). 3- Sabi Varyansın Tespii: Belirlenen uygun gecikme uzunluğunda verilerin seviyesinde kurulan VAR modelinin haa erimlerine ilişkin sabi varyansın espii Whie esine göre yapılacakır. Belirlenen gecikme uzunluğunda ardışık bağını ve/veya değişen varyans sorunu olması halinde gecikme uzunluğu arırılacak ve söz konusu esler ekrar yapılacakır. 4- Eş-büünleşmenin Tespii: Eş-büünleşme ilişkisinin varlığı iz ve en-büyük öz-değer isaisiklerine göre araşırılacakır. Eş-büünleşme analizlerinde doğrusal-sabili-rendsiz ve doğrusal-sabili-rendli model ipleri dikkae alınacakır. Belirilen iki model ipinden hangisi yardımıyla model kurulacağı ise, Panula ilkesi ile belirlenecekir (Johnson ve Dinardo, 997: 32; Favero, 2: 76; Aseriou ve Hall, 27: ). 5- Haa Düzelme Modeli (HDM) Kasayısına İlişkin Tesler: Eş-büünleşme analizleri ile elde edilen HDM kasayısı bu aşamada değerlendirilecekir (Enders, 995: 367). 6-Normalleşirmenin Doğru Olup Olmadığının Tespii: Normalleşirme işleminin doğru yapılıp yapılmadığı eşbüünleşme vekörü üzerine olasılık oran esine dayalı zayıf dışsallık esi ile araşırılacakır (Aseriou ve Hall, 27: 325). 446

16 M.A.BİLGİNOĞLU C. DUMRUL / Journal of Yaşar Universiy 22 26(7) II.3. UYGULAMA SONUÇLARI, BULGULAR VE YORUMLAR Tablo 3 ve Tablo 4 de uygulamada kullanılan verilere ilişkin GDF, P-P ve Lee-Srazicich birim kök esleri sunulmuşur. Teslerin sonuçlarına göre, ele alınan değişkenlerin seviyelerinde durağan olmadıkları görülmekedir. Ayrıca, Lee-Srazicich birim kök eslerine göre enerjide dışa bağımlılığı göseren değişkeninin sabi ve rendinin 974 yılındaki Perol Krizi nden ve 99 yılındaki Körfez Krizi nden sonra değişiği görülmekedir. GSMH verisinin sabi ve rendindeki kırılmaları ise, 978 dış borç krizine ve 997 yılına denk gelmekedir. Ayrıca konulardaki enerji kullanımının sabi ve rendindeki kırılmanın 999 yılına denk gelmişir. Bu yılın emel özelliği ise, konularda doğalgaz kullanımının yaygınlaşmasıdır. IU Tablo 3: Ele Alınan Değişkenlere İlişkin GDF ve P-P Tes Sonuçları Değişkenin Simgesi GDF Tes İsaisikleri P-P Tes İsaisikleri Sabi erimli Sabi erimli Sabi ve rend mevcu Sabi ve rend mevcu Enerji İhalaının Enerji Üreimine Oranı IU IU -2.3() -4.87()* -2.29(2) -3.3(3) IU -6.42()* -6.55()* -6.42()* -6.55()* GSMH GNP GNP -.4() -2.49() -.4() -2.46() GNP -7.33()* -7.4()* -7.32()* -7.4()* Konularda Kullanılan Enerji Mikarı KON KON -.9() -.92() -.2(3) -.92() KON -7. ()* -7.3()* -7.3(3)* -7.4(3)* Toplam Birincil Enerji Arzının GSYİH ye Oranı ENYOG ENYOG -2.5() -.8() -.96(2) -.8() ENYOG -7.5()* -7.63()* -7.7(4)* -8.86(8)* No: GDF ve P-P esinde (*) işarei % anlamlılık düzeyinde ele alınan değişkenin durağan olduğunu gösermekedir. GDF esinde uygun gecikme uzunluğu için gecikme üzerinden Schwarz bilgi krieri kullanılmışır. Paranez içerisindeki rakamlar Schwarz bilgi krierine göre belirlenen gecikme uzunluklarıdır. P-P eslerinde ise, uygun gecikme uzunluğunun espiinde Barle Kernel Specral Esimaion yönemi ve Newey-Wes Bandwidh krierleri kullanılmış ve paranez içindeki rakamlar ban aralıklarını gösermekedir. Tabloda yer alan işarei ise, ilgili değişkenin birinci farkının alındığını gösermekedir. 447

17 M.A.BİLGİNOĞLU C. DUMRUL / Journal of Yaşar Universiy 22 26(7) Tablo 4: Lee-Srazicich Birim Kök Tes Sonuçları Değişkenler Değeri Model Gecikme Kırılma IU :.4 : 2.6 GNP :.4 : 2.8 KON :.4 : 2.8 ENYOG :.2 : 2.8 Tarihleri A C A C A C A C Hesaplanan İsaisiği Kriik Değeri No: Model A sabie kırılmayı Model C hem sabie hem de rendde kırılmayı dikkae alan modellerdir. Kriik değerler % anlamlılık düzeyinde sunulmuş ve bu değerler Lee ve Srazicich (2; 23) den elde edilmişir. Tablo 5 de ise, eş-büünleşme denkleminde dikkae alınacak gecikme uzunluğu için ilgili krierler sunulmuşur. Söz konusu krierlerden sadece LR isaisiği beş gecikmeyi göserirken diğerleri iki gecikmeyi gösermişir. Tablo 5: Verilerin Seviye Değerlerinde Kurulan VAR Modeline Göre Uygun Gecikme Uzunlukları Gecikme LogL LR FPE AIC SC HQ NA.e e-5* * * * e e e *.5e No: (*) işarei ilgili krierin göserdiği en uygun gecikme sayısını belirmekedir. VAR analizinden yola çıkılarak yapılan anısal eslerde iki gecikmeli modelde ardışık bağını sorunu espi edilmiş ve bu sorun giderilene kadar modele oo-regresif süreç dahilinde gecikme eklenmişir. Sonuça, 448

18 M.A.BİLGİNOĞLU C. DUMRUL / Journal of Yaşar Universiy 22 26(7) LR isaisiğinin de işare eiği beş gecikmeli modelde oo-korelasyon sorununun olmadığı görülmüşür *. Tablo 6 da ise, beş gecikme uzunluğunda kurulan eş-büünleşme modelinde %5 anlamlılık düzeyinde hem iz isaisiğine hem de en-büyük öz-değer isaisiğine göre bir eş-büünleşik vekör espi edilmişir. Tablo 6: Modele İlişkin İz ve En Büyük Öz-Değer Sınamaları İz İsaisiği Eş-büünleşme Alernaif Öz-değer İz İsaisiği Kriik Değer Olasılık Değeri Vekör Hipoezi, H Sayısı Hipoez, H (%5) r r * r r r 2 r r 3 r En büyük öz-değer esi Eş-büünleşme Alernaif Öz-değer En Büyük Öz- Kriik Değer Olasılık Değeri Vekör Hipoezi, H Sayısı Hipoez, H değer İsaisiği (%5) r r * r r r 2 r r 3 r No: * işarei %5 anlamlılık seviyesinde değişkenler arasında eş-büünleşmenin varlığını gösermekedir. Tablo 7 de ise, eş-büünleşme analizinden elde edilen değişkenlere ilişkin uzun dönem kasayılar ile bunlara ilişkin sandar haalar ve isaisikleri sunulmakadır. Uyarlama kasayısının negaif ve isaisiki olarak anlamlı olması, herhangi bir şok sonrasında enerji ihalaındaki değişmelerin diğer değişkenler arafından düzelildiğini ve bunun da yaklaşık ay (2/.2) sürdüğünü gösermekedir. Elde edilen uyarlama kasayısına göre herhangi bir şok sonrası bağımlı değişkenin rendine inibakının oldukça hızlı olduğu da söylenebilir. * Tanısal esler çalışmada yer kaplamaması için verilmemişir. Bu esler isendiği akdirde yazarlardan emin edilebilir. 449

19 M.A.BİLGİNOĞLU C. DUMRUL / Journal of Yaşar Universiy 22 26(7) Tablo 7: Modele İlişkin Tahmin Edilen Uzun Dönem İlişkileri ve HDM Kasayısı IU GNP ENYOG KON TREND(6) (.2875) (.4336) (.5744) (.465) HDM (Uyarlama) Kasayısı: -.2 (.27) [-4.4] No: Paranez içerisindeki rakamlar sandar haaları, köşeli paranez içindeki rakam isaisiğini gösermekedir. Tablo 7 den harekele ilgili değişkenlerin normalleşirme işlemlerinin sonucunda değişkenler arasındaki uzun dönem ilişki aşağıdaki gibidir. IU.3 GNP 3.9 ENYOG.5 KON. T (5) (5) numaralı denklemde model logarimik formda kurulduğu için değişkenlerin önündeki kasayılar aynı zamanda esneklik değerlerini vermekedir. Bu denkleme göre, enerji ihalaının enerji üreimine oranı ile GSMH, enerji yoğunluğu ve konularda kullanılan enerji mikarı arasında poziif ilişkiler söz konusudur. Enerji ihalaının enerji üreimine oranı ile GSMH arasında ilişkiyi göseren kasayının gelir esnekliğini gösermesi iibariyle enerji ükeiminin üsün bir mal olduğu oraya çıkmakadır. Ayrıca, birim hâsılayı üremek için gerekli enerji mikarını göseren enerji yoğunluğu değişkeni ile enerji ihalaının enerji üreimine oranı arasındaki poziif ilişki de enerji verimliliğinin önemini gösermekedir. Zira, enerji yoğunluğunun arması enerjinin verimli kullanılmadığını gösermeke ve enerji yoğunluğunun azalması halinde enerjide dışa bağımlılığın da azalacağı model iibariyle görülmekedir. Denklem (5) den görüleceği üzere en yüksek esneklik değeri de enerji yoğunluğuna aiir. Normalleşirme işlemlerinden oraya çıkan önemli bir bulgu da konu ükeimine ilişkin kasayının diğer kasayılara göre düşük olmasıdır. Başka bir deyişle, lieraürde de iddia edildiği üzere konu ükeiminin enerji ihalaına esnekliği düşükür. Tablo 8 de ise, normalleşirme işleminin yapıldığı enerji ihalaı değişkeninin zayıf dışsal olmadığı; yani, normalleşirmenin doğru yapıldığı bulgusu oluşmakadır. Bunun yanında GSMH değişkeninin de zayıf dışsal olmadığı bulgusuna ulaşılmışır. Böylesi bir durum, değişkenler arasında çif yönlü bir ekileşim olduğunu ve modelin sisem yaklaşımı ile ahmin edilebileceğini gösermekedir. Tablo 8: Uyumlama Kasayılarına İlişkin Olasılık Oran Tesi (Zayıf Dışsallık Tesi) Kısılama LR İsaisiği Serbeslik Derecesi Olasılık A, 2.83, A 2, A 3,.9.29 A 4,

20 M.A.BİLGİNOĞLU C. DUMRUL / Journal of Yaşar Universiy 22 26(7) SONUÇ VE DEĞERLENDİRME Küreselleşmenin ve ikisadî büünleşmelerin son 3 yılda hız kazandığı dünya ekonomisinde ülkeler arasındaki karşılıklı bağımlılık da hızla armışır. Üreim fakörlerinin dengesiz dağılımı göz önüne alındığında karşılıklı bağımlılığın kaçınılmaz olduğu görülmekedir. Ancak, karşılıklı bağımlılığın ulusal güvenlik göz önüne alınarak konrol alında uulması gerekmekedir. Niekim, hem GÜ ler hem de GOÜ ler hammadde, ara malı, sermaye malı ve nihaî mallar konusunda kendi içlerinde alernaifler üremeye çalışmaka, bu amaçla ikisadî birlikler kurmakadır. 97 li yıllardan sonra dünya ekonomisi, Keynesyen ikisadın alın çağını sona erdiren perol krizleri ile karşı karşıya kalmışır. Bu krizler dünya ekonomisinin neredeyse perole dayalı olarak işlediğini gösermişir. Krizin ardından yaşanan sagflasyon ile dünya ekonomisinin işleyişi değişmiş ve neo-klasik eorinin poliika önerileri hızla uygulanmaya başlanmışır. Bu gelişmelerin yanı sıra özellikle perol bölgelerinde siyasal karmaşalar ve savaşlar da armışır. Büün bu gelişmeler enerjinin dünya siyaseinde ve ekonomisinde oldukça sraejik bir fakör olduğunu gösermekedir. Böylesi sraejik bir fakörün ulusal bağımsızlığın ve güvenliğin önemli bir belirleyicisi olması da kaçınılmazdır. Niekim, büün arışmalara ve ehlikelerine karşın nükleer enerjinin kullanılması enerjinin sraejik önemini gösermekedir. Dünya ekonomisindeki belirilen gelişmeler kalkınma sürecinde olan Türk ekonomisini 97 li yıllarda oldukça derinden ekilemiş ve 98 li yıllarda enerjide dışa bağımlılığın yol açığı dış borç krizi yaşanmışır. 98 li yılların ardından da Türk ekonomisi gelişikçe enerjiye olan ihiyacı armışır. Enerji ihiyacı ise, yuriçi kaynakların yeersizliğinden ve/veya yeerince kullanılmamasından dolayı yurdışı kaynaklardan elde edilmişir. Belirilen rend 96 lı yıllardan günümüze dek süren bir eğilime sahipir. Bu çalışmada Türk ekonomisinin enerjide bağımlılığının OECD ülkelerine göre yüksek olduğu ve yıllar iibariyle aradaki farkın açıldığı görülmüşür. Türk ekonomisinde ihal bağımlılığının OECD ülkelerine göre yüksek olmasının yanında enerji verimliliğinde bu ülkelere göre düşük bir performans espi edilmişir. Ayrıca, yüksek poansiyele rağmen rüzgâr, jeo-ermal ve suya dayalı enerji kaynaklarının oplam içerisinde çok düşük bir paya sahip olduğu ve enerji ihiyacının %9 ına yakınının kömür, perol ve doğal gaz gibi genelde ihalaa dayalı kaynaklardan karşılandığı da oraya çıkmışır. Enerjide dışa bağımlılık ve enerji verimliliğinin düşük olması birlike düşünüldüğünde, bu iki fakörün birbiri ile bağlanılı olduğu iddia edilebilir. Bu yüzden çalışmada kurulan modelde esas olarak enerji verimliliği emel alınmışır. Ham verilerden elde edilen önemli bir bulgu da, Türk ekonomisinde enerji kayıplarının yüksek düzeyde olmasıdır. Enerji verimliliğini ve enerji yoğunluğunu büyük ölçüde ekileyecek olan enerji kayıplarının önlenmesi için eknik alyapının gelişirilmesi enerji poliikalarında dikkae alınmalıdır. Çalışmanın ekonomerik uygulamasında ilk olarak birim kök esleri uygulanmış ve serilerdeki kırılmaları dikkae alan ve almayan esler iibariyle değişkenlerin birinci farkında durağan oldukları oraya çıkmışır. Bir ikisadî serinin birinci farkında durağan olmasının anlamı, bu değişkenlere uygulanacak bir poliikanın uzun dönemde de ekili olacağıdır. Başka bir deyişle, enerji bağımlılığına ve verimliliğine ilişkin poliika uygulamalarının ekin olacağı birim kök esleri iibariyle oraya çıkmışır. Ayrıca, Lee-Srazicich birim 44

21 M.A.BİLGİNOĞLU C. DUMRUL / Journal of Yaşar Universiy 22 26(7) kök esleri iibariyle ele alınan serilerdeki kırılmaların 97 li yıllarda yaşanan perol krizlerine, 99 yılında yaşanan Körfez Krizi ne ve 99 lı yılların sonunda doğal gazın konularda yoğun bir şekilde kullanıldığı dönemlere denk geldiği görülmüşür. Uygulanmanın ikinci aşamasında yapılan eş-büünleşme es sonuçlarına göre, enerji bağımlılığı ile GSMH, enerji yoğunluğu ve konularda kullanılan enerji mikarı arasında poziif ilişkiler espi edilmişir. Ele alınan bağımsız değişkenler arasına enerji bağımlılığını en çok ekileyen ekenin enerji yoğunluğu olduğu görülmekedir. Başka bir deyişle, Türk ekonomisinde enerji verimliliğinin düşük (enerji yoğunluğunun yüksek) olması ve bu durumun da enerjide dışa bağımlılığı ekileyen en önemli emen olduğu anlaşılmışır. Bu nedenle enerjide dışa bağımlılığı azalmada arz yönlü poliikalar kadar alebi düzenleyen ve enerjinin üm sekörlerde verimli kullanılmasını sağlayan poliikalar da önem arz emekedir. 442

22 M.A.BİLGİNOĞLU C. DUMRUL / Journal of Yaşar Universiy 22 26(7) KAYNAKÇA ALLAN, Pierre ve DUPONT, Cedric. (999), Inernaional Relaions Theory and Game Theory: Baroque Modeling Choices and Emprical Robusness, Inernaional Poliical Science Review, 2(): ALTINAY, Galip. (27), Shor-Run and Long-Run Elasiciies of Impor Demand for Crude Oil in Turkey, Energy Policy, 35(): ARI, Tayyar. (24), Uluslararası İlişkiler ve Dış Poliika, İsanbul: Alfa Yayınları. ASTERIOU, Dimirios ve HALL, Sephen G. (27), Applied Economerics, New York: Palgrave Macmillan. BIYIKOĞLU, H. Nadir. (27), Enerji, Doğalgaz ve Türkiye nin Avrupa Enerji Güvenliğindeki Rolü-I, 223, 6(7): 4. DPT. (993), 3. İzmir İkisa Kongresi, Sekörel Gelişme Sraejileri, 4 7 Haziran 992, DPT Yayını, Eskişehir: Anadolu Üniversiesi, A. Ö. Fakülesi Döner Sermaye İşlemesi Basımevi. EDİGER, Volkan Ş. (27), Enerji Arz Güvenliği ve Ulusal Güvenlik Arasındaki İlişki, iç.: Enerji Arz Güvenliği, Ankara: SAREM Yayınları, -47. EDİGER, Volkan Ş. ve BERK, İsemi. (2), Crude Oil Impor Policy of Turkey: Hisorical Analysis of Deerminans and Implicaions since 968, Energy Policy, 39(4): ENDERS, Waler. (995), Applied Economeric Time Series, New York: John Wiley&Sons, Inc. ERDOGDU, Oya Safinaz. (27), The Effecs of Energy Impors: The Case of Turkey, MPRA Paper, No. 543, İnerne Adresi: hp://mpra.ub.uni-muenchen.de/543/ Erişim Tarihi: FAVERO, Carlo A. (2), Applied Macroeconomerics, Oxford: Oxford Universiy Press. JOHNSTON, Jack ve DINARDO, John. (2), Economeric Mehods, New York: McGraw-Hill. GHOURI, Salman Saif. (2), Oil Demand in Norh America: 98-22, OPEC Review, 25(4): GHOSH, Sajal. (29), Impor Demand of Crude Oil and Economic Growh: Evidence from India, Energy Policy, 37(2): HAMZACEBİ, Coskun. (27), Forecasing of Turkey s Ne Elecriciy Energy Consumpion on Secoral Bases, Energy Policy, 35: IEA. (2), Energy Balances of OECD Counries, Inernaional Energy Agency. İKV. (24), Avrupa Birliği nin Enerji ve Ulaşırma Poliikaları-Türkiye nin Uyumu, İsanbul. KADILAR, Cem. (2), Uygulamalı Çok Değişkenli Zaman Serileri Analizi, Ankara: Bizim Büro Basımevi. LEE, Junsoo ve STRAZICICH, Mark C. (2), Break Poin Esimaion and Spurious Rejecions wih Endogenous Uni Roo Tess, Oxford Bullein of Economics and Saisics, 63(5): LEE, Junsoo ve STRAZICICH, Mark C. (23), Minimum Lagrange Muliplier Uni Roo Tes wih Two Srucural Breaks, Review of Economics and Saisics, 85(4): LÜTKEPOHL, Helmu. (25), New Inroducion o Muliple Time Series Analysis, Berlin: Springer. MADDALA, G. S. (988), Inroducion o Economerics, New York: Macmillan Publishing Company. MEDLOCK, Kenneh B. ve SOLIGO, Roland. (2), Economic Developmen and End-Use Energy Demand, Energy Journal, 22(2): NICHOLSON, Michael. (989), Formal Theories in Inernaional Relaions, Cambridge: Cambridge Universiy Press,

23 M.A.BİLGİNOĞLU C. DUMRUL / Journal of Yaşar Universiy 22 26(7) SCHMIDT, Peer ve PHILLIPS, Peer C. B. (992), LM Tess for a Uni Roo in he Presence of Deerminisic Trends, Oxford Bullein of Economics and Saisics, 54(3): SEVÜKTEKİN, Musafa ve NARGELEÇEKENLER, Mehme. (27), Ekonomerik Zaman Serileri Analizi: EViews Uygulamalı, Ankara: Nobel Yayınları. TARI, Recep. (26), Ekonomeri, İsanbul: Avcı Ofse. TCMB, Türkiye Cumhuriye Merkez Bankası, TÜBİTAK. (23), Vizyon 223 Teknoloji Öngörü Projesi, Enerji ve Doğal Kaynaklar Paneli Raporu, Ankara. TÜİK. (2), Türkiye İsaisik Kurumu, ÜNLER, Alper. (28), Improvemen of Energy Demand Forecass Using Swarm Inelligence: The Case of Turkey wih Projecions o 225, Energy Policy, 36: XIONG, Jiping ve WU, Ping. (28), An Analysis of Forecasing Model of Crude Oil Demand Based on Coinegraion and Vecor Error Correcion Model, iç. Proceedings of he Inernaional Seminar on Business and Informaion Managemen, IEEE Compuer Sociey. WEC. (27), Survey of Energy Resources 27, hp://www.worldenergy.org. WORLD BANK. (28), World Developmen Indicaors, Washingon, D.C. WEO. (World Energy Oulook), (29), Inernaional Energy Agency, hp://www.iea.org/exbase/nppdf/free/29/weo29.pdf. YAVUZ, Celalein. (27), Küresel Felake-Enerji Güvenliği İkilemi ve Milli Güvenlik, 223, 7: ZHAO, Xingjun ve WU, Yanrui. (27), Deerminans of China s Energy Impors: An Empirical Analysis, Energy Policy, 35: ZIRAMBA, Emmanuel. (2), Price and Income Elasiciies of Crude Oil Impor Demand in Souh Africa: A Coinegraion Analysis, Original Research Aricle Energy Policy, 38(2):

BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI

BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI Arş. Gör. Furkan EMİRMAHMUTOĞLU Yrd. Doç. Dr. Nezir KÖSE Arş. Gör. Yeliz YALÇIN

Detaylı

Türkiye Ekonomisinde Enerji Tüketimi ve Ekonomik Büyüme

Türkiye Ekonomisinde Enerji Tüketimi ve Ekonomik Büyüme Türkiye Ekonomisinde Enerji Tükeimi ve Ekonomik Büyüme Mehme MUCUK * Doğan UYSAL ** Öze Genel olarak enerji, ekonomik ve endüsriyel kalkınma için önemli bir girdi kabul edilmekedir. Ancak enerjinin bazı

Detaylı

KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ

KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ İsmail KINACI 1, Aşır GENÇ 1, Galip OTURANÇ, Aydın KURNAZ, Şefik BİLİR 3 1 Selçuk Üniversiesi, Fen-Edebiya Fakülesi İsaisik

Detaylı

PETROL FİYATLARININ BORSA İSTANBUL SANAYİ FİYAT ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ

PETROL FİYATLARININ BORSA İSTANBUL SANAYİ FİYAT ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ PETROL FİYATLARININ BORSA İSTANBUL SANAYİ FİYAT ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ Yrd.Doç.Dr. Cüney KILIÇ Çanakkale Onsekiz Mar Üniversiesi Biga İ.İ.B.F., İkisa Bölümü Yrd.Doç.Dr. Yılmaz BAYAR Karabük Üniversiesi

Detaylı

AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ

AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ DERGİSİ,, 15(),71-79 AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ Selim Adem HATIRLI Vecdi DEMİRCAN Ali Rıza AKTAŞ Süleyman Demirel Üniversiesi Ziraa Fakülesi Tarım

Detaylı

TÜRKİYE DE ELEKTRİK TÜKETİMİ, İSTİHDAM VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ

TÜRKİYE DE ELEKTRİK TÜKETİMİ, İSTİHDAM VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ Süleyman Demirel Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Dergisi Y.2011, C.16, S.1 s.349-362. Suleyman Demirel Universiy The Journal of Faculy of Economics and Adminisraive Sciences Y.2011, Vol.16,

Detaylı

Türkiye nin İthalat ve İhracat Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama

Türkiye nin İthalat ve İhracat Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama EGE AKADEMİK BAKIŞ / EGE ACADEMIC REVIEW Cil: 3 Sayı: 2 Nisan 203 ss. 9-208 Türkiye nin İhala ve İhraca Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama Dependency of Impor and Expor of

Detaylı

Türkiye de Petrol Tüketimi İle Reel GSYİH Arasındaki Uzun Dönem İlişkinin Johansen Eş-Bütünleşme Yöntemi İle Analiz Edilmesi

Türkiye de Petrol Tüketimi İle Reel GSYİH Arasındaki Uzun Dönem İlişkinin Johansen Eş-Bütünleşme Yöntemi İle Analiz Edilmesi Volume 5 Number 2 2014 pp. 47-60 ISSN: 1309-2448 www.berjournal.com Türkiye de Perol Tükeimi İle Reel GSYİH Arasındaki Uzun Dönem İlişkinin Johansen Eş-Büünleşme Yönemi İle Analiz Edilmesi Reşa Ceylana

Detaylı

FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI?

FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI? FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI? Ehem ESEN, Zekeriya YILDIRIM, S. Faih KOSTAKOĞLU FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI? Ehem ESEN Yrd.Doç.Dr. Anadolu Üniversiesi,

Detaylı

Türkiye de Kırmızı Et Üretiminin Box-Jenkins Yöntemiyle Modellenmesi ve Üretim Projeksiyonu

Türkiye de Kırmızı Et Üretiminin Box-Jenkins Yöntemiyle Modellenmesi ve Üretim Projeksiyonu Hayvansal Üreim 53(): 3-39, 01 Araşırma Türkiye de Kırmızı E Üreiminin Box-Jenkins Yönemiyle Modellenmesi ve Üreim Projeksiyonu Şenol Çelik Ankara Üniversiesi Fen Bilimleri Ensiüsü Zooekni Anabilim Dalı

Detaylı

TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ

TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ ZKÜ Sosyal Bilimler Dergisi, Cil 3, Sayı 6, 2007, ss. 8 88. TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ Arş.Gör. Erman ERBAYKAL Balıkesir Üniversiesi

Detaylı

SORU SETİ 02 (REVİZE EDİLDİ) FİNAL KONULARI

SORU SETİ 02 (REVİZE EDİLDİ) FİNAL KONULARI Ekonomeri 8 Ocak, 0 Gazi Üniversiesi İkisa Bölümü SORU SETİ 0 (REVİZE EDİLDİ) FİNAL KONULARI PROBLEM Aşağıda verilen avuk ei alebi fonksiyonunu düşününüz (960-98): lny = β + β ln X + β ln X + β ln X +

Detaylı

Reel ve Nominal Şokların Reel ve Nominal Döviz Kurları Üzerindeki Etkileri: Türkiye Örneği

Reel ve Nominal Şokların Reel ve Nominal Döviz Kurları Üzerindeki Etkileri: Türkiye Örneği Reel ve Nominal Şokların Reel ve Nominal Döviz Kurları Üzerindeki Ekileri: Türkiye Örneği Öze Ahme Mura ALPER Bu çalışma Türkiye deki reel döviz kuru dalgalanmalarının kaynaklarını açıklamayı amaçlamakadır.

Detaylı

A Study on the Estimation of Supply Response of Cotton in Cukurova Region

A Study on the Estimation of Supply Response of Cotton in Cukurova Region MPRA Munich Personal RePEc Archive A Sudy on he Esimaion of Suly Resonse of Coon in Cukurova Region Erkan Akas Faculy of Economics & Admin.Sciences a BIGA 2006 Online a h://mra.ub.uni-muenchen.de/8648/

Detaylı

Erkan Özata 1. Econometric Investigation of the Relationships Between Energy Consumption and Economic Growth in Turkey

Erkan Özata 1. Econometric Investigation of the Relationships Between Energy Consumption and Economic Growth in Turkey 1 Öze: Ülkelerin ekonomik ve sosyal gelişmelerinin sürükleyici unsuru ve en emel gereksinimlerinden biri enerjidir. Đş yapma kapasiesi olarak anımlanan enerjiye gelişmiş ülkelerle birlike, gelişmek iseyen

Detaylı

Dolar Kurundaki Günlük Hareketler Üzerine Bazı Gözlemler

Dolar Kurundaki Günlük Hareketler Üzerine Bazı Gözlemler Dolar Kurundaki Günlük Harekeler Üzerine Bazı Gözlemler Türkiye Bankalar Birliği Ekonomi Çalışma Grubu Toplanısı 28 Nisan 2008, İsanbul Doç. Dr. Cevde Akçay Koç Finansal Hizmeler Baş ekonomis cevde.akcay@yapikredi.com.r

Detaylı

Finansal İstikrarın Bankacılık Sisteminin Borç Verme Politikaları Üzerindeki Etkisi: 2008 Küresel Krizi Çerçevesinde Türkiye Üzerine Bir İnceleme

Finansal İstikrarın Bankacılık Sisteminin Borç Verme Politikaları Üzerindeki Etkisi: 2008 Küresel Krizi Çerçevesinde Türkiye Üzerine Bir İnceleme Finansal İsikrarın Bankacılık Siseminin Borç Verme Poliikaları Üzerindeki Ekisi: 2008 Küresel Krizi Çerçevesinde Türkiye Üzerine Bir İnceleme Öze Ekrem ERDEM * M. Faih İLGÜN ** Cüney DUMRUL *** 2008 yılında

Detaylı

Teknolojik bir değişiklik veya üretim arttırıcı bir yatırımın sonucunda ihracatta, üretim miktarında vs. önemli artışlar olabilir.

Teknolojik bir değişiklik veya üretim arttırıcı bir yatırımın sonucunda ihracatta, üretim miktarında vs. önemli artışlar olabilir. YAPISAL DEĞİŞİKLİK Zaman serileri bazı nedenler veya bazı fakörler arafından ekilenerek zaman içinde değişikliklere uğrayabilirler. Bu değişim ikisadi kriz, ikisa poliikalarında yapılan değişiklik, eknolojik

Detaylı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI Türkiye Cumhuriye Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI TCMB Faiz Kararlarının Piyasa Faizleri Ve Hisse Senedi Piyasaları Üzerine Ekisi Mura Duran Refe Gürkaynak Pınar Özlü Deren

Detaylı

Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama

Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama Kocaeli Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Dergisi (6) 2003 / 2 : 49-62 Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama Hüdaverdi Bircan * Yalçın Karagöz ** Öze: Bu çalışmada geleceği

Detaylı

24.05.2010. Birim Kök Testleri. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri

24.05.2010. Birim Kök Testleri. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri Yıldız Teknik Üniversiesi İkisa Bölümü Ekonomeri II Ders Noları Ders Kiabı: J.M. Wooldridge, Inroducory Economerics A Modern Approach, 2nd. ed., 2002, Thomson Learning. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök

Detaylı

TÜRKİYE DE 1963 2006 DÖNEMİNDE KAMU VE ÖZEL SEKTÖR ÜCRETLERİ ÜZERİNE AMPİRİK BİR UYGULAMA

TÜRKİYE DE 1963 2006 DÖNEMİNDE KAMU VE ÖZEL SEKTÖR ÜCRETLERİ ÜZERİNE AMPİRİK BİR UYGULAMA TÜRKİYE DE 1963 2006 DÖNEMİNDE KAMU VE ÖZEL SEKTÖR ÜCRETLERİ ÜZERİNE AMPİRİK BİR UYGULAMA Mura ASLAN Eskişehir Osmangazi Üniversiesi H. Kürşad ASLAN Ken Sae Üniversiesi Öze İskandinav ücre modelinden hareke

Detaylı

ÜRETİCİ FİYATLARINA GEÇİŞ ETKİSİNDE ARA MALLARI İTHALATININ ROLÜ

ÜRETİCİ FİYATLARINA GEÇİŞ ETKİSİNDE ARA MALLARI İTHALATININ ROLÜ ÜRETİCİ FİYATLARINA GEÇİŞ ETKİSİNDE ARA MALLARI İTHALATININ ROLÜ Şenkan ALDEMİR (*) Öze: Döviz kuru değişimlerinin TÜFE ve ÜFE bazlı yuriçi fiyalara geçiş süreci, son yıllarda üzerinde önemle durulan konulardan

Detaylı

ÇOKLU DOĞRUSAL BAĞLANTI

ÇOKLU DOĞRUSAL BAĞLANTI ÇOKLU DOĞRUSAL BAĞLANTI ÇOKLU DOĞRUSALLIĞIN ANLAMI Çoklu doğrusal bağlanı; Bağımsız değişkenler arasında doğrusal (yada doğrusala yakın) ilişki olmasıdır... r xx i j paramereler belirlenemez hale gelir.

Detaylı

TÜRKİYE DE REEL DÖVİZ KURU İLE KISA VE UZUN VADELİ SERMAYE HAREKETLERİ İLİŞKİSİ

TÜRKİYE DE REEL DÖVİZ KURU İLE KISA VE UZUN VADELİ SERMAYE HAREKETLERİ İLİŞKİSİ Marmara Üniversiesi İ.İ.B.F. Dergisi YIL 2007, CİLT XXII, SAYI 1 TÜRKİYE DE REEL DÖVİZ KURU İLE KISA VE UZUN VADELİ SERMAYE HAREKETLERİ İLİŞKİSİ Araş. Gör. Burcu KIRAN * Öze Bu çalışmada, reel döviz kuru

Detaylı

Crude Oil Import and Economic Growth: Turkey

Crude Oil Import and Economic Growth: Turkey MPRA Munich Personal RePEc Archive Crude Oil Impor and Economic Growh: Turkey Erginbay Ugurlu and Aydın Ünsal Isanbul Aydın Universiy, Gazi Universiy 28 May 2009 Online a hps://mpra.ub.uni-muenchen.de/69923/

Detaylı

Tüketici Güveni ve Hisse Senedi Fiyatları Arasındaki Nedensellik İlişkisi: Türkiye Örneği (2004: :01)

Tüketici Güveni ve Hisse Senedi Fiyatları Arasındaki Nedensellik İlişkisi: Türkiye Örneği (2004: :01) June 7-9, 2009, Eskişehir, Turkey. Tükeici Güveni ve Hisse Senedi Fiyaları Arasındaki Nedensellik İlişkisi: Türkiye Örneği (2004:0-2009:0) Yusuf Volkan Topuz * İkisadi İdari Bilimler Fakülesi, İşleme Bölümü,

Detaylı

Enflasyonun Borsa Performansı Üzerindeki Etkisi

Enflasyonun Borsa Performansı Üzerindeki Etkisi Kocaeli Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Dergisi (7) 2004 / 1 : 23-35 Enflasyonun Borsa Performansı Üzerindeki Ekisi Osman Karamusafa * Ayku Karakaya ** Öze: Bu çalışmanın amacı, enflasyon oranının

Detaylı

REEL DÖVİZ KURU VE DIŞ TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ:

REEL DÖVİZ KURU VE DIŞ TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ: Ekonomeri ve İsaisik Sayı: 005 9 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İKTİSAT FAKÜLTESİ EKONOMETRİ VE İSTATİSTİK DERGİSİ REEL DÖVİZ KURU VE DIŞ TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ: Prof.Dr. Rahmi YAMAK; Abdurrahman KORKMAZ * Absrac

Detaylı

Metal (Çelik) Kullanım Yoğunluğu Hipotezinin Türkiye Ekonomisi için Sınanması Intensity of Metal (Steel) Use Hypothesis: A Test for Turkish Economy

Metal (Çelik) Kullanım Yoğunluğu Hipotezinin Türkiye Ekonomisi için Sınanması Intensity of Metal (Steel) Use Hypothesis: A Test for Turkish Economy SESSION Meal (Çelik) Kullanım Yoğunluğu Hipoezinin ürkiye Ekonomisi için Sınanması Inensiy of Meal (Seel) Use Hypohesis: A es for urkish Economy Assoc. Prof. Dr. Fikre Dülger (Çukurova Universiy, urkey)

Detaylı

İŞSİZLİK VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNDE ASİMETRİ ASYMMETRY IN THE RELATIONSHIP BETWEEN UNEMPLOYMENT AND ECONOMIC GROWTH

İŞSİZLİK VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNDE ASİMETRİ ASYMMETRY IN THE RELATIONSHIP BETWEEN UNEMPLOYMENT AND ECONOMIC GROWTH Doğuş Üniversiesi Dergisi, (), 57-65 İŞSİZLİK VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNDE ASİMETRİ ASYMMETRY IN THE RELATIONSHIP BETWEEN UNEMPLOYMENT AND ECONOMIC GROWTH Serve CEYLAN Giresun Üniversiesi İİBF, İkisa

Detaylı

Şeyma Çalışkan Çavdar Yildiz Technical University ISSN : 1308-7444 scavdar@yildiz.edu.tr 2010 www.newwsa.com Istanbul-Turkey

Şeyma Çalışkan Çavdar Yildiz Technical University ISSN : 1308-7444 scavdar@yildiz.edu.tr 2010 www.newwsa.com Istanbul-Turkey ISSN:1306-3111 e-journal of New World Sciences Academy 2011, Volume: 6, Number: 4, Aricle Number: 3C0085 SOCIAL SCIENCES Received: May 2011 Acceped: Ocober 2011 Şeyma Çalışkan Çavdar Series : 3C Yildiz

Detaylı

Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü, Ankara e-posta: selma@kayalak.com. Geliş Tarihi/Received:30.05.2012

Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü, Ankara e-posta: selma@kayalak.com. Geliş Tarihi/Received:30.05.2012 Türkiye de Fındık Üreim Alanlarının Armasında Deseklemelerin Ekisi Selma KAYALAK 1 Ahme ÖZÇELİK 2 1 Çanakkale Onsekiz Mar Üniversiesi Ziraa Fakülesi Tarım Ekonomisi Bölümü, Çanakkale 2 Ankara Üniversiesi

Detaylı

YAPISAL KIRILMALAR VE KARBON EMİSYONU: KITA AVRUPA ÜLKELERİ İÇİN AMPİRİK BİR UYGULAMA. Ali ACARAVCI

YAPISAL KIRILMALAR VE KARBON EMİSYONU: KITA AVRUPA ÜLKELERİ İÇİN AMPİRİK BİR UYGULAMA. Ali ACARAVCI Dergisi YAPISAL KIRILMALAR VE KARBON EMİSYONU: KITA AVRUPA ÜLKELERİ İÇİN AMPİRİK BİR UYGULAMA Ali ACARAVCI Musafa Kemal Üniversiesi, İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi acaravci@homail.com ÖZET Bu çalışma,

Detaylı

Türkiye de Elektrik Tüketimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz

Türkiye de Elektrik Tüketimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz Enerji, Piyasa ve Düzenleme (Cil:2, 2011, Sayfa 49-73) Türkiye de Elekrik Tükeimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz H. Mura Eruğrul * Öze Çalışmada Türkiye de elekrik ükeimi büyüme ilişkisi 1998Ç1-2011Ç3

Detaylı

Türkiye nin Kabuklu Fındık Üretiminde Üretim-Fiyat İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi

Türkiye nin Kabuklu Fındık Üretiminde Üretim-Fiyat İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi TÜRK TARIM ve DOĞA BİLİMLERİ DERGİSİ TURKISH JOURNAL of AGRICULTURAL and NATURAL SCIENCES www.urkjans.com Türkiye nin Kabuklu Fındık Üreiminde Üreim-Fiya İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi Şenol ÇELİK*

Detaylı

Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri

Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri Yıldız Teknik Üniversiesi İkisa Bölümü Ekonomeri II Ders Noları Ders Kiabı: J.M. Wooldridge, InroducoryEconomericsA Modern Approach, 2nd. ed., 2002, Thomson Learning. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök

Detaylı

Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına Geçiş Sürecinin Planlanmasında Doğrusal En İyileme Tekniğinin Kullanılması

Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına Geçiş Sürecinin Planlanmasında Doğrusal En İyileme Tekniğinin Kullanılması Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına Geçiş Sürecinin Planlanmasında Doğrusal En İyileme Tekniğinin Kullanılması Ahu Soylu, Mein Türkay* Koç Üniversiesi Endüsri Mühendisliği Bölümü Sarıyer, İsanbul ahusoylu@ku.edu.r,

Detaylı

Effects of Agricultural Support and Technology Policies on Corn Farming in Çukurova Region

Effects of Agricultural Support and Technology Policies on Corn Farming in Çukurova Region MPRA Munich Personal RePEc Archive Effecs of Agriculural Suppor and Technology Policies on Corn Farming in Çukurova Region Erkan Akas and Oğuz Yurdakul Universiy of Cukurova Dep. Agriculural Economics,

Detaylı

Hisse Senedi Fiyatlarıyla Yabancı İşlem Hacmi Arasında Nedensellik:

Hisse Senedi Fiyatlarıyla Yabancı İşlem Hacmi Arasında Nedensellik: Hisse Senedi Fiyalarıyla abancı İşlem Hacmi Arasında Nedensellik: Toda-amamoo aklaşımı Dr. Cüney AKAR Balıkesir Üniversiesi, Bandırma İİBF. Öze Bu çalışmada İsanbul Menkul Kıymeler Borsasında (İMKB) IMKB100

Detaylı

Birim Kök Testleri 3/24/2016. Bir stokastik sürecin birim kök içerip içermediğini nasıl anlarız? Hatırlarsak aşağıdaki AR(1) sürecinde

Birim Kök Testleri 3/24/2016. Bir stokastik sürecin birim kök içerip içermediğini nasıl anlarız? Hatırlarsak aşağıdaki AR(1) sürecinde Yıldız Teknik Üniversiesi İkisa Bölümü Ekonomeri II Ders Noları Ders Kiabı: J.M. Wooldridge, Inroducory Economerics A Modern Approach, 2nd. ed., 2002, Thomson Learning. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök

Detaylı

RASYONEL BEKLENTLER DOAL ORAN HPOTEZ Türkiye çin Zaman Serisi Bulguları 1950-1995 1

RASYONEL BEKLENTLER DOAL ORAN HPOTEZ Türkiye çin Zaman Serisi Bulguları 1950-1995 1 RASYONEL BEKLENTLER DOAL ORAN HPOTEZ Türkiye çin Zaman Serisi Bulguları 950-995 Rahmi YAMAK * Yakup KÜÇÜKKALE ** ÖZET Bu çalımada, Rasyonel Bekleniler Doal Oran Hipoezinin, Çıkı (ya da isizliin) alep (ya

Detaylı

İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferhat TOPBAŞ *

İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferhat TOPBAŞ * İşsizlik ve İnihar İlişkisi: 1975 2005 Var Analizi 161 İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferha TOPBAŞ * ÖZET İşsizlik, birey üzerinde olumsuz birçok soruna neden olan karmaşık bir olgudur.

Detaylı

C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 11, Sayı 1, 2010 141

C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 11, Sayı 1, 2010 141 C.Ü. İkisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cil 11, Sayı 1, 2010 141 BİR MALİYE POLİTİKASI ARACI OLARAK BORÇLANMA VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ (1990 2009) Hali ÇİÇEK *, Süleyman GÖZEGİR ** ve

Detaylı

İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI NDA EŞHAREKETLİLİK VE ASİMETRİK AYARLAMA

İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI NDA EŞHAREKETLİLİK VE ASİMETRİK AYARLAMA Yıl: 24 Sayı:88 Temmuz 2010 97 İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI NDA EŞHAREKETLİLİK VE ASİMETRİK AYARLAMA Ebru Yüksel* - Güldal Güleryüz** 32 Öze Bu makale, İsanbul Menkul Kıymeler Borsası na (İMKB) ai

Detaylı

ÜCRET-FİYAT SPİRALİ: TÜRK İMALAT SANAYİ ÖRNEĞİ

ÜCRET-FİYAT SPİRALİ: TÜRK İMALAT SANAYİ ÖRNEĞİ 45 ÜCRET-FİYAT SPİRALİ: TÜRK İMALAT SANAYİ ÖRNEĞİ Zehra ABDİOĞLU * ÖZET Bu çalışma Türkiye için 2005-2012 dönemi iibariyle ara malı, dayanıklı ükeim malı, dayanıksız ükeim malı, enerji ve sermaye malı

Detaylı

THE CAUSALITY RELATION BETWEEN CONSUMER CONFIDENCE AND STOCK PRICES: CASE OF TURKEY. Abstract

THE CAUSALITY RELATION BETWEEN CONSUMER CONFIDENCE AND STOCK PRICES: CASE OF TURKEY. Abstract Ekonomik ve Sosyal Araşırmalar Dergisi, Bahar 20, Cil:7, Yıl:7, Sayı:, 7:53-65 TÜKETİCİ GÜVENİ VE HİSSE SENEDİ FİYATLARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ * Yusuf Volkan TOPUZ ** THE CAUSALITY

Detaylı

Türkiye nin İthalat ve İhracat Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama

Türkiye nin İthalat ve İhracat Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama EGE AKADEMİK BAKIŞ / EGE ACADEMIC REVIEW Cil: 3 Sayı: 2 Nisan 203 ss. 9-208 Türkiye nin İhala ve İhraca Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama Dependency of Impor and Expor of

Detaylı

Borsa Getiri Oranı ve Faiz Oranı Arasındaki İlişkinin Doğrusal Olmayan Yöntemlerle Analizi: Türkiye Örneği

Borsa Getiri Oranı ve Faiz Oranı Arasındaki İlişkinin Doğrusal Olmayan Yöntemlerle Analizi: Türkiye Örneği Volume 4 Number 3 03 pp. -40 ISSN: 309-448 www.berjournal.com Borsa Geiri Oranı ve Faiz Oranı Arasındaki İlişkinin Doğrusal Olmayan Yönemlerle Analizi: Türkiye Örneği Yusuf Ekrem Akbaşa Öze: Bu çalışmada,

Detaylı

YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI

YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI TC. Pamukkale Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Yüksek Lisans Tezi Ekonomeri Anabilim Dalı Abdullah Emre ÇAĞLAR

Detaylı

Türkiye de Dış Borçlanma-Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1990-2013 Dönemi

Türkiye de Dış Borçlanma-Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1990-2013 Dönemi Türkiye de Dış Borçlanma-Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1990-2013 Dönemi Türkiye de Dış Borçlanma-Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1990-2013 Dönemi Temel GÜRDAL Hakan YAVUZ Öz Bu çalışmada Türkiye de dış borçlanma

Detaylı

Sabit Sermaye Yatırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz

Sabit Sermaye Yatırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz Sabi Sermaye Yaırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz Mura ÇETİN Doç. Dr., Bozok Üniversiesi, İİBF İkisa Bölümü mura.cein@bozok.edu.r Sabi Sermaye Yaırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz

Detaylı

NET YABANCI İŞLEM HACMİ İLE HİSSE SENEDİ GETİRİLERİ ARASINDA UZUN DÖNEMLİ İLİŞKİ VAR MIDIR? Cüneyt AKAR (*)

NET YABANCI İŞLEM HACMİ İLE HİSSE SENEDİ GETİRİLERİ ARASINDA UZUN DÖNEMLİ İLİŞKİ VAR MIDIR? Cüneyt AKAR (*) NET YABANCI İŞLEM HACMİ İLE HİSSE SENEDİ GETİRİLERİ ARASINDA UZUN DÖNEMLİ İLİŞKİ VAR MIDIR? Cüney AKAR (*) Öze: Bu çalışmada ne yabancı işlem hacmiyle hisse senedi geirileri arasında uzun dönemli bir ilişkinin

Detaylı

Türkiye deki Cari Açık Sürdürülebilir mi? Ekonometrik Bir Analiz

Türkiye deki Cari Açık Sürdürülebilir mi? Ekonometrik Bir Analiz Kocaeli Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Dergisi (17) 2009 / 1 : 164-174 Türkiye deki Cari Açık Sürdürülebilir mi? Ekonomerik Bir Analiz Osman Peker * Öze: Bu çalışmada, Türkiye de cari işlemler açığının

Detaylı

EKONOMİK PERFORMANS VE BÜROKRASİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ

EKONOMİK PERFORMANS VE BÜROKRASİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ EKONOMİK PERFORMANS VE BÜROKRASİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ Ünal ARSLAN Musafa Kemal Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi, İkisa Bölümü. E-posa: uarslan@yahoo.com Yıldız SAĞLAM Musafa Kemal Üniversiesi

Detaylı

Türkiye de Faiz Kanalı İle Parasal Aktarım Mekanizması

Türkiye de Faiz Kanalı İle Parasal Aktarım Mekanizması Türkiye de Faiz Kanalı İle Parasal Akarım Mekanizması Seyfein ERDOĞAN Doç Dr., Kocaeli Üniversiesi, İİBF İkisa Bölümü serdogan@kou.edu.r Durmuş Çağrı YILDIRIM Arş. Gör., Kocaeli Üniversiesi, SBE cagri.yildirim@kocaeli.edu.r

Detaylı

DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıtılmış Gecikme ve Otoregresiv Modeller

DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıtılmış Gecikme ve Otoregresiv Modeller DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıılmış Gecikme ve Ooregresiv Modeller 1 Zaman serisi modellerinde, bağımlı değişken Y nin zamanındaki değerleri, bağımsız X değişkenlerinin zamanındaki cari

Detaylı

Büyüme ve İstihdam Arasindaki İlişki: Türkiye Örneği. The Relationship between Growth and Employment: The Case of Turkey

Büyüme ve İstihdam Arasindaki İlişki: Türkiye Örneği. The Relationship between Growth and Employment: The Case of Turkey SESSION C: Çalışma Ekonomisi 67 Büyüme ve İsihdam Arasindaki İlişki: Türkiye Örneği Yusuf Muraoğlu (Hii Universiy, Turkey) The Relaionship beween Growh and Employmen: The Case of Turkey Absrac One of he

Detaylı

Cari İşlemler Açığının Sürdürülebilirliğinin Çoklu Yapısal Kırılmalı Eşbütünleşme Yöntemi ile Sınanması

Cari İşlemler Açığının Sürdürülebilirliğinin Çoklu Yapısal Kırılmalı Eşbütünleşme Yöntemi ile Sınanması Çukurova Üniversiesi İİBF Dergisi Cil:19. Sayı:2. Aralık 2015 ss.135-149 Cari İşlemler Açığının Sürdürülebilirliğinin Çoklu Yapısal Kırılmalı Eşbüünleşme Yönemi ile Tesing he Susainabiliy of Curren Accoun

Detaylı

TÜRKIYE NİN MEVCUT ENERJİ DURUMU

TÜRKIYE NİN MEVCUT ENERJİ DURUMU TÜRKIYE NİN MEVCUT ENERJİ DURUMU Zinnur YILMAZ* *Cumhuriyet Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Çevre Mühendisliği Bölümü, SİVAS E-mail: zinnuryilmaz@cumhuriyet.edu.tr, Tel: 0346 219 1010/2476 Özet Yüzyıllardan

Detaylı

Mevsimsel Kointegrasyon Analizi: Güney Afrika Örneği. Seasonal Cointegration Analysis: Example of South Africa

Mevsimsel Kointegrasyon Analizi: Güney Afrika Örneği. Seasonal Cointegration Analysis: Example of South Africa Gazi Üniversiesi Sosyal Bilimler Dergisi Vol/Cil 3, No/Sayı 6, 216 Mevsimsel Koinegrasyon Analizi Güney Afrika Örneği Jeanine NDIHOKUBWAYO Yılmaz AKDİ Öze Bu çalışmada 1991-2134 dönemi Güney Afrika ekonomik

Detaylı

Birim Kök Testleri. Random Walk. Bir stokastiksürecin birim kök içerip içermediğini nasıl anlarız? Hatırlarsak aşağıdaki AR(1) sürecinde

Birim Kök Testleri. Random Walk. Bir stokastiksürecin birim kök içerip içermediğini nasıl anlarız? Hatırlarsak aşağıdaki AR(1) sürecinde Yıldız Teknik Üniversiesi İkisa Bölümü Ekonomeri II Ders Noları Ders Kiabı: J.M. Wooldridge, Inroducory Economerics A Modern Approach, 2nd. ed., 02, Thomson Learning. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök

Detaylı

Cari İşlemler Açığı ve Sürdürülebilirlik: Türkiye Örneği

Cari İşlemler Açığı ve Sürdürülebilirlik: Türkiye Örneği Aaürk Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Dergisi 05 9 (): 35-36 Cari İşlemler Açığı ve Sürdürülebilirlik: Türkiye Örneği Munise ILIKKAN ÖZGÜR (*) Öze: Makroekonomik isikrarının sağlanmasında cari işlemler

Detaylı

Finansal Gelişme ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Đlişkinin Ampirik Bir Analizi: Türkiye Örneği

Finansal Gelişme ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Đlişkinin Ampirik Bir Analizi: Türkiye Örneği Volume 2. Number 1. 2011 pp. 121-142 ISSN: 1309-2448 www.berjournal.com Finansal Gelişme ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Đlişkinin Ampirik Bir Analizi: Türkiye Örneği Burcu Ozcan a Ayse Ari b Öze: Finansal

Detaylı

YAPAY SİNİR AĞLARI İLE DOĞALGAZ TÜKETİM TAHMİNİ

YAPAY SİNİR AĞLARI İLE DOĞALGAZ TÜKETİM TAHMİNİ Aaürk Ü. İİBF Dergisi, 0. Ekonomeri ve İsaisik Sempozyumu Özel Sayısı, 20 463 YAPAY SİNİR AĞLARI İLE DOĞALGAZ TÜKETİM TAHMİNİ Oğuz KAYNAR Serkan TAŞTAN 2 Ferhan DEMİRKOPARAN 3 Öze: Doğalgaz emini nokasında

Detaylı

Avrupa Borç Krizinin Türkiye nin İhracatı Üzerindeki Etkileri The Effects of European Debt Crisis on Turkey s Exports

Avrupa Borç Krizinin Türkiye nin İhracatı Üzerindeki Etkileri The Effects of European Debt Crisis on Turkey s Exports 486 INTERNATIONAL CONFERENCE ON EURASIAN ECONOMIES 2013 Avrupa Borç Krizinin Türkiye nin İhracaı Üzerindeki Ekileri The Effecs of European Deb Crisis on Turkey s Expors Prof. Dr. Bedriye Tunçsiper (Balıkesir

Detaylı

Türkiye de Enerji Tüketimi ve Ekonomik Büyüme Arasındaki İlişkilerin Ekonometrik İncelemesi. Erkan Özata *

Türkiye de Enerji Tüketimi ve Ekonomik Büyüme Arasındaki İlişkilerin Ekonometrik İncelemesi. Erkan Özata * İlişkilerin Ekonomerik İncelemesi * Öze: Ülkelerin ekonomik ve sosyal gelişmelerinin sürükleyici unsuru ve en emel gereksinimlerinden biri enerjidir. İş yapma kapasiesi olarak anımlanan enerjiye gelişmiş

Detaylı

YAPISAL KIRILMA DURUMUNDA SAĞLIK HARCAMALARI VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÜZERİNE BİR UYGULAMA

YAPISAL KIRILMA DURUMUNDA SAĞLIK HARCAMALARI VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÜZERİNE BİR UYGULAMA Elecronic Journal of Vocaional Colleges December/Aralık 2012 YAPISAL KIRILMA DURUMUNDA SAĞLIK HARCAMALARI VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÜZERİNE BİR UYGULAMA Muhammed TIRAŞOĞLU 1 Burcu YILDIRIM 2

Detaylı

White ın Heteroskedisite Tutarlı Kovaryans Matrisi Tahmini Yoluyla Heteroskedasite Altında Model Tahmini

White ın Heteroskedisite Tutarlı Kovaryans Matrisi Tahmini Yoluyla Heteroskedasite Altında Model Tahmini Ekonomeri ve İsaisik Sayı:4 006-1-8 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İKTİSAT FAKÜLTESİ EKONOMETRİ VE İSTATİSTİK DERGİSİ Whie ın Heeroskedisie Tuarlı Kovaryans Marisi Tahmini Yoluyla Heeroskedasie Alında Model Tahmini

Detaylı

TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ PĐYASALARI ÜZERĐNE ETKĐSĐ

TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ PĐYASALARI ÜZERĐNE ETKĐSĐ Cenral Bank Review Vol. 10 (July 2010), pp.23-32 ISSN 1303-0701 prin / 1305-8800 online 2010 Cenral Bank of he Republic of Turkey hp://www.cmb.gov.r/research/review/ TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ

Detaylı

GEÇİŞ EKONOMİLERİ VE TÜRK TARIM SEKTÖRÜNDE ETKİNLİK VE TOPLAM FAKTÖR VERİMLİLİĞİ ANALİZİ (1992-2004)

GEÇİŞ EKONOMİLERİ VE TÜRK TARIM SEKTÖRÜNDE ETKİNLİK VE TOPLAM FAKTÖR VERİMLİLİĞİ ANALİZİ (1992-2004) Ege Akademik Bakış / Ege Academic Review 8 (2) 28: 843-86 GEÇİŞ EKONOMİLERİ VE TÜRK TARIM SEKTÖRÜNE ETKİNLİK VE TOPLAM FAKTÖR VERİMLİLİĞİ ANALİZİ (1992-24) THE ANALYSIS OF EFFICIENCY AN TOTAL FACTOR PROUCTIVITY

Detaylı

Reel Kesim Güven Endeksi ile İMKB 100 Endeksi arasındaki dinamik nedensellik ilişkisi

Reel Kesim Güven Endeksi ile İMKB 100 Endeksi arasındaki dinamik nedensellik ilişkisi İsanbul Üniversiesi İşleme Fakülesi Dergisi Isanbul Universiy Journal of he School of Business Adminisraion Cil/Vol:38, Sayı/No:1, 009, 4-37 ISSN: 1303-173 - www.ifdergisi.org 009 Reel Kesim Güven Endeksi

Detaylı

HİSSE SENEDİ PİYASALARINDA SÜRÜ DAVRANIŞI: BİST TE BİR ARAŞTIRMA HERDING IN STOCK MARKETS: A RESEARCH IN BIST Bahadır ERGÜN Hatice DOĞUKANLI

HİSSE SENEDİ PİYASALARINDA SÜRÜ DAVRANIŞI: BİST TE BİR ARAŞTIRMA HERDING IN STOCK MARKETS: A RESEARCH IN BIST Bahadır ERGÜN Hatice DOĞUKANLI Uluslararası Sosyal Araşırmalar Dergisi The Journal of Inernaional Social Research Cil: 8 Sayı: 40 Volume: 8 Issue: 40 Ekim 2015 Ocober 2015 www.sosyalarasirmalar.com Issn: 1307-9581 HİSSE SENEDİ PİYASALARINDA

Detaylı

BANKA KREDİ PORTFÖYLERİNİN YÖNETİMİNDE ÖDEMEME RİSKİ ANALİZİ: KALMAN FİLTRESİNE DAYANAN ALTERNATİF BİR YÖNTEM ÖNERİSİ

BANKA KREDİ PORTFÖYLERİNİN YÖNETİMİNDE ÖDEMEME RİSKİ ANALİZİ: KALMAN FİLTRESİNE DAYANAN ALTERNATİF BİR YÖNTEM ÖNERİSİ BANKA KREDİ PORTFÖLERİNİN ÖNETİMİNDE ÖDEMEME RİSKİ ANALİZİ: KALMAN FİLTRESİNE DAANAN ALTERNATİF BİR ÖNTEM ÖNERİSİ K. Bau TUNA * ÖZ Ödememe riski banka kredilerini ve bankaların kredi porföylerini ekiler.

Detaylı

BRIC Ülkeleri ve Türkiye Arasındaki Sermaye Piyasaları Entegrasyonunun Parametrik ve Parametrik Olmayan Eşbütünleşme Testleri ile Analizi

BRIC Ülkeleri ve Türkiye Arasındaki Sermaye Piyasaları Entegrasyonunun Parametrik ve Parametrik Olmayan Eşbütünleşme Testleri ile Analizi BRIC Ülkeleri ve Türkiye Arasındaki Sermaye Piyasaları Enegrasyonunun Paramerik ve Paramerik Olmayan Eşbüünleşme Tesleri ile Analizi BRIC Ülkeleri ve Türkiye Arasındaki Sermaye Piyasaları Enegrasyonunun

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ EKONOMETRİ ANA BİLİM DALI TÜRKİYE NİN İTHALAT FONKSİYONUNUN EKONOMETRİK TAHMİNİ

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ EKONOMETRİ ANA BİLİM DALI TÜRKİYE NİN İTHALAT FONKSİYONUNUN EKONOMETRİK TAHMİNİ TÜRKİYE CUMHURİYETİ ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ EKONOMETRİ ANA BİLİM DALI TÜRKİYE NİN İTHALAT FONKSİYONUNUN EKONOMETRİK TAHMİNİ Fama İdil KOÇAK YÜKSEK LİSANS TEZİ ADANA-2011 TÜRKİYE

Detaylı

Para Talebinin Belirleyenleri ve İstikrarı Üzerine Bir Uygulama: Türkiye Örneği

Para Talebinin Belirleyenleri ve İstikrarı Üzerine Bir Uygulama: Türkiye Örneği YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:3 Cil: Sayı: Celal Bayar Üniversiesi İ.İ.B.F. MANİSA Para Talebinin Belirleyenleri ve İsikrarı Üzerine Bir Uygulama: Türkiye Örneği Yrd. Doç. Dr. Burcu ÖZCAN Fıra Üniversiesi, İ.İ.B.F.,

Detaylı

Aylık Elektrik Talebinin Mevsimsel Model ile Orta Dönem Öngörüsü

Aylık Elektrik Talebinin Mevsimsel Model ile Orta Dönem Öngörüsü Enerji, Piyasa ve Düzenleme (Cil:1, Sayı:1, 2010, Sayfa 1-23) Aylık Elekrik Talebinin Mevsimsel Model ile Ora Dönem Öngörüsü Galip Alınay * Öze Bu çalışmada Türkiye nin 1995-2008 dönemini kapsayan, oplam

Detaylı

PETROL FİYATLARININ DIŞ TİCARET AÇIĞI ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ

PETROL FİYATLARININ DIŞ TİCARET AÇIĞI ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ PETROL FİYATLARININ DIŞ TİCARET AÇIĞI ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ Tayfur BAYAT * Ahme ŞAHBAZ ** Taner AKÇACI *** ÖZ Bu çalışmada Türkiye nin 1992:1-212:4 dönemine ai aylık veriler kullanılarak reel

Detaylı

Niğde Üniversitesi İİBF Dergisi, 2014, Cilt: 7, Sayı: 2, s

Niğde Üniversitesi İİBF Dergisi, 2014, Cilt: 7, Sayı: 2, s Niğde Üniversiesi İİBF Dergisi, 2014, Cil: 7, Sayı: 2, s.61-74 61 TÜRKİYE DE CARİ AÇIĞIN ASİMETRİK DAVRANIŞININ ANALİZİ 1 ÖZET Uğur ADIGÜZEL 2 Bu çalışmanın amacı, Türkiye ekonomisinde cari açığın 01:2002,

Detaylı

TURİZM GELİŞMESİNİN TÜRKİYE EKONOMİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN EKONOMETRİK ANALİZİ

TURİZM GELİŞMESİNİN TÜRKİYE EKONOMİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN EKONOMETRİK ANALİZİ T.C. KÜLTÜR ve TURİZM BAKANLIĞI STRATEJİ GELİŞTİRME BAŞKANLIĞI TURİZM GELİŞMESİNİN TÜRKİYE EKONOMİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN EKONOMETRİK ANALİZİ UZMANLIK TEZİ Selim DAĞLIOĞLU EKİM - 010 ANKARA T.C. KÜLTÜR

Detaylı

İTHALATA DAYALI BÜYÜME: TÜRKİYE ÖRNEĞİ

İTHALATA DAYALI BÜYÜME: TÜRKİYE ÖRNEĞİ aürk Ü. İİF Dergisi,. Ekonomeri ve İsaisik Sempozyumu Özel Sayısı 65 İTHLT DYLI ÜYÜME: 989 27 TÜRKİYE ÖRNEĞİ Ezgi DY YILDIZ Mein ERER 2 Öze: Türkiye gibi gelişmeke olan ülkelerde ihala yoluyla oraya çıkan

Detaylı

TÜRKİYE DE CARİ İŞLEMLER DENGESİ VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİ. Özet. Anahtar Kelimeler: Ekonomik Büyüme, Cari Denge.

TÜRKİYE DE CARİ İŞLEMLER DENGESİ VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİ. Özet. Anahtar Kelimeler: Ekonomik Büyüme, Cari Denge. TÜRKİYE DE CARİ İŞLEMLER DENGESİ VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİ Öze Yakup Koray Duman 1 Türkiye ekonomisinin 1980 den sonra en önemli ekonomik sorunu haline gelen cari işlemler açığı, yıllar geçikçe

Detaylı

Kırılgan Beşlide Satın Alma Gücü Paritesi (SAGP) Hipotezinin Test Edilmesi The Test of Purchasing Power Parity Hypothesis for Fragile Five

Kırılgan Beşlide Satın Alma Gücü Paritesi (SAGP) Hipotezinin Test Edilmesi The Test of Purchasing Power Parity Hypothesis for Fragile Five Journal of Yasar Universiy, 205 0(37) 638-6477 Kırılgan Beşlide Saın Alma Gücü Pariesi (SAGP) ipoezinin Tes Edilmesi The Tes of Purchasing Power Pariy ypohesis for Fragile Five İsmail ÇEVİŞ, Pamukkale

Detaylı

The Roles of Financial Factors on the Real Money Demand: Turkey Case

The Roles of Financial Factors on the Real Money Demand: Turkey Case FİNANSAL FAKTÖRLERİN REEL PARA TALEBİ ÜZERİNDEKİ ROLÜ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ The Roles of Financial Facors on he Real Money Demand: Turkey Case Musafa SEVÜKTEKİN * Mehme NARGELEÇEKENLER * BAÜ 8() 45 ÖZ Araşırmanın

Detaylı

VAR YAKLAŞIMI İLE VERİMLİLİK ŞOKLARININ ETKİLERİNİN BELİRLENMESİ

VAR YAKLAŞIMI İLE VERİMLİLİK ŞOKLARININ ETKİLERİNİN BELİRLENMESİ VAR YAKLAŞIMI İLE VERİMLİLİK ŞOKLARININ ETKİLERİNİN BELİRLENMESİ Leven ERDOĞAN ÖZET. Bu çalışmada verimliliğin devrevi harekei, ekonomik faaliyelerle ilişkisi ve verimliliği nelerin belirlediği açıklanmaya

Detaylı

MALİ POLİTİKALARIN SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİNİN YAPISAL KIRILMALI PERİYODİK BİRİM KÖK TESTİ İLE ANALİZİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ

MALİ POLİTİKALARIN SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİNİN YAPISAL KIRILMALI PERİYODİK BİRİM KÖK TESTİ İLE ANALİZİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ Doğuş Üniversiesi Dergisi, 12 (1) 2011, 32-45 MALİ POLİTİKALARIN SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİNİN YAPISAL KIRILMALI PERİYODİK BİRİM KÖK TESTİ İLE ANALİZİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ THE ANALYSIS OF SUSTAINABILITY OF FISCAL POLICIES

Detaylı

Bölüm 3 HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME YÖNTEMLERİ

Bölüm 3 HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME YÖNTEMLERİ Bölüm HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME ÖNTEMLERİ Bu bölümde üç basi öngörü yönemi incelenecekir. 1) Naive, 2)Oralama )Düzleşirme Geçmiş Dönemler Şu An Gelecek Dönemler * - -2-1 +1 +2 + Öngörü yönemi

Detaylı

Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye'de İktisadi Özgürlük ve İstihdam İlişkisi: Bir Panel Veri Analizi

Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye'de İktisadi Özgürlük ve İstihdam İlişkisi: Bir Panel Veri Analizi SESSION 3B: Ora Asya Ekonomileri 07 Azerbaycan, Kazakisan, Kırgızisan ve Türkiyede İkisadi Özgürlük ve İsihdam İlişkisi: Bir Panel Veri Analizi Prof. Dr. Ekrem Erdem (Erciyes Universiy, Turkey) Ass. Prof.

Detaylı

İMKB NİN LATİN AMERİKA BORSALARIYLA İLİŞKİSİ ÜZERİNE ÇOK DEĞİŞKENLİ GARCH MODELLEMESİ

İMKB NİN LATİN AMERİKA BORSALARIYLA İLİŞKİSİ ÜZERİNE ÇOK DEĞİŞKENLİ GARCH MODELLEMESİ Sosyal Bilimler Dergisi 2010, (4), 25-32 İMKB NİN LATİN AMERİKA BORSALARIYLA İLİŞKİSİ ÜZERİNE ÇOK DEĞİŞKENLİ GARCH MODELLEMESİ Özlem YORULMAZ - Oya EKİCİ İsanbul Üniversiesi İkisa Fakülesi Ekonomeri Bölümü

Detaylı

sbd.anadolu.edu.tr 73 Anadolu University Journal of Social Sciences Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi

sbd.anadolu.edu.tr 73 Anadolu University Journal of Social Sciences Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Anadolu Üniversiesi Sosyal Bilimler Dergisi Anadolu Universiy Journal of Social Sciences Türkiye de Kamu Yaırımlarının Özel Sekör Yaırımları Üzerindeki Ekisi: 1970-2009 The Effec of Public Invesmens on

Detaylı

TÜRKİYE DE FISHER ETKİSİNİN GEÇERLİLİĞİ: DOĞRUSAL OLMAYAN EŞBÜTÜNLEŞME YAKLAŞIMI

TÜRKİYE DE FISHER ETKİSİNİN GEÇERLİLİĞİ: DOĞRUSAL OLMAYAN EŞBÜTÜNLEŞME YAKLAŞIMI TÜRKİYE DE FISHER ETKİSİNİN GEÇERLİLİĞİ: DOĞRUSAL OLMAYAN EŞBÜTÜNLEŞME YAKLAŞIMI Tayfur BAYAT ÖZ Bu çalışmada 2002M-20M5 dönemine ai aylık verilerle alernaif nominal vadeli mevdua faiz oranları ile ükeici

Detaylı

TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU KANALININ İŞLEYİŞİ: VAR MODELİ İLE BİR ANALİZ. Seyfettin ERDOĞAN * Durmuş Çağrı YILDIRIM **

TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU KANALININ İŞLEYİŞİ: VAR MODELİ İLE BİR ANALİZ. Seyfettin ERDOĞAN * Durmuş Çağrı YILDIRIM ** 95 İ.Ü. Siyasal Bilgiler Fakülesi Dergisi No:39 (Ekim 2008) TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU KANALININ İŞLEYİŞİ: VAR MODELİ İLE BİR ANALİZ Seyfein ERDOĞAN * Durmuş Çağrı YILDIRIM ** Öze Para poliikası kararlarındaki

Detaylı

Türkiye de Enerji Üretiminde Fosil Yakıt Kullanımı ve CO2 Emisyonu İlişkisi: Bir Senaryo Analizi

Türkiye de Enerji Üretiminde Fosil Yakıt Kullanımı ve CO2 Emisyonu İlişkisi: Bir Senaryo Analizi EconWorld Working Paper Series No: 2017-002 doi: 10.22440/EconWorld.WP.2017.002 Research Aricle Türkiye de Enerji Üreiminde Fosil Yakı Kullanımı ve CO2 Emisyonu İlişkisi: Bir Senaryo Analizi Hakan Çeinaş

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİSİNDE BÜTÇE AÇIĞININ SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİNİN ANALİZİ

TÜRKİYE EKONOMİSİNDE BÜTÇE AÇIĞININ SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİNİN ANALİZİ Ekonomeri ve İsaisik Sayı:8 2008 45-64 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İKTİSAT FAKÜLTESİ EKONOMETRİ VE İSTATİSTİK DERGİSİ TÜRKİYE EKONOMİSİNDE BÜTÇE AÇIĞININ SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİNİN ANALİZİ Yrd. Doç. Dr. Özlem GÖKTAŞ

Detaylı

8.Ders(EK) Zaman Serileri Analizi

8.Ders(EK) Zaman Serileri Analizi 8.Ders(EK) Zaman Serileri Analizi SPSS Projec: Airline Passengers daa se is used for various analyses in his online raining workshop, which includes: Times series analysis [building ARIMA models] Proje:

Detaylı

Araştırma Makalesi. Selçuk Üniversitesi Selçuk Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi 26 (2): (2012) ISSN:

Araştırma Makalesi.  Selçuk Üniversitesi Selçuk Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi 26 (2): (2012) ISSN: Araşırma Makalesi www.ziraa.selcuk.edu.r/ojs Selçuk Üniversiesi Selçuk Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi 26 (2): (2012) 63-69 ISSN:1309-0550 Türkiye nin Tarım Ürünleri İhraca Fonksiyonu ve Döviz Kuru Belirsizliğinin

Detaylı

TÜRKİYE DE KAMU HARCAMALARI DIŞ TİCARET AÇIKLARI ÜZERİNDE ETKİLİ Mİ? ARE GOVERNMENT EXPENDITURES EFFECTIVE ON TRADE DEFICITS IN TURKEY?

TÜRKİYE DE KAMU HARCAMALARI DIŞ TİCARET AÇIKLARI ÜZERİNDE ETKİLİ Mİ? ARE GOVERNMENT EXPENDITURES EFFECTIVE ON TRADE DEFICITS IN TURKEY? Akademik Araşırmalar ve Çalışmalar Dergisi / Journal of Academic Researches and Sudies Alınış arihi: 0.0.04 Kabul Ediliş arihi: 0.04.04 ÜRKİYE DE KAMU HARCAMALARI DIŞ İCARE AÇIKLARI ÜZERİNDE EKİLİ Mİ?

Detaylı

Araşırma Makaleleri REEL DÖVİZ KURU BELİRSİZLİĞİ İ TİCARET PERFORMA SI A ETKİSİ: TÜRKİYE UYGULAMASI Erşan SEVER ÖZET Bu çalışmada reel döviz kuru belirsizliğinin Türkiye nin icare performansına ekisi araşırılmışır.

Detaylı

İhracat ve İthalatın Ekonomik Büyüme Üzerindeki Etkisi: Türkiye Örneği

İhracat ve İthalatın Ekonomik Büyüme Üzerindeki Etkisi: Türkiye Örneği EGE AKADEMİK BAKIŞ / EGE ACADEMIC REVIEW Cil: 3 Sayı: 2 Nisan 203 ss. 8-94 İhraca ve İhalaın Ekonomik Büyüme Üzerindeki Ekisi: Türkiye Örneği The Effecs of Expors and Impors on Economic Growh: Turkey Case

Detaylı