ÝSTANBUL BÜYÜKÞEHÝR BELEDÝYESÝ SANAT VE MESLEK EÐÝTÝMÝ KURSLARI (ÝSMEK) YAYINLARI

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ÝSTANBUL BÜYÜKÞEHÝR BELEDÝYESÝ SANAT VE MESLEK EÐÝTÝMÝ KURSLARI (ÝSMEK) YAYINLARI"

Transkript

1

2

3 ISBN ÝSTANBUL BÜYÜKÞEHÝR BELEDÝYESÝ SANAT VE MESLEK EÐÝTÝMÝ KURSLARI (ÝSMEK) YAYINLARI Branþ Kitaplarý Serisi Editör: Muhammet ALTINTAÞ Yayýna Hazýrlýk: ÝSMEK Yayýn Editörlüðü Mizanpaj: Doðan SEVEN Tashih: Dilek CAN, Hatice GÖZLEMECÝ Baský: Ekbil Matbaacýlýk (Bu kitap, Ýstanbul Büyükþehir Belediyesi Sanat ve Meslek Eðitimi Kurslarý (ÝSMEK) nýn bir kültür hizmeti olup ücretsizdir. Kitabýn metin, görsel malzeme v.b. her türlü yasal sorumluluðu yazarýna aittir.)

4 ÇOCUK GELÝÞÝMÝ EÐÝTÝMÝ VE SAÐLIÐI Rukiye YENÝBAÞ ÝSMEK Yardýmcý Annelik Usta Öðreticisi

5 ÝÇÝNDEKÝLER I. BÖLÜM... ÇOCUK GELÝÞÝMÝ...11 GELÝÞÝMÝN ÖZELLÝKLERÝ...12 GELÝÞÝMÝ AÇIKLAYAN KAVRAMLAR...12 Büyüme...12 Olgunlaþma...12 Öðrenme...13 Hazýr bulunuþluk...13 Geliþimin Kritik Dönemleri...13 GELÝÞÝMÝ ETKÝLEYEN FAKTÖRLER...14 Kalýtým...14 Çevre...14 Hormonlar...25 FÝZÝKSEL GELÝÞÝM...29 DOÐUM ÖNCESÝ DÖNEM FÝZÝKSEL GELÝÞÝM DÖNEMLERÝ...29 Dölüt...29 Embriyo...29 Fetüs...29 DOÐUM ÖNCESÝ GELÝÞÝMÝ ETKÝLEYEN FAKTÖRLER...30 Hastalýklar ve Ýlaç Kullanýmý...30 Sigara-Alkol Kullanýmý-Röntgen Iþýný Alma, Çevre Kirliliði...30 Beslenme...30 Stres...30 Annenin Yaþý, Kan Uyuþmazlýðý...30 Enfeksiyonlar...30 DOÐUM SONRASI FÝZÝKSEL GELÝÞÝM DÖNEMLERÝ Yaþ Arasý Bedensel Geliþim Yaþ Arasý Hareket (Devinsel) Geliþim Yaþ Arasý Bedensel Geliþim Yaþ Arasý Hareket (Devinsel) Geliþim...37 ZÝHÝNSEL GELÝÞÝM (BÝLÝÞSEL GELÝÞÝM)...41 ZÝHÝNSEL GELÝÞÝM DÖNEMLERÝ Yaþ Arasý Zihinsel Geliþim Yaþ Arasý Zihinsel Geliþim...44 HAFIZA GELÝÞÝMÝ (BELLEK GELÝÞÝMÝ)...47 BELLEK ÇEÞÝTLERÝ Duyusal Kayýt Kýsa Süreli (Ýþleyen) Bellek...47 Uzun Süreli Bellek...47 KAVRAM GELÝÞÝMÝ...49 KAVRAM ÖÐRENME AÞAMALARI Somut Düzey Tanýma Düzeyi Sýnýflama Düzeyi Soyut Düzey...50 DÝL GELÝÞÝMÝ...51 DÝL GELÝÞÝMÝ ETKÝLEYEN FAKTÖRLER...52 Çocukla Ýlgili Faktörler...52 Kalýtým Ýle Ýlgili Faktörler...53 Çevre Ýle Ýlgili Faktörler...54 DÝL GELÝÞÝMÝ DÖNEMLERÝ...54 Yenidoðan Dönemi (0-6 Hafta)...54 Gýðýldama Dönemi (6 Hafta-3 Ay)...54 Mýrýldanma (Babýldama)Dönemi (3-6 ay)...54 Mýrýldanmanýn Tekrarý Dönemi (6-9 Ay)...55 Ses-Sözcük (Tekrarlama-Çeþitlenmiþ Mýrýldanma) Dönemi (9-12 Ay)...55 Ýlk Sözcükler ve Tek Sözcüklü Cümlecikler (Konuþma) Dönemi (12-18Ay)...56 Ýki Sözcüklü Birleþimler Dönemi (18-24 Ay) Yaþ Dönemi Yaþ Dönemi Yaþ Dönemi Yaþ Dönemi...60 KÝÞÝLÝK GELÝÞÝMÝ...61 DUYGUSAL GELÝÞÝM...62 Bakýcý Anne- Çocuk Duygusal Baðý...62 Güven Duygusu...63 Sevgi Güdüsü...64 Çocuðun Duygularýný Tanýma...65 SOSYAL GELÝÞÝM...66 Çocuðu Tanýma...66 Çevre ve Uyum...67 Sosyal Kurallar...67 Ýç Denetim...67 SOSYAL DUYGUSAL GELÝÞÝM DÖNEMLERÝ Yaþ Sosyal Duygusal Geliþim Yaþ Sosyal Duygusal Geliþim...68 II. BÖLÜM... ÇOCUK BAKIMI...71 GÝYÝM...71 BANYO...71 EL YÜZ YIKAMA...73 DÝÞ FIRÇALAMA...73 TIRNAK KESME

6 UYKU ALIÞKANLIÐI...74 ÇOCUÐA ÖZBAKIM BECERÝLERÝNÝN KAZANDIRILMASI...76 ÖZBAKIM BECERÝSÝ KAZANMAYI ETKÝLEYEN FAKTÖRLER Çocuðun Olgunluk Düzeyi Çocuðun Hazýrbulunuþluk Düzeyi Fiziksel Geliþimi Psikomotor Geliþimi Anne-Baba-Bakýcý ve Çocuk Etkileþimi Zihinsel Geliþimi Kullanýlan Ödüllendirme Becerinin Veriliþ Sýrasý Çocuðun Kendine Olan Güveni...78 ÖZBAKIM BECERÝLERÝNÝ KAZANDIRIRKEN DÝKKAT EDÝLMESÝ GEREKENLER...78 BESLENME...81 Anne Sütü Ýle Beslenme...81 Emziren Annenin Beslenmesi...82 Anne Sütünün Yararlarý...82 Ek Gýdalara Geçiþ...82 Ek Gýdalar ve Hazýrlanýþlarý Aylýk Bebeðin Beslenmesi Aylýk Bebeðin Beslenmesi Yaþ Çocuk Beslenmesi...86 BÜYÜTÜCÜ VE ONARICI BESÝNLER...87 Proteinler...87 Madenler (Mineraller)...88 Karbonhidratlar...90 Yaðlar (Yað Asitleri)...90 Su...91 ENERJÝ VEREN BESÝNLER...91 VÝTAMÝNLER...92 AVitamini...92 K Vitamini...92 B Grubu Vitaminleri...92 C Vitamini...93 E Vitamini...94 D Vitamini...94 YEMEK DÜZENÝ...94 Ev...94 Ev Dýþý...94 Kreþ-Yuva...95 YEMEK YEME ALIÞKANLIÐI...95 Yaþa Uygun Yemek Araç Gereçleri...95 Çið Sebze ve Meyve Tüketimi...95 Zaralý Yiyecek Ýçecek Tüketimi...95 Düzenli Öðün Alýþkanlýðý...96 Yemek Seçimi...96 Kendi Kendini Besleyebilme Becerisi...97 SAÐLIKLI YEMEK HAZIRLAMA KURALLARI...97 Hijyen Kurallarý...97 Sebze Piþirme Teknikleri...98 Baklagillerin Piþirilme Teknikleri...98 Yaðlarýn Cinslere Göre Kullanýmý...98 III. BÖLÜM... ÇOCUK SAÐLIÐI VE HASTALIKLARINI TAKÝP ETME SAÐLIKLI YAÞAM KOÞULLARI Huzurlu Ev Ortamý Temiz Hava-Güneþ Düzenli Uyku Bakým Kurallarýna Uyma HASTALIKLARIN TANIM VE BELÝRTÝLERÝ Hepatit A Hepatit B Hepatit C Hepatit D Hepatit E Hepatit G Boðmaca Bruselloz Difteri Difteri Anjini Kabakulak Akut Kanlý Ýshal Amipli Dizanteri Basilli Dizanteri Kýzamýkçýk Kýzamýk Kolera Kuduz Meningokoksik Menejit Çocuk Felci Tetanoz Çiçek Hastalýðý Kýzýl Su Çiçeði BEDEN SAÐLIÐINI BOZAN VE HASTALIKLARA NEDEN OLAN ETMENLER Kalýtým ile Ýlgili Etmenler Çevre Ýle Ýlgili Etmenler RAHATSIZLIKLAR-HASTALIKLAR Mikroplar Parazitler Yetersiz ve Dengesiz Beslenme DUYGUSAL NEDENLER DÜZENSÝZ UYKU-YORGUNLUK HALÝ AÞI VE HASTALIKLARDAN KORUNMA Aþýlarýn Bulaþma Yollarý Bulaþýcý Hastalýklardan Korunma Yollarý Aþýlar KAZALAR TUVALET ALIÞKANLIÐI KAZANDIRMA TUVALET ALIÞKANLIÐI KAZANDIRMA ZAMANI Çocuðun Yaþý Çocuðun Kas Geliþimi Çocukta Hazýrým Sinyali Güven ve Hoþgörü Örnek Olma IV. BÖLÜM... ÇOCUKLARDA GÖRÜLEN UYUM VE DAVRANIÞ SORUNLARI ENÜREZÝS Tuvalet Eðitimi ENKOPREZÝS TIRNAK YEME PARMAK EMME YALAN SALDIRGANLIK KORKULAR KARABASANLAR UYURGEZERLÝK KEKEMELÝK KARDEÞ KISKANÇLIÐI ÝNATÇILIK V. BÖLÜM... CÝNSEL GELÝÞÝM VE CÝNSEL EÐÝTÝM CÝNSEL KÝMLÝK GELÝÞÝMÝ CÝNSEL EÐÝTÝM ÇOCUKTA MASTURBASYON

7 CÝNSEL EÐÝTÝMDE DÝKKAT EDÝLMESÝ GEREKENLER VI. BÖLÜM... OYUN VE MÜZÝK YOLUYLA GELÝÞÝMÝ DESTEKLEME OYUN YOLUYLA GELÝÞÝMÝ DESTEKLEME GELÝÞÝM ALANLARI Bedensel Geliþim ve Oyun Zihinsel Geliþim ve Oyun Duygusal Geliþim ve Oyun Sosyal Geliþim ve Oyun Dil Geliþimi ve Oyun Devinsel Geliþim ve Oyun OYUN VE OYUNCAK YAÞI OYUN EVRELERÝ Alýþtýrma Oyunlarý Sembolik Oyunlar Kurallý Oyun OYUN ÇEÞÝTLERÝ Keþfedici Oyun Fiziksel Oyun Yapý Ýnþa Oyunu Hayali Oyun Sosyal Oyun OYUNUN ÇOCUÐA FAYDALARI EVDE OYUNCAK YAPIMI OYUN VE OYUNCAK MALZEMELERÝ GÜVENLÝ OYUNCAK MÜZÝK YOLUYLA GELÝÞÝMÝ DESTEKLEME MÜZÝK EÐÝTÝMÝNÝN ÇOCUÐA FAYDALARI MASALLAR-MANÝLER-TEKERLEMELER YAÞAM ORTAMININ GÜVENLÝÐÝNÝ SAÐLAMA EVDE VE ÇEVREDE GÜVENLÝK ÖNLEMLERÝ Evde Düzen Çevrede Düzen VII. BÖLÜM... ÝLKYARDIM YANIKLAR VE ÝLKYARDIM SICAK ÇARPMASI VE ÝLKYARDIM DONMALAR VE ÝLKYARDIM BAYILMALAR VE ÝLKYARDIM SOLUNUM YOLU TIKANMALARI VE ÝLKYARDIM YARALANMALARDA ÝLKYARDIM Karýndan Yaralanma Göz Yaralanmasý Açýk Göðüs Yarasý Kapalý Göðüs Yarasý Delici Karýn Yaralanmalarý Diþ Aðrýsý Kýrýk Diþ Göz Delinmeleri Gözün Çizilmesi ve Göze Toz Girmesi KANAMALAR VE ÝLKYARDIM Ýç Kanamalar Burun Kanamasý EPÝLEPSÝ KRÝZLERÝ VE ÝLKYARDIM HAYVAN SOKMALARI-ISIRMALARI VE ÝLKYARDIM Arý Sokmasý Deniz Hayvanlarýnýn Sokmasý Ev Hayvanlarýnýn Isýrmasý Yýlan Sokmasý SOLUNUM DURMASI VE SUNÝ SOLUNUM KALP DURMASI VE KALP MASAJI KALP MASAJI VE SUNÝ SOLUNUM VIII. BÖLÜM... DOÐRU ÝLETÝÞÝM KURMA EÐÝTÝCÝ ANNE ÇOCUK ÝLÝÞKÝSÝ DOÐRU ÝLETÝÞÝM TAKLÝT HOÞGÖRÜ-KABUL YÜREKLENDÝRME ETKÝLÝ DÝSÝPLÝN OLUMSUZ DÝSÝPLÝN ÞEKÝLLERÝ DÝNLEME Etkili Dinleme OKUL ÖNCESÝ EÐÝTÝMÝN ÖNEMÝ IX. BÖLÜM... KAYNAKÇA YAZAR ÖZGEÇMÝÞÝ ÞEKÝLLER LÝSTESÝ... Þekil 1. Beyin Geliþimi: Bazý Yeteneklerin Geliþiminde Kritik Dönemler...14 Þekil 2. Ana Baba Tutumlarýna Baðlý Olarak Çocuklarda Oluþan Davranýþ Þekilleri...19 Þekil 3. Hormonlar Ve Salgýlanmalarý...26 Þekil 4. Hormonlarýn Oluþumu Ve Etki Mekanizmasý...26 Þekil 5. Ür Eme Organlarýnýn Geliþmesinde Hormonlarýn Etkisi...27 Þekil 6. Aylara Göre Diþ Çýkarma...32 Þekil 7. Sol Yarým Kürenin Dýþ Görünümü...36 Þekil 8. Beyin Geliþimi Ýçin Uyarýcýlar...41 Þekil 9. Ýki Nöron Ve Arasýndaki Baðlantý...43 Þekil 10. Sinaptik Yoðunluk...43 Þekil 11. Ýnsan Beyninin Geliþimi...46 Þekil 12. Maslow'a Göre Gereksinimlerimizin Aþamasý...65 Þekil 13. Aðýzdan Aðýza Suni Solunum Tekniði Þekil 14. Kalp Masajý Tekniði Þekil 15. Ýki Ýlkyardýmcý Ýle Suni Solunum Ve Kalp Masajý Tekniði TABLOLAR LÝSTESÝ... Tablo 1. Çocuðun Geliþimini Destekleyen "Kolaylaþtýrýcý Etmenler"...24 Tablo 2. Çocuðun Geliþimini Tehlikeye Sokabilen "Zorlayýcý Etmenler" Yada "Risk Faktörleri"...25 Tablo Yaþ Arasý Boy Artýþý...26 Tablo Yaþ Kilo Artýþý...26 Tablo 5. Sað Elini Kullanma Durumundaki Kiþide Yarým Kürelerin Görev Daðýlýmý...37 Tablo 6. Erkek Çocukta Tartý Artýmý...38 Tablo 7. Kýz Çocukta Tartý Artýmý...38 Tablo 8. Erkek Çocukta Boy Uzamasý...39 Tablo 9. Kýz Çocukta Boy Uzamasý...39 Tablo 10. Saðlýk Bakanlýðý 2007 Aþý Takvimi Tablo 11. Alt Islatma Takip Çizelgesi Tablo 12. Kalp Masajý Ve Suni Solunum Uygulama Sayýsý Ve Oraný

8 BAÞKAN DAN... Yaþamdaki en deðerli varlýklarýmýz çocuklarýmýzdýr. Týpký yeni filizlenen bir fidan gibidir onlar, tüm kötü etkilerden korur, saklar, gözetiriz onlarý ki mis kokulu çiçekler açsýn, aydýnlatsýn insanlýðýn dünyasýný Bu güzellikler elbette ki mevcut birikimler ve deneyimler aktarýlarak gerçekleþtirilebilir. Eðitimli, bilgili ve bilinçli bireylerin yetiþtirecekleri çocuklar adeta yarýnlarýmýzýn sigortasýdýr. Günümüz eðitimcilerine göre eðitim, anne karnýnda baþlamakta aile ortamýnda þekillenmektedir. Bireyin aileden aldýðý ilk bilgilerin yaþam boyu kalýcý olduðu kabul edilmektedir. Aileye en yakýn yerel yönetim birimi belediyelerdir. Bu baðlamda bizler Ýstanbul Büyükþehir Belediyesi olarak halkýmýza klasik belediyecilik faaliyetlerinin yaný sýra eðitim alanýnda da geniþ imkanlar sunmaktayýz. Bu gaye ile 1996 yýlýndan bu yana faaliyet gösteren Ýstanbul Büyükþehir Belediyesi Sanat ve Meslek Eðitimi Kurslarý ÝSMEK, Ýstanbul un sosyal dokusuna önemli katkýlarda bulunmaktadýr. Ücretsiz olarak saðlanan bu eðitimler, yaþ, cinsiyet, meslek, toplumsal statü ayýrt etmeksizin her kesimden insanýmýza ulaþmaktadýr. ÝSMEK i Ýstanbul un mahallerine kadar yayacaðýz sözümüz doðrultusunda; eðitim dönemi itibariyle 198 kurs merkezine ulaþmýþ bulunmaktayýz. Ýstanbul un 30 ilçesindeki bu kurslarda 150 binin üzerinde Ýstanbullu 97 sanat ve meslek branþýnda eðitim almaktadýr. ÝSMEK geçtiðimiz 10 yýl içerisinde 380 binden fazla kursiyere hizmet sunmuþtur. ÝSMEK ücretsiz eðitimlerinin yaný sýra seminer, sergi, söyleþi, konferans, sempozyum ve alanýndaki yayýn faaliyetleri ile de Ýstanbullulara yeni kapýlar aralamaktadýr. El sanatlarý alanýndaki dergi ve kitaplarý ile sanatseverlerin büyük beðenisini toplayan ÝSMEK, meslek bilgileri içeren eðitici yayýnlarý ile de Ýstanbullularla buluþmaktadýr. Bu kitaplardan biri olan Çocuk Geliþimi, Eðitimi ve Saðlýðý, hem bu branþlarda eðitim alan ÝSMEK kursiyerlerine hem de halkýmýza bu konuda çok zengin bir içerik sunmaktadýr. Çocuklarýn geliþim evrelerinden, bakýmýna, saðlýk problemlerinden ilkyardým bilgilerine kadar geniþ bir yelpazede ele alýnan bu konularýn halkýmýz için faydalý olacaðý düþüncesindeyim. Saðlýklý, güvenli ve güzelliklerle dolu yarýnlar için önce eðitim diyorum Ve kitabýn yayýna hazýrlanmasý sürecinde emeði geçen herkesi tebrik ediyor ve tüm Ýstanbullularý sevgiyle kucaklýyorum 7

9 TAKDÝM Okula kadar çocuðun yetiþtiði doðal ve sosyal çevrenin önemine ait bilinç gün geçtikçe artmaktadýr. Bu bilince raðmen doðumdan okul dönemine kadar anne babalar çocuk bakýmý, saðlýðý ve eðitimi konusunda hem yeterli bilgi sahibi deðillerdir, hem de destek alacaklarý kiþi ve kurumlar konusunda nereye baþvuracaklarýný bilememektedirler. Ýþin gerçeði, ihtiyaca cevap verebilecek yuva ve anaokulu gibi kurumlarýn sýkýntýsý çekilmektedir. Ayrýca, evde çocuklarýnýn bakýmý ve eðitimi için sertifikalý eðiticilerin de sýkýntýsý çekilmektedir. Þehir mimarisinde meydana gelen deðiþimler sonucu oyun ve park alanlarýnýn az olmasý, anne ve babalarýn çalýþma hayatýnýn içinde olmasý ve çocuðu ile ilgilenecek yeterli zamanýn olmamasý, kardeþ sayýsýndaki azalma sonucu çocuðun yalnýzlýk hissetmesi gibi etkenler çocuk eðitiminde yaþanan güçlüklerden bazýlarýdýr. Annelerin çocuk bakýmý, saðlýðý ve eðitimi gibi alanlarda bilgi ve beceri sahibi olmalarý yanýnda profesyonel desteðe de ihtiyaçlarý vardýr. Geliþim psikolojisi alanýnda yapýlan araþtýrmalar çocukluk döneminde çocuðun içinde yaþadýðý fiziki vb. sosyal ortamýn, aile yapýsýnýn, çocuða karþý anne ve baba tutumlarýnýn, çocuðun zengin bir kültürel etkileþim içinde olmasýnýn çocuðun geliþimi ve ilerideki hayatý açýsýndan önemli olduðunu ortaya koymaktadýr. Bu yüzden çocuk eðitimi tesadüflere býrakýlamayacak kadar önemlidir. Hem aile hem de ülkemiz için çocuk eðitimi milli bir meseledir. Geleceðimiz yetiþtirdiðimiz çocuklarýn kalitesine baðlýdýr. Çocuk eðitimi konusunda eðiticiler ve anne baba eðitimi ile ilgili olarak, ülkemizde çeþitli kurumlar çaba safetmekte, gayret göstermektedir. Ýstanbul Büyükþehir Belediyesi'nin ÝSMEK bünyesinde 1996 yýlýndan beri sürdürdüðü "Eðitici/Yardýmcý Annelik" programý ise yetiþtirdiði yüzlerce eðitici anne ile ayrý bir önem arz etmektedir. Alanýnda ilk olan bu program gün geçtikçe geliþmekte ve yayýlmaktadýr. Eðitici annelik kurslarýnda okutulmak üzere hazýrlanan bu kitap, acil ve önemli bir ihtiyacý karþýlayacaktýr. Bu kitabý hazýrlayan Uzman Psikolojik Danýþman Rukiye Yenibaþ ise Ýstanbul Üniversitesi'nde lisans ve Marmara Üniversitesi'nde yüksek lisans yapmýþtýr. ÝSMEK'te verdiði dersler ile yeterli bilgi ve tecrübeye sahip olarak, böyle bir kitabý hazýrlamasý isabet olmuþtur. Bu kitabýn Eðitici Annelik programýnda görev alan eðiticilere, anne ve babalara ve bütün çocuklara faydalý olmasýný dilerim. Kitabýn hazýrlanmasýnda katkýda bulunan ÝSMEK yönetici ve çalýþanlarýna teþekkür ederim. Yrd. Doç. Dr. Ahmet Þirin Marmara Üniversitesi Öðretim Üyesi 8

10 ÖNSÖZ Çocuklar, toplumumuzun geleceðidir. Geleceðin toplumu, bugün yetiþtirdiðimiz çocuklarla þekillenmektedir. Hepimizin en kýymetli varlýklarýdýr çocuklar. Fakat bu kýymetli varlýklar, yetiþtirilme yöntemlerinin bilinmemesi ya da doðru yetiþtirildiðinin düþünülmesi sonucu ciddi istismar ve ihmaller ile karþý karþýya kalmaktadýr. Toplumsal olarak çocuk yetiþtirme, annenin görevi olarak görülmektedir. Babalar ise kendilerini genellikle bu görevin dýþýnda tutmaktadýrlar. Deðiþen zaman þartlarýna baðlý olarak kimi çocuklar daha doðduklarý an bakýcýlarýn eline verilmektedir. Günümüzde çocuk bakýcýlýðý, çoðunlukla yapacak bir iþi olmayan ya da baþka iþ yapamayan vasýfsýz kimselerin tercih ettiði bir iþtir. Oldukça yanlýþ bir uygulama olarak devam eden bu durum; çocuk bakýmý, eðitimi, saðlýðý konusunda bilgiden yoksun kiþilerin elinde bir neslin þekillenmesine sebep olmaktadýr. Çocuk bakmak, dünyanýn en önemli ve hassas iþlerinden biridir. Fakat genel olarak toplumumuzda bir o kadar önemsiz bir iþ olarak görülmektedir. Çocuðun karakteri birçok faktöre baðlý olarak geliþebileceði gibi bakýcý faktörüne baðlý olarak da deðiþiklik göstermektedir. Bakýcý tarafýndan yetiþtirilen bir çocuk için en önemli kiþi anne babadan sonra bakýcýdýr. Anne babanýn çocukla yeterince ilgilenemediði durumlarda çocuk, bakýcý ile arasýnda bir bað geliþtirmektedir. Çocuk birçok þeyi bakýcýdan öðrenmektedir. Onunla arasýnda güven ve sevgiye dayalý bir iliþki geliþtirdiði için bakýcý olarak tercih edilen kiþilerin, mesleki alanda yeterli, iþlerini seven, çocuða uzun süre bakabilecek ve kiþisel açýdan olumlu özelliklere sahip olmasý gerekmektedir. Elinizde bulunan Çocuk Geliþimi, Eðitimi ve Saðlýðý konulu bu çalýþma, çocuk bakýmý iþini meslek olarak tercih etmiþ kiþilerin ve annelerin daha donanýmlý olmalarýna yardýmcý olmak için hazýrlanmýþtýr. Bana bu imkaný hazýrlayan ÝSMEK yetkililerine teþekkür eder, kitabýmýzýn saðlýklý nesillerin yetiþmesine katkýda bulunmasýný temenni ederim. Rukiye YENÝBAÞ ÝSMEK Yardýmcý Annelik Usta Öðreticisi 9

11 I. BÖLÜM 10

12

13 ÇOCUK GELÝÞÝMÝ Birleþmiþ Milletler Çocuk Haklarý Bildirgesi ne göre 0-18 yaþ arasý tüm bireyler çocuk olarak kabul edilmektedir. Geliþim ise, döllenmeyle baþlayan ve ölüme kadar süren her alandaki (fiziksel, sosyal, duygusal, zihinsel) deðiþim ve geliþmedir. Yörükoðlu (1999, s, 45) na göre geliþim, organizmadaki iç ve dýþ etkenler sonucu birbirine baðlý ve düzenli biçimde ortaya çýkan, ilerleyici bir dizi deðiþiklikler olarak tanýmlanýr. Aydýn (1997, s.5)'a göre de geliþim, biyolojik, biliþsel ve sosyal süreçlerde meydana gelen deðiþiklikler kümesidir. Çocuk geliþimi ise spermin yumurtayla döllenmesiyle baþlayan ve çocukluk döneminin sonuna kadar devam eden zihinsel, sosyal, duygusal ve bedensel özelliklerdeki deðiþme ve geliþmedir. Geliþimin en hýzlý olduðu dönem ise 0-6 yaþ arasýdýr. 0-6 yaþ döneminin anne karnýnda geçen ve doðumdan sonraki ilk üç yýlý, fiziksel, biliþsel ve duygusal geliþimin en hýzlý olduðu ve bireyin toplumsal bir varlýk olarak benliðini kazanmasýnda önemli rolü olan bir dönemdir (Ertem, Anneden gelen yumurta ve babadan gelen spermin birleþmesiyle çocuk genetik olan anne ve babanýn birtakým özelliklerini almaktadýr. Doðum öncesi dönem özellikle biyolojik geliþimin en hýzlý olduðu dönemlerden biridir. Dünyaya saðlýklý olarak gelen bebek baþlangýçta hayatýný refleksler ile devam ettirirken birkaç ay içinde öðrenmeye dayalý davranýþlar göstermeye baþlamaktadýr. Zihinsel geliþim olarak nitelendirdiðimiz öðrenmenin yanýnda çocuk bedensel, sosyal ve duygusal olarak da geliþmektedir. Bedensel olarak geliþen çocuk, geliþim süreci içinde gerekli egzersizleri yaparak ileriki yaþama kendini hazýrlamaktadýr. Bedensel ve zihinsel geliþim, beraberinde duygusal ve sosyal alandaki geliþmeyi de getirmektedir. Çocuk için baþlangýçta annesi ile olan etkileþim yeterliyken bir süre sonra çocuk baþkalarýyla etkileþime geçmeye de ihtiyaç duymaktadýr. Çocuk, annesiyle birlikte babasýyla, akrabalarla ve kendisi gibi çocuklarla birlikte olmak istemektedir. Gerek anne baba gerekse akraba ve arkadaþlarý ile etkileþimleri sonucu çocuðun duygusal alanýnda da geliþme olmaktadýr. Geliþme olumlu bir kavram olarak gözükse de geliþmeyi olumsuz olarak etkileyen faktörler de vardýr. Bu faktörler çocuðun her alandaki geliþiminin olumlu ya da olumsuz özellik göstermesine neden olmaktadýr. Okul öncesi çocuðu, oyun oynamak, koþmak, zýplamak gibi eylemlerin yaný sýra reklam müziklerini þarký, þiir v.b. ezgileri rahatlýkla söyleyebilmektedir. Arkadaþlarýyla olmak onun için en büyük zevk kaynaklarýndan biridir. Gezmek, sürekli yeni þeyler görmek, gördüklerinin ne anlama geldiðini öðrenmek, kendi kendine yemek yiyebilmek, tuvaletini baðýmsýz olarak yapabilmek, giyinip soyunabilmek istemektedir. Çocuk hem kendi kendini kontrol edebilmek, hem de çevresini kontrol edebilmektedir. Bu da onun kendine olan güvenini artýrmaktadýr. Bunlarý gerçekleþtirebilen çocuk baþka kiþilerle iliþkilerin- 12

14 de daha güvenli davranmaktadýr. Aile artýk ikinci sýrada önemli hale gelmiþtir. Diðer insanlarla iliþki ön plana çýkmýþtýr. Çocuk sürekli öðrenme, oynama isteði içindedir. Çocuk kendisiyle ilgili þeyler de öðrenmeye baþlar. Kendine yönelik benlik algýsý geliþir, cinsiyetiyle ilgili bilgi sahibi olur, neyi yapýp neyi yapamadýðýný keþfetme olanaðý bulur. Kiþiliðinin temellerini atmýþ olur. GELÝÞÝMÝN ÖZELLÝKLERÝ Geliþim bir bütündür. Bütün geliþim alanlarý birbirini etkiler. Zihinsel alandaki geliþme diðer geliþim alanlarýný etkileyebileceði gibi duygusal alandaki geliþme de zihinsel-sosyal-bedensel geliþimi etkileyebilmektedir. Geliþim süreklidir. Doðum öncesi döllenmeyle baþlar ve ölünceye kadar devam eder. Geliþim belli dönemlere göre farklýlýk göstermektedir. Geliþim her dönemde ayný þekilde olmamaktadýr. Örneðin; görme duyusu doðuþtan geliþmiþ olmasýna raðmen konuþma, doðumdan daha sonraki aylarda yavaþ yavaþ geliþim göstermektedir. Belli özellikler farklý zamanlarda hýzlý geliþim göstermektedir. Örneðin; okul öncesi yýllarda beyin geliþimi çok hýzlý olurken daha sonraki yýllarda bu geliþim yavaþlama göstermektedir. Geliþimin iki farklý yönelimi vardýr. Baþtan ayaða doðru seyreden büyüme, doðum öncesi ve doðum sonrasý dönemlerde gerçekleþir. Embriyonun önce baþý belirginleþir daha sonra, kol ve bacaklar belirir. Doðumdan sonra bebeðin önce baþýný tutmasý, sonra oturmasý, ayaða kalkmasý ve nihayet yürümesi mümkün olmaktadýr (Aydýn, 1997, s.5). Çocuðun bedensel geliþiminde önce kol, bacak kaslarý geliþirken sonra el, ayak, dil kaslarý geliþmektedir. Yani diyebiliriz ki geliþme genelden özele doðru olmaktadýr. Geliþimi etkileyen iç ve dýþ faktörler vardýr. Kalýtým, zihinsel, duygusal, bedensel durum, saðlýk durumu iç faktörler olup beslenme, çevrenin tutum ve davranýþlarý, yaþanan ortamýn koþullarý, iklim þartlarý, travmalar dýþ faktörlerin içinde yer alýr. Geliþimde bireysel farklýlýklar vardýr. Her çocukta geliþim ayný zamanda ayný þekilde olmamaktadýr. Bazý çocuklar 1 yaþýnda konuþurken bazýlarý çeþitli faktörlerin etkisiyle 3 yaþýnda konuþabilmektedir. GELÝÞÝMÝ AÇIKLARKEN KULLANILAN KAVRAMLAR Geliþimi tam olarak anlayabilmek için öncelikle geliþim ile ilgili kavramlarý bilmekte fayda vardýr. Bu kavramlar büyüme, geliþme, olgunlaþma, öðrenme, hazýrbulunuþluk ve kritik dönemlerdir (Senemoðlu, 2005). Büyüme: Fiziksel olarak geliþme yani vücudun boy, kilo ve hacim olarak artmasýdýr. Vücudun organlarýnýn herbirinin büyüme hýzý ve büyüme zamaný farklý olabilmektedir. Bazý organlar geliþimlerini okul öncesi çaðda tamamlarken bazý organlarda (örneðin üreme organlarý) geliþimlerini ergenlikte tamamlar. Olgunlaþma: Vücudumuzdaki organlarýn kalýtýmýn etkisiyle kendilerinden beklenen görevleri yapabilecek olgunluða ulaþmasýdýr. Olgunlaþma biyolojik bir süreçtir. Birçok becerinin kazanýlmasý olgunlaþmaya baðlýdýr. Çocuðun yürümeyi, yemek yemeyi vb. öðrenebilmesi için belli kas-iskelet olgunluðuna ulaþmasý gerekmektedir. 5-6 aylýk çocuðun kas-iskelet sistemi yeterli olgunluða ulaþmamýþ olduðu için yürüyemez, kaþýkla yemek yiyemez. Her çocukta olgunlaþma ayný zamanda gerçekleþmez. Normal bir çocuðun bir beceriyi kazanmasý için belli bir olgunluða eriþmesi gerekir. Bazý çocuklar olgunlaþma dönemini diðer çocuklara göre daha geç tamamlayabilir. Kromozom anomalilerinde, doðum travmalarýnda ya da 13

15 Þekil 1. Beyin geliþimi; bazý yeteneklerin geliþiminde kritik dönemler Kaynak: Yeteneklerin geliþimi çocuðun psikososyal geliþimini destekleme: ÇP GD Programý (www.sbu.saglik.gov.tr) dan alýnmýþtýr. sonradan yaþanan travmalarda bu olgunlaþma daha geç olabilmektedir. Pressey ve Robinson b (1991, s.35)'ye göre henüz konuþabilecek olgunlukta olmayan 15 aylýk bir çocuk, ebeveynin sabýrlý uðraþmalarýna ve verilecek derslere raðmen konuþma hazýrlýðýndan mahrumdur. Öðrenme: Geliþmenin meydana gelebilmesi için büyüme ve olgunlaþmayla birlikte öðrenmeye de gerek vardýr. Öðrenme kiþinin çevre ile etkileþimi sonucu meydana gelen gözlenebilir, nisbeten sürekli, yaþantý kazanma sonucunda oluþan davranýþ deðiþikliðidir. Belli bir büyüme ve olgunluða eriþen çocuðun geliþme gösterebilmesi için çeþitli öðrenme deneyimlerine ihtiyacý vardýr. Çocuk, yürüme olgunluðuna ulaþmasýna raðmen, yürüme için gerekli fýrsatlar verilmezse yürümesi gecikebilir. Yine çocuðun zihinsel geliþimini saðlamak için gerekli uyarýcýlar verilmelidir. Çocuk okuma yazma becerisini öðrenebilecek büyüme ve olgunluða eriþtikten sonra bu beceriyi rahatlýkla kazanabilmektedir. Çocuk okuma yazmayý öðrenebilecek olgunluða gelmeden bu beceriyi öðrenmede zorluk yaþar. Hazýrbulunuþluk: Bireyin bir öðrenmeyi gerçekleþtirebilmesi için o öðrenme ile bilgi altyapýsýnýn (önkoþul öðrenmeler), olgunluðunun, yeteneðinin, motivasyonunun, saðlýk durumunun etkisi büyüktür. Örneðin; çocuðun yakan top oynayabilmesi için koþabilmesi (büyüme-olgunlaþma), topun nasýl oynanacaðýný bilmesi (önkoþul öðrenmeler), top oynamaya istekli (motivasyon) ve saðlýkla ilgili top oynamasýna engel teþkil edecek bir hastalýðýnýn olmamasý gerekmektedir. Bunlardan birinin gerçekleþmemiþ olmasý çocuðun yakan top oynamasýna engeldir. Geliþimin Kritik Dönemleri: Belli yaþlarda belli tür öðrenmelere karþý ilgi ve duyarlýlýk vardýr. Bu nedenle çevredeki belli öðrenmeler, önceye göre dikkatlerini daha çok çeker ve bunlarý daha hýzlý öðrenirler. Bu nedenle belli dönemlerde öðrenme yaþantýlarý için fýrsatlar oluþturulmalý ve desteklenmelidir. Bu dönemleri iyi bilmek gerekir. Þekil-1 de bazý yeteneklerin geliþiminde kritik dönemler görülmektedir. 14

16 Kritik dönemler, yaþam süresinde, sürekli ve geri dönülmez sonuçlarý olabilen, elveriþli ve elveriþsiz durumlarla ilgili zamanlardýr (Onur, 1997). Örneðin okul öncesi yýllar, çocuðun zihinsel ve dil geliþimi açýsýndan kritik bir dönemdir. Yine 6 yaþ üstü, çocuðun, akademik öðrenmeye istekli ve hazýr olduðu bir dönemdir. Bu nedenle, bu yaþlar, bu tür öðrenmeler için uygun bir zamandýr. GELÝÞÝMÝ ETKÝLEYEN FAKTÖRLER Kalýtým: Döllenme, babadan gelen spermlerin annenin yumurtasýný döllemesiyle meydana gelir. Annenin yumurtasý 23 kromozom, babanýn spermi 23 kromozom içerir. Döllenmede anneden ve babadan gelen kromozomlarýn birleþmesiyle zigot oluþur. Fetüsün geliþimi ve ne tür özellikler taþýyacaðý bu kromozomlarda yer almaktadýr. Bir bebek doðduðu anda anne ve babasýndan aldýðý kromozomlar sonucu oluþan DNA sýnda fiziksel ve zihinsel özelliklerinin nasýl olacaðý, ne tür psikolojik problemlere meyilli olacaðý, hangi alanlarda yeteneði olduðu mevcuttur. Bunlarýn hepsinde kalýtým faktörü önemlidir. Çocuk bir alanda yetenekli olarak doðmasýna raðmen çevre o yeteneðinin geliþmesi için gerekli fýrsatlarý vermezse çocuðun bu yeteneði ortaya çýkmayabilir. Ya da çocuk doðuþtan belli bir zeka kapasitesiyle doðmasýna raðmen gerekli uyaran verildiði takdirde kapasitesini en iyi þekilde kullanabilecek, verilmediðinde ise kapasitesini sýnýrlý düzeyde kullanabilecektir. Çevre: Çevre, çocuðun doðuþtan getirdiði kapasitesini kullanmasýný etkilemektedir. Geliþim, çevre tarafýndan etkilenmeye döllenmeden itibaren baþlar ve ölüme kadar sürer. Anne baba tutumlarý, fetüsün travmaya maruz kalmasý, doðumdan sonra travmaya maruz kalma, zamanýnda gerekli uyaranýn verilmemesi, gerekli ilgi ve sevgiden yoksunluk, fakirlik, yetersiz beslenme, hastalýklar vb. çocuðun geliþimini etkilemektedir. Doðuþtan saðlýklý bir yapý getirmesine raðmen bu faktörlerin etkisiyle geliþim sekteye uðrayabilir. Bazý bilim adamlarý henüz doðmamýþ fetüsün ilkel, fakat önemli duyumlamalarý olduðunu ve bu duyumlamalara dayanarak ilkel bir duygusal yaþam geliþtirebileceklerini öne sürmüþlerdir. Bu görüþe göre, fetüs, henüz doðmadan annenin gergin ya da huzurlu olduðunu, yararsýz maddeleri alýp almadýðýný duyumlayabilir ve bu duyumlamalara dayanarak kendisinin istenen, önem verilen bir yaratýk olup olmadýðýna iliþkin bilinçaltýnda izlenimler geliþtirmeye baþlar. Fetüsün bu ilkel algýlamalarý onun benlik kavramýnýn çekirdeðini oluþturur (Cüceloðlu, 1993, s.49). Ýngiliz bilim adamlarý, hamilelikte annenin stresli olmasý durumunda, stres hormonunun plasentadan rahimdeki bebeðe geçebildiðini ve uzun vadeli etkiler yaratabildiðini belirlemiþlerdir. Özellikle hamileliðin ilerleyen dönemlerindeki stresin etkileri, çocuðun 10 yaþ döneminde kendini gösterdiðini tespit etmiþlerdir. Bilim adamlarý, bu çocuklarda daha yüksek kortizol (stres hormonu) sevi- Yapýlan bir çok araþtýrma sonucunda insan türü de içinde olmak üzere yaþayan bütün organizmalarýn temel genetik maddesi nin DNA (Desoksiribonükleik asit) olduðu bulunmuþtur. Bütün genler, DNA moleküllerinden oluþmuþtur. Bir hücre bölündüðünde, üreme hücreleri dýþýndaki kromozomlar ve binlerce gen bölünerek iki katý sayý oluþtururlar. Tüm genetik kod bölünen hücreye geçer. Genetik geçiþle saç rengi, göz rengi ve diðer fiziksel özellikler de belirlenir (Köknel ve Ark., 1993). Stresli yaþam da çocuðun geliþimini etkilemektedir ve bu stresle baþa çýkma her çocukta farklýlýk göstermektedir. Sonuvar (1999, s.86) a göre mizaç, cinsiyet ve zeka düzeyi gibi çocuða özgü etkenler stres ve sonuç arasýndaki iliþkiyi etkiler. Zeka düzeyi yüksek çocuklarýn stresli yaþam olaylarýna, düþük zekalý çocuklardan daha iyi uyum saðladýklarý görülmüþtür. Bir bebek doðduðu anda anne ve babasýndan aldýðý kromozomlar sonucu oluþan DNA sýnda fiziksel ve zihinsel özelliklerinin nasýl olacaðý, ne tür psikolojik problemlere meyilli olacaðý, hangi alanlarda yeteneði olduðu mevcuttur. 15

17 b. Güven ortamý: Kiþilerin aileden bekledikleri temel gereksinimlerden biri de, ailenin kendisini ve birbirlerini tehlikeli olay ve durumlardan korumasý, kendisine zarar vermemesi, aile üyelerinin birbirine güvenmesidir. Yani çocuðun güvende olma ihtiyacýnýn aile tarafýndan karþýlanmasýdýr. Ailede bu güven duygusu oluþturulmamýþsa aile üyeleri kendilerini güvende hissedecekleri ve güvenebilecekleri kiþilerin olduðu ortamlara girmek isteyeceklerdir. Bu ortamlar babaanne, dede gibi akrabalar olabilir. Her çocuk bu kadar þanslý deðildir. Evde güvende olmayan ve sokakta yaþamaya baþlayan ve sokak ortamýnýn aileden daha güvenli olduðunu söyleyen çocuklar da vardýr. yesine rastlandýðýna dikkat çekmiþlerdir (www. Thehealthnews. com). Aile faktörü geliþimsel açýdan ailedeki bütün bireylerle birlikte çocuðu da farklý þekillerde etkilemektedir. Ailenin, üyelerinin birtakým gereksinimlerini karþýlamasý gerekmektedir. Cüceloðlu (1993) na göre bu temel gereksinimler; deðerli olma duygusu, güven ortamý, yakýnlýk ve dayanýþma duygusu, sorumluluk, zorlukla mücadele ederek onlarýn üstesinden gelmeyi öðrenme, mutluluk ve kendini gerçekleþtirme ortamý, saðlýklý manevi yaþamýn temellerini oluþturma þeklindedir. a. Deðerli olma duygusu: Aile içi etkileþimler sonucu çocuk, kendine ait çýkarýmlarda bulunur. Bunlardan en önemlisi ben deðerliyim veya ben deðersizim duygusunu geliþtirmesidir. Ben deðerliyim duygusunu ailede kazanan çocuk kendinden emin ve baþkalarýyla iliþkilerinde sorun yaþamayan bir kiþi olur. Ben deðerli deðilim ya da ailem bana deðer vermiyor, ben deðersizim duygusunu kazanan çocuk ise, deðerli olma duygusunu kazanabileceði ortamlar aramaya baþlar. Ama daha bu arayýþa girmeden çocuk yaþadýðý bu duygunun etkisiyle davranýþ problemleri göstermeye baþlar. Çocuk, yaþýnýn büyümesiyle birlikte kendisini kabul eden ortamlar aramaya baþlar. Bu yollar ya da çocuðun girdiði ortamlar ve gruplar olumlu olduðu gibi olumsuz da olabilir. Çocuk, girdiði gruba göre özellik göstermeye baþlar. Bu grup toplum tarafýndan kabul edilebilecek ve onaylanan nitelikler gösterebileceði gibi toplum tarafýndan olumsuz olarak nitelenen, topluma ve kendilerine zarar verici davranýþlarý gösteren bir grupta olabilir. c. Yakýnlýk ve dayanýþma duygusu: Diðer bir gereksinim ise aile bireylerinin birbirleriyle iliþkilerinde güven ve yakýnlýk duygusuyla birlikte dayanýþmasýdýr. Ailede bu gereksinim karþýlanýyorsa kiþi yaþadýðý problemlerle daha rahat baþa çýkabilmektedir. Aileden aldýðý güven duygusu, yakýnlýk ve dayanýþma, ona sorunlarýný çözmede güç vermektedir. Ailede bu gereksinimi karþýlanan kiþiler diðer insanlarla da iliþkilerinde daha güvenli davranmaktadýrlar. Ayrýca diðer insanlarla iliþkilerinde daha çok güvenmekle birlikte dayanýþma da gösterebilmekte, yakýn iliþki geliþtirebilmektedir. Bu gereksinim, kiþinin kendine olan güven duygusunu da etkiler. Güven duygusu, kiþinin hayatta baþarý göstermesi için en önemli ihtiyaçlardan biridir. d. Sorumluluk duygusu: Bu duygu öncelikle anne babanýn kendi sorumluluklarýný almasý ve yetiþtirdiði bireylere sorumluluk duygusunu aþýlamasý ile kazanýlýr. Ailede her üyenin gerçekleþtirebileceði sorumluluklarý olmalýdýr ve her yaþta çocuða verilebilecek sorumluluklar vardýr. Çocuk öncelikle basit iþlerde sorumluluk alýrken yaþý büyüdükçe alacaðý sorumluluklarýn niteliðinde ve sayýsýnda artýþ bulunmalýdýr. Evde anne babanýn hiçbir görev ve sorumluluk vermediði, her þeyi çocuðun yerine kendisinin yaptýðý durumlarda çocukta sorumluluk duygusu geliþmemektedir. Çocuða hiç sorumluluk vermemek, yaþýna göre az sorumluluk vermek kadar kaldýrabileceðinin üstünde sorumluluk vermek de çocukta güvensizliðe yol açmaktadýr. Sorumluluk verilmeyen çocuklar ileriki yaþamlarýnda kendi sorumluluðunu baþkalarýnýn almasýný beklemektedirler. e. Zorlukla mücadele ederek onlarýn üstesinden gelmeyi öðrenme: Çocuðu hayata hazýrlayan ortam olan aile ortamýnda çocuk, yaþýna göre üstesinden gelebilece- 16

18 ði sorunlarla kendisinin baþa çýkmasý için desteklenmelidir. Çocuðun çok zorlandýðý durumlarda aile destek olmalýdýr ama çocuðun yerine yapmamalýdýr. Zorlukla karþýlaþtýðýnda bunu çözmeyi ya da baþa çýkmayý öðrenen çocuk ileriki yaþamýnda da sorunlarla ya da zorluklarla karþýlaþtýðýnda bunu çözerken kendinden güç bulmakta, problem çözme becerileri geliþmektedir. Bu mücadele yeteneðini ve duygusunu geliþtirmeyen çocuk ise ergen ve yetiþkin yaþamýnda sorunlarý baþkalarýnýn çözmesini bekleyecektir. Sorunu çözmekle uðraþmadan ne de olsa yapamayacaðým diye pes edecek, karamsarlýða kapýlacaktýr. f. Mutluluk ve kendini gerçekleþtirme ortamý: Aile ortamý, ayný zamanda üyelerin kendisini mutlu hissettiði bir ortam olmalýdýr. Yukarýda saydýðýmýz gereksinimleri karþýlanan aile üyesi mutlu ve huzurlu bir ortamda yaþýyor demektir. Çocuðun ailede sevilmesi, desteklenmesi, ilgi görmesi, güvende hissetmesi çocuða mutluluk verir ve aile ortamýndan doyum almasýný saðlar. g. Saðlýklý manevi yaþamýn temellerini oluþturma ortamý: Manevi yaþam, dini de kapsar. Katý, korkuya dayalý, baðnaz ve baskýcý din kurallarý ile yetiþen çocuk, kurallara uymadýðý zaman cezalandýrýlacaðý duygusunu fazlasýyla yaþar. Bu ortamlarda çocuðun merak duygusu engellenir. Çocuk sorgulamadan, araþtýrmadan boyun eðmeyi öðrenir. Ya da çocuk yaþadýðý suçluluk duygusunu bastýrmak için istenen davranýþý sergiler, rahatlar, sonra tekrar istenmeyen davranýþý gösterir. Bu kýsýr döngü böylece devam eder. Ýnsan, kendi hakkýnda deðerlendirmeler yaparak eksik ve yanlýþ yönlerini görüp düzeltebilir, eksik ve yanlýþlardan ders almasý mümkün olur. Çocuk, baþkalarýnýn kendisi hakkýnda yaptýðý deðerlendirmelerin yaný sýra, kendisini baþkalarý ile karþýlaþtýrarak, kendilik deðerinin temelini oluþturan kendilik kavramýný geliþtirmeye 2 yaþ civarýnda baþlar. Çevresindeki kiþilerin (anne babasýnýn, kardeþlerinin, akran ve arkadaþlarýnýn, öðretmenlerinin ) farklý konulardaki deðerlendirmeleri (onaylamaonaylamama ya da ödüllendirme-ödüllendirmeme) çocuðun kendisini deðerlendirmesine yardýmcý olur. Bu deðerlendirmeler sonucunda kendine yönelik olumlu bir algý geliþtiren çocuðun öðrenmeye ve araþtýrmaya olan isteði artar. Kendini olumlu deðerlendirmeler kendine olan güven duygusunun kazanýlmasýnda çok etkilidir(ön- 17

19 der, 2003). Annenin doðrudan ve dolaylý yardýmlarýyla ve duygusal baðlanma süreci içinde çocukta kendilik duygusu oluþmaya baþlar. Duygusal iletiþimde sevecen, þefkatli ve sýcak bir aile ortamý bebeðin gevþemesine ve kendisini güvende hissetmesine yol açacaktýr. Güven duygusunun geliþtirilmesi ilk yýllarda annenin sýcak, koruyucu ve süreklilik gösteren tutum ve davranýþlarý ile iliþkilidir (Þener ve Karacan, 1999, s.35-37). Çocuðun aþaðýda belirtilen temel gereksinimleri karþýlanýrsa çocuk saðlýklý bir geliþim göstermektedir. Bu temel gereksinimler (Cüceloðlu, 1993): 1. Dokunulma: Çocuða dikkat etme, davranýþlarýný seyrederek ona aferin, bravo, harikasýn, haydi yine yap gibi geri-bildirimde bulunma, tutma, kucaklama, cesaretlendirme, övme ve ona sýcaklýk gösterme. 2. Güven: Çocuðun saðlýðýyla ilgilenme, bakýmýyla ilgilenme, yiyecek ve giyecek ihtiyacýný karþýlama, onu tehlikeden koruma ve bunlarý tutarlý bir þekilde yapma. 3. Yapý/Düzen: Çocuðu yönlendirme, doðru model olma, yapabileceði ve yapamayacaðý davranýþlarýn sýnýrlarýný belirterek disipline etme, tutarlý hareket etme. 4. Sosyalleþme: Çocuðun duygularýný olduðu gibi tanýmlama, onu yansýtma, ona zaman verme, dýþ dünya ile arasýnda köprü görevini görme, özdeþim kurabileceði bir kiþi olma, akranlarýyla iliþki kurabilmesi ve kendini ifade edebilmesi için destekleme. 5. Uyarýlma: Oyun yoluyla ve çocuðun dünyasýna giren deðiþik olay ve durumlarla acý, haz, neþe, heyecan gibi duygularý uyarma. 6. Kendini deðerli görme: Çocuðu önemseme, ciddiye alma, dinleme, ben bu aile için önemliyim, bana deðer veriyorlar, zor durumda kalýnca bana destek oluyorlar, bana kötü bir þey olmasýný istemezler, beni ben olduðum için seviyorlar, ben diðerlerinden farklýyým duygusunu verme. Bu temel gereksinimler, doðumdan itibaren karþýlanmaya baþlanmalýdýr. Temel gereksinimleri erken yaþlarda karþýlanmayan çocuðun geliþiminde duraksamalar, gerilemeler olur. Çocuðun bir geliþim alanýnýn sekteye uðramasý da bütün geliþim alanlarýný etkilemektedir. Gereksinimleri uygun þekilde karþýlanmayan çocuk, gereksinimlerinin karþýlanmasýný saðlamak için yeni yollar keþfeder. Bu yollar her zaman istendik, toplum tarafýndan kabul edilebilir olmamaktadýr. Çocuðun temel gereksinimlerinin karþýlanamadýðý durumlar da bulunmaktadýr. Bunlar ailenin tutumu, beslenme yetersizlikleri, travmalar, anne babanýn boþanmasý gibi yaþanan durumlarýn ciddiyetine göre çocukta farklý problemler oluþabilmektedir. Fiziksel gereksinimin karþýlanmamasýndan kaynaklanan bir durum belki de en ciddi etkisini duygusal geliþimi üzerinde göstermektedir. Anne baba tutumlarý: Anne babanýn aþýrý koruyucu tavýrlarý çocuðun zihinsel-psikomotor-sosyal ve duygusal geliþimini olumsuz etkilemektedir. Aþýrý koruyucu tavýrlar, çocuðun kendi yeteneklerini geliþtirmesini, baþarý yaþayarak kendine olan güvenini kazanmasýný, kendini savunmasýný, kurallarý öðrenmesini ve uygulamasýný, kendini ifade etmesini, yeni bir öðrenme sürecine daha istekli olarak girmesini olumsuz olarak etkilemektedir. Çocuða uygulanan disiplin de çocuk geliþimi üzerinde etkilidir. Örneðin 6 yaþýna gelmiþ bir çocuk çok rahat bir þekilde kendi yemeðini yiyebilecekken annenin daha bebeklikten çocuðun kendi kendine yeme giriþimlerini yiyemeyeceði ya da az yiyeceði gibi nedenlerle engelleyip, kendisinin yedirmesi sonucu çocuk, kendi kendine yeme becerisini yaþý düzeyinde kazanamamaktadýr. Özdoðan (1997, s ) a göre, çocuðun duygusal geliþimi ve bedensel saðlýðý annenin ona kaþý tutumuna baðlýdýr. Anne sevgisinin yokluðu çocuðun duygusal anlamda aðýr bir biçimde zedelenmesine neden olabilir. Bedensel cezalar, özellikle dayak, çocukta nefret ve acýdan, cezalandýrmadan hoþlanma duygusunun doðma- 18

20 Þekil 2. Ana baba tutumlarýna baðlý olarak çocuklarda oluþan davranýþ þekilleri Otonomi Suça dönük davranýþlar Çok saldýrgan Reddedici Nevrotik davranýþlar Görev üstlenmede güçlük Aktif, baðýmsýz, sosyal, iþbirlikçi Yaratýcý, görev üstlenme yeteneði olan Kabul Edici Baðýmlý, yaratýcý deðil, itaatkar Çok tavizkar Kendine yönelik saldýrganlýk Arkadaþlarý ile kavga etme Kontrol Kaynak: Özdoðan, Berka Çocuk ve Oyun. Ankara: Aný Yayýncýlýk, 1997, s.25 den alýnmýþtýr. sýna neden olur. Çocuk bu duygularýn etkisi altýnda baþkalarýný dövmekten hoþlanýr. Çocuklarýný döven birçok anne baba suçluluk duygusu içinde onlara aþýrý bir yakýnlýk gösterirler. Bu durumda yetiþen çocuk bu ikili tutumdan zarar görür. Çocuðun gereksinimlerinin doyurulmamasý ne kadar erken yaþta olursa, geliþimi ve öðrenme süreci de o denli etkilenir. Böylece aradaki açýðýn kapatýlmasý bir o kadar zorlaþýr. Þekil-2 de görüldüðü gibi anne baba ya da çocuðun bakýmýndan sorumlu kiþilerin tutumlarý kabul edici, demokratik, iþbirlikçi ve çocuða otonomi kazandýrýcý olursa çocuk aktif, baðýmsýz, sosyal, iþbirlikçi, yaratýcý, görev üstlenen bir birey haline gelir. Koruyucu, aþýrý koruyucu, kabul ve sahip çýkýcý ama kontrol edici olursa çocuk, baðýmlý, yaratýcý olmayan, itaatkar ve çok tavizkar olur. Anne baba tutumu hem otonomi kazandýrýcý hem paylaþmayan, ilgisiz, ihmal edici ve reddedici olursa çocuk suça yönelik davranýþlar sergiler ve çok saldýrgan olur. Yine çocuða yönelik tutumlar hem reddedici, emredici, otoriter hem de sahip çýkýcý ve kontrol edici olursa çocukta nevrotik davranýþlar, görev üstlenmede güçlük, kendine yönelik saldýrganlýk, arkadaþlarý ile kavga etme davranýþlarý görülmektedir. Reddedici anne olmanýn nedenleri ise: Çocuðun istenmeyen bir çocuk olmasý, Evlilikte zorluklarýn olmasý, Çocuðun herhangi bir ciddi fiziksel sakatlýðýnýn olmasý, Çocuðun annenin beklentisini karþýlayamamasý, Annenin karþýlanmamýþ gereksinimlerinin olmasý, Çalýþan annenin çalýþmayý býrakmasý ve býrakma nedeni olarak da çocuðu görmesi Annenin de çocukluðunda kendi ailesi tarafýndan reddedilmiþ olmasý, Annenin alkol, uyuþturucu vb. kullanmasý, Çocuðun zihinsel engelinin olmasý, Çocuðun ciddi davranýþ problemlerinin olmasý, Annenin psikolojik problemlerinin olmasý. Bir çocuk normal farklýlaþma yoluyla tatlarý olan yiyecekleri kötü olanlardan ayýrmayý öðrenir. Sadece bu kolay ayrýmlarý yapmakla kalmayýp ayný zamanda diðerlerinin yaptýklarý gibi ebeveyni, öðretmenleri ve oyun arkadaþlarý ile meþgul olabilmek ve okula ya da oyuna uyum saðlayabilmek için belli davranýþ biçimleri geliþtirir. Ciddi bir travma, reddedilme ve iþkenceye maruz kalan bir çocuk asosyalleþebilir (Watkins ve Watkins, 2006). Anneler bebeklerine biliþsel, iletiþimsel, duygusal, fiziksel ve sosyal geliþim için gerekli olan uyaranlarý sað- 19

T.C. MÝLLÎ EÐÝTÝM BAKANLIÐI EÐÝTÝMÝ ARAÞTIRMA VE GELÝÞTÝRME DAÝRESÝ BAÞKANLIÐI KENDÝNÝ TANIYOR MUSUN? ANKARA, 2011 MESLEK SEÇÝMÝNÝN NE KADAR ÖNEMLÝ BÝR KARAR OLDUÐUNUN FARKINDA MISINIZ? Meslek seçerken

Detaylı

düþürücü kullanmamak c-duruma uygun ilaç kullanmamak Ateþ Durumunda Mutlaka Hekime Götürülmesi Gereken Haller:

düþürücü kullanmamak c-duruma uygun ilaç kullanmamak Ateþ Durumunda Mutlaka Hekime Götürülmesi Gereken Haller: Ayna-Gazetesi-renksiz-11-06.qxp 26.10.2006 23:39 Seite 2 Çocuklarda Ateþ Deðerli Ayna okuyucularý, bundan böyle bu sayfada sizleri saðlýk konusunda bilgilendireceðim. Atalarýmýz ne demiþti: olmaya devlet

Detaylı

PARK YAZ OKULUNDA YAÞATIN

PARK YAZ OKULUNDA YAÞATIN YAZ OKULU Çocuklarýnýza YAZ KEYFiNi GYM PARK YAZ OKULUNDA YAÞATIN ONLINE KAYIT facebook.com/gympark instagram.com/gym_park twitter.com/gym park info@gympark.com.tr www.gympark.com.tr 0 236 233 00 55 0

Detaylı

ÇEVRE VE TOPLUM. Sel Erozyon Kuraklýk Kütle Hareketleri Çýð Olaðanüstü Hava Olaylarý: Fýrtýna, Kasýrga, Hortum

ÇEVRE VE TOPLUM. Sel Erozyon Kuraklýk Kütle Hareketleri Çýð Olaðanüstü Hava Olaylarý: Fýrtýna, Kasýrga, Hortum ÇEVRE VE TOPLUM 11. Bölüm DOÐAL AFETLER VE TOPLUM Konular DOÐAL AFETLER Dünya mýzda Neler Oluyor? Sel Erozyon Kuraklýk Kütle Hareketleri Çýð Olaðanüstü Hava Olaylarý: Fýrtýna, Kasýrga, Hortum Volkanlar

Detaylı

1. BÖLÜM ÇOCUK PSİKOLOJİSİNE GİRİŞ

1. BÖLÜM ÇOCUK PSİKOLOJİSİNE GİRİŞ İÇİNDEKİLER 1. BÖLÜM ÇOCUK PSİKOLOJİSİNE GİRİŞ ÇOCUK PSİKOLOJİSİNDE GELİŞİM MODELLERİ... 3 ÖĞRENME TEORİSİ MODELİ... 4 BİLİŞSEL GELİŞİM MODELİ... 5 İNSAN GELİŞİMİNİ VE PSİKOLOJİSİNİ AÇIKLAYAN TEMEL KURAMLAR...

Detaylı

ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM

ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM 9.11.2015 ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM Konular Doğum öncesi gelişim aşamaları Zigot Doğum öncesi çevresel etkiler Teratojenler Doğum Öncesi G elişim Anneyle ilgili diğer faktörler Öğr. Gör. C an ÜNVERDİ Zigot

Detaylı

BÝLGÝLENDÝRME BROÞÜRÜ

BÝLGÝLENDÝRME BROÞÜRÜ IPA Cross-Border Programme CCI No: 2007CB16IPO008 BÝLGÝLENDÝRME BROÞÜRÜ SINIR ÖTESÝ BÖLGEDE KÜÇÜK VE ORTA ÖLÇEKLÝ ÝÞLETMELERÝN ORTAK EKO-GÜÇLERÝ PROJESÝ Ref. ¹ 2007CB16IPO008-2011-2-063, Geçerli sözleþme

Detaylı

Yaþlanma ile birlikte deri ve saçlarda görülen

Yaþlanma ile birlikte deri ve saçlarda görülen 9 Prof. Dr. Selçuk BÖLÜKBAÞI Yaþlanma ile birlikte deri ve saçlarda görülen deðiþiklikler gibi vücut duruþunda ve yürüyüþünde de deðiþiklikler meydana gelir. Kas-iskelet sistemi vücudun destek ve temelidir.

Detaylı

Örgütsel Davranýþýn Tanýmý, Tarihsel Geliþimi ve Kapsamý

Örgütsel Davranýþýn Tanýmý, Tarihsel Geliþimi ve Kapsamý NOT : Bu bölüm önümüzdeki günlerde Prof.Dr. Hüner Þencan ýn incelemesinden sonra daha da geliþtirilerek son halini alacaktýr. Zaman kaybý olmamasý için büyük ölçüde- tamamlanmýþ olan bu bölüm web e konmuþtur.

Detaylı

Matematik ve Türkçe Örnek Soru Çözümleri Matematik Testi Örnek Soru Çözümleri 1 Aþaðýdaki saatlerden hangisinin akrep ve yelkovaný bir dar açý oluþturur? ) ) ) ) 11 12 1 11 12 1 11 12 1 10 2 10 2 10 2

Detaylı

Simge Özer Pýnarbaþý

Simge Özer Pýnarbaþý Simge Özer Pýnarbaþý 1963 yýlýnda Ýstanbul da doðdu. Ortaöðrenimini Kadýköy Kýz Lisesi nde tamamladý. 1984 yýlýnda Ýstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arkeoloji ve Sanat Tarihi Bölümü nü bitirdi.

Detaylı

Türkiye: Gelecek Nesiller için Fýrsatlarýn Çoðaltýlmasý 11. Çocuk Geliþimi ve Çocuklarýn Karþýlaþtýðý Riskler Eþitsizliðin nesiller arasý geçiþinin bugün Türkiye nin en genç neslini ciddi ölçüde etkilediði

Detaylı

DEVLET DEMÝRYOLLARI SAÐLIK BÝLÝMLERÝ GENEL MÜDÜRLÜÐÜ GENEL MÜDÜRLÜÐÜ FAKÜLTESÝ

DEVLET DEMÝRYOLLARI SAÐLIK BÝLÝMLERÝ GENEL MÜDÜRLÜÐÜ GENEL MÜDÜRLÜÐÜ FAKÜLTESÝ Bu egzersiz bel kaslarýný ve tüm bacak kaslarýný germeye yarar. 12. 13. Bir bacaðýnýzý düz olarak öne uzatýn, bu pozisyonda iken öne doðru esneyerek 10 saniye durun. Bu hareketi 10 kez tekrar edin. Ayný

Detaylı

T.C. MÝLLÎ EÐÝTÝM BAKANLIÐI EÐÝTÝMÝ ARAÞTIRMA VE GELÝÞTÝRME DAÝRESÝ BAÞKANLIÐI HANGÝ OKULDA OKUMAK ÝSTEDÝÐÝNE KARAR VERDÝN MÝ? Genel Liseler Fen Liseleri Sosyal Bilimler Anadolu Spor Güzel Sanatlar Askeri

Detaylı

Ýlknur Menlik TGDF Kurumsal Ýletiþim Direktörü TGDF 24 sektörel üye dernek Türkiye Gýda ve Ýçecek Sanayisinin Üretim, Ýstihdam, Ýhracat ve ithalatýnýn %95 ni temsil etmekte Food Drink Europe TGDF 2006

Detaylı

Fiskomar. Baþarý Hikayesi

Fiskomar. Baþarý Hikayesi Fiskomar Baþarý Hikayesi Fiskomar Gýda Temizlik Ve Marketcilik Ticaret Anonim Þirketi Cumhuriyetin ilanýndan sonra büyük önder Atatürk'ün Fýndýk baþta olmak üzere diðer belli baþlý ürünlerimizi ilgilendiren

Detaylı

ÇOK DÝLLÝ ÇOCUÐUN KONUÞMASI VE DÝLÝNÝN GELÝÞMESÝ NASIL DESTEKLENMELÝ

ÇOK DÝLLÝ ÇOCUÐUN KONUÞMASI VE DÝLÝNÝN GELÝÞMESÝ NASIL DESTEKLENMELÝ Vantaan kaupunki Sosiaali- ja terveysvirasto / Puheterapia Monikielisen lapsen puheen ja kielen kehityksen tukeminen ÇOK DÝLLÝ ÇOCUÐUN KONUÞMASI VE DÝLÝNÝN GELÝÞMESÝ NASIL DESTEKLENMELÝ turkki ÇOK DÝLLÝ

Detaylı

Tehlikeli Atýk Çözümünde EKOVAR...

Tehlikeli Atýk Çözümünde EKOVAR... ARA DEPOLAMA www. ekovar.com info@ ekovar.com Hilal Mah. 50. Sokak, 4. Cad. No: 8/8 Yýldýz - Çankaya / ANKARA Tel : +(90) 312 442 13 05 +(90) 312 442 11 43 Faks : +(90) 312 442 13 06 Tehlikeli Atýk Çözümünde

Detaylı

Larson'un 1960'larda veciz olarak belirttiði gibi,

Larson'un 1960'larda veciz olarak belirttiði gibi, 5 Prof. Dr. Semih KESKÝL Larson'un 1960'larda veciz olarak belirttiði gibi, yaþlýlarýn acil hastalýklarý diye bir durum yoktur. Bizimde burada söz konusu edeceðimiz yaþlýlar arasýndaki acil týbbi durumlardýr.

Detaylı

Ne-Ka. Grouptechnic ... /... / 2008. Sayýn Makina Üreticisi,

Ne-Ka. Grouptechnic ... /... / 2008. Sayýn Makina Üreticisi, ... /... / 2008 Sayýn Makina Üreticisi, Firmamýz Bursa'da 1986 yýlýnda kurulmuþtur. 2003 yýlýndan beri PVC makineleri sektörüne yönelik çözümler üretmektedir. Geniþ bir ürün yelpazesine sahip olan firmamýz,

Detaylı

Çocuğunuzun ilk doğduğu günden itibaren gençlik çağlarına gelinceye kadar çeşitli kontroller ve sağlıklı çocuk izlemleri yapılması gerekiyor.

Çocuğunuzun ilk doğduğu günden itibaren gençlik çağlarına gelinceye kadar çeşitli kontroller ve sağlıklı çocuk izlemleri yapılması gerekiyor. Çocuğunuzun ilk doğduğu günden itibaren gençlik çağlarına gelinceye kadar çeşitli kontroller ve sağlıklı çocuk izlemleri yapılması gerekiyor. Sağlıklı çocuk izlemi: Çocuğun yaşına uygun ruhsal, fiziksel

Detaylı

fetüs bebek ölüm çocuk İleri yaş yeniyetme yetişkin

fetüs bebek ölüm çocuk İleri yaş yeniyetme yetişkin Döllenmiş yumurta fetüs bebek ölüm çocuk İleri yaş yeniyetme yetişkin Yaşam boyu devam eden biyolojik, bilişsel, sosyal gelişim ve kişilik gelişiminin bilimsel incelemesi Gelişim psikolojisinin başlıca

Detaylı

Hamileliğe başlangıç koşulları

Hamileliğe başlangıç koşulları Zeka aslında tek bir kavram değildir. Zekayı oluşturan alt yeteneklere bakıldığında bu yeteneklerin doğuştan getirilen yeteneklerin yanı sıra sonradan kazanılmış, gerek çocuğun kendi çabasıyla edindiği,

Detaylı

DERS : ÇOCUK RUH SAĞLIĞI KONU : KİŞİLİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER

DERS : ÇOCUK RUH SAĞLIĞI KONU : KİŞİLİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER DERS : ÇOCUK RUH SAĞLIĞI KONU : KİŞİLİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER A) BİYOLOJİK ETMENLER KALITIM İÇ SALGI BEZLERİ B) ÇEVRE A) BİYOLOJİK ETMENLER 1. KALITIM Anne ve babadan genler yoluyla bebeğe geçen özelliklerdir.

Detaylı

3. Çarpýmlarý 24 olan iki sayýnýn toplamý 10 ise, oranlarý kaçtýr? AA 2 1 1 2 1. BÖLÜM

3. Çarpýmlarý 24 olan iki sayýnýn toplamý 10 ise, oranlarý kaçtýr? AA 2 1 1 2 1. BÖLÜM 7. SINIF COÞMAYA SORULARI 1. BÖLÜM DÝKKAT! Bu bölümde 1 den 10 a kadar puan deðeri 1,25 olan sorular vardýr. 3. Çarpýmlarý 24 olan iki sayýnýn toplamý 10 ise, oranlarý kaçtýr? 2 1 1 2 A) B) C) D) 3 2 3

Detaylı

PLASTÝK ENJEKSÝYON VE ÝNÞAAT MALZEMELERÝ SAN. TÝC. Hakkýmýzda KAMÝ GRUP 2007 yýlýnda Ýstanbul Topçularda, Sn. Baþak Kami tarafýndan kurulmuþtur. 2007 yýlýndan bu yana geliþimciliði ilke edinen firmamýz,

Detaylı

Kanguru Matematik Türkiye 2015

Kanguru Matematik Türkiye 2015 3 puanlýk sorular 1. Aþaðýdaki þekillerden hangisi bu dört þeklin hepsinde yoktur? A) B) C) D) 2. Yandaki resimde kaç üçgen vardýr? A) 7 B) 6 C) 5 D) 4 3. Yan taraftaki þekildeki yapboz evin eksik parçasýný

Detaylı

(Domuz Gribi Virüsü) Bu Broþür Ankara Tabip Odasý Tarafýndan Hazýrlanmýþtýr. ANKARA ÞUBELERÝ Kasým 2009 - ANKARA Tasarým : Cafer ASLAN Baský : Mattek Matbaacýlýk Bas. yay. Tan. San. Tic. Ltd. Þti. GMK

Detaylı

İSTEK ÖZEL ACIBADEM İLKOKULU PDR BÖLÜMÜ 2013-2014 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI

İSTEK ÖZEL ACIBADEM İLKOKULU PDR BÖLÜMÜ 2013-2014 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI İSTEK ÖZEL ACIBADEM İLKOKULU PDR BÖLÜMÜ 2013-2014 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI İSTEK ÖZEL ACIBADEM İLKOKULU Yaş Dönem Özellikleri BÜYÜME VE GELİŞME Gelişme kavramı düzenli, sürekli ve uyumlu bir ilerlemeyi dile

Detaylı

Araþtýrma Hazýrlayan: Ebru Kocamanlar Araþtýrma Uzman Yardýmcýsý Gýda Ürünlerinde Ambalajýn Satýn Alma Davranýþýna Etkisi Dünya Ambalaj Örgütü nün açýklamalarýna göre dünyada ambalaj kullanýmýnýn %30 unu

Detaylı

DENÝZ LÝSESÝ KOMUTANLIÐI Denizcilik tarihin en eski ve en köklü mesleðidir. Bu köklü ve þerefli mesleðin insanlarýnýn eðitimi için ilk adým atacaklarý Deniz Lisesi, bu güne kadar Türk ve dünya denizcilik

Detaylı

2014 2015 Eðitim Öðretim Yýlý ÝSTANBUL ÝLÝ ÝLKOKULLAR ARASI 2. Zeka Oyunlarý Turnuvasý 7 Mart Silence Ýstanbul Hotel TURNUVA PROGRAMI 09.30-10.00 10.00-10.45 11.00-11.22 11.35-11.58 12.10-12.34 12.50-13.15

Detaylı

ASKÝ 2015 YILI KURUMSAL DURUM VE MALÝ BEKLENTÝLER RAPORU

ASKÝ 2015 YILI KURUMSAL DURUM VE MALÝ BEKLENTÝLER RAPORU T.C. AYDIN BÜYÜKÞEHÝR BELEDÝYESÝ SU VE KANALÝZASYON ÝDARESÝ GENEL MÜDÜRLÜÐÜ TEMMUZ 215-1 215 YILI KURUMSAL DURUM VE MALÝ BEKLENTÝLER RAPORU KURUMSAL MALÝ DURUM VE BEKLENTÝLER RAPORU SUNUÞ 518 Sayýlý Kamu

Detaylı

Özay Çelen (*), Turgut Karaalp (*), Sýdýka Kaya (**), Cesim Demir (*), Abdulkadir Teke (*), Ali Akdeniz (*)

Özay Çelen (*), Turgut Karaalp (*), Sýdýka Kaya (**), Cesim Demir (*), Abdulkadir Teke (*), Ali Akdeniz (*) Gülhane Týp Dergisi 2007; 49: 25-31 Gülhane Askeri Týp Akademisi 2007 ARAÞTIRMA Gülhane Askeri Týp Fakültesi Eðitim Hastanesi Yoðun Bakým Ünitelerinde görev yapan hemþirelerin uygulanan hizmet içi eðitim

Detaylı

21-23 Kasým 2011 Çeþme Ýzmir www.tgdfgidakongresi.com organizasyon Ceyhun Atýf Kansu Caddesi, 1386. Sokak, No: 8, Kat: 2, 06520 Balgat / Ankara T:+90 312 284 77 78 F:+90 312 284 77 79 Davetlisiniz Ülkemiz

Detaylı

Bakým sigortasý - Sizin için bilgiler. Türkischsprachige Informationen zur Pflegeversicherung. Freie Hansestadt Bremen.

Bakým sigortasý - Sizin için bilgiler. Türkischsprachige Informationen zur Pflegeversicherung. Freie Hansestadt Bremen. Gesundheitsamt Freie Hansestadt Bremen Sozialmedizinischer Dienst für Erwachsene Bakým sigortasý - Sizin için bilgiler Türkischsprachige Informationen zur Pflegeversicherung Yardýma ve bakýma muhtaç duruma

Detaylı

2006 cilt 15 sayý 10 179

2006 cilt 15 sayý 10 179 Ankara'da Bir Lisenin 9 ve 10. Sýnýf Öðrencilerinin Kiþisel Hijyen Konusunda Davranýþlarýnýn Belirlenmesi Determination of the Behaviours of Ninth and Tenth Grade High School Students About Personal Hygiene

Detaylı

konularýnda servis hizmeti sunan Sosyal Hizmetler Dairesi bir devlet kuruluºu olup, bu kuruluº ülkede yaºayan herkese ücretsiz hizmet vermektedir.

konularýnda servis hizmeti sunan Sosyal Hizmetler Dairesi bir devlet kuruluºu olup, bu kuruluº ülkede yaºayan herkese ücretsiz hizmet vermektedir. 1/7 AMT FÜR SOZIALE DIENSTE FÜRSTENTUM LIECHTENSTEIN Sosyal Hizmetler Dairesi Çocuk ve gençlik hizmetleri Sosyal hizmetler Terapi hizmetleri Ýç hizmetler konularýnda servis hizmeti sunan Sosyal Hizmetler

Detaylı

Aile Hekimliðinde Genogram

Aile Hekimliðinde Genogram Aile Hekimliðinde Genogram Prof. Dr. Ýsmail Hamdi KARA, Düzce Üniversitesi Týp Fakültesi Aile Hekimliði AD, Düzce Aile Hekimliði Dersleri - 02.06.2010 15:30 1 I. Tanýmlar Hastalarý yalnýz bir birey olarak

Detaylı

OYUNLA BÜYÜR ÇOCUKLAR Her Çocuðun Çocuk Olma Hakký Vardýr: in Bakýþ Açýsý Küresel Araþtýrma Bulgularý ve Raporu Araþtýrma Danýþmanlarý Dr. Jerome Singer / Yale Üniversitesi Dr. Dorothy Singer / Yale Üniversitesi

Detaylı

Modüler Proses Sistemleri

Modüler Proses Sistemleri Ürünler ve Hizmetlerimiz 2011 Modüler Proses Makineleri Modüler Proses Sistemleri Proses Ekipmanlarý Süt alým tanklarý Süt alým degazörleri Akýþ transfer paneli Vana tarlasý Özel adaptör Tesisat malzemeleri

Detaylı

KOBÝ lerin iþ süreçlerini daha iyi yönetebilmeleri için

KOBÝ lerin iþ süreçlerini daha iyi yönetebilmeleri için NEDEN KOBÝ lerin iþ süreçlerini daha iyi yönetebilmeleri için SAP Business One çözümünü seçmelerinin nedeni 011 SAP AG. Tüm haklarý saklýdýr. SAP Business One müþterileri SAP'ye olan güvenlerini gösteriyor.000+

Detaylı

Mart 2010 Otel Piyasasý Antalya Ýstanbul Gayrimenkul Deðerleme ve Danýþmanlýk A.Þ. Büyükdere Cad. Kervan Geçmez Sok. No:5 K:2 Mecidiyeköy Ýstanbul - Türkiye Tel: +90.212.273.15.16 Faks: +90.212.355.07.28

Detaylı

Mart 2010 Proje Hakkýnda NBÞ sektörünün ana girdisi olan mýsýrýn hasadý, hammadde kalitesi açýsýndan yetiþtirilmesi kadar önemli bir süreçtir. Hasat sýrasýnda gerçekleþtirilen yanlýþ uygulamalar sonucunda

Detaylı

Yeni zirvelere doðru, mükemmellikle... ÝNÞAAT, TAAHHÜT VE MÜHENDÝSLÝK GÜÇLÜ BAÞLADI GÜCÜNE GÜÇ KATARAK DEVAM EDÝYOR! Deðerlerimiz Vizyonumuz Mevcut kültür, iþ ahlaký ve deðerlerini muhafaza ederken, tüm

Detaylı

Hemþirelerin atýlganlýk düzeyleri

Hemþirelerin atýlganlýk düzeyleri ARAÞTIRMALAR (Research Reports) Hemþirelerin atýlganlýk düzeyleri Assertiveness levels of nurses Birgül Özkan, Msc, Department of Nursing, Kayseri Atatürk Health Vocational School, Erciyes University,

Detaylı

Motor kademeleri ile otomasyon seviyeleri arasýnda akýllý baðlantý Akýllý Baðlantý Siemens tarafýndan geliþtirilen SIMOCODE-DP iþlemcilerin prozeslerinin hatasýz çalýþmasýný saðlamak için gerekli tüm temel

Detaylı

MedYa KÝt / 26 Ýnsan Kaynaklarý ve Yönetimi konusunda Türkiye nin ilk dergisi HR DergÝ Human Resources Ýnsan Kaynaklarý ve Yönetim Dergisi olarak amacýmýz, kurulduðumuz günden bu yana deðiþmedi: Türkiye'de

Detaylı

ݺletmelerin Rekabet Gücünün Artýrýlmasý. Dýºa Açýlmalarýna Mali Destek Programý

ݺletmelerin Rekabet Gücünün Artýrýlmasý. Dýºa Açýlmalarýna Mali Destek Programý ݺletmelerin Rekabet Gücünün Artýrýlmasý ve Dýºa Açýlmalarýna Mali Destek Programý 2010 içindekiler Orta Karadeniz Kalkýnma Ajansý Kalkýnma Ajanslarýnýn Kuruluþ Amaçlarý Vizyonumuz Misyonumuz Orta Karadeniz

Detaylı

Dosya Gýda Ambalajlarýnda Ýnovasyon: Bilginin Ekonomik ve Toplumsal Faydaya Dönüþtürülmesi Kaynak: Ambalaj Literatürü Kütüphanesi yayýnlarý, ASD - Ambalaj Binasý, ÝSTANBUL Hazýrlayan: Aslýhan Arýkan, ASD

Detaylı

0.2-200m3/saat AISI 304-316

0.2-200m3/saat AISI 304-316 RD Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip hava kilidleri her türlü proseste çalýþacak rotor ve gövde seçeneklerine sahiptir.aisi304-aisi316baþtaolmaküzerekimya,maden,gýda...gibi

Detaylı

1. Böleni 13 olan bir bölme iþleminde kalanlarýn

1. Böleni 13 olan bir bölme iþleminde kalanlarýn 4. SINIF COÞMAYA SORULARI 1. BÖLÜM 3. DÝKKAT! Bu bölümde 1 den 10 a kadar puan deðeri 1,25 olan sorular vardýr. 1. Böleni 13 olan bir bölme iþleminde kalanlarýn toplamý kaçtýr? A) 83 B) 78 C) 91 D) 87

Detaylı

INTERIOR PARTITIONS BÖLME SÝSTEMLERÝ BÖLME SÝSTEMLERÝ INTERIOR PARTITIONS. aluwall.com. Arpa GLASS FITTINGS & ACCESSORIES COMPACT LAMINATE PANELS

INTERIOR PARTITIONS BÖLME SÝSTEMLERÝ BÖLME SÝSTEMLERÝ INTERIOR PARTITIONS. aluwall.com. Arpa GLASS FITTINGS & ACCESSORIES COMPACT LAMINATE PANELS BÖLME SÝSTEMLERÝ BÖLME SÝSTEMLERÝ GLASS FITTINGS & ACCESSORIES Arpa COMPACT LAMINATE PANELS aluwall SYSTEMS R INDEX 1 ÖNSÖZ PREFACE 2 Güvenlik amaçlý demontable bölme duvar sistemleri Demontable security

Detaylı

İletişim ve İnsan İlişkileri Kitle İletişim Araçları Atatürk ve İletişim

İletişim ve İnsan İlişkileri Kitle İletişim Araçları Atatürk ve İletişim 1. Ünite İletişim ve İnsan İlişkileri İletişim ve İnsan İlişkileri Kitle İletişim Araçları Atatürk ve İletişim 9 Ýletiþim Benimle Baþlar a. Bugüne kadar baþardýðým en zor iþ nedir? b. En çok gurur duyduðum

Detaylı

5. 2x 2 4x + 16 ifadesinde kaç terim vardýr? 6. 4y 3 16y + 18 ifadesinin terimlerin katsayýlarý

5. 2x 2 4x + 16 ifadesinde kaç terim vardýr? 6. 4y 3 16y + 18 ifadesinin terimlerin katsayýlarý CEBÝRSEL ÝFADELER ve DENKLEM ÇÖZME Test -. x 4 için x 7 ifadesinin deðeri kaçtýr? A) B) C) 9 D). x 4x ifadesinde kaç terim vardýr? A) B) C) D) 4. 4y y 8 ifadesinin terimlerin katsayýlarý toplamý kaçtýr?.

Detaylı

Hayat Bilgisi. 1.-2..Sýnýf. Öðretim Programý. Dünyada eler Oluyor? Canlýlar ve Hayat. Sonbahar. Vücudumuzu. Tanýyalým. Yakýnlar ve Uzaklar.

Hayat Bilgisi. 1.-2..Sýnýf. Öðretim Programý. Dünyada eler Oluyor? Canlýlar ve Hayat. Sonbahar. Vücudumuzu. Tanýyalým. Yakýnlar ve Uzaklar. Sonbahar Dünyada eler Oluyor? Canlýlar ve Hayat Ben ve Arkadaþým Okuldayýz Vücudumuzu Tanýyalým Uzay Güzel Okulum Ben, Ailem ve Yuvam Yapmam Gerekenler Yakýnlar ve Uzaklar Dünya Dönüyor 1.-2..Sýnýf Hayat

Detaylı

Copyright Sürat Basým Reklamcýlýk ve Eðitim Araçlarý San. Tic. A.Þ.

Copyright Sürat Basým Reklamcýlýk ve Eðitim Araçlarý San. Tic. A.Þ. Ýstanbul 2007 Copyright Sürat Basým Reklamcýlýk ve Eðitim Araçlarý San. Tic. A.Þ. Bu kitabýn tamamýnýn ya da bir kýsmýnýn, kitabý yayýmlayan þirketin önceden izni olmaksýzýn elektronik, mekanik, fotokopi

Detaylı

Eðitim Baþvurularý Hakkýnda; -Eðitim katýlýmcý sayýsý ve eðitim tarih deðiþiklikleri Odamýz tarafýndan belirlenmektedir. -Eðitimlerimizle ilgili tüm güncel bilgiler www.corlutso.org.tr internet adresindeki

Detaylı

ÝLKÖÐRETÝM OKULLARI BÝRÝNCÝ SINIF ÖÐRENCÝLERÝNÝN ÝLKOKUMA VE YAZMA ÖÐRETÝMÝNE HAZIRLIK DÜZEYLERÝ

ÝLKÖÐRETÝM OKULLARI BÝRÝNCÝ SINIF ÖÐRENCÝLERÝNÝN ÝLKOKUMA VE YAZMA ÖÐRETÝMÝNE HAZIRLIK DÜZEYLERÝ Abant Ýzzet Baysal Üniversitesi Eðitim Fakültesi Dergisi Cilt: 8, Sayý: 1, Yýl: 8, Haziran 2008 ÝLKÖÐRETÝM OKULLARI BÝRÝNCÝ SINIF ÖÐRENCÝLERÝNÝN ÝLKOKUMA VE YAZMA ÖÐRETÝMÝNE HAZIRLIK DÜZEYLERÝ Süleyman

Detaylı

ÖNSÖZ... IX 1. 10 12 13 10 14 2. 15 15 3. 20 20 24 27 28 29 30 30 33 34 36 39 40 41 42 III

ÖNSÖZ... IX 1. 10 12 13 10 14 2. 15 15 3. 20 20 24 27 28 29 30 30 33 34 36 39 40 41 42 III İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... IX 1. Çocuklara Zarar Veren Anne-Baba Davranışları...1 Aşırı Koruyuculuk ve Kısıtlayıcılık...2 Reddetme; Maskelenmiş Mahrumiyet...4 Aşırı Hoşgörü ve Şımartma...5 Aşırı Beklentiler...6

Detaylı

T.C. SAÐLIK BAKANLIÐI KEÇÝÖREN OSMANLI AÐIZ ve DÝÞ SAÐLIÐI MERKEZÝ. Engelli Kliniði El Kitabý

T.C. SAÐLIK BAKANLIÐI KEÇÝÖREN OSMANLI AÐIZ ve DÝÞ SAÐLIÐI MERKEZÝ. Engelli Kliniði El Kitabý T.C. SAÐLIK BAKANLIÐI KEÇÝÖREN OSMANLI AÐIZ ve DÝÞ SAÐLIÐI MERKEZÝ Engelli Kliniði El Kitabý Osmanlý Ýþ Merkezi Keçiören Osmanlý Aðýz ve Diþ Saðlýðý Merkezi Adres: Yeni Etlik Cad. No: 103 Osmanlý Ýþ Merkezi

Detaylı

57 Zihinsel Engelli Çocuklarýn Evde Bakýmý ve Hemþirelik Yaklaþýmý Caring Of A Mental-Impaired Child At Home And Nursing Approach 1 Yrd. Doç. Dr. H. Demet GÖNENER 2 Öðr. Gör. Yelda GÜLER 3 Yrd. Doç. Dr.

Detaylı

ÝNSAN KAYNAKLARI VE EÐÝTÝM DAÝRE BAÞKANLIÐI

ÝNSAN KAYNAKLARI VE EÐÝTÝM DAÝRE BAÞKANLIÐI ÝNSAN KAYNAKLARI VE EÐÝTÝM DAÝRE BAÞKANLIÐI MEMUR PERSONEL ÞUBE MÜDÜRLÜÐÜ GÖREV TANIMI Memur Personel Þube Müdürlüðü, belediyemiz bünyesinde görev yapan memur personelin özlük iþlemlerinin saðlýklý bir

Detaylı

2003 ten 2009 a saðlýkta dönüþüm þiddet le sürüyor

2003 ten 2009 a saðlýkta dönüþüm þiddet le sürüyor TD 161.qxp 28.02.2009 22:11 Page 1 C M Y K 1 Mart 2009 Sayý:161 Sayfa 6 da 2003 ten 2009 a saðlýkta dönüþüm þiddet le sürüyor Saðlýkta Dönüþüm Programý nýn uygulanmaya baþladýðý 2003 yýlýndan bu yana çok

Detaylı

Denetleyici ve Düzenleyici Sistemler

Denetleyici ve Düzenleyici Sistemler Denetleyici ve Düzenleyici Sistemler Yürüdüðümüzde dengemizi saðlamamýz, Herhangi bir þeye konsantre olmamýz, Kafamýzda plân yapmamýz, Yazý yazmamýz, Konuþma yapmamýz, Karnýmýz acýktýðýnda açlýk duyusunu

Detaylı

ALPER YILMAZ KIZILCAÞAR MAHALLESÝ MUHTAR ADAYI

ALPER YILMAZ KIZILCAÞAR MAHALLESÝ MUHTAR ADAYI Kýzýlcaþar Geleceðe Hazýrlanýyor Gelin Birlikte Çalýþalým ALPER YILMAZ KIZILCAÞAR MAHALLESÝ MUHTAR ADAYI Mart 2014 ALPER YILMAZ Halkla Bütünleþen MUHTARLIK Ankara Gölbaþý Kýzýlcaþar Köyünde 4 Mart 1979

Detaylı

T.C YARGITAY 9. HUKUK DAÝRESÝ Esas No : 2005 / 37239 Karar No : 2006 / 3456 Tarihi : 13.02.2006 KARAR ÖZETÝ : ALT ÝÞVEREN - ÇALIÞTIRACAK ÝÞÇÝ SAYISI

T.C YARGITAY 9. HUKUK DAÝRESÝ Esas No : 2005 / 37239 Karar No : 2006 / 3456 Tarihi : 13.02.2006 KARAR ÖZETÝ : ALT ÝÞVEREN - ÇALIÞTIRACAK ÝÞÇÝ SAYISI Yargýtay Kararlarý T.C Esas No : 2005 / 37239 Karar No : 2006 / 3456 Tarihi : 13.02.2006 KARAR ÖZETÝ : ALT ÝÞVEREN - ÇALIÞTIRACAK ÝÞÇÝ SAYISI Davalý þirketin ayný il veya diðer illerde baþka iþyerinin

Detaylı

Kanguru Matematik Türkiye 2015

Kanguru Matematik Türkiye 2015 3 puanlýk sorular 1. Hangi þeklin tam olarak yarýsý karalanmýþtýr? A) B) C) D) 2 Þekilde görüldüðü gibi þemsiyemin üzerinde KANGAROO yazýyor. Aþaðýdakilerden hangisi benim þemsiyenin görüntüsü deðildir?

Detaylı

KULLANIM KLAVUZU EFE KULUÇKA MAKINELERI KULLANMA TALIMATI

KULLANIM KLAVUZU EFE KULUÇKA MAKINELERI KULLANMA TALIMATI Ambalaj içinde bulunanlar: Köpük korumasý Kuluçka makinesi Güç kablosu Talimat kitapçýðý Açýklama: 1. Ýlk önce makineyi test ediniz. 2. Sýcaklýk ayarýný yapýnýz. 3. Sýcaklýk alarm parametre ayarlarý (AL

Detaylı

15 Tandem Takým Tezgahlarý ndan Ýhtiyaca Göre Uyarlanabilen Kitagawa Divizörler Kitagawa firmasýnýn, müþterilerini memnun etmek adýna, standartý deðiþtirmesi yeni bir þey deðil. Bu seferki uygulamada,

Detaylı

Ýmtiyaz Sahibi Ýbrahim Köymen Genel Yayýn Yönetmeni Mete Akoðuz Sorumlu Yazý Ýþleri Müdürü Seyfettin Ber Yayýna Hazýrlayan Vizyon Reklam Evi Stratejik Planlama & Kalite Yönetmeni Umut Kaya umut.kaya@vizyonreklamevi.com

Detaylı

Yaþlý hastanýn deðerlendirilmesi aþamasýnda bazý

Yaþlý hastanýn deðerlendirilmesi aþamasýnda bazý 4 Prof. Dr. Yeþim GÖKÇE-KUTSAL Yýllar bizi bulduklarý gibi býrakmýyorlar Owen Meredith Yaþlý hastanýn deðerlendirilmesi aþamasýnda bazý temel özellikler klinisyen hekimlerce mutlaka önüne alýnmalýdýr.ýleri

Detaylı

2 - Konuþmayý Yazýya Dökme

2 - Konuþmayý Yazýya Dökme - 1 8 Konuþmayý Yazýya Dökme El yazýnýn yerini alacak bir aygýt düþü XIX. yüzyýlý boyunca çok kiþiyi meþgul etmiþtir. Deðiþik tasarým örnekleri görülmekle beraber, daktilo dediðimiz aygýtýn satýlabilir

Detaylı

Depo Modüllerin Montajý Öncelikle depolarýmýzý nerelere koyabileceðimizi iyi bilmemiz gerekir.depolarýmýzý kesinlikle binalarýmýzda statik açýdan uygun olamayan yerlere koymamalýyýz. Çatýlar ve balkonlarla

Detaylı

Spor Bilimleri Derneði Ýletiþim Aðý

Spor Bilimleri Derneði Ýletiþim Aðý Spor Bilimleri Derneði Ýletiþim Aðý Spor Bilimleri Derneði, üyeler arasýndaki haberleþme aðýný daha etkin hale getirmek için, akademik çalýþmalar yürüten bilim insaný, antrenör, öðretmen, öðrenci ve ilgili

Detaylı

SIGARA VE SAÐLIK ULUSAL KONGRESÝ

SIGARA VE SAÐLIK ULUSAL KONGRESÝ KOCAELI BÜYÜKÞEHÝR BELEDÝYESÝ ULUSLARARASI KATILIMLI SIGARA VE SAÐLIK ULUSAL KONGRESÝ 8-11 MAYIS 2011 SABANCI KÜLTÜR MERKEZÝ - KOCAELÝ SÝGARA ve SAÐLIK ULUSAL KOMÝTESÝ ÖNSÖZ Deðerli Tütün Kontrol Gönüllüleri,

Detaylı

BEYİN GELİŞİMİNİN HİKAYESİ

BEYİN GELİŞİMİNİN HİKAYESİ BEYİN GELİŞİMİNİN HİKAYESİ Yayın Yönetmeni Prof. Dr. Rana Karabudak TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü Türk Nöroloji Derneği (TND) 2014 Beyin Yılı Aktiviteleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Tüm hakları

Detaylı

TAP VAKFI ERGENLER & GENÇLER için CİNSEL SAĞLIK EĞİTİMLERİ

TAP VAKFI ERGENLER & GENÇLER için CİNSEL SAĞLIK EĞİTİMLERİ TAP VAKFI ERGENLER & GENÇLER için CİNSEL SAĞLIK EĞİTİMLERİ CİNSEL SAĞLIK EĞİTİMİ Uygulama Milli Eğitim Bakanlığı (Örgün /Yaygın eğitim) Pilot Uygulamalar (ERDEP) Sivil toplum kuruluşları (Akran eğitim

Detaylı

ANABİLİM EĞİTİM KURUMLARI ARKADAŞLIK İLİŞKİLERİ

ANABİLİM EĞİTİM KURUMLARI ARKADAŞLIK İLİŞKİLERİ A u ok na lu ANABİLİM EĞİTİM KURUMLARI ARKADAŞLIK İLİŞKİLERİ PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK VE REHBERLİK BİRİMİ - MART 2014 ANAOKULLARI BÜLTENİ ARKADAŞLIK İLİŞKİLERİ Okul öncesi dönem, gelişimin hızlı olması ve

Detaylı

Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddetle Mücadelede Saðlýk Hizmetleri 1. Basamak Saðlýk Kuruluþlarý ve Hastane Acil Servislerinde Çalýþan Saðlýk Personeli Ýçin Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddetle Mücadelede Saðlýk

Detaylı

MALÝYE DERGÝSÝ ÝÇÝNDEKÝLER MALÝYE DERGÝSÝ. Ocak - Haziran 2008 Sayý 154

MALÝYE DERGÝSÝ ÝÇÝNDEKÝLER MALÝYE DERGÝSÝ. Ocak - Haziran 2008 Sayý 154 MALÝYE DERGÝSÝ Ocak - Haziran 2008 Sayý 154 Sahibi Maliye Bakanlýðý Strateji Geliþtirme Baþkanlýðý Adýna Doç.Dr. Ahmet KESÝK Sorumlu Yazý Ýþleri Müdürü Doç.Dr. Ahmet KESÝK MALÝYE DERGÝSÝ ÝÇÝNDEKÝLER Yayýn

Detaylı

OTOMATÝK KAPI SÝSTEMLERÝ

OTOMATÝK KAPI SÝSTEMLERÝ OTOMATÝK KAPI SÝSTEMLERÝ com Hakkýmýzda Firma Hakkýnda Otomasyon sektörünün önde gelen firmalarýndan olan ECM ENDÜSTRÝYEL OTOMATÝK KAPI SÝSTEMLERÝ, kurulduðu tarihten bu yana uzmanlaþtýðý her alanda, ülkemizde

Detaylı

Çocuk ve ergenlerde cinsel kötüye kullanımın belirtileri ve etkileri Çocuk ve ergenlerde cinsel kötüye kullanımı önlemek için yapmamız gerekenler

Çocuk ve ergenlerde cinsel kötüye kullanımın belirtileri ve etkileri Çocuk ve ergenlerde cinsel kötüye kullanımı önlemek için yapmamız gerekenler Çocuk ve ergenlerde cinsel kötüye kullanımın belirtileri ve etkileri Çocuk ve ergenlerde cinsel kötüye kullanımı önlemek için yapmamız gerekenler Çocuk ve ergenin kötüye kullanımını üç ana başlıkta ele

Detaylı

İÇİNDEKİLER. GİRİŞ GELİŞİM PSİKOLOJİSİNE DAİR Prof. Dr. İrfan ERDOĞAN. I. Gelişim Psikolojisine Kuramsal Bakış...1

İÇİNDEKİLER. GİRİŞ GELİŞİM PSİKOLOJİSİNE DAİR Prof. Dr. İrfan ERDOĞAN. I. Gelişim Psikolojisine Kuramsal Bakış...1 İÇİNDEKİLER GİRİŞ GELİŞİM PSİKOLOJİSİNE DAİR Prof. Dr. İrfan ERDOĞAN I. Gelişim Psikolojisine Kuramsal Bakış...1 BÖLÜM 1 GELİŞİM PSİKOLOJİSİNDE KURAMLAR VE ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ Çare SERTELİN MERCAN I.

Detaylı

Türkiye de Mezuniyet Öncesi ve/veya Sonrasý Psikiyatri Eðitimi ve Hizmeti Veren Kurumlarýn Özellikleri

Türkiye de Mezuniyet Öncesi ve/veya Sonrasý Psikiyatri Eðitimi ve Hizmeti Veren Kurumlarýn Özellikleri Türkiye de Mezuniyet Öncesi ve/veya Sonrasý Psikiyatri Eðitimi ve Hizmeti Veren Kurumlarýn Özellikleri Orhan DOÐAN* ÖZET Bu çalýþmada mezuniyet öncesi ve/veya sonrasý psikiyatri eðitimi ve hizmeti veren

Detaylı

ADIYAMAN ÜNÝVERSÝTESÝ KURUMSAL KÝMLÝK KILAVUZU ADIYAMAN ÜNÝVERSÝTESÝ 2006

ADIYAMAN ÜNÝVERSÝTESÝ KURUMSAL KÝMLÝK KILAVUZU ADIYAMAN ÜNÝVERSÝTESÝ 2006 KURUMSAL KÝMLÝK KILAVUZU GÝRÝÞ KURUMSAL KÝMLÝK HAKKINDA Adýyaman Üniversitesinin misyon ve vizyonuna uygun kurumsal kimlik çalýþmasý bu dökümanda detaylandýrýlarak sunulmuþtur. Kurumsal kimlik oluþturulurken,

Detaylı

ÝLKÖÐRETÝM OKULU ÖÐRETMENLERÝNÝN ÖRGÜTSEL DEÐERLERE ÝLÝÞKÝN GÖRÜÞLERÝ

ÝLKÖÐRETÝM OKULU ÖÐRETMENLERÝNÝN ÖRGÜTSEL DEÐERLERE ÝLÝÞKÝN GÖRÜÞLERÝ Abant Ýzzet Baysal Üniversitesi Eðitim Fakültesi Dergisi Cilt: 8, Sayý: 1, Yýl: 8, Haziran 2008 ÝLKÖÐRETÝM OKULU ÖÐRETMENLERÝNÝN ÖRGÜTSEL DEÐERLERE ÝLÝÞKÝN GÖRÜÞLERÝ Raþit ÖZEN * ÖZET Bu çalýþmanýn amacý

Detaylı

KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURÝYETÝ MÝLLÝ EÐÝTÝM VE KÜLTÜR BAKANLIÐI TALÝM VE TERBÝYE DAÝRESÝ MÜDÜRLÜÐÜ

KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURÝYETÝ MÝLLÝ EÐÝTÝM VE KÜLTÜR BAKANLIÐI TALÝM VE TERBÝYE DAÝRESÝ MÜDÜRLÜÐÜ Bilgisi1 Hayat KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURÝYETÝ MÝLLÝ EÐÝTÝM VE KÜLTÜR BAKANLIÐI TALÝM VE TERBÝYE DAÝRESÝ MÜDÜRLÜÐÜ ÝLKOKUL (TEMEL EÐÝTÝM I. KADEME) HAYAT BÝLGÝSÝ ÖÐRETÝM PROGRAMI TASLAÐI (1. SINIFLAR) Danýþmanlar:

Detaylı

Yükseköðretimin Finansmaný ve Finansman Yöntemlerinin Algýlanan Adalet Düzeyi: Sakarya Üniversitesi Paydaþ Görüþleri..64 Doç.Dr.

Yükseköðretimin Finansmaný ve Finansman Yöntemlerinin Algýlanan Adalet Düzeyi: Sakarya Üniversitesi Paydaþ Görüþleri..64 Doç.Dr. MALÝYE DERGÝSÝ Temmuz - Aralýk 2011 Sayý 161 Sahibi Maliye Bakanlýðý Strateji Geliþtirme Baþkanlýðý Adýna Sorumlu Yazý Ýþleri Müdürü Yayýn Kurulu Baþkan Füsun SAVAÞER Üye Ali Mercan AYDIN Üye Nural KARACA

Detaylı

rm o f t a l ip j o l o n ek gýda T a d ý G m için ya þ a i ye Türk u ulusal GIDA TEKNOLOJÝ PLATFORMU y a þ a m i ç i n g ý d a Kaynak: 2010 Envanteri (TGDF) Gýda Sektörü 73.722.988 nüfus Hane halký gýda

Detaylı

TEMÝZLÝK ÝÞÝNDE ÇALIÞAN KÝÞÝLERÝN TEMÝZLÝK VE SAÐLIK DAVRANIÞLARININ DEÐERLENDÝRÝLMESÝ

TEMÝZLÝK ÝÞÝNDE ÇALIÞAN KÝÞÝLERÝN TEMÝZLÝK VE SAÐLIK DAVRANIÞLARININ DEÐERLENDÝRÝLMESÝ ARAÞTIRMALAR (Research Reports) TEMÝZLÝK ÝÞÝNDE ÇALIÞAN KÝÞÝLERÝN TEMÝZLÝK VE SAÐLIK DAVRANIÞLARININ DEÐERLENDÝRÝLMESÝ The evaluation of hygiene and health attitudes of cleaning workers Elçin Balcý 1,

Detaylı

Akýlcý Çözümler Üretiyoruz Türev Ürünlere Ýliþkin Eðitimler EÐÝTÝMÝN AMACI Kýyýyý gözden kaybetmeye cesaret edemeyen insan yeni okyanuslar keþfedemez. Andre Gide Bu eðitimde katýlýmcýlara, VOB ürünlerin

Detaylı

Ballorex Venturi. Çift Regülatörlü Vana

Ballorex Venturi. Çift Regülatörlü Vana Ballorex Venturi Çift Regülatörlü Vana Isýtma ve soðutma sistemlerinin balanslanmasý Precision made easy Ballorex Venturi ýsýtma ve soðutma sistemlerini balanslamasýný saðlayan olan yeni jenerasyon çift

Detaylı

ÝLKÖÐRETÝM DÖNEMÝNDE ARKADAÞLIK ÝLÝÞKÝLERÝ GÜVENLÝ ÝNTERNET KULLANIMI MEDYA ÇAÐINDA ÇOCUK YETÝÞTÝRMEK. Çocuðunuzun Zekasýný Güçlendiren Besinler

ÝLKÖÐRETÝM DÖNEMÝNDE ARKADAÞLIK ÝLÝÞKÝLERÝ GÜVENLÝ ÝNTERNET KULLANIMI MEDYA ÇAÐINDA ÇOCUK YETÝÞTÝRMEK. Çocuðunuzun Zekasýný Güçlendiren Besinler ÝHLAS KOLEJÝ BÝREYSEL GELÝÞÝM ve EÐÝTÝM DERGÝSÝ ÞUBAT - 2011 ÝÇÝNDEKÝLER 04 06 09 ÝLKÖÐRETÝM DÖNEMÝNDE ARKADAÞLIK ÝLÝÞKÝLERÝ EBEVEYN ÇOCUK ÝLÝÞKÝSÝNDE TUTARLILIK VE ADALET KENDÝNE GÜVEN ÝMTÝYAZ SAHÝBÝ

Detaylı

DANIÞMANLIK TEDBÝRÝ KARARLARININ UYGULAMA USUL VE ESASLARI HAKKINDA TEBLÝÐ Perþembe, 30 Ekim 2008

DANIÞMANLIK TEDBÝRÝ KARARLARININ UYGULAMA USUL VE ESASLARI HAKKINDA TEBLÝÐ Perþembe, 30 Ekim 2008 DANIÞMANLIK TEDBÝRÝ KARARLARININ UYGULAMA USUL VE ESASLARI HAKKINDA TEBLÝÐ Perþembe, 30 Ekim 2008 25 Ekim 2008 CUMARTESÝ Resmî Gazete Sayý : 27035 TEBLÝÐ Taþpýnar Muhasebe Devlet Bakanlýðý, Milli Eðitim

Detaylı

6. Büyük kan dolaþýmýnýn amacý nedir? Büyük kan dolaþýmýnda kanýn izlediði yolu kýsaca açýklayýnýz.

6. Büyük kan dolaþýmýnýn amacý nedir? Büyük kan dolaþýmýnda kanýn izlediði yolu kýsaca açýklayýnýz. Soru - Yanýt 10 1. Dolaþým sisteminin elemanlarý nelerdir? Yanýt: Dolaþým sisteminin elemanlarý kalp, damarlar ve kandýr. 2. Dolaþým sisteminin görevi nedir? Yanýt: Vücuttaki hücrelere oksijen ve besin

Detaylı

Annelerin Bebek Beslenmesi ve Emzirmeye Ýliþkin Bilgi ve Uygulamalarý The Knowledge and Practices Mothers to Related of Baby Feeding and Breastfeeding

Annelerin Bebek Beslenmesi ve Emzirmeye Ýliþkin Bilgi ve Uygulamalarý The Knowledge and Practices Mothers to Related of Baby Feeding and Breastfeeding Annelerin Bebek Beslenmesi ve Emzirmeye Ýliþkin Bilgi ve Uygulamalarý The Knowledge and Practices Mothers to Related of Baby Feeding and Breastfeeding Aslý Eker*, Mine Yurdakul* Öz Bu çalýþma hastanede

Detaylı

Erken çocukluk geliþiminin desteklenmesi-i: Beslenme

Erken çocukluk geliþiminin desteklenmesi-i: Beslenme Çocuk Saðlýðý ve Hastalýklarý Dergisi 2005; 48: 179-195 Derleme Erken çocukluk geliþiminin desteklenmesi-i: Beslenme Elif N. Özmert 1: Hacettepe Üniversitesi Týp Fakültesi Pediatri Profesörü SUMMARY: Özmert

Detaylı

ÝÇÝNDEKÝLER 1. ÜNÝTE 2. ÜNÝTE BÖLÜM 1 BÖLÜM 2 BÖLÜM 1 BÖLÜM 2 BÖLÜM 3 BÖLÜM 4 HAKLARIMI ÖÐRENÝYORUM... 9

ÝÇÝNDEKÝLER 1. ÜNÝTE 2. ÜNÝTE BÖLÜM 1 BÖLÜM 2 BÖLÜM 1 BÖLÜM 2 BÖLÜM 3 BÖLÜM 4 HAKLARIMI ÖÐRENÝYORUM... 9 ÝÇÝNDEKÝLER 1. ÜNÝTE HAKLARIMI ÖÐRENÝYORUM... 9 TOPLUMUN ÝÇÝNDEYÝM... 10 Ölçme ve Deðerlendirme... 14 Kazaným Deðerlendirme Testi - 1... 16 HAKLARIM VE SORUMLULUKLARIM... 18 Ölçme ve Deðerlendirme... 22

Detaylı

Türkiye de Özel Hastanelerin Web Sitelerinin Deðerlendirilmesi

Türkiye de Özel Hastanelerin Web Sitelerinin Deðerlendirilmesi Türkiye de Özel Hastanelerin Web Sitelerinin Deðerlendirilmesi Meriç ÇOLAK a, Beyza KAYMAKOÐLU a, Korkut ERSOY a a Baþkent Üniversitesi, Ankara An evaluation of Web Sites of Private Hospitals in Turkey

Detaylı