Prof.Dr. Hulusi BARLAS

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Prof.Dr. Hulusi BARLAS"

Transkript

1 STANBUL ÜN VERS TES FEN B L MLER ENST TÜSÜ YÜKSEK L SANS TEZ LAÇ ENDÜSTR S ATIKSULARINDA FENTON PROSES LE RENK VE KO G DER M Çevre Müh. N.Didem SERT Çevre Mühendisli i Anabilim Dal Dan man Prof.Dr. Hulusi BARLAS Eylül, 2006 STANBUL

2 ÖNSÖZ stanbul Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Çevre Mühendisli i Anabilim Dal Çevre Mühendisli i program nda haz rlanan yüksek lisans tez çal mas nda, laç Endüstrisi At ksular nda Fenton Prosesi ile Renk ve KO Giderimi konusu ele al nm t r. Tez çal mam n tamamlanmas nda gösterdi i her türlü destek ve yard mdan dolay çok de erli hocam Prof. Dr. Hulusi BARLAS a en içten dileklerimle te ekkür ederim. Çal mam n ba ndan beri her konuda yard m ve deste ini ald m Ara. Gör. Beril Gönder e, denemelerim için at ksu sa layan Fako laçlar A.. Hammadde Fabrikas na, gösterdikleri ilgi ve destek için Çevre Mühendisli i bölümündeki de erli hocalar ma te ekkürü borç bilirim. Eylül, 2006 N. Didem SERT i

3 Ç NDEK LER ÖNSÖZ...i Ç NDEK LER... ii EK L L STES... v TABLO L STES...vi SEMBOL L STES... vii ÖZET... viii SUMMARY... ix 1. G R GENEL KISIMLAR LAÇ ENDÜSTR S GENEL ÖZELL KLER VE PROSESLER Fermantasyon Biyolojik ve Do al Ekstraksiyon Kimyasal Sentez Formülasyon laç Ara t rmalar RENKL ATIKSULAR At ksularda Renk Olu umunun Sebepleri Renkli At ksu Olu turan Endüstriler RENK ÖLÇÜM YÖNTEMLER Görsel Kar la t rma Yöntemi Spektrofotometrik Yöntem Tristumulus Filtre Yöntemi ADMI Tristumulus Filtre Yöntemi Renklilik Say s (RES) ii

4 2.4. ATIKSULARDAN RENK G DERME YÖNTEMLER Fiziksel Ar tma Yöntemleri Adsorpsiyon yon De i imi Membran Prosesler Kimyasal Ar tma Yöntemleri Kimyasal Çöktürme ve Yumakla t rma Kimyasal Oksidasyon Biyolojik Ar tma Yöntemleri FENTON PROSES N N ATIKSU ARITIMINDA KULLANIMI Fenton Prosesinin Tan m Fenton Prosesinde Olu an Reaksiyonlar Redoks Reaksiyonlar Koagülasyon Fenton Prosesine Etki Eden Faktörler ph Etkisi Demir Konsantrasyonunun Etkisi Farkl Demir yonlar n n Etkisi Hidrojen Peroksit Konsantrasyonunun Etkisi S cakl k Etkisi RENK VE KO G DER LMES Ç N YAPILAN ÇALI MALAR LAÇ ATIKSULARININ DE ARJ SINIR DE ERLER NUMUNE ALINAN TES S N ÜRET M VE ATIKSU KAYNAKLARI MALZEME VE YÖNTEM ÇALI MADA KULLANILAN ATIKSUYUN ÖZELL KLER ÇALI MADA KULLANILAN C HAZLAR ÇALI MADA KULLANILAN K MYASAL MADDELER ÇALI MA DÜZENE DENEYSEL ÇALI MA ÇALI MADA KULLANILAN ANAL Z YÖNTEMLER Renklilik Say s (RES) Ölçümü Ölçümün Gerçekle tirilmesi iii

5 De erlendirme KO Ölçümü H 2 O 2 Ölçümü Hesaplama BULGULAR FENTON PROSES Uygun ph Seçimi Uygun FeSO 4 Miktar n n Belirlenmesi Uygun H 2 O 2 Miktar n n Belirlenmesi Uygun Kar t rma Süresinin Belirlenmesi Uygun Çökme Süresinin Belirlenmesi Uygun S cakl n Belirlenmesi TARTI MA VE SONUÇ...60 KAYNAKLAR...65 ÖZGEÇM...71 iv

6 EK L L STES ekil 2.1 : laç hammadde üretim genel ak m emas ekil 2.2 : Sultamisilin tosilat üretim ak m emas ekil 2.3 : Sefuroksim asetil (amorphous) üretim ak m emas ekil 2.4 : Sefuroksim asetil (coated) üretim ak m emas ekil 2.5 : At ksu ar tma tesisi ak m emas ekil 3.1 : Fenton prosesi deney düzene inin ematik gösterimi ekil 3.2 : At ksuyun fenton prosesi uygulanmadan önceki görüntüsü ekil 3.3 : At ksuyun fenton prosesi uyguland ktan sonraki görüntüsü ekil 4.1 : Renk gideriminin ph de erine ba l olarak de i imi ekil 4.2 : KO gideriminin ph de erine ba l olarak de i imi ekil 4.3 : Renk gideriminin FeSO 4 konsantrasyonuna ba l olarak de i imi ekil 4.4 : KO gideriminin FeSO 4 konsantrasyonuna ba l olarak de i imi ekil 4.5 : Renk gideriminin H 2 O 2 konsantrasyonuna ba l olarak de i imi ekil 4.6 : KO gideriminin H 2 O 2 konsantrasyonuna ba l olarak de i imi ekil 4.7 : Renk gideriminin kar t rma süresine ba l olarak de i imi ekil 4.8 : KO gideriminin kar t rma süresine ba l olarak de i imi ekil 4.9 : Renk gideriminin çökme süresine ba l olarak de i imi ekil 4.10 : KO gideriminin çökme süresine ba l olarak de i imi ekil 4.11 : Renk gideriminin s cakl a ba l olarak de i imi ekil 4.12 : KO gideriminin s cakl a ba l olarak de i imi v

7 TABLO L STES Tablo 2.1 : Ar tmada kullan lan yükseltgenlerin oksidayon potansiyelleri Tablo 2.2 : Fenton prosesinin avantajlar ve dezavantajlar Tablo 2.3 : Su Kalitesi Kontrol Yönetmeli i Kimya End. de arj standartlar Tablo 3.1 : Deneysel çal mada kullan lan at ksuyun karakterizasyonu Tablo 4.1 : Deneysel çal mada kullan lan at ksuyun renk ve KO de eri Tablo 4.2 : Renk ve KO gideriminin ph de erine ba l olarak de i imi Tablo 4.3 : Renk ve KO gideriminin FeSO 4 konsantrasyonuna ba l de i imi Tablo 4.4 : Renk ve KO gideriminin H 2 O 2 konsantrasyonuna ba l de i imi Tablo 4.5 : At ksuda kalan H 2 O 2 konsantrasyonun at ksuya eklenen FeSO 4 dozu ile Tablo 4.6 de i imi : At ksuda kalan H 2 O 2 konsantrasyonun at ksuya eklenen H 2 O 2 dozu ile de i imi Tablo 4.7 : Renk ve KO gideriminin kar t rma süresine ba l olarak de i imi.. 53 Tablo 4.8 : Renk ve KO gideriminin çökme süresine ba l olarak de i imi Tablo 4.9 : Renk ve KO gideriminin s cakl a ba l olarak de i imi vi

8 SEMBOL L STES RES BO KO AKM UAKM TKM TOK ZSF AOX PVA PAC TKN : Renklilik Say s : Biyolojik Oksijen htiyac : Kimyasal Oksijen htiyac : Ask da Kat Madde : Uçucu Ask da Kat Madde : Toplam Kat Madde : Toplam Organik Karbon : Bal k Biyodeneyi : Adsorplanabilen Organik Halojenler : Polivinilalkol : Polialüminyumklorür : Toplam Kjeldahl Azotu vii

9 ÖZET LAÇ ENDÜSTR S ATIKSULARINDA FENTON PROSES LE RENK VE KO G DER M laç endüstrisi, endüstriyel at ksular n ar t m nda sorunlar n yo un olarak görüldü ü endüstrilerden biridir. Bu sorunlar ilaç üretimindeki ürünlerin ve kullan lan proseslerin çe itlili inden kaynaklanmaktad r. Ürün çe itlili inden dolay at ksular n organik madde içeri i zengin, rengi yo un ve KO de eri yüksektir. Uygulanan prosese, ürün türüne ve miktar na ba l olarak at ksuyun ph s, rengi ve KO de eri farkl l klar gösterir. Ayn zamanda ilaç endüstrisi at ksular n n biyolojik parçalanabilirlikleri oldukça dü üktür. Bu nedenle biyolojik, kimyasal ve fiziko-kimyasal ar tma proseslerinin ilaç at ksular n n ar t m nda uygulanmas her zaman yüksek verim sa lamayabilir. Renk ve KO gideriminde geleneksel ar tma yöntemlerinin yan nda ileri oksidasyon yöntemlerinden Fenton prosesinin kullan m giderek artmaktad r. Fenton prosesi, FeSO 4 ve H 2 O 2 nin birbirleriyle reaksiyona girmesiyle kuvvetli bir oksitleyici olan OH radikallerinin olu mas esas na dayanmaktad r. Oksidasyon basama yla renk gideriminin, koagülasyon basama yla da KO gideriminin sa land bu yöntem iki a amal ar tma etkisine sahiptir. Bu çal mada Fako laçlar A.. Hammadde Fabrikas na ait kimyasal ve biyolojik ar tma tesisi ç k ndan al nan ar t lm at ksuya son ar t m kademesi olarak Fenton prosesinin uygulanmas ile renk ve KO parametrelerinin giderimi incelenmi tir. Fako laçlar A.. Hammadde Fabrikas n n ar tma tesisi ç k ndan al nan numunenin KO de eri 572 mg/l, renk parametresi de erleri 436 nm de 90,5 m -1, 525 nm de 43,2 m -1 ve 620 nm de 29,2 m -1 olarak bulunmu tur. Renk ve KO giderim verimi için en uygun reaksiyon artlar n sa layan optimum de erleri belirlemek için denemeler yap lm t r. Optimum ph de erinin belirlenebilmesi için yap lan denemelerin sonucunda en iyi renk ve KO giderimi ph 4 de erinde elde edilmi tir. 200 mg/l FeSO 4 ve 200 mg/l H 2 O 2 dozlar n n optimum olarak belirlenmesinin ard ndan, kar t rma süresi 30 dakika, çökme süresi 90 dakika ve en uygun reaksiyon s cakl da 35 C olarak bulunmu tur. En uygun reaksiyon artlar nda KO de eri 149 mg/l ye indirgenerek % 74 verim sa lanm t r. Renk de erleri de 436 nm de 4,6 m -1, 525 nm de 1,1m -1 ve 620 nm 0,5 m -1 e indirgenmi tir. Böylelikle 436 nm de % 95, 525 nm de % 97 ve 620 nm de % 98 renk giderim verimi elde edilmi tir. Çal ma sonucunda ilaç hammadde fabrikas at ksu ar tma tesisi ç k suyunun rengi Fenton prosesi ile EN ISO 7887 Avrupa Normunda verilen s n r de erlere kadar indirgenirken, KO parametresi Su Kirlili i Kontrolü Yönetmeli i nce verilen s n r de ere dü ürülmü tür. Fenton prosesinin uyguland bu çal mada elde edilen sonuçlar, bu prosesin ilaç at ksular n n renk ve KO gideriminde kullan labilece ini göstermektedir. viii

10 SUMMARY COLOR AND COD REMOVAL FROM PHARMACEUTICAL WASTEWATER BY FENTON PROCESS The pharmaceutical industry is well-known with the problems of industrial wastewater treatment such as the other industries. The sources of these problems are production of drug products and variety of process which has been used. Because of the product variety, wastewater has a rich organic matter content, concentrate color and high COD value. As a result of applied process depending on product type and dose ; ph, color and COD value of wastewater changes. In addition, pharmaceutical industry wastewater has lower biodegradability. Because of this, applying biological, chemical, physiquechemical treatment processes on pharmaceutical wastewater treatment may usually not provide high efficiency. Besides the conventional treatment methods used removal of color and COD, Fenton process, an advanced oxidation method, is gradually increasing in use. The Fenton process is based on a method which is cause of effective radicals OH by occurring reaction of FeSO 4 and H 2 O 2. This method has two treatment steps. First step is provide color removal with oxidation stage and the second step is COD removal with coagulation stage. In this study, removal of color and COD parameters with Fenton Process have been investigated as post-treatment method of Fako Pharmaceutical Company Raw Matter Factory chemical and biological wastewater treatment plant effluent. The wastewater supplied from wastewater treatment plant of Fako Pharmaceutical Company. COD of the samples were measured as 572 mg/l. The color of 436 nm, 525 nm and 620 nm were 90,5 m -1, 43,2 m -1 and 29,2 m -1, respectively. Experiments were made to determine the optimum operating conditions on the removal of COD and color. Primarily, the effect of ph on COD and color removal efficiency was tested. Optimum ph was determined as 4 to provide the high efficiency of COD and color. The optimum FeSO 4, H 2 O 2 concentrations, mixing time, coagulation time and temperature were observed as 200 mg/l, 200 mg/l, 30 minute, 90 minute and 35 C, respectively. Under these conditions COD value was reduced to 149 mg/l (% 74 COD removal). Color parameter was reduced 4,6 m -1 at 436 nm, 1,2 m -1 at 525 nm and 0,5 m -1 at 620 nm. Thus, efficiency of color removal was achieved % 95 at 436 nm, % 97 at 525 nm and % 98 at 620 nm. At the end of the study, while the color of the pharmaceutical raw matter factory wastewater effluent was reduced to standard value of EN ISO 7887, COD parameter was reduced to value of Su Kirlili i Kontrolü Yönetmeli i (Water Quality Control Regulation). The results of this study which applied of Fenton process was demonstrate that is process can be used to remove color and COD parameters from pharmaceutical wastewater. ix

11 1 1.G R laç endüstrisi, endüstriyel at ksular n ar t m nda sorunlar n yo un olarak görüldü ü endüstrilerden biridir. Bu sorunlar ilaç üretimindeki ürünlerin ve kullan lan proseslerin çe itlili inden kaynaklanmaktad r. Ürün çe itlili inden dolay at ksular n organik madde içeri i zengin, rengi yo un ve KO de eri yüksektir. Uygulanan prosese, ürün türüne ve miktar na ba l olarak at ksuyun ph s, rengi ve KO de eri farkl l klar gösterir. Ayn zamanda ilaç endüstrisi at ksular n n biyolojik parçalanabilirlikleri oldukça dü üktür. Bu özelliklerinden dolay biyolojik, kimyasal ve fiziko-kimyasal ar tma proseslerinin ilaç at ksular n n ar t m nda uygulanmas her zaman yüksek verim sa lamayabilir. Bu nedenle bu tür at ksular n ar t m nda kimyasal oksidasyon yöntemlerinin kullan m giderek artmaktad r. Bu tez çal mas n n konusu, ilaç endüstrisi at ksular ndan renk ve KO gideriminde, Fenton prosesinin uygulanabilirli inin ara t r lmas d r. Fenton prosesi, Fe 2+ iyonlar ile H 2 O 2 aras ndaki reaksiyon sonucunda hidroksil radikallerinin olu mas esas na dayanmaktad r. Hidroksil radikali çok yüksek derecede oksitleyici özelli e sahiptir. Fenton prosesi ile olu an hidroksil radikalleri yüksek moleküllü organik maddelerle h zl ve etkili bir ekilde tepkimeye girmektedir. Böylelikle oksidasyon yoluyla renk giderimi sa lanmaktad r. Reaksiyon s ras nda olu an Fe 3+ iyonlar hidroksit iyonlar ile demir hidrokso kompleksleri halinde bulunabilmektedir. Bu komplekslerin polimerizasyon e ilimiyle koagülasyon gerçekle ir. Oksidasyon basama yla renk giderilirken, koagülasyon basama yla da KO giderimi sa lanarak çift a amal ar tma gerçekle mektedir. K saca oksidasyon ve koagülasyon i lemleri bir arada gerçekle mektedir. Bu proses, at ksulardan renk ve KO gideriminde gittikçe daha çok denenmeye ve uygulanmaya ba lanm t r.

12 2 Bu çal ma kapsam nda, ilaç endüstrisi at ksular na kimyasal ve biyolojik ar tma uygulanan bir at ksu ar tma tesisinin ç k nda, KO ve renk giderimi için Fenton prosesi uygulanm t r. Bölüm 2 de ilaç endüstrisinin ve proseslerinin genel tan t m yap lm t r. At ksularda renk ve KO olu um nedenleri, renk ölçümü ve renk giderme yöntemleri ile Fenton prosesi ve prosese etki eden faktörler üzerinde durulmu tur. Bölüm 3 de malzeme ve yöntem ba l alt nda at ksuyun karakterizasyonu verilmi tir. Çal mada kullan lan kimyasal maddeler ve uygulanan deneysel yöntem tan t lm, çal ma s ras nda kullan lan analiz yöntemleri anlat lm t r. Bölüm 4 de optimum Fenton prosesi için uygun ph seçimi, uygun FeSO 4 miktar n n belirlenmesi, uygun H 2 O 2 miktar n n belirlenmesi, uygun kar t rma süresinin belirlenmesi, uygun çökme süresinin belirlenmesi ve uygun s cakl n belirlenmesi s ras nda elde edilen bulgular verilmi tir. Bölüm 5 de deneysel çal man n sonuçlar de erlendirilerek, ilaç endüstrisi at ksular için uygunlu u sunulmu tur. Bu çal mada, önce Fako laçlar A.. Hammadde Fabrikas ar tma tesisinin ç k ndan al nan ar t lm suyun karakterizasyonu yap lm t r. Daha sonra Fenton prosesinin veriminde etkin rol oynayan faktörlerin (ph de eri, H 2 O 2 ve FeSO 4 konsantrasyonlar, s cakl k, kar t rma ve çökme süresi) optimizasyonu sa lanm t r. Her bir faktörün optimizasyonundan sonra renk ve KO de erleri ölçülerek giderim verimlili i hesaplanm t r. Çal ma s ras nda Fako laçlar A.. Hammadde Fabrikas ar tma tesisi ç k suyunun ileri ar t m amac yla uygulanacak Fenton prosesinin optimum artlar ortaya konulmu tur.

13 3 2. GENEL KISIMLAR 2.1. LAÇ ENDÜSTR S GENEL ÖZELL KLER VE PROSESLER laç Endüstrisinin amac insan ve hayvanlar tedavi edecek ilaçlar üretmektir. Bu endüstrilerinin en önemli ortak özelli i ürün/hammadde oran n n dü ük olmas ve ilaç üretiminde kullan lan proseslerin çe itlili idir [1]. Kirlenme aç s ndan önemli ve ar t m zor olan endüstrilerdendir. laç endüstrisinde çe itli ve çok say da hammadde kesikli, yar kesikli ve sürekli proseslerden geçirilerek üretime haz r hale getirilir. Bu endüstrilerde % 87 oran nda kesikli prosesler kullan lmaktad r. Bu nedenle olu an at ksular ürün türüne, üretim prosesine, tesis içi kazan m uygulamalar na ba l olarak miktar ve karakter bak m ndan önemli de i iklikler göstermektedir [1]. USEPA (Çevre Koruma Ajans ) hammadde, proses, ürün, at ksu özellikleri ile ar t labilirlik faktörlerini dikkate alarak, ilaç endüstrisini a a da görüldü ü gibi 5 ayr kategoride s n fland rm t r [1]. a. Fermantasyon b. Biyolojik ve Do al Ekstraksiyon c. Kimyasal Sentez d. Formülasyon e. laç Ara t rmalar Fermantasyon Fermantasyon penisilin, teramisin, streptomisin gibi çe itli antibiyotik ve steroidlerin üretiminde kullan lan büyük ölçekli kesikli bir prosestir. Fermantasyondan kaynaklanan at ksular n BO, KO ve AKM de erleri yüksektir. ph de eri 4-8 aras nda de i kenlik gösterir.

14 4 Fermantasyon prosesi 3 ad mdan olu ur. a. Kültür haz rlama b. Fermantasyon c. Ürünün elde edilmesi Kültür haz rlama, üretilecek antibiyoti e ba l olarak belirli mikroorganizmalar n uygun ko ullarda ço alt lmas yla ba lar. Yeterli geli me sa land nda haz rlanan kültür, a lama tank na geçilir. A lama tank nda uygun s cakl k ve hava ko ullar alt nda, mikroorganizmalar n geli mesi sa lanarak fermantasyon mayas elde edilir ve fermantasyon tank na geçirilir. Böylelikle 12 saatten 1 haftaya kadar süren fermantasyon i lemi ba lar. Fermantasyon i lemi sonunda fermantasyon tank, mikroorganizma türlerine göre istenilen ürünleri içermektedir ve filtrasyon için haz r hale gelir. Filtrasyonla mikroorganizmalar giderilir. Ürün ve nitrüentler filtrasyon s v s nda kal r. Ürünün filtrasyon s v s ndan ayr lmas nda üç farkl yöntem kullan lmaktad r. a. Solvent ekstraksiyonu b. Direkt çöktürme c. yon de i imi ve adsorpsiyon Solvent ekstraksiyonu, organik bir çözücü ile farmasötik ürünü sulu çözeltiden ay r p, daha deri ik bir çözelti haline getirme i lemidir. Bu a amada harcanan solventler geri kazan larak tekrar kullan l r. Geri kazan m s ras nda bir k s m solvent at ksuya kar abilir. Fermantasyonda kullan lan ba l ca solventler kloroform, benzen, 1,1- dikloroetilen ve 1,2-transdikloroetilendir. Kültür haz rlama tank eker, ni asta, bitkisel ya lar, protein, azot, fosfor gibi at klar içermektedir. Fermantasyon prosesindeki at ksu kaynaklar a a da verilmi tir. a. Yer ve ekipman temizleme sular b. Ekstraksiyon i lemleri sonucunda ç kan kullan lm solventler c. So utma sular

15 5 Fermantasyon prosesindeki ekipmanlar n sterilizasyonu için ço unlukla buhar, zaman zaman da fenol gibi kimyasal dezenfektanlar kullan lmaktad r. Kimyasal dezenfektanlar kirlilik yükünü artt rmaktad r [2]. Baz durumlarda fermantasyon tank ndaki mikroorganizmalara virüs bula r. Bu nedenle proses erken de arj edilmekte ve prosesin nitrüentlerinden kaynaklanan kirlilik konsantrasyonu daha da artt rmaktad r Biyolojik ve Do al Ekstraksiyon Bitkiler, hayvan dokular ve mantarlar kullan larak birçok ilac n üretildi i küçük ölçekte kesikli bir prosestir. Bu proseste üretilen ilaçlara örnek olarak yat t r c lar, alerji ilaçlar, insülin, morfin vb. verilebilir. Plazma ve türevlerinin üretiminde kullan lan kan fraksiyonlar da bu gruba dahildir. Ekstraksiyon oldukça pahal bir yöntemdir. Çok büyük miktarda hammadde kullan lmas na kar n, i lemlerin sonunda dü ük miktarda ürün elde edilmektedir. Ekstraksiyon tesislerinde solvent iki amaçl kullan l r. Birincisi ürünü kirletebilecek ya lar n giderilmesidir. Kullan lan solvent, ürüne zarar vermeden ya lar eriterek giderir. kinci kullan m amac ise ürünün ayr lmas d r. Ekstraksiyon i lemlerinde kaynak olarak kullan lan hayvan ve bitki dokular ndan yararl k s mlar ay rmak ve sulu çözeltilerin ph n kontrol etmek amac ile amonyak kullan lmaktad r. Amonyum tuzlar tampon olarak, sulu ve susuz amonyak ise alkali ay raç olarak kullan l r. Amonyum tuzlar n n sudaki çözünürlü ü yüksek oldu undan istenmeyen tuz çökelmeleri olmaz. Ayn zamanda amonyak kimyasal olarak hayvan ve bitki dokular ile reaksiyona girmez. Ekstraksiyon i leminden kaynaklanan at ksuyun debisi dü üktür. At ksuyun büyük bir k sm temizleme i lemleri sonucunda olu ur. Baz solvent kal nt lar at ksuya kar abilir. En büyük kirlilik kayna, orijinal hammaddelerin kal nt lar ndan olu an kat at klard r. Kullan lanan hammaddeye oranla çok az miktarda ürün elde edildi inden, kat at k miktar hammadde miktar na oldukça yak nd r. Kullan lm hammaddelerin olu turdu u çamur toplanarak kat at k depolama alan na yada yakmaya gönderilir. Solventlerin geri

16 6 kazan lamayan k sm ise depolan r yada yak l r. Üretim s ras nda olu an hatalar nedeniyle bazen üretimin tekrar gerekebilir. Bu durumda geri devir mümkün de ilse at klar tesis kanal na de arj edilir [3] Kimyasal Sentez laçlar n ço u kimyasal sentez ile üretilmektedir. Vitaminler, antibiyotikler, antihistaminikler, kardiovasküler ve merkezi sinir sistemi ilaçlar bu proses taraf ndan üretilen ürünlere örnektir. Kimyasal sentez prosesinin esas n kesikli reaktörler olu turmaktad r. Bu reaktörler solvent ekstraksiyonu ve kristalizasyon i lemleri amac yla kullan ld gibi çözeltilerin kar t r lmas, kaynat lmas ve so utulmas amac yla da kullan l r. Örne in geri ak kondansatörü eklenmesi ile tüm geri ak i lemleri gerçekle ebilir. Vakum uygulamas amac yla vakum buharla t r c tanklar haline gelir. Sentetik ilaç üretimi, kimyasal sentez reaktörlerinin bir veya birkaç kullan larak gerçekle tirilir. Her ürün için de i ik i lemler yap l r. Üretilecek maddeye göre belirli bir program dahilinde reaktifler eklenir. So utma suyunun ak m h z yada buhar artt r l r ve azalt l r. Pompalar vas tas yla reaktör içinde olu an ürün, ba ka bir reaktöre geçirilerek prosese devam edilir. Kimyasal sentez prosesinde, solventler yo un olarak reaksiyonda ve safla t rmada kullan lmaktad r. Benzen ve toluen en çok kullan lan organik solventlerdir. Bunlar n d nda ksilen, siklohekzan ve piridin gibi solventler kullan lmakta veya yan reaksiyon olu turmaktad r. Solventlerin, kirliliklerinden ar nd r larak geri kazan lmas mümkündür. Geri kazanma prosesi tüm tesislerde kullan lmaktad r. Geri kazanma i lemi destilasyon kolunu ile gerçekle tirilebilir. Ancak depolama s ras nda solvent kayb olabilir. Ayr ca ekstraksiyon bölümünde kullan labilir. At ksular n büyük bir k sm bu prosesten kaynaklanmaktad r.

17 7 Her ilaç belirli devrelerde üretilir. Birkaç haftadan birkaç aya kadar uzayabilen bu devreler süresince bir veya daha fazla proses kullan larak sat amaçlanan miktarda üretim yap l r. Devre sonunda bir ba ka ilaç üretim program ba lar. Ayn cihazlarla de i ik bir ilaç üretimi farkl karakterde at k de arj na neden olur. Kimyasal sentez at ksular kompleks yap da ve ar t m son derece zor olan at ksulard r. Çünkü birçok proses ve kimyasal reaksiyondan olu maktad r. Kimyasal sentez i leminden olu an at ksu kaynaklar a a da verilmektedir. a. At k solventler, filtre at klar b. Yer ve ekipman temizleme sular c. Dökülmeler, pompa s z nt sular Kimyasal sentez at ksular, yüksek BO, KO ve AKM de erleri ile karakterize edilebilir. ph de eri ise 1-11 aras nda de i ir. At klar kompleks bir yap ya sahip olduklar için biyolojik ar tma sistemlerinde inhibitör etkisi gösterebilir [2] Formülasyon laçlar n aktif maddeleri kimyasal sentez ile üretilir. Üretim sonras belirli oranda ve çe itli katk maddeleri eklenerek uygun dozajlarda tablet, kapsül, likit veya merhem eklinde formüle edilerek tüketiciye sunulur. Formülasyon, ilaçlar n uygun formlara getirilmesi i lemidir. Tabletler, ilaç aktif maddelerinin ba lay c ve dolgu (genelde ni asta, eker, m s r urubu) maddeleri ile uygun oranda kar t r larak tablet pres makinesinde haz rlan r. Stearik asit magnezyum tuzu (magnezyum stearat) gibi baz ya l maddeler tablet bask s s ras nda eklenir. Kar t rma ve bask esnas nda olu an tozlar ve k r k tabletler toplan r. Kapsül üretiminden önce sert jelatin kaplar haz rlanmaktad r. Uygun dozlarda kar t r lm ilaç hammaddesi ve dolgu maddeleri bu jelatin kaplara doldurulmakta ve kaplanan tabletler kurutulduktan sonra paketlenmektedir.

18 8 Likit preparatlar enjeksiyon veya oral kullan m eklinde haz rlanmaktad r. Likit preparat n hammaddesi suda çözünmektedir. Enjeksiyon solüsyonlar sterilize edilerek i elere doldurulur. Oral likitler sterilizasyonu yap lmadan i elenir. Formülasyon prosesinde at ksu kaynaklar a a da verilmi tir. d. Yer ve ekipman temizleme sular e. Kaza sonucu dökülmeler f. Laboratuvar art klar Formülasyon kategorisinde su kullan lmas gereken i lemler az oldu undan at ksu debisi dü üktür. Su en çok so utma ünitesinde ve tesis içi temizlikte kullan l r. Ayn zamanda havaland rma sistemindeki filtrelerin y kanmas nda kullan l r. Kar t rma tanklar n n y kanmas s ras nda at ksu ar tma tesisine de i ik miktar ve konsantrasyonlarda at ksu gitmektedir. Bu at ksular anorganik tuzlar, eker vb. içerebilir. Genelde bu at ksular n ar t m nda biyolojik ar tma sistemi uygulan r. Formülasyon tesisi at ksular dü ük BO, KO ve AKM konsantrasyonlar na sahiptir. ph de eri ise 6-8 aras de erler al r [2] laç Ara t rmalar Bu kategoride kimyasal, mikrobiyolojik ve farmakolojik ara t rmalar yap lmaktad r. Bu ara t rmalar n amac yeni ilaç üretimidir. Yeni bir ilac n üretimi yüksek maliyet getirmektedir. Bu nedenle üretici firmalar daha çok yayg n rastlanan hastal klar n tedavisinde kullan lacak ilaçlar n üretimine öncelik verirler. Seyrek görülen hastal klar n te his ve tedavisinde gerekli ilaçlar biyoloji, mikrobiyoloji ve kimya laboratuvarlar nda üretirler. laç ara t rma i lemlerinden sonra olu an at ksular üretim tesislerine göre daha küçük hacimdedir. Ancak kalite, kantite ve de arj zaman aç s ndan daha düzensizdir. Laboratuvarlardan de i ik solventler ve radyoaktif kimyasallar at labilmektedir. Özellikle etileter gibi uçucu solventlerin patlama ve yang na neden olmalar s k kar la lan problemlerden biridir.

19 9 laç ara t rmalar s ras nda olu an at ksu kaynaklar a a da verilmi tir. a. Yer ve ekipman temizleme sular b. Hayvan kafeslerini temizleme sular c. Laboratuvar ölçekli üretim at ksuyu laç ara t rmalar ndaki at ksular, genellikle evsel at ksulardaki BO ve KO konsantrasyonlar na benzer de erler almaktad r. ph de erleri ise 6-8 aras nda de i mektedir [2] RENKL ATIKSULAR At ksularda Renk Olu umunun Sebepleri Endüstriyel at ksular içerdikleri kimyasal maddeler nedeniyle renklidir. Bu renklerini de arj edildikleri nehirlere ta yarak, nehrin rengini kendi rengine ba l olarak modifikasyona u rat rlar. Bu renklere örnek olarak; kromat iyonu (sar ), indirgenmi krom bile ikleri (ye il), bak r (mavi), nikel (ye il) ve demir tuzlar (sar veya kahverengi) verilebilir. Di er renkler organik boyalard r. Bunlar tekstil boyahaneleri, renkli ka t üretim alanlar, renkli deri vb. endüstrilerden kaynaklanmaktad r. Ayr ca renkler at ksulara ni asta, sabun, lignin türevleri gibi kolloidal maddeler arac l yla da kar r. Kolloidal madde ta yan at klar tekstil atölyelerinden, meyve özü üretim alanlar ndan, konservecilik, et i leme tesisleri, ilaç endüstrisi ve çama rhanelerden gelir. Olu turduklar renk, bu küçük partiküllerin k geçirgenli ine engeli nedeniyle olu an beyaz bir opozite ya da renkli kolloid maddelerden gelen sar veya kahverengi gibi gerçek bir renk olabilir. Bir at kta renk olu turan maddelerin büyük ço unlu unu petrol rafinerilerinden ç kan at ksularda s kl kla görülen ya örtüleri, kur un sülfit, demir sülfit ve oksitleri, kil, kok, sabun, çe itli ya emülsiyonlar, kalsiyum karbonat ve potasyum hidroksit gibi çökeltiler olu turur.

20 10 Renk bazen at ksuyun de arj edildi i nehrin kendili inden olu turdu u bir eydir. Orijinal at k renksiz olsa bile, renk de arjdan sonra ortaya ç kabilir. Örne in demir veya di er metal tuzlar n n çok az bir miktar n içeren at ksu, daha önceden batakl ktan geçmi olan bir nehre bo alt ld nda, suda do al olarak bulunan taninler, bu metallerle mürekkep rengi siyahl klar olu turabilirler [4, 5, 6] Renkli At ksu Olu turan Endüstriler laç, ka t, deri, g da endüstrilerinde ve zeytinya üretiminde KO de eri yüksek renkli at ksular ortaya ç kabilmektedir. laç endüstrisinde çok farkl hammadde ve katk maddeleri kullan larak biyolojik olarak parçanalabilirli i zor olan birbirinden farkl ve kompleks yap da organik maddeler üretilmektedir. Üretim esnas nda kesikli, yar kesikli ve sürekli prosesler kullan lmaktad r. Kullan lanx proseslere, ürün çe itlili ine, ürün miktarlar na ve tesis içi geri kazan mlara ba l olarak üretimden kaynaklanan at ksular miktar ve karakter bak m ndan oldukça de i ken yap sergilemektedir [1]. Fermantasyon, formülasyon, kimyasal sentez ve ekstraksiyon i lemleri sonucunda ç kan solventler, reaktanlar, katalizlerden dolay renkli ve KO de eri yüksek at ksular olu ur. Tekstil endüstrisinde boyama, y kama ve durulama i lemlerinden kaynaklanan at ksular yüksek konsantrasyonda çözünmü madde içermekte olup kompleks, polar yap daki reaktif boyalardan dolay yo un renge sahiptir [7]. Tekstil endüstrisi at ksular nda rengi olu turan prosesler boyama ve pigment bask d r. Boyarmaddeler ve pigmentler tekstil materyallerine estetik ve fonksiyonel amaçlarla renk vermek için kullan lan yo un renkli maddelerdir. Tipik bir boyama prosesinde boyarmaddenin % aras nda kuma a tutunmas sa lan r. Geriye kalan boyarmadde, boya banyosu at ksuyu olarak ya da di er tekstil y kama i lemlerinden gelen at ksularla birle tirilerek de arj edilir [8]. Üretim kapasitesine ba l olarak artan kimyasal madde ve su kullan mlar nedeniyle boyahane at klar n n ar tma maliyetleri oldukça yüksektir. At ksudaki boyarmaddelerin yap s ndaki organiklerin ve bunlar n olu turdu u rengin giderimi i lemleri, klasik

21 11 ar tma yöntemleri yerine mekanik, kimyasal ve ileri ar tma tekniklerinin birlikte kullan lmas n gerektirir [9]. Ka t ve ka t hamuru endüstrisinin en önemli üretim prosesi olan kraft (sülfat) prosesi sonucunda, beyazlatma (a artma) amac yla kullan lan biyolojik olarak ayr mas zor olan klorlu bile ikler, at ksuyun renk ve KO içeri ine önemli ölçüde katk da bulunmaktad r [10]. Deri endüstrisinde ya lama i leminden sonra boyama prosesi uygulanmaktad r. Daha çok sentetik boyalar n kullan ld bu proseste deriler çe itli boyalar ile boyan r. Boyama ve ya lama prosesleri sonucunda yüksek kirlilik içeren yo un renkli at ksu olu ur [11]. Ekmek mayas endüstrisi at klar, yüksek biyolojik oksijen ihtiyac, kimyasal oksijen ihtiyac ve rengi nedeniyle önemli bir kirlilik kayna d r. Bu endüstride kullan lan eker pancar melaslar yüksek moleküler a rl kl melonoidin tipindeki koyu kahverengi renklendiriciler içermektedir. Ekmek mayas endüstrilerinde yüksek ve dü ük kirlilik yüküne sahip 2 tipte at ksu üretilmektedir. Yüksek kirlilik yüküne sahip olan at ksudaki ba l ca kirlilik bile enleri KO ve renktir [12]. Zeytinya fabrikas at ksular zeytinya ekstraksiyonu sonras nda olu an koyu k rm z (siyaha yak n) renkli at ksulard r. eker, tanin, pektin, lipid ve fenolik bile enlerin sebep oldu u yüksek organik içeriklerinin yan s ra taninlerin ve dü ük moleküler a rl kl fenolik bile iklerin polimerizasyonu sonucu olu an koyu renkleri ile de karakterize edilirler [13] RENK ÖLÇÜM YÖNTEMLER Renk ölçümü yap lmadan önce numunenin bulan kl giderilmelidir. Bulan kl k giderilirken dikkat edilmesi gereken nokta rengin korunmas d r. Filtrasyon ve santrifüj yöntemleri bulan kl n giderilmesinde kullan lmaktad r. Bulan kl n filtrasyon yöntemiyle giderilmesi baz durumlarda gerçek rengin de giderilmesine neden olur.

BOYAR MADDELERDE AKTİF KARBONUN ADSORPLANMA ÖZELLİĞİNE HİDROJEN PEROKSİTİN ETKİSİ

BOYAR MADDELERDE AKTİF KARBONUN ADSORPLANMA ÖZELLİĞİNE HİDROJEN PEROKSİTİN ETKİSİ TÜBİTAK BİDEB KİMYA LİSANS ÖĞRENCİLERİ KİMYAGERLİK, KİMYA ÖĞRETMENLİĞİ, KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BİYOMÜHENDİSLİK ARAŞTIRMA PROJESİ KİMYA 3 (Çalıştay 2012) KİMYA PROJE RAPORU GRUP AKTİF PROJE ADI BOYAR MADDELERDE

Detaylı

DEZENFEKSİYON TEKNİK TEBLİĞİ

DEZENFEKSİYON TEKNİK TEBLİĞİ Orman ve Su İşleri Bakanlığından: DEZENFEKSİYON TEKNİK TEBLİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Maksat, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Maksat MADDE 1 (1) Bu Tebliğin maksadı, küçük yerleşim yerlerinde son kullanıcıya ulaşan

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Atilla EVCİN Afyonkarahisar Kocatepe Üniversitesi 2007 KLERİ DERS NOTLARI

Yrd. Doç. Dr. Atilla EVCİN Afyonkarahisar Kocatepe Üniversitesi 2007 KLERİ DERS NOTLARI TOZ ÜRETİM TEKNİKLER KLERİ DERS NOTLARI YRD. DOÇ.. DR. ATİLLA EVCİN 1 Kimyasal İndirgenme Toz üretiminde ana kimyasal işlemleri metal oksit, karbonatlar, nitratlar veya halojenli (VIIA Grubu F, CI, Br

Detaylı

1 SUDA SERTLİK ve CO2 TAYİNİ 1.SUDA SERTLİK TAYİNİ Suyun sertliği kavramı ile kalsiyum (Ca +2 ) ve magnezyum (Mg +2 ) iyonlarının toplamı anlaşılır ve 1 litre suyun içerdiği Ca ve Mg iyonlarının kalsiyum

Detaylı

ATIKSU ARITIMININ ESASLARI

ATIKSU ARITIMININ ESASLARI ATIKSU ARITIMININ ESASLARI Evsel, Endüstriyel Atıksu Arıtımı ve Arıtma Çamurlarının Kontrolü Prof. Dr. İzzet ÖZTÜRK Dr. Hacer TİMUR Dr. Ufuk KOŞKAN 1. ATIKSU MİKTAR VE ÖZELLİKLERİ... 1 1.1. Atıksu Akımının

Detaylı

KALINTI KLOR TAYİNİ. DENEYİN AMACI: Sularda klorun önemi ve iyodometrik yöntemle su numunelerinde klor derişimlerinin belirlenmesi TEORİ:

KALINTI KLOR TAYİNİ. DENEYİN AMACI: Sularda klorun önemi ve iyodometrik yöntemle su numunelerinde klor derişimlerinin belirlenmesi TEORİ: KALINTI KLOR TAYİNİ DENEYİN AMACI: Sularda klorun önemi ve iyodometrik yöntemle su numunelerinde klor derişimlerinin belirlenmesi TEORİ: İçme ve kullanma sularının ve arıtma tesisi çıkış sularında patojenik

Detaylı

Doç. Dr. Eyüp DEBİK 10.12.2013

Doç. Dr. Eyüp DEBİK 10.12.2013 Doç. Dr. Eyüp DEBİK 10.12.2013 Ünitelerin fiziksel yerleşimi Arıtma ünitelerinin, Bağlantı kanallarının, Yol ve park alanlarının, Yönetim binasının, Bakım ve onarım kısımları vb dikkatle ele alınmalıdır.

Detaylı

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU Sayfa 1/7 Düzenlenme tarihi: 26.09.2007 1 Ürün ve firma tanıtımı Ürün adı: DONA KLOR 60 Ürünün uygulama alanı: Havuz Kimyasalı Üretici/Tedarikçi:UKM Uğur Kimya Makina Bilgi merkezi: UKM Uğur Kimya Makina

Detaylı

ÇÖKELME SERTLEŞTİRMESİ (YAŞLANDIRMA) DENEYİ

ÇÖKELME SERTLEŞTİRMESİ (YAŞLANDIRMA) DENEYİ ÇÖKELME SERTLEŞTİRMESİ (YAŞLANDIRMA) DENEYİ 1. DENEYİN AMACI Çökelme sertleştirmesi işleminin, malzemenin mekanik özellikleri (sertlik, mukavemet vb) üzerindeki etkisinin incelenmesi ve çökelme sertleşmesinin

Detaylı

MADENCĠLĠK SEKTÖRÜNDE SU KĠRLĠLĠĞĠ KONTROLÜ YÖNETMELĠĞĠ UYGULAMALARI

MADENCĠLĠK SEKTÖRÜNDE SU KĠRLĠLĠĞĠ KONTROLÜ YÖNETMELĠĞĠ UYGULAMALARI TC. TEKĠRDAĞ VALĠLĠĞĠ Ġl Çevre ve Orman Müdürlüğü MADENCĠLĠK SEKTÖRÜNDE SU KĠRLĠLĠĞĠ KONTROLÜ YÖNETMELĠĞĠ UYGULAMALARI 12 OCAK 2011 MALKARA/TEKĠRDAĞ SU KĠRLĠLĠĞĠ: Yeryüzündeki sular, güneşin sağladığı

Detaylı

KAPLAMA TEKNİKLERİ DERS NOTLARI

KAPLAMA TEKNİKLERİ DERS NOTLARI KAPLAMA TEKNİKLERİ DERS NOTLARI PVD Kaplama Kaplama yöntemleri kaplama malzemesinin bulunduğu fiziksel durum göz önüne alındığında; katı halden yapılan kaplamalar, çözeltiden yapılan kaplamalar, sıvı ya

Detaylı

Jeotermal Enerjiden Elektrik Enerjisi Üretimi

Jeotermal Enerjiden Elektrik Enerjisi Üretimi Jeotermal Enerjiden Elektrik Enerjisi Üretimi Ali R za VEREL EMO Denizli ube Enerji Komisyonu Üyesi ELTA Elektrik Üretim Ltd. ti. / Denizli Ege Bölgesi Enerji Forumu 1. Giri ekil 1. Jeotermal saha Bilindi

Detaylı

İLERİ ARITIM YÖNTEMLERİNDEN FENTON REAKTİFİ PROSESİ İLE ENDÜSTRİYEL BİR ATIK SUYUN ISLAK HAVA OKSİDASYONU

İLERİ ARITIM YÖNTEMLERİNDEN FENTON REAKTİFİ PROSESİ İLE ENDÜSTRİYEL BİR ATIK SUYUN ISLAK HAVA OKSİDASYONU İLERİ ARITIM YÖNTEMLERİNDEN FENTON REAKTİFİ PROSESİ İLE ENDÜSTRİYEL BİR ATIK SUYUN ISLAK HAVA OKSİDASYONU Gülin AYTİMUR, Süheyda ATALAY Ege Üniversitesi Müh. Fak. Kimya Müh. Bölümü 351-Bornova İzmir ÖZET

Detaylı

İÇİNDEKİLER. 1 Projenin Amacı... 1. 2 Giriş... 1. 3 Yöntem... 1. 4 Sonuçlar ve Tartışma... 6. 5 Kaynakça... 7

İÇİNDEKİLER. 1 Projenin Amacı... 1. 2 Giriş... 1. 3 Yöntem... 1. 4 Sonuçlar ve Tartışma... 6. 5 Kaynakça... 7 İÇİNDEKİLER 1 Projenin Amacı... 1 2 Giriş... 1 3 Yöntem... 1 4 Sonuçlar ve Tartışma... 6 5 Kaynakça... 7 FARKLI ORTAMLARDA HANGİ RENK IŞIĞIN DAHA FAZLA SOĞURULDUĞUNUN ARAŞTIRILMASI Projenin Amacı : Atmosfer

Detaylı

Onuncu Ulusal Kimya Mühendisliği Kongresi, 3-6 Eylül 2012, Koç Üniversitesi, İstanbul

Onuncu Ulusal Kimya Mühendisliği Kongresi, 3-6 Eylül 2012, Koç Üniversitesi, İstanbul Onuncu Ulusal Kimya Mühendisliği Kongresi, 3-6 Eylül 212, Koç Üniversitesi, İstanbul TEKSTİL ENDÜSTRİSİ ATIK SULARINDA BULUNAN REAKTİF KIRMIZI 2 AZO BOYAR MADDESİNİN AKTİF KARBON KULLANILARAK KATALİTİK

Detaylı

ÖLÇÜM VE /VEYA ANALİZ İLE İLGİLİ; Kapsam Parametre Metot adı Metot Numarası Hız ve Debi Pitot Tüpü Metodu TS ISO 10780

ÖLÇÜM VE /VEYA ANALİZ İLE İLGİLİ; Kapsam Parametre Metot adı Metot Numarası Hız ve Debi Pitot Tüpü Metodu TS ISO 10780 Çevresel Etki Değerlendirmesi İzin ve Denetim lüğü EK LİSTE - 1/5 Hız ve Debi Pitot Tüpü Metodu TS ISO 10780 EMİSYON 1 İslilik Nem Partikül Madde CO, O 2 CO 2 NO NO X, NO 2 Renk Karşılaştırma (Bacharach)

Detaylı

SU KİRLİLİĞİ KONTROLU YÖNETMELİĞİ İDARİ USULLER TEBLİĞİ

SU KİRLİLİĞİ KONTROLU YÖNETMELİĞİ İDARİ USULLER TEBLİĞİ SU KİRLİLİĞİ KONTROLU YÖNETMELİĞİ İDARİ USULLER TEBLİĞİ Resmi Gazete : 12.3.1989 tarih ve 20106 sayı Kanuni Dayanağı : 2872 S. Çevre Kanunu ile mezkur kanunda ek ve değişiklik Yapan kanun hükümlerine uygun

Detaylı

Geleceğe Açılan Teknolojik Kapı, TAGEM

Geleceğe Açılan Teknolojik Kapı, TAGEM HAKKIMIZDA Kuruluşu 1997 yılına dayanan ABS SU ARITMA TEKNOLOJİLERİ ve 2001 yılında Almanya nın Berlin şehrinde kurulan TEMKAR WASSER BEHANDLUNG GmbH firmalarının teknolojik güç birliği ile TEKNOLOJİ ARAŞTIRMA

Detaylı

BULANIKLIK VE RENK TAYİNİ

BULANIKLIK VE RENK TAYİNİ BULANIKLIK VE RENK TAYİNİ Diğer su kalite parametrelerinde olduğu gibi renk parametresinin de içme ve kullanma sularında belli standart değerlerde olması gerekmektedir. Bataklık ve orman alanlarından kaynaklanan

Detaylı

SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com

SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com Giriş Yönetim alanında yaşanan değişim, süreç yönetimi anlayışını ön plana çıkarmıştır. Süreç yönetimi; insan ve madde kaynaklarını

Detaylı

GÜVENLİK BİLGİ FORMU (DAP DİAMONYUM FOSFAT)

GÜVENLİK BİLGİ FORMU (DAP DİAMONYUM FOSFAT) 1. MADDE / MÜHTAHZARIN TANIMI Diamonyum Fosfat (DAP), : 67/548/EEC Direktiflerine göre zararlı sınıfında değildir. 2.İNSAN SAĞLIĞI Deriyle Temasta Gözle temasta Yutulduğunda Uzun Süreli Etkileri : Gübreler

Detaylı

Döküm. Prof. Dr. Akgün ALSARAN

Döküm. Prof. Dr. Akgün ALSARAN Döküm Prof. Dr. Akgün ALSARAN Döküm Döküm, sıvı haldeki akıcı olan malzemelerin, üretilmek istenen parçanın biçiminde bir boşluğa sahip olan kalıplara dökülerek katılaştırıldığı bir üretim yöntemidir.

Detaylı

İSTANBUL TİCARET ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR SİSTEMLERİ LABORATUARI YÜZEY DOLDURMA TEKNİKLERİ

İSTANBUL TİCARET ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR SİSTEMLERİ LABORATUARI YÜZEY DOLDURMA TEKNİKLERİ İSTANBUL TİCARET ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR SİSTEMLERİ LABORATUARI YÜZEY DOLDURMA TEKNİKLERİ Deneyde dolu alan tarama dönüşümünün nasıl yapıldığı anlatılacaktır. Dolu alan tarama

Detaylı

İ Ç İ NDEKİ LER. Çevre Mühendisliği ve Bilimi İçin Kimyanın Temel Kavramları 1. Fiziksel Kimya ile İlgili Temel Kavramlar 52.

İ Ç İ NDEKİ LER. Çevre Mühendisliği ve Bilimi İçin Kimyanın Temel Kavramları 1. Fiziksel Kimya ile İlgili Temel Kavramlar 52. İ Ç İ NDEKİ LER Ön Söz xiii K I S I M 1 Çevre Mühendisliği ve Bilimi İçin Kimyanın Temel Kavramları 1 BÖLÜM 1 Giriş 3 1.1 Su 4 1.2 Atık Sular ve Su Kirliliği Kontrolü 5 1.3 Endüstriyel ve Tehlikeli Atıklar

Detaylı

T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK LABORATUVARI 1. BASINÇ, AKIŞ ve SEVİYE KONTROL DENEYLERİ

T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK LABORATUVARI 1. BASINÇ, AKIŞ ve SEVİYE KONTROL DENEYLERİ T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK LABORATUVARI 1 BASINÇ, AKIŞ ve SEVİYE KONTROL DENEYLERİ DENEY SORUMLUSU Arş.Gör. Şaban ULUS Haziran 2012 KAYSERİ

Detaylı

Soma Havzas Linyit Rezervlerinin Enerjide Kullan Semineri 16-18 Nisan 2009 Soma

Soma Havzas Linyit Rezervlerinin Enerjide Kullan Semineri 16-18 Nisan 2009 Soma ENERJ ENST TÜSÜNDE KURULU 450 kw th KAPAS TEL AKI KAN YATAK GAZLA TIRMA/YAKMA STEM VE LK SONUÇLAR Ufuk Kayahan, Serhat Gül, Hayati Olgun, Azmi Yazar, Elif Ça layan, Berrin Bay, Alper Ünlü, Yeliz Çetin,

Detaylı

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU Sayfa 1/6 ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU Düzenlenme tarihi: 26.09.2007 1 Ürün ve firma tanıtımı Ürün adı: EDOSĐL Sıvı Mineralli Ovma Ürünü Ürünün uygulama alanı: Genel temizlik/bakım hijyeni ürünü Üretici/Tedarikçi:

Detaylı

ÖLÇÜM VE /VEYA ANALİZ İLE İLGİLİ;

ÖLÇÜM VE /VEYA ANALİZ İLE İLGİLİ; EK LİSTE - 1/10 SO 2 Elektrokimyasal Hücre Metodu TS ISO 7935 Elektrokimyasal Hücre Metodu CO, O 2,CO 2 Elektrokimyasal Hücre Metodu TS ISO 12039 (Hesaplama) Emisyon 1 NO, NO 2 NOx Elektrokimyasal Hücre

Detaylı

Alasim Elementlerinin Celigin Yapisina Etkisi

Alasim Elementlerinin Celigin Yapisina Etkisi Alasim Elementlerinin Celigin Yapisina Etkisi Karbonlu çeliklerden normal olarak sağlanamayan kendine has özellikleri sağlayabilmek amacıyla, bir veya birden fazla alaşım elementi ilave etmek suretiyle

Detaylı

Onuncu Ulusal Kimya Mühendisliği Kongresi, 3-6 Eylül 2012, Koç Üniversitesi, İstanbul

Onuncu Ulusal Kimya Mühendisliği Kongresi, 3-6 Eylül 2012, Koç Üniversitesi, İstanbul REACTİVE BLUE 160 BOYARMADDESİ İÇEREN TEKSTİL ENDÜSTRİSİ BOYAMA PROSESİ ATIKSUYUNUN ELEKTROKOAGÜLASYON YÖNTEMİ İLE ARITIMINDA İŞLETİM KOŞULLARININ ENERJİ TÜKETİMİNE ETKİSİ Bahadır K. KÖRBAHTİ, Gül Seren

Detaylı

NIR Analizleri için Hayvansal Yem ve G da Numunelerinin Haz rlanmas

NIR Analizleri için Hayvansal Yem ve G da Numunelerinin Haz rlanmas NIR Analizleri için Hayvansal Yem ve G da Numunelerinin Haz rlanmas Çiftlik hayvanlar yeti tiricili inde yem kalitesinin belirleyici etkisi vard r. Ancak, yüksek kaliteli yem besicilik maliyetlerini önemli

Detaylı

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU Sayfa 1/6 ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU Düzenlenme tarihi: 26.09.2007 1 Ürün ve firma tanıtımı Ürün adı: DONA TOZ TOPAKLAYICI Ürünün uygulama alanı: Havuz Kimyasalı Üretici/Tedarikçi:UKM Uğur Kimya Makina

Detaylı

Kimyasal Oksijen İhtiyacı (KOİ) Chemical Oxygen Demand (COD)

Kimyasal Oksijen İhtiyacı (KOİ) Chemical Oxygen Demand (COD) Kimyasal Oksijen İhtiyacı (KOİ) Chemical Oxygen Demand (COD) A. METODUN KAYNAĞI: Standard Methods, 1989, 5220 D. B. METODUN ÖZETİ-UYGULANABİLİRLİĞİ VE GENEL BİLGİLER Kimyasal oksijen ihtiyacı (KOİ) sudaki

Detaylı

5. ÜNİTE KUMANDA DEVRE ŞEMALARI ÇİZİMİ

5. ÜNİTE KUMANDA DEVRE ŞEMALARI ÇİZİMİ 5. ÜNİTE KUMANDA DEVRE ŞEMALARI ÇİZİMİ KONULAR 1. Kumanda Devreleri 2. Doğru Akım Motorları Kumanda Devreleri 3. Alternatif Akım Motorları Kumanda Devreleri GİRİŞ Otomatik kumanda devrelerinde motorun

Detaylı

08.11.2014-10:30 Adı-Soyadı:... No:... NOT:...

08.11.2014-10:30 Adı-Soyadı:... No:... NOT:... OREN435 TESİS PLNLM 014-015 GÜZ YRIYILI RSINVI CEVP NHTRI 1 08.11.014-10:30 dı-soyadı:... No:... NOT:... Sorular eşit puanlıdır. Yardımcı bellek kullanılabilir. Süre 70 fakikadır. 1. Endüstriyel üretim

Detaylı

II. Bölüm HİDROLİK SİSTEMLERİN TANITIMI

II. Bölüm HİDROLİK SİSTEMLERİN TANITIMI II. Bölüm HİDROLİK SİSTEMLERİN TANITIMI 1 Güç Kaynağı AC Motor DC Motor Diesel Motor Otto Motor GÜÇ AKIŞI M i, ω i Güç transmisyon sistemi M 0, ω 0 F 0, v 0 Makina (doğrusal veya dairesel hareket) Mekanik

Detaylı

ÖZEL LABORATUAR DENEY FÖYÜ

ÖZEL LABORATUAR DENEY FÖYÜ Deneyin Adı:Evaporatif Soğutma Deneyi ÖZEL LABORATUAR DENEY FÖYÜ Deneyin Amacı:Evaporatif Soğutucunun Soğutma Kapasitesinin ve Verimin Hesaplanması 1.Genel Bilgiler Günümüzün iklimlendirme sistemleri soğutma

Detaylı

işletmeye Tesisleri ni radyatör üretilmesinin ğız. EDM/st Ağustos 2006

işletmeye Tesisleri ni radyatör üretilmesinin ğız. EDM/st Ağustos 2006 Bu sunumda, Temmuz 2006 da işletmeye alınan Alarko Carrier Radyatör Fabrikası Ek Tesisleri ni tanıtacak tacak ve bir saç levhadan panel radyatör üretilmesinin öyküsünü anlatacağı ğız. Dilme İşlemi Panel

Detaylı

Yakıt Özelliklerinin Doğrulanması. Teknik Rapor. No.: 942/7193278-00

Yakıt Özelliklerinin Doğrulanması. Teknik Rapor. No.: 942/7193278-00 Müşteri : Kozyatağı Mahallesi Sarı Kanarya Sok. No: 14 K2 Plaza Kat: 11 Kadıköy 34742 İstanbul Türkiye Konu : Seçilen Yakıt Özelliklerin Belirlenmesi için Dizel Yakıtlara İlişkin Testlerin, Doğrulanması

Detaylı

YANMA GAZLARI ÖLÇÜMLERİ

YANMA GAZLARI ÖLÇÜMLERİ T.C. ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETĠMĠ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ÖLÇÜM VE ĠZLEME DAĠRESĠ BAġKANLIĞI YANMA GAZLARI ÖLÇÜMLERİ Esra TURAN KILIÇ Çevre ve Orman Uzmanı Sunum Ġçeriği Emisyon nedir? Yanma gazları

Detaylı

ÜRÜN GÜVENLİK BİLGİ FORMU 91 / 155 / EEC, 93 / 112 / EC, 2001 / 58 / EC ye göre

ÜRÜN GÜVENLİK BİLGİ FORMU 91 / 155 / EEC, 93 / 112 / EC, 2001 / 58 / EC ye göre Düzenleme tarihi 01/12/2012 1. Ürün ve Firma Tanıtımı Ürün Adı FAGOR SY 820 Ürün Tanımı Alkali Köpüğü Kontrollü Şişe Yıkama Maddesi Ürün Kodu FH-017 Ürünün Uygulama Alanı Gıda Hijyeni Üretici/Tedarikçi

Detaylı

İÇİNDEKİLER SAYFA Önsöz 4 Stratejik Planlama ve Bütçe Yol Haritası 5 Örnek İşletme Hakkında 6 Gider Yükleme Sistemi 8 Satış Bütçesi Oluşturma 9 Faaliyet Gider Bütçesi Oluşturma 12 Bütçe Sistem Otomasyonu

Detaylı

Elçin GÜNEŞ, Ezgi AYDOĞAR

Elçin GÜNEŞ, Ezgi AYDOĞAR Elçin GÜNEŞ, Ezgi AYDOĞAR AMAÇ Çorlu katı atık depolama sahası sızıntı sularının ön arıtma alternatifi olarak koagülasyon-flokülasyon yöntemi ile arıtılabilirliğinin değerlendirilmesi Arıtma alternatifleri

Detaylı

Proteinler. Fonksiyonlarına göre proteinler. Fonksiyonlarına göre proteinler

Proteinler. Fonksiyonlarına göre proteinler. Fonksiyonlarına göre proteinler Proteinler Canlılarda miktar olarak en çok bulunan biyomoleküllerdir. Amino asit birimlerinden oluşurlar Yapısal ve işlevsel olabilirler Genlerle aktarılan kalıtsal bilginin ortaya çıktığı moleküllerdir.

Detaylı

Araştırma Notu 15/177

Araştırma Notu 15/177 Araştırma Notu 15/177 02 Mart 2015 YOKSUL İLE ZENGİN ARASINDAKİ ENFLASYON FARKI REKOR SEVİYEDE Seyfettin Gürsel *, Ayşenur Acar ** Yönetici özeti Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yapılan enflasyon

Detaylı

KİTAP İNCELEMESİ. Matematiksel Kavram Yanılgıları ve Çözüm Önerileri. Tamer KUTLUCA 1. Editörler. Mehmet Fatih ÖZMANTAR Erhan BİNGÖLBALİ Hatice AKKOÇ

KİTAP İNCELEMESİ. Matematiksel Kavram Yanılgıları ve Çözüm Önerileri. Tamer KUTLUCA 1. Editörler. Mehmet Fatih ÖZMANTAR Erhan BİNGÖLBALİ Hatice AKKOÇ Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 18 (2012) 287-291 287 KİTAP İNCELEMESİ Matematiksel Kavram Yanılgıları ve Çözüm Önerileri Editörler Mehmet Fatih ÖZMANTAR Erhan BİNGÖLBALİ Hatice

Detaylı

PROJE ADI DOĞAL ÇEVRECĠ SEBZE-MEYVE KURUTMA SĠSTEMĠ. PROJE EKĠBĠ Süleyman SÖNMEZ Ercan AKÇAY Serkan DOĞAN. PROJE DANIġMANLARI

PROJE ADI DOĞAL ÇEVRECĠ SEBZE-MEYVE KURUTMA SĠSTEMĠ. PROJE EKĠBĠ Süleyman SÖNMEZ Ercan AKÇAY Serkan DOĞAN. PROJE DANIġMANLARI TÜBĠTAK-BĠDEB LĠSE ÖĞRETMENLERĠ (FĠZĠK, KĠMYA, BĠYOLOJĠ VE MATEMATĠK) PROJE DANIġMANLIĞI EĞĠTĠMĠ ÇALIġTAYLARI LĠSE-1 (ÇALIġTAY 2011) FĠZĠK GRUP SES-2011 PROJE ADI DOĞAL ÇEVRECĠ SEBZE-MEYVE KURUTMA SĠSTEMĠ

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog KONYA KARAMAN BÖLGESİ BOŞANMA ANALİZİ 22.07.2014 Tarihsel sürece bakıldığında kalkınma,

Detaylı

www.ceyka.com.tr KİMYA SANAYİ VE DIŞ TİC.LTD.ŞTİ.

www.ceyka.com.tr KİMYA SANAYİ VE DIŞ TİC.LTD.ŞTİ. KİMYA SANAYİ Ceyka çevre teknolojileri ve kimya konusunda hizmet veren bir mühendislik, danışmanlık ve dış ticaret firmasıdır. Firmamız konusunda uzman uluslararası firmalarla işbirliği içinde endüstriyel

Detaylı

ALKALİNİTE. 1 ) Hidroksitler 2 ) Karbonatlar 3 ) Bikarbonatlar

ALKALİNİTE. 1 ) Hidroksitler 2 ) Karbonatlar 3 ) Bikarbonatlar ALKALİNİTE Bir suyun alkalinitesi, o suyun asitleri nötralize edebilme kapasitesi olarak tanımlanır. Doğal suların alkalinitesi, zayıf asitlerin tuzlarından ileri gelir. Bunların başında yer alan bikarbonatlar,

Detaylı

KAVRAMLAR. Büyüme ve Gelişme. Büyüme. Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır.

KAVRAMLAR. Büyüme ve Gelişme. Büyüme. Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır. KAVRAMLAR Büyüme ve Gelişme Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır. Büyüme Büyüme, bedende gerçekleşen ve boy uzamasında olduğu gibi sayısal (nicel) değişikliklerle ifade edilebilecek yapısal

Detaylı

Sızıntı Suyunun Elektrooksidasyon Prosesi İle Arıtılması

Sızıntı Suyunun Elektrooksidasyon Prosesi İle Arıtılması Sızıntı Suyunun Elektrooksidasyon Prosesi İle Arıtılması 1* Ceyhun Akarsu, 1 Fadime Taner and 2 Azize Ayol 1 Mühendislik Fakültesi, Çevre Mühendisliği Bölümü MersinUniversitesi, Türkiye 2 Mühendislik Fakültesi,

Detaylı

Onaylanmış. Özellikler Test/Standart Tanım Hacimce katı madde ISO 3233 Parlaklık Derecesi (60 ) ISO 2813

Onaylanmış. Özellikler Test/Standart Tanım Hacimce katı madde ISO 3233 Parlaklık Derecesi (60 ) ISO 2813 Onaylanmış 3081;3082;3080 1 3081 epoksi VValidationDate). 1 Ürün tanımı Çift bileşenli poliamin kürlenmeli epoksi esaslı bir boyadır. Yüksek katı maddeli, yüksek yapılı ve cam pulcuk ile güçlendirilmiş

Detaylı

Temiz Enerji Kaynaklar Uygulamalar. Pamukkale Üniversitesi Temiz Enerji Evi Örne i

Temiz Enerji Kaynaklar Uygulamalar. Pamukkale Üniversitesi Temiz Enerji Evi Örne i Temiz Enerji Kaynaklar Uygulamalar Ege Bölgesi Enerji Forumu Pamukkale Üniversitesi Temiz Enerji Evi Örne i Eylem YILMAZ ULU, Harun Kemal Öztürk, Ahmet Y lanc, Engin Çetin, Mahmut Hekim, Görkem anl, Sinan

Detaylı

SULU ÇÖZELTİLERDEKİ FENOLÜN FENTON YÖNTEMİYLE GİDERİMİNDE PROSES PARAMETRELERİNİN OPTİMİZASYONU

SULU ÇÖZELTİLERDEKİ FENOLÜN FENTON YÖNTEMİYLE GİDERİMİNDE PROSES PARAMETRELERİNİN OPTİMİZASYONU Onuncu Ulusal Kimya Mühendisliği Kongresi, 3-6 Eylül 12, Koç Üniversitesi, İstanbul SULU ÇÖZELTİLERDEKİ FENOLÜN FENTON YÖNTEMİYLE GİDERİMİNDE PROSES PARAMETRELERİNİN OPTİMİZASYONU Özlem TEPE a, *, Arzu

Detaylı

DOZAJ UN TELER VE POMPALARI Ç N ÜRÜNLER. S hhi Su Sistemleri için Kireç Tafl ve Korozyon. Önleyici Ürünler 4DOZAJLAMA ÜN TELER

DOZAJ UN TELER VE POMPALARI Ç N ÜRÜNLER. S hhi Su Sistemleri için Kireç Tafl ve Korozyon. Önleyici Ürünler 4DOZAJLAMA ÜN TELER 4DOZAJLAMA ÜN TELER DOZAJ UN TELER VE POMPALARI Ç N ÜRÜNLER S hhi Su Sistemleri için Kireç Tafl ve Korozyon Önleyici ler Kireç tafl ve korozyon önleyici ürünler, teknik kullan mda kristal formda polifosfat

Detaylı

YÖNETMELİK KAFKAS ÜNİVERSİTESİ ARICILIĞI GELİŞTİRME UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ

YÖNETMELİK KAFKAS ÜNİVERSİTESİ ARICILIĞI GELİŞTİRME UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ 22 Mayıs 2012 SALI Resmî Gazete Sayı : 28300 Kafkas Üniversitesinden: YÖNETMELİK KAFKAS ÜNİVERSİTESİ ARICILIĞI GELİŞTİRME UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve

Detaylı

EDİRNE BELEDİYE BAŞKANLIĞI ÇEVRE KORUMA VE KONTROL BİRİMİ

EDİRNE BELEDİYE BAŞKANLIĞI ÇEVRE KORUMA VE KONTROL BİRİMİ EDİRNE BELEDİYE BAŞKANLIĞI ÇEVRE KORUMA VE KONTROL BİRİMİ ATIK PİL VE AKÜMÜLATÖRLERİN KONTROLÜ YÖNETMELİĞİ KAPSAMINDA ATIK PİLLERİN YÖNETİMİ Çevre Koruma ve Kontrol Birimi Çavuş Bey Mah. No: 1 EDİRNE Tel:

Detaylı

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Hücre zedelenmesi etkenleri Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Homeostaz Homeostaz = hücre içindeki denge Hücrenin aktif olarak hayatını sürdürebilmesi için homeostaz korunmalıdır Hücre zedelenirse ne olur? Hücre

Detaylı

Özel Atıklar Prof. Dr. Bülent MERTOĞLU

Özel Atıklar Prof. Dr. Bülent MERTOĞLU 8. Ders Özel Atıklar Prof. Dr. Bülent MERTOĞLU YAPILAN ÇALIŞMALAR YÜRÜRLÜĞE GİREN MEVZUAT: Yönetmelik: Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 21.03.2014 tarihli

Detaylı

ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI

ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI 6.Endüstriyel Kirlenme Kontrolü - Nötralizasyon Yrd. Doç. Dr. Kadir GEDİK Birçok endüstrinin atıksuyu asidik veya bazik olduğundan alıcı ortama veya kimyasal ve/veya

Detaylı

SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar. Amaç

SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar. Amaç SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Siirt Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama

Detaylı

T.C BURSA TEKNİK ÜNİVERSİTESİ. DOĞA BİLİMLERİ, MİMARLIK ve MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ SOĞUTMA DENEYİ FÖYÜ

T.C BURSA TEKNİK ÜNİVERSİTESİ. DOĞA BİLİMLERİ, MİMARLIK ve MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ SOĞUTMA DENEYİ FÖYÜ T.C BURSA TEKNİK ÜNİVERSİTESİ DOĞA BİLİMLERİ, MİMARLIK ve MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ SOĞUTMA DENEYİ FÖYÜ 2015-2016 Bahar Yarıyılı Prof.Dr. Yusuf Ali KARA Arş.Gör.Semih AKIN Makine

Detaylı

Basit Kafes Sistemler

Basit Kafes Sistemler YAPISAL ANALİZ 1 Basit Kafes Sistemler Kafes sistemler uç noktalarından birleştirilmiş narin elemanlardan oluşan yapılardır. Bu narin elemanlar, yapısal sistemlerde sıklıkla kullanılan ahşap gergi elemanları

Detaylı

KATI ATIK DÜZENLİ DEPOLAMA SAHALARINDA ÇÖP SIZINTI SUYU ve BİYOGAZ YÖNETİMİ

KATI ATIK DÜZENLİ DEPOLAMA SAHALARINDA ÇÖP SIZINTI SUYU ve BİYOGAZ YÖNETİMİ KATI ATIK DÜZENLİ DEPOLAMA SAHALARINDA ÇÖP SIZINTI SUYU ve BİYOGAZ YÖNETİMİ ÇÖP SIZINTI SUYU YÖNETİMİ Sızıntı Suyu Oluşumu Sızıntı suyu katı atıkların içinden süzülerek birtakım kimyasal, biyolojik ve

Detaylı

MEVCUT OTOMATĐK KONTROL SĐSTEMLERĐNĐN BĐNA OTOMASYON SĐSTEMĐ ĐLE REVĐZYONU VE ENERJĐ TASARRUFU

MEVCUT OTOMATĐK KONTROL SĐSTEMLERĐNĐN BĐNA OTOMASYON SĐSTEMĐ ĐLE REVĐZYONU VE ENERJĐ TASARRUFU MEVCUT OTOMATĐK KONTROL SĐSTEMLERĐNĐN BĐNA OTOMASYON SĐSTEMĐ ĐLE REVĐZYONU VE ENERJĐ TASARRUFU Erdinç S AYIN 1968 yılında Đstanbul'da doğdu. 1989 yılında Đstanbul Teknik Üniversitesi Makina Mühendisliği

Detaylı

PROJE DANIŞMANI Prof. Dr. MEHMET AY

PROJE DANIŞMANI Prof. Dr. MEHMET AY TÜBİTAK-BİDEB KİMYA LİSANS ÖĞRENCİLERİ KİMYAGERLİK, KİMYA ÖĞRETMENLİĞİ, KİMYA MÜHENDİSLİĞİ, BİYOMÜHENDİSLİK ARAŞTIRMA PROJESİ EĞİTİMİ ÇALIŞTAYI KİMYA-3 ( Çalıştay 2012 ) GRUP ADI: SÜRPRİZ YUMURTA PROJE

Detaylı

Sait GEZGİN, Nesim DURSUN, Fatma GÖKMEN YILMAZ

Sait GEZGİN, Nesim DURSUN, Fatma GÖKMEN YILMAZ FARKLI ŞEKİL VE DOZLARDA UYGULANAN TKİ HÜMAS IN EKMEKLİK BUĞDAYIN BAYRAK YAPRAK BESİN ELEMENTİ KONSANTRASYONU, VERİM VE TANE PROTEİN KAPSAMINA ETKİLERİ Sait GEZGİN, Nesim DURSUN, Fatma GÖKMEN YILMAZ Bu

Detaylı

Kimyasal Fiziksel Arıtma Ağır Metal giderimi. Hakan Ünsal

Kimyasal Fiziksel Arıtma Ağır Metal giderimi. Hakan Ünsal Kimyasal Fiziksel Arıtma Ağır Metal giderimi Hakan Ünsal Kimyasal Fiziksel Arıtma Genel tanımlama İstenmeyen bileşiklerin zararsız bileşiklere dönüştürülmesi veya daha sonraki arıtma işlemleri için uygun

Detaylı

TEBLİĞ TÜRK GIDA KODEKSİ SİYAH ÇAY TEBLİĞİ (TEBLİĞ NO: 2008/42)

TEBLİĞ TÜRK GIDA KODEKSİ SİYAH ÇAY TEBLİĞİ (TEBLİĞ NO: 2008/42) 12 Ağustos 2008 SALI Resmî Gazete Sayı : 26965 Tarım ve Köyişleri Bakanlığından: TEBLİĞ TÜRK GIDA KODEKSİ SİYAH ÇAY TEBLİĞİ (TEBLİĞ NO: 2008/42) Amaç MADDE 1 (1) Bu Tebliğin amacı; siyah çayın tekniğine

Detaylı

ÇUKUROVA'DA OKALİPTÜS YETİŞTİRİCİLİĞİ VE İDARE SÜRELERİNİN HESAPLANMASI

ÇUKUROVA'DA OKALİPTÜS YETİŞTİRİCİLİĞİ VE İDARE SÜRELERİNİN HESAPLANMASI ÇUKUROVA'DA OKALİPTÜS YETİŞTİRİCİLİĞİ VE İDARE SÜRELERİNİN HESAPLANMASI Ali ÖZKURT Orman Yüksek Mühendis Doğu Akdeniz Ormancılık Araştırma Müdürlüğü PK.18 33401 TARSUS 1.GİRİŞ Türkiye'de orman varlığının

Detaylı

DNA Đzolasyonu. Alkaline-SDS Plasmit Minipreleri. Miniprep ler bakteri kültüründen plasmit DNA sı izole etmenizi sağlar.

DNA Đzolasyonu. Alkaline-SDS Plasmit Minipreleri. Miniprep ler bakteri kültüründen plasmit DNA sı izole etmenizi sağlar. DNA Đzolasyonu Saflaştırılmak istenen DNA ya genomik DNA dır ya da genomik olmayan mtdna, chldna, plasmit DNAsıdır.DNA izolasyon kitleri, genomik ve genomik olmayan DNA izole etmemizi sağlayan standartlaştırılmış

Detaylı

Ürün Teknik Bilgi Formu

Ürün Teknik Bilgi Formu Ürün Teknik Bilgi Formu Toz Boyalar Interpon APP 120 Ürün Tan Interpon APP 120 serisi çeli in korozyon direncini geli tirmek için tasarlanan toz boya astarlar r. Interpon APP 120 serisi epoksi-polyester

Detaylı

REVİZYON : 03 YAYINLANMA TARİHİ: 15-05-2007 REVİZYON TARİHİ : 12-04-2010

REVİZYON : 03 YAYINLANMA TARİHİ: 15-05-2007 REVİZYON TARİHİ : 12-04-2010 01. Madde / Preparat ve Şirket / İş Sahibinin Tanımı Ürün adı: Maratem 302 Endüstriyel Bulaşık Makineleri İçin Sıvı Deterjan Maddenin / Preparatın Kullanımı: Profesyonel sanayii ve ticarette temizleme

Detaylı

YAZILI YEREL BASININ ÇEVRE KİRLİLİĞİNE TEPKİSİ

YAZILI YEREL BASININ ÇEVRE KİRLİLİĞİNE TEPKİSİ YAZILI YEREL BASININ ÇEVRE KİRLİLİĞİNE TEPKİSİ Savaş AYBERK, Bilge ALYÜZ*, Şenay ÇETİN Kocaeli Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü, Kocaeli *İletişim kurulacak yazar bilge.alyuz@kou.edu.tr, Tel: 262

Detaylı

Öğretim Üyeleri İçin Ön Söz Öğrenciler İçin Ön Söz Teşekkürler Yazar Hakkında Çevirenler Çeviri Editöründen

Öğretim Üyeleri İçin Ön Söz Öğrenciler İçin Ön Söz Teşekkürler Yazar Hakkında Çevirenler Çeviri Editöründen Öğretim Üyeleri İçin Ön Söz Öğrenciler İçin Ön Söz Teşekkürler Yazar Hakkında Çevirenler Çeviri Editöründen ix xiii xv xvii xix xxi 1. Çevre Kimyasına Giriş 3 1.1. Çevre Kimyasına Genel Bakış ve Önemi

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Çevre Eğitiminin Günümüzde Değişen Yüzü: Sürdürülebilir Yaşam Eğitimi

İÇİNDEKİLER. Çevre Eğitiminin Günümüzde Değişen Yüzü: Sürdürülebilir Yaşam Eğitimi İÇİNDEKİLER 1. bölüm Çevre Eğitiminin Günümüzde Değişen Yüzü: Sürdürülebilir Yaşam Eğitimi 1. Çevre Bozulması ve Çevre Eğitiminin Doğuşu... 1 2. Çevre Eğitiminin Anlamı, Amacı, Kapsamı ve İşlevi... 3 3.

Detaylı

Oksijen, flor ve neon elementlerinin kullanıldığı alanları araştırınız.

Oksijen, flor ve neon elementlerinin kullanıldığı alanları araştırınız. Oksijen, flor ve neon elementlerinin kullanıldığı alanları araştırınız. 3.2 KİMYASAL BAĞLAR Çevrenizdeki maddeleri inceleyiniz. Bu maddelerin neden bu kadar çeşitli olduğunu düşündünüz mü? Eğer bu çeşitlilik

Detaylı

Öğr. Gör. Süleyman GÖKMEN

Öğr. Gör. Süleyman GÖKMEN Öğr. Gör. Süleyman GÖKMEN GİRİŞ Fonksiyonel Gıda Tanımı Et Ürünlerine Tedbirli Yaklaşım Et ürünlerine Konjuge Linoleik asit ilavesi Et ürünlerine Diyet Lifi İlavesi Et ürünlerine Probiyotik İlavesi Et

Detaylı

AMASYA ÜNĠVERSĠTESĠ AVRUPA KREDĠ TRANSFER SĠSTEMĠ (ECTS/AKTS) UYGULAMA YÖNERGESĠ. BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç-Kapsam-Dayanak-Tanımlar

AMASYA ÜNĠVERSĠTESĠ AVRUPA KREDĠ TRANSFER SĠSTEMĠ (ECTS/AKTS) UYGULAMA YÖNERGESĠ. BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç-Kapsam-Dayanak-Tanımlar AMASYA ÜNĠVERSĠTESĠ AVRUPA KREDĠ TRANSFER SĠSTEMĠ (ECTS/AKTS) UYGULAMA YÖNERGESĠ BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç-Kapsam-Dayanak-Tanımlar AMAÇ Madde 1-(1) Bu Yönergenin amacı; Avrupa Birliğine üye ve aday ülkeler arasında

Detaylı

Fizik I (Fizik ve Ölçme) - Ders sorumlusu: Yrd.Doç.Dr.Hilmi Ku çu

Fizik I (Fizik ve Ölçme) - Ders sorumlusu: Yrd.Doç.Dr.Hilmi Ku çu Fizik I (Fizik ve Ölçme) - Ders sorumlusu: Yrd.Doç.Dr.Hilmi Ku çu Bu bölümde; Fizik ve Fizi in Yöntemleri, Fiziksel Nicelikler, Standartlar ve Birimler, Uluslararas Birim Sistemi (SI), Uzunluk, Kütle ve

Detaylı

AMELİYATHANELERDE HİJYENİK KLİMA TESİSATI

AMELİYATHANELERDE HİJYENİK KLİMA TESİSATI 1 AMELİYATHANELERDE HİJYENİK KLİMA TESİSATI K.Oktay GÜVEN ÖZET Hastanelerde klinik tedavinin yanında hijyenik Ģartların sağlanması da önemlidir. Hastanelerde hijyenik ortamın yaratılabilmesi için hastane

Detaylı

TÜRKİYE DE ENDÜSTRİYEL ATIKSU YÖNETİMİ VE PLANLAMASI

TÜRKİYE DE ENDÜSTRİYEL ATIKSU YÖNETİMİ VE PLANLAMASI T.C. ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI TÜRKİYE DE ENDÜSTRİYEL ATIKSU YÖNETİMİ VE PLANLAMASI Burhan Fuat ÇANKAYA Çevre ve Orman Uzman Yardımcısı Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü Su ve Toprak Yönetimi Dairesi Başkanlığı

Detaylı

SEYAHAT PERFORMANSI MENZİL

SEYAHAT PERFORMANSI MENZİL SEYAHAT PERFORMANSI MENZİL Uçakların ne kadar paralı yükü, hangi mesafeye taşıyabildikleri ve bu esnada ne kadar yakıt harcadıkları en önemli performans göstergelerinden biridir. Bir uçağın kalkış noktasından,

Detaylı

JET MOTORLARININ YARI-DĐNAMĐK BENZETĐŞĐMĐ ve UÇUŞ ŞARTLARINA UYGULANMASI

JET MOTORLARININ YARI-DĐNAMĐK BENZETĐŞĐMĐ ve UÇUŞ ŞARTLARINA UYGULANMASI makale JET MOTORLARININ YARI-DĐNAMĐK BENZETĐŞĐMĐ ve UÇUŞ ŞARTLARINA UYGULANMASI Bekir NARĐN *, Yalçın A. GÖĞÜŞ ** * Y.Müh., TÜBĐTAK-SAGE ** Prof. Dr., Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Havacılık ve Uzay Mühendisliği

Detaylı

ARAŞTIRMA RAPORU. Rapor No: 2012.03.08.XX.XX.XX. : Prof. Dr. Rıza Gürbüz Tel: 0.312.210 59 33 e-posta: gurbuz@metu.edu.tr

ARAŞTIRMA RAPORU. Rapor No: 2012.03.08.XX.XX.XX. : Prof. Dr. Rıza Gürbüz Tel: 0.312.210 59 33 e-posta: gurbuz@metu.edu.tr ARAŞTIRMA RAPORU (Kod No: 2012.03.08.XX.XX.XX) Raporu İsteyen : Raporu Hazırlayanlar: Prof. Dr. Bilgehan Ögel Tel: 0.312.210 41 24 e-posta: bogel@metu.edu.tr : Prof. Dr. Rıza Gürbüz Tel: 0.312.210 59 33

Detaylı

MAK 4026 SES ve GÜRÜLTÜ KONTROLÜ. 6. Hafta Oda Akustiği

MAK 4026 SES ve GÜRÜLTÜ KONTROLÜ. 6. Hafta Oda Akustiği MAK 4026 SES ve GÜRÜLTÜ KONTROLÜ 6. Hafta Oda Akustiği Sesin Oda İçerisinde Yayınımı Akustik olarak sesin odada yayınımı için, sesin dalga boyunun hacmin boyutlarına göre oldukça küçük olması gerekmektedir.

Detaylı

ÖLÇÜM VE /VEYA ANALİZ İLE İLGİLİ;

ÖLÇÜM VE /VEYA ANALİZ İLE İLGİLİ; NUMUNE ALMA T.C. Çevresel Etki Değerlendirmesi İzin ve Denetim lüğü EK LİSTE-1/5 SU, ATIK SU 1 ph Elektrokimyasal Metot TS 3263 ISO 10523 İletkenlik Elektriksel İletkenlik Tayini TS 9748 EN 27888 Çözünmüş

Detaylı

Basın Bülteni. Marmaray Projesinde Rota Teknik İmzası BD235 23.06.2014

Basın Bülteni. Marmaray Projesinde Rota Teknik İmzası BD235 23.06.2014 Marmaray Projesinde Rota Teknik İmzası Bosch Rexroth ana bayisi Rota Teknik A.Ş. ile Japon TAISEI ve ANEL firmasının ortak olarak geliştirdiği Marmaray Tünel Havalandırma Elektropnömatik Kontrol Sistemi

Detaylı

BİNALARDA ENERJİ PERFORMANSI YÖNETMELİĞİ Bayındırlık ve İskan Bakanlığı

BİNALARDA ENERJİ PERFORMANSI YÖNETMELİĞİ Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Yayınlanma tarihi: 05.12.2008 Yürürlüğe girme tarihi: 05.12.2009 Vorlage 1 09/2006 Viessmann Werke Kapsam Mevcut ve yeni yapılacak konut, ticari ve hizmet amaçlı kullanılan

Detaylı

HAZIRLAYAN-SUNAN İSMAİL SÜRGEÇOĞLU DANIŞMAN:DOÇ. DR. HİLMİ NAMLI

HAZIRLAYAN-SUNAN İSMAİL SÜRGEÇOĞLU DANIŞMAN:DOÇ. DR. HİLMİ NAMLI HAZIRLAYAN-SUNAN İSMAİL SÜRGEÇOĞLU DANIŞMAN:DOÇ. DR. HİLMİ NAMLI DÜNYADA yılda 40.000 km³ tatlı su okyanuslardan karalara transfer olmaktadır. Bu suyun büyük bir kısmı taşkın vb. nedenlerle kaybolurken

Detaylı

REDOKS REAKSİYONLARI UYGULAMALARI

REDOKS REAKSİYONLARI UYGULAMALARI 1 REDOKS REAKSİYONLARI UYGULAMALARI Ref: Enstrümantal Analiz 1. BATARYALAR Bataryalar, galvanik (veya voltaik) hücrelerin çok önemli bir uygulanma alanıdır. Elektrik, bir galvanik hücrenin çeşitli kısımlarında

Detaylı

SICAKLIK VE ENTALP KONTROLLÜ SERBEST SO UTMA UYGULAMALARININ KAR ILA TIRILMASI

SICAKLIK VE ENTALP KONTROLLÜ SERBEST SO UTMA UYGULAMALARININ KAR ILA TIRILMASI Türk Tesisat Mühendisleri Derne i / Turkish Society of HVAC & Sanitary Engineers 8. Uluslararası Yapıda Tesisat Teknolojisi Sempozyumu / 8. International HVAC +R Technology Symposium 12-14 Mayıs 2008,

Detaylı

TEKNOLOJİNİN BİLİMSEL İLKELERİ. Öğr. Gör. Adem ÇALIŞKAN

TEKNOLOJİNİN BİLİMSEL İLKELERİ. Öğr. Gör. Adem ÇALIŞKAN TEKNOLOJİNİN BİLİMSEL İLKELERİ 2 Malzeme İnsanların ihtiyaçlarını karşılayan her şeye MALZEME denir. Teknik anlamda malzemenin tanımı ise Üretim yapmak için kullanılan taşınabilir her türlü araç ve gerece

Detaylı

1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ

1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ 1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ 1. GİRİŞ Odamızca, 2009 yılında 63 fuara katılan 435 üyemize 423 bin TL yurtiçi fuar teşviki ödenmiştir. Ödenen teşvik rakamı, 2008 yılına

Detaylı

KİLİN YAPISI. Şekil 1) (a) Tetrahedral yapı, (b) silikat tabakası

KİLİN YAPISI. Şekil 1) (a) Tetrahedral yapı, (b) silikat tabakası KİLİN YAPISI Kil; kayaçların ve maden kütlelerinin yavaş aşınmasıyla oluşan, su ihtiva eden aliminyum silikatlardır. Kil mineralleri tetrahedron (düzgün dört yüzlü) ve oktahedron (düzgün sekiz yüzlü) olarak

Detaylı