T.C. ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ. Atık Yönetimi Eylem Planı ( ) MAYIS ANKARA

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "T.C. ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ. Atık Yönetimi Eylem Planı (2008-2012) MAYIS - 2008 ANKARA"

Transkript

1 T.C. ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Atık Yönetimi Eylem Planı ( ) MAYIS ANKARA

2 ÖNSÖZ Tabii kaynaklar insanoğlu için yeterli olmasına rağmen sınırsız değildir ve tabiatın kendini yenileme kabiliyeti sınırlıdır. Bozulan ekolojik dengenin yeniden teşekkülü zordur, bazen de imkânsızdır. Bu itibarla çevre koruma-kullanma dengesinin sağlanması ancak toplumların bütün kesimlerinin katılımıyla ve insanların ihtiyacı olanından fazlasını tüketmemesiyle mümkündür. Dengeli ve sürekli kalkınma, gelecek nesillerin sahip olacağı imkânları tehlikeye sokmadan bugünkü neslin ihtiyaçlarını hedef alan bir kalkınma tarzıdır. Bu kalkınmayı çevre değerlerini tahrip etmeden gerçekleştirmek ise ancak şuurlu insan, şuurlu toplum ile mümkün olabilir. Çevre sorunlarının milli ve milletlerarası boyutlarının yanı sıra, mahalli ölçekte de çevre sorunlarına kalıcı, uzun vadeli katılımlarının sağlanması ve çevre bilincinin geliştirilmesi sürdürülebilir kalkınmada öncelikli konuların başında gelmektedir. Teknolojik gelişmelere paralel olarak artan çevre meseleleri dolayısıyla kamuoyunda doğa korumacılığının güçlenmesi çevre yönetimi olgusunu mahalli idarelerin ayrılmaz bir parçası haline getirmiştir. Belediyelerimizin çevre yatırımlarına gereken önemi vermeleri öncelikle insan sağlığı açısından büyük önem taşımaktadır. Ancak, yerel yönetimlerin mali kaynaklarının sınırlı olması, yeterli ve deneyimli personellerinin bulunmaması belediyelerin, çevre konularında başarıya ulaşmalarında zorluklarla karşı karşıya kalmalarına neden olmaktadır. İnsanların ticaret ve üretim faaliyetleri sonucunda hammadde, su, enerji ve besin maddeleri tüketimi artmakta, bu tüketim sonucu ortaya çıkan katı, sıvı ve gaz atıklar çevreyi olumsuz yönde etkilemektedir. Ülkemizde de hızlı ekonomik büyüme, kentleşme, nüfus atışı ve refah seviyesinin yükselmesi giderek artan miktarda atık üretimine yol açmaktadır. Artan atık miktarı ise; atıksız veya olabildiğince az atıklı üretimi, atıkların geri kazanılmasını ve nihayet atıkların ekonomi ve çevre açısından en uygun şekilde bertarafını gerektirmektedir. Katı atık yönetimi; kıt olan enerji, hammadde gibi tabii kaynakların maksimum verimi sağlayacak şekilde kullanılmasını, az atıklı üretimin desteklenmesini, atıkların geri kazanımını ve yeniden kullanımını, hava, su, toprak ve canlılara zarar vermeden bertarafının gerçekleştirilmesini amaçlayan toplama, taşıma, geri kazanım ve bertaraf işlemlerinin tümüdür. Bu; teknik, ekonomik ve sosyal disiplinler ile çok yönlü ilişkiler içerisinde olan önemli bir faaliyet dalıdır. Bakanlığım atık yönetimi konusundaki çalışmalarını belediye atıkları, ambalaj atıkları, tehlikeli atıklar, tehlikesiz atıklar ve özel atıklar olmak üzere beş ana başlık altında yürütmektedir. Bu atıklardan evsel atıklar ile tıbbi atıkların yönetimiyle ilgili yükümlülükler belediyeler tarafından yerine getirilirken, aralarında ambalaj atıkları, atık yağlar, pil ve aküler ile kullanım ömrü dolmuş

3 lastiklerin bulunduğu atık gruplarının toplanması, geri kazanılması ve bertarafları ile ilgili yükümlülüklerin üretici sorumluluğu ilkesi kapsamında yerine getirilmesi gerekmektedir. Katı atık yönetim hizmetlerinde yaşanan en önemli meselelerden biri kendi temizlik işlerini yürüten veya katı atık yönetim işletmeleri olan çok sayıda küçük belediyenin bulunmasıdır. Bu durum, etkili ve ekonomik olmadığı gibi, maliyetlerin karşılanamaması, yeterli kaynakların ve uygun teknolojilerin bulunamaması ve genellikle de uygun katı atık yönetim uygulamalarının hayata geçirilememesi gibi meselelere yol açmaktadır. Ayrıca belediyeler, atıkların bertarafı açısından yeterli teknik ve idari alt yapıya sahip değillerdir. Bu nedenle, atıkların bertarafı için daha büyük yönetim birimlerinin (belediyeler birliği, mahalli idareler birliği gibi) kurulmasını teşvik etmek önem taşımaktadır. Böylece atık yönetiminde maksimum fayda sağlanabilir ve büyük ölçekli işletmeler ile büyük tesisler ortaklaşa kurularak daha fazla verim elde edilebilir. Nitekim Anayasa nın 127. maddesi bu konuya destek için güçlü hukuki bir çerçeve ve dayanak oluşturmuştur. Mahalli İdare Birlikleri Kanunu ile bu konunun idari ve teknik esasları belirlenmiştir. Çevre Kanunu ile de belediyelerin mahalli idare birlikleri kurmaları durumunda Bakanlığımdan teknik ve mali yardım almalarına imkân sağlanmıştır. Bu noktada Bakanlığımca hazırlanan Atık Yönetimi Eylem Planı, Ülkemizin atık yönetimi konusundaki mevcut durumunu ortaya koyduğu gibi, gelecek projeksiyonlarına da yer vererek önümüzdeki dönemde yapılması gereken çalışmalara bir yol haritası çizmektedir. Bu eylem planında hem ilke ölçeğinde, hem de il bazında yapılması planlanan çalışmalar tafsilatlı olarak açıklanmaktadır. Bu yol haritası sayesinde 2012 yılı sonu itibari ile özellikle belediyeler tarafından verilen atık yönetim hizmetlerinin hissedilir şekilde iyileştirilmesi ve mevzuatın gerektirdiği teknik şartlara haiz atık geri kazanım ve bertaraf tesislerinin işletmeye alınması hedeflenmektedir. Böylece atık yönetimi açısından hem üyelik sürecinde olduğumuz Avrupa Birliği standartlarına ulaşma söz konusu olacak, hem de vatandaşlarımıza daha sağlıklı ve temiz bir çevrede yaşama imkânı sağlanabilecektir. Bu bağlamda Atık Yönetimi Eylem Planı nın hazırlanmasında emeği geçen Bakanlığım Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü ve Atık Yönetimi Dairesi Başkanlığı çalışanlarına teşekkürlerimi bildirir, Eylem Planının ilgili tüm taraflara ve Ülkemize hayırlı olmasını temenni ederim. Prof. Dr. Veysel EROĞLU Çevre ve Orman Bakanı.

4 Atık Yönetimi Eylem Planı ( ) T.C. Çevre ve Orman Bakanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü Atık Yönetimi Dairesi Başkanlığı Söğütözü Cad. 14/E Ankara Telefon Faks

5 Giriş Önemi her geçen gün artan çevresel değerlerimiz karşısında toplumsal hassasiyetimizin de artması memnuniyet vericidir. Günümüzde karşı karşıya olduğumuz çevre sorunları kaynak ve gelişimleri itibarıyla farklılıklar göstermektedir. Nedenlerin farklılığının yanında sorunların artmasına etki eden faktörler de değişiklik göstermektedir. Bunlar genel olarak çarpık kentleşme, kırsal kesimden büyük kentlere devam eden göçler ve düzensiz sanayileşme gibi temel sebeplerin yanı sıra, her bölgeye göre değişen özel etkenlerin oluşturduğu sebeple olarak sıralanabilir. Evsel atıklar, hayat standartlarının yükselmesi ve teknolojideki gelişmeler sonucu miktar ve çeşit olarak artmaktadır. Sanayiden kaynaklanan ve evsel katı atıklar insan ve çevre sağlığı açısından potansiyel tehlike oluştururlar. Katı atıklar tekniğine uygun bir şekilde bertaraf edilmezler ise; toprağın, yüzey ve yeraltı sularının kirlenmesine, depolama sahalarında oluşan gaz ise içindeki yüksek metan oranı sebebiyle hava kirliliğine yol açmaktadır. AB ye aday birçok ülkede olduğu gibi, Türkiye de de; belediyeler tarafından üretilen katı atıklar önemli bir çevre sorunu oluşturmaktadır. Atıkların çevreye zarar vermeden bertaraf edilmesi başta çevre ve insan sağlığı olmak üzere ekonomiyi de yakından ilgilendirmektedir. Katı atık yönetim hizmetlerinde yaşanan en önemli problemlerden biri kendi temizlik işleri veya katı atık yönetim işletmeleri olan çok sayıda küçük belediyelerin bulunmasıdır. Bu sistem, etkili ve ekonomik olmadığı gibi, maliyetlerin karşılanamaması, yeterli kaynak ve uygun teknolojinin bulunamaması ve genellikle de uygun katı atık yönetim pratiklerinin hayata geçirilmesinde ilerleme kaydedilememesi gibi problemlere yol açmaktadır. Benzer çevre sorunlarına sahip belediyeler tarafından ortaklaşa kurulan Yerel Yönetim Birlikleri nin uygulamaları; zaman ve kaynakların daha verimli kullanımı açısından önem taşımaktadır. Ayrıca, bölgesel kalkınma politikaları kapsamında, bölgesel ölçekli çevre sorunlarının çözülmesinde de Hizmet Birliği Modeli nin kullanılması öngörülmektedir. Söz konusu yapılanma çerçevesinde, Türkiye genelinde katı atık yönetimi ile ilgili mevzuatta öngörülen şekilde, düzenli depolama tesislerinin kurulması, katı atık miktarının azaltılması, geri kazanımın sağlanması, katı atık taşıma giderlerinin düşürülmesi ve gerektiğinde uygun teknolojiye sahip aktarma merkezlerinin kullanılmasına yönelik olarak Katı Atık Yönetim i

6 Sistemin oluşturulması hedeflenmektedir, Bu ihtiyaca cevap verebilmek için katı atık eylem planı hazırlanmasını gerektirmiştir. Dünyadaki birçok ülkenin başlıca sorunu olan sanayi menşeli atıklar, Ülkemizin de en önemli çevresel problemleri arasında yer almaktadır. Özellikle Ülkemizin batı ve güney bölgelerinde yoğunlaşmış olan sanayi faaliyetleri giderek artmakta, dolayısıyla bu bölgelerde sanayi atıklarının, özellikle de sanayi menşeli atıkların bertarafından kaynaklanan problemler acil çözüm beklemektedir. Atık yönetimine ilişkin gerek mevcut yönetmeliklerin uygulanmasında gerekse Avrupa Birliğine uyum sürecinde ulusal mevzuatın uyumlaştırılması çalışmaları doğrultusunda hazırlanan yeni yönetmeliklerde yaşanan veya yaşanması muhtemel olarak görülen sorunların giderilmesi gayesiyle tehlikeli atıklar için Eylem Planı hazırlanmasına ihtiyaç duyulmuştur. Bu hedefe yönelik olarak; refah düzeyinin iyileştirilmesi, sürdürülebilir nitelikte ekonomik, toplumsal ve kültürel gelişme sağlanması, çevre bilinci ve hassasiyetinin duyarlılığının geliştirilmesiyle çevre yönetiminin iyileştirilmesi hedeflenmiştir. Bu hedefler, eylem planının şekillendirilmesinin çerçevesini oluşturmuştur. Eylem planının etkin uygulanması, ülkemizin çevre yönetimindeki başarı düzeyini etkileyecektir. Planın, dolaylı ve direkt etkileri orta ve uzun dönem içinde tüm sektörlere yansıyacak ve ekonomiye olan katkısı hissedilir duruma gelecektir. Bu eylem planında, Ulusal Mevzuatımız, AB Mevzuatına uyum çalışmaları, mevcut uygulamalar ile yaşanılan sıkıntılar ele alınmış olup yukarıda bahsedilen hedeflere ulaşılabilmesi için uygulanması gerekenler planda yer almıştır. ii

7 İçindekiler Giriş Atık Yönetimi 1 I Mevzuat 2 Katı Atık Eylem Planı 7 I Mevcut Durum 7 II Ambalaj Atıkları 17 III Tıbbi Atıklar 31 IV Bitkisel Atık Yağlar 41 V Atık Pil ve Akümülatörler 44 VII Hedefler 56 Tehlikeli Atık Eylem Planı 69 I Tehlikeli Atık Mevzuatı 69 II Mevcut Durum 77 III Atık Envanteri Oluşturulması 86 IV Bertaraf Planı 95 V Planlar Çerçevesinde Yürütülen Çalışmalar 98 VI Hedefleri 100 İllere Göre Katı Atık Eylem Planları 111 Adana 112 Adıyaman 115 Afyonkarahisar 117 Ağrı 119 Amasya 121 Ankara 123 Antalya 127 Artvin 130 Aydın 132 Balıkesir 135 Bilecik 137 Bingöl 139 Bitlis 141 Bolu 143 Burdur 145 Bursa 147 i Çanakkale 149 Çankırı 152 Çorum 154 Denizli 156 Diyarbakır 158 Edirne 160 Elazığ 162 Erzincan 164 Erzurum 166 Eskişehir 168 Gaziantep 170 Giresun 172 Gümüşhane 174 Hakkari 176 Hatay 178 Isparta 180 İçel 182 İstanbul 185 İzmir 188 Kars 191 Kastamonu 193 Kayseri 195 Kırklareli 197 Kırşehir 199 Kocaeli 201 Konya 203 Kütahya 206 Malatya 208 Manisa 210 Kahramanmaraş 212 Mardin 214 Muğla 216 Muş 220 Nevşehir 222 Niğde 224 Ordu 226 Rize 228 Sakarya 230 Samsun 232 iii

8 Siirt 235 Sinop 237 Sivas 239 Tekirdağ 241 Tokat 244 Trabzon 246 Tunceli 248 Şanlıurfa 250 Uşak 252 Van 254 Yozgat 256 Zonguldak 258 Aksaray 260 Bayburt 262 Karaman 264 Kırıkkale 266 Batman 268 Şırnak 270 Bartın 272 Ardahan 274 Iğdır 276 Yalova 278 Karabük 280 Kilis 282 Osmaniye 284 Düzce 286 iv

9 Bölüm 1 Atık Yönetimi Ç Atık Yönetimi, evsel, tıbbi ve tehlikeli ve tehlikesiz atıkların minimizasyonu, kaynağında ayrı toplanması, ara depolanması, gerekli olduğu durumda atıklar için aktarma merkezleri oluşturulması, atıkların taşınması, geri kazanılması, bertarafı, geri kazanım ve bertaraf tesislerinin işletilmesi ile kapatma, kapatma sonrası bakım, izleme-kontrol süreçlerini içeren bir yönetim biçimidir. evre üzerinde büyük bir baskı oluşturan ve gün geçtikçe artan atık sorununun tamamıyla çözümü için tek bir yaklaşım yeterli değildir. Ancak tüm yöntemlerin kombinasyonu ile etkin bir atık yönetimi sağlanabilir. Uluslar arası düzeyde kabul gören bu yaklaşım, Entegre Atık Yönetimi anlayışının benimsenmesine yol açmıştır. Entegre atık yönetiminde, atık yönetiminin tüm unsurları bir bütün olarak değerlendirilerek hem çevresel hem de ekonomik açıdan sürdürebilirliğin sağlanması hedeflenir. Bu çerçevede, entegre atık yönetiminin yalnızca tek bir atık türüne veya tek bir kaynağa yönelik olması beklenemez. Verimli ve entegre bir atık yönetim sistemi başlıca aşağıdaki özellikleri taşımalıdır. Bütüncül bir sistem olmalıdır: Entegre atık yönetimi bir yerleşim merkezinde oluşan atığın bileşimini oluşturan bütün maddeleri ve ATIK YÖNETİMİNDE ÖNCELİK SIRASI Önleme Kaynakta Azaltma Yeniden Kullanım Geri Kazanım/Geri Dönüşüm Ön İşlem (Yakma dahil) Bertaraf aşamasında ekonomik analizin çok iyi yapılması gereklidir. üretim kaynaklarını ihtiva edecek şekilde planlanmalıdır. Ekonomik değer oluşturabilmeli: Katı atık sisteminden sağlanabilecek ekonomik değerler, geri kazanılabilir malzeme, kompost ve elde edilebilecek biyogaz (düzenli depolama ve anaerobik kompost) ve benzeri kaynaklı girdilerdir. Bunlardan temin edilecek gelir, piyasa şartları ve yapılacak yatırımın maliyeti ile yakından ilgilidir. Bu sebeple planlama 1

10 Esnek olmalı: Entegre atık yönetim sistemi, çevresel, mekânsal ve atık özelliklerinde zamana bağlı olarak meydana gelebilecek çeşitli değişikliklere uyum sağlayabilecek esneklikte olmalıdır. Bölgesel planlama yapılmalıdır: Planlamanın verimli olması, toplanacak atık miktarına bağlıdır. Atık oluşum miktarı ise öncelikle nüfusa bağlıdır. Bu sebeple Büyükşehirler dışındaki yerleşim alanlarında bölgesel planlamalar yapılmalıdır. Bazı araştırmacılar entegre bir yönetime bağlı nüfusun kişiden az olmamasını tavsiye etmektedir. Ulusal çevre sektörü oluşmalıdır: Yukarıda açıklanan süreç ile eş zamanlı olarak, mahalli idareler, kamu ve özel sektörün tüm birikimlerinin sinerjisiyle, geometrik büyüyen dinamik bir çevre sektörü oluşturulmalıdır. Çevre koruma konusunda her türlü makine ekipman, mühendislik-müşavirlik ve taahhüt hizmetlerinin kurumsallaşması önem arz etmektedir. Bu meyanda orta vadede uluslar arası ölçekte bir açılım beklenmektedir. I Mevzuat KANUN 2872 sayılı Çevre Kanunu 8. Madde - Her türlü atık ve artığı doğrudan ve dolaylı biçimde alıcı ortama vermek, depolamak ve benzeri faaliyetlerde bulunmak yasaktır sayılı Çevre Kanunu nda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun 11. Maddede Değişiklik - Büyükşehir belediyeleri ve belediyeler evsel katı atık bertaraf tesislerini kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmekle yükümlüdürler. Bu hizmetten yararlanan ve/veya yararlanacaklar, sorumlu yönetimlerin yapacağı yatırım, işletme, bakım, onarım ve ıslah harcamalarına katılmakla yükümlüdür. Bu hizmetten yararlananlardan, belediye meclisince belirlenecek tarifeye göre katı atık toplama, taşıma ve bertaraf ücreti alınır. Bu fıkra uyarınca tahsil edilen ücretler, katı atıkla ilgili hizmetler dışında kullanılamaz 2

11 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu 7. Madde -...katı atık yönetim planını yapmak, yaptırmak; katı atıkların kaynakta toplanması ve aktarma istasyonuna kadar taşınması hariç katı atıkların ve hafriyatın yeniden değerlendirilmesi, depolanması ve bertaraf edilmesine ilişkin hizmetleri yerine getirmek bu amaçla tesisler kurmak kurdurmak sayılı Belediye Kanunu 14.ve 15 Maddeleri -...katı atıkların toplanması, taşınması, ayrıştırılması, geri kazanımı,ortadan kaldırılması ve depolanması ile ilgili bütün hizmetleri yapmak, yaptırmak sayılı Belediye Gelirleri Kanunu (ÇTV) 97. Madde - Kirleten öder prensibiyle atık üreticilerinin atık yönetimi hizmetlerine katılımı sağlanmaktadır sayılı Türk Ceza Kanunu 181. ve 182. maddelerle, çevrenin kasten ve taksirle kirlenmesine ilişkin cezalar düzenlenmiş olup, sorumlulara hapis cezasına varacak şekilde cezai yaptırım öngörülmüştür. YÖNETMELİK Atık Yönetimi Genel Esaslarına İlişkin Yönetmelik ( ) Bu yönetmelikle atıkların oluşumundan bertaraflarına kadar çevre ve insan sağlığına zarar vermeden yönetimlerinin sağlanmasına yönelik genel esasların belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda kirletme ve ithalat yasağı, atık yönetim planların oluşturulması, lisans alma yükümlülüğü, mali sorumluluk sigortası yaptırılması, bertaraf maliyetlerinin karşılanması maddeleri yönetmeliğin belli başlı hükümlerini oluşturmakta olup, yönetmelik ekinde tehlikeli ve tehlikesiz atıkları belirleyen ve Avrupa Birliliği ile uyumlu atık listesi yer maktadır. 3

12 Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ( ) Meskun bölgelerde evlerden atılan evsel katı atıkların, park, bahçe ve yeşil alanlardan atılan bitki atıklarının, iri katı atıkların, zararlı atık olmamakla birlikte evsel katı atık özelliklerine sahip sanayi ve ticarethane atıklarının, evsel atık su arıtma tesislerinden elde edilen (atılan) arıtma çamurlarının ve zararlı atık sınıfına girmeyen sanayi arıtma tesisi çamurlarının, toplanması, taşınması, geri kazanılması, değerlendirilmesi, bertaraf edilmesi ve zararsız hale getirilmesine ilişkin esasları kapsamaktadır. Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ( ) Tehlikeli atıkların üretiminden nihai bertarafına kadar çevreyle uyumlu yönetiminin sağlanması amaçlanmaktadır. Tehlikeli atıkların toplanması, tesis içinde geçici depolanması, ara depolanması, taşınması, geri kazanılması, nihai bertarafı ile ithalat ve ihracatına ilişkin yasak sınırlama ve yükümlülükleri, alınacak önlemleri yapılacak denetimleri, tabi olunacak hukuki teknik sorumlulukları kapsamaktadır. Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ( ) Sağlık kuruluşlarının faaliyetleri sonucu oluşan tıbbi atıklar ile bu atıkların üretildikleri yerlerde ayrı toplanması, geçici depolanması, taşınması ve bertaraf edilmesine ilişkin esasları kapsamaktadır. Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ( ) Evsel, endüstriyel, ticari ve işyeri olmasına bakılmaksızın yurt içinde piyasaya sürülen plastik, metal, cam, kağıt-karton, kompozit ve benzeri malzemelerden yapılmış bütün ambalajları ve bu ambalajların atıklarını kapsamaktadır. Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ( ) Atık yağların üretiminden nihai bertarafına kadar çevreyle uyumlu yönetiminin sağlanmasıdır. Bu Yönetmelik, EK-1 de belirtilen I., II. ve III. kategori atık yağların üretimi, geçici depolanması, toplanması, taşınması, işlenmesi, bertarafı, ithalat ve ihracatı ile transit geçişine ilişkin yasak, sınırlama ve yükümlülükleri, alınacak önlemleri, yapılacak denetimleri kapsar. 4

13 Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği ( ) Pil ve akümülatör ürünlerinin etiketlenmesi ve işaretlenmesi, üretilmesinde zararlı madde miktarının azaltılması, kullanıldıktan sonra atıklarının evsel ve diğer atıklardan ayrı olarak toplanması, taşınması, bertarafı ile ithalat, transit geçiş ve ihracatına ilişkin yasak, sınırlama ve yükümlülükleri, alınacak önlemleri, yapılacak denetimleri, tabi olunacak sorumlulukları düzenlemektedir. Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ( ) Bitkisel atık yağların toplanması, geçici depolanması, taşınması, geri kazanılması, bertarafı, ticareti, ithalat ve ihracatı ile transit geçişine ilişkin yasak, sınırlama ve yükümlülükleri, alınacak önlemleri, yapılacak denetimleri, tabi olunacak hukuki ve cezai sorumlulukları düzenlemektedir. Yönetmelikler Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği Poliklorlu Bifenil ve Poliklorlu Terfenillerin Kontrolü Hakkında Yönetmelik Elektrikli ve Elektronik Eşyalarda Bazı Zararlı Maddelerin Kullanımının Sınırlandırılmasına Dair Yönetmelik Tebliğler Atıkların Ek Yakıt Olarak Kullanılmasında Uyulacak Genel Kurallar Hakkında Tebliğ Pil ve Akümülatörlerin İthalat Denetimlerine Dair Dış Ticarette Standardizasyon Tebliği (2008/15) Çevrenin Korunması Yönünden Kontrol Altında Tutulan Atıkların İthalatına Dair Dış Ticarette Standardizasyon Tebliği (2008/3) DİĞER MEVZUAT Uluslararası Anlaşmalar Basel Sözleşmesi 5

14 Avrupa Birliği Atık Mevzuatı ve Uyum Süreci Avrupa Birliğinin atık mevzuatının temelini Atık Direktifi (2006/12/EC) ve Tehlikeli Atık Direktifi (91/689/EC) oluşturmaktadır. Bunların dışındakiler bertaraf yöntemlerine ilişkin direktifler (99/31 Düzenli Depolama Direktifi ve 2000/76 Yakma Direktifi), özel atıkların yönetimine ilişkin direktifler (Atık Yağların Bertarafına İlişkin Direktif (75/439/EC), PCB/PCT lerin Bertarafına İlişkin Direktif (96/59/EC), Kullanılmış Pil ve Akümülatörlere İlişkin Direktif (91/157/EEC and 98/101/EC), Hurda Araçlara İlişkin Direktif (2000/53/EC), Atık Elektrikli ve Elektronik Eşyalara ilişkin Direktif (2002/96/EC), Ambalaj ve Ambalaj Atığı Direktifi (94/62/EC)) ve Atıkların Taşımına İlişkin Tüzük (1013/2006/EC) yer almaktadır. Söz konusu AB Atık Mevzuatına uyum süreci Tablo 1.1 de özetlenmektedir. Tablo 1.1 Avrupa Birliği Atık Mevzuatına Uyum Tablosu Taslak Mevzuat Planlanan Yürürlüğe Giriş Tarihi yıl/çeyrek Düzenli Depolama Yönetmeliği 2008/4 Yakma Yönetmeliği 2008/4 Atıkların Taşınımı Yönetmeliği 2008/4 Hurda Araçlara İlişkin Yönetmelik 2008/4 Atık Elektrikli ve Elektronik Eşyalara İlişkin Yönetmelik 2008/4 Maden Atıklarına İlişkin Yönetmelik 2008/4 Yönetmelik Bölümünde yer alan bilgiler Temmuz 2008 tarihine kadar olan değişiklikleri içermektedir. 6

15 Bölüm 2 Katı Atık Eylem Planı I Mevcut Durum Ü lkemizde halen atıkların büyük bir kısmı mevzuata uygun şekilde bertaraf edilmemektedir. Bu duruma yol açan pek çok idari, mali ve teknik sebep vardır. Öncelikle atık depolama alanları için yer seçimi önemli sorunlardan biri olarak göze çarpmaktadır. Aynı bölgede çok sayıda yerel yönetim biriminin bulunması diğer altyapı hizmetlerinde olduğu gibi katı atık hizmetlerinde de işbirliği ve eşgüdümü zorunlu kılmaktadır. Yeni yasal düzenlemelerle teşvik edilen mahalli idare birlik modeli uygulamaları, yerel düzeydeki çevresel hizmetlerin gerçekleştirilmesini kolaylaştırıcı bir yapı olarak dikkat çekmektedir. Benzer çevre sorunlarıyla karşı karşıya bulunan belediyelerin ortaklaşa kurdukları birliklerin uygulamaları, zamanı ve finansman kaynaklarını daha verimli kullanmak açısından önemli olmaktadır. Bu çerçevede, mahalli idare birlikleri tarafından yürütülen katı atık projelerinin arttığı görülmektedir. Ayrıca, bölgesel kalkınma politikaları kapsamında, bölgesel ölçekli çevre sorunlarının çözülmesinde de hizmet birlikleri modellerinin kullanılması öngörülmektedir. Nitekim AB destekli bölgesel kalkınma projelerinde hizmet birliklerinin kurulması tavsiye edilen bir konudur. Türkiye de katı atık yönetiminin mevcut durumunun belirlenmesi 2005 yılında uluslararası bir konsorsiyum tarafından hazırlanmış olan Türkiye için Yüksek Maliyetli Çevre Yatırımlarının Planlaması (YMÇYP) AB Projesi nde ele alınmıştır. Bu proje kapsamında Türkiye nin katı atık sektörü alanında mevcut durumu belirlenmiş ve AB Düzenli Depolama Direktifi ile Ambalaj ve Ambalaj Atıkları Direktifi ne uyum için finansman ihtiyacı analizi yapılmıştır. YMÇYP Projesi ne göre Türkiye de yaygın olarak kullanılan atık toplama metodu, kaldırım kenarına bırakılan plastik torbalar ve çok katlı binalarda yaşayan nüfusa hizmet veren büyük atık konteynırlarından oluşmaktadır. Türkiye de atık toplama sıklığının şehirlerde her gün iken küçük yerleşimlerde haftada 1-3 sefere kadar değiştiği belirtilmiştir. Türkiye genelinde toplama araçlarının hacmi genellikle 7 m 3 ile 13 m 3 arasında değişmektedir. Nüfusu 2000 kişinin altındaki 7

16 yerleşimlerde yaşayan kırsal nüfus haricinde, belediyenin hizmet alanında yer alan nüfusun yaklaşık olarak tümü düzenli atık toplama hizmetlerinden yararlanabilmektedir. Türkiye de atıklar genellikle kontrolsüz bir şekilde düzensiz depolama alanlarına dökülmekle beraber hızla düzenli depolama alanları inşa edilmekte ve işletmeye alınmaktadır. Halen toplam 2000 küçük ölçekli ve 50 büyük ölçekli düzensiz depolama sahası bulunmaktadır. Tıbbi atıkların yönetimi ile ilgili ilk yönetmelik 1993 yılında yürürlüğe girmekle birlikte yönetmeliğin uygulanmasında özellikle belediyelerden kaynaklanan bazı eksiklikler söz konusudur. Tıbbi atıkların kaynağında, diğer atıklardan ayrı toplanması, taşınması ve geçici depolanmaları konularında sağlık kuruluşlarında tıbbi atıkların uygun şekilde bertarafından sorumlu olan belediyelerde önemli gelişmeler yaşanmaktadır. Ancak bir çok ilçe belediyesinde bugüne kadar yeterli sayıda ve teknik kapasitede bertaraf tesisi kurulamamıştır sayılı 2872 sayılı Çevre Kanunu nda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun a, Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ne; 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu na ve 5393 sayılı Belediye Kanunu na göre; Belediye ve mücavir alan sınırları içinde belediyeler, bu alanlar dışında ise mahallin en büyük mülki amiri; evsel ve evsel nitelikli endüstriyel katı atıkların çevreye zarar vermeden bertarafını sağlamak, çevre kirliliğini azaltmak, katı atık depo sahalarından azami istifade etmek ve ekonomiye katkıda bulunmak amacıyla, evsel katı atıklar içindeki değerlendirilebilir katı atıkları sınıflandırarak ayrı toplamak ve bunlarla ilgili tedbirleri almakla yükümlüdürler. Tablo 2.1 Ülkemizdeki 2007 yılı nüfus dağılımını göstermektedir Yılı Nüfusu Toplam Şehir Kırsal Hizmet Edilen Nüfus * **Hizmet Edilen Nüfus = Şehir Nüfusu + (0,85 * Kırsal Nüfus) yılı nüfus verilerine göre ülkemizde kişi belediye sınırları içerisinde yaşamaktadır. Bu oran, toplam nüfusun yaklaşık olarak %83 üne tekabül etmektedir. (Şekil 2.1). Ancak bu rakama, büyükşehir belediye sınırları içine yeni giren köylerin dahil olmadığı göz önünde bulundurulmalıdır. 8

17 Şekil 2.1 Belediye nüfusunun genel nüfus içindeki oranı tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Büyükşehir Belediyesi Sınırları İçerisinde İlçe Kurulması ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun ile Kanun ekinde listelenen belediyeler ilk Genel Mahalli İdareler seçiminden geçerli olmak üzere kaldırılarak köye dönüştürülecek olup, yeni kurulan belediyelerin organlarının seçimi, ilk genel mahalli idareler seçimiyle birlikte yapılacaktır. Bu çerçevede Ülkemizde, 16 adet büyükşehir belediyesi de dahil olmak üzere 2105 adet belediye teşkilatı bulunacaktır. Belediyelerin dağılımları Şekil 2.2 de görülmektedir. Şekil 2.2 Belediyelerin dağılımı 9

18 Şekil 2.3 Büyükşehirlerin toplam belediye nüfusu içindeki payı Farklı özelliklere sahip çok sayıda belediye olmasından dolayı, belirli bir atık yönetim modelinin geliştirilmesi ve uygulanması çok zordur. Bu sorunu çözmek amacıyla Türkiye için Yüksek Maliyetli Çevre Yatırımlarının Planlaması (YMÇYP) Projesi nde iller, benzer demografik ve sosyo-ekonomik özellikleri temsil eden alt bölgelerde gruplandırılmıştır. (Tablo 2.2) Bu gruplandırma yapılırken illerin nüfus, nüfus yoğunluğu, ortalama kişi başı GSYİH ve ortalama hane büyüklüğü verileri dikkate alınmıştır. Sonuç olarak ülkemiz 3 bölge ve 11 alt bölgeye ayrılmıştır. Tablo 2.2 Türkiye deki karakteristik belediye gruplarının tanımlaması No Bölge Alt Bölge 1a 1b 1c 2a 2b 2c 2d 2e Marmara / Ege Bölgesi Akdeniz / Karadeniz / İç Anadolu Bölgesi 3a Doğu Anadolu / 3b Güneydoğu Anadolu 3c Bölgesi İstanbul, İzmir (Büyükşehirler) Diğer Büyükşehir Belediyeleri Diğer Belediyeler (orta/küçük) Ankara (Büyükşehir) Antalya / İçel (Turizm şehirleri) Diğer Büyükşehir Belediyeleri Diğer Belediyeler, Karadeniz (orta/küçük) Diğer Belediyeler, Akdeniz / İç Anadolu (orta/küçük) Gaziantep (Büyükşehir) Diğer Büyükşehir Belediyeleri Diğer Belediyeler (orta/küçük) 10

19 Ana bölgelerden ilki Türkiye nin batısında yer alan Marmara ve Ege Bölgelerinden, ikincisi Türkiye nin orta kesiminde yer alan Karadeniz, Akdeniz ve İç Anadolu Bölgelerinden ve sonuncusu doğuda yer alan Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu Bölgelerinden oluşmaktadır. Şekil üzerinde kırmızı yuvarlak ile işaret edilen iller Büyükşehirlerdir. Atık yönetimi bakımından özel önem arz eden Büyükşehirler olan İstanbul, Ankara, İzmir, Antalya, Mersin ve Gaziantep ise kırmızı kare ile işaretlenmiştir (Şekil 2.4). Şekil 2.4 Model grupları (ana bölgeler ve büyükşehir belediyeleri) Türkiye için Yüksek Maliyetli Çevre Yatırımlarının Planlaması (YMÇYP) Projesi nin çıktılarını baz alarak yapılan çalışmaları bir adım daha ileriye götürmek amacıyla 2006 yılında Bakanlığımız ve DPT Müsteşarlığı koordinasyonunda Katı Atık Ana Planı Projesi gerçekleştirilmiştir. Bu proje ile katı atık bertarafı için Türkiye genelinde belediyeler arası bölgesel yönetim birliklerinin oluşturulması, ekonomik olarak sürdürülebilir kapasitede Bölgesel Katı Atık Tesisi Projeleri geliştirilmesi ve projelerin bir plan dahilinde uygulanmasının sağlanması amacıyla ilgili mevzuatta öngörülen şekilde, düzenli depolama tesislerinin kurulması, katı atık miktarının azaltılması, geri kazanımın sağlanması, katı atık taşıma giderlerinin düşürülmesi ve gerekli olduğu hallerde uygun teknolojiye sahip transfer istasyonlarının kullanılmasına yönelik planlar oluşturulmuş, bu kapsamda belediyelere rehberlik edecek 16 adet Tip Proje geliştirilmiştir. Katı Atık Ana Planı kapsamında Türkiye nin benzer nitelikler taşıyan coğrafi bölgeleri yukarıda da açıklandığı üzere gruplanarak model bölgeleri oluşturulmuştur. Çalışmada, YMÇYP Projesi nin çıktılarından biri olan bölge ve ana bölgeler baz alınmaktadır. Marmara ve Ege Bölgeleri; 1. Bölge; Karadeniz, Akdeniz ve İç Anadolu Bölgeleri; 2. Bölge, Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri; 3. Bölge olarak tanımlanmaktadır. Her bir model bölgesi için , ve ; sadece 3. Bölge için ; Türkiye geneli için ise ve luk olmak üzere toplam 6 nüfus grubu 11

20 belirlenmiştir. Seçilen nüfus grupları, temsil ettikleri nüfus aralıkları ve dâhil oldukları model bölgeleri Tablo 2.3 de gösterilmektedir. Bu model bölgeleri (bölge ve alt bölgeler) için proje kapsamında kişi başı atık miktarı belirlenmiştir (Tablo 2.4). Buna göre yıllık atık miktarı 28,7 milyon tondur. Tablo 2.3 Tip projelerde esas alınan nüfus grupları Nüfus Grubu Nüfus Aralığı Model Bölgesi Türkiye geneli Bölge, 2. Bölge, 3. Bölge Bölge, 2. Bölge, 3. Bölge Bölge, 2. Bölge, 3. Bölge Bölge Türkiye geneli Tablo 2.4 Model bölgeleri için kişi başı katı atık miktarı Model Bölgeleri 2006 yılı birim katı atık oluşumu (kg/kişi-gün) 1a 1,15 1,28* 1b 1,12 1,24* 1c 1,1 1,16* 2a 1,15 1,28* 2b 0,9 1* 2c 0,85 0,94* 2d 0,85 0,9* 2e 0,85 0,9* 3a 0,85 0,94* 3b 0,9 1* 3c 0,75 0,8* Ortalama 0,95 1,06* *Atıkların belediye tarafından toplanmadan önce, gayri resmi kişiler tarafından ayrıştırıldığı gerçeğinden yola çıkılarak, günlük kişi başına oluşan atık miktarına Büyükşehir belediyelerinde %10, diğer belediyelerde %5 oranında ambalaj atığından dolayı ilave bir artış yapılmıştır. 12

21 Alanya Erzincan Isparta Keşan Kırıkkale Şanlıurfa Zonguldak Düzce ORTALAMA A T I K Y Ö N E T İ M İ E Y L E M P L A N I ( ) Atık kompozisyonu ile ilgili olarak da bölgesel ya da belediye bazında olmakla beraber yapılmış pek çok çalışma bulunmaktadır. Tablo 2.5 Katı atık bileşenlerinin yerleşimlere göre dağılımı (2006 yaz) Katı atık bileşenleri (%) Biyobozunur atık 68,9 64,6 76,9 68,8 66,4 70,9 71,7 67,0 69,4 Geri kazanılabilir atık 24,7 25,8 15,1 9,2 38,7 10,3 27,7 29,0 22,6 Ambalaj atığı 14,6 20,7 8,4 5,4 26,9 5,5 16,4 17,0 14,4 Diğer 21,8 18,9 17,9 27,6 11,1 22,8 15,0 17,9 19,1 Tablo 2.5 te biyobozunur atık bileşenine; mutfak atıkları, kağıt, karton, hacimli karton, park ve bahçe atıkları, diğer yanabilenler ve diğer yanabilir hacimli atıklar dahildir. Geri dönüştürülebilir atık ise; kağıt, karton, plastik, hacimli karton, cam, metal ve hacimli metal bileşenlerinden oluşmaktadır. Ambalaj atıkları ise geri dönüştürülebilir atıkları oluşturan bileşenlerle aynıdır. Ancak, geri dönüştürülebilir atığın belli bir kısmı ambalaj atığıdır. Örneğin cam şişe hem geri dönüştürülebilir atık hem de ambalaj atığı iken gözlük camı sadece geri dönüştürülebilir atıktır. Bu sebeple her bir geri dönüştürülebilir atık bileşeni belli bir oranla çarpılarak ambalaj atığı oranlarına ulaşılmıştır. Diğer yanmayanlar, diğer yanmayan hacimli atıklar, elektrikli ve elektronik ekipman atıkları ile tehlikeli atıklar diğer atıklar grubuna girmektedir. Görüldüğü gibi bazı katı atık bileşenleri birden fazla kategoriye dahil edilmiştir. Örneğin ambalaj kağıdı, hem biyolojik olarak ayrışabilir atık, hem geri dönüştürülebilir atık, hem de ambalaj atığı olarak 3 defa sayılmıştır. Bu nedenle Tablo 2.6 daki kesişim kümesi oluşturan bileşenlerin toplamı %100 den fazladır. Tablo 2.6 İstanbul ve Antalya Büyükşehir Belediyeleri katı atık bileşenlerinin dağılımı Katı atık bileşenleri (%) İstanbul* Antalya** ORTALAMA Biyobozunur atık 69,1 67,9 68,5 Geri kazanılabilir atık 24,7 15,4 20,05 Ambalaj atığı 15,3 9,4 12,35 Diğer 20,0 24,3 22,15 *MİMKO,2006, **İSTAÇ,

22 Katı Atık Ana Planı Projesi kapsamında yapılan katı atık kompozisyon belirleme çalışmasının sonucu aşağıdaki Şekil 2.5 de verilmektedir. Şekil 2.5 KAAP Projesi Atık Kompozisyonu belirleme çalışması sonucu (2006) KATI ATIK BERTARAF TESİSLERİ 32 adet Düzenli Depolama Tesisi 4 adet Kompost Tesisi Ülkemizde bir yılda oluşan atıkların yaklaşık olarak tonu düzenli depolama sahalarında depolanmakta, ton ise kompost tesislerinde işlenmektedir. İşletilmekte olan düzenli depolama sahaları ve kompost tesislerinin yerleri, hizmet verdikleri nüfus ve bertaraf ettikleri atık miktarı Tablo 2.7 ve Tablo 2.8 de verilmektedir. Tablo 2.7 Ülkemizdeki kompost tesisleri İLLER Kapasite (ton/yıl) İşlenen Atık Miktarı (ton/yıl) 1 İZMİR İSTANBUL ANTALYA-Kemer DENİZLİ TOPLAM

23 Tablo 2.8 Ülkemizde faaliyet göstermekte olan düzenli depolama sahaları İLLER HİZMET NÜFUSU ATIK MİKTARI (ton/yıl) 1 AKSARAY ANKARA ANTALYA AYDIN BOLU BURSA CİHANBEYLİ DATÇA DENİZLİ DİDİM ERZURUM FETHİYE FOÇA GAZİANTEP GÖCEK HATAY ISPARTA-BURDUR İSTANBUL İSTANBUL İZMİR KOCAELİ KOCAELİ-Dilovası MANAVGAT MARMARİS ORTACA PATARA SAKARYA SAMSUN SİNOP ŞEREFLİKOÇHİSAR TRABZON-RİZE YOZGAT TOPLAM

24 TÜİK (Türkiye İstatistik Kurumu), 1994 ten 2004 yılına kadar belediye teşkilatı kurmuş olan tüm belediyelerdeki katı atık hizmeti ve katı atık bertaraf tesislerinin mevcut durumu ile ilgili verileri derlemiştir yılından itibaren ise yalnızca katı atık bertaraf tesisleri olan belediyelerin verileri ele alınmaktadır. Elde edilen verilere göre 2004 yılında katı atık hizmeti veren belediyelerce 24,2 milyon ton katı atık toplanmıştır. Toplanan atıkların bertaraf yöntemi Şekil 2.6 da görülmektedir. Şekil 2.6 TÜİK in 2004 yılı verilerine göre atık bertaraf yöntemleri 2007 yılı verilerine göre evsel katı atıkların yüzde 45 i ilgili mevzuata göre düzenli depolama ve kompostlaştırma gibi yöntemlerle bertaraf edilmektedir yılı itibarı ile, düzenli depolama tesislerinden faydalanan nüfusun hizmet alan nüfusa oranı % 43 e ulaşmıştır (Şekil 2.7). Şekil 2.7 Atık bertaraf yöntemi (2008) 16

25 II Ambalaj Atıkları Değişen tüketim alışkanlıkları, nüfus artışı, yükselen hayat standardı, ambalajlı ürün satışındaki artış ile birlikte katı atık kompozisyonu da değişmektedir. Katı atıkların ağırlıkça % 30 unu, hacimce % 50 sini ambalaj atıkları oluşturmaktadır 1. Atık kompozisyonundaki değişim daha çok atığın içindeki kağıt, karton, cam, plastik, metal gibi ambalaj atıklarının artması ile sonuçlanmıştır. Satın alınan pek çok ürünün kağıt, metal, cam ve plastik ambalaj malzemesi içinde sunulduğu dikkate alındığında, katı atıkların kaynağında ayrı toplanarak bu malzemelerin ekonomiye tekrar kazandırılması katı atık yönetiminde önemli bir adım oluşturmaktadır. Sağlıklı ve sürdürülebilir bir atık yönetim sistemi, ambalaj atıklarının diğer atıklarla karışmadan kaynağında ayrı toplanması ve organize bir yapı içerisinde geri kazanım sürecinin gerçekleştirilmesini gerektirmektedir. Geri kazanım çalışması ile tabii kaynakların korunması, kaynak israfının önlenmesi ve bertaraf edilmesi gereken katı atık miktarının azaltılması mümkün olmaktadır. Bu nedenle, geri kazanım çalışmalarının ilk adımını kaynakta ayrı toplama oluşturmaktadır. MEVZUAT Türkiye de ambalaj atıklarının yönetimine ilişkin yetki ve sorumlulukları düzenleyen kanun ve yönetmelikler Tablo 2.9 da hiyerarşik sıralamaya göre verilmektedir yılında çıkartılan 2872 sayılı Çevre Kanununda, 2006 yılında yapılan değişiklik ile ambalaj atıklarının kaynakta ayrı toplanmasının zorunluluğu getirilmiştir. Kanunun 11 nci maddesinde; atıkların geri kazanılması ve geri kazanılabilen atıkların kaynağında ayrı toplanmasının esas olduğu kabul edilmektedir. Ambalaj atıklarının toplanması konusundaki sorumluluklar ise 2004 yılında çıkartılan 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu ile 2005 yılında çıkartılan 5393 sayılı Belediye Kanununda paylaştırılmıştır. Buna göre; belediyeler atıkların toplanmasından ve bertarafından sorumlu olan kurumlardır. Ancak, yapılan mevzuat çerçevesinde büyükşehir belediyelerinde atıkların toplanması konusunda ilçe ve ilk kademe belediyeleri sorumlu iken, bertarafı büyükşehir belediyelerinin sorumluluğuna bırakılmıştır. 1 BMU,

26 Tablo 2.9 Ambalaj Atıklarının Yönetiminde Mevzuat YILI KANUN/YÖNETMELİK sayılı Çevre Kanunu sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu sayılı Belediye Kanunu 1991 Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği 2004 Ambalaj ve Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği 2007 Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği Ambalaj atıklarının yönetimi konusu 1991, 2004 ve 2007 yıllarında Bakanlığımız tarafından çıkartılan yönetmeliklerle ele alınmıştır. İlk olarak ambalaj atıklarına 1991 yılında Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde yer verilmiştir. Yönetmelik kapsamında sadece 17 kalem gıda ve temizlik ürününe ait, kompozit içecek kutuları, plastik, metal ve cam ambalajlar yer almıştır. Bu ambalajların, kota oranları doğrultusunda toplatılması ve geri kazanılması, bazı ambalajlarda bu ürünleri piyasaya sürenler, bazı ambalajlarda ise üreticiler tarafından yapılması öngörülmüştür. Tablo 2.10 da bu yönetmelik doğrultusunda yapılan çalışmalar değerlendirilmiştir. Şekil 2.8 de piyasaya sürülen ambalaj miktarı, toplanması gereken ambalaj miktarı ve geri kazanılabilir ambalaj atığı miktarının yıllara göre değişimini göstermektedir. Buna göre 1992 yılında piyasaya ton ambalaj sürülmüş, bunun ü geri kazanılmıştır den 2004 yılına kadar toplam olarak ton ambalaj atığı toplanılarak geri kazanımı sağlanılmıştır. Tablo Yılları Arasında Gerçekleşen Geri Kazanım Miktarları YILLAR Piyasaya Sürülen Ambalaj Miktarı (Ton) Hedef (Ton) Geri Kazanılan Amb. At. Mikt. (Ton)

27 Ton A T I K Y Ö N E T İ M İ E Y L E M P L A N I ( ) Yıllar * Piyasaya sürülen ambalaj miktarı (ton) Hedef (Ton) Geri kazanılan ambalaj atığı mikt. (Ton) *2005 Yılında tüm ambalaj ve ambalaj atıklarını kapsayan Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği yürürlüğe girmiştir. Şekil Yılları Arasında Piyasaya Sürülen Ambalaj Miktarı ve Geri Kazanılan Ambalaj Atığı *2005 Yılında tüm ambalaj ve ambalaj atıklarını kapsayan Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği yürürlüğe girmiştir. Kaynak: Çevre ve Orman Bakanlığı/Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü/Atık Yönetimi Dairesi/Ambalaj Atıkları Şube Müdürlüğü Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ambalaj atıklarının yönetimine ilişkin usul ve esasları belirlemektedir. Yönetmeliğin amacı; belirli özelliklere sahip ambalajların üretimi, ambalaj atıklarının çevreye vereceği zararın önlenmesi, ambalaj atıklarının oluşumunun önlenmesi, önlenemeyen ambalaj atıklarının tekrar kullanım, geri dönüşüm ve geri kazanım yolu ile bertaraf edilecek miktarının azaltılması ve ambalaj atıklarının belirli bir sistem içinde kaynağında ayrı toplanması, taşınması, ayrıştırılması konularında teknik ve idari standartların oluşturulması için gerekli prensip, politika ve programlar ile hukuki, idari ve teknik esasların belirlenmesidir. 19

28 AMBALAJ ATIKLARININ BİRİKTİRİLMESİ Ambalaj atıklarının biriktirilmesinde iki yöntem kullanılmaktadır. Bunlardan birincisi poşetle yapılan biriktirme yöntemi diğeri ise kumbara veya konteynerlerde yapılan biriktirmedir. Biriktirme yönteminin belirlenmesinde; güvenlik, tüketici alışkanlıkları, konut yapıları, ekonomik yapı, yerleşim planı, ambalaj miktarı, yol durumu gibi ölçütler dikkate alınmaktadır. Yerleşim bölgesinde yapılacak ayrı toplama çalışmalarında her iki yöntem birlikte veya ayrı ayrı kullanılabilmektedir. Yerleşim bölgesi için hazırlanacak Şekil 2.9 Ambalaj Atığı Torbası ambalaj atığı yönetim planında bu yöntemlere ait bilgilere yer verilmelidir. O yerleşim bölgesinde bulunan ambalaj atığı üreticilerinin tamamı, oluşturdukları ambalaj atıklarını ambalaj atığı yönetim planında belirtildiği şekilde biriktirmek zorundadır. Ambalaj atığı üreticisi; konut, hastane, fabrika, lokanta, büfe, resmi kurum, market, alış veriş merkezi, satış noktası gibi ambalaj atığı oluşturan noktalardır. Şekil 2.10 Cam Ambalaj Atığı Kumbarası Yönetmeliğe göre; kullanılacak poşetin (Şekil 2.9) veya kumbara/konteynerin renkleri mavi renk olmalı, üzerlerinde de ambalaj atıklarına ilişkin resimler ve yazılar bulundurulmalıdır. Tüm ambalaj atıkları için benimsenen renk Yönetmelikte mavi olmakla birlikte, cam ambalaj atıklarının biriktirilmesi amacıyla yerleştirilecek kumbaraların rengi yeşil/beyaz (Şekil 2.10) olabilmektedir. AMBALAJ ATIKLARININ TOPLANMASI VE TAŞINMASI Poşetlerde biriktirilen ambalaj atıkları kapıdan kapıya toplama yöntemi ile kumbaralarda biriktirilen ambalaj atıkları ise bırakma merkezli toplama yöntemi ile toplanmaktadır. Bir yerleşim bölgesinde bu yöntemlerden sadece birisi kullanılabildiği gibi, ikisi birden de kullanılabilmektedir. Bu seçim o bölgedeki ambalaj atığı yönetim planına göre yapılmaktadır. 20

29 Kapıdan kapıya toplama yöntemi; ağırlıklı olarak toplayıcının rol oynadığı, tüketicinin pasif kaldığı ve tüketici tarafından diğer evsel katı atıklardan ayrı bir poşette biriktirilen ambalaj atıklarının belirli dönemlerle toplanması şeklinde uygulanan bir yöntemdir. Şekil 2.11 Ambalaj Atığı Kumbaraları Bırakma merkezli toplama yöntemi; ağırlıklı olarak tüketicinin rol oynadığı, toplayıcının pasif kaldığı ve tüketicinin ayırdığı malzemeleri belirli bir mesafe kat ederek kumbara ya da konteynerlere bırakması şeklinde uygulanan bir yöntemdir (Şekil 2.11). Yönetmeliğe göre ambalaj atıklarının toplanmasında ambalaj atığı toplama araçlarının kullanılması gerekmektedir. Bu araçlar mavi renkli olmalı ve üzerlerinde ambalaj atığı toplama aracı ifadesinin yanı sıra ambalaj atıklarına ilişkin resim ve yazılara yer verilmesi gerekmektedir (Şekil 2.12). Yerleşim bölgesinde oluşan ambalaj atığı toplama sisteminin detayları hazırlanacak ambalaj atığı yönetim planında belirtilmelidir. O yerleşim bölgesindeki ambalaj atığı üreticilerinden kaynaklanan ambalaj atıkları, plan doğrultusunda belirlenen sisteme uygun olarak hazır edilmek ve teslim edilmek zorundadır. Şekil 2.12 Ambalaj Atığı Toplama Aracı Şekil 2.13 Ambalaj Atığı Toplama Noktasına Bir Örnek Yönetmelikte 200 m² den büyük kapalı alana sahip marketler satış noktası olarak tanımlanmaktadır. Satış noktaları, yüksek miktarlarda dış ambalaj atığının oluşması ve her gün binlerce tüketicinin girip çıkması nedeniyle ambalaj atıklarının toplanmasında önemli bir role sahiptirler. Bu önemli rolleri itibariyle yönetmelikle bazı sorumluluklar verilmiştir. Sorumluluklardan bir tanesi, ambalaj atığı toplama noktaları oluşturulmasıdır (Şekil 2.13). Bu tür yerler tüketicilerin rahatlıkla görebileceği, üzerinde o yerleşim bölgesindeki ambalaj atığı yönetim planına ait bilgilerin yer aldığı tüketicileri bilgilendirici görsel ifadelerin bulunduğu toplama noktaları oluşturmakla yükümlüdürler. Satış noktaları, bu 21

30 noktalarda toplanan ambalaj atıklarını ve ürünlerin dış ambalaj atıklarını planda belirtilen lisanslı işletmeye vermek zorundadırlar ve 5393 sayılı Belediye Kanunlarında; atıkların toplanmasından, taşınmasından ve bertarafından sorumlu olan kuruluşun belediye olduğu belirtilmiştir. Bu doğrultuda Yönetmeliğe göre, ambalaj atıklarının kaynakta ayrı olarak toplanmasından da birinci derecede belediyeler sorumludur. Büyükşehir belediyelerinde ise ilçe ve ilk kademe belediyeleri sorumludurlar yılında yaklaşık 100 belediyede kaynakta ayrı toplama çalışması yürütülmektedir. Yürütülen çalışmalar kapsamında bulunan konutlarda yaşayan nüfus kişi olmuştur. Bu nüfus toplam şehir nüfusunun yaklaşık % 7 sine tekabül etmektedir. İlk bakışta oran olarak çok düşük görünse de toplanan ambalaj atığı miktarı itibariyle yüksektir. Bunun yanı sıra kaynakta ayrı toplama çalışmalarının yürütüldüğü bölgelerde bulunan sanayi nüfusu ve buralardan kaynaklanan ambalaj atığı miktarı bilinmemektedir. Türkiye genelinde kaynağında ayrı toplama çalışmaları 21 ilde, ambalaj atıkları Yönetmeliğin tanımladığı şekilde yürütülmektedir. Ancak, yürütülen bu çalışmalar bazı nedenlerden dolayı il genelinde yaygınlaştırılamamıştır. Ülke ve il genelinde yaygınlaşamamanın başlıca nedenleri arasında; belediyelerin kaynakta ayrı toplamaya gösterdikleri direnç, piyasaya sürenlerin tamamının kayıt altına alınamamaları, ambalaj atığını toplayan işletmeler ile ayırma tesisi işletmecilerinin ayrı toplamaya taraf olmamaları gelmektedir. Diğer bir neden ise lisanslı toplama, ayırma tesislerinin kapasitelerinin düşük olmasıdır. Mevcut işletmelerin tek başına, bir ilde oluşan ambalaj atığını toplayacak ve ayıracak idari, mali ve teknik kapasiteye sahip olmaması da oldukça önemlidir. AMBALAJ ATIKLARININ AYRIŞTIRILMASI Ambalaj atıklarını geri kazanmak isteyen gerçek ve tüzel kişiler Bakanlıktan lisans almak zorundadırlar. Maksat, ambalaj atıklarını toplayan, ayıran ve geri dönüştüren tesislerin belirli bir disiplin altında çalışmalarını sağlamaktır. Lisans, toplama-ayırma tesisi lisansı ve geri dönüşüm tesisi lisansı olmak üzere iki şekilde verilmektedir. Bu uygulamanın, önümüzdeki yıllarda toplama, ayırma ve geri dönüşüm olmak üzere üç ayrı süreçte Şekil 2.14 Ayırma Tesisi 22

31 LİSANSLI TOPLAMA-AYIRMA TESİSİ SAYISI LİSANSLI TOPLAMA-AYIRMA TESİSİ SAYISI A T I K Y Ö N E T İ M İ E Y L E M P L A N I ( ) değerlendirilmesi planlanmaktadır. Toplama ile ayırma mevcut uygulamada birbirine bağlı olarak yürütülmektedir. Bu uygulamanın ilk etapta bu şekilde yapılamayışının nedeni, ambalaj sektörünün altyapı kapasitesinin henüz istenen seviyeye gelmemiş olmasıdır. Şekil 2.14 ve Şekil 2.15 ayırma tesislerine örnektir. Lisans uygulaması ilk olarak 2003 yılında başlatılmıştır ten 2007 ye kadar olan dört yıllık süreçte Bakanlığımızca lisanslandırılan ayırma tesislerinin yıllara göre artışı Şekil 2.16 da gösterilmiştir. Buna göre, 2003 yılında 15 olan ayırma tesisinin sayısı, 2007 yılı itibariyle 81 e yükselmiştir. Şekil 2.15 Ayırma Tesisi TAT YIL TAT 80 AMBALAJ ATIKLARININ GERİ DÖNÜŞTÜRÜLMESİ TAT Şekil 2.16 Lisanslı Ayırma Tesislerinin Sayısı Toplanan, ayrıştırılan ambalaj atıklarının geri dönüşüm tesislerine gönderilerek 40 ekonomiye tekrar kazandırılması 30 sağlanmaktadır. Geri dönüşüm tesisleri de 20 Bakanlığımızdan lisans almak zorundadırlar. Geri dönüşüm tesisi lisansı için; Yönetmelik 10 ekinde yer alan formlara uygun olarak 0 hazırlanan dosya ile tesisin bulunduğu il çevre ve 2003 orman müdürlüğüne TAT başvuruda bulunulması 2006 YIL 2007 gerekmektedir. Şekil 2.17 PET Ambalaj Atığından Elde Edilen Elyaf Çoğunlukla su, meşrubat, sıvı yağ, sirke gibi sıvı gıdaların piyasaya sürülmesi amacıyla kullanılan PET ambalajından geri dönüşüm tesislerinde elyaf elde edilmekte ve bu ürün bir çok sanayi dalında kullanılmaktadır (Şekil 2.17). 23

32 LİSANSLI GERİ DÖNÜŞÜM TESİSİ SAYISI A T I K Y Ö N E T İ M İ E Y L E M P L A N I ( ) Süt, bakliyat, ketçap, mayonez, yoğurt, deterjan, şampuan gibi ürünler için kullanılan PE ambalajlardan geri dönüşüm tesislerinde granül yapılmakta ve bu ikincil ürün bir çok sektöre hammadde olarak girdi sağlamaktadır (Şekil 2.18). Şekil 2.18 PE Ambalaj Atıklarından Elde Edilen Granül Şekil 2.19 Metal Ambalaj Atığından Elde Edilen Külçeler Bira, meşrubat, salça, konserve, sıvı yağ gibi ürünlerde kullanılan metal ambalajlar, geri dönüşüm tesislerinde ergitme işlemine tabi tutularak tekrar üretim sürecine alınmaktadır (Şekil 2.19). Ambalaj üretiminde ilk sırayı alan kağıt, karton ambalaj atıkları kağıt geri dönüşüm tesislerinde işlemden geçirilmek suretiyle yeniden kağıt elde edilmektedir. Bu işlem sonucunda ekonomiye ciddi oranda girdi sağlanmaktadır (Şekil 2.20). Şekil 2.20 Kağıt Ambalaj Atığından Elde Edilen Kağıt 2003 yılında başlatılan lisans uygulamasının dört yıllık sürecinde Bakanlığımızca lisanslandırılan geri dönüşüm tesisi sayısı Şekil 2.21 de gösterilmiştir. Buna göre 2003 yılında 13 olan geri dönüşüm tesisi sayısı, 2007 yılı itibariyle 56 ya yükselmiştir YIL S1 Şekil 'ten 2007'ye Lisanslı Geri Dönüşüm Tesisi Sayısı 24

33 Bu tesislerin 18 i kağıt geri dönüşüm tesisi, 6 sı cam geri dönüşüm tesisi, 55 i plastik geri dönüşüm tesisi, 3 ü metal geri dönüşüm tesisi ve 2 si de kompozit geri dönüşüm tesisidir. Şekil 2.22 de malzeme türlerine göre tesislerin sayısal dağılımları gösterilmektedir Cam Kağıt-Karton Kompozit Metal Plastik Şekil 2.22 Lisanslı Geri Dönüşüm Tesislerinin Malzeme Türlerine Göre Sayısal Dağılımları Şekil 2.22 de görüldüğü üzere sayısal olarak ilk sırayı plastik geri dönüşüm tesisi almaktadır. Bu, plastik ambalajın malzeme türünün PET, PE, PP, PS olmak üzere çok çeşitli olmasından ve mevcut tesislerin de irili ufaklı küçük kapasiteli olmasından kaynaklanmaktadır. Lisanslı geri dönüşüm tesislerinin kapasitelerine göre dağılımları da Şekil 23 de gösterilmektedir. Şekil 22 de sayısal olarak ilk sırayı plastik geri dönüşüm tesisleri alırken, Şekil 2.23 de ilk sırayı kağıt geri dönüşüm tesisleri kapasite olarak almaktadır. Lisanslı geri dönüşüm tesisleri daha çok Marmara, Ege, Akdeniz ve kısmen de İç Anadolu Bölgelerinde bulunmaktadır Cam Kağıt-Karton Kompozit Metal Plastik Şekil 2.23 Lisanslı Geri Dönüşüm Tesislerinin Malzeme Türlerine Göre Kapasitelerinin Dağılımı 25

34 EKONOMİK ARAÇLARIN BELİRLENMESİ Yönetmelikte, ambalaj atıklarının kaynağında ayrı olarak toplanmasından esas olarak belediyeler sorumlu tutulmakla birlikte, bu çalışmaların maliyetlerinin de piyasaya sürenler tarafından karşılanmak zorunda olduğu belirtilmektedir. Kirleten öder prensibine göre bu atığın sahibi onu piyasaya sürendir, dolayısıyla mali sorumluluk ambalajlı ürünleri piyasaya sürenlere verilmiştir. Bir başka ifadeyle maliyetler marka sahipleri tarafından karşılanmalıdır. Bunun için bazı hedefler getirilmiştir. Bu hedefler Yönetmelikte de belirtildiği üzere, Tablo 2.11 de yıllar itibariyle verilmiştir. Tablo 2.11 Ambalaj Atığı Geri Kazanım Oranları Malzemeye göre yıllık geri kazanım hedefleri (%) Yıllar Cam Plastik Metal Kağıt/Karton Marka sahipleri; piyasaya sürdükleri ürünlerin, kullanım sonucu oluşan ambalaj atıklarını yukarıda verilen hedefler doğrultusunda toplanmasını ve geri kazanılmasını sağlamakla ve bunlarla ilgili masrafları da karşılamakla yükümlüdürler. Masraf; piyasaya sürmüş oldukları ambalaj atıklarının kaynakta ayrı toplanmasını, uygulanan sistemler hakkında tüketicilerin bilgilendirilmesini, eğitim çalışmalarının yürütülmesini yani ambalaj atığı yönetim planının desteklenmesini ifade etmektedir. Ambalaj atığı yönetim planının sürdürülebilir bir şekilde uygulanabilmesi için belediye (ki bunun taşeronu uygulamada lisanslı toplama ayırma tesisi olmaktadır), tüketici ve piyasaya süren üçgeninin ayakları yere sağlam olarak basmalıdır. Lisanslı işletme plana uygun toplama yapmalı, ambalaj atığı üreticileri bu plana uygun olarak atıklarını biriktirip sisteme vermelidir. Sistem mali boyuttan bakılınca kendi kendini döndürememektedir. O zaman tanımlanan bu sistemin sürdürülebilmesi için piyasaya sürenin bunun bedelini ödemesi gerekmektedir. Yönetmelikte de bu şekilde tanımlanmış piyasaya sürenlere bazı yükümlülükler verilmiştir. Piyasaya sürenlerden, bir belgeleme dosyası hazırlanarak, bu dosyanın kendileri tarafından her yıl Bakanlığa gönderilmesi istenmektedir. Bu belgeme dosyasında o yıl ambalaj atıklarının toplanması için gerçekleştirdikleri eğitim faaliyeti, kaynakta ayrı toplama faaliyeti ve bunlara ilişkin belgeler yer almaktadır. 26

35 Söz konusu piyasaya süren işletmelerin, bu faaliyetleri bireysel olarak yerine getirmelerinin zor olacağı dikkate alınarak, diğer ülke uygulamalarında olduğu gibi, bir endüstri kuruluşunun oluşumuna da Yönetmelikte yer verilmiştir. Piyasaya sürenlerin, yükümlülüklerini daha etkin bir şekilde yerine getirebilmeleri amacıyla, bir araya gelerek kâr amacı taşımayan tüzel kişiliğe haiz bir yapı oluşturabilmelerine imkan tanınmıştır. Türkiye de de buna benzer bir organizasyon kurulmuştur. Bu organizasyon, Bakanlığımızdan yetki alan ÇEVKO (Çevre Koruma ve Ambalaj Atıklarını Değerlendirme Vakfı İktisadi İşletmesi) dir. FİNANSMAN İHTİYACI Ambalaj atıklarının yönetiminde, 1991 yılından günümüze kadar devam eden süreç özellikle son üç yılda büyük bir ivme kazanarak gelişim göstermiştir. Tesislerin işletmeciliği, lisans uygulaması ile birlikte amatör çalışmadan profesyonel çalışmaya doğru yönlendirilmiş, Çevre Mühendisi çalıştırır duruma gelmiş, tesise giriş çıkışları kayıt altına alınmış, alt yapı iyileştirilmiş, toplama ve taşıma ekipmanları arttırılmıştır. Bu suretle Türkiye de yeni bir sektörün oluşması sağlanmıştır yılına kadar tesislerin nerede oldukları kapasiteleri bilinmez iken, 2003 te 15 olan ayırma tesisi, 2007 yılı itibariyle 81 e yükselmiştir. Ancak ülke nüfusu ve oluşan ambalaj atığı miktarı dikkate alındığında bu sayının hızla artması beklenmektedir. Yine aynı şekilde geri dönüşüm tesisleri 2003 yılında 13 iken, 2007 yılı itibariyle 56 ya yükselmiştir. Mevcut haliyle yeter görünen tesisler, ülke geneli dikkate alındığında yetersiz olacaktır. Bu değerlendirmeler ışığında, ambalaj atıklarının kaynakta ayrı toplaması ve toplanan atıkların geri dönüşümü için ciddi oranda altyapı yatırımına ihtiyaç duyulacağı açıktır. Yüksek Maliyetli Çevre Yatırım Projeleri raporunda ambalaj atıklarının kaynakta ayrı toplanması için, 2008 yılından itibaren her yıl ülke olarak 41 milyon avro luk bir altyapı yatırımı gerektiği ortaya konulmuştur. Bu bedelin, özel sektör, piyasaya sürenler ve belediyeler tarafından karşılanması gerekmektedir. RAPORLAMA VE VERİ KAYIT SİSTEMİ Ambalaj atıklarının sürdürülebilir yönetimini sağlamak için, sağlam temelli bir veri kayıt sisteminin de oluşturulması gerekmektedir. Bu maksatla web tabanlı bir bilgisayar programı kullanılmaktadır. Programın kullanıcıları; Bakanlık, piyasaya sürenler, ambalaj üreticileri, lisanslı işletmelerden oluşmaktadır yılında program 81 il çevre ve orman müdürlüklerinin kullanımına da açılacaktır. Böylece uygulamanın daha etkin, hızlı 27

36 ve yerinden yönetimi sağlanmış olacak, il müdürlükleri de uygulamaya aktif olarak dahil olacaktır. Ambalaj üreticilerinden, üretilen ambalaj, ithal edilen ve ihraç edilen ambalaj miktarına ilişkin malzeme türüne göre yıllık veriler ve bu ambalajların hangi firmalara verildiği istenmektedir. Piyasaya sürenlerden, ürünlerin piyasaya sunumu sırasında kullanılan ambalaj, ithal edilen ve ihraç edilen ambalaj miktarına ilişkin malzeme türüne göre yıllık veriler istenmektedir yılından itibaren, ambalaj üreticilerinden, ambalajlı ürünleri piyasaya sürenlerden ve lisanslı işletmelerden ambalaj üretim, satış ve geri dönüşüm miktarları gibi tüm veriler bu programda kayıt altına alınmaya başlanmıştır. Yönetmelikte ambalaj üreticisi ile piyasaya sürenlere ekonomik işletme ifadesi kullanılmaktadır. Bakanlığımızca kayıt altına alınan ekonomik işletmelerin sayısal artışı Şekil 2.24 de gösterilmiştir. Buna göre Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği çerçevesinde 2005 yılında Bakanlığımıza kayıtlı olan ekonomik işletme sayısı 926 iken 2006 da yaklaşık e, 2007 yılında e, 2008 yılında e yükselmiştir. Şekil 2.24 Bakanlığımıza Kayıtlı Ekonomik İşletme Sayısı 2005 yılında programa yapılan girişler, tamamen Bakanlık tarafından yapılmıştır. Ancak 2006 yılından itibaren ambalaj üreticilerine ve piyasaya sürenler Bakanlık tarafından verilen kullanıcı kodu ve şifre ile kendilerinin girmeleri sağlanmıştır. Programın bir diğer kullanıcısı olan; lisanslı toplama ayırma tesisleri ve geri dönüşüm tesisleri her ay Bakanlığımız veri kayıt sistemine, tesislerine gelen, ayrıştırılan, işlenen ve satılan ambalaj atıklarına ait bilgileri göndermektedirler. 28

37 TOPLAM AMBALAJ ATIKLARI MİKTARI (TON) A T I K Y Ö N E T İ M İ E Y L E M P L A N I ( ) 2005 ile 2007 yılları arasında üretilen, piyasaya sürülen ve geri kazanılan ambalaj ve ambalaj atıklarına ilişkin veriler Şekil 2.25 de gösterilmektedir. Bakanlığımız tarafından 2008 yılında, ilk defa bir uygulama gerçekleştirilecektir. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ile yapılan görüşmeler sonucunda ambalaj ve ambalaj atıklarına ait veriler artık Bakanlığımız tarafından yıllık bültenler halinde resmi olarak yayınlanmaktadır. İlk olarak, 2008 yılının Şubat ayının son günü, 2005 yılına ait veriler resmi olarak yayınlanmıştır. Bu istatistiklere adresinden ulaşılabilmektedir yılında; 2006 yılının resmi verileri, 2010 yılında ise 2007 yılının verileri yayınlanacak ve bu yıldan itibaren de mevcut veriler iki yıl arayla yayınlanacaktır Üretilen Amb.Mik.(Ton) Piyasaya Sürülen Amb.Mik.(Ton) Geri Kazanılan Amb.Atık. Mik. (Ton) YIL Şekil 2.25 Toplam Ambalaj ve Ambalaj Atığı Verileri BELİRLENEN HEDEFLERE ULAŞABİLMEK İÇİN YAPILMASI GEREKENLER 2008 ile 2012 yılları kapsayan Atık Yönetimi Eylem Planında, ambalaj atıklarına ilişkin il bazında hedefler belirlenirken; yukarıda verilen 2005 ile 2007 arasındaki veriler temel olarak alınmış ve ileriye dönük tahminler yapılmıştır. Büyükşehir belediyelerinde oluşan ambalaj atığının, % inin kaynakta ayrı olarak toplanacağı hesaplanmıştır. 29

38 Şekil 2.26 Yıllara göre oluşması beklenen ambalaj atığı miktarı Sanayiden kaynaklaşan ambalaj atığı miktarı ile konutlardan kaynaklanan ambalaj atığı miktarı tam olarak bilinmemektedir. Ancak ilerleyen yıllarda mevcut veri kayıt sistemi, bu ayrımı yapabilecek şekilde revize edilecektir. İl bazındaki hedeflerin tutturulabilesi için bu yatırımların sorumlu taraflarca yapılması gerekmektedir. Satış noktaları, reyonlarınla çok çeşitli ürünleri satmaları itibariyle piyasaya süren işletmelerin kayıt altına alınmaları konusunda da büyük bir role sahiptirler. Bu önemli rolleri itibariyle yönetmelikle satış noktalarına bazı sorumluluklar verilmiştir Satış noktaları sisteme kayıtlı olmayan firmaların ürünlerini reyonlarında satmamak gibi bir uygulama ile sorumlu tutulmaktadırlar Bu sorumluluk, satış noktaları aracılığıyla satılan markaların Yönetmelik kapsamında sorumluluklarını yerine getirip getirmedikleri konusunda bir tür piyasa denetimi yapmaları şeklindedir. Bu denetimle haksız rekabetin önlenmesi ve sorumlu işletmelerin hepsinin kayıt altına alınması amaçlanmaktadır yılında il çevre ve orman müdürlükleri aracılığıyla piyasaya sürenlerin kayıt altına alınmaları sağlanacaktır. 30

39 III Tıbbi Atıklar Sağlık kuruluşlarından kaynaklanan atıklar, evsel katı atıkların dışında havada, suda ve toprakta kalıcı özellik gösteren ve ekolojik dengeyi bozan atıklar olduğundan tehlikeli ve zararlı atık sınıfına girmekte ve bu tür atıkların üretim, taşıma, depolama ve bertarafına ilişkin özel önlemler alınması gerekmektedir. Diğer bütün kuruluşlarda olduğu gibi sağlık kuruluşlarında da her geçen gün atık miktarı verdikleri hizmet ölçüsünde hızla artmaktadır. Bu artışın neden olabileceği tehlike risklerinin ortadan kaldırılması için gerekli önlemlerin alınarak toplamadan bertarafa kadar yönetim aşamalarının belirlenmesi gerekmektedir. Türkiye de tıbbi atıkların güvenli yönetimiyle ilgili esaslar, Bakanlığımız tarafından hazırlanan ve 22 Temmuz 2005 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ile belirlenmiştir. Yönetmeliğe göre genel olarak atıkların kaynağında ayrı toplanması ve geçici depolanması sorumluluğu sağlık kuruluşlarının, atıkların geçici atık depolarından alınarak taşınması, sterilizasyon işlemine tabi tutulması ve bertaraf edilmesi konularındaki sorumluluklar ise belediyelere aittir. TIBBİ ATIK MİKTARI Türkiye deki devlet ve özel hastanelerden kaynaklanan çöpün fiziksel kompozisyonunu belirlemek amacıyla Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından 1995 yılında Hastane Çöp Kompozisyon Araştırması yapılmıştır. Devlet ve özel hastanelerden çıkan toplam katı atık miktarı, fiziksel kompozisyon dağılımı açısından incelendiğinde, devlet hastanelerinde yatak başı günlük 1,92 kg. tıbbi, 0,38 kg. evsel katı atık ve 0,09 kg geri kazanılabilir madde olmak üzere toplam 2,39 kg atık oluşurken, özel hastanelerde 2,01 kg. tıbbi, 1,35 kg. evsel katı atık ve 0,98 kg. geri kazanılabilir madde olmak üzere toplam 4,34 kg atık oluştuğu belirlenmiştir. Poliklinik başı günlük tıbbi katı atık miktarı ise devlet hastanelerinde 0,05 kg, özel hastanelerde 0,18 bulunmuştur. Bakanlığımız tarafından Ülkemizde hem toplam, hem de il bazında oluşan tıbbi atık miktarının belirlenmesi için Devlet İstatistik Enstitüsü ve Sağlık Bakanlığının da verileri 31

40 kullanılarak bir çalışma yapılmıştır. Tıbbi atık miktarı belirlenirken yataklı tedavi kurumları ile yataksız tedavi kurumlarında oluşan tıbbi atık miktarları ayrı ayrı hesaplanmıştır Sağlık Bakanlığı Üniversite Özel MSB Diğer Kamu Şekil 2.27 Yataklı Tedavi Kurumlarının Kuruluşlara Göre Dağılımı (Yataklı Tedavi Kurumları İstatistik Yıllığı, Sağlık Bakanlığı, 2005) Sağlık Bakanlığı Üniversite Özel MSB Diğer Kamu Şekil 2.28 Yatak Kapasitesinin Kurum/Kuruluşlara Göre Dağılımı (Yataklı Tedavi Kurumları İstatistik Yıllığı, Sağlık Bakanlığı, 2005) 32

41 Miktar A T I K Y Ö N E T İ M İ E Y L E M P L A N I ( ) Sağlık Bakanlığı nın 2005 yılı verilerine (Sağlık Bakanlığı, Yataklı Tedavi Kurumları İstatistik Yıllığı, 2005) göre Ülkemizdeki toplam hastane sayısı 1198, bu hastanelerdeki toplam fiili yatak sayısı ise dur yılı verilerine göre yataklı tedavi kurumlarının kuruluşlara ve hastanelerin yatak kapasitelerine göre dağılımı Şekil 2.27 ve 2.28 de gösterilmektedir. İllere göre yatak doluluk oranları dikkate alınarak yapılan hesaplamalar sonucu yataklı tedavi kurumları ile ayakta tedavi hizmeti veren sağlık kuruluşlarından günde 238,26 ton yılda ise ,3 ton. tıbbi atık oluşmaktadır (Tablo 2.12). Tablo yılında yataklı ve ayakta tedavi hizmeti veren sağlık kuruluşlarında oluşan tıbbi atık miktarı Tıbbi Atık Miktarı (ton/gün) Tıbbi Atık Miktarı (ton/yıl) Yataklı Tedavi Kurumları 212, ,21 Ayakta Tedavi Hizmetleri 25, ,09 TOPLAM 238, ,3 TIBBİ ATIK MİKTARI PROJEKSİYONU Tıbbi atık miktarının, Sağlık Bakanlığı tarafından yapılması planlanan yeni yatak yatırımlarına paralel olarak 2012 yılında tona ulaşacağı tahmin edilmektedir. Bakanlığımız tarafından önümüzdeki yıllarda Ülkemizde oluşması tahmin edilen tıbbi atık miktarının belirlenmesine yönelik olarak bir çalışma yapılmıştır. Bu noktada 2012 yılına kadar yıllar itibari ile oluşması tahmin edilen tıbbi atık miktarları aşağıda grafik olarak gösterilmektedir. Yıllara Göre Tıbbi Atık Oluşumu (ton/yıl) , , , , , , Yıllar Şekil yılları arası tıbbi atık projeksiyonu 33

42 Tıbbi atık projeksiyonunda, Sağlık Bakanlığı tarafından önümüzdeki yıllarda yapılması planlanan ilave yatak yatırımları esas alınmıştır. Devlet Planlama Teşkilatı tarafından hazırlanan ve yılları arasını kapsayan 9. Kalkınma Planı nın Sağlık Hizmetlerinde Hedefler başlıklı 6.15 nolu tablosunda 2013 yılına kadar toplam adet ilave yatak yatırımının yapılmasının planlandığı belirtilmektedir (Tablo 2.13). Tablo arası yapılması planlanan ilave yatak sayıları Yıllar Yatak Sayısı (Adet) Toplam Tıbbi atık projeksiyonunun yapılmasında ilave yatak sayılarının yanı sıra, ortalama yatak doluluk oranı % 65, poliklinik hizmetlerindeki yıllık artış oranı ise % 15 olarak kabul edilmiştir. TIBBİ ATIKLARIN TOPLANMASI Sağlık kuruluşlarında oluşan atıklar, tıbbi atıklar, tehlikeli atıklar, evsel nitelikli atıklar ve ambalaj atıkları olarak sınıflandırılmakta ve birbirleri ile karışmadan kaynağında ayrı olarak özel torba ve kutular ile toplanmaktadır. Yönetmeliğe göre; tıbbi atıklar kaynağında kırmızı renkli, üzerlerinde Uluslararası Biyotehlike amblemi ile DİKKAT TIBBİ ATIK ibaresi bulunan özel plastik torbalarda ayrı biriktirilirler. Tıbbi atıkların bir alt grubu olan kesici ve delici atıklar ise diğer tıbbi atıklardan ayrı olarak özel plastik veya lamine kartondan yapılmış, üzerlerinde aynı uyarı işaretleri bulunan özel kutular içinde toplanmaktadır. 34

43 TIBBİ ATIKLARIN GEÇİCİ DEPOLANMASI Sağlık kuruluşlarında toplanan atıklar, belediye tarafından alınıncaya kadar geçici atık deposu veya konteynırlar içinde geçici olarak depolanmalıdır. Atıklar bu depolarda veya konteynırlarda en fazla 48 saat bekletilebilir. Geçici atık deposu içindeki sıcaklığın 4 o C nin altında olması durumunda bekleme süresi bir haftaya kadar uzayabilecektir. TIBBİ ATIKLARIN TAŞINMASI Tıbbi atıkların geçici atık depoları ve konteynırlar ile küçük kaynaklardan alınarak bertaraf tesisine taşınmasından büyükşehirlerde büyükşehir belediyeleri, diğer yerlerde ise belediyeler ile yetkilerini devrettiği kişi ve kuruluşlar sorumludur. Tıbbi atıkların taşınmasının özel olarak dizayn ve imal edilmiş araçlarla yapılması gerekmektedir. Tıbbi atık taşıma araçları için ilgili valilikten taşıma lisansı alınması gerekmektedir. Bu kapsamda il çevre ve orman müdürlüklerimiz tarafından tarihi itibari ile 45 ilde 84 belediye ve firmaya ait 140 adet araca tıbbi atık taşıma lisansı verilmiştir. TIBBİ ATIKLARIN BERTARAF EDİLMESİ Gerek 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu, gerekse de Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği gereğince tıbbi atıkların bertaraf edilmesi ile ilgili yükümlülükler büyükşehirlerde büyükşehir belediyelerine, büyükşehir belediyesi olmayan yerlerde ise belediyelere verilmiştir. Söz konusu hizmetler doğrudan belediyeler tarafından verilebildiği gibi, gerek hizmet alımı, gerek uzun süreli ihaleler, gerekse de yap-işlet modeliyle belediyelerin gözetiminde özel sektör tarafından da yapılabilmektedir. Tıbbi atıklar düzenli depolanarak veya yakılarak bertaraf edilmekte veya sterilizasyon işlemine tabi tutularak zararsız hale getirilmektedir. 35

44 TIBBİ ATIKLARIN DÜZENLİ DEPOLANMASI Tıbbi atıklar, depo tabanı Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ne uygun olarak inşa edilmiş depolama sahalarında düzenli depolanarak bertaraf edilebilirler. Ancak Ülkemizde bu özelliklere haiz tıbbi atık düzenli depolama sahası sayısı sınırlıdır. Bakanlığımız verilerine göre Ankara, Bursa, İzmir, Gaziantep, Denizli, Malatya ve Erzincan illerinde yılda toplam ton tıbbi atık mevzuata uygun olarak düzenli depolanmak suretiyle bertaraf edilmektedir (Tablo 2.14). Bu rakam Ülkemizde oluşan toplam tıbbi atığın yaklaşık %25 ine karşılık gelmektedir. Tablo 2.14 Tıbbi Atıklarını Düzenli Depolayarak Bertaraf Eden İller SIRA TIBBİ ATIK MİKTARI BERTARAF İL NO kg / gün kg / yıl YÖNTEMİ Düzenli 1 ANKARA , ,40 Depolama Düzenli 2 BURSA 8.320, ,85 Depolama Düzenli 3 İZMİR , ,32 Depolama 4 GAZİANTEP 4.949, ,45 5 DENİZLİ 2.954, ,81 6 MALATYA 2.891, ,41 7 ERZİNCAN 778, ,29 Düzenli Depolama Düzenli Depolama Düzenli Depolama Düzenli Depolama TESİS SAHİBİ Ankara Büyükşehir Belediyesi Bursa Büyükşehir Belediyesi İzmir Büyükşehir Belediyesi Gaziantep Büyükşehir Belediyesi Denizli Belediyesi Malatya Belediyesi Erzincan Belediyesi TOPLAM , ,53 36

45 Bunun dışında kalan ton tıbbi atık ise (toplam tıbbi atığın %55 i) evsel atık depolama sahalarının ayrı bir yerinde açılan çukurlarda üzerleri sönmemiş kireç ile kaplanmak suretiyle gömülmektedir. TIBBİ ATIKLARIN YAKILMASI Yakma, tıbbi atıkların bertarafında en güvenli yöntem olmakla birlikte, Ülkemizde şu anda İzmit Büyükşehir Belediyesi İzmit Atık ve Artıkları Arıtma ve Yakma Değerlendirme A.Ş. (İZAYDAŞ) ile İstanbul Büyükşehir Belediyesi İstanbul Çevre Koruma ve Atık Mad. Değ. San. ve Tic. A.Ş. (İSTAÇ A.Ş.) Tıbbi Atık Yakma Tesisleri tıbbi atıkları yakarak bertaraf etmektedir. Bakanlığımız verilerine göre, İstanbul, Kocaeli ve Adapazarı illerinde yakılarak bertaraf edilen tıbbi atık miktarı ton/yıl olup, bu rakam ülke genelinde oluşan tıbbi atıkların % 20 ine karşılık gelmektedir (Tablo 2.15). Adapazarı nda yakma tesisi bulunmamakla birlikte, bu il merkezinde oluşan tıbbi atıklar İZAYDAŞ a taşınarak bertaraf edilmektedir. 37

46 Tablo 2.15 Tıbbi Atıklarını Yakarak Bertaraf Eden İller SIRA NO İL TIBBİ ATIK MİKTARI kg / gün kg / yıl BERTARAF YÖNTEMİ 1 KOCAELİ 3.645, ,91 Yakma 2 ADAPAZARI 1.659, ,75 Yakma 3 İSTANBUL , ,69 Yakma TESİS SAHİBİ Kocaeli Büyükşehir Belediyesi Kocaeli Büyükşehir Belediyesi İstanbul Büyükşehir Belediyesi TOPLAM , , yılı verilerine göre ülkemizde tıbbi atıkların bertaraf yöntemlerinin dağılımı Şekil 2.30 da gösterilmektedir. Şekil 2.30 Tıbbi Atıkların Bertaraf Durumu,

47 TIBBİ ATIKLARIN STERİLİZASYONU Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ile tıbbi atıkların bertarafı konusunda gelişmiş ülkelerde uygulanan alternatif bertaraf teknolojilerinin Ülkemizde de uygulanmasının önü açılmıştır. Bu çerçevede, Bakanlığımızca tarihinde 2006/7 sayılı Genelge yayımlanmış ve evsel katı atıklar ile tıbbi atıkların bertarafının bir bütünlük içinde ele alınması, tıbbi atıkların bertarafının da bir bileşen olarak değerlendirmeye alınması ve Ülkemiz şartlarına en uygun ara işlem yöntemi olarak sterilizasyona öncelik verilmesi hususlarında belediyeler talimatlandırılmıştır. Bu noktada 10 belediyede toplam 3.180,1 ton/yıl tıbbi atığın düzenli depolanarak bertaraf edilmesi, 67 belediyede ise ,6 ton/yıl tıbbi atığın sterilize edilmesine yönelik çalışmalar devam etmektedir Bu kapsamda, mevcut bertaraf tesislerine ilave olarak işletmeye alınması planlanan yeni tesisler ile 2008 yılı sonu itibari ile toplam tıbbi atığın % 27 sine karşılık gelen ton tıbbi atığın sterilize edilerek zararsız hale getirilmesi, toplam tıbbi atığın % 2 sine karşılık gelen ton tıbbi atığın ise düzenli depolanarak bertarafı öngörülmektedir (Şekil 2.31). Bertaraf Yöntemlerine Göre Tıbbi Atık Miktarı, 2008, (ton/yıl) Gömme; 25972,6; 28% Yakma; 17456; 19% Düzenli Depolama; 21646; 24% Planlanan Sterilizasyon; 25230,5; 27% Planlanan Düzenli Depolama; 1785,2; 2% Şekil yılı sonu itibari ile tıbbi atıkların bertaraf durumu 39

48 Tıbbi Atık Miktarı Tıbbi atık Miktarı Düzenli Depolama Düzenli Depolama Yakma Yakma Sterilizasyon Sterilizasyon Gömme Gömme A T I K Y Ö N E T İ M İ E Y L E M P L A N I ( ) Yapılması planlanan bertaraf tesislerinin işletmeye alınması ile 2012 yılı sonunda toplam tıbbi atığın %84 ünün mevzuata uygun şekilde bertaraf edilmesi, bir başka ifadeyle 2007 yılında %55 olan gömme yoluyla bertarafı oranının 2012 yılında %16 ya kadar indirilmesi hedeflenmektedir (Şekil 2.32). Şekil 2.33 de ise yılları arası tıbbi atık miktarı ve bertaraf yöntemleri karşılaştırılmaktadır. Bertaraf Yöntemlerine Göre Tıbbi Atık Miktarı, 2012, (ton/yıl) Sterilizasyon; 44123,9; 39% Yakma; 17456; 15% Düzenli Depolama; 23637,7; 21% Planlanan Düzenli Depolama; 1188,3; 1% Gömme; 17839,7; 16% Planlanan Sterilizasyon; 9028,6; 8% Şekil yılı sonu itibari ile tıbbi atıkların bertaraf durumu Tıbbi Atık Miktarları ve Bertaraf Yöntemlerinin Karşılaştırılması, ton/yıl, Şekil Yılları Tıbbi Atık Miktar ve Bertaraf Yöntemlerinin Karşılaştırılması TIBBİ ATIK HİZMETLERİNİN FİNANSMANI Yönetmelik kapsamında tıbbi atık yönetimiyle ilgili bir finans sistemi kurulmuş olup, tıbbi atıkların toplanması, taşınması ve bertarafı için gereken harcamalar kirleten öder ilkesi doğrultusunda atık üreticisi olan sağlık kuruluşları tarafından belediyelere ödenmektedir. Bununla ilgili ücretler ise İl Mahalli Çevre Kurulları tarafından belirlenmektedir. 40

49 IV Bitkisel Atık Yağlar T ürkiye de bitkisel atık yağların yönetimiyle ilgili esaslar Bakanlığımız tarafından hazırlanan ve 19 Nisan 2005 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ile belirlenmiştir. Ülkemizde her yıl yaklaşık 1,5 milyon ton bitkisel yağ gıda amaçlı olarak tüketilmektedir. Özellikle kızartma işlemlerinden sonra bin ton civarında kullanılmış kızartmalık yağ oluştuğu tahmin edilmektedir. Bitkisel yağlar yüksek sıcaklıkta kolaylıkla okside olmakta kullanım ömürlerini tamamladıktan sonra ekotoksik özellikler göstermektedir. 1 lt atık yağ 1 milyon litre içme suyunu kirletebilmektedir. Kullanılmış bitkisel atık yağlar evsel atık su kirliliğinin yaklaşık %25 ini oluşturmaktadır. Bu atık yağlar atık su toplama sistemlerinin (kanalizasyon, kollektörler vs.) daralmasına ve tıkanmasına neden olabilmektedir. Bu etkilerin en aza indirilmesi amacıyla Belediyelere 2008 yılından itibaren konutlardan kullanılmış kızartmalık yağların toplanması yükümlülüğü getirilmiştir. Yönetmelik ile bitkisel atık yağlardan biyodizel üretimi esas alınmış ve bu yönde lisanslandırmalar yapılmıştır. Yapılan lisanslandırmalar sonucunda yılları arasında toplanan kullanılmış kızartmalık yağ miktarı Şekil 2.34 de, toplanan rafineri atığı bitkisel yağ miktarı ise Şekil 2.35 de gösterilmektedir. 41

50 Şekil 2.34 Toplanan Kullanılmış Kızartmalık Yağ Miktarı (Ton) Şekil 2.35 Toplanan Rafineri Atığı Bitkisel Yağlar (Ton) yılları arasında bitkisel atık yağ toplama lisanslı geri kazanım tesislerinin dağılımı Şekil 2.36 da, izinli geçici depolama alanı sayıları Şekil 2.37 de gösterilmektedir yılı verilerine göre geçici depolama yapan iller ve depolama alanı sayıları Tablo1.16 da verilmektedir. 42

51 Şekil 2.37 İzinli Geçici Depolama Alanı Sayısı Tablo 1.16 Geçici Depolama yapılan iller ve depo sayıları Geçici depolama yapılan iller Geçici depo sayısı Adana 1 Ankara 3 Antalya 5 Denizli 1 İzmir 2 Kırklareli 1 İstanbul 1 Yönetmelik gereğince konutlardan toplama faaliyetlerinin 2008 yılından itibaren başlayacak olması nedeniyle konutlardan toplanacak bitkisel atık yağ miktarlarına ilişkin projeksiyon 2008 yılından sonra verilebilecektir. 43

52 V Atık Pil ve Akümülatörler T ürkiye de atık pillerin yönetimiyle ilgili esaslar, Bakanlığımız tarafından hazırlanan ve 31 Ağustos 2004 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak 01 Ocak 2005 tarihinde yürürlüğe giren Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği ile belirlenmiştir. Ülkemizde her yıl yaklaşık ton pil piyasaya sürülmektedir. Teknolojinin ilerlemesiyle ve refah düzeyinin artmasıyla pil kullanımı sürekli yaygınlaşmaktadır.türkiye de yıllık kişi başına düşen pil miktarı yaklaşık 135 gramdır yılları arasında piyasaya sürülen pil miktarı Şekil 2.38 de gösterilmektedir TON Şekil 2.38 Piyasaya sürülen pil miktarları (Ton) Kota kapsamında yapılan uygulamalara göre 2006 ve 2007 yıllarında yaklaşık 200 ton/yıl atık pil Kaynakta Ayrı Toplanarak yönetmeliğe uygun olarak bertaraf edilmiştir (Tablo 2.17). Evsel atık kompozisyonu içinde yer alan atık pil miktarına ilişkin bilgiler mevcut olmadığından, ileriye dönük atık pil miktarı projeksiyonları yapılamamaktadır. 44

53 Tablo ve 2007 yıllarında bertaraf edilen atık pillerin miktarları ve bertaraf yerlerine ilişkin bilgiler YIL İZAYDAŞ (ton) İHRACAT (ton) BELEDİYE PİL DEPOLAMA ALANI** TOPLAM (ton) , , , ,1 ** Taşınabilir Pil Üreticileri ve İthalatçıları Derneği- TAP tarafından toplanan atık pillerin geçici depolanması İstanbul Büyükşehir Belediyesine ait Kemerburgaz Katı Atık Depolama sahasında TAP tarafından yaptırılan 4 depoda (8 hazneli) yapılmaktadır. Ayrıca İzmir Büyükşehir Belediyesi Harmandalı Katı Atık Sahasında benzer bir depo (2 hazneli) faaliyete alınmıştır. Yönetmeliğe göre genel olarak atık pillerin toplanması, taşınması, geri kazanılması ve bertarafı üretici sorumluluğundadır. Bunun yanı sıra atık pillerin evsel atıklardan ayrı olarak bertaraf edilmesi konularındaki sorumluluklar ise belediyelere aittir. Kuruluş ve işletme giderleri pil üreticileri tarafından karşılanacak geçirimsizlik koşulları sağlanmış atık pil depolama alanlarının kurulması için katı atık düzenli depolama alanlarında ücretsiz olarak yer tahsis etmek yine belediyelerin görev ve yetkileri arasında yer almaktadır. 45

54 VI Yapılan Çalışmalar K atı atık yönetim hizmetlerinde yaşanan en önemli problemlerden biri kendi temizlik işleri veya katı atık yönetim işletmeleri olan çok sayıda küçük belediyelerin bulunmasıdır. Bu sistem, etkili ve ekonomik olmadığı gibi, maliyetlerin karşılanamaması, yeterli kaynakların ve uygun teknolojinin bulunamaması ve genellikle de uygun katı atık yönetim pratiklerinin hayata geçirilmesinde ilerleme kaydedilememesi gibi problemlere yol açmaktadır. Bu nedenle, atıkların bertarafı için daha büyük yönetim birimlerinin (Mahalli İdare Birlikleri) kurulmasını teşvik etmek önem taşımaktadır. Böylece, sınırlı kaynaklardan maksimum avantaj sağlanacak şekilde yararlanılabilir ve büyük ölçekli işletmeler ve büyük tesisler ortaklaşa kullanılarak daha fazla verim elde edilebilir. İşbirliği, pahalı ve kompleks tesislerin planlaması, kurulması ve işletilmesi açısından son derece önemlidir. Bakanlığımızca; Mahalli İdare Birlikleri aracılığı ile en geniş bölgenin faydalanabileceği (50-60 km yarıçap dahilinde) Katı Atık Bertaraf Tesisleri nin hayata geçirilmesi katı atık sorununun çözümünde en önemli konu olarak görülmektedir. Bu noktadan hareket edilerek ülke genelinde birlik oluşturan belediyelere öncelik verilerek çalışmalar bölgesel düzeyde yürütülmüştür yılında yayınlanan 2003/8 sayılı genelgemiz ile; il genelinde bölgesel işbirliği yapabilecek belediyelerin ve alternatif katı atık depolama alanlarının belirlenmesi istenmiştir. Ayrıca vahşi atık depolama alanlarının ise katı atıkların kontrolü yönetmeliği doğrultusunda kapatılarak rehabilite çalışmalarının başlatılması gerektiği yönünde tüm valilikler talimatlandırılmıştır. Entegre Bertaraf Tesisleri yapılması için son derece önemli ve gerekli olan jeolojik ve jeoteknik etütler, çevresel etki değerlendirmesi çalışmaları, uygulama projeleri ve ihale dokümanlarının hazırlanması aşamasında her türlü teknik ve maddi destek Bakanlığımızca verilmektedir sayılı Çevre Kanunu nu gelişen şartlar ve günümüz ihtiyaçlarına cevap verebilecek bir duruma getirebilmek için; tarih ve sayılı Resmi Gazete yayımlanarak yürürlüğe giren Çevre Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun çıkarılmıştır. Çevre Kanunu Geçici 4. Maddesi gereği; Evsel nitelikli katı atık bertaraf tesisini kurmamış belediyeler, bu tesislerin kurulmasına ilişkin İş Termin Planlarını (İTP) bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten bir yıl içinde ilgili Valiliklere sunmak ve İş Termin Plânının (İTP) ilgili Valiliğe sunulmasından itibaren; belediyelerden nüfusu, den fazla olanlarda 3 46

55 yıl, ilâ arasında olanlarda 5 yıl, ilâ arasında olanlarda 7 yıl, ilâ arasında olanlarda 10 yıl içerisinde ITP LERİN VALİLİĞE SUNULMASINDAN İTİBAREN nüfus > yıl yıl yıl yıl içerisinde katı atık bertaraf tesisini işletmeye almak zorundadır. katı atık bertaraf tesislerini işletmeye almak zorundadır. Çevre Kanunu Geçici 4. Maddesinin yerine getirilmesi için tarih ve 7204 sayılı yazımız ile (2006/14) nolu Bakanlık Genelgemiz Valiliklere gönderilmiştir Söz konusu genelgeyle Birlik Modeli oluşturularak işlemleri devam eden belediyeler ve büyükşehir belediyeleri Katı Atık Bertaraf Tesisleri nin hayata geçirilmesi çalışmalarını kesintisiz olarak devam ettirileceği, Katı Atık Bertaraf Tesislerinin kurulması çalışmalarına yeni başlayacak belediyelerin ise, yine birlik modeli esasına göre çalışmaları gerektiği, coğrafik ve meteorolojik şartlar dikkate alınarak ortalama kilometre yarıçap içinde kalan belediyelerin öncelikle mevcut hizmet birliklerine dahil olmaları veya hizmet birliklerini oluşturarak Katı Atık Bertaraf ve Atık Geri Kazanım Tesislerini kurmaları, İş Termin Planları (İTP) ile ilgili sürelerde birlik nüfusunun dikkate alınması gerektiği bir kez daha vurgulanmıştır. Tüm bu çalışmalar çerçevesinde, Bakanlığımız koordinatörlüğünde ülkemiz genelinde çalışmalar devam ettirilmiş ve belirli bir aşamaya getirilmiştir. Bu aşamada yürütülmekte olan çalışmaların kapsadığı belediye sayısı, tesis sayısı ve hizmet götürülen/götürülecek olan nüfus Tablo 2.18 de görülmektedir. Tablo 2.18 Belediyelerle yürütülmekte olan çalışmaların kapsadığı nüfus, tesis ve belediye sayısı TESİS SAYISI BELEDİYE SAYISI HİZMET ALAN NÜFUS 2003/8 genelgesi kapsamındaki çalışmalar AB projeleri Düzenli Depolama Yapan Belediyeler TOPLAM

56 Tablo 2.18 da belirtilen tüm çalışmaların tamamlanmasıyla ülkemizde üretilen atıkların %70 i düzenli depolama tesislerinde bertaraf edilmiş olacaktır. Tesislerden yararlanacak nüfusun toplam nüfustaki payı ise Şekil 2.39 de görülmektedir. Şekil 2.39 Tesislerden yararlanacak nüfus payı Tablo 2.19 de verilen çalışmaların temel çıkış noktasını, Türkiye için Yüksek Maliyetli Çevre Yatırımlarının Planlaması (YMÇYP) Projesi nde Model FEASIBLE adı ile bilinen bir bilgisayar programı aracılığıyla gerçekleştirilen modelleme bölgeleri ve Katı Atık Ana Planı Projesi nde bölgeleri baz alarak önerilen atık havzaları (birlikleri) oluşturmaktadır. Bilindiği üzere, katı atık yönetimi hizmetlerinin kaliteli ve sürdürülebilir bir maliyetle planlanıp yürütülebilmesi için hizmet edilen nüfusun belli bir değerden küçük olmaması gerekmektedir. Avrupa Birliği ülkelerinde ortalama nüfus yaklaşık olarak verilmektedir. Türkiye nin coğrafi özellikleri, nüfus yoğunluğu ve ulaşım durumu gibi temel parametreler dikkate alındığında optimum atık yönetim birliği nüfusunun kişi civarında olduğu düşünülmektedir. Bu kapsamda, bölgesel katı atık yönetim tesislerinin hizmet vereceği Atık Yönetim Birlikleri veya atık havzalarının, km lik taşıma mesafelerinde ve olabildiğince fazla nüfusa hizmet vermek üzere oluşturulması hedeflenmiştir. Katı Atık Yönetim Birliği, atık havzasını, başka bir deyişle katı atık hizmetlerinin sunulacağı alt bölgeyi ve nüfusunu tanımlamaktadır. Katı atık hizmetleri başlıca atık toplama, taşıma, geri kazanma, arıtma ve bertaraf faaliyetlerini içermektedir. Atık Birliklerinin teşkilinde dikkate alınan başlıca parametreler; idari yapı, coğrafi konum, topografya, yol durumu, ekonomik taşıma mesafesi ve nüfustur. Tablo 2.19 da Katı Atık Ana Planı Projesi kapsamında önerilen atık birlikleri yer almaktadır. 48

AMBALAJ ATIKLARININ YÖNETİMİ

AMBALAJ ATIKLARININ YÖNETİMİ AMBALAJ ATIKLARININ YÖNETİMİ Şule YETKİN Çevre ve Şehircilik Uzmanı 13.03.2015 İSTANBUL Sunum İçeriği Mevzuat Mevcut Durum Getirme Merkezleri Mevzuat AB Ambalaj Atıkları Direktifi (94/62/EC) Yönetmelik

Detaylı

Yatırım Teşvik Uygulamalarında Bölgeler

Yatırım Teşvik Uygulamalarında Bölgeler Yatırım Teşvik Uygulamalarında Bölgeler 1. Bölge: Ankara, Antalya, Bursa, Eskişehir, İstanbul, İzmir, Kocaeli, Muğla 2. Bölge: Adana, Aydın, Bolu, Çanakkale (Bozcaada ve Gökçeada İlçeleri Hariç), Denizli,

Detaylı

Ek-2 AYNI BİRİKTİRME EKİPMANI İÇERİSİNDE BİRİKTİRİLEBİLECEK ATIKLAR

Ek-2 AYNI BİRİKTİRME EKİPMANI İÇERİSİNDE BİRİKTİRİLEBİLECEK ATIKLAR 15 01 01 Kağıt ve karton ambalaj 15 01 05 Kompozit ambalaj 20 01 01 Kâğıt ve karton 15 01 02 Plastik ambalaj 20 01 39 Plastikler 02 01 04 Atık Plastikler 16 01 19 Plastikler 15 01 03 Ahşap ambalaj 20 01

Detaylı

Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı. Mayıs 2013 - Düzce 1

Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı. Mayıs 2013 - Düzce 1 Mayıs 2013 - Düzce 1 İçerik Giriş Kamu Üniversite Sanayi İşbirliğinde En Somut Ara Yüzler: Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Ülkemizde Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Teknoloji Geliştirme Bölgelerinin Bölgesel

Detaylı

LİMANLAR GERİ SAHA KARAYOLU VE DEMİRYOLU BAĞLANTILARI MASTER PLAN ÇALIŞMASI

LİMANLAR GERİ SAHA KARAYOLU VE DEMİRYOLU BAĞLANTILARI MASTER PLAN ÇALIŞMASI T.C. ULAŞTIRMA, DENİZCİLİK VE HABERLEŞME BAKANLIĞI ALTYAPI YATIRIMLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ LİMANLAR GERİ SAHA KARAYOLU VE DEMİRYOLU BAĞLANTILARI MASTER PLAN ÇALIŞMASI SONUÇ RAPORU-EKLER Mühendislik Anonim

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI TEHLİKELİ ATIK İSTATİSTİKLERİ BÜLTENİ(2013)

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI TEHLİKELİ ATIK İSTATİSTİKLERİ BÜLTENİ(2013) Sayı: 4 02.07.2015 16:00 Mülga Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği kapsamında yıllık tehlikeli atık beyanları, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevre Bilgi Sistemi altında yer alan Atık Yönetim Uygulaması/Tehlikeli

Detaylı

İL ADI UNVAN KODU UNVAN ADI BRANŞ KODU BRANŞ ADI PLANLANAN SAYI ÖĞRENİM DÜZEYİ

İL ADI UNVAN KODU UNVAN ADI BRANŞ KODU BRANŞ ADI PLANLANAN SAYI ÖĞRENİM DÜZEYİ ADANA 8140 BİYOLOG 0 1 LİSANS ADANA 8315 ÇOCUK GELİŞİMCİSİ 0 1 LİSANS ADANA 8225 DİYETİSYEN 0 1 LİSANS ADANA 8155 PSİKOLOG 0 1 LİSANS ADANA 8410 SAĞLIK MEMURU 6000 ÇEVRE SAĞLIĞI 4 LİSE ADANA 8410 SAĞLIK

Detaylı

LİSTE - II TÜRKİYE HALK SAĞLIĞI KURUMU - TAŞRA

LİSTE - II TÜRKİYE HALK SAĞLIĞI KURUMU - TAŞRA YER DEĞİŞİKLİĞİ BAŞVURULARI İÇİN İLAN EDİLEN LİSTESİ 1 ADANA BİYOLOG GENEL BÜTÇE 1 1 ADANA EBE GENEL BÜTÇE 6 1 ADANA HEMŞİRE GENEL BÜTÇE 2 1 ADANA SAĞLIK MEMURU ÇEVRE SAĞLIĞI TEKNİSYENİ GENEL BÜTÇE 1 1

Detaylı

OTO KALORİFER PETEK TEMİZLİĞİ - VİDEO

OTO KALORİFER PETEK TEMİZLİĞİ - VİDEO OTO KALORİFER PETEK TEMİZLİĞİ - VİDEO Oto Kalorifer Peteği Temizleme Makinası, Araç Kalorifer Petek Temizliği Cihazı. kalorifer peteği nasıl temizlenir, kalorifer peteği temizleme fiyatları, kalorifer

Detaylı

2010/17 GENELGESİ VE UYGULAMALARI. Kimya Müh. MERYEM YILMAZ

2010/17 GENELGESİ VE UYGULAMALARI. Kimya Müh. MERYEM YILMAZ 2010/17 GENELGESİ VE UYGULAMALARI Kimya Müh. MERYEM YILMAZ İÇERİK 2010/17 TIBBİ ATIKLARIN BERTARAFINA DAİR GENELGE GENELGE EK:1 GENELGE EK:2 2010 TIBBİ ATIK İL DURUM RAPORU 2010/17 GENELGESİ UYGULAMALARI

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Rapor Özet Türkiye genelinde il merkezlerinin içmesuyu durumu

İÇİNDEKİLER. Rapor Özet Türkiye genelinde il merkezlerinin içmesuyu durumu İÇİNDEKİLER Rapor Özet Türkiye genelinde il merkezlerinin içmesuyu durumu Çizelge 1 Türkiye genelinde il merkezlerinin su ihtiyaçları ve ihtiyaçların karşılanma durumu icmali Çizelge 2. 2013-2015 yılları

Detaylı

PROGRAM EKİNİN GAYRİ RESMİ ÇEVİRİSİDİR. E K L E R EK 1.1... 4 DAİMİ İKAMET EDENLERİN SAYISI, TOPLAM NÜFUS, İLLERE GÖRE ŞEHİR VE KIRSAL

PROGRAM EKİNİN GAYRİ RESMİ ÇEVİRİSİDİR. E K L E R EK 1.1... 4 DAİMİ İKAMET EDENLERİN SAYISI, TOPLAM NÜFUS, İLLERE GÖRE ŞEHİR VE KIRSAL PROGRAM EKİNİN GAYRİ RESMİ ÇEVİRİSİDİR. E K L E R EK 1.1... 4 DAİMİ İKAMET EDENLERİN SAYISI, TOPLAM NÜFUS, İLLERE GÖRE ŞEHİR VE KIRSAL YERLEŞİMLERDEKİ NÜFUS %'Sİ... 4 EK 1.2... 6 KİŞİ BAŞI REEL GSYİH,

Detaylı

2016 Ocak İşkolu İstatistiklerinin İllere Göre Dağılımı 1

2016 Ocak İşkolu İstatistiklerinin İllere Göre Dağılımı 1 2016 Ocak İşkolu İstatistiklerinin İllere Göre Dağılımı 1 1 30 Ocak 2016 tarih ve 29609 sayılı Resmi Gazete de Yayınlanan İşkollarındaki Ve Sendikaların Üye na İlişkin 2016 Ocak Ayı İstatistikleri Hakkında

Detaylı

KPSS-2014/3 Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Sözleşmeli Pozisyonlarına Yerleştirme (Ortaöğretim)

KPSS-2014/3 Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Sözleşmeli Pozisyonlarına Yerleştirme (Ortaöğretim) KURUM ADI KADRO ADI 190160001 SAĞLIK BAKANLIĞI SAĞLIK MEMURU (ADANA TÜM İLÇELER Taşra) 5 0 75,57278 78,51528 190160003 SAĞLIK BAKANLIĞI SAĞLIK MEMURU (ARTVİN TÜM İLÇELER Taşra) 4 0 75,26887 75,34407 190160005

Detaylı

İLLERE GÖRE NÜFUS KÜTÜKLERİNE KAYITLI EN ÇOK KULLANILAN 5 KADIN VE ERKEK ADI

İLLERE GÖRE NÜFUS KÜTÜKLERİNE KAYITLI EN ÇOK KULLANILAN 5 KADIN VE ERKEK ADI İLLERE GÖRE NÜFUS KÜTÜKLERİNE KAYITLI EN ÇOK KULLANILAN 5 KADIN VE ERKEK ADI İL KADIN ADI ERKEK ADI ADANA ADIYAMAN AFYONKARAHİSAR AKSARAY SULTAN SULTAN İBRAHİM RAMAZAN 1/17 2/17 AMASYA ANKARA ANTALYA ARDAHAN

Detaylı

Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği. Yeni Teşvik Sistemi. 4. Bölge Teşvikleri

Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği. Yeni Teşvik Sistemi. 4. Bölge Teşvikleri Yeni Teşvik Sistemi 4. Bölge Teşvikleri Ekim 2013 İçerik Yeni Teşvik Sistemi Amaçları Yeni Teşvik Sistemi Uygulamaları Genel Teşvikler Bölgesel Teşvikler Büyük Ölçekli Ya>rımlar Stratejik Ya>rımlar 4.

Detaylı

Gayri Safi Katma Değer

Gayri Safi Katma Değer Artıyor Ekonomik birimlerin belli bir dönemde bir bölgedeki ekonomik faaliyetleri sonucunda ürettikleri mal ve hizmetlerin (çıktı) değerinden, bu üretimde bulunabilmek için kullandıkları mal ve hizmetler

Detaylı

Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği,

Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği, Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ve Uygulamaları Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği 30 Temmuz 2004 tarih 25538 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak 01 Ocak 2005 tarihinde yürürlüğe giren Ambalaj

Detaylı

TABLO-1. İLKÖĞRETİM/ORTAOKUL/İLKOKUL MEZUNLARININ TERCİH EDEBİLECEĞİ KADROLAR (2015 EKPSS/KURA )

TABLO-1. İLKÖĞRETİM/ORTAOKUL/İLKOKUL MEZUNLARININ TERCİH EDEBİLECEĞİ KADROLAR (2015 EKPSS/KURA ) KURUM KODU DPB NO KURUM ADI / POZİSYON UNVANI İL İLÇE TEŞKİLAT SINIF 490060001 12062 AİLE VE SOSYAL POLİTİKALAR BAKANLIĞI HİZMETLİ IĞDIR TÜM İLÇELER Taşra YH 12 2 999 1000 1001 490060003 12079 AİLE VE

Detaylı

VERGİ BİRİMLERİ. Taşra Teşkilatındaki Birimlerin Yıllar İtibariyle Sayısal Durumu

VERGİ BİRİMLERİ. Taşra Teşkilatındaki Birimlerin Yıllar İtibariyle Sayısal Durumu VERGİ BİRİMLERİ Taşra Teşkilatındaki Birimlerin Yıllar İtibariyle Sayısal Durumu 2. Vergi Birimleri. 2.1. Vergi Birimlerinin Yıllar İtibariyle Sayısal Durumu Birimin Adı 31/12/1996 31/12/1997 31/12/1998

Detaylı

BELEDİYELERDE ENTEGRE ATIK YÖNETİMİ BELEDİYE ATIKLARI YÖNETİMİ 2015 ANKARA

BELEDİYELERDE ENTEGRE ATIK YÖNETİMİ BELEDİYE ATIKLARI YÖNETİMİ 2015 ANKARA BELEDİYELERDE ENTEGRE ATIK YÖNETİMİ BELEDİYE ATIKLARI YÖNETİMİ 2015 ANKARA Sunum İçeriği DÜNYADA ATIK DURUMU ÜLKEMİZDE ATIK DURUMU BAZI SAYISAL BİLGİLER 2/40 Bölüm 1 DÜNYADA ATIK ÜRETİMİ &YÖNETİMİ 3/40

Detaylı

YEREL YÖNETİMLERDE ÜRETİLEN ÇEVRE-ATIK HİZMETLERİNİN FİYATLANDIRILMASI İLE TAKİP VE TAHSİLİNDE YAŞANAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

YEREL YÖNETİMLERDE ÜRETİLEN ÇEVRE-ATIK HİZMETLERİNİN FİYATLANDIRILMASI İLE TAKİP VE TAHSİLİNDE YAŞANAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ YEREL YÖNETİMLERDE ÜRETİLEN ÇEVRE-ATIK HİZMETLERİNİN FİYATLANDIRILMASI İLE TAKİP VE TAHSİLİNDE YAŞANAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ Doç.Dr. İbrahim Demir İTÜ İnşaat Fakültesi Çevre Mühendisliği Bölümü idemir@itu.edu.tr,

Detaylı

Türkiye'nin en rekabetçi illeri "yorgun devleri"

Türkiye'nin en rekabetçi illeri yorgun devleri Türkiye'nin en rekabetçi illeri "yorgun devleri" Türkiye nin kalkınmasında önemli rol üstlenen İstanbul, Ankara ve İzmir, iller arasında rekabet sıralamasında da öne çıktı. İSTANBUL - Elif Ferhan Yeşilyurt

Detaylı

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ TÜKETİCİ FİYAT ENDEKSİ (TÜFE) BİLGİ NOTU EYLÜL 2015 Türkiye İstatistik Kurumu 05/10/2015 tarihinde 2015 yılı Eylül ayı Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) haber bültenini yayımladı. Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE)

Detaylı

T.C. KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI

T.C. KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI T.C. KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI TELİF HAKLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İSTATİSTİKSEL BİLGİLENDİRME RAPORU (SERTİFİKA) Hazırlayan: İrfan Taylan ÇOKYAMAN OCAK 2013 ANKARA SERTİFİKA BÖLÜM İSTATİSTİKLERİ 2 1) SERTİFİKA

Detaylı

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ TÜKETİCİ FİYAT ENDEKSİ (TÜFE) BİLGİ NOTU AĞUSTOS 2014 Türkiye İstatistik Kurumu 03/09/2014 tarihinde 2014 yılı Ağustos ayı Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) haber bültenini yayımladı. Tüketici Fiyat Endeksi

Detaylı

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ TÜKETİCİ FİYAT ENDEKSİ (TÜFE) BİLGİ NOTU OCAK 2015 Türkiye İstatistik Kurumu 03/02/2015 tarihinde 2015 yılı Ocak ayı Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) haber bültenini yayımladı. Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE)

Detaylı

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ TÜKETİCİ FİYAT ENDEKSİ (TÜFE) BİLGİ NOTU AĞUSTOS 2015 Türkiye İstatistik Kurumu 03/09/2015 tarihinde 2015 yılı Ağustos ayı Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) haber bültenini yayımladı. Tüketici Fiyat Endeksi

Detaylı

AB KATILIM SÜRECİNDE YEREL YÖNETİMLER İÇİN ATIK YÖNETİMİ YAKLAŞIMLARI. Atık Yönetimi ile İlgili AB Direktifleri ve Türk Mevzuatına Aktarımları

AB KATILIM SÜRECİNDE YEREL YÖNETİMLER İÇİN ATIK YÖNETİMİ YAKLAŞIMLARI. Atık Yönetimi ile İlgili AB Direktifleri ve Türk Mevzuatına Aktarımları AB KATILIM SÜRECİNDE YEREL YÖNETİMLER İÇİN ATIK YÖNETİMİ YAKLAŞIMLARI Atık Yönetimi ile İlgili AB Direktifleri ve Türk Mevzuatına Aktarımları Betül DOĞRU Çevre ve Orman Bakanlığı Atık Yönetimi Daire Başkanlığı

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 19 05 2014 Sayı 26 Genel Değerlendirme Ocak 2014 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Ocak 2014 verilerinin değerlendirildiği- 26. sayısında sigortalı ücretli istihdamı, kadın

Detaylı

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ TÜKETİCİ FİYAT ENDEKSİ (TÜFE) BİLGİ NOTU HAZİRAN 2014 Türkiye İstatistik Kurumu 03/07/2014 tarihinde 2014 yılı Haziran ayı Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) haber bültenini yayımladı. Tüketici Fiyat Endeksi

Detaylı

TABİP İL BÖLGE SE PDC KAD ORAN GRUP KİLİS 4 63 88 96 109,09% A1 KARAMAN 4 32 127 130 102,36% A2 İZMİR 1 3 1821 1864 102,36% A3 MALATYA 5 42 373 375

TABİP İL BÖLGE SE PDC KAD ORAN GRUP KİLİS 4 63 88 96 109,09% A1 KARAMAN 4 32 127 130 102,36% A2 İZMİR 1 3 1821 1864 102,36% A3 MALATYA 5 42 373 375 TABİP İL BÖLGE SE PDC KAD ORAN GRUP KİLİS 4 63 88 96 109,09% A1 KARAMAN 4 32 127 130 102,36% A2 İZMİR 1 3 1821 1864 102,36% A3 MALATYA 5 42 373 375 100,54% A4 ELAZIĞ 5 39 308 309 100,32% A5 YALOVA 2 13

Detaylı

1. KDV İstisnası. 4. Faiz desteği

1. KDV İstisnası. 4. Faiz desteği YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI HAKKINDA KARAR Karar Tarihi:14.07.2009 Karar Sayısı:2009/15199 Yayımlandığı Resmi Gazete Tarih ve Sayısı:16.07.2009/227290 Yürürlükte olan düzenleme üç farklı kategoride

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 07.08.2015 Sayı 41 Genel Değerlendirme Nisan 2015 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Nisan 2015 verilerinin değerlendirildiği- 41. sayısında sigortalı

Detaylı

TABLO-2. ORTAÖĞRETİM MEZUNLARININ TERCİH EDEBİLECEĞİ KADROLAR ( EKPSS 2014)

TABLO-2. ORTAÖĞRETİM MEZUNLARININ TERCİH EDEBİLECEĞİ KADROLAR ( EKPSS 2014) 7942 MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Hizmetli ADANA TÜM İLÇELER Taşra YH 12 9 2001 7943 MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Hizmetli ADIYAMAN TÜM İLÇELER Taşra YH 12 5 2001 7944 MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Hizmetli AFYONKARAHİSAR

Detaylı

SON DÖNEM DEVLET DESTEKLERİ VE TEŞVİKLERİ

SON DÖNEM DEVLET DESTEKLERİ VE TEŞVİKLERİ SON DÖNEM DEVLET DESTEKLERİ VE TEŞVİKLERİ DEVLET DESTEKLERİ 1- AJANSIN MALİ DESTEKLERİ 2- DEVLETİN YATIRIM TEŞVİKLERİ 3- DEVLETİN HİZMETLER SEKTÖRÜNE VE İHRACAT A YÖNELİK TEŞVİKLERİ İller arası Sosyo Ekonomik

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 01 10 2014 Sayı 31 TEPAV İSTİHDAM İZLEME TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Haziran 2014 verilerinin değerlendirildiği- 31. sayısında sigortalı

Detaylı

CEYHAN SOSYO- EKONOMİK RAPORU

CEYHAN SOSYO- EKONOMİK RAPORU CEYHAN TİCARET ODASI CEYHAN SOSYO- EKONOMİK RAPORU 2013 YILI Ceyhan Ticaret Odası 2013 CEYHAN T İ CARET ODASI BAŞKANDAN; Değerli Ceyhanlılar, Bilindiği gibi Ceyhan Adana nın en eski ilçelerindenn birisi

Detaylı

ek: eğitim izleme göstergeleri

ek: eğitim izleme göstergeleri ek: eğitim izleme göstergeleri, eğitim izleme raporu 2010, sayfa 107-164 ek: eğitim izleme göstergeleri Geçtiğimiz yılki Eğitim İzleme Raporu nda ilk kez kamuoyuna sunulan Eğitim İzleme Göstergeleri nin

Detaylı

KPSS-2014/3 Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Kadrolarına Yerleştirme Sonuçlarına Göre En Büyük ve En Küçük Puanlar (Lisans)

KPSS-2014/3 Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Kadrolarına Yerleştirme Sonuçlarına Göre En Büyük ve En Küçük Puanlar (Lisans) KURUM ADI ADI 390160001 SAĞLIK BAKANLIĞI PSİKOLOG (AĞRI TÜM İLÇELER Taşra) 1 0 72,44764 72,44764 390160003 SAĞLIK BAKANLIĞI PSİKOLOG (ARDAHAN TÜM İLÇELER Taşra) 1 0 72,11422 72,11422 390160005 SAĞLIK BAKANLIĞI

Detaylı

T.C. B A Ş B A K A N L I K STEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI

T.C. B A Ş B A K A N L I K STEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI T.C. B A Ş B A K A N L I K YENİ TEŞVİK K SİSTEMS STEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI MEVCUT TEŞVİK SİSTEMİ Genel Teşvik Uygulamaları Bölgesel Teşvik Uygulamaları Büyük Ölçekli Yatırımların Teşviki KDV

Detaylı

KONU : YENİ TEŞVİK SİSTEMİ

KONU : YENİ TEŞVİK SİSTEMİ KONU : YENİ TEŞVİK SİSTEMİ Bilindiği üzere Başbakan Recep Tayyip Erdoğan tarafından yeni teşvik sistemi açıklandı. Bu açıklamaya dayanarak aşağıda yeni teşvik sistemi genel hatlarıyla ifade edilecektir.

Detaylı

İleri Teknolojili Tıbbi Görüntüleme Cihazları Yoğunluğu. Prepared by: Siemens Turkey Strategy and Business Development, SBD Istanbul, March 2010

İleri Teknolojili Tıbbi Görüntüleme Cihazları Yoğunluğu. Prepared by: Siemens Turkey Strategy and Business Development, SBD Istanbul, March 2010 İleri Teknolojili Tıbbi Görüntüleme Cihazları Yoğunluğu Prepared by: Siemens Turkey Strategy and Business Development, SBD Istanbul, March 200 Bilgisayarlı Tomografi milyon kişiye düşen cihaz sayısı İlk

Detaylı

YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI ARASINDA YURTİÇİ ÖĞRETİM ELEMANI VE ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARININ DESTEKLENMESİ AMACIYLA YÜKSEKÖĞRETİM KURULUNCA

YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI ARASINDA YURTİÇİ ÖĞRETİM ELEMANI VE ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARININ DESTEKLENMESİ AMACIYLA YÜKSEKÖĞRETİM KURULUNCA YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI ARASINDA YURTİÇİ ÖĞRETİM ELEMANI VE ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARININ DESTEKLENMESİ AMACIYLA YÜKSEKÖĞRETİM KURULUNCA YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARINA AKTARILACAK TUTARLARIN KULLANIMI, MUHASEBELEŞTİRİLMESİ,

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 16 09 2014 Sayı 29 Genel Değerlendirme Nisan 2014 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Nisan 2014 verilerinin değerlendirildiği- 29. sayısında sigortalı

Detaylı

BÖLGESEL VERİMLİLİK İSTATİSTİKLERİ METAVERİ

BÖLGESEL VERİMLİLİK İSTATİSTİKLERİ METAVERİ BÖLGESEL VERİMLİLİK İSTATİSTİKLERİ METAVERİ Kapsam Sektörel Kapsam 2003-2008 yılları için Avrupa Topluluğu nda Ekonomik Faaliyetlerin İstatistiki Sınıflaması NACE REV.1.1 e göre; B C D E F G H I J K M

Detaylı

Talepte Bulunan PersonelinÜnvanlara Göre Dağılımı

Talepte Bulunan PersonelinÜnvanlara Göre Dağılımı 15/06/2011-05/08/2011 Tarihleri Arasında Başkanlığımız İnternet Sitesinde Yayınlanan "Hizmetiçi Eğitim İhtiyacının Belirlenmesi Anketi"ne Katılan 7.191 Personelin 58.878 Tercihin, "Tercih Edilen Eğitim

Detaylı

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ. Stratejik Yatırımların Teşviki KDV İstisnası ü ü ü ü. Bölgesel Teşvik Uygulamaları

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ. Stratejik Yatırımların Teşviki KDV İstisnası ü ü ü ü. Bölgesel Teşvik Uygulamaları UYGULAMALAR YENİ TEŞVİK SİSTEMİ 15.06.2012 tarih ve 2012/3305 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe giren yeni teşvik sistemi 4 farklı uygulamadan oluşmaktadır: 1- Genel Teşvik Uygulamaları 2- Bölgesel

Detaylı

Türkiye de Belediye Atıkları Yönetiminde Sorunlar ve Çözüm Önerileri

Türkiye de Belediye Atıkları Yönetiminde Sorunlar ve Çözüm Önerileri Türkiye de Belediye Atıkları Yönetiminde Sorunlar ve Çözüm Önerileri Recep ŞAHİN Türkiye Belediyeler Birliği Genel Sekreter Yardımcısı Ekim 2015, Ankara Belediyeler ve Atıklar Belediyelerin sorumlu olduğu

Detaylı

KURUM ADI KADRO ADI KONT.

KURUM ADI KADRO ADI KONT. . KPSS-2014/2 310020001 ADIYAMAN ÜNİVERSİTESİ Memur (ADIYAMAN MERKEZ Merkez) 1 0 86,13395 86,13395 310020003 ADIYAMAN ÜNİVERSİTESİ Memur (ADIYAMAN MERKEZ Merkez) 1 0 87,43649 87,43649 310020005 ADIYAMAN

Detaylı

KPSS-2014/3 Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Kadrolarına Yerleştirme Sonuçlarına Göre En Büyük ve En Küçük Puanlar (Önlisans)

KPSS-2014/3 Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Kadrolarına Yerleştirme Sonuçlarına Göre En Büyük ve En Küçük Puanlar (Önlisans) KURUM ADI ADI 290160001 SAĞLIK BAKANLIĞI SAĞLIK TEKNİKERİ (ADANA TÜM İLÇELER Taşra) 1 0 85,13376 85,13376 290160003 SAĞLIK BAKANLIĞI SAĞLIK TEKNİKERİ (AFYONKARAHİSAR TÜM İLÇELER Taşra) 2 0 81,03624 82,65201

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 01 07 2014 Sayı 27 Genel Değerlendirme Şubat 2014 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Şubat 2014 verilerinin değerlendirildiği- 27. sayısında sigortalı

Detaylı

Mayıs 2014 SAGMER İstatistikleri

Mayıs 2014 SAGMER İstatistikleri Mayıs 2014 SAGMER İstatistikleri *Ekli dosyadaki istatistikî veriler, Sigorta Şirketlerinin SBM ye gönderdiği verilerden oluşturulmuştur. Veriler 31 Mayıs 2014 itibariyle alınmıştır. Tablo 1: Ödeme Yöntemine

Detaylı

TAKVİM KARTONLARI 2016 YILI RESMİ TATİL GÜNLERİ

TAKVİM KARTONLARI 2016 YILI RESMİ TATİL GÜNLERİ 2016 YILI RESMİ TATİL GÜNLERİ 2016 YILI MÜBAREK GÜN ve GECELER Yılbaşı 1 Ocak Cuma Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı 23 Nisan Cumartesi Emek ve Dayanışma Günü 1 Mayıs Pazar Gençlik ve Spor Bayramı 19 Mayıs

Detaylı

İL BAZINDA DAĞILIM İSTANBUL 136 ANKARA 36 İZMİR 23 ANTALYA 12 KOCAELİ 10 GAZİANTEP 9

İL BAZINDA DAĞILIM İSTANBUL 136 ANKARA 36 İZMİR 23 ANTALYA 12 KOCAELİ 10 GAZİANTEP 9 BAŞVURU ADEDİ 335 TEMMUZ-AĞUSTOS-EYLÜL 2010 BAŞVURU İSTATİSTİKLERİ ANA BRANŞ BAZINDA DAĞILIM HAYAT DIŞI 307 HAYAT 28 İL BAZINDA DAĞILIM İSTANBUL 136 ANKARA 36 İZMİR 23 ANTALYA 12 KOCAELİ 10 GAZİANTEP 9

Detaylı

İstatistik ve Sicil İzleme Dairesi Başkanlığı

İstatistik ve Sicil İzleme Dairesi Başkanlığı 1 İçindekiler Bölüm 1 2004 Yılı Dört Aylık Sonuçlar Bölüm 2 Teyit Sonuçları Bölüm 3 Internet Üzerinden İhale İşlemi Yapan İdarelerin İllerine ve Yapılarına Göre Dağılımları 2 2003 yılında ve 2004 yılının

Detaylı

SON EKONOMİK GELİŞMELERDEN SONRA ESNAF VE SANATKARLARIN DURUMU

SON EKONOMİK GELİŞMELERDEN SONRA ESNAF VE SANATKARLARIN DURUMU SON EKONOMİK GELİŞMELERDEN SONRA ESNAF VE SANATKARLARIN DURUMU Temel Ekonomik Göstergeler: Temmuz ayında; Üretici fiyatları genel indeksinde(üfe), Bir önceki aya göre %1,25 artış Bir önceki yılın Aralık

Detaylı

TABLO-1. MERKEZİ YERLEŞTİRMEDEKİ EN KÜÇÜK VE EN BÜYÜK PUANLAR ( ORTAÖĞRETİM MEZUNLARI )

TABLO-1. MERKEZİ YERLEŞTİRMEDEKİ EN KÜÇÜK VE EN BÜYÜK PUANLAR ( ORTAÖĞRETİM MEZUNLARI ) 1573951 3 0 091.496 092.411 HEMŞİRE (BOLU) ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ (Merkez) 1573953 29 0 093.232 096.492 KORUMA VE GÜVENLİK GÖREVLİSİ (ANKARA) ADALET BAKANLIĞI (Merkez) 1573955 11 0 092.813 093.230

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 11.06.2015 Sayı 39 Eki-08 Oca-09 Nis-09 Tem-09 Eki-09 Oca-10 Nis-10 Tem-10 Eki-10 Oca-11 Nis-11 Tem-11 Eki-11 Oca-12 Nis-12 Tem-12 Eki-12 Oca-13 Nis-13 Tem-13 Eki-13 Oca-14 Nis-14 Tem-14 Eki-14 Oca-15

Detaylı

VALİLİĞİNE (İl Sağlık Müdürlüğü) GENELGE 2005/88

VALİLİĞİNE (İl Sağlık Müdürlüğü) GENELGE 2005/88 Konu: Psiko-Teknik Değerlendirme Merkezi 03.06.2005/8148 VALİLİĞİNE (İl Sağlık Müdürlüğü) GENELGE 2005/88 Bilindiği üzere Psiko-Teknik Değerlendirme Merkezlerinin açılış, işleyiş ve denetim işlemleri 18.07.1997

Detaylı

K.KODU KONTENJAN KONTENJAN PUAN PUAN KADRO UNVANI KURUM ADI 3176421 1 0 082.164 082.164 AVUKAT (BOLU) ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ (MERKEZ)

K.KODU KONTENJAN KONTENJAN PUAN PUAN KADRO UNVANI KURUM ADI 3176421 1 0 082.164 082.164 AVUKAT (BOLU) ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ (MERKEZ) 3176421 1 0 082.164 082.164 AVUKAT (BOLU) ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ (MERKEZ) 3176423 2 0 080.960 081.595 MÜHENDİS (ANKARA) ADALET BAKANLIĞI (MERKEZ) 3176424 3 0 079.384 079.639 MÜHENDİS (ANKARA)

Detaylı

BÖLGE BAZINDA DESTEKLENECEK SEKTÖRLER (TASLAK) (US 97 ULUSAL FAALİYET VE ÜRÜN SINIFLAMASI KODLARIYLA)

BÖLGE BAZINDA DESTEKLENECEK SEKTÖRLER (TASLAK) (US 97 ULUSAL FAALİYET VE ÜRÜN SINIFLAMASI KODLARIYLA) BÖLGE BAZINDA DESTEKLENECEK SEKTÖRLER (TASLAK) (US 97 ULUSAL FAALİYET VE ÜRÜN SINIFLAMASI KODLARIYLA) Bölgeler Düzey 2 30 *büro, muhasebe ve bilgi işlem makineleri imalatı 1.BÖLGE TR10 (İstanbul) 2423

Detaylı

122. GRUPTA İHALE EDİLECEK SAHALARIN LİSTESİ. Belirlenen Taban İhale Bedeli TL. 1 Adana 3327245 3183357 II. Grup 81.07 Arama 6.06.2016 9,30 60.

122. GRUPTA İHALE EDİLECEK SAHALARIN LİSTESİ. Belirlenen Taban İhale Bedeli TL. 1 Adana 3327245 3183357 II. Grup 81.07 Arama 6.06.2016 9,30 60. 122. GRUPTA İHALE EDİLECEK SAHALARIN LİSTESİ Sıra No İli Erişim İlişkili Erişim Maden Grubu Alanı Ruhsat Safhası İhale Tarihi Saati Belirlenen Taban İhale Bedeli TL. 1 Adana 3327245 3183357 II. Grup 81.07

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 12 08 2014 Sayı 28 Genel Değerlendirme Mart 2014 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Mart 2014 verilerinin değerlendirildiği- 28. sayısında sigortalı

Detaylı

Türkiye'nin en yaşanabilir illeri listesi

Türkiye'nin en yaşanabilir illeri listesi On5yirmi5.com Türkiye'nin en yaşanabilir illeri listesi Hangi şehrin yaşam standartları daha yüksek, hangi şehirde yaşam daha kolay? Yayın Tarihi : 11 Kasım 2012 Pazar (oluşturma : 2/6/2016) Aylık iş ve

Detaylı

OKUL SÜTÜ TEKNİK ŞARTNAMESİ

OKUL SÜTÜ TEKNİK ŞARTNAMESİ OKUL SÜTÜ TEKNİK ŞARTNAMESİ 1-GENEL HUSUSLAR 1.1.Tanımlar 1.2.Adı, Sınıfı, Tipi : Tam yağlı UHT Süt 1.3.Üretim Yeri : Türkiye 1.4.Üretim Metodu : UHT tekniğine uygun şekilde 1.5.Yasal Mevzuatlar : 1.5.1-5996

Detaylı

İstanbul, İzmir (Büyükşehirl er) Diğer Büyükşehir Belediyeleri

İstanbul, İzmir (Büyükşehirl er) Diğer Büyükşehir Belediyeleri İkili toplama / AGM/ Marmara / Ege İstanbul, İzmir (Büyükşehirl er) Büyükşehir i İstanbul Büyükşehir Belediyesi, İzmir Büyükşehir Belediyesi, Küçük Menderes Havzası Çevre ve Altyapı Hizmetleri Birliği,

Detaylı

2012-ÖMSS Sınav Sonucu İle Yapılan Yerleştirme Sonuçlarına İlişkin Sayısal Bilgiler (Önlisans)

2012-ÖMSS Sınav Sonucu İle Yapılan Yerleştirme Sonuçlarına İlişkin Sayısal Bilgiler (Önlisans) 20020123801 ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ MEMUR (BOLU / MERKEZ - Merkez) 1 0 77,71676 77,71676 20020123803 ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ MEMUR (BOLU / MERKEZ - Merkez) 2 0 77,52866 78,22274 20020123805

Detaylı

ENTEGRE KATI ATIK YÖNETİMİ

ENTEGRE KATI ATIK YÖNETİMİ DÜZCE NİN ÇEVRE SORUNLARI ve ÇÖZÜM ÖNERİLERİ ÇALIŞTAYI ENTEGRE KATI ATIK YÖNETİMİ Yrd. Doç. Dr. Fatih TAŞPINAR Düzce Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü Konuralp/DÜZCE 04.12.2012 1 KATI ATIK (ÇÖP) Toplumun

Detaylı

MEVCUT EVSEL KATI ATIK MİKTARLARI VE BERTARAF YÖNTEMLERİ:

MEVCUT EVSEL KATI ATIK MİKTARLARI VE BERTARAF YÖNTEMLERİ: ÇEVRE VE SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA TEMATİK PANELİ Cezmi Neyim ÇEVKO Vakfı TÜRKİYE DE EVSEL NİTELİKLİ KATI ATIKLAR GİRİŞ : Son Yıllarda Katı Atıklardan kaynaklanan problemler ülkemizin en önemli çevre sorunlarındandır.

Detaylı

LİSTE - III TÜRKİYE KAMU HASTANELERİ KURUMU - TAŞRA İL KODU İL ADI POZİSYON ADI BÜTÇE TÜRÜ

LİSTE - III TÜRKİYE KAMU HASTANELERİ KURUMU - TAŞRA İL KODU İL ADI POZİSYON ADI BÜTÇE TÜRÜ YER DEĞİŞİKLİĞİ BAŞVURULARI İÇİN İLAN EDİLEN LİSTESİ 1 ADANA DİŞ TABİBİ DÖNER SERMAYE 1 1 ADANA DİŞ TABİBİ GENEL BÜTÇE 2 1 ADANA EBE DÖNER SERMAYE 1 1 ADANA EBE GENEL BÜTÇE 5 1 ADANA ECZACI DÖNER SERMAYE

Detaylı

ÜLKE GENELİ TRAFİK İSTATİSTİK BÜLTENİ. E m n i y e t G e n e l M ü d ü r l ü ğ ü. Trafik Hizmetleri Başkanlığı

ÜLKE GENELİ TRAFİK İSTATİSTİK BÜLTENİ. E m n i y e t G e n e l M ü d ü r l ü ğ ü. Trafik Hizmetleri Başkanlığı E m n i y e t G e n e l M ü d ü r l ü ğ ü TRAFİK İSTATİSTİK BÜLTENİ Trafik Hizmetleri Başkanlığı ÜLKE GENELİ Trafik Eğitim ve Araştırma Dairesi Başkanlığı TEMMUZ-2015 AÇIKLAMALAR AYLIK TRAFİK İSTATİSTİK

Detaylı

UYAP VİZYONU SEMİNERİ 04.06.2007 KATILIMCI PROFİLİ

UYAP VİZYONU SEMİNERİ 04.06.2007 KATILIMCI PROFİLİ 1. CUMHURBAŞKANLIĞI 1.1. Devlet Denetleme Kurulu UYAP VİZYONU SEMİNERİ 04.06.2007 KATILIMCI PROFİLİ 2. BAŞBAKANLIK 2.1. Milli Güvenlik Kurulu Genel Sekreterliği(MGK) 2.2. Atatürk Kültür, Dil ve tarih Yüksek

Detaylı

KAMU HASTANELERİ BİRLİKLERİNDE SÖZLEŞMELİ PERSONELE EK ÖDEME YAPILMASINA DAİR YÖNERGEDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNERGE

KAMU HASTANELERİ BİRLİKLERİNDE SÖZLEŞMELİ PERSONELE EK ÖDEME YAPILMASINA DAİR YÖNERGEDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNERGE KAMU HASTANELERİ BİRLİKLERİNDE SÖZLEŞMELİ PERSONELE EK ÖDEME YAPILMASINA DAİR YÖNERGEDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNERGE MADDE 1-20/11/2012 tarihli ve 116 sayılı Makam Onayı ile yürürlüğe konulan Kamu

Detaylı

İSTATİSTİK, ANALİZ VE RAPORLAMA DAİRE BAŞKANLIĞI

İSTATİSTİK, ANALİZ VE RAPORLAMA DAİRE BAŞKANLIĞI RAPOR BÜLTENİ İSTATİSTİK, ANALİZ VE RAPORLAMA DAİRE BAŞKANLIĞI Ağız ve Diş Sağlığı Hizmetleri (TKHK, 13-) Tarih: 13/11/ Sayı : 12 Editör Aziz KÜÇÜK Hazırlayan Alpay KÖMBE Katkıda Bulunanlar Uğur TEKKANAT

Detaylı

KURUM UNVAN İL TEŞKİLAT SINIF ÖĞRENİM DERECE ADET NİT1 NİT2 NİT3 ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ KÜTÜPHANECİ BOLU Merkez TH LİSANS 8 1 4099 4101 7300

KURUM UNVAN İL TEŞKİLAT SINIF ÖĞRENİM DERECE ADET NİT1 NİT2 NİT3 ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ KÜTÜPHANECİ BOLU Merkez TH LİSANS 8 1 4099 4101 7300 KURUM UNVAN İL TEŞKİLAT SINIF ÖĞRENİM DERECE ADET NİT1 NİT2 NİT3 ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ KÜTÜPHANECİ BOLU Merkez TH LİSANS 8 1 4099 4101 7300 ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ MEMUR BOLU Merkez GİH

Detaylı

KPSS - 2004/2 ve Ek Yerleştirmedeki En Küçük ve En Büyük Puanlar ( TABLO-1 Ortaöğretim Mezunları III. Grup Yeni Kadrolar )

KPSS - 2004/2 ve Ek Yerleştirmedeki En Küçük ve En Büyük Puanlar ( TABLO-1 Ortaöğretim Mezunları III. Grup Yeni Kadrolar ) KPSS - 2004/2 ve Ek Yerleştirmedeki En Küçük ve En Büyük Puanlar ( TABLO-1 Ortaöğretim Mezunları III. Grup Yeni Kadrolar ) EN EN BOŞ KÜÇÜK BÜYÜK K.KODU KONTENJAN KONTENJAN PUAN PUAN UNVAN KURUM ADI KURUM

Detaylı

KPSS 2008/4 MERKEZİ YERLEŞTİRMEDEKİ EN KÜÇÜK VE EN BÜYÜK PUANLAR ( LİSANS ) ( YERLEŞTİRME TARİHİ : 19 OCAK 2009 )

KPSS 2008/4 MERKEZİ YERLEŞTİRMEDEKİ EN KÜÇÜK VE EN BÜYÜK PUANLAR ( LİSANS ) ( YERLEŞTİRME TARİHİ : 19 OCAK 2009 ) 3842341 1 0 090.770 090.770 ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ DİYETİSYEN ( BOLU Merkez ) 3842343 5 0 076.290 079.037 ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ HEMŞİRE ( BOLU Merkez ) 3842345 1 0 087.615 087.615 ABANT

Detaylı

AMBALAJ ATIKLARININ kontrolü yönetmeliği DR. FÜSUN ZEYBEK

AMBALAJ ATIKLARININ kontrolü yönetmeliği DR. FÜSUN ZEYBEK AMBALAJ ATIKLARININ kontrolü yönetmeliği DR. FÜSUN ZEYBEK Mevzuat KANUN/YÖNETMEL NETMELİK 2872 sayılı Çevre Kanunu 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu 5393 sayılı Belediye Kanunu 14.03.1991 Katı Atıklar

Detaylı

DR. MEHMET AKYOL TÜİK MANİSA BÖLGE MÜDÜRÜ 07/11/2014

DR. MEHMET AKYOL TÜİK MANİSA BÖLGE MÜDÜRÜ 07/11/2014 DR. MEHMET AKYOL TÜİK MANİSA BÖLGE MÜDÜRÜ 07/11/2014 Nüfus Eğitim Sağlık Doğum Ölüm Evlenme ve Boşanma İşgücü Tüketim Fiyat Endeksleri Finansal Yatırım Araçları Milli Gelir Dış Ticaret Yapı İzin Konut

Detaylı

HANEHALKI İŞGÜCÜ ARAŞTIRMASI Bölgesel Sonuçlar 2004-2013 İşgücü ve Yaşam Koşulları Daire Başkanlığı İşgücü İstatistikleri Grubu İÇİNDEKİLER GİRİŞ... 3 TEMEL İŞGÜCÜ GÖSTERGELERİ... 5 YE İLİŞKİN İŞGÜCÜ GÖSTERGELERİ,

Detaylı

TABLO-2. MERKEZİ YERLEŞTİRMEDEKİ EN KÜÇÜK VE EN BÜYÜK PUANLAR ( ÖNLİSANS MEZUNLARI )

TABLO-2. MERKEZİ YERLEŞTİRMEDEKİ EN KÜÇÜK VE EN BÜYÜK PUANLAR ( ÖNLİSANS MEZUNLARI ) 2751751 2 0 092.271 093.625 TEKNİKER (ANKARA) ADALET BAKANLIĞI (Merkez) 2751753 2 0 073.613 075.487 HEMŞİRE (AYDIN) ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ (Merkez) 2751755 1 0 088.601 088.601 LABORANT (AYDIN) ADNAN

Detaylı

1 / 21 KADRO KODU BOŞ EN KÜÇÜK EN BÜYÜK KURUM ADI KADRO ADI KONT.

1 / 21 KADRO KODU BOŞ EN KÜÇÜK EN BÜYÜK KURUM ADI KADRO ADI KONT. 110010001 ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ TEKNİSYEN (BOLU MERKEZ Merkez) 1 0 84,54093 84,54093 110140001 ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK TEKNİSYENİ (ERZURUM MERKEZ Merkez) 7 0 78,00955 78,32632 110180001 BAYBURT

Detaylı

15/6/2012 tarihli ve 28324 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan, 6322 sayılı AATUHK ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 32.

15/6/2012 tarihli ve 28324 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan, 6322 sayılı AATUHK ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 32. Büyük Ölçekli Yatırımlar & Bölgesel Teşvikler & Stratejik Yatırımlar Genel Açıklamalar 15/6/2012 tarihli ve 28324 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan, 6322 sayılı AATUHK ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına

Detaylı

Redife YAŞAR Çevre Mühendisi. Çevre Yönetimi ve Çevre Denetimi İşleri Şube Müdürlüğü

Redife YAŞAR Çevre Mühendisi. Çevre Yönetimi ve Çevre Denetimi İşleri Şube Müdürlüğü Redife YAŞAR Çevre Mühendisi Çevre Yönetimi ve Çevre Denetimi İşleri Şube Müdürlüğü 29/01/2013 1. 2872 sayılı Çevre Kanunu 2. 30/07/2004 tarih ve 25538 sayılı Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği 3.

Detaylı

Toplumun Kamu Yönetimine ve Kamu Hizmetlerine Bakışı

Toplumun Kamu Yönetimine ve Kamu Hizmetlerine Bakışı Toplumun Kamu Yönetimine ve Kamu Hizmetlerine Bakışı Fikret Adaman (Boğaziçi Üniversitesi) Ali Çarkoğlu (Sabancı Üniversitesi) Burhan Şenatalar (İstanbul Bilgi Üniversitesi) 1 Çalışmanın Yöntemi 8 Kasım-23

Detaylı

TABLO-3. MERKEZİ YERLEŞTİRMEDEKİ EN KÜÇÜK VE EN BÜYÜK PUANLAR ( LİSANS MEZUNLARI )

TABLO-3. MERKEZİ YERLEŞTİRMEDEKİ EN KÜÇÜK VE EN BÜYÜK PUANLAR ( LİSANS MEZUNLARI ) 3953731 2 0 078.393 080.068 HEMŞİRE (BOLU) ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ (Merkez) 3953733 1 0 086.352 086.352 MÜHENDİS (ANKARA) ADALET BAKANLIĞI (Merkez) 3953735 1 0 086.770 086.770 MÜHENDİS (ANKARA)

Detaylı

2015 YILI RESMİ TATİL GÜNLERİ Yılbaşı 1 Ocak Perşembe. Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı 23 Nisan Perşembe. Emek ve Dayanışma Günü 1 Mayıs Cuma

2015 YILI RESMİ TATİL GÜNLERİ Yılbaşı 1 Ocak Perşembe. Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı 23 Nisan Perşembe. Emek ve Dayanışma Günü 1 Mayıs Cuma 2015 YILI RESMİ TATİL GÜNLERİ Yılbaşı 1 Ocak Perşembe Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı 23 Nisan Perşembe Emek ve Dayanışma Günü 1 Mayıs Cuma Gençlik ve Spor Bayramı 19 Mayıs Salı Ramazan Bayramı 17-18-19

Detaylı

-TÜRKİYE DE KİŞİ BAŞINA TÜKETİCİ BORCU 4 BİN TL YE YAKLAŞTI

-TÜRKİYE DE KİŞİ BAŞINA TÜKETİCİ BORCU 4 BİN TL YE YAKLAŞTI Umut Oran Basın Açıklaması 27.5.2013 -TÜRKİYE DE KİŞİ BAŞINA TÜKETİCİ BORCU 4 BİN TL YE YAKLAŞTI -SON ÜÇ YILDA KİŞİBAŞINA DÜŞEN TÜKETİCİ BORCU YÜZDE 90 ORANINDA ARTARKEN, AYNI DÖNEMDE TASARRUF NDAKİ ARTIŞ

Detaylı

M. SALİH URAS TÜİK DİYARBAKIR BÖLGE MÜDÜRÜ 10/08/2015

M. SALİH URAS TÜİK DİYARBAKIR BÖLGE MÜDÜRÜ 10/08/2015 M. SALİH URAS TÜİK DİYARBAKIR BÖLGE MÜDÜRÜ 10/08/2015 Diyarbakır Bölge Müdürlüğü 1 Nüfus Eğitim Sağlık Doğum Ölüm Evlenme ve Boşanma İşgücü Tüketim Fiyat Endeksleri Finansal Yatırım Araçları Sanayi Milli

Detaylı

KPSS - 2004/2 ve Ek Yerleştirmedeki En Küçük ve En Büyük Puanlar ( TABLO-2 Önlisans Mezunları III. Grup Yeni Kadrolar )

KPSS - 2004/2 ve Ek Yerleştirmedeki En Küçük ve En Büyük Puanlar ( TABLO-2 Önlisans Mezunları III. Grup Yeni Kadrolar ) KPSS - 2004/2 ve Ek Yerleştirmedeki En Küçük ve En Büyük Puanlar ( TABLO-2 Önlisans Mezunları III. Grup Yeni Kadrolar ) EN EN BOŞ KÜÇÜK BÜYÜK K.KODU KONTENJAN KONTENJAN PUAN PUAN UNVAN KURUM ADI KURUM

Detaylı

Elektrik Piyasası Sektör Raporu Ocak/2016

Elektrik Piyasası Sektör Raporu Ocak/2016 Elektrik Piyasası Sektör Raporu I GİRİŞ Bu rapor, elektrik piyasasında faaliyette bulunan lisans sahibi şirketlerin Kurumumuza sunmuş oldukları bildirimler esas alınarak hazırlanmıştır. Rapordaki lisanslı

Detaylı

TÜRKİYE İLETİM SİSTEMİ RÜZGÂR SANTRALİ BAĞLANTILARI

TÜRKİYE İLETİM SİSTEMİ RÜZGÂR SANTRALİ BAĞLANTILARI TÜRKİYE İLETİM SİSTEMİ RÜZGÂR SANTRALİ BAĞLANTILARI Kazım ŞENOCAK Elektrik Mühendisi Planlama ve Stratejik Yönetim Dairesi Başkanlığı 08/05/2015 www.teias.gov.tr Kurulu Güç Bilgileri Rüzgar Kurulu Güç

Detaylı

Sosyal Araştırmalar Enstitüsü 30 MART 2014

Sosyal Araştırmalar Enstitüsü 30 MART 2014 30 MART 2014 AraştırmaHakkında Araştırma, 30 Mart 2014 günü, Bilgisayar Destekli Telefon Görüşmesi (CATI) yöntemi ile mahalli seçimlerde oy kullanan toplam 1383 seçmen ile gerçekleştirilmiştir. Araştırma

Detaylı

SAHİBİNDEN SATILIK FREN TEST CİHAZI

SAHİBİNDEN SATILIK FREN TEST CİHAZI SAHİBİNDEN SATILIK FREN TEST CİHAZI Sahibinden Fren Test Cihazı Adana, Sahibinden Satılık Fren Test Cihazı Adana, Sahibinden Satılık Ucuz Fren Test Cihazı Adana Sahibinden Fren Test Cihazı Adıyaman, Sahibinden

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 31 12 2014 Sayı 33 Genel Değerlendirme Ağustos 2014 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Ağustos 2014 verilerinin değerlendirildiği 33. sayısında

Detaylı