SOSYAL HUKUK DEVLETİNDE ÖZGÜRLÜK VE YÜKÜMLÜLÜK

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "SOSYAL HUKUK DEVLETİNDE ÖZGÜRLÜK VE YÜKÜMLÜLÜK"

Transkript

1 İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Yıl:13 Sayı:26 Güz 2014/2 s SOSYAL HUKUK DEVLETİNDE ÖZGÜRLÜK VE YÜKÜMLÜLÜK Zafer Gören ÖZET Toplumsal gereksinmelere cevap veren, bunu sağlamak için bireyin devlet edimlerinden pay sahibi olmasını öngören ve bireye bu çerçevede özgürlük tanıyan kapsamlı bir devlet planlaması yapılması gereği, sosyal devlet ilkesini haklı kılmaktadır. Bugünkü toplumsal gelişmeler sosyal ögelerin daha güçlü bir şekilde yapılanmasını gerektirmektedir. Bununla birlikte özgürlükçü gelişimin bugüne kadar kazandırdıklarından da bu nedenle vazgeçmemek lazımdır. Müdahale söz konusu olduğunda devlet bireylerin ve toplumsal grupların toplumsal değerlerden uygun bir pay alabilmesi amacını gütmelidir. Burada devlet faaliyetlerini temel haklar ve ölçülülük ilkesi yönlendirecek ve sınırlayacaktır. Toplumsal uyuşmazlıklara devlet taraf olmayıp tek taraflı menfaatlerin koruyucusu da değildir. Devlet sadece kamu yararının tarafsız bir bekçisidir. Anahtar Sözcükler: Sosyal Devlet, Refah Devleti, Sosyal Hukuk Devleti, Sosyal Adalet. ABSTRACT FREEDOM AND OBLIGATION AT SOCIAL STATE OF LAW The necessity to give weightage to a comprehensive state planning by which responding to the the social needs and for meeting this need prescripting individual as a shareholder of a state act and legitimizing his freedom in this framework, justifies the social state principles. Current social developments requires strengtening of the social structures, On the other hand, values acquired by development of libertarianism should not be abandoned due to these reasons. When an intervention is in place, the state ought to aim at providing fair shares to individuals and social groups from social values. Hereby, fundamental rights and principle of proportionality will direct and restrict the state activities. State is neither a side of the social conflicts nor protector of the unilateral interests. It is merely an objective keeper of the public welfare. Key Words: Social State, Welfare State, Social State of Law, Social Justice. Prof. Dr., İstanbul Ticaret Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi. 26

2 2014/2 SOSYAL HUKUK DEVLETİ 1.Genel Olarak Sosyal Hukuk Devleti Sosyal devlet ilkesi devleti, toplum bireylerinin muhtaç olduğu, ekonominin gereklerine ve toplumun ihtiyaçlarına uygun bir alt yapı, kapasiteli bir yol ağının ve trafik sisteminin kurulması ve bakımı, enerji ve su ihtiyacının sağlanması ve günün gereksinmelerine yanıt veren bir eğitim sisteminin kurulması gibi devlet edimlerini, insan onuruna yakışır bir yaşamı güvence altına almak için yerine getirmekle yükümlendirmektedir. Bu devlet yükümlülüklerinin anayasa-hukuksal açıdan garanti altına alınması, onların devlet tarafından yerine getirilmesinin bir bağış olmadığını, aksine bireyin onların yerine getirilmesi konusunda bir dava hakkına sahip olduğunu göstermektedir 1. Devletin sosyal yükümlülüğü konusunda geniş kapsamlı bir görüş birliği bulunmaktadır 2. Buna göre sosyal devlet, sosyal adaletin ve sosyal güvenliğin yaratılması ve korunması ile yükümlü bir devlettir. Bir paylaştırma ilkesi olan sosyal adalet, toplumdaki her kesim ve gruba ekonomik ve kültürel yaşam olanaklarının garantisinin dengeli sağlanmasını gerektirir. Bu garanti eğitim ve öğrenimde, meslek sahibi olmada ekonomiksosyal şans eşitliğinin gözetilmesini de kapsar. Sosyal devletin bir amacı da işyerlerinin, gelir ve servetin adaletli bir şekilde dağıtılmasıdır. Ayrıca toprak, su, hava, enerji, öğrenci kontenjanları ve işyerleri gibi toplumsal değerlerin sınırlı oluşu, sosyal adalete sadece dengeli bir dağıtım biçimiyle ulaşabilmenin mümkün olduğunu ortaya koymaktadır. Sosyal güvenlik bireye, önleyici ve destekleyici olarak, gerekli yardım ve edinimleri güvence altına alan kurumların yaratılmasını istemektedir. Her insan - yeme, giyinme, barınma, sağlık hizmetleri ve sosyal yardımın diğer gerekli edimlerini içerecek şekilde- sağlık ve mutluluğun garanti edildiği bir yaşam standardına, işsizlik, hastalık, sakatlık, dul kalma, yaşlılık durumlarında ya da geçim araçlarının kendi kusuru olmaksızın kaybı durumlarında güvenlik hakkına sahip olmalıdır 3. 1 Ekkehart Stein: Staatsrecht, B.14, Tübingen, 1993, s Walter Maier: Staats -und Verfassungsrecht, C.1, B.3, Achim 1993, s Walter Maier: Staats -und Verfassungsrecht, C.1, B.3, Achim 1993, s

3 Zafer GÖREN tarihli Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Bildirisi'nin 25. maddesinin 1. fıkrası da aynı kuralı içermektedir. Devlet bireyi maddi değerlerle donatmak kadar, sosyal-siyasal yaşamın manevi değerleri ile de donatmak zorundadır (Örneğin olabildiğince kaliteli öğrenim olanakları, meslekte doyurucu bir pozisyon, kendine özgü bir sorumluluk alanı, kültürel ve siyasal yaşama katılım, önemli sorunlarda özerklik ve kararların alınmasına katılma gibi) Anayasanın yasa koyucuya yönelik düzenleme emri, yaşam değerleriyle donatım, sosyal eşitsizliğin ortadan kaldırılması, sosyal açıdan zayıf durumda olanların korunmasına yöneliktir 4. Anayasa Mahkememiz 1961 Anayasasının 36. ve 40. maddelerinde yer alan mülkiyet hakkı ile çalışma ve sözleşme hürriyetlerini ve 40. maddenin III. fıkrasında yer alan devletin, özel teşebbüslerin milli ekonominin gereklerine ve sosyal amaçlara uygun yürümesini, güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlayacak tedbirler alacağını öngören kuralını, karma ekonomik düzenin benimsendiğinin kanıtı olarak kabul etmiştir 5. Mahkeme daha sonra, Anayasa ilkelerine ters düşmemek koşulu ile iktidarların ekonomi alanında müdahaleci veya liberal bir politika izlemelerine bir engel bulunmadığı 6 Anayasanın liberal bir ekonomi politikası izlemeye elverişli olduğu kadar karma bir ekonomi politikası izlenmesine de elverişli olduğu 7, Anayasanın 5., 35. ve 167. maddeleri ile karma bir ekonomik sistemi de benimseyebileceğini açıklığa kavuşturmuş olduğu 8 yolunda kararlar vermiştir. Anayasanın Başlangıç 6. paragrafı, 5., 35., 48., 167. maddeleri ve 4. maddesi gereğince değiştirilmesi mümkün olmayan bir kural olan 2. maddesindeki sosyal devlet ilkesi ve tüm Anayasaya hakim olan ruh ile, salt bir serbest pazar ekonomisi ya da katı bir planlı ekonominin izlenmesi değil, her iki ekonomik düzenin özelliklerini gereğine göre yapısında birleştiren dünya ekonomisi koşullarıyla uyum içinde modern bir ekonomik düzen amaçlanmıştır 9. Anayasa m. 167 f. I: Devlet para, kredi, sermaye, mal ve hizmet piyasalarının sağlıklı ve düzenli işlemelerini sağlayıcı ve geliştirici tedbirleri alır; piyasalarda fiili veya anlaşma sonucu doğacak tekelleşme ve kartelleşmeyi önler 4 Walter Maier: Staats -und Verfassungsrecht, C.1, B.3, Achim 1993, s AnMah, tarih ve E. 1967/41, K. 1969/57 sayılı karar (AMKD, S. 8, s. 30.) 6 AnMah, tarih ve E. 1984/9, K. 1985/4 sayılı karar (AMKD S. 21, s.59) 7 AnMah, tarih ve E. 1985/2, K. 1985/16 sayılı karar (AMKD, S. 21, s. 222.) 8 AnMah, tarihli ve E. 1986/1, K. 1987/10, k.t sayılı karar (RG, , S ). 9 Krş. Christian Rumpf: Türk Anayasa Hukukuna Giriş, Ankara, 1995, s

4 2014/2 kuralını içermektedir. Bu maddenin gerekçesinde de özel teşebbüsün rekabet koşulları içinde yararlı yönde gelişmesine yardımcı olmak; piyasada fiili ve anlaşma sonucu tekelleri önlemek, kartelleri yasaklamak devletin görevi olarak belirlenmiştir 10. Benzer açıklamalar Anayasanın 172. maddesinin gerekçesinde de bulunmaktadır 11. Bu Anayasa kuralları ve gerekçeleri Anayasanın öngördüğü ekonomik modelin sosyal piyasa ekonomisi modeli olduğunu göstermektedir 12. Piyasa ekonomisi sisteminin tersine sosyal piyasa ekonomisi modelinde, Devlet pasif değil aktif bir rol üstlenmekte ve piyasa ekonomisinin ekonomi kurallarını, hukuk kuralları tamamlamaktadır 13. Kişisel özgürlük, sosyal adalet ve sosyal güvenlik öğelerini birbirleriyle bağdaştırmak suretiyle, sosyal hukuk devleti, hukuk devleti ile sosyal devlet arasındaki gergin ilişkiyi çözüme kavuşturmaktadır. Sosyal hukuk devletinde birey, kişisel özerkliği, kendi yaşam alanını düzenleme yetkisine sahip olmayı ve istisnasız bir eşitlemeye karşı güven içinde olmayı sürdürürken devlet, hukuk devletinin garanti ettiği özgürlüğün, birey için ancak yaşamsal temeller yaratıldığında gerçekleşebileceği durumlarda, düzenleyici ve planlı bir şekilde müdahale ile yükümlü tutulmaktadır. Sosyal hukuk devletinde sosyal düzeni kurmakla yükümlü olan devletin, toplumsal değer dağılımını değiştirilemez nitelikte kabul etmesi olanaksızdır. Endüstriyel gelişim ve rekabet sistemi bu gelişime katılmayan ya da yeterli ölçüde katılmayan sosyal kesimler ve gruplar için sürekli riskler yaratmaktadır. Sosyal devlet, ekonomik güç birikiminin, kötüye kullanılmasını, sömürüsünü engellemek ve haksızlığa uğramış kesimlerin riskini hafifletmekle yükümlüdür 14. Anayasa Mahkememiz de adalet ve hukuk olmaksızın sosyal devlet niteliğinin düşünülemeyeceğini belirterek, hukuk devleti ile sosyal devlet arasında ilişki kurmaktadır. Hukuk devletinin önemli bir koşulu olan adaletin sağlanması sosyal devlet niteliği yoksa maddi temelden yoksun kalacaktır Osman Selim Kocahanoğlu: Gerekçeli ve Açıklamalı Anayasa, İstanbul, 1993, s Osman Selim Kocahanoğlu: Gerekçeli ve Açıklamalı Anayasa, İstanbul, 1993, s Hikmet Sami Türk: Sosyal Piyasa Ekonomisinde Rekabetin Düzenlenmesi (Batider. 1987, C. 13, S.2, s ) 13 Hikmet Sami Türk: Sosyal Piyasa Ekonomisinde Rekabetin Düzenlenmesi (Batider. 1987, C. 13, S.2, s ). 14 Walter Maier: Staats-und Verfassungsrecht, C. 1, B.3, Achim 1993, s AnMah., tarihli ve E. 1984/9, K. 1985/4 sayılı karar (AMKD S. 21, s. 35 vd (59).) 29

5 Zafer GÖREN Anayasa Mahkemesi 1961 Anayasası döneminde verdiği bir kararında sosyal hukuk devletini aşağıdaki şekilde tanımlamıştır: Sosyal hukuk devleti, insan hak ve özgürlüklerine saygı gösteren, ferdin huzur ve refahını gerçekleştiren ve teminat altına alan, kişi ile toplum arasında denge kuran, emek ve sermaye ilişkilerini dengeli olarak düzenleyen, özel teşebbüsün güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlayan, çalışanların insanca yaşaması ve çalışma hayatının kararlılık içinde gelişmesi için sosyal, iktisadi ve mali önlemler alarak çalışanları koruyan, işsizliği önleyici ve milli gelirin adalete uygun biçimde dağılmasını sağlayıcı tedbirleri alan, adaletli bir hukuk düzeni kuran ve bunu devam ettirmeye kendini yükümlü sayan, hukuka bağlı, kararlılık içinde ve gerçekçi bir özgürlük rejimini uygulayan devlet demektir 16. Anayasa Mahkemesinin bir başka kararına göre: Sosyal hukuk devleti, güçsüzleri güçlüler karşısında koruyarak gerçek eşitliği yani sosyal adaleti ve toplumsal dengeyi sağlamakla yükümlü devlet demektir Sosyal Hukuk Devletinde Temel Haklar Temel haklar liberal hukuk devletinde ilgililerin sosyal güçlerine ya da güçsüzlüklerine bakılmaksızın şekli açıdan eşit hukuksal statüleri oluştururlar. Ekonomik alanda, mülkiyet garantisi ile sanayi ve ticaret özgürlüğü önem taşımaktadır. Liberal hukuk devletinde herkes bu temel haklardan hukuken eşit şekilde faydalanabilir. İnsanların çoğunun önem taşıyacak miktarda mülkiyet konusu objeye sahip olmaması ve sanayi-ticaret özgürlüğünü yeterli sermayeleri olmadığı için bağımsız bir şekilde kullanamamaları önem taşımamaktadır. Sosyal devlet ilkesi, temel hakların bu anlayış içinde egemen azınlığın hakları olmasına ve bu kişilerin üstün ekonomik güçlerini kullanmalarına hizmet etmesine karşıdır. Sosyal devlet ilkesi, başkalarının sırtından kazanılan gücün güvence altına alınması amacıyla, özgürlük haklarının her türlü kötüye kullanımını yasaklamaktadır. Sosyal devlette temel haklar sosyal önemleri dikkate alınmadan salt hakları güvence altına almazlar, sosyal açıdan önemli bir özgürlük ve eşitlik statüsü garanti ederler. 16 AnMah., tarihli ve E. 1963/336, K. 1967/29 sayılı karar (AMKD S. 6, s ). 17 AnMah., tarihli ve E. 1988/19, K. 1988/33 sayılı karar (AMKD, S. 24, s ). 30

6 2014/2 Sosyal devlette özgürlük hakları söz konusu olduğunda sosyal bakımdan zayıf olanlar için temel hak korumasının güçlendirilmesi, güçlü olanlar için temel hak korumasının zayıflatılması amacı güdülmektedir 18. Eşitlik ilkesi açısından, sosyal devlet ilkesinden hakkın maddi sonuçlarında eşitliğin sağlanabilmesi için, ilgililerin şekli eşitliği ile yetinmemek, o anki sosyal gerçekliği göz önünde tutmak emri doğmaktadır 19. Sosyal hukuk devletinde temel hakların yorumu, toplumun tüm grupları için gerçekten eşit özgürlük garanti edecek şekilde yapılmalıdır Sosyal Düzenlemelerin Yargısal Denetimi Sosyal devlet ilkesi, sosyal yardımın temellerini anayasa-hukuksal olarak ve bağlayıcı olarak belirlemektedir. Anayasa adaletli bir sosyal düzen için amaçlar belirlemekte ve yasa koyucuyu sosyal devlet ilkesinin somutlaştırılması için yükümlendirmektedir. Yasa koyucu yasalar koyarak sosyal devletin gerçekleştirilmesi konusundaki görevini yerine getirecektir. Sosyal devlet ilkesinin somutlaştırılmasında yasa koyucunun takdir hakkının sınırları konusunun irdelenmesi gerekmektedir. Müdahaleci- garanti edici devlet faaliyeti şeklindeki klasik ayırımın modern endüstri toplumunun gerçeklerine artık uygun olmadığı açıktır. Bireyi bir sosyal edimden yoksun bırakan bir yasanın konulması, ya da eski bir kuralın yeni koşullara uydurulmasının sürüncemede bırakılması, bireyin Anayasadaki temel hak statüsünü, negatif statü hakları alanında yapılacak bir değişiklik ya da düzenlemeden daha fazla zedeleyebilir. Bu nedenle sosyal düzenleme alanındaki yasal düzenlemelerin yargısal denetiminin de en derin ölçüde yapılması gerekmektedir 21. Sosyal devletin çekirdek varlığının, her halde yasa koyucunun müdahalesi dışında tutulması gerektiği açıktır. Yasa koyucunun kriz durumlarında sosyal 18 Mülkiyet temel hakkının sosyal bağlılığı Anayasamızın 35. maddesinde açıkça normlandırılmıştır; Düşünceyi açıklama özgürlüğünün sosyal bağlılığı konusunda bkz. BVerfGE 25, 256, 263 vd. 19 BVerfGE 22, 83, 86 vd. 20 Ekkehart Stein: Staatsrecht, B.14, Tübingen, 1993, s Krş. BVerfGE 33, 303 vd; 34, 165 (182 vd); BVerfGE 40, 65 (82); Wiltraut Rupp-von Brünneck: Verfassungsgerichtsbarkeit und Gesetzgebende Gewalt, Verfassung und Verantwortung, Baden-Baden, 1983, s. 356 vd; Zafer Gören: Anayasa Yargısı ve Yasama, (Anayasa Yargısı.1995, S. 13, s ). 31

7 Zafer GÖREN edimlerde ve yardımlarda kısıtlamalar yapabileceği ama sosyal güvenlik ve sosyal yardım kurumlarını ortadan kaldıramayacağı açıktır 22. Yürütme ve yargının sosyal devletin gerektirdiği ödevleri bakımından sosyal devlet ilkesi, bir yorum kuralı niteliğindedir. Yasalar şüpheli durumlarda sosyal açıdan zayıf olanların haklarını güçlendirici ve sosyal açıdan güçlü olanların haklarını diğerlerine oranla zayıflatıcı bir şekilde yorumlanmalıdır 23. Anayasanın eşitlik ilkesinin düzenlendiği 10. maddesinden ve 2. maddesindeki sosyal devlet ilkesinden, sadece şekli eşitliğin esas alınmaması, sosyal gerçekliğin, eşit ya da farklı davranmanın objektif nedeni olarak kullanılması ve böylece maddi bir eşitliğe ulaşılması ödevi doğmaktadır. İdarenin takdir alanında da sosyal ögeler, uygun bir şekilde göz önünde tutulmalıdır Sosyal Devlet ve Hukuk Devletinin Bağdaşmazlığı ve Zorunlu İlişkisi a. Sosyal Devlet ve Hukuk Devleti Kavramlarının Birlikte Düşünülmesi Sosyal hukuk devletinin anlamı, toplumsal ve siyasal yaşamın ve devlet yaşamının çözülmemiş bir sorunudur 25. Anayasamız 2. maddesindeki sosyal hukuk devleti ibaresi ile Anayasa teorisinin bir asırdan fazla bir süre koruduğu hukuk devleti kavramını, aynı derecede önem taşıyan sosyal devlet kavramıyla birleştirmek suretiyle birbirlerine yabancı ve hatta karşı görünen iki temel düşünceyi koordine ve kombine etmiştir. Hukuk devletinde bireyin özgürlüğünü amaçlayan bir devlet sistemi söz konusudur. Sosyal devlet ise, herkesin mutluluğunu ve toplumun refahını amaçlayan bir devlet sistemini tanımlamaktadır. Hukuk devletinde bireysel özgürlük, sosyal devlette toplumun refahı garanti edilmiştir. Ancak hem düşüncede hem gerçekte bireysel özgürlük ve toplumun refahının çeşitli bakımlardan çeliştikleri açıktır. Anayasa, sosyal hukuk devleti ibaresi ile sosyal devlet ve hukuk devleti ögelerinin inkar edilemeyen 22 Walter Maier: Staats-und Verfassungsrecht, C.1, B.3, Achim, 1993, s Ekkehart Stein: Staatsrecht, B.14, Tübingen, 1993, s. 173 vd.; Walter Maier: Staats und Verfassungsrecht, C.1, B 3, Achim, 1993, s Walter Maier: Staats-und Verfassungsrecht, C.1, B.3, Baden Baden, 1983, s Fechner Erich: Freiheit und Zwang im sozialen Rechtsstaat, Tübingen, 1953, s. 73 vd.; Christian-Friedrich Menger: Der Begriff des sozialen Rechtsstaats, Bonner Grundgesetz, Tübingen, 1953, s. 42 vd.; Ernst Forsthoff: Verfassungsprobleme des Sozialstaats, Münster, 1954, s

8 2014/2 bu çelişkiye rağmen herhalde birbirlerini ortadan kaldırmadıklarını tersine birbirlerini tamamlamak zorunda olduklarını açıklamak istemektedir. Ancak Anayasa bu birleşmeyi salt bir toplama olarak ifade etmiş değildir. Bunu amaçlamış olsaydı: Türkiye Cumhuriyeti bir hukuk devleti ve bir sosyal devlettir kuralını içermesi gerekirdi. Anayasa 2. maddesinde bir solukta sosyal hukuk devleti ifadesini kullanarak, sosyal-devlete ve hukukdevletine ait ögelerin yaşamımızda bir bütünün parçaları olmaları gerektiğini ortaya koymaktadır. Sosyal devlet ve hukuk devleti kavramlarının anlaşılabilmesi için birbirinden bağımsız değil, birlikte düşünülmeleri gerekir. Anayasaya göre bir devlet ancak aynı zamanda sosyal devlet olarak kendini gerçekleştirirse gerçek bir hukuk devleti olabilir. Sorun sosyal devlet ve hukuk devleti birliğinin ne şekilde sağlanabileceği, yaşamımızın bu düzen öğeleri arasındaki gerilimlerin ve girişimlerin nasıl dengeleneceği, bağdaşmaz görünenin birleşmesinin nasıl sağlanacağıdır. Anayasa bu iki ilkenin başlı başına hangi anlamlara geldiği konusunda da bir açıklamada bulunmamaktadır. Bu nedenle öncelikle birbirlerinden bağımsız olarak hukuk devleti ve sosyal devletin ne anlamlara geldiğini belirlememiz gerekmektedir. b. Sosyal Devlet Kavramı ve Tanımı Hukuk devleti üzerinde çok düşünülmüş, tartışılmış ve anlamı bir ölçüde belirlenmiş olduğu halde, sosyal devletin anlamı konusunda bugün bile bir görüş birliği bulunmamaktadır. Sosyal devletin anayasa-hukuksal açıdan kabul edilmiş bir tanımının olmayışı onun bir yenilik oluşturmasının sonucu değildir. Kant 1797 yılında yazdığı Metaphysik der Sitten adlı eserinde hukuk devleti sözcüğünü açıkça kullanmamıştı. Ancak Kant bu yapıtında sonradan hukuk devleti diye adlandırılan devleti tanımlanmıştı. Sosyal devlet kavramı 1842'de Lorenz Stein, Bugünkü Fransa'nın Sosyalizmi ve Komünizmi adlı kitabı kaleme aldığında ortaya çıkmıştır. Bu kitapta sosyal devlet sözcüğü kullanılmamakla birlikte Stein, bu eserinde endüstri çağının sosyal devletini sosyal reform devleti 26 olarak tanımlamıştı. Uygulamada da 19. yüzyılın devleti, bir sosyal devlet olma yolunda gelişim göstermiştir. Bismarck'ın sosyal politikadan, sosyal güvenlikten, sosyal ne- 26 Ernst Rudolf Huber: Lorenz v. Stein und die Grundlegung des Sozialstaats, Nationalstaat und Verfassungsstaat, Stuttgart, 1965, s

9 Zafer GÖREN denli müdahaleden yana olan devleti, aslında sosyal devlet niteliği en az hukuk devleti niteliği kadar belirgin olan bir sosyal devletti. Ancak o sıralarda sosyal devletin açık bir tanımı yapılmamıştır. Hukuk devleti, devlet ve burjuva toplumu arasındaki çelişkiden doğmuştur 27. Sosyal devlet ise, devlet ve endüstri toplumu arasındaki çelişkiden kaynaklanmıştır. Sosyal devlet ibaresi içindeki sosyal sözcüğü toplumsal sözcüğü ile eş anlamlı değildir. Ancak sosyal kavramı, varlığı tehlikede olan sınıflara destek verme anlamında yardım kavramına da indirgenemez Sosyal devlet, ne salt bir sosyal yardım devleti, ne bir sosyal politika devleti anlamına gelmektedir. Sosyal devlet, geleneksel devletçilik ile endüstri çağının toplumsal yaşamı arasındaki çelişkiden doğan bir devlettir. Hukuk devleti kavramı, burjuva devriminin, sosyal devlet kavramı ise endüstri devriminin bir ürünüdür. Sosyal devlet kavramının ait olduğu gelişmiş endüstri toplumunun ayırıcı özellikleri: -Gelişmiş sermaye birikimine sahip bir ekonomik bir sistem; -Mükemmelleşmiş bir makine tekniği; -Rasyonelleştirilmiş bir çalışma süreci; -Standartlaştırılmış tüketim gereçleri; -Yoksul sınıfta beliren eşitlik bilinci ile, zengin sınıfa karşı eşit hakları ele geçirdiği bir toplumsal sistem; -Fakir sınıflara bile kültür değerlerine ve uygarlığın kazandırdıklarına ulaşabilme olanağı sağlayan sistemleştirilmiş bir kültür ve uygarlık hizmeti; -Endüstri toplumunun ekonomik, sosyal ve kültürel gereksinmelerinin sağlanması amacını taşıyan bir yönetim örgütü; -Yoksul sınıfların ve grupların korunmasına hizmet eden, kendisini sosyal müdahale sistemine geçebilmek için müdahale etmeme ilkesinden ve laisser faire laisser aller ilkesinden arındırmış bir devlet sistemidir. 27 Ernst Rudolf Huber: Rechtsstaat und Sozialstaat, in der modernen Industriegesellschaft, Ernst Forsthoff, (edt): Rechtsstaatlichkeit und Sozialstaatlichkeit, (s ) Darmstadt,

10 2014/2 Burjuva toplumu, devlet müdahalesinden arındırma esasına dayanan, endüstri toplumu ise, devlet müdahalesine ihtiyacı olan bir toplumdur. Sosyal devlet endüstri çağına uyum sağlayan sosyal müdahaleci bir devlettir 28. Yeni sınıfların ortaya çıkması ve bu sınıflar arasında güç, zenginlik ve yaşam düzenleme özgürlüğü alanlarında gelişen gerilimler, zıtlıklar ve uyuşmazlıklar endüstri toplumunun ayırıcı niteliklerindendir. Sosyal reform, devletin yeni sınıf tarafından değiştirilmesi ve ona nüfuz edilmesidir. Sosyal reformdan kaynaklanan devlet, sosyal devlettir 29. Sosyal devletin kurucu öğesi olan sosyal reform, sosyal yoksulluğu önleme ve ortadan kaldırma amacını güden devletin yardım önlemlerinin anlatımı anlamına gelmemektedir. Böyle olsaydı sosyal devleti, salt bir sosyal yardım devleti olarak tanımlamamız gerekirdi. Sosyal reform, sadece gelir ve servet durumlarında göze batan eşitsizliklerin önlenmesi amacıyla, sosyal üretimin yeniden dağılımını amaçlayan dengeleyici devlet önlemlerinin tümü anlamına da gelmemektedir. Böyle olması durumunda, sosyal devletin bir sosyal geçim devleti ya da refah devleti olması gerekirdi. Sosyal devletin temelinde yatan sosyal reform, sosyal bütünleşmeyi amaçlamaktadır. Sosyal reform, endüstri toplumunda ortaya çıkan gerilim, zıtlık ve uyumsuzlukların üstesinden gelmek için sosyal sınıfların, zümre ve grupların uyumunu sağlamaya yönelik önlemler toplamıdır. Buna göre sosyal devletin aşağıdaki şekilde bir tanımı yapılabilir: Sosyal devlet, sosyal bütünleşme yoluyla geleneksel devletçilik ve endüstri toplumu arasındaki çatışma ve aykırılığı gidermeğe çalışan modern endüstri çağının devletidir. c. Sosyal Sorumluluk Sosyal devletçiliğin temelinde, sosyal sorumluluk ilkesi yatar. Sosyal sorumluluk, bireyin toplum için, ama aynı zamanda herkesin, toplumdaki her bir birey için sorumlu olduğunu gösteren etik bir kuraldır. Buna göre sosyal devlet ilkesinden ve onun temelinde yatan sosyal sorumluluktan üç çeşit sosyal yükümlülük doğmaktadır: 28 Ernst Rudolf Huber: Rechtsstaat und Sozialstaat, in der modernen Industriegesellschaft, Ernst Forsthoff, (edt.): Rechtsstaatlichkeit und Sozialstaatlichkeit, (s ) Darmstadt, Ernst Rudolf Huber: Rechtsstaat und Sozialstaat, in der modernen Industriegesellschaft, Forsthoff (edt.): Rechtsstaatlichkeit und Sozialstaatlichkeit, (s ) Darmstadt,

11 Zafer GÖREN -Toplum üyelerinin birbirlerine karşı sosyal yükümlülüğü; -Bireyin toplum karşısındaki sosyal yükümlülüğü; -Toplumun bireye karşı sosyal yükümlülüğü. (a) Bireylerin birbirlerine karşı sosyal yükümlülüğü hem etik hem hukuksal bir ilkedir. Aşağıdaki şekillerde ortaya çıkar: -Sosyal tahammül konusunda hukuksal ilke Bu ilke bireyin kendisiyle karşılaştırılabilir durumda olan diğer bireylerin benzer sosyal haklarını kabul etmeye hazır olması koşuluyla kendi sosyal haklarını iddia etmesi demektir. Sosyal tahammülde bireysel ve grupsal egoizmin sınırını, başkalarının benzer sosyal hak taleplerine saygı oluşturur. Karşılaştırılabilir durumdaki başka gruplara, benzer sosyal hakların tanınmasına tahammül etmeyen kişi, kendi grubu için sosyal hak talebinde bulunamaz. -Sosyal yardım konusunda hukuksal ilke Bu ilke, sosyal gruplar için ortaklaşa yardım ödevi ve güçlü kesimler için, desteğe gereksinmesi olan kesimlere -sosyal eğilimli bir toplumda beklenilebilir ve adaletli sayılabilecek ölçüde- yardımda bulunma ödevi anlamına gelir. Devletin sosyal yardım konusundaki toplum içi ödevi yasalaştırması, modern sosyal devletin niteliklerindendir. Bu sosyal yükümlülük: -İşverenlerin işçileri için sosyal sigorta payı ödeme yükümlülüğünde; -İşverenlerin özürlü işçileri elverişli iş yerlerine yerleştirme yükümlülüğünde; -İşverenlerin işçileri, özellikle kadın ve çocukları koruma yükümlülüğünde; -Mal sahiplerinin giderlerin denkleştirilmesi amacıyla servet vergisi ödeme yükümlülüğünde; -Artan oranlı vergi sisteminde kendisini gösterir. Vatandaşlar bu sorumluluk içinde mali güçleri ve yardıma gereksinimleri ölçüsünde birbirlerine bağlıdırlar. (b) Bireyin topluma karşı sosyal yükümlülüğü, devletin, bireyin özgürlük, eşitlik ve mülkiyetine sosyal düzenleyici nitelikte müdahalesi sonucuna götürür. Hukuk devleti ilkesi, devlet müdahalesine karşı özgürlük, eşitlik ve mülkiyetin korunmasını, sosyal devlet ilkesi ise, sosyal yükümlülük, bu tür 36

12 2014/2 sosyal düzenleyici müdahaleleri gerektirdiği ölçüde, özgürlük, eşitlik ve mülkiyete devletin müdahale etmesini amaçlamaktadır. Bireyin topluma karşı sosyal yükümlülüğünün bir takım anayasa- hukuksal sonuçları vardır: -Anayasanın 10. maddesinde garanti edilen, yasa önünde eşitlik ilkesi, eşit durumlara eşit davranılmasını emrederken, eşit durumlara farklı davranılmasını ve farklı durumlara eşit davranılmasını yasaklamaktadır 30. Burada farklı ya da eşit olmayanın ne anlama geldiğinin belirlenmesi gerekmektedir. Eşit olmayan durumların en belirgin olanları, bir şeye sahip olmak ve olmamak; zenginlik ve fakirlik; güçlülük ve zayıflık durumlarıdır. Zengin ve fakire, güçlü ve zayıfa, bu farklılıkları nedeniyle farklı davranılması, eşitlik ilkesinin anlamına ters düşer. Eşitlik ilkesine göre, sadece fakir ve zayıfların yararına farklı bir davranma yasaldır. Bu durum eşitlik ilkesinin sosyal devlet ilkesine göre yorumlanmasından kaynaklanmaktadır. Oysa tarihsel gelişimde mülk sahiplerinin ayrıcalıklı kılınması ve mülk sahibi olmayanların ayırıma tabi tutulması eşitlik ilkesiyle bağdaşmaktaydı. Fransa'da 1789 ve 1830 devrimlerinden sonra bile servet durumu ve ödenen vergi oranına göre oy hakkında ayırım yapılması, haklı bir ayırım olarak görülmüştür. İlk defa sosyal devlet ilkesi ile bu eşitsiz davranışlara son verilmiştir. -Anayasanın 35. maddesi ile liberal hukuk devletinin kalesi olan mülkiyet hakkı güvence altına alınmıştır Ancak mülkiyet, sosyal bakımdan bağımlıdır. Sosyal devlette mülkiyet, bağımlı kesimlerin sosyal gereksinmelerini karşılamak için kullanılabilir ve aynı zamanda mülkiyet hakkı topluma karşı kötüye kullanılamaz (m. 35 f. II ve III). Sosyal devlette, belli sosyal ödevlerin yerine getirilmesinde kamu yararının gerektirdiği hallerde (örneğin, sosyal konut yapımı için inşaat alanı sağlanması) özel mülkiyette bulunan taşınmaz malların kamulaştırılması (Anayasa m. 46) ve kamu hizmeti niteliğini taşıyan teşebbüslerin, kamu yararının zorunlu kıldığı hallerde devletleştirilmesi mümkündür (m. 47). Ancak sosyal devlette mülkiyetin anlamı da değişime uğramıştır. Mülkiyet artık mal sahibinin sınırlanmamış tasarruf yetkisi olmayıp, sosyal bakımdan bağımlı bir tasarruf yetkisidir. 30 Krş. Konrad Hesse: Der Gleichheitsrundsatz im Staatsrecht, (AöR. 1951/52, S.77, s ). 37

13 Zafer GÖREN (c) Devletin, sosyal devlet olarak nitelendirilmesi, vatandaşları karşısındaki sosyal yükümlülüğünün kabulü ile sağlanır. Devletin bu sosyal yükümlülüğü üç ayrı ödev içermektedir: Sosyal koruma ödevi, sosyal yardım ödevi, sosyal barışın sağlanması ödevi 31. Sosyal korumada devlet, endüstri çağının neden olduğu spesifik sosyal zararları koyacağı tedbirlerle önlemek, hafifletmek ve kaldırmakla yükümlüdür. Sosyal yardımda devlet, sosyal bağımlı kesimlerin yaşam gereksinmelerinin düzenleyici önlemlerle güvencesini sağlar. İş yerlerinin korunması ve sayılarının arttırılması, öğrenim ve işte yükselme olanaklarının desteklenmesi, ücret politikası ve orta halli sınıfı destekleyen önlemlerin tümü devletin sosyal yardım alanındaki işlevleri kapsamındadır. Modern endüstri toplumunda sosyal bakımdan bağımlı sınıflara, sadece bir işte bağımlı olarak çalışan işçiler değil, bağımsız orta halli teşebbüsler de dahildir. Bu teşebbüslerin varlıkları, hem büyük konsernlerin, hem kitleleşmiş tüketici gruplarının tehdidi altındadır. Özgürlüğe dayalı bir toplumda sosyal bağımlı orta halli sınıfın varlığının korunmasında açık bir sosyal yarar bulunmaktadır. Sosyal partnerler arasında ortaya çıkan uyuşmazlıkların dengelenmesine ve sosyal barışın aracılık etmek ve uzlaştırmak yoluyla korunmasına yönelik devlet önlemleri, sosyal barışın sağlanmasına hizmet ederler 32. Anayasamız sosyal koruma, sosyal yardım ve sosyal barışın sağlanmasına ilişkin normlar içermekle birlikte, sosyal devletin sosyal Anayasası somut niteliğini, sosyal yasalarla ve yasal temel üzerinde gelişen idari sosyal uygulama ile kazanır. Yasa koyucu sosyal koruma, sosyal yardım ve sosyal barışın sağlanmasına ilişkin yasalarda, sosyal devlet ilkesinin anayasa-hukuksal garantisi nedeniyle reform yapabilir ama bu yasaları, yerlerine bir başkalarını koymadan kaldıramaz. Sosyal devlet kurumsal garantisi ile yasa koyucuya geleneksel sosyal kurumlardan geriye dönüş yasaklanmıştır. Sosyal devlet kurumsal garantisi ile sosyal yasaların reformuna izin verilmekle birlikte bırakınız yapsınlar, bırakınız geçsinler e geçiş için, onların ortadan kaldırılmalarına izin verilmemektedir. Sosyal devletin kurumsal garantisi, anayasa-hukuksal olarak yasa 31 Ernst Rudolf Huber: Rechtsstaat und Sozialstaat, in der modernen Industriegesellschaft, Ernst Forsthoff (edt): Rechtsstaatlichkeit und Sozialstaatlichkeit, (s ) Darmstadt, Ernst Rudolf Huber: Rechtsstaat und Sozialstaat, in der modernen Industriegesellschaft, Ernst Forsthoff (edt): Rechtsstaatlichkeit und Sozialstaatlichkeit, (s ) Darmstadt,

14 2014/2 koyucuya bireysel özgürlüğün varlığı ile, güçlerin harmonisi yasasına göre devletin sosyal müdahaleleri olmaksızın, sağlıklı bir sosyal düzenin kendiliğinden kurulmasını beklemeyi yasaklamaktadır. Sosyal devlet kurumsal garantisi, devletten sürekli bir sosyal planlama ve bunun aktif politikanın sürekli önlemleri ile uygulanmasını istemektedir. (d) Sosyal Devlet ve Hukuk Devletinin Zıtlığı ve Kaynaştırılması Anayasamızda sosyal devlet ilkesi soyutlanmış bir şekilde garanti edilmemiş, sosyal hukuk devleti garanti edilmiştir. Anayasada sosyal devlet ilkesi, hukuk devleti ilkesi ile ayrılmaz bir bağlılık içinde ifade edilmiştir. Hukuk devleti ve sosyal devletin zıtlığı ve bağdaşırlığı, modern anayasal devletin temel siyasal sorunudur. Hukuk devleti ve sosyal devletin zıtlığı, sadece kökenin farklılığında değil, ayrıca korunması ve gerçekleştirilmesi amaçlanan hukuksal değerlerin farklılığında da belirmektedir. Hukuk devleti, devletin özgürlük ve mülkiyete yönelik müdahalelerinin sınırlanmasını, sosyal devlet ise, yaşamın, tam çalışmanın ve işgücünün korunmasının güvence altına alınması için, gerekli olduğunda, mülkiyet ve özgürlüğe daha güçlü devlet müdahaleleri amaçlamaktadır. Hukuk devleti, müdahale etmeyen devlettir. Sosyal devlet, toplumsal ilişkilere devlet müdahalesi istemektedir. Toplumun özgürce yaşam düzenlemesi, hukuk devletinin gereği, devletin toplumsal alanda yaşam düzenlemesi, sosyal devletin gereğidir. Hukuk devleti sosyal güvenliğe zarar verse de, kişisel özgürlüğü, sosyal devlet kişisel özgürlük sınırlanmak zorunda kalsa bile, sosyal güvenliği amaçlamaktadır. Hukuk devleti, özgürlüğün başlangıcı, çalışmanın temeli ve özendiricisi, refahın, hümanizmin ve kültürün kökeni olduğu için özel mülkiyetin korunmasını istemektedir, sosyal devlet ise, mülkiyetin bağlanmasını, sınırlanmasını - sosyal gereksinmelerin dengeli bir şekilde karşılanması ve sosyal gerilimlerin ortadan kaldırılması için gerekli görüldüğünde- mülkiyete el konulmasını bile amaçlamaktadır. Bu zıtlık, özellikle mülkiyete sosyal nedenli devlet müdahalelerinde ödenen tazminatta kendisini göstermektedir. Hukuk devleti tam bir tazminat, yani devlet müdahalesi ile el konulan malın değerine eşdeğer bir ikameyi amaçlamaktadır. Hukuk devletinde ilgilinin müdahaleden önceki ve sonraki servet durumu eşit olmalıdır. Sosyal devlet ise, mülkiyete devlet müdahalesini mülkiyet farklılıklarının dengelenmesi için kullanmayı amaçlamaktadır. Bu nedenle sosyal devlet el konulan malın değerinin bir kısmını başkasına devredebilmek için, sınırlı bir tazminat ödemek istemektedir. 39

15 Zafer GÖREN Bu zıtlık ekonomik Anayasa bakımından da söz konusudur. Hukuk devleti malikin belirleme yetkisine dayalı bir teşebbüs Anayasası ve girişimcilerin rekabet özgürlüğüne dayalı bir piyasa Anayasası amaçlamaktadır 33. Sosyal devlet ise, yarışmacı ekonomik piyasa Anayasasında, ekonominin sosyal yükümlülüğü kuralından ve devletin sosyal girişim yetkisinden kaynaklanan değişiklikler ve sınırlamalar öngörür 34. Sosyal bir piyasa ekonomisi salt bir rekabet ekonomisi olmayıp, sosyal devlet ilkesi ile önemli ölçüde değişikliğe uğramış bir ekonomik sistemdir. Sosyal devletin ekonomik Anayasa Hukukunda rekabet ekonomisi düşüncesi ve sosyal ekonomik düşünce açık bir yarış halindedirler. Anayasa, sosyal hukuk devletini yani sosyal devlet ile hukuk devletinin bir bütün olarak birleştirilmesini amaçlamaktadır. Birbirlerine karşıt olanların bu şekilde birleştirilmesi, anayasa-hukuksal bir çelişki olarak kabul edilemez. Çünkü Aristoteles bile zıt öğelerden oluşan devlet şeklini en iyi devlet şekli olarak göstermiştir. Burjuva ve endüstri toplumları bir asırdan fazla süreden beri, yan yana varlıklarını sürdürmektedirler. Burjuva ve endüstri toplumunun eş zamanlı niteliği nedeniyle, bu toplumsal duruma uygun bir Anayasanın hukuk devleti ve sosyal devlet ilkelerini birleştirmesi gerekmektedir. Hukuk devleti, kuramsal öğeler olan, erkler ayrılığı, yargı bağımsızlığı, idarenin yasaya bağlılığı, yargı yolu güvencesi, devlet müdahalelerinin tazmin edilmesi ögelerinden oluşmamaktadır. Hukuk devleti düşüncesi kişisel özgürlüğün çekirdek alanının dokunulmazlığını da kapsamaktadır 35. Kişiliğin serbestçe geliştirilmesi özgürlüğü yaşamımızın endüstrileşmesi ile büyük bir tehlike altına girmiştir. Endüstri çağının ayırıcı nitelikleri olan teknoloji, rasyonelleşme, kitleleşme ve planlama ile hem sosyal açıdan bağımlı kesimlerin sosyal varlığı, hem kişiliğin serbestçe geliştirilmesi özgürlüğü tehdit altındadır. 33 Ernst Rudolf Huber: Der Streit um das Wirtschaftsverfassungsrecht (DöV. 1956, S.9, s ) 34 Ernst Rudolf Huber: Der Streit um das Wirtschaftsverfassungsrecht, (DöV 1956, s ). 35 Ernst Rudolf Huber: Rechtsstaat und Sozialstaat, in der modernen Industriegesellschaft,, Ernst Forsthoff, (edt): Rechtsstaatlichkeit und Sozialstaatlichkeit, (s ) Darmstadt,

16 2014/2 Hukuk devletinin ögeleri olan erkler ayrılığı, yasallık ilkesi, hukuksal koruma ilkesi yalnız başlarına özgür kişiliği endüstri çağının tehlikelerine karşı korumaya yeterli değillerdir. Mülkiyet artık özgürlüğün garantisini oluşturmamaktadır. Endüstri toplumunda sadece mülkü olmayan sınıfın özgürlüğü tehlike karşısında değildir. Zenginler, fakirler kadar kişiliklerini kaybetme tehlikesi altındadırlar. Endüstri toplumunda, özgür kişiliğin korunması için, hepsinin sosyal devlete ihtiyacı vardır. Ancak sosyal devletin üç büyük görevi olan sosyal yardım, sosyal koruma, sosyal barış sağlandığında, endüstri toplumunun koşulları altında, hukuk devletinin kişiliğin serbestçe geliştirilmesi amacı gerçekleşebilir. Hukuk devleti zamanımızda, aynı zamanda sosyal devlet ise anlamlı ve gerçekleşmesi mümkündür. Sosyal devletle hukuk devleti arasındaki gergin ilişkide ilkelerden birine ya da ötekine öncelik tanınmamıştır. Ne sosyal devletin ne hukuk devletinin önceliği söz konusudur. Aksini düşünenler, zamanımızda kişisel özgürlüğün, devlet tarafından garanti edilen en aşağı ölçüdeki sosyal güvenlik koşulu altında mümkün olduğunu gözden kaçırmaktadırlar. Gerçekte her iki ilke de aynı basamaktadır 36.Aynı basamakta karşılıklı olarak birbirlerini sınırlamaktadırlar. Bundan sosyal devletin mutlak bir ideal olmadığı, gerçekleşmesinin, özgürlüğü garanti eden hukuk devletinin sınırları içinde tutulması gerektiği sonucu çıkmaktadır. Hukuk devletinin amacı olan kişiliğin korunması ise, endüstri toplumunda sadece sosyal güvenlik ve sosyal adalet temeli üzerinde var olabilir 37. Anayasamızda kullanılan sosyal devlet deyimi ile bireysel özgürlüğü güvence altına almayı amaçlayan, ama bunu yaparken sosyal olma ek zorunluluğu ile engellenmiş bir hukuk devleti ya da bireyin özgürlüğünün korunması amacıyla konulmuş sınırlar nedeniyle, kendisini tam olarak geliştiremeyen bir refah devleti amaçlanmış değildir. Burada hukuk devletinin güvenceleri nedeniyle kusursuz olamayan bir sosyal devlet ya da sosyal devlet ilkeleri nedeniyle zayıflatılmış bir hukuk devleti değil, birbirlerine karşıt görünen iki kavramın, yani hukuk devleti ve sosyal devletin bütünlüğü amaçlanmıştır Ernst Rudolf Huber: Rechtsstaat und Sozialstaat, in der modernen Industriegesellschaft,, Ernst Forsthoff (edt): Rechtsstaatlichkeit und Sozialstaatlichkeit, (s ) Darmstadt, Ernst Rudolf Huber: Rechtsstaat und Sozialstaat, in der modernen Industriegesellschaft, Ernst Forsthoff (edt): Rechtsstaatlichkeit und Sozialstaatlichkeit, (s ) Darmstadt, Roman Herzog: Grundgesetz-Kommentar, C. 1, München 1990, Art. 1-12, Art. 20, (VIII) KN. 29 vd. 41

17 Zafer GÖREN 5. Fırsat Eşitliği ve Suum Cuique Hukuk devleti özgürlüğe, sosyal devlet daha çok eşitliğe yöneliktir 39. Ama her iki ilke de Anayasamızda sosyal hukuk devleti ilkesi içinde ifade edilmişlerdir. Sosyal hukuk devleti, menfaatlerin dengelenmesinde özgürlük ile birlikte değerlendirilmelidir. Herkes için özgürlük, fırsat eşitliğine ulaşmak için dezavantajlı olanların özellikle desteklenmeleri demektir. Bununla birlikte fırsat eşitliğinin sağlanmaya çalışılması mekanik bir eşitlemeye götürmemeli, kamunun sınırlı parasal kaynaklarının şematik olarak topluma dağıtılması değil, gerçekten yardıma gereksinmesi olanlara yönlendirilmesi amaçlanmalıdır. Yardıma gereksinmesi olmayanların yardımdan faydalanması, sosyal devlet ilkesine aykırıdır 40. Sosyal hukuk devletinde şematik bir eşitlemenin değil, objektif, sosyal eşitleyici bir ayırım anlamında diferansiyel adaletin sağlanmasına çaba gösterilmelidir. Herkese aynını değil, herkese payına düşeni vermelidir: (Suum-cuique: herkes hak ettiğini alır, adalet herkese payını verir) 41. Devletin sosyal düzenlemelerinin yönü konusunda karar vermek, öncelikle yasa koyucunun yetkisi içindedir. Ancak bunu yaparken keyfi davranmamak zorundadır (BVerfGE 12, 354 (367). Neyin eşit, neyin eşitliğe aykırı olduğu, neyin objektif, neyin sübjektif olduğu sosyal devlet ilkesine göre ölçülmeli, belirleme yapılırken sosyal eşitlik esas alınmalıdır. F. Almanya Anayasa Mahkemesine göre, Anayasadaki sosyal devlet ilkesinden, bireylerin sosyal güvenliği için yaratılan ve bugün için de doğal kabul edilen kurumların ayrıntıya varıncaya kadar sosyal adalet ilkesine göre düzenlenmesi yükümlülüğü doğmaktadır. ( BVerfGE 36,237(250)) Yasa koyucunun sosyal devlet açısından önem taşıyan kararları üzerinde yapılacak anayasa hukuksal denetim genel eşitlik ilkesinin uygulandığı alanlardaki denetimden daha yoğun olmalıdır. Ancak sosyal adalet ilkesi, eşitlik ilkesi- 39 Roman Herzog: Grundgesetz-Kommentar, C. 1, München 1990, Art. 1-12, Art. 20 (VIII) KN BVerfGE 9, 20 (35), 17, 1 (11), 38 (56), 59, 52 (62); Geniş seçmen kitlelerini etkilemek için devamlı denenen siyasal uygulama sosyal devlet ilkesine aykırıdır. 41 Ernst Rudolf Huber: Rechtsstaat und Sozialstaat, in der modernen Industriegesellschaft, Ernst Forsthoff (edt): Rechtsstaatlichkeit und Sozialstaatlichkeit, (s ) Darmstadt,

18 2014/2 nin mekanik bir eşitlik anlamında genişletilmesi sonucuna götürmemelidir. Çünkü, sosyal devlet ilkesi, eşitlik ilkesini ortadan kaldıran gelişigüzel bir sosyal düzenlemede bulunmak yetkisini vermemektedir.(bverge12, 354(367);26,44(62) SONUÇ Toplumsal gereksinmelere cevap veren, bunu sağlamak için bireyin devlet edimlerinden pay sahibi olmasını öngören ve bireye bu çerçevede özgürlük tanıyan kapsamlı bir devlet planlaması yapılması gereği, sosyal devlet ilkesini haklı kılmaktadır 42. Bugünkü toplumsal gelişme sosyal ögelerin daha güçlü bir şekilde yapılanmasını 43 gerektirmektedir. Bununla birlikte özgürlükçü gelişimin bugüne kadar kazandırdığı değerlerden de bu nedenle vazgeçmemek lazımdır. Bu olgu devlet gücünün kötüye kullanımına karşı temel hakların savunma fonksiyonu için özellikle geçerlidir 44. Sosyal hukuk devleti en kısa ve aynı zamanda en kapsamlı olarak kamu yararına yönelik bir devlet olarak tanımlanmaktadır 45. Devletin görevi, Anayasada belirlenmiş temel değerlerin güvence altına alınmasını, sosyal uyuşmazlıkların rasyonel bir biçimde çözülmesini, bireysel menfaatlerin ve grup menfaatlerinin dengelenmesini, yardıma muhtaç olan bireylerin korunmasını ve gelecekte doğabilecek problemler için tedbir alınmasını sağlamaktır. Bireyin toplumla olan ilişkisinde ve jenerasyonların birbirleriyle olan ilişkilerinde menfaatlerin ve düşüncelerin denkleştirilmesi görevi ilgililerin iyi niyetine terkedilerek yerine getirilemeyeceği için devlet hareket etmekle yükümlü tutulmuştur. Müdahale söz konusu olduğunda devlet, tüm bireylerin ve toplumsal grupların toplumsal değerlerden uygun bir pay alabilmesi amacını gütmelidir. Burada devlet faaliyetlerini temel haklar ve ölçülülük ilkesi yönlendirecek ve sınırlayacaktır. Toplumsal uyuşmazlıklara devlet taraf olmayıp, tek taraflı 42 Wiltraut Rupp-von Brünneck: Verfassungsgerichtsbarkeit und Gesetzgebende Gewalt, Verfassung und Verantwortung, Baden-Baden, 1983, s Hans Zacher: Soziale Gleichheit (AöR. 1968, S.93, s ). 44 Wiltraut Rupp-von Brünneck: Verfassungsgerichtsbarkeit und Gesetzgebende Gewalt, Verfassung und Verantwortung, Baden-Baden, 1983, s Ernst Rudolf Huber: Rechtsstaat und Sozialstaat, in der modernen Industriegesellschaft, Forsthoff, Ernst (edt): Rechtsstaatlichkeit und Sozialstaatlichkeit, (s ) Darmstadt,

19 Zafer GÖREN menfaatlerin koruyucusu da değildir. Devlet salt kamu yararının tarafsız bir bekçisidir 46. Diğer yandan mutluluk sadece maddi refahın sağlanmasına bağlı olmayıp, insan yaşamı, insanın diğer insanlarla kurduğu iyi ve dengeli ilişkilere dayanarak kendi mutluluğu için temel katkıları, manevi kaynaklardan elde etmesi ile bir anlam ve içerik kazanır. Bu anlayışla devlet, insanın maddi sıkıntılarla yıkılmamasına, yıpranmamasına, özgürce gelişmiş bir kişilik olarak ve sahip olduğu erdemler nedeniyle sürekli üstün tutulmasına ve bu üstünlüğün korunmasına gayret etmelidir. Ancak bu suretle bugün ve gelecekte yükselen refah ve canlı bir şekilde gelişen ekonominin insan yaşamının kalitesinin yükselmesine katkıda bulunacağı söylenebilir Ernst Benda: Der Soziale Rechtstaat, Ernst Benda/Werner Hans Maihofer/Jochen Vogel (edt.): Handbuch des Verfassungsrechts der Bundesrepublik Deutschland: Studienausgabe, s , Berlin, Newyork Albert Osswald: Der soziale Rechtstaat als Herausforderung, Stuttgart 1974, s

20 2014/2 YARARLANILAN KAYNAKLAR Albert Osswald: Der soziale Rechtstaat als Herausforderung, Stuttgart Christian-Friedrich Menger: Der Begriff des sozialen Rechtsstaats, Bonner Grundgesetz, Tübingen, Christian Rumpf,: Türk Anayasa Hukukuna Giriş, Ankara, Ekkehart Stein,: Staatsrecht, B.14, Tübingen, Erich Fechner: Freiheit und Zwang im sozialen Rechtsstaat, Tübingen, Ernst Benda: Der Soziale Rechtstaat, Ernst Benda/Werner Hans Maihofer/Jochen Vogel (edt.): Handbuch des Verfassungsrechts der Bundesrepublik Deutschland: Studienausgabe, (s ), Berlin, Newyork Ernst Rudolf Huber: Der Streit um das Wirtschaftsverfassungsrecht (DöV. 1956, S.9, s ) Ernst Rudolf Huber: Rechtsstaat und Sozialstaat, in der modernen Industriegesellschaft, Forsthoff, Ernst (edt): Rechtsstaatlichkeit und Sozialstaatlichkeit, (s ) Darmstadt, Forsthoff Ernst: Verfassungsprobleme des Sozialstaats, Münster, Hikmet Sami Türk: Sosyal Piyasa Ekonomisinde Rekabetin Düzenlenmesi ( Batider. 1987, C. 13, S. 2, s ). Konrad Hesse: Der Gleichheitsrundsatz im Staatsrecht (AöR , S. 77, s ) Osman Selim Kocahanoğlu: Gerekçeli ve Açıklamalı Anayasa, İstanbul, Roman Herzog: Grundgesetz-Kommentar, C.1, München 1990, Art. 1-12, Art. 20 (VIII) KN 36. Rudolf Smend:Verfassung und Verfassungsrecht, München Walter Maier: Staats-und Verfassungsrecht, C.1, B.3, Baden Baden, Wiltraut Rupp-von Brünneck: Verfassungsgerichtsbarkeit und Gesetzgebende Gewalt, Verfassung und Verantwortung, Baden- Baden, Zacher Hans: Soziale Gleichheit (AöR , S.93, s ). Zafer Gören: Anayasa Yargısı ve Yasama (Anayasa Yargısı 1995 S.13, s ). 45

ÜNİTE:1. Vergi Hukukuna İlişkin Genel Bilgiler ÜNİTE:2. Vergi Hukukunun Kaynakları ÜNİTE:3. Vergi Kanunlarının Uygulanması ÜNİTE:4

ÜNİTE:1. Vergi Hukukuna İlişkin Genel Bilgiler ÜNİTE:2. Vergi Hukukunun Kaynakları ÜNİTE:3. Vergi Kanunlarının Uygulanması ÜNİTE:4 ÜNİTE:1 Vergi Hukukuna İlişkin Genel Bilgiler ÜNİTE:2 Vergi Hukukunun Kaynakları ÜNİTE:3 Vergi Kanunlarının Uygulanması ÜNİTE:4 Vergi Hukukunda Yorum ÜNİTE:5 1 Vergi Mükellefiyeti ve Sorumluluğu ÜNİTE:6

Detaylı

MEHMET UTKU ÖZTÜRK 1961 KURUCU MECLİSİ

MEHMET UTKU ÖZTÜRK 1961 KURUCU MECLİSİ MEHMET UTKU ÖZTÜRK 1961 KURUCU MECLİSİ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...VII İÇİNDEKİLER... IX KISALTMALAR... XIX GİRİŞ...1 1. DEMOKR AT PARTI İKTIDARININ SONUNA DOĞRU...9 1.1. DP nin Muhalefete Karşı Tutumu...9 1.1.1.

Detaylı

ANAYASAL ÖZELLİKLER. Federal Devlet

ANAYASAL ÖZELLİKLER. Federal Devlet ANAYASAL ÖZELLİKLER Ulus devlet, belirli bir toprak parçası üzerinde belirli bir nüfus ve egemenliğe sahip bir örgütlenmedir. Ulus-devlet üç unsura sahiptir: 1) Ülke (toprak), 2) Nüfus, 3) Egemenlik (Siyasal-Yönetsel

Detaylı

KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK?

KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK? KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK? Dünyada mal ve hizmet hareketlerinin uluslararası dolaşımına ve üretimin uluslararasılaşmasına imkan veren düzenlemeler (Dünya Ticaret Örgütü, Uluslararası

Detaylı

ANAYASA DERSĐ (41302150) (2010-2011 GÜZ DÖNEMĐ YILSONU SINAVI) CEVAP ANAHTARI

ANAYASA DERSĐ (41302150) (2010-2011 GÜZ DÖNEMĐ YILSONU SINAVI) CEVAP ANAHTARI ANAYASA DERSĐ (41302150) (2010-2011 GÜZ DÖNEMĐ YILSONU SINAVI) CEVAP ANAHTARI ANLATIM SORULARI 1- Bir siyasal düzende anayasanın işlevleri neler olabilir? Kısaca yazınız. (10 p) -------------------------------------------

Detaylı

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...VII İÇİNDEKİLER...IX

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...VII İÇİNDEKİLER...IX ÖNSÖZ...VII İÇİNDEKİLER...IX BIRINCI BÖLÜM ANAYASA HUKUKUNUN KISA KONULARI 1. 1961 Anayasası ile 1982 Anayasası nın Hazırlanış ve Kabul Ediliş Süreçlerindeki Farklılıklar...1 2. Üniter, Federal ve Bölgeli

Detaylı

SOSYAL POLİTİKA II KISA ÖZET KOLAYAOF

SOSYAL POLİTİKA II KISA ÖZET KOLAYAOF DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. SOSYAL POLİTİKA II KISA ÖZET KOLAYAOF

Detaylı

ÜNİTE:1. Devlet Bütçesi Özellikleri ve İşlevleri ÜNİTE:2. Devlet Bütçe İlkeleri ÜNİTE:3. Devlet Bütçeleme Teknikleri ÜNİTE:4

ÜNİTE:1. Devlet Bütçesi Özellikleri ve İşlevleri ÜNİTE:2. Devlet Bütçe İlkeleri ÜNİTE:3. Devlet Bütçeleme Teknikleri ÜNİTE:4 ÜNİTE:1 Devlet Bütçesi Özellikleri ve İşlevleri ÜNİTE:2 Devlet Bütçe İlkeleri ÜNİTE:3 Devlet Bütçeleme Teknikleri ÜNİTE:4 Harcama-Gelir Tahminleri, Politika ve Program Analizleri ÜNİTE:5 1 Türk Kamu Maliyesinde

Detaylı

Anayasa Mahkemesi K ararlarının Niteliği Üzerine Bir İnceleme

Anayasa Mahkemesi K ararlarının Niteliği Üzerine Bir İnceleme (Avukatlık Sınavına İlişkin Hükümlerin İptali Bağlamında) Anayasa Mahkemesi K ararlarının Niteliği Üzerine Bir İnceleme Av. Coşkun ÖZBUDAK* * Ankara Barosu. 1. Giriş Bilindiği gibi, 1136 sayılı Avukatlık

Detaylı

Dr. H. Zeynep NALÇACIOĞLU ERDEN MİLLETLERARASI YATIRIM HUKUKUNDA DOLAYLI KAMULAŞTIRMA

Dr. H. Zeynep NALÇACIOĞLU ERDEN MİLLETLERARASI YATIRIM HUKUKUNDA DOLAYLI KAMULAŞTIRMA Dr. H. Zeynep NALÇACIOĞLU ERDEN MİLLETLERARASI YATIRIM HUKUKUNDA DOLAYLI KAMULAŞTIRMA İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...VII İÇİNDEKİLER... XI KISALTMALAR LİSTESİ... XIX GİRİŞ...1 Birinci Bölüm Dolaylı Kamulaştırma Kavramı

Detaylı

KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ ANAYASA HUKUKU DERSİ ÖĞRETİM YILI I. DÖNEM DERS PROGRAMI İÇERİĞİ

KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ ANAYASA HUKUKU DERSİ ÖĞRETİM YILI I. DÖNEM DERS PROGRAMI İÇERİĞİ KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ ANAYASA HUKUKU DERSİ 2014 2015 ÖĞRETİM YILI I. DÖNEM DERS PROGRAMI İÇERİĞİ DERS TARİHİ 1. DERS SAATİ 2. DERS SAATİ 15.09.2014 TANIŞMA DERSİ TANIŞMA DERSİ 17.09.2014 22.09.2014

Detaylı

VII. ULUSLARARASI BALKAN BÖLGESİ DÜZENLEYİCİ YARGI OTORİTELERİ KONFERANSI MAYIS 2012, İSTANBUL

VII. ULUSLARARASI BALKAN BÖLGESİ DÜZENLEYİCİ YARGI OTORİTELERİ KONFERANSI MAYIS 2012, İSTANBUL VII. ULUSLARARASI BALKAN BÖLGESİ DÜZENLEYİCİ YARGI OTORİTELERİ KONFERANSI 28-30 MAYIS 2012, İSTANBUL Yargının Bağımsızlığı ve Yasama ve Yürütme Güçleriyle İşbirliği Türkiye Cumhuriyeti Hâkimler ve Savcılar

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Nesrin AKIN SUNAY Doğuş Üniversitesi Hukuku Fakültesi Ticaret Hukuku ABD May 2016-Trier

Yrd. Doç. Dr. Nesrin AKIN SUNAY Doğuş Üniversitesi Hukuku Fakültesi Ticaret Hukuku ABD May 2016-Trier Yrd. Doç. Dr. Nesrin AKIN SUNAY Doğuş Üniversitesi Hukuku Fakültesi Ticaret Hukuku ABD May 2016-Trier Rekabet Hukukuna Giriş 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (RKHK) un Genel Gerekçesi Haksız

Detaylı

İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM GENEL OLARAK EVLİLİK BİRLİĞİNİN KORUNMASI VE EVLİLİK BİRLİĞİNDE EŞLERİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ

İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM GENEL OLARAK EVLİLİK BİRLİĞİNİN KORUNMASI VE EVLİLİK BİRLİĞİNDE EŞLERİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ İÇİNDEKİLER Kısaltmalar Önsöz XVII XIX Giriş 1 BİRİNCİ BÖLÜM GENEL OLARAK EVLİLİK BİRLİĞİNİN KORUNMASI VE EVLİLİK BİRLİĞİNDE EŞLERİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ 1. EVLENME KAVRAMI İLE EVLENMENİN TANIMI VE HUKUKİ NİTELİĞİ

Detaylı

ÜYE ROBERT CAROLAN TARAFINDAN BİLDİRİLEN KARŞIOY VE MUTABIK GÖRÜŞ YAZISI

ÜYE ROBERT CAROLAN TARAFINDAN BİLDİRİLEN KARŞIOY VE MUTABIK GÖRÜŞ YAZISI Priştine, 31 Ekim 2012 Nr. Ref.: MMP 304/12 ÜYE ROBERT CAROLAN TARAFINDAN BİLDİRİLEN KARŞIOY VE MUTABIK GÖRÜŞ YAZISI Başvuru No: KO 61/12 Kosova Cumhuriyeti Meclis Başkanı tarafından 22 Haziran 2012 tarihinde

Detaylı

YÖNTEM YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK ve BAĞIMSIZ DENETİM A.Ş.

YÖNTEM YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK ve BAĞIMSIZ DENETİM A.Ş. 2016/090 30.12.2016 Konu: 2017 Yılı İçin Asgari Ücret Belirlendi. Asgari Ücret Tespit Komisyonu Kararında, 2017 yılında uygulanacak asgari ücret brüt tutarı aylık 1.777,50 TL olarak belirlenmiştir. Buna

Detaylı

1. HAFTA KIG126. İş Sağlığı ve Güvenliği Mevzuatı. Öğr. Gör. E. Ekmel SULAK. ekmelsulak@karabuk.edu.tr

1. HAFTA KIG126. İş Sağlığı ve Güvenliği Mevzuatı. Öğr. Gör. E. Ekmel SULAK. ekmelsulak@karabuk.edu.tr 1. HAFTA KIG126 Öğr. Gör. E. Ekmel SULAK ekmelsulak@karabuk.edu.tr Karabük Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi 2 GİRİŞ Bilindiği üzere çalışanlar açısından 2 temel risk söz konusudur;

Detaylı

ENGELLİLERE YÖNELİK SOSYAL POLİTİKALAR

ENGELLİLERE YÖNELİK SOSYAL POLİTİKALAR ENGELLİLERE YÖNELİK SOSYAL POLİTİKALAR III. Sınıf Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Bölümü Risk Gruplarına Yönelik Sosyal Politikalar Dersi Notları-VI Doç. Dr. Şenay GÖKBAYRAK İçerik Engellilere

Detaylı

1 Tarihimizdeki tek yumuşak anayasa aşağıdakilerden hangisidir? 1961 Cevap Aşağıdakilerden hangisi uyarınca tüm idari

1 Tarihimizdeki tek yumuşak anayasa aşağıdakilerden hangisidir? 1961 Cevap Aşağıdakilerden hangisi uyarınca tüm idari 1 Tarihimizdeki tek yumuşak anayasa aşağıdakilerden hangisidir? 1961 Cevap---1921 1876 1982 1924 2 Aşağıdakilerden hangisi uyarınca tüm idari kararlar yargı denetimine tabidir? Yasa devleti Sosyal devlet

Detaylı

M. Gözde ATASAYAN. Kamu Hizmetlerinin Süreklilik ve Düzenlilik İlkesi

M. Gözde ATASAYAN. Kamu Hizmetlerinin Süreklilik ve Düzenlilik İlkesi M. Gözde ATASAYAN Kamu Hizmetlerinin Süreklilik ve Düzenlilik İlkesi İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...VII İÇİNDEKİLER... XI KISALTMALAR...XXI GİRİŞ...1 A. «KAMU HİZMETİ» KAVRAMI...1 1. Kamu Hizmetinin Klasik Tanımı...1

Detaylı

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA Sayılı Belediye Kanunu na Ek Madde Eklenmesi Hakkında Kanun Teklifi ve gerekçesi ekte sunulmuştur.

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA Sayılı Belediye Kanunu na Ek Madde Eklenmesi Hakkında Kanun Teklifi ve gerekçesi ekte sunulmuştur. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA 5393 Sayılı Belediye Kanunu na Ek Madde Eklenmesi Hakkında Kanun Teklifi ve gerekçesi ekte sunulmuştur. Gereğini arz ederiz Umut Oran İstanbul Milletvekili (2)

Detaylı

ELAZIĞ VALİLİĞİNE (Defterdarlık) tarihli ve /12154 sayılı yazınız

ELAZIĞ VALİLİĞİNE (Defterdarlık) tarihli ve /12154 sayılı yazınız T.C. MALİYE BAKANLIĞI Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü Sayı : 80755325-105.05.07-1116 09/02/2016 Konu : Geçici Personele Ek Ödeme Yapılması ELAZIĞ VALİLİĞİNE (Defterdarlık) İlgi : 09.10.2015 tarihli

Detaylı

9.Sınıf Sağlık Hizmetlerinde İletişim. 3.Ünte Toplumsal İletişim HUKUK KURALLARI / İNSAN HAKLARI 21.Hafta ( / 02 / 2014 )

9.Sınıf Sağlık Hizmetlerinde İletişim. 3.Ünte Toplumsal İletişim HUKUK KURALLARI / İNSAN HAKLARI 21.Hafta ( / 02 / 2014 ) 9.Sınıf Sağlık Hizmetlerinde İletişim 3.Ünte Toplumsal İletişim HUKUK KURALLARI / İNSAN HAKLARI 21.Hafta ( 17-21 / 02 / 2014 ) HUKUK KURALLARI 2 HUKUK : Bir toplum içinde yaşayan insanların;.) Birbirleriyle

Detaylı

İŞLETMELERİN EKONOMİDEKİ ÖNEMİ IMPORTANCE OF ENTERPRISES IN THE ECONOMY

İŞLETMELERİN EKONOMİDEKİ ÖNEMİ IMPORTANCE OF ENTERPRISES IN THE ECONOMY IMPORTANCE OF ENTERPRISES IN THE ECONOMY İşletmelerin bir ülke ekonomisi içindeki yeri ve önemini, "ekonomik" ve "sosyal" olmak üzere iki açıdan incelemek gerekir. İşletmelerin Ekonomik Açıdan Yeri ve

Detaylı

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun Bir Maddesinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Teklifi ve gerekçeleri ektedir. Gereği bilgilerine

Detaylı

ANAYASA MAHKEMESÝ KARARLARINDA SENDÝKA ÖZGÜRLÜÐÜ Dr.Mesut AYDIN*

ANAYASA MAHKEMESÝ KARARLARINDA SENDÝKA ÖZGÜRLÜÐÜ Dr.Mesut AYDIN* 1.Giriþ ANAYASA MAHKEMESÝ KARARLARINDA SENDÝKA ÖZGÜRLÜÐÜ Dr.Mesut AYDIN* Toplu olarak kullanýlmasýndan dolayý kolektif sosyal haklar arasýnda yer alan sendika hakký 1 ; bir devlete sosyal niteliðini veren

Detaylı

LAW 104: TÜRK ANAYASA HUKUKU 14 HAFTALIK AYRINTILI DERS PLANI Doç. Dr. Kemal Gözler Koç Üniversitesi Hukuk Fakültesi

LAW 104: TÜRK ANAYASA HUKUKU 14 HAFTALIK AYRINTILI DERS PLANI Doç. Dr. Kemal Gözler Koç Üniversitesi Hukuk Fakültesi LAW 104: TÜRK ANAYASA HUKUKU 14 HAFTALIK AYRINTILI DERS PLANI Doç. Dr. Kemal Gözler Koç Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1. HAFTA: OSMANLI ANAYASAL GELİŞMELERİ [Türk Anayasa Hukukukun Bilgi Kaynaklarının Tanıtımı:

Detaylı

Sosyal Düzen Kuralları. Toplumsal Düzen Kuralları. Hukuk Kuralları Din Kuralları Ahlak Kuralları Görgü Kuralları Örf ve Adet Kuralları

Sosyal Düzen Kuralları. Toplumsal Düzen Kuralları. Hukuk Kuralları Din Kuralları Ahlak Kuralları Görgü Kuralları Örf ve Adet Kuralları TEMEL HUKUK Sosyal Düzen Kuralları Toplum halinde yaşayan insanların yerine getirmek zorunda oldukları ödevleri ve kullanacakları yetkileri belirten kurallara, sosyal düzen kuralları veya sadece sosyal

Detaylı

Anahtar Kelimeler : Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Alanı, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, Ek 1 Nolu Protokol

Anahtar Kelimeler : Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Alanı, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, Ek 1 Nolu Protokol T.C. D A N I Ş T A Y Esas No : 2011/8665 Karar No : 2013/9005 Anahtar Kelimeler : Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Alanı, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, Ek 1 Nolu Protokol Özeti : İmar planında küçük sanayi

Detaylı

T.B.M.M. CUMHURİYET HALK PARTİSİ Grup Başkanlığı Tarih :.../..«. 8

T.B.M.M. CUMHURİYET HALK PARTİSİ Grup Başkanlığı Tarih :.../..«. 8 T.B.M.M. CUMHURİYET HALK PARTİSİ Grup Başkanlığı Tarih :.../..«. 8 Z ;... Sayı TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu ile Bankacılık Kanunu'nda Değ Yapılması

Detaylı

İş Sağlığı Güvenliğine Genel Bakış ve Güvenlik Kültürü Güvenlik, yapılan işin ve/veya çalışma şartlarının zarar ve/veya tehlike içermeme durumudur. Güvenliği sağlamanın üç ana kuralı vardır; 1- Güvenliği

Detaylı

ULUSLARARASI SOSYAL POLİTİKA (ÇEK306U)

ULUSLARARASI SOSYAL POLİTİKA (ÇEK306U) DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. ULUSLARARASI SOSYAL POLİTİKA (ÇEK306U)

Detaylı

Anayasa ya Aykırılığın Değerlendirilmesi

Anayasa ya Aykırılığın Değerlendirilmesi Esas Sayısı : 2016/156 Karar Sayısı : 2016/148 Anayasa ya Aykırılığın Değerlendirilmesi 1- Anayasa Mahkemesi kararlarında da belirtildiği gibi, Anayasa nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem

Detaylı

Emrah URAN TÜRKİYE DEKİ BAĞIMSIZ İDARİ OTORİTELERİN İDARİ YAPTIRIM YETKİSİ

Emrah URAN TÜRKİYE DEKİ BAĞIMSIZ İDARİ OTORİTELERİN İDARİ YAPTIRIM YETKİSİ Emrah URAN TÜRKİYE DEKİ BAĞIMSIZ İDARİ OTORİTELERİN İDARİ YAPTIRIM YETKİSİ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...VII İÇİNDEKİLER... IX KISALTMALAR... XIX GİRİŞ...1 Birinci Bölüm EKONOMİK KAMU DÜZENİ EKSENİNDE BAĞIMSIZ İDARİ

Detaylı

TEMEL HUKUK ARŞ. GÖR. DR. PELİN TAŞKIN

TEMEL HUKUK ARŞ. GÖR. DR. PELİN TAŞKIN ARŞ. GÖR. DR. PELİN TAŞKIN BU DERSTE NELER ÖĞRENECEĞİZ? Hukukun Dallara Ayrılması (Kamu Hukuku-Özel Hukuk) Kamu Hukuku Özel Hukuk Ayrımı Hukuk kuralları için yapılan eski ayrımlardan biri, hukukun kamu

Detaylı

gelişmesini sağlaması için gerekli birçok maddeye yer verilmiştir. Sözleşmede yer alan

gelişmesini sağlaması için gerekli birçok maddeye yer verilmiştir. Sözleşmede yer alan ÇOCUK HAKLARININ SINIFLANDIRILMASI Çocuk Hakları Sözleşmesi nde, çocukların sağlıklı yaşaması ve çok yönlü olarak gelişmesini sağlaması için gerekli birçok maddeye yer verilmiştir. Sözleşmede yer alan

Detaylı

YILDIZ TEKNİKTE YENİ ANAYASA PANELİ

YILDIZ TEKNİKTE YENİ ANAYASA PANELİ YILDIZ TEKNİKTE YENİ ANAYASA PANELİ Yıldız Teknik Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İktisat Bölümü, 24 Kasım 2011 Perşembe günü Üniversitemiz Merkez Kampüsü Hünkar Salonu nda, hem Üniversitemizin

Detaylı

2-) Türkiye de tek dereceli seçim ilk kez hangi seçimlerde uygulanmıştır? A) 1942 B) 1946 C) 1950 D) 1962 E) 1966

2-) Türkiye de tek dereceli seçim ilk kez hangi seçimlerde uygulanmıştır? A) 1942 B) 1946 C) 1950 D) 1962 E) 1966 1-) 1921 Anayasası ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır? A) Milli egemenlik ilkesi benimsenmiştir B) İl ve nahiyelerde yerinden yönetim ilkesi kabul edilmiştir. C) Yasama ve yürütme kuvvetleri

Detaylı

İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi Madde 23: Çalışma Hakkı

İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi Madde 23: Çalışma Hakkı İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi Madde 23: Çalışma Hakkı Gülşah Özcanalp Göktekin Uzman Sosyolog / İş ve Meslek Danışmanı Liderlik Enstitüsü Eğitim ve İstihdam Hizmetleri Çalışma Evrensel Bir Haktır İnsan

Detaylı

KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ ANAYASA HUKUKU DERSİ ÖĞRETİM YILI I. DÖNEM DERS PROGRAMI İÇERİĞİ DERS TARİHİ 1. DERS SAATİ 2.

KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ ANAYASA HUKUKU DERSİ ÖĞRETİM YILI I. DÖNEM DERS PROGRAMI İÇERİĞİ DERS TARİHİ 1. DERS SAATİ 2. KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ ANAYASA HUKUKU DERSİ 2015 2016 ÖĞRETİM YILI I. DÖNEM DERS PROGRAMI İÇERİĞİ DERS TARİHİ 1. DERS SAATİ 2. DERS SAATİ 28.09.2015 30.09.2015 05.10.2015 07.10.2015 12.10.2015 TANIŞMA

Detaylı

Uludağ Üniversitesi Mühendislik Fakültesi 4 Aralık 2013. Dr. K. Ahmet Sevimli Yardımcı Doçent Uludağ Üniversitesi Hukuk Fakültesi

Uludağ Üniversitesi Mühendislik Fakültesi 4 Aralık 2013. Dr. K. Ahmet Sevimli Yardımcı Doçent Uludağ Üniversitesi Hukuk Fakültesi Uludağ Üniversitesi Mühendislik Fakültesi 4 Aralık 2013 Dr. K. Ahmet Sevimli Yardımcı Doçent Uludağ Üniversitesi Hukuk Fakültesi K. Ahmet Sevimli Kimdir? 1972 yılında İstanbul da doğdu. 1990 yılında Bursa

Detaylı

Asgari ücretin belirlenmesini düzenleyen Asgari Ücret Yönetmeliği uyarınca, asgari ücret, pazarlık ücreti değildir.

Asgari ücretin belirlenmesini düzenleyen Asgari Ücret Yönetmeliği uyarınca, asgari ücret, pazarlık ücreti değildir. ASGARİ ÜCRET TESPİT KOMİSYONU KARARI Karar Tarihi : 30/12/2014 Karar No : 2014/1 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanunu nun 39 uncu maddesi gereğince, iş sözleşmesi ile çalışan ve bu Kanunun kapsamında

Detaylı

KPSS 2007 GK (50) DENEME 3 / 52. SORU 50. Aşağıdakilerden hangisi hukuk devleti ilkesinin gereklerinden biri değildir? A) Yasal idare B) Devlet faaliyetlerinin belirliliği C) İdarenin mali sorumluluğu

Detaylı

Avrupa Birliği Maddi Hukuku

Avrupa Birliği Maddi Hukuku Avrupa Birliği Maddi Hukuku İç / Ortak Pazar --- Teorik Altyapı ve Temel İlkeler -5. Ders- Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Lisans Programı 2012-2013 Güz Dönemi Yrd. Doç. Dr. İlke GÖÇMEN Bütünleşmenin

Detaylı

İDARENİN TAKDİR YETKİSİ VE YARGISAL DENETİMİ

İDARENİN TAKDİR YETKİSİ VE YARGISAL DENETİMİ Doç. Dr. Cemil KAYA İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi İdare Hukuku Anabilim Dalı Öğretim Üyesi İDARENİN TAKDİR YETKİSİ VE YARGISAL DENETİMİ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... vii İÇİNDEKİLER...ix KISALTMALAR...

Detaylı

PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN

PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN İnsan kaynakları bir organizasyondaki tüm çalışanları ifade eder. Diğer bir deyişle organizasyondaki yöneticiler, danışmanlar,

Detaylı

1982 Anayasası nın Cumhuriyetin Nitelikleri başlıklı 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti nin bir hukuk devleti olduğu kurala bağlanmıştır.

1982 Anayasası nın Cumhuriyetin Nitelikleri başlıklı 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti nin bir hukuk devleti olduğu kurala bağlanmıştır. Esas Sayısı : 2015/109 Karar Sayısı : 2016/28 1982 Anayasası nın Cumhuriyetin Nitelikleri başlıklı 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti nin bir hukuk devleti olduğu kurala bağlanmıştır. Anayasa nın 2. maddesinde

Detaylı

Genel Eşit Muamele Yasası

Genel Eşit Muamele Yasası Genel Eşit Muamele Yasası Allgemeines Gleichbehandlungsgesetz (AGG) 10 soru 10 cevap Türkisch 1 AGG nin amacı nedir? AGG nin amacı, aşağıdaki sebeplerden dolayı mağduriyet oluşumunu engellemek ve mevcut

Detaylı

YÖNT 101 İŞLETMEYE GİRİŞ I

YÖNT 101 İŞLETMEYE GİRİŞ I YÖNT 101 İŞLETMEYE GİRİŞ I İŞLETME BİRİMİ VE İŞLETMEYİ TANIYALIM YONT 101- İŞLETMEYE GİRİŞ I 1 İŞLETME VE İLİŞKİLİ KAVRAMLAR ÖRGÜT KAVRAMI: Örgüt bir grup insanın faaliyetlerini bilinçli bir şekilde, ortak

Detaylı

TEMEL HUKUK ARŞ. GÖR. DR. PELİN TAŞKIN

TEMEL HUKUK ARŞ. GÖR. DR. PELİN TAŞKIN ARŞ. GÖR. DR. PELİN TAŞKIN BU DERSTE NELER ÖĞRENECEĞİZ? İdare nedir? Organik anlamda idare-fonksiyonel Anlamda İdare Hukuk devleti İdare teşkilatı İdari davalar İDARE HUKUKU Devletin 3 fonksiyonu vardır:

Detaylı

SOSYAL HİZMETLERİN DÜNÜ, BUGÜNÜ VE YARINI. Doç.Dr.Ertan Kahramanoğlu Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Sosyal Hizmetler Bölümü

SOSYAL HİZMETLERİN DÜNÜ, BUGÜNÜ VE YARINI. Doç.Dr.Ertan Kahramanoğlu Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Sosyal Hizmetler Bölümü SOSYAL HİZMETLERİN DÜNÜ, BUGÜNÜ VE YARINI Doç.Dr.Ertan Kahramanoğlu Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Sosyal Hizmetler Bölümü SOSYAL HİZMETLER, insanların iyilik halinin geliştirilmesinde;

Detaylı

Endüstri İlişkileri Kapsamında

Endüstri İlişkileri Kapsamında çimento işveren ocak 2010 Endüstri İlişkileri Kapsamında Mevzuattaki Değişiklikler Ekim-Kasım-Aralık 2009 Dönemi Hazırlayan: Av. Füsun GÖKÇEN 22 Ekim 2009 tarih ve 27384 sayılı Resmi Gazete de Çevre Denetimi

Detaylı

SOSYAL GÜVENLİK KURUMU

SOSYAL GÜVENLİK KURUMU T.C. SOSYAL GÜVENLİK KURUMU ESNEK GÜVENCE BAĞLAMINDA TÜRKİYE DE SOSYAL GÜVENCE Yasemin KARA Ağustos 2009 İÇERİK GİRİŞ TÜRKİYE HOLLANDA SONUÇ ve DEĞERLENDİRME 2 GİRİŞ 3 Matra Projesinin Temelleri Bu çalışma

Detaylı

KİŞİSEL VERİLERİN KAYDEDİLMESİ SUÇU

KİŞİSEL VERİLERİN KAYDEDİLMESİ SUÇU SEDAT ERDEM AYDIN AİHM İÇTİHATLARI BAĞLAMINDA KİŞİSEL VERİLERİN KAYDEDİLMESİ SUÇU İSTANBUL ARŞİVİ İÇİNDEKİLER DANIŞMANIN ÖNSÖZÜ...VII YAZARIN ÖNSÖZÜ... IX İÇİNDEKİLER...XIII KISALTMALAR... XIX GİRİŞ...1

Detaylı

Sosyal Güvenlik Hukuku 1. Ders

Sosyal Güvenlik Hukuku 1. Ders Sosyal Güvenlik Hukuku 1. Ders Prof. Dr. Murat ŞEN Arş. Gör. Yusuf GÜLEŞCİ Sosyal Güvenlik Kavramı Kişileri, gelirleri ne olursa olsun, belirli sayıdaki tehlikeler karşısında güvence sağlama görevine sahip

Detaylı

FARKLI AB ÜLKELERİNDE GÖÇMEN POLİTİKALARINDAKİ GENEL YAKLAŞIMLAR

FARKLI AB ÜLKELERİNDE GÖÇMEN POLİTİKALARINDAKİ GENEL YAKLAŞIMLAR FARKLI AB ÜLKELERİNDE GÖÇMEN POLİTİKALARINDAKİ GENEL YAKLAŞIMLAR AB Göç politikalarında uyum ve koordinasyon için: Amsterdam Anlaşması 2.10.1997 Tampere Zirvesi 15-16.10.1999 GÖÇ VEGÖÇMEN POLİTİKALARININ

Detaylı

(Resmî Gazete ile yayımı: 11.12.1992 Sayı : 21432 Mükerrer)

(Resmî Gazete ile yayımı: 11.12.1992 Sayı : 21432 Mükerrer) 25 Kamu Hizmetinde Örgütlenme Hakkının Korunmasına ve İstihdam Koşullarının Belirlenmesi Yöntemlerine İlişkin 151 Sayılı Sözleşmenin Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun (Resmî Gazete ile yayımı:

Detaylı

A. Yasa Hükmünün Anlamı

A. Yasa Hükmünün Anlamı A. Yasa Hükmünün Anlamı 209 sayılı Sağlık Bakanlığına Bağlı Sağlık Kurumları ile Esenlendirme (Rehabilitasyon) Tesislerine Verilecek Döner Sermaye Hakkında Kanun un 11.10.2011 günlü, 663 sayılı Kanun Hükmünde

Detaylı

Esas Sayısı : 2015/60 Karar Sayısı : 2016/2

Esas Sayısı : 2015/60 Karar Sayısı : 2016/2 1) 27.3.2015 tarihli ve 6637 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun un 7. maddesiyle 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 3. maddesinin birinci fıkrasının (n)

Detaylı

Sayı: 27/2013 İYİ İDARE YASASI. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi aşağıdaki Yasayı yapar:

Sayı: 27/2013 İYİ İDARE YASASI. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi aşağıdaki Yasayı yapar: Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi nin 11 Kasım 2013 tarihli Onbirinci Birleşiminde Oybirliğiyle kabul olunan İyi İdare Yasası Anayasanın 94 üncü maddesinin (1) inci fıkrası gereğince Kuzey

Detaylı

İYİ İDARE YASASI İÇDÜZENİ. BİRİNCİ KISIM Genel Kurallar. İKİNCİ KISIM İyi İdarenin İlkeleri

İYİ İDARE YASASI İÇDÜZENİ. BİRİNCİ KISIM Genel Kurallar. İKİNCİ KISIM İyi İdarenin İlkeleri Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi nin 11 Kasım 2013 tarihli Onbirinci Birleşiminde Oybirliğiyle Kabul olunan İyi İdare Yasası Anayasanın 94 üncü maddesinin (1) inci fıkrası gereğince Kuzey

Detaylı

ULUSAL VEYA ETNİK, DİNSEL VEYA DİLSEL AZINLIKLARA MENSUP OLAN KİŞİLERİN HAKLARINA DAİR BİLDİRİ

ULUSAL VEYA ETNİK, DİNSEL VEYA DİLSEL AZINLIKLARA MENSUP OLAN KİŞİLERİN HAKLARINA DAİR BİLDİRİ 209 ULUSAL VEYA ETNİK, DİNSEL VEYA DİLSEL AZINLIKLARA MENSUP OLAN KİŞİLERİN HAKLARINA DAİR BİLDİRİ Birleşmiş Milletler Genel Kurulu nun 20 Aralık 1993 tarihli ve 47/135 sayılı Kararıyla ilan edilmiştir.

Detaylı

Alman Federal Mahkeme Kararları. Belirli süreli bir hizmet sözleşmesinin fiilen başlamasından önce yazılı olarak düzenlenmesi gerekir.

Alman Federal Mahkeme Kararları. Belirli süreli bir hizmet sözleşmesinin fiilen başlamasından önce yazılı olarak düzenlenmesi gerekir. Federal İş Mahkemesi Karar Tarihi: 1.12.2004 Sayısı : 7 AZR 198/04 Belirli süreli bir hizmet sözleşmesinin fiilen başlamasından önce yazılı olarak düzenlenmesi gerekir. Özü: Belirli süreli bir hizmet sözleşmesi

Detaylı

Assan Alüminyum, Türkiye deki İşçi Hakları Endişeleri ile ilgili Şikayetler Hakkında PAYDAŞ DEĞERLENDİRMESİ

Assan Alüminyum, Türkiye deki İşçi Hakları Endişeleri ile ilgili Şikayetler Hakkında PAYDAŞ DEĞERLENDİRMESİ Assan Alüminyum, Türkiye deki İşçi Hakları Endişeleri ile ilgili Şikayetler Hakkında PAYDAŞ DEĞERLENDİRMESİ 22 Temmuz Uyum Danışmanlığı / Ombudsmanlığı Uluslararası Finans Kurumu / Çok Taraflı Yatırım

Detaylı

ENERJİ SEKTÖRÜNDE YÖNETİM YAPISI. A. Banu Demirbaş. Sayın Başkan, teşekkür ediyorum...

ENERJİ SEKTÖRÜNDE YÖNETİM YAPISI. A. Banu Demirbaş. Sayın Başkan, teşekkür ediyorum... ENERJİ SEKTÖRÜNDE YÖNETİM YAPISI A. Banu Demirbaş Sayın Başkan, teşekkür ediyorum... Enerji sektöründe serbestleşme ve özelleştirme uygulamaları gereği yeniden yapılanma sürecinde sektörün yönetim yapısı

Detaylı

DERSİMİZİN TEMEL KONUSU

DERSİMİZİN TEMEL KONUSU DERSİMİZİN TEMEL KONUSU 1 1. TÜRK HUKUKUNUN TEMEL KAVRAMLARINI TANIMAK 2. TÜRKIYE DE NELER YAPABİLİRİZ SORUSUNUN CEVABINI BULABİLMEK DERSİN KAYNAKLARI 2 SİZE GÖNDERİLEN MATERYAL: 1. 1982 Anayasası: https://www.tbmm.gov.tr/anayasa/anayasa_2011.pdf

Detaylı

İDARİ YARGI DERSİ (VİZE SINAVI)

İDARİ YARGI DERSİ (VİZE SINAVI) SORULAR İDARİ YARGI DERSİ (VİZE SINAVI) 1- İdarenin denetim yollarından biri olarak, idari yargının gerekliliğini tartışınız (10 p). 2- Dünyadaki idari yargı sistemlerini karşılaştırarak, Türkiye nin mensup

Detaylı

T.C. YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCILIĞI Basın Bürosu Sayı: 19

T.C. YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCILIĞI Basın Bürosu Sayı: 19 09/04/2010 BASIN BİLDİRİSİ Anayasa değişikliğinin Cumhuriyetin ve demokrasinin geleceği yönüyle neler getireceği neler götüreceği dikkatlice ve hassas bir şekilde toplumsal uzlaşmayla değerlendirilmelidir.

Detaylı

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIGI NA

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIGI NA TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIGI NA 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanununun ek 7 nci maddesinin birinci fıkrasının değiştirilmesi hakkındaki kanun teklifim ve gerekçesi ilişikte sunulmuştur. Gereğini

Detaylı

T.C. İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ HUKUK FAKÜLTESİ MÜFREDAT FORMU Ders İzlencesi

T.C. İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ HUKUK FAKÜLTESİ MÜFREDAT FORMU Ders İzlencesi T.C. İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ HUKUK FAKÜLTESİ MÜFREDAT FORMU Ders İzlencesi Sayı : Tarih : 11.1.2017 Diploma Program Adı : HUKUK, LİSANS PROGRAMI, (ÖRGÜN ÖĞRETİM) Akademik Yıl : 2016-2017 Ders Adı İŞ VE SOSYAL

Detaylı

Çocuk Hukuku. Çocuk Hukukunun Özellikleri. Çocuk Hukukunun Özellikleri 16.05.2014. Yrd. Doç. Dr. Çetin ERDOĞAN. 16 Mayıs 2014 2.

Çocuk Hukuku. Çocuk Hukukunun Özellikleri. Çocuk Hukukunun Özellikleri 16.05.2014. Yrd. Doç. Dr. Çetin ERDOĞAN. 16 Mayıs 2014 2. Ulusal Düzeyde Çocuk Hukuku Yrd. Doç. Dr. Çetin ERDOĞAN Çocuk Hukuku Hukukun çocuklara özgü, çocuk haklarını düzenleyen dalıdır. Çocuk hukuku, özel hukuk, kamu hukuku, sosyal hukuk ve uluslararası hukukta

Detaylı

BİRİNCİ KISIM İDARE HUKUKUNUN TEMEL KAVRAMLARI

BİRİNCİ KISIM İDARE HUKUKUNUN TEMEL KAVRAMLARI İÇİNDEKİLER BİRİNCİ KISIM İDARE HUKUKUNUN TEMEL KAVRAMLARI Birinci Bölüm: İdare Hukukunun Tanımı I. İdare... 3 II. İdari Fonksiyon... 4 A. Toplumun Genel ve Sürekli İhtiyaçlarının Karşılanmasına Yönelik

Detaylı

İdare Hukuku Ve İdari Yargı Alanında Anayasa Değişikliği İle İlgili Bazı Öneriler

İdare Hukuku Ve İdari Yargı Alanında Anayasa Değişikliği İle İlgili Bazı Öneriler İdare Hukuku Ve İdari Yargı Alanında Anayasa Değişikliği İle İlgili Bazı Öneriler Arş. Gör. Ahmet Kürşat ERSÖZ* * S. Ü. Hukuk Fak. İdare Hukuku ABD. Mevcut anayasamızda idare hukukuna ilişkin olan hükümler

Detaylı

BM ÇOCUK HAKLARI SÖZLEŞMESİ'NİN KAPSAMI VE TEMEL DAYANAĞI NEDİR?

BM ÇOCUK HAKLARI SÖZLEŞMESİ'NİN KAPSAMI VE TEMEL DAYANAĞI NEDİR? ÇOCUK HAKLARI NEDİR? Çocuk hakları bir insan haklarıdır. İnsanın doğumundan itibaren birey olma hakkını tanıyan, ek olarak 18 yaşına kadar yaşama, gelişme, korunma ve katılma haklarına özel önem ve öncelik

Detaylı

İNSAN HAKLARI SORULARI

İNSAN HAKLARI SORULARI 1. 1776 Amerikan ve 1789 Fransız belgelerine yansıyan doğal haklar öğretisinin başlıca temsilcisi kimdir? a) J. J. Rousseau b) Voltaire c) Montesquieu d) John Locke 4. Aşağıdakilerden hangisi İngiliz hak

Detaylı

TİCARÎ SIR, BANKA SIRRI VE MÜŞTERİ SIRRI HAKKINDA KANUN TASARISI

TİCARÎ SIR, BANKA SIRRI VE MÜŞTERİ SIRRI HAKKINDA KANUN TASARISI TİCARÎ SIR, BANKA SIRRI VE MÜŞTERİ SIRRI HAKKINDA KANUN TASARISI Amaç ve kapsam MADDE 1- (1) Bu Kanunun amacı; kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadî, ticarî ve malî sektörlerde üretim, tüketim ve hizmet

Detaylı

VERGİ TEORİSİ NEDİR? Vergilendirmede dört temel: -Vergi teorisi -vergi hukuku -vergi tekniği -ulusal ve uluslararası vergi sistemi

VERGİ TEORİSİ NEDİR? Vergilendirmede dört temel: -Vergi teorisi -vergi hukuku -vergi tekniği -ulusal ve uluslararası vergi sistemi VERGİ TEORİSİ NEDİR? Vergilendirmede dört temel: -Vergi teorisi -vergi hukuku -vergi tekniği -ulusal ve uluslararası vergi sistemi Vergi, tüm gerçek ve tüzel kişilerin doğal ortağı olan devletin ekonomik

Detaylı

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ 5 KISALTMALAR 21

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ 5 KISALTMALAR 21 İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ 5 İÇİNDEKİLER II KISALTMALAR 21 GİRİŞ 25 A. ANAYASACIL1K VE ÖZGÜRLÜK 25 1. Giriş 25 2. Önceki Türk Anayasalarının Özgürlük Açısından İrdelenmesi 32 a. 1876 Kanuni Esasisi 32 b. 1921 Teşkilatı

Detaylı

KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ ANAYASA HUKUKU DERSİ ÖĞRETİM YILI II. DÖNEM DERS PROGRAMI İÇERİĞİ DERS TARİHİ 1. DERS SAATİ 2.

KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ ANAYASA HUKUKU DERSİ ÖĞRETİM YILI II. DÖNEM DERS PROGRAMI İÇERİĞİ DERS TARİHİ 1. DERS SAATİ 2. KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ ANAYASA HUKUKU DERSİ 2015-2016 ÖĞRETİM YILI II. DÖNEM DERS PROGRAMI İÇERİĞİ DERS TARİHİ 1. DERS SAATİ 2. DERS SAATİ 15.02.2016 Türk Hukukunun Bilgi Kaynakları - Mevzuat, Yargı

Detaylı

DEVLET YARDIMLARI KANUNU TASARISI

DEVLET YARDIMLARI KANUNU TASARISI DEVLET YARDIMLARI KANUNU TASARISI Salim Aydemir Rekabet Uzmanı TÜSİAD Rekabet Çalışma Grubu Toplantısı 24.10.2008 Genel Olarak Kanunun Amacı Kapsam Esasa İlişkin Düzenlemeler Usul-Prosedür 2 Kanunun Amacı

Detaylı

KADINA YÖNELİK ŞİDDETLE MÜCADELEDE ULUSLARARASI BELGELER VE KORUMA MEKANİZMALARI

KADINA YÖNELİK ŞİDDETLE MÜCADELEDE ULUSLARARASI BELGELER VE KORUMA MEKANİZMALARI KADINA YÖNELİK ŞİDDETLE MÜCADELEDE ULUSLARARASI BELGELER VE KORUMA MEKANİZMALARI Uluslararası Arka Plan Uluslararası Arka Plan Birleşmiş Milletler - CEDAW Avrupa Konseyi - Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi

Detaylı

Doç. Dr. Ahmet M. GÜNEŞ Yalova Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi. Avrupa Birliği Hukukuna Giriş

Doç. Dr. Ahmet M. GÜNEŞ Yalova Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi. Avrupa Birliği Hukukuna Giriş Doç. Dr. Ahmet M. GÜNEŞ Yalova Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi Avrupa Birliği Hukukuna Giriş İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...VII İÇİNDEKİLER... IX TABLOLAR CETVELİ... XIX KISALTMALAR...XXI BİRİNCİ BÖLÜM

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS TÜRK ANAYASA HUKUKU LAW

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS TÜRK ANAYASA HUKUKU LAW DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS TÜRK ANAYASA HUKUKU LAW 117 2 3 + 0 3 5 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü Dersi

Detaylı

İSTANBUL KEMERBURGAZ ÜNİVERSİTESİ ANAYASASI

İSTANBUL KEMERBURGAZ ÜNİVERSİTESİ ANAYASASI İSTANBUL KEMERBURGAZ ÜNİVERSİTESİ ANAYASASI Türkiye'deki Tek Üniversite İSTANBUL KEMERBURGAZ ÜNİVERSİTESİ ANAYASASI Biz, İstanbul Kemerburgaz Üniversitesi nin paydaşları; gelecek kuşaklara daha yaşanabilir

Detaylı

İnsanlık ailesinin tüm üyelerinde bulunan onuru ve onların eşit ve ayrılmaz haklarını tanımanın dünyada özgürlük, adalet ve barışın temeli olduğunu,

İnsanlık ailesinin tüm üyelerinde bulunan onuru ve onların eşit ve ayrılmaz haklarını tanımanın dünyada özgürlük, adalet ve barışın temeli olduğunu, İNSAN HAKLARI EVRENSEL BİLDİRGESİ* İnsanlık ailesinin tüm üyelerinde bulunan onuru ve onların eşit ve ayrılmaz haklarını tanımanın dünyada özgürlük, adalet ve barışın temeli olduğunu, İnsan haklarının

Detaylı

REFAH, SOSYAL ADALET VE SÜRDÜRÜLEBİLİR EKONOMİ YÖNETİMİ İÇİN TEMEL İLKELER. www.kas.de

REFAH, SOSYAL ADALET VE SÜRDÜRÜLEBİLİR EKONOMİ YÖNETİMİ İÇİN TEMEL İLKELER. www.kas.de REFAH, SOSYAL ADALET VE SÜRDÜRÜLEBİLİR EKONOMİ YÖNETİMİ İÇİN TEMEL İLKELER www.kas.de İÇİNDEKİLER 3 ÖNSÖZ 3 TEMEL İLKELER 1. Hukuk devleti ilkesine göre temel düzen...3 2. Mülkiyet sistemi ve istihdam...3

Detaylı

23- TÜKETİCİNİN VE TÜKETİCİ SAĞLIĞININ KORUNMASI

23- TÜKETİCİNİN VE TÜKETİCİ SAĞLIĞININ KORUNMASI 23- TÜKETİCİNİN VE TÜKETİCİ SAĞLIĞININ KORUNMASI 8 Mart 2001 tarihli Katılım Ortaklığı Belgesinin yayımlanmasından bu yana Avrupa Birliğinin Tüketicinin Korunması kapsamındaki mevzuatına uyum çerçevesinde

Detaylı

İdari Yargının Geleceği

İdari Yargının Geleceği İdari Yargının Geleceği Av. Zühal SİRKECİOĞLU DÖNMEZ* * Ankara Barosu. İdari Yargının Geleceği / SİRKECİOĞLU DÖNMEZ Ülkemiz Hukuk Fakültelerinde iki Ana Bilim dalı vardır: Özel Hukuk ve Kamu Hukuku. Özel

Detaylı

TOPLU İŞ HUKUKU (HUK302U)

TOPLU İŞ HUKUKU (HUK302U) TOPLU İŞ HUKUKU (HUK302U) KISA ÖZET KOLAYAOF DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ.

Detaylı

Alman Federal Mahkeme Kararları

Alman Federal Mahkeme Kararları Alman Federal Mahkeme Kararları Federal İş Mahkemesi Karar Tarihi : 26.1.2017 Sayısı: 8 AZR 736/15 Çev: Alpay HEKİMLER * Özürlü olan işçilere farklı davranılması her durumda doğrudan ayrımcılık anlamına

Detaylı

HAK-İŞ KONFEDERASYONU

HAK-İŞ KONFEDERASYONU HAK-İŞ KONFEDERASYONU RAPORU Üçlü Danışma Kurulu Toplantısı 18 Nisan 2013 Ankara 1 HAK-İŞ KONFEDERASYONU TAŞERON ÇALIŞMAYA İLIŞKIN GÖRÜŞ VE ÖNERİLER RAPORU Örgütsüzlüğü, güvencesiz çalışmayı, kayıtdışını,

Detaylı

24 Aralık 2007 PAZARTESİ. Sayı : MAHKEMESİ KARARI. Anayasa Mahkemesi Başkanlığından: İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : İTİRAZIN KONUSU :

24 Aralık 2007 PAZARTESİ. Sayı : MAHKEMESİ KARARI. Anayasa Mahkemesi Başkanlığından: İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : İTİRAZIN KONUSU : 24 Aralık 2007 PAZARTESİ Resmî Gazete Sayı : 26736 ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Anayasa Mahkemesi Başkanlığından: Esas Sayısı Karar Sayısı Karar Günü İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : İTİRAZIN KONUSU : 1 / 13 I - OLAY

Detaylı

ANAYASA DEĞĠġĠKLĠKLERĠ HAKKINDA GÖRÜġ VE ÖNERĠLERĠMĠZ

ANAYASA DEĞĠġĠKLĠKLERĠ HAKKINDA GÖRÜġ VE ÖNERĠLERĠMĠZ 5 Aralık 2011 ANAYASA DEĞĠġĠKLĠKLERĠ HAKKINDA GÖRÜġ VE ÖNERĠLERĠMĠZ I.YENĠ BĠR ANAYASA MI? GENĠġ KAPSAMLI BĠR ANAYASA DEĞĠġĠKLĠĞĠ MĠ? Anayasa hazırlığıyla ilgili olarak kamuoyunda önemli bir tartışma yaşanıyor:

Detaylı

GENEL OLARAK DEVLET TEŞKİLATI SORULARI

GENEL OLARAK DEVLET TEŞKİLATI SORULARI 1.... ilkesi, Devlet organları arasında üstünlük sıralaması anlamına gelmez. Belli devlet yetki ve görevlerinin kullanılmasından ibaret olup bununla sınırlı medeni bir iş bölümü ve işbirliği olduğunu anlatır.

Detaylı

TBMM DIŞİLİŞKİLER VE PROTOKOL MÜDÜRLÜĞÜ TARAFINDAN HAZIRLANMIŞTIR

TBMM DIŞİLİŞKİLER VE PROTOKOL MÜDÜRLÜĞÜ TARAFINDAN HAZIRLANMIŞTIR A V R U P A B İİ R L İİ Ğ İİ H U K U K U 1)) AVRUPPA TOPPLLULLUK HUKUKUNU OLLUŞŞTURAN TEEMEELL ANTLLAŞŞMALLAR BİRİNCİ İL HUKUK 1951-Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu Antlaşması 18/3/1951 de Paris'de imzalandı.

Detaylı

KAMU DÜZENİ K AVR AMI

KAMU DÜZENİ K AVR AMI Dr. Özge OKAY TEKİNSOY Hacettepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Görevlisi İDARE HUKUKUNDA KAMU DÜZENİ K AVR AMI İÇİNDEKİLER SUNUŞ... vii ÖNSÖZ...xi İÇİNDEKİLER... xiii KISALTMALAR...xxi GİRİŞ...1

Detaylı

ŞEFFAF DEVLETTE BİLGİ EDİNME HAKKI VE SINIRLARI

ŞEFFAF DEVLETTE BİLGİ EDİNME HAKKI VE SINIRLARI Yrd. Doç. Dr. Ayhan DÖNER Erzincan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Anayasa Hukuku Anabilim Dalı Öğretim Üyesi ŞEFFAF DEVLETTE BİLGİ EDİNME HAKKI VE SINIRLARI İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... v İÇİNDEKİLER... vii KISALTMALAR...xv

Detaylı

(Türkiye Sözleşmeyi 18 Ekim 1961 tarihinde imzalamış ve 16 Haziran 1989 tarihinde onaylamıştır.)

(Türkiye Sözleşmeyi 18 Ekim 1961 tarihinde imzalamış ve 16 Haziran 1989 tarihinde onaylamıştır.) TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI A. ÇALIŞMA HAKKI VE ÖDEVİ MADDE 49 - Çalışma, herkesin hakkı ve ödevidir. (Değişik 2. fıkra: 4709-3.10.2001 / m.19) Devlet, çalışanların hayat seviyesini yükseltmek, çalışma

Detaylı

Yapı Kredi Finansal Kiralama A. O. Ücretlendirme Politikası

Yapı Kredi Finansal Kiralama A. O. Ücretlendirme Politikası Yapı Kredi Finansal Kiralama A. O. Ücretlendirme Politikası Bu politika, Yapı Kredi Finansal Kiralama A.O. nın ( Şirket ) faaliyetlerinin kapsamı ve yapısı ile stratejileri, uzun vadeli hedefleri ve risk

Detaylı

Dr. Hediye BAHAR SAYIN. Pay Sahibi Haklarının Korunması Kapsamında Anonim Şirket Yönetim Kurulu Kararlarının Butlanı

Dr. Hediye BAHAR SAYIN. Pay Sahibi Haklarının Korunması Kapsamında Anonim Şirket Yönetim Kurulu Kararlarının Butlanı Dr. Hediye BAHAR SAYIN Pay Sahibi Haklarının Korunması Kapsamında Anonim Şirket Yönetim Kurulu Kararlarının Butlanı İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...VII İÇİNDEKİLER... IX KISALTMALAR LİSTESİ... XIX Giriş...1 Birinci

Detaylı