5CBS DE PROJE TASARIMI VE YÖNET M -I

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "5CBS DE PROJE TASARIMI VE YÖNET M -I"

Transkript

1 5CBS DE PROJE TASARIMI VE YÖNET M -I Amaçlar m z Bu üniteyi tamamlad ktan sonra; Bir CBS projesi tasar m n n neden önemli oldu unu ve projenin genel çerçevesini oluflturabilmek için nas l bir yol izlenmesi gerekti ini aç klayabilecek, Temel düzeyde bir CBS projesi için gerekli olan faktörlerin neler oldu unu listeleyebilecek, CBS projeleri için veri kaynaklar n n neler oldu unu ve nas l temin edilebilece ini anlatabilecek, Hedeflenen sonuçlara ulaflabilmek için uygun analizlerin/yöntemlerin belirlenmesinin, do ru donan m ve yaz l m seçimlerinin yap lmas n n önemini aç klayabilecek, Grafik ve grafik olmayan verilerin etkin bir flekilde yönetilebilmesi ve analiz edilebilmesinde veritaban tasar m ve yönetiminin önemini anlatabilecek, CBS projelerinin proje hedef ve amaçlar ile sunumun yap laca taraflar n beklentisine uygun olarak etkin bir flekilde nas l sunulmas gerekti ini ifade edebilecek bilgi ve becerilere sahip olacaks n z. Anahtar Kavramlar CBS Proje Tasar m Mekânsal Veri çindekiler Donan m ve Yaz l m Altyap s Veri Temini Veri Sunumu CBS de Proje Tasar m ve Yönetimi-I CBS de Proje Tasar m CO RAF B LG S STEMLER PROJES TASARIMININ ÖNEM PROJE TASARIMININ fiek LLEND R LMES PROJEN N AMAÇ VE HEDEFLER N N BEL RLENMES MEVCUT VE OLUfiTURULMASI GEREKEN VER LER N BEL RLENMES UYGUN YÖNTEM, DONANIM VE YAZILIM ÇÖZÜMLER N N BEL RLENMES VER TABANI TASARIMI ANAL Z SONUÇLARI VE SONUÇLARIN DO RULU UNUN DE ERLEND R LMES SONUÇLARIN SUNUMU

2 CBS de Proje Tasar m CO RAF B LG S STEMLER PROJES TASARIMININ ÖNEM Günümüzde Co rafi Bilgi Sistemleri (CBS), küresel ölçekteki karmafl k ve zor araflt rmalardan, basit günlük ihtiyaçlar n giderilmesine kadar pek çok alanda hayat - m z kolaylaflt ran önemli bir araç haline gelmifltir. Küresel s nma konusunda gerçeklefltirilen çok disiplinli ve onlarca profesyonelin beraber çal flt projelerden, adres bulmak için internet üzerinden yap lan basit sorgulamalara kadar genifl bir yelpazede CBS nin kullan m alan bulunmaktad r. Özellikle karar destek sistemlerinin vazgeçilmez bir parças olmas, kritik öneme sahip birçok faaliyet ve karar aç s ndan CBS teknolojisini daha da önemli k lm flt r. Çok say daki mekânsal veriyle ayn anda, h zl ve çoklu ifllem ile analiz yap lmas na imkân veren bu teknoloji, yap lan iflin kalitesini, hassasiyetini ve do rulu unu artt r rken vakitten, kaynaklardan ve maliyetten önemli ölçüde tasarruf yap lmas n sa lamaktad r. Bu nedenle, kamu veya özel sektördeki birçok kurum ve kurulufl, art k CBS yi günlük ifllemlerden uzun vadeli planlamalara ve karar verme süreçlerine kadar pek çok alanda kullan r hale gelmifltir. Bu sayede sunulan hizmetlerin kalitesi artmakta, güncellemeler çok daha h zl ve sa l kl bir flekilde gerçeklefltirilebilmekte, sonuçlar etkileyici ve anlafl l r biçimde ilgililere sunulabilmektedir. CBS nin hayat m za bu kadar girmifl olmas ve bu teknolojiden yararlanma konusunda her geçen gün artan talep, CBS nin ve ondan sa lanacak faydalar n daha iyi anlafl lmas gereklili ini ortaya ç karmaktad r. CBS kullan larak gerçeklefltirilmek istenen araflt rma veya çal flmalar n en etkin flekilde yürütülebilmesi için ne flekilde tasarlanmalar gerekti i ve izlenmesi gereken aflamalar konusunda çeflitli sorular kaç n lmaz flekilde karfl m za ç kmaktad r. Baflar l bir CBS projesi yürütebilmek, en verimli, h zl ve etkili sonuçlara ulaflabilmek için nelerin göz önüne al - naca bu sorular n temelini oluflturmaktad r. Pek çok proje tasar m nda oldu u gibi, CBS projelerinin tasarlanmas nda da disiplinli, iyi tarif edilmifl, anlafl l r ve birbiriyle iliflkili bir dizi aflama izlenmesi kaç n lmazd r. Birçok örnek göstermektedir ki, iyi tasarlanmam fl bir CBS projesi baflar dan çok baflar s zl k getirmektedir. Mekansal Veri: Dünya üzerindeki do al ve insan yap m özellikler ile s n rlar n co rafi konumlar n ve karakteristiklerini tan mlayan bilgileri içeren veridir. CBS teknolojisinin her geçen gün daha çok tercih edilmesinin nedenleri nelerdir? 1 SIRA S ZDE

3 116 CBS de Proje Tasar m ve Yönetimi-I Proje gerçeklefltirmeden önce, CBS den beklenilenin tam olarak ne oldu unu bilmek, elde edilecek baflar da hayati bir öneme sahiptir. Her ne kadar, birçok alanda kullan lan bir teknoloji haline gelmifl olsa da, projenin CBS teknolojisinden yararlan larak yap lmas n n sa layaca katk ve gerekliliklerin iyi analiz edilmesi flartt r. Bu bilinçle hareket edilmesi, proje ile ilgili çerçevenin çok daha sa l kl ve dikkatli flekilde ortaya konmas n sa layacakt r. Sadece hakk ndaki iyi söylemler nedeniyle CBS teknolojisine gözü kapal yat r m yapmak, beraberinde plans zl getirir. CBS tabanl bir proje yapmak, sadece piyasadaki en pahal donan m veya yaz l m sat n almak demek de ildir. CBS, baflar l bir uygulama gerçeklefltirebilmek için uygun flekilde planlanmas gereken çoklu bir bilgi teknolojisidir. Dolay s yla, öncelikle CBS teknolojisini iyi anlamak, do ru verileri, yöntemleri, donan m, yaz l m ve personeli seçmek gerekmektedir. Aksi takdirde, çaba, zaman, para ve hatta kurumsal ya da organizasyonel anlamda itibar kayb - n n yaflanmas kaç n lmazd r. PROJE TASARIMININ fiek LLEND R LMES CBS projesinin bir bütün olarak ele al n p baflar l ve iyi flekilde tasarlanm fl olmas, çal flman n bafl nda belirlenen proje amac na ulafl lmas nda çok büyük kolayl klar sa lar. Ancak, bir proje tasarlarken çok iyi belirlenmifl bir yöntem bile, projenin di er aflamalar n n iyi flekilde tasarlanmamas halinde kaliteli ve do ru sonuçlara ulafl lmas n olanaks z k lacakt r. Baflka bir örnek vermek gerekirse, temin edilen her türlü veriyi almak ve sistemde saklamak, e er proje amac na, hedeflerimize ve donan m altyap m za uygun de ilse, bize arzu edilen sonuçlar vermeyecektir. Benzer flekilde, iyi bir yöntem kullanarak do ru verilerle yürütülen bir proje sonunda hassas ve do ru sonuçlar elde edilmiflken, bunlar n uygun flekilde sunulup anlat lamamas, elde edilen baflar y ciddi anlamda sekteye u ratacak ve proje sonuçlar arzu edildi i kadar ciddiye al nmayacakt r. Bu örneklerle anlat lmak istenen, proje tasar m n n bir bütün oldu u ve her aflaman n do ru flekilde tasarlanmas n n önemidir. Zira, projenin bafl ndan sonuna kadar izlenen aflamalar n baflar s birbiriyle kesinlikle iliflkilidir. Zincirdeki bir zay fl k, sistemin bütününü olumsuz olarak etkileyecektir. Bu nedenle, CBS projesi tasarlarken, proje yürütücüsünün baz sorular sormas kendi yol haritas n belirlemesinde önemli faydalar sa layacakt r. Afla da, bu konuya iliflkin baz örnekler verilmifltir: Gerçeklefltirece im projenin amaç ve hedefleri nelerdir? Bu proje ile hangi sonuçlar elde etmeyi arzuluyorum? Hedeflerime ne kadar zamanda ulaflmay düflünüyorum, iflin tamam hangi sürelerde tamamlanabilir? Bu projeyi yürütürken, bafllang çtan sonuçlara ulaflana kadar tüm aflamalarda kullanabilece im bütçem nedir? Proje amaç ve hedeflerine, bütçeye ve verilerin niteli ine/niceli ine uygun olarak kullanabilece im en etkin ve do ru yöntem, donan m ve CBS yaz l - m hangisidir? nsan kayna m bu yöntem, yaz l m ve donan m kullanabilecek yeterlilikte midir? Çal flmam için en yüksek fayday sa layacak ve amac ma hizmet edecek veri gruplar hangileridir? Verilerimi nas l temin edebilirim? Verilerimi en uygun flekilde nas l saklayabilirim, yönetebilirim ve analiz edebilirim?

4 5. Ünite - CBS de Proje Tasar m Hangi yöntemleri izlemem ve hangi analizleri yapmam proje hedeflerime beni en h zl ve do ru flekilde götürür? Elde etti im sonuçlar n do rulu u ve hassasiyetini nas l kontrol edebilirim? Sonuçlar n do rulu unu ölçerken arazi çal flmas yapmam gerekir mi? Elde etti im sonuçlar gerekti inde güncellenebilir mi? Sonuçlar paylaflaca m gruplar kimlerdir ve bu sonuçlar en etkin flekilde nas l sunabilirim? Yukar daki soru örneklerini ço altmak, daha kapsaml ve detayl hale getirmek elbette mümkündür. Sorular n niteli i, hedeflenen CBS projesine göre flekillenecektir. Soru örneklerinden de görüldü ü gibi, proje tasar mc s n n ilk ç k fl noktas gerçeklefltirilecek projenin amaç ve hedeflerinin neler oldu udur. Herhangi bir projede oldu u gibi, CBS projelerinde de tasar m n ilk aflamas proje ile ne amaçland - n n tarif edilmesidir. Di er aflamalarla birlikte CBS projesi tasar m na yönelik ana bafll klar afla daki gibi özetlemek mümkündür: Proje amaç ve hedeflerinin belirlenmesi, Mevcut ve oluflturulmas gereken verilerin belirlenmesi, Uygun yöntem, donan m ve yaz l m çözümlerinin belirlenmesi, Veritaban tasar m, Analiz sonuçlar ve sonuçlar n do rulu unun de erlendirilmesi, Sonuçlar n sunumu. Yukar da bahsedilen aflamalarla ilgili çözümler birbirinden kopuk üretilemez ve efl zamanl düflünerek bütüncül bir proje tasar m n n yap lmas önemlidir. Örne in yöntem belirlenirken, proje amaç ve hedeflerinin neler oldu u, projede hangi verilerin kullan laca, bunlara uygun hangi donan m ve yaz l mlar tercih edebilece imiz gibi konular da ayn zamanda göz önünde tutmak gerekir. Veritaban tasarlarken de kullan lacak veriler, yöntem, donan m ve yaz l m altyap s düflünülmelidir. 117 Proje Yürütücüsü: Bir projenin bafl ndan sonuna kadar gerekli tüm aflamalar n n, proje amaç ve hedeflere uygun olarak yap land r lmas ve yürütülmesini temin etme sorumlulu u tafl yan kiflidir. Veritaban : Bilgisayar ortam nda sistematik olarak saklanan ve birbirleri aras nda iliflki kurulacak flekilde yap land r lm fl veriler toplulu udur. Bu verilere gerekti inde kolay eriflim sa lanmal, güncelleme, de ifltirme ve tafl ma gibi ifllemler yap labilmelidir. CBS projesinin tasar m aflamalar n niye bir bütün olarak ele almak gerekmektedir? zleyen bölümlerde, yukar da verilen CBS projesi tasar m aflamalar na iliflkin daha detayl bilgiler verilecek ve örneklenecektir. PROJEN N AMAÇ VE HEDEFLER N N BEL RLENMES yi ve baflar l biçimde tasarlanm fl herhangi bir proje, plan veya program n birinci aflamas ; amaç ve hedeflerin aç k olarak belirlenmesi ve ilgili tüm paydafllar n anlayaca- flekilde ortaya konmas d r. Amaç ve hedefler; var lmak istenen noktay belirleyen ve o noktaya ulafl rken en uygun rotan n çizilmesinin yolunu gösteren itici güçlerdir; proje ile elde edilmek istenen sonuçlar n kapsam n tarif eden bildirimlerdir. Bir projenin amaç ve hedefleri, o projeden elde edilmek istenen fayda ile iliflkilidir. Bu fayda projeyi gerçeklefltiren kuruma, organizasyona ve sonuçlardan etkilenecek gruplara yönelik olarak ortaya ç kar. Elde edilmek istenen faydan n sa lanmas amac yla bir proje tasarlan r, amaç ve hedefler belirlenir ve nihayetinde sonuçlar n da bu fayday yaratm fl olmas beklenir. Örne in, afet planlamas yla ilgili çal - flan bir kurumun, içinden nehir geçen veya sulak alan bulunan belirli bir bölgedeki taflk n risklerini tespit etmeyi amaçlayan bir proje gelifltirdi ini düflünelim. Kurum, söz konusu proje amac na yönelik olarak yap lacak çal flma hedefleri ortaya koyacak, buna uygun çal flma takvimleri ve yöntemler gelifltirecek ve o bölgedeki taflk n riskini detayl ve arzu edilen kriterler çerçevesinde gösteren sonuçlara ulafla- 2 SIRA S ZDE

5 118 CBS de Proje Tasar m ve Yönetimi-I fiekil 5.1 cakt r. Bu sonuçlar, baflta planlama departmanlar ve bölgede yaflayan halk olmak üzere birçok grup için faydal bilgiler sunmaktad r. Bu bilgiler kullan larak bölge için en do ru planlamay yapmak, en uygun alan kullan m tiplerini belirlemek ve yap laflma flartlar n ortaya koymak mümkündür. Olas taflk n riskleri ve taflk n zonlar bilinerek yap lan planlama ve bu sonuçlar kullan larak üretilecek taflk n acil eylem planlar, can ve mal kay plar n n olmas n büyük ölçüde önleyecektir. fiekil 5.1 de fayda, amaç, hedefler ve sonuçlar aras ndaki iliflki gösterilmektedir. Fayda, amaç, hedefler ve sonuçlar Tan m olarak bak ld nda amaç; genel olarak elde edilmek istenen sonucu anlatan ve proje ile ulafl lmak istenen genel kapsam ortaya koyan ifadedir. Ço unlukla bir projede tek bir amaç olur. Hedefler, amaç belirlendikten sonra o amac n yerine getirilmesini sa lamak üzere oluflturulan spesifik, gerçekçi, ulafl labilir ve somut anlat mlard r. Hedeflerin süre belirtmesi iflin daha iyi planlanmas ve yönetilmesinde önemlidir. Genelde birden fazla hedef olur. Hedeflerin ölçülebilir olmas, gerekti inde de erlendirme ve iyilefltirilmelerin yap lmas nda da önemli bir rol oynamaktad r. Çizelge 5.1 de amaç ve hedefler aras ndaki farklar özetlenmektedir. Çizelge 5.1 Amaç ve hedefler aras ndaki farklar Kaynak: Plan Eylem Örnek Amaç Genifl kapsaml bir plan söz konusudur. Hedef Dar kapsaml bir plan söz konusudur. Genel ve kapsaml bir eylem söz konusudur. Spesifik bir eylem söz konusudur. Eskiflehir in tar msal niteli inin CBS Tar msal niteli in belirlenmesi alan nda, CBS ortam nda belirlenmesi tabanl, baflar l ve kimsenin yapmam fl oldu u konusundaki araflt rmam 6 ay bir çal flma yapmak istiyorum. içinde tamamlamak istiyorum. Ölçülebilirlik Amaç, kesin bir biçimde ölçülebilir veya somut olmak zorunda de ildir. Hedefler, ölçülebilir ve somut olmal d r. Süre Uzun vadelidir. K sa ve orta vadelidir. Anlam Gösterilen çaban n yap lmas na neden olan maksat Çaba ve eylemlerle ulafl lmak veya baflar lmak istenen fley lke Fikir odakl d r. Gerçe e dayal d r.

6 5. Ünite - CBS de Proje Tasar m 119 Yukar da verilen bilgiler do rultusunda, bir CBS projesi gelifltirirken ilk olarak amac n ve hedeflerin belirlenmesiyle ifle bafllamak gerekti ini söylemek yanl fl olmayacakt r. Yap lacak projenin amac n n belirlenmesi ve CBS kullan larak elde edilmesi düflünülen faydalar n iyi anlafl lmas, iflin en bafl nda yap lmas muhtemel yanl fl yat r m ve zaman kayb n n önüne geçilmesini sa layacakt r. CBS teknolojisi, kullan c lara birçok potansiyel uygulamalar sunmakta, hatta kullan c isteklerine göre özellefltirilmifl yeni uygulamalar n gelifltirilmesini mümkün k lmaktad r. Dolay s yla, tam olarak amac n ve hedeflerin neler oldu unu aç k bir flekilde belirlemek, sonuçlara odaklanm fl bir yol haritas oluflturulmas nda, bu potansiyel uygulamalar içinden en uygun ve hedefe yönelik olanlar n seçilebilmesinde oldukça önemlidir. Böylelikle, oluflmas muhtemel bir kargaflan n da önüne geçilmifl olacakt r. Bir CBS projesi tasarlarken, uzun vadede ulafl lmak istenen sonucun ortaya konaca bir proje amac ile daha k sa ve orta vadede elde edilmek istenen süreli, somut, gerçekçi ve ölçülebilir sonuçlarla ilgili hedeflerin ortaya konmas gereklidir. Bu amaç ve amaca ba l hedefler sayesinde; projenin süresinin, bütçesinin, kaynaklar n n, kullan lmas gereken veri ve yöntemlerin, analiz ve de erlendirme tekniklerinin ve sonuçlar n sunulmas na yönelik alternatiflerin belirlenmesi hem daha kolay, hem de daha do ru olacakt r. Sonuç olarak, bir CBS projesi tasar m nda her fley do rudan projenin amac ile iliflkilidir. Amaç: Ankara l s n rlar içinde toplu konut yap m na uygun alanlar n derecelendirilerek belirlenmesi Hedef 1: Çal flma s n rlar içindeki mekansal verilerin toplanmas Hedef 2: Veri gruplar na göre s n fland r lm fl ve önceliklere uygun olarak ilk kademe uygunluk haritalar n n elde edilmesi Hedef 3: lk kademe uygunluk haritalar na ba l olarak çal flma alan içindeki toplu konut yap m na uygun alanlar n tespit edilmesi Çizelge 5.2 CBS amaç ve hedeflerine yönelik basit bir program örne i zlenecek Yöntem Say sal veri temini, say sallaflt rma, dönüfltürme, enterpolasyon ve analizler (e im, bak, yükseklik vb.) Çal flma alan ndaki önceliklerin belirlenmesi, veri gruplar n n uygunluk derecelerinin belirlenmesi, a rl kl çak flt rma, çak flt rma, buffer analizi A rl kl çak flt rma Gerekli Veriler Hedeflenen Süre Demografik veriler, flimdiki alan kullan m verileri, toprak verileri, jeolojik veriler, topo rafik veriler, ulafl m verileri, gürültü verileri, hava kirlili i verileri, altyap verileri Demografik veriler, flimdiki alan kullan m verileri, toprak verileri, jeolojik veriler, topo rafik veriler, ulafl m verileri, gürültü verileri, hava kirlili i verileri, altyap verileri Veri gruplar na göre s n fland r lm fl ilk kademe uygunluk haritalar 6 ay 2 ay 1 ay Sonuç Ürünü Çal flma alan na ait, CBS ortam nda ifllenmifl mekansal veri altl Veri gruplar na göre s n fland r lm fl ilk kademe uygunluk haritalar Toplu konutlar için uygun alanlar gösteren uygunluk sonuç haritas Çizelge 5.2 de CBS ortam nda uygulanacak bir projenin amac na yönelik belirlenen hedefler ve bu hedeflere ulafl lmas nda izlenecek yol haritas n gösteren

7 120 CBS de Proje Tasar m ve Yönetimi-I basit bir örnek verilmifltir. Gerçek bir CBS projesi olufltururken amac m za yönelik olarak çok daha detayl ve kapsaml hedefler belirlemek, bu hedeflere uygun yöntem ak fl flemalar ve zaman çizelgeleri oluflturmak mümkündür. Ayr ca projede çal flacak personel ihtiyac ndan, kurulmas gereken donan m ve yaz l m altyap s na, geçeklefltirilecek iflin performans n ölçmeye yönelik kriterlerden, proje giderlerine kadar detayl bilgileri içeren planlar oluflturmak da mümkündür. flin en bafl ndan iyi tarif edilmifl olmas, daha k sa sürede do ru sonuçlara ulafl lmas na yard mc olacakt r. Günümüzde CBS projeleri, kurumda tek bir karar verme sürecine yard mc olacak flekilde, spesifik bir hedef do rultusunda ve tek bir departman taraf ndan k sa süreli bir çerçevede yürütülebildi i gibi, farkl departmanlar n iflbirli i ile çoklu hedeflere yönelik planlanan çok daha uzun vadeli CBS projeleri de bulunmaktad r. SIRA S ZDE 3 CBS ortam nda gerçeklefltirilebilecek hipotetik bir projeye ait amaç ve hedef ler belirleyin. Seçti iniz projeden fayda sa layacak gruplar kimler olabilir? Tart fl n. MEVCUT VE OLUfiTURULMASI GEREKEN VER LER N BEL RLENMES CBS teknolojisi, projenin veya çal flman n gerçeklefltirilece i alana ait çevrelerden elde edilen her türlü mekânsal verinin saklanmas nda, yönetilmesinde, analiz edilmesinde ve sunulmas nda büyük kolayl klar sa layan bir araçt r. Mekânsal verilerin kayna olan çevre, tan m olarak, canl lar n yaflamlar boyunca di er canl ve cans z varl klarla etkileflim halinde olduklar ortamlar olarak tarif edilmektedir. nsan, hayat boyunca sürekli bu çevredeki di er canl ve cans z varl klarla kurdu u iliflkilerle örülü bir yaflam sürer. Bazen bu çevreyi kendi ihtiyaç ve vizyonuna uygun olarak de ifltirir ve flekillendirir; bazen de çevresindeki di er etmenlerin etkisi alt nda kalarak ortam flartlar na boyun e er. nsanlar n eylemleri ve do al yollardan meydana gelmifl çevreleri; Canl varl klar n meydana getirdi i biyolojik çevre, Cans z varl klar n meydana getirdi i fiziksel çevre, Toplumlar n kültürleri ve bu kültürle meydana gelen tüm unsurlar bar nd - ran kültürel çevre, nsanlar n yaflam biçimi, iliflkileri ve bunlardan kaynaklanan olgular içeren sosyal çevre, Ekonomik durum, endüstriyel yap, gelir düzeyi ve gelir da l m gibi faktörlerle ortaya ç kan ekomomik çevre, olarak grupland rmak mümkündür. Söz konusu bu ortamlara ait verilerin büyük bir ço unlu unun mekânsal olarak ifade edilebilir olmas, CBS yi günümüz projelerinin çok büyük bir k sm nda kolayl kla kullan labilir hale getirmektedir. CBS teknolojisi, bu ortamlardaki mekânsal unsurlar n farkl yöntemlerle kay t alt na al nmas, görüntülenmesi, analiz edilmesi ve izlenmesi için önemli araçlar sunmaktad r. Yukar da aç klanan biyolojik, fiziksel, kültürel, sosyal ve ekonomik çevrelerden elde edilebilen mekânsal veri tiplerini afla daki gibi örneklemek mümkündür: Nüfus, yafl, cinsiyet, e itim durumu, gelir da l m, evlilik, do um ve ölüm oranlar, göç vb. konular içeren demografik veriler, Ülke, bölge, flehir, habitatlar, k y hatlar, sit bölgeleri vb. do al, idari ve siyasi alanlar gösteren s n r verileri, mar durumlar n gösteren veriler,

8 5. Ünite - CBS de Proje Tasar m Mevcut alan kullan m verileri, Ulafl m verileri, Altyap (elektrik, su, at k su, ya mur suyu, do algaz, telefon, internet vb. flebekeler) verileri, Do al afet zonlar na (deprem, sel, heyelan, ç vb.) iliflkin veriler, Gürültü da l m n gösteren veriler, Hava kirlili i da l m n gösteren veriler, Bitki ve hayvan varl n ve yay l m n gösteren veriler, Her türlü yüzey flekillerini içeren topo rafik veriler, Hidrolojik veriler, Toprak verileri, Jeolojik veriler, Klimatolojik veriler, Maden verileri vb. Mekânsal veri, dünya üzerinde bilinen bir yere, gerçek bir co rafi referansa ba l olan, baflka bir deyiflle, konumu belli olan veridir. Bir harita üzerinde görünen özellikler (yollar, binalar, parseller, nehirler vb.), CBS ortam ndaki çeflitli katmanlar olufltururlar. Mekânsal olarak ifade edilen bu verilerin birço u çizgi, nokta veya poligon (alan) fleklinde gösterilirler ve grafik veri olarak adland r l rlar. Bu mekânsal verilerle iliflkilendirilen ve genellikle çizelge format nda saklanan veriler ise grafik olmayan, baflka bir deyiflle sözel verileri meydana getirmektedir. Sokak isimleri, bina kat say lar, malik adlar gibi grafik olmayan bilgiler buna örnektir. CBS de belli bir mekâna ait bu sözel ifadelere öznitelik denmektedir. Mekânsal verileri CBS de bu kadar güçlü ve etkili araçlar haline getiren fley de asl nda bu öznitelik verileridir. Bir CBS projesinden elde edilen temel fayda ve sonuç, yukar da bahsedilen veriler kullan larak üretilen bilgilerdir. Bilgi, proje amac na ve hedeflere uygun olarak, belirlenen yöntemler do rultusunda verilerin de erlendirilerek anlaml hale getirilmifl fleklidir. Di er bir anlat mla, bilgi, faydaya dönüflmüfl veridir. Örne in, suç verilerini analiz ederek belirli bir alandaki yay l m n ve niteli ini/niceli ini gösteren görsel haritalar elde etti imizde bu bilgi içeren bir üründür. Elde edilen bilgi çeflitli formlarda olabilir ve sunulabilir. Haritalar, görüntüler, raporlar, grafikler ve listeler bilgi içeren ürünlere örnektir. Veriler, CBS ortam nda saklan r, analiz edilir, güncellenir ve sunulur. CBS yaz l mlar ve uygun donan m yard m ile gerçeklefltirilen analizler, say sal ve bas l formatlarda bilgi içeren ürünlerin elde edilmesini ve bunlar n sunulmas n sa lamaktad r. Verilerle bilgi aras ndaki bu do rudan iliflki, CBS projesi gerçeklefltirirken temin edilmesi gereken veri gruplar n n belirlenmesinde önemli bir katk sa lamaktad r. Elde etmeyi düflündü ümüz bilgilerin neler oldu unu ortaya koydu umuzda, bu bilgilerin üretilmesi için hangi verilerden faydalan labilece ini saptamak zor olmayacakt r. Örne in günlük ölçülen s cakl k de erleri, nem miktar vb. sadece veridir. Bu verileri kullanarak havan n nas l olaca na ve insanlar üzerindeki etkilerine dair yorumlarda bulundu umuzda söz konusu verileri bilgiye dönüfltürmüfl oluruz. Daha kapsaml ve de iflik bir örnek vermek gerekirse, belirli bir bitki türünün yetifltirilmesine elveriflli alanlar tespit etmek istedi imizi varsayal m. Bu tespitin yap labilmesi ve dolay s yla bilgi içeren sonuç ürünlerinin ortaya konabilmesi için baz verilere ihtiyac m z vard r. Öncelikle çal flma s n rlar içerisindeki araziye ait toprak verileri, iklim verileri (ya fl, nem, s cakl k vb.), 121 Grafik veri: Gerçek dünyaya ait do al veya insan yap m özellikleri ve bilgileri, flekiller veya geometriler vas tas yla grafik olarak temsil eden verilerdir. CBS ortam nda nokta, çizgi ve poligon ile bunlar n çeflitli birleflimler, olarak ifade edilen grafik veriler, dünya üzerindeki gerçek özelliklerin farkl geometrik flekillerle düzenlenebilmesini sa larlar. Öznitelik verisi: Grafik verilerle iliflkilendirilebilen ve bu verilere ait tan msal bilgileri içeren verilerdir. Örne in CBS ortam nda poligon olarak gösterilen bir binaya ait yap m y l, kat adedi, ikamet eden bilgileri vb. söz konusu grafik veri ile iliflkilendirilen öznitelik verileridir. Raster veri: Her biri eflit büyüklükteki piksellerden meydana gelen ve her pikselde ayr bir öznitelik bilgisinin tutuldu u veri tipidir. Piksel boyutlar ne kadar küçülürse verinin çözünürlü ü ve içerdi i detaylar da o kadar artar. Taranm fl haritalar, foto raflar raster veri tipine örnektir. Vektör veri: Co rafi özellikleri temel olarak nokta, çizgi ve poligon olarak temsil eden verilerdir. Çizilmifl haritalar vektör veri tipine örnektir.

9 122 CBS de Proje Tasar m ve Yönetimi-I topo rafya verileri (e im, bak, yükseklik), yüzey suyu verileri vb. o bitki türünün var olmak için ihtiyaç duyaca optimum koflullarla karfl laflt rma yap labilmesi için mutlaka gerekli olacakt r. Kulland m z veriler sayesinde söz konusu bitkinin seçti imiz bölgede yetiflip yetiflemeyece i bilgisini böylelikle edinmifl ve bunlar haritalarla görsellefltirmifl oluruz. SIRA S ZDE 4 çinden h zl tren hatt geçen bir kent merkezinde, tren hatt n n belirli bir güzergâh boyunca oluflabilecek gürültünün azalt lmas na yönelik önlemlerin belirlenmesi için bir CBS projesi gerçeklefltirdi imizi düflünelim. Bu tespiti en uygun flekilde yapabilmek için kullan lmas gereken mekânsal veriler neler olabilir? Tart fl n. Çal flmada kullan lacak verilerin önceden tespit edilmesi sayesinde, veritaban - n n tasarlanmas n ve bu verilerle ilgili yap lacak ifllemlere yönelik uygulamalar n, donan m n ve yaz l m n seçilmesi aflamalar kolaylaflt racakt r. Hatta proje kapsam nda ele al nmas gereken bütçe yönetimi, personel ihtiyac, zaman çizelgelerinin oluflturulmas ve risklerin belirlenmesi gibi konular da daha kolayl kla gerçeklefltirilebilecektir. fiekil 5.2 de, verilerin CBS ortam nda de erlendirilmesi sonucu bilgi içeren sonuç ürünlerinin elde edilmesini gösteren CBS temel bölümleri verilmifltir. fiekil 5.2 CBS nin temel bölümleri VER CBS B LG fiehirler NOKTA HAR TALAR Ç ZG POL GON Nehirler Ormanlar VEKTÖR VER LER MODELLER ÜRÜNLER HÜCRE/ P KSEL Alan Kullan m RASTER VER LER VER ANAL Z GRAF KLER TABLOLAR, RAPORLAR Üretilmesi planlanan bilgiye ba l olarak, CBS projesi kapsam nda temin edilmesi gereken veriler belirlenirken afla daki baz sorular yol gösterici olacakt r: Amac ma yönelik olarak elde etmek istedi im sonuçlara/bilgiye ulaflmak için kullanabilece im çal flma alan na ait mevcut veriler nelerdir ve hangi formdad r? Mevcut verileri kullan larak elde edebilece im yeni veriler var m d r? Kullanaca m haritalar n ölçe i ne olmal d r?

10 5. Ünite - CBS de Proje Tasar m Verileri hangi yöntemlerle ve hangi formatta temin etmem gerekir? Verileri dönüfltürmem gerekir mi? Gerekirse hangi formatlara dönüfltürmem gerekir? CBS projesi için gerekli olan mevcut ve oluflturulmas gerekli verilerin önceden belirlenmesi ve teminine yönelik gerekli planlaman n yap lmas, sadece ihtiyaç duyulan verilerin al nmas ve sistemimizde yer tutmas n sa lam fl olur. Böylece gereksiz verilerin neden olabilece i performans düflüklü ünün önüne geçilmifl olacakt r. Amaca hizmet etmeyen veriler, sistem h z n a rlaflt racak, vakit ve para kayb na neden olacakt r. Çünkü veri miktar ço ald kça bu verileri saklamak, yönetmek, paylaflmak ve güncellemek için gerekli donan m, a ve yaz l m altyap s - n n da gelifltirilmesi gerekmektedir. Ayr ca bak m masraflar n n da oransal olarak yükselece i kesindir. Proje gerçeklefltirilecek alana ait baz veriler haz r olarak karfl m za ç kabilmektedir. Günümüzde kâ t haritalar ve di er bas l /yaz l kay tlar, CBS projelerinde gerek duyulan fiziksel verilerin büyük bir ço unlu unu oluflturmaktad r. Bu bas - l /yaz l kay tlar n taranmas veya say sallaflt r lmas suretiyle zengin say sal veri kaynaklar elde etmek mümkündür. Ayn zamanda mekânsal verilere haz r say sal formatlarda da ulafl labilmektedir. Bunlar sat n alma veya internet üzerinden paylafl mlar vas tas yla temin edilebilmektedir. Verilere art k çok daha kolay ulafl labiliyor olmas n n nedeni, CBS teknolojilerinin art k kurum ve flirketlerin kulland spesifik araçlar olmaktan çok toplumlar n hizmetine sunulan güncel uygulamalar haline gelmesinden kaynaklanmaktad r. CBS sektörünün h zl geliflmesi ve teknolojideki yenilikler her geçen gün daha fazla verinin, daha kolay flartlarda üretilmesine yard mc olmaktad r. Bu veriler önceki y llara nazaran çok daha makul fiyatlarla say sal olarak ilgililere sunulmaktad r. Mekânsal verilerin sunumu ve pazarlanmas na yönelik çok büyük bir pazar oluflmufl durumdad r. Ayr ca, birçok kurum deneyim ve sonuçlar n paylaflmakta ve bilgi al flveriflinde bulunmaktad r. Haz r olarak temin edilen bu mevcut verilerin yan s ra, gerçeklefltirece imiz proje için oluflturulmas gereken baz veriler de olabilir. Örne in alana ait tesviye e rileri ve kot noktalar kullan larak üretilecek e im, yükseklik ve bak verileri; farkl katmanlar çak flt r larak oluflturulacak mevcut alan kullan m verileri; gürültü ve hava kirlili i gibi noktasal ölçümlere dayanarak enterpolasyon yöntemi ile üretilecek hava kirlili i ve gürültü verileri bunlara örnektir. Bunun d fl nda mevcut olmayan ve ulafl lamayan baz veriler do rudan arazide yap lacak ölçümler ve uzaktan alg lama yöntemleriyle elde edilecek say sal görüntüler vas tas yla da elde edilebilir. Örnek olarak; GPS, lazer taray c lar, yersel fotogrametri ekipmanlar yla gerçeklefltirilen ölçümler, hava foto raflar ve say sal CBS verisi üreten di er araçlar mekânsal veri temin etmenin ve paylaflman n önemli yollar olarak karfl m za ç kmaktad r. Kullan lacak veri kaynaklar n do rudan raster veya vektör olarak temin etmek mümkün olmaktad r. fiekil 5.3 te önemli baz veri kaynaklar, fiekil 5.4 te ise bu veri kaynaklar n n elde edilmesi ve kullan m n gösteren flekiller verilmifltir. 123 Mekânsal enterpolasyon: Enterpolasyon, temel olarak, bilinen iki de eri kullanarak bilinmeyen üçüncü bir de eri hesaplama yöntemidir. Mekânsal enterpolasyon ise, bir veri toplulu u içindeki mekânsal örüntülerin kullan larak belirli bir alan için tahminlerin yap lmas esas na dayan r. Mekânsal enterpolasyon, birbirine yak n noktalar n benzer öznitelikler tafl d fikrinden hareketle gerçeklefltirilir. Kartografya: Bir harita yapmak için, mekânsal veri toplama iflleminden, toplanan bu bilgileri iflleme, grafik hale getirme ve harita bas m na uygun olarak yap land rmaya kadar tüm aflamalardaki çal flmalar içeren bilim ve sanat dal d r. Jeodezi: Dünyan n flekli ve ölçüleriyle ilgilenen bilim dal d r. Yerçekimi ve dünyan n dönüflü, kutuplar n durumu, zamana ba l olarak farkl l k gösteren olaylar vb. jeodezinin inceleme konular d r.

11 124 CBS de Proje Tasar m ve Yönetimi-I fiekil 5.3 Veri kaynaklar BASILI HAR TA VE KAYITLAR ARAZ ÖLÇÜMLER HAVA FOTO RAFLARI GPS UYDU FOTO RAFLARI CBS Verilerin Temini ve Organizasyonu LAZER TARAYICILAR HAZIR SAYISAL SAYISALLAfiTIRMA VER LER INTERNET VER DÖNÜfiTÜRME fiekil 5.4 Veri kaynaklar n n elde edilmesi ve kullan m flekli Piksel: Say sal görüntünün tan mlanabilir ve kontrol edilebilir en küçük parças d r. Veri Temin Etme Yöntemleri Veri temin etme yöntemlerinden belli bafll lar daha detayl olarak afla da aç klanmaktad r: Mevcut say sal verilerin temini ve dönüfltürülmesi: Günümüzde birçok mekânsal veriyi haz r say sal formlarda elde etmek mümkün olmaktad r. Bu verilerin bir k sm ücretsiz olarak paylafl lmakla birlikte, bir bölümü sektörde say sal mekânsal veri üreten özel veya kamu kurumlar ndan belirli bir ücret karfl l nda sat n al nabilmektedir. Ülkemizde, özel firma-

12 5. Ünite - CBS de Proje Tasar m lar d fl nda say sal mekânsal veri temin edilebilecek kurumlar aras nda Harita Genel Komutanl, Çevre ve Orman Bakanl, Bay nd rl k ve skân Bakanl, Köy Hizmetleri Genel Müdürlü ü, Devlet Meteoroloji flleri Genel Müdürlü ü, Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü, Belediyeler vb. yer almaktad r. Temin edilecek verilerin, CBS projesinde kullan lacak yaz l mlara uygun olmas önemlidir. Bu nedenle, farkl formattaki mekânsal verilerin do rudan arzu edilen formata, ya da farkl yaz l mlar n tan d ara formatlara dönüfltürülmesi gereklidir. Ayr ca vektör verilerin raster verilere, ya da raster verilerin vektör verilere dönüfltürülmesi suretiyle de mekânsal veri elde etmek mümkündür. Tarama: Mekânsal verilerin bir k sm n say sal formatta bulmak her zaman mümkün olmayabilir. Bu durumlarda bas l haritalar ve kay tlar önemli birer veri kayna olarak kullan labilmektedir. Bas l haritalardan say sal veri temin edebilmek için 2 önemli yöntem vard r. Bunlardan ilki haritalar n taray c lar vas tas yla taranmas ve raster veri format nda say sal olarak elde edilmesidir. Taranacak harita ve görüntülerin yüksek kalitede, tüm özelliklerin, sembollerin ve iflaretlerin rahatça anlafl laca kadar okunakl ve temiz, çizgi kal nl klar n n ise 0.1mm veya üzerinde olmas önemlidir. Tarama ifllemi s ras nda pikseller (hücreler) sat r ve sütunlar fleklinde saklan r. Bu sat r ve sütunlarda daha sonra gerçek koordinatlara dönüflümün yap lmas n sa layacak x ve y de erleri tutulur. Taranm fl haritalarda öznitelik bilgisi bulunmaz. Ancak farkl piksel özelliklerinden faydalan larak yeniden s n fland rma (reclasssification) iflleminin yap lmas, ayn özellikteki piksellere ayn öznitelik verisinin atanmas na yard mc olacakt r. Örne in, orman olan bir alandaki pikseller tan mland nda, ayn özellikte piksele sahip di er bölgeler de orman alan olarak yeniden s n fland r labilecektir. Taranm fl haritalar bilgisayar ortam nda saklan p arzu edildi inde görüntülenebilir, ancak vektör verilere k yasla daha fazla yer tutacaklar ve sistemi yavafllatabilecekleri unutulmamal d r. Raster veriler, bilgisayar ortam nda uygun yaz l mlar vas tas yla vektör veriye de dönüfltürülebilirler. Bu iflleme vektörizasyon ad verilmektedir. Vektörizasyon s ras nda baz deformasyonlar n oluflmas, özellikle vektör kesiflim yerlerinde k r lmalar n ve çeflitli kar fl kl klar n meydana gelmesi muhtemeldir. Bu hatalar n daha sonra uygun yöntemlerle düzeltilmesi gerekir. Ayr ca vektör hale gelen özelliklere ait etiketlemenin yap l p öznitelik bilgilerinin ifllenmesi gereklidir. Say sal hale getirilmifl haritalar n rektifikasyon ifllemi ile uygun bir co rafi koordinat sistemi ile iliflkilendirilmesi önemlidir. Say sallaflt rma: Say sallaflt rma ifllemi yaparken, do rudan bas l harita ve görüntüler, taranm fl haritalar ve görüntüler, haz r say sal görüntüler altl k olarak kullan labilmektedir. Bas l harita ve görüntülerin kullan lmas durumunda bir tablet ve imleçten oluflan masa tipi say sallaflt r c lara ihtiyaç vard r. Bu say sallaflt r c lar n daha sonra yersel koordinatlara dönüflümün yap lmas n sa layacak kendi koordinat sistemleri bulunmaktad r. Tablet üzerine sabitlenen harita, imleç yard m ile rektifiye edilir. Say sallaflt rma ifllemi operatör taraf ndan harita üzerindeki nokta ve çizgilerin (yollar, binalar, nehirler, tesviye e rileri, kot noktalar, parseller vb.) imleç vas tas yla tek tek izlenmesi suretiyle yap labilece i gibi, imleçle iflaretlenen belli bir çizgiden itibaren o çizginin otomatik olarak izlenmesi yoluyla da gerçeklefltirilebilir. Bu otomatik say sallaflt rma daha çok süreklilik arz eden tesviye e rileri gibi karakterlerin say sallaflt r lmas için uygundur. Say sallaflt rma sonucu elde edilecek Vektörizasyon: Raster formattaki verilerin vektör formattaki veriye dönüfltürülmesi ifllemidir. 125 Rektifikasyon: Raster veya vektör verilerdeki geometrik bozuklar giderme ve gerçek dünya koordinatlar na uygun olarak olarak düzeltme ifllemidir.

13 126 CBS de Proje Tasar m ve Yönetimi-I Teodolit: Yatay ve düfley düzlemlerdeki aç lar n ölçmesi suretiyle mesafe ve boyut bilgisi elde etmeye yarayan hassas bir optik ölçüm aletidir. Radyometre: Elektromanyetik radyasyonun gücünü ölçen bir alettir. Elektromanyetik spektrumdaki farkl dalga boylar n n gücünü ölçen radyometreler bulunmaktad r. vektör verinin hassasiyeti altl k olarak kullan lan haritan n hassasiyeti ve say sallaflt rmay yapan operatör veya yaz l m n becerileriyle do rudan iliflkilidir. Say sallaflt rma ifllemi yapman n bir di er yolu ise taranm fl harita ve görüntüler ile say sal olarak temin edilen raster görüntülerin kullan lmas d r. Bu durumda uygun yaz l mlar kullanmak suretiyle bilgisayar ekran üzerinden aynen masa tipi say sallaflt r c lar kullan larak yap lan ifllemler gerçeklefltirilerek say laflt rma yap lmaktad r. Günümüzde birçok CAD ve CBS yaz l m bu tarz say sallaflt rma iflleminin yap lmas n mümkün k lmaktad r. Arazi ölçümleri: lk zamanlarda teodolit denen araçlarla yap lan arazi ölçümü çal flmalar, 2 nokta aras ndaki mesafenin bilinmesine ba l olarak herhangi bir üçüncü noktayla olan mesafenin trigonometri kullan larak tespit edilmesine dayanmaktad r. Bu yönteme üçgenleme ad verilmektedir. Bu sayede yüzey flekillerini modellemek mümkün olmaktad r. Geliflen teknoloji sayesinde günümüzde teodolitlerin yerini çok daha geliflmifl elektronik cihazlar alm flt r. Örne in total istasyon teodolitleri kullan larak 10 cm. lik yan lma pay yla ölçümleme yapmak mümkün olmaktad r. Bu veriler say sal olarak temin edildi inden herhangi bir CBS ortam nda girdi olarak kullan lmaktad r. Böylece say sal haritalar kolayl kla üretilebilmektedir. Uzaktan alg lama: Uzaktan alg lama, en genel tarifiyle herhangi bir obje hakk nda ona dokunmadan bilgi edinme bilimidir. lk bafllarda (1800 lü y llar) balondan çekilen resimler uzaktan alg laman n ilk örneklerini oluflturmufltur. Günümüzde uzaktan alg lama teknolojisi oldukça geliflmifl durumdad r. En çok kullan lan uzaktan alg lama verileri flüphesiz hava ve uydu foto raflar d r. Bu foto raflar, görüntülenen alana ait topo rafya, mevcut alan kullan m, bitki örtüsü, yerleflim alanlar n n özellikleri, okyanuslarla ilgili bilgiler vb. özelliklerin ortaya konmas nda etkilidir. Sensör özelliklerine ba l olarak foto raflar n çözünürlükleri de de iflkenlik göstermektedir. Eskiden, hava foto raf kullan larak fotogrametrik haritalar n üretilmesi çok yayg n bir yöntemken, günümüzde bunun yerini uydu foto raflar ndan elde edilen yüksek kalite ve do ruluktaki veriler almaya bafllam flt r. Hatta uydu foto raflar yersel ölçümlerle veri temin etme yöntemlerinin de alternatifi olarak karfl m za ç kmaktad r. Hava ve uydu foto raflar n n yan s ra; radarlar, radyometreler, fotometreler, sonar cihazlar, laser taray c lar vb. uzaktan alg lama araçlar aras nda say labilir. Küresel Konumland rma Sistemi (GPS): GPS genel anlam yla dünya üzerinde bulunulan konumu belirleyen bir cihazd r. Geliflen teknoloji sayesinde bugün GPS günün her saati ve her türlü hava koflulunda rahatl kla kullan labilen bir araç haline gelmifltir. GPS in çal flma flekli, al c lar sayesinde dünya etraf nda dönen uydulardan konum bilgilerini almas prensibine dayal d r. GPS üzerindeki al c ile uydu aras ndaki mesafenin hesaplanmas co rafi konumun belirlenmesini sa lamaktad r. GPS uydular konum ve zaman verileri gönderirler. Ifl k h z nda seyahat eden bu uydu sinyalleri GPS al c lar taraf ndan alg land nda, sinyalin ç k fl ve al nmas aras ndaki geçen süre kullan lmak suretiyle GPS uydular ve GPS aras ndaki mesafe hesaplanmaktad r. En az 4 GPS uydusunun verisi al nd nda 3 boyutlu konum bilgisi elde etmek mümkün olmaktad r. Elde edilen co rafi bilginin do rulu u GPS al c s n n çeflidine göre de iflkenlik gösterebilmektedir. Günümüzde 1 cm hata pay yla konum bilgisi elde edilebilmektedir. GPS verileri veri temini yan s ra, yap lan ifllerin do rulanmas amac yla da kullan lmaktad r.

14 5. Ünite - CBS de Proje Tasar m 127 UYGUN YÖNTEM, DONANIM VE YAZILIM ÇÖZÜMLER N N BEL RLENMES CBS, ayn alan için birçok farkl veri katman n n ayn ortamda oluflturulmas na ve saklanmas na olanak sa layan bir teknoloji oldu undan, ihtiyaç duyuldu u zaman farkl özellikteki her türlü haritay üretmenin de en etkin yollar ndan biridir. Haritalar n üretilmesi, CBS ortam na aktar lan verilere ait mekânsal analizlerin yap lmas yolu ile sa lan r. O halde, CBS nin en önemli özelli inin ve CBS nin sa lad esas avantaj n multiveri setleriyle mekânsal analizler yapmak oldu unu söylemek yanl fl olmayacakt r. Bu haritalar üretebilmek için ilk olarak ne üretmek istedi imizi iyi tarif etmek ve üretilmek istenen bilgiye ulaflmak için kullan lacak veri setlerini do ru belirlemek gereklidir. Bu iki temel sorunun cevaplanmas, sonuca ulaflmak için hangi mekânsal analiz yönteminin kullan lmas gerekti ini belirlememize yard mc olur. Uygun yöntemi seçebilmek için mümkün oldu unca sonuca odakl bir ifl tarifi yapmak, di er bir deyiflle yeterince belirleyici olmak gereklidir. Örne- in trafik kazalar n n belirlenmesi gibi bir çerçeve kullanmak yerine, Antalya flehir merkezi içinde, son 6 ayda, ticari araçlar n kar flt kazalar n hasar türlerine göre da l m n n belirlenmesi gibi belirleyici bir hedef ortaya koymak çok daha do ru olacakt r. Bir CBS projesinin gerçeklefltirilmesinde seçilecek yöntem, sonuca nas l ulaflaca m z gösteren bir yol haritas gibidir. Yöntemin seçilmesinde proje hedefleri ve kullan lacak veri tipleri önemli rol oynar. Do ru yöntemlerin seçimi, sonuçlar n daha güvenilir olmas n ve daha h zl üretilmesini sa layacakt r. Günümüzde CBS analizi gerçeklefltiren araç setleri, sat n al nan yaz l m paketlerinin içinde haz r olarak kullan c ya sunulmakta, kullan c lar taraf ndan amaca uygun olarak gelifltirilebilmekte veya üçüncü flah slardan temin edilip yaz l m içine entegre edilebilmektedir. Web tabanl birçok uygulamay ücretsiz olarak bulmak veya sat n almak da mümkündür. Söz konusu analiz araç setleri kullan larak verilere ait çift tarafl ve çoklu sorgulamalar n yap lmas ; alan, hacim, aç, mesafe gibi hesaplamalar n gerçeklefltirilmesi; birden fazla katman n tek bir katman olarak bir araya getirilmesi; önemli özelliklerin çevresinde kademeli yaklaflma veya tehlike s n rlar n n oluflturulmas ; en h zl ve en k sa rotalar n tespit edilmesi; e im, yükseklik ve bak analizlerinin yap lmas ; araziye ait 3 boyutlu modellerin üretilmesi; su ak fl rotalar n n bulunmas, hareketli bir topo rafyada yer alan bir vericinin kapsama alan n n tespit edilebilmesi vb. say s z analiz kolayl kla gerçeklefltirilebilmektedir. Analiz Yöntemleri Günümüzde en çok kullan lan baz analiz yöntemlerini afla daki gibi özetlemek mümkündür: Sorgulama (query): CBS ortam nda hem öznitelik verileri, hem de mekansal veriler bulunmaktad r. Bu veriler, atanan kimlik numaralar vas tas yla birbiriyle iliflkilendirilmifl olarak saklan r. Örne in bir mahalledeki binalar n yer ald haritaya ait öznitelik tablolar nda, her bir binan n ad, kat adedi, yap tipi, kullan m amac, s t lma flekli, rengi vb. birçok veriyi bulmak mümkündür. Kullan c istei ine ba l olarak grafik bir veriye ait istenilen miktarda öznitelik verisi atanabilir. Bu iki veri tipi aras ndaki iliflki grafik veriden sözel verileri, ya da sözel verilerden grafik verileri aratmay ve görüntülemeyi sa lamaktad r. Bu basit arama d fl nda bir ve daha fazla ifadenin operatörler yard m yla oluflturulmas yla daha kapsaml sorgulamalar yap l p sorgulama sonucunu yeni bir harita olarak kaydetmek mümkündür. Örne in, has-

15 128 CBS de Proje Tasar m ve Yönetimi-I tanelere en fazla 1 km. mesafede bulunan, konut olarak kullan l p do algazla s t lan 5 katl binalar CBS ortam nda kolayca belirlenebilir. Çak flt rma (overlay): En çok kullan lan analiz yöntemlerinden biridir. Çak flt rma, ayn alandaki farkl veri katmanlar n kullanarak yeni haritalar elde etme iflidir. Ama bu ifllem basit bir pafta birlefltirme ifllemi de ildir. Çak flt rmada çeflitli veri setlerini içeren komposit haritalar oluflturulur. Örne in belirli bir bölgedeki ulafl m hatlar n gösteren haritay, ayn bölgedeki taflk n riski tafl - yan bölgeleri gösteren haritalar ile çak flt r p, taflk n alanlar nda kalan yollar gösteren yeni bir harita elde etmemiz mümkün olacakt r. Çak flt rma analizinin daha geliflmifl bir türü olan a rl kl çak flt rmada ise ilk olarak her bir katman içindeki öznitelikler amaca göre, en uygundan en az uygun olana do ru s ralan r. Daha sonra bu s n flara, en uygun olan s n fa en yüksek de er gelecek flekilde puanlar atan r. Bu yöntemle normalde farkl birimlerle ifade edilebilen öznitelikleri ortak bir paydada de erlendirmek mümkün olmaktad r. Yak nl k analizi (proximity analysis): En yayg n kullan lan yak nl k analizi buffer (zonlama) analizidir. Bu analizde nokta, çizgi veya poligon verinin çevresine istenilen mesafe ve kademelerde zonlar atan r. A analizi (network analysis): Karayollar, uçufl rotalar, enerji nakil hatlar gibi çizgisel özellikler a yap s na sahiptir. Bu tarz verilerin da t m sistemlerinin, en k sa, en h zl, en ekonomik ve uygun rotalar n analiz edilmesi gibi ifllemler a analizi ile gerçeklefltirilir. A analizinin kullan lan veri tiplerine göre farkl tipleri vard r. Say sal arazi analizi (digital terrain analysis): Say sal arazi analizi gerçeklefltirmek için say sal arazi modelinin kullan lmas gerekmektedir. Bu analizler içinde e im, bak, yükseklik, görünürlük analizlerinin yap lmas, hacim hesaplanmas ve kesit ç kar lmas gibi ifllemler say labilir. Grid analizi: Raster verilerle yap lan analizdir. Optimum koridor belirleme, komfluluk analizi gibi çeflitleri vard r. statistiksel analizler: Sonuçlar genellikle grafik olarak verilen istatistiksel analizlerin gerçeklefltirilmesi mümkündür. Mekânsal verilere ait toplam de- er, ortalama de er, maksimum de er, minimum de er, standart sapma gibi analizler gerçeklefltrilebilir. CBS projesinde kullan lacak yöntem/yöntemler belirlendikten sonra yap lmas gereken ifllerden bir di eri seçilen verilerin saklanmas na, yönetilmesine, güncellenmesine, sunumlar n yap lmas na uygun donan m ve a çözümlerinin gelifltirilmesi ve uygulamalar n en h zl, do ru ve etkin flekilde gerçeklefltirilebilece i yaz l m n seçilmesidir. Zaten bilindi i gibi, yaz l m ve donan m CBS yi oluflturan temel bileflenlerden ikisidir. Teknolojinin do ru anlafl lmas, kullan c ihtiyaçlar n n tespit edilmesi, do ru donan m teknolojisinin ve do ru yaz l m n seçilip uygun çözüm altyap s n n kurulmas ile iflin en bafl nda zaman ve paradan tasarruf sa lanm fl olur. E er zaman nda do ru bir planlama yap lmadan yaz l m ve donan m altyap s oluflturulmuflsa oluflabilecek hata ve kay plar, CBS projesi ile elde edilebilecek potansiyel faydalar n fark na var lamamas ve projenin baflar s zl kla sonuçlanmas na neden olabilir. Donan m ve yaz l m n performans, sonuçta ortaya konulacak ürüne etki etmektedir; CBS çal flmalar nda kritik bir öneme sahiptir. En üst seviyede kullan c performans elde edebilmek için donan m ve donan m çözümlerinin uygun flekilde tasarlanmas gereklidir. Bir sistem tasarlarken tasar mdaki en zay f ba lant, sistem performans n k s tlar. Dolay s yla donan m ve yaz l m n kullan lacak veri ve yönteme uygun olmas gerekti i kadar, birbirleriyle de uyumlu olmas ; birlikte en etkin çal flabi-

16 5. Ünite - CBS de Proje Tasar m lecekleri flekilde yap land r lmalar önemlidir. Ayr ca mevcut teknoloji, donan m, a ve veri altyap s, bak m ve teknik destek olanaklar, personelin yeterlili i ve bütçe gibi konular da donan m ve yaz l m çözümlerinin belirlenmesinde önemlidir. Önceden oluflturulmufl bir donan m ve a yap s n n varl CBS projesini çözüm önerileri gelifltirirken önemli kazan m ve faydalar sa layacakt r. Personelin beceri ve tecrübeleri nihai çözümlerin üretilmesinde önemli bir temel oluflturmaktad r. Çözüm önerilerinin ekonomik olmas, eldeki bütçe kaynaklar n aflmamas gerekir. Hiçbir kurum ya da flah s kendi finansal kaynaklar n aflan bir çözümü uygulamay tercih etmeyecektir. Donan m ve yaz l m çözümü belirlerken yap lan masraflar söz konusu oldu unda ekonomiyle birlikte performans ve güvenilirlik de ön plana ç kmaktad r. Özellikle bilgisayar donan m ve a altyap s giderleri, CBS projelerinin toplam maliyetinin önemli bir k sm n oluflturmaktad r. Birçok uygulamada donan m temini ve bilgi teknolojileri yönetimi ve deste i için yap lan masraf n CBS yaz - l m giderini aflt görülmektedir. Bu giderlerin tamam n n projenin tasarlan rken tan mlanmas ve donan m ve yaz l m altyap s n n oluflturulmas sürecinde iyi flekilde yönetilebilmesi gerekmektedir. Bu sayede, CBS projesinin gerçeklefltirilebilmesi için gerekli kaynaklara sahip olup olmad m z anlamak daha kolay olacakt r. Çözümün ekonomik olmas, istenilen veri yönetimini gerçeklefltiremeyen, arzu edilen analiz ve sunumlar yapacak performans göstermeyen, personelin yeterlili iyle örtüflmeyen ve yeterince güvenli olmayan bir donan m ve yaz l m tercihi yapmak demek de ildir. Böyle bir durumda tam tersine, ortaya konan çözüm hiç de ekonomik olmayacak ve olas zararlar n telafisi için çok daha yüklü masraflar n yap lmas na ve de erli vaktin kaybedilmesine neden olacakt r. Dengeli yap lm fl bir donan m ve yaz l m yap land rmas, yap lacak yat r m n mümkün olan en yüksek sistem performans n sa larken toplamda en düflük masraf n yap lmas n mümkün k lar. Örne in basit bir harita ihtiyaca cevap verebiliyorken, çok yüksek çözünürlüklü bir haritan n çözüm olarak sunulmas performans ve ekonomi dengesinin kurulmas n engeller. Sonuç olarak, yukar da bahsi geçen etmenlerin beraberce göz önünde tutulmas ve dengeli olarak ele al nmas önemlidir. fiekil 5.5 te donan m ve yaz l m çözümleri belirlerken flekilde göz önüne al nmas gereken konular özetlenmektedir. fiekil 5.5 Donan m ve yaz l m çözümlerinde göz önüne al nacak temel konular 129

17 130 CBS de Proje Tasar m ve Yönetimi-I Konfigürasyon: Bir sistem oluflturmak için uyumlu ve ihtiyac karfl layacak flekilde bir araya getirilmifl parçalar n tümü. SIRA S ZDE 5 CBS de donan m, yap lacak projeye girdi sa layan, veri yönetimini gerçeklefltiren ve proje ç kt lar n elde etmemizi sa layacak donan mlardan meydana gelmektedir. Bunlar aras nda say sallaflt r c lar, taray c lar, GPS, klavye, fare, bilgisayar, ekran, çiziciler, yaz c lar, kesintisiz güç kaynaklar vb. birçok araç sistemin kurulmas nda ve CBS projesinin gerçeklefltirilmesinde kullan labilecek donan m örnekleridir. Donan m çözümleri üretirken a gerekliliklerini de düflünmek gereklidir. Birçok CBS projesi, veri paylafl mlar n n farkl ortamlarda yo un flekilde yap ld ve farkl kiflilerin farkl ortam ve donan mlarla çal flt platformlarda yürütülmektedir. Bu donan m, yaz l m ve veri paylafl m ve haberleflmesi iyi tasarlanm fl bir a altyap s kurulumunu da gerekli k lmaktad r. CBS yo un ifllem performans ve zengin veri altyap s n gerektiren bir teknolojidir. Yo un CBS uygulamalar merkez sunucular üzerine önemli yükler bindirir ve oldukça yüksek hacimli bir a trafi ine neden olabilir. E er do ru bir konfigürasyon seçilmiflse bu trafik iyi flekilde yönetilir. Günümüzde birçok kurum, yerel alan a na (local area network/lan) ba l ifl istasyonlar na sahiptir ve paylafl lan mekânsal veriyi belirli sunucu platformlar üzerinden paylaflmaktad rlar. Yerel alan a lar n n birbirine ba lanmas gereken durumlarda ise, genifl alan a (wide area network/wan) kullan lmakta; böylece çok daha genifl kapsaml bir veri transferi ve paylafl m söz konusu olabilmektedir. Donan m ve a kurulumu kadar yaz l m çözümlerinin seçimi de oldukça önemli ad mlardan biridir. Proje için gerekli verilerin temin edilmesi, depolanmas, analiz edilmesi, sonuçlar n de erlendirilmesi ve sunumuna (say sal ortam veya bas l ortam sunumlar ) kadar pek çok ifllem için uygun yaz l m n belirlenmesi gereklidir. Önceleri kartografik ihtiyaçlara ba l olarak basit say sallaflt rmalar, çizgi harita üretimi, projeksiyon dönüflümleri ve istatistiksel veri analizi gibi ifllemleri yerine getiren basit yaz l mlarla CBS yaz l mlar gelifltirilmeye ve bu alanlarda kullan lmaya bafllanm flt r. Özellikle son y ld r CBS teknolojisinin inan lmaz bir h zla büyüyerek küçük gruplardan, küresel ölçekteki operasyonlar n yürütüldü ü projelere kadar birçok alanda kullan l r hale gelmesi, CBS yaz l m sektörünün de sürekli geliflmesine, mevcut yaz l mlar n güncellenmesine neden olmufltur. CBS yaz - l m sektörünün CBS piyasas ndaki en bask n ticari alanlardan biri oldu unu söylemek yanl fl olmayacakt r. Dolay s yla, CBS yaz l mlar aç s ndan piyasada pek çok farkl seçenek bulmak da mümkün olmaktad r. Ancak bu seçenek çoklu u, avantaj kadar dezavantajlar da getirebilmektedir. Günümüzde pek çok donan m, birlikte uyumlu çal flt yaz l m alternatifleriyle birlikte pazarlanmaktad r. Gerçekte hem teknoloji, hem de standartlar sürekli de iflmektedir. Asl nda yeni teknolojiler bir anlamda baz yeni riskleri de içermektedir. Piyasaya yeni sürülen bir donan m ve yaz l m n bir süre denenmesi ve beklenen performans verip vermeyece inin test edilmesi önemlidir. Ayr ca yeni yaz l m ve donan m n mevcut altyap ya ve kullan - lacak verilerle kolayca entegre edilebilir olmas önemli bir k stast r. CBS projeleri gerçeklefltirirken iyi kurulmufl bir a altyap s n n sa layaca faydalar neler olabilir? Yaz l m seçimindeki bir di er önemli faktör, CBS projesinin yürütülece i ortam n belirlenmesi, birden fazla ortam olmas durumunda bunlar aras ndaki uyumun sa lanmas d r. Söz konusu ortamlar masa üstü uygulamalar, bir a altyap s n gerekli k lan uygulamalar, web uygulamalar ve mobil uygulamalar olabilmektedir. Birden fazla ortamda yürütülecek bir CBS projesi söz konusu ise, farkl ortamlarda çal flacak yaz l mlar n birbiriyle kolay entegre edilebilir olmas ve uygun konfigü-

18 5. Ünite - CBS de Proje Tasar m 131 rasyonlar n sa lanmas flartt r. Ayr ca seçilecek yaz l m n sonuçlar m z ne flekilde sunmak istedi imizle do rudan bir iliflkisi bulunmaktad r. Seçilen yaz l m, CBS projesinin amaç ve hedeflerine uygun olarak sonuçlar n sunumu ve görsellefltirilmesinde arzu edilen etki ve performans sa lamal d r. Ço u zaman kullan lacak veri format seçilecek yaz l ma karar verilmesinde en önemli rolü oynamaktad r. fiekil 5.6 da CBS yaz l m teknolojileri alternatifleri özetlenmektedir. fiekil 5.6 ESRI yaklafl m çerçevesinde CBS yaz l m teknolojileri alternatifleri Kaynak: Peters, D System Design Strategies Donan m, a ve yaz l m çözümlerinin belirlenmesinde temel olarak göz önünde bulundurulacak faktörler afla da özetlenmifltir: CBS projesinin amaç ve hedeflerine uygun olarak seçilmelidir. CBS projesinde kullan lacak raster ve vektör verilerin girifline, saklanabilmesine, yönetilebilmesine, mekânsal ve istatistiksel olarak analiz edilmesine, görüntülenmesine ve sunumlar n yap lmas na uygun olmal d r. Raster ve vektör verilerle ayn anda çal fl labilmesine imkân tan mal d r. Hem verimli, hem de ekonomik bir konfigürasyon ve bunlara uygun yaz - l m seçilmelidir. Yaz l mda uygun bir veritaban yönetim sistemi bulunmal d r. Kullan c lar n ihtiyaçlar na cevap verebilir yeterlilikte ve say da olmal d r. Projenin yürütülece i ortam (masaüstü, mobil vb.) ve uygulamalara uygun olarak seçilmeli ve birbirleriyle kolay entegre edilebilir olmal d r. Yaz l m n gerektirdi i sistem ihtiyaçlar ile donan m ve a altyap s örtüflmelidir. Yaz l m menüleri kolay anlafl l r, gelifltirilebilir ve arzu edilen sunumlar sa layabilir olmal d r. Donan m altyap s bu sunumlar n h zl ve kolay biçimde yap labilmesini sa layacak deste i vermelidir. Hem donan m, hem de yaz l m çözümleri için gerekti inde kolay ve kaliteli teknik destek al nabilmeli, bak m hizmetleri kolay yap labilmelidir.

19 132 CBS de Proje Tasar m ve Yönetimi-I Yaz l m çözümü veri kaynaklar n n ihtiyaç halinde ortak baflka formatlarda kullan labilmesi, saklanabilmesine ve farkl ortamlardan ve formatlardaki verilerin kullan m na olanak sa lamal d r. Yaz l m çözümü, farkl koordinat sistemlerini tan mal ve dönüflüm yapabilmelidir. Yaz l m, yeni uygulamalar n gelifltirilmesine imkan veren çözümler sunmal d r. CBS Yaz l mlar Afla da günümüzde s kl kla kullan lan baz CBS yaz l mlar tan t lmaktad r: ArcView: ESRI firmas taraf ndan gelifltirilmifl masa üstü bir CBS yaz l m d r. Co rafi verilerin üretilmesi, yönetilmesi, analiz edilmesi ve görüntülenmesine yönelik ifllemlerin yap lmas n sa lar. Kullan c lar, ArcView ile veritabanlar na kolayca eriflip farkl formattaki verileri seçip görüntüleyebilirler. Görüntülenen bu verilerle sorgulama ifllemleri gerçeklefltirilebilir. ArcEditor: Co rafi verilerin düzenlenmesine ve yönetilmesine yönelik ifllemlerin gerçeklefltirildi i bir ESRI masa üstü ürünüdür. ArcView yaz l m ndaki fonksiyonlara ek olarak, ArcEditor da daha geliflmifl düzenleme araçlar bulunmaktad r. Bu yaz l m ile ayn anda birden fazla kullan c veri düzenlemesi yapabilmektedir. Olas senaryolar n de erlendirilmesi ve raster veriden vektör veriye dönüfltürme ifllemlerinin gerçeklefltirilmesini sa lar. ArcInfo: ESRI firmas na ait en güçlü ve donan ml masa üstü CBS yaz l m - d r. ArcView ve ArcEditor yaz l mlar ndaki tüm fonsiyonlar içerir ve bunlara ek olarak daha geliflmifl mekânsal analizler (çak flt rma, yak nl k, yüzey analizi, görüntü iflleme vb.) veri dönüflümleri ve görüntüleme çözümleri sunmaktad r. Yüksek kalitede ve amaca yönelik haritalar n üretilmesi, gerekli etiketleme ve kodlamalar n yap lmas n mümkün k lar. ArcSDE (Spatial Database Engine): Raster veya vektör verilerin uygun bir veritaban sistemine girilip yönetilebilmesine olanak sa layan bir ESRI ürünüdür. Konumsal veriyi baflka bir konumsal olmayan veriyle bütünlefltirme olana tan r. MapInfo Professional: MapInfo, farkl platformlarda (Unix, Linux vb.) çal flabilen ve farkl uygulamalar için gelifltirilmifl yaz l mlar üreten bir firmad r. CBS yaz l mlar içerinse s kl kla kullan lan MapInfo Professional ise, özellikle mekânsal analizlerin yap lmas ve sonuçlar n sunulmas nda sa lad araçlarla önemli avantajlar sa lamaktad r. MapBasic: MapInfo nun bir ürünü olan MapBasic, MapInfo Professional üzerinde yeni uygulamalar gelifltirmeye yard mc olan bir üründür. Basic benzeri bir programlama dili kullan larak s kl kla kullan lan ifllemlerin otomasyonu ve farkl uygulamalar n MapInfor Professional a entegre edilmesini sa lar. MapX: Visual Basic, Visual C++ ve Delphi gibi programlama dilleri kullan - larak herhangi bir uygulamay harita uygulamalar na entegre etmeyi mümkün k lan bir MapInfo yaz l m d r. MapInfo Professional veya MapBasic olmadan da her makinada çal flabiliyor olmas etkin uygulamalar n gerçeklefltirilmesinde önemli tasarruf imkân da sa lamaktad r. MicroStation GeoGraphics: MictoStation, Bentley taraf ndan gelifltirilmifl 2 ve 3 boyutlu CAD tasar mlar yap lmas na imkan tan yan genifl tabanl bir yaz l md r. MicroStation GeoGraphics mühendisler ve uygulama gelifltiricileri için raster ve vektör verilerin CAD ve CBS çözümlerini bir araya getirmifltir. CBS, konumsal planlama, problem çözme ve karar verme gibi tasar m tabanl analizleri ortaya ç karmay sa lar.

20 5. Ünite - CBS de Proje Tasar m AutoCAD MAP: AutoCAD, Autodesk taraf ndan gelifltirilmifl ve tüm dünyada yayg n flekilde kullan lan bir CAD yaz l m d r. Ayn firma taraf ndan gelifltirilen AutoCAD MAP, AutoCAD üzerinde harita ve CBS uygulamalar gerçeklefltirilebilmek için oluflturulmufl bir platformdur. Harita üretimi, analizlerin gerçeklefltirilmesi, veri bak m ve sunumu için araçlar sunar. GeoMedia Professional: Intergraph firmas n n bir ürünü olan GeoMedia, co rafi veri iflleme için entegre edilmifl bir dizi uygulamalar sunan bir yaz - l md r. Verilerin analizi, paylafl m ve haritalama uygulamalar için farkl sektörler taraf ndan kullan c lar olan bir platformdur. GeoMedia Professional da GeoMedia n n tüm fonksiyonlar bulunmakta, buna ek olarak mekânsal verinin oluflturulmas ve düzenlenmesine yönelik özel araçlar yer almaktad r. Global Mapper: Farkl formatlarda ve katmanlardaki harita bilgileriyle ilgili çeflitli uygulamalar n yap lmas n mümkün k lan harita araçlar ndan meydana gelmifl bir yaz l md r. Raster ve vektör formatlar, ASCII dosyalar, kartografik veri formatlar, GPS dosyalar, AutoCAD dosyalar, CBS dosyalar desteklenen formatlardan baz lar d r. Vektör veriyi, yaz l m n destekleri herhangi bir formata dönüfltürüp internete (Google Maps, Virtual Earth vb.) göndermeyi sa lar. Ayr ca yaz l m n içindeki Koordinat Dönüfltürücü sayesinde farkl koordinat sistemlerine dönüflüm yapmak mümkün olmaktad r. SmallWorld: Mekânsal verilerle çal fl lmas konusunda uygulamalar gelifltirilmesini sa layan bir yaz l md r. A altyap s n n etkin bir flekilde tasarlanmas ve modellenmesinde çözümler sunar. IDRISI Taiga: Mekânsal verilerle analiz yap lmas ve görüntülenmesini sa layan 300 den fazla modülü ile CBS ve Uzaktan Alg lama çözümleri sunan bir yaz l md r. IDRISI ile raster verilerin sorgulanmas, yeni veri katmanlar - n n oluflturulmas, mekânsal iliflkilerin ölçümü ve de erlendirilmesi ve s n fland rma ifllemlerinin yap lmas mümkündür. Ayr ca modellemeler yap lmas n sa layan farkl platformlar sunmaktad r. GRASS (Geograhic Resources Analysis Support System): Co rafi verilerin yönetimi ve analizi, uzaktan alg lama, harita ve grafik üretimi, mekânsal modellemelerin ve görsellefltirilmelerin yap lmas için kullan lan ücretsiz bir CBS yaz l m d r. Akademik ve ticari çal flmalarda kullan lmaktad r. GRASS sundu u 350 nin üzerinde program ve araç sayesinde raster, vektör ve arazi verilerinin yönetilmesini; multi spektral görüntülerin ifllenmesini; mekânsal verilerin oluflturulmas n, yönetilmesini ve saklanmas n sa layan çözümler sunmaktad r. CARIS: CARIS, arazi ve denizcilik uygulamalar na yönelik olarak gelifltirilmifl bir yaz l md r. lk olarak arazi yönetimi, planlama ve jeoloji gibi yersel uygulamalara yönelik CBS çözümleri gelifltirmifltir. Yaz l m daha sonra denizcilik ve hidrografik uygulamalar da içerecek flekilde zenginlefltirilmifltir. Bu yaz - l mlardan CARIS GIS Professional, denizcilikle ilgili çal flmalarda kapsaml bir mekânsal bilgi yönetimi sa lamak üzere tasarlanm flt r ve veri temini, tematik haritalama, topolojik iliflkilerin kurulmas, kodlama, veri modelleme ve analizi, say sal arazi modeli üretimi ile görsellefltirmeler sa layan bir yaz l md r. NETCAD: Belediyeler baflta olmak üzere ülkemizdeki pek çok kamu kuruluflunda kullan lan bir CBS yaz l m d r. CAD, CBS ve Uzaktan Alg lama çözümleri sunan NETCAD yaz l mlar, harita, imar, kadastro ve mühendislik alanlar nda kullan lmaktad r. Modüler yap ya sahip bir yaz l md r. Ana modül ve ihtiyaçlara göre flekillendirilmifl farkl modülleri içerir. EGHAS (Etkileflimli Grafik Harita Sistemi): Genel olarak harita mühendisli i uygulamalar nda tercih edilen CAD tabanl bir yaz l md r. Arazi çal fl- 133 Multispektral görüntü: Çok say daki farkl spektral bandlardan ayn anda anda elde edilen görüntü.

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Otomasyon Sistemleri E itiminde Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Murat Ayaz Kocaeli Üniversitesi Teknik E itim Fakültesi, Elektrik E itimi Koray Erhan Kocaeli Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi,

Detaylı

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*)

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Yönetmelik, Türkiye Bilimsel

Detaylı

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme 2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme Proje bütçesi haz rlarken dikkat edilmesi gereken üç aflama vard r. Bu aflamalar flunlard r: Kaynak belirleme ve bütçe tasla n n haz rlanmas Piyasa araflt

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika

standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika Standartlar ve Sertifikalar.1. Genel Önceki bölümlerde paslanmaz çeliklere ait pek çok özellikler, standartlar ve karfl l klar hakk nda baz bilgiler verilmiflti.

Detaylı

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama 21 G R fi Araflt rman n amac na ba l olarak araflt rmac ayr ayr nicel veya nitel yöntemi kullanabilece i gibi her iki yöntemi bir arada kullanarak da araflt rmas n planlar. Her iki yöntemin planlama aflamas

Detaylı

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uygulama Önerileri 59 Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar ndan Standart 1110 un Yorumu lgili Standart 1110 Kurum çi Ba

Detaylı

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü Nükleer Santrallerde Enerji Üretimi ve Personel E itimi Mehmet TOMBAKO LU* Girifl Sürdürülebilir kalk nman n temel bileflenlerinden en önemlisinin enerji oldu unu söylemek abart l olmaz kan s nday m. Küreselleflen

Detaylı

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER 1. Patates ve sütün miktar nas l ölçülür? 2. Pinpon topu ile golf topu hemen hemen ayn büyüklüktedir. Her iki topu tartt n zda bulaca n z sonucun ayn olmas n bekler misiniz?

Detaylı

EVOK Güvenlik in hedefi daima bu kalite ve standartlarda hizmet sunmakt r. Hasan ERDEM R. Mustafa AL KOÇ. Yönetim Kurulu Baflkan.

EVOK Güvenlik in hedefi daima bu kalite ve standartlarda hizmet sunmakt r. Hasan ERDEM R. Mustafa AL KOÇ. Yönetim Kurulu Baflkan. EVOK Güvenlik, ülkemizde büyük ihtiyaç duyulan güvenlik hizmetlerine kalite getirmek amac yla Mustafa Alikoç yönetiminde profesyonel bir ekip taraf ndan kurulmufltur. Güvenlik sektöründeki 10 y ll k bilgi,

Detaylı

Tablo 3.3. TAKV YES Z KANAL SAC KALINLIKLARI (mm)

Tablo 3.3. TAKV YES Z KANAL SAC KALINLIKLARI (mm) 3. KANAL KONSTRÜKS YONU Türk Standart ve fiartnamelerinde kanal konstrüksiyonu üzerinde fazla durulmam flt r. Bay nd rl k Bakanl fiartnamesine göre, bas nç s - n fland rmas na ve takviye durumuna bak lmaks

Detaylı

İSTANBUL TİCARET ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR SİSTEMLERİ LABORATUARI YÜZEY DOLDURMA TEKNİKLERİ

İSTANBUL TİCARET ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR SİSTEMLERİ LABORATUARI YÜZEY DOLDURMA TEKNİKLERİ İSTANBUL TİCARET ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR SİSTEMLERİ LABORATUARI YÜZEY DOLDURMA TEKNİKLERİ Deneyde dolu alan tarama dönüşümünün nasıl yapıldığı anlatılacaktır. Dolu alan tarama

Detaylı

5.2 CEPHE PANEL 5.2.1 K YÜZÜ METAL M NERAL YÜN YALITIMLI SANDV Ç PANEL. 5.2.1.1 DÜfiEY CEPHE PANEL UYGULAMASI

5.2 CEPHE PANEL 5.2.1 K YÜZÜ METAL M NERAL YÜN YALITIMLI SANDV Ç PANEL. 5.2.1.1 DÜfiEY CEPHE PANEL UYGULAMASI 5.2 CEPHE PANEL Resim 5.16 Mineral yün cephe paneli 5.2.1 K YÜZÜ METAL M NERAL YÜN YALITIMLI SANDV Ç PANEL Is, su, ses yal t m ve yang n güvenli i özelliklerini bünyesinde bar nd ran mineral yün yal t

Detaylı

Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9. Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi

Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9. Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi K lavuz Notlar Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9 Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi 1.0 Girifl 1.1 ndirgenmifl nakit ak fl ( NA)

Detaylı

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL 2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL NOT: Düzeltmeler bold (koyu renk) olarak yaz lm flt r. YANLIfi DO RU 1. Ünite 1, Sayfa 3 3. DÜNYA HAYVAN POPULASYONU

Detaylı

Farkl alanlarda çal flmalar n sürdüren firmam z n bafll ca faaliyet alanlar ;

Farkl alanlarda çal flmalar n sürdüren firmam z n bafll ca faaliyet alanlar ; FARK n zolsun Bir DPAK Prestij Torbalar DPAK File Torbalar DPAK Bantl Torbalar Etiketler Etiketli Çuvallar Rulo Etiketler Üzüm Torbalar Sebze Torbalar Koliler Tüp File ve Extrude File çeflitleri Hakk m

Detaylı

S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER

S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER Erol LENGERL / Akis Ba ms z Denetim ve SMMM A.fi. 473 474 2. Salon - Paralel Oturum VIII - Sistem ve Süreç Denetiminde Karfl lafl lan

Detaylı

30 > 35. nsan Kaynaklar. > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu

30 > 35. nsan Kaynaklar. > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu 30 > 35 nsan Kaynaklar > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu > nsan Kaynaklar Personele Göre fl De il, fle Göre Personel. stanbul Büyükflehir Belediyesi, Personele Göre

Detaylı

K atma de er vergisi, harcamalar üzerinden al nan vergilerin en geliflmifl ve

K atma de er vergisi, harcamalar üzerinden al nan vergilerin en geliflmifl ve ÖZEL MATRAH fiekl NE TAB ALKOLLÜ ÇK SATIfiLARINDA SON DURUM H.Hakan KIVANÇ Serbest Muhasebeci Mali Müflavir I. G R fi K atma de er vergisi, harcamalar üzerinden al nan vergilerin en geliflmifl ve modern

Detaylı

SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com

SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com Giriş Yönetim alanında yaşanan değişim, süreç yönetimi anlayışını ön plana çıkarmıştır. Süreç yönetimi; insan ve madde kaynaklarını

Detaylı

F inans sektörleri içinde sigortac l k sektörü tüm dünyada h zl bir büyüme

F inans sektörleri içinde sigortac l k sektörü tüm dünyada h zl bir büyüme S GORTA KOM SYON G DER BELGES mali ÇÖZÜM 171 Memifl KÜRK* I-G R fi: F inans sektörleri içinde sigortac l k sektörü tüm dünyada h zl bir büyüme göstermifltir. Geliflmifl ekonomilerde lokomotif rol üstlenen

Detaylı

Resmi Gazete Tarihi: 10.07.2012 Resmi Gazete Sayısı: 28349

Resmi Gazete Tarihi: 10.07.2012 Resmi Gazete Sayısı: 28349 Resmi Gazete Tarihi: 10.07.2012 Resmi Gazete Sayısı: 28349 RÜZGÂR VE GÜNEŞ ENERJİSİNE DAYALI LİSANS BAŞVURULARI İÇİN YAPILACAK RÜZGÂR VE GÜNEŞ ÖLÇÜMLERİ UYGULAMALARINA DAİR TEBLİĞ (TEBLİĞ NO: 2012/01)

Detaylı

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar Kazand ran Güç Mercedes-Benz orijinal ya lar arac n z üreten uzmanlar taraf ndan, gelifltirilmifltir. Mercedes-Benz in dilinden en iyi Mercedes-Benz

Detaylı

Balans Vanalar Termostatik Radyatör Vanalar. www.gedikdokum.com

Balans Vanalar Termostatik Radyatör Vanalar. www.gedikdokum.com www.gedikdokum.com Balans Vanalar Termostatik Radyatör Vanalar Is tma sistemlerinin balanslanmas sayesinde tüm sisteme do ru zamanda, gerekli miktarda debi ve dolay s yla gereken s her koflulda sa lanabilir.

Detaylı

ADANA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ KENTSEL DÖNÜŞÜM PROJELERİ

ADANA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ KENTSEL DÖNÜŞÜM PROJELERİ ADANA KENT SORUNLARI SEMPOZYUMU / 16 2008 BU BİR TMMOB YAYINIDIR TMMOB, bu makaledeki ifadelerden, fikirlerden, toplantıda çıkan sonuçlardan ve basım hatalarından sorumlu değildir. ADANA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ

Detaylı

Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor?

Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor? Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor? Doç.Dr. Nilgün GÖRER TAMER (Şehir Plancısı) Her fakülte içerdiği bölümlerin bilim alanına bağlı olarak farklılaşan öznel

Detaylı

: TRE Investment-TRE II Proje Tarihi : 01.2005-06.2005 nflaat Tarihi : 06.2005-12.2006 Ana Strüktür. : Betonarme Karkas Ana fllev

: TRE Investment-TRE II Proje Tarihi : 01.2005-06.2005 nflaat Tarihi : 06.2005-12.2006 Ana Strüktür. : Betonarme Karkas Ana fllev EGEM MARLIK 00/ - 0 Yap Tan t m Genel görünüm O live Park Evleri Mimari Tasar m : M art D Mimarl k, Metin K l ç Mimari Proje ve Uygulama Ekibi: Özgür Dinçer, Gökhan Yadel, Okan Taflk ran, brahim Deniz,

Detaylı

ELEKTRON K ELEKTR K SAYAÇLARI

ELEKTRON K ELEKTR K SAYAÇLARI SAYACLARI Monofaze Elektronik Elektrik Sayaçlar Aktif Ç NDEK LER Özellikler Teknik Tablo ve Sipariş Kodları Teknik Resimler 1 2 3 Trifaze Elektronik Elektrik Sayaçlar FTS3D Aktif FTS3K Kombi (Aktif + Reaktif)

Detaylı

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z Nisan 2010 ISBN 978-9944-60-631-8 1. Bask, 1000 Adet Nisan 2010 stanbul stanbul Sanayi Odas Yay nlar No: 2010/5 Araflt rma fiubesi Meflrutiyet

Detaylı

II. AMAÇ ve HEDEFLER 6-STRATEJ K ALAN: B L fi M TEKNOLOJ LER 6.1.STRATEJ K AMAÇ: Hizmetlerin kaliteli, güvenli, verimli, h zl ve düflük maliyetle sunulmas d r. STRATEJ K HEDEF 6.1.a) Birimler aras tam

Detaylı

Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü 07.03.2012 06:18

Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü 07.03.2012 06:18 http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/03/201203... 1 of 5 6 Mart 2012 SALI Resmî Gazete Sayı : 28225 Atatürk Üniversitesinden: YÖNETMELİK ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ ASTROFİZİK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ

Detaylı

önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir

önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir 2002 May s ay nda yap lan Birleflmifl Milletler Çocuk Özel Oturumu öncesinde tüm dünyada gerçeklefltirilen Çocuklar çin Evet Deyin kampanyas na Türkiye

Detaylı

ÖZEL BÖLÜM I KOJENERASYON. TÜRKOTED İltekno Topkapı Endüstri ST ELEKTRİK-ENERJİ I NİSAN 2016

ÖZEL BÖLÜM I KOJENERASYON. TÜRKOTED İltekno Topkapı Endüstri ST ELEKTRİK-ENERJİ I NİSAN 2016 TÜRKOTED İltekno Topkapı Endüstri 102 Hibrit Sistemlerle En Yüksek Verimlilik Hedefleniyor Derya Sakallıoğlu Yenilenebilir enerji kaynakları ile birlikte kullanılan kojenerasyon sistemleri, hibrit kojenerasyon

Detaylı

6. SINIF MATEMAT K DERS ÜN TELEND R LM fi YILLIK PLAN

6. SINIF MATEMAT K DERS ÜN TELEND R LM fi YILLIK PLAN GEOMETR Geometrik Cisimler Uzunluklar Ölçme 6. SINIF MATEMAT K DERS ÜN TELEND R LM fi YILLIK PLAN 1. Prizmalar n temel elemanlar n belirler. Tabanlar n n karfl l kl köflelerini birlefltiren ayr tlar tabanlara

Detaylı

YÜKSEK HIZLI DEMİRYOLU YOLCULUKLARININ ÖZELLİKLERİ

YÜKSEK HIZLI DEMİRYOLU YOLCULUKLARININ ÖZELLİKLERİ YÜKSEK HIZLI DEMİRYOLU YOLCULUKLARININ ÖZELLİKLERİ Hazırlayan: Doç.Dr. Hakan Güler Sakarya Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, İnşaat Mühendisliği Karlsruhe Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Almanya

Detaylı

MAKÜ YAZ OKULU YARDIM DOKÜMANI 1. Yaz Okulu Ön Hazırlık İşlemleri (Yaz Dönemi Oidb tarafından aktifleştirildikten sonra) Son aktif ders kodlarının

MAKÜ YAZ OKULU YARDIM DOKÜMANI 1. Yaz Okulu Ön Hazırlık İşlemleri (Yaz Dönemi Oidb tarafından aktifleştirildikten sonra) Son aktif ders kodlarının MAKÜ YAZ OKULU YARDIM DOKÜMANI 1. Yaz Okulu Ön Hazırlık İşlemleri (Yaz Dönemi Oidb tarafından aktifleştirildikten sonra) Son aktif ders kodlarının bağlantıları kontrol edilir. Güz ve Bahar dönemindeki

Detaylı

ÜN TE II L M T. Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler

ÜN TE II L M T. Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler ÜN TE II L M T Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler MATEMAT K 5 BU BÖLÜM NELER AMAÇLIYOR? Bu bölümü çal flt n zda (bitirdi inizde), *Bir

Detaylı

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ 120 kinci Bölüm - Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi 1. ARAfiTIRMANIN AMACI ve YÖNTEM Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi, tüketici enflasyonu, iflsizlik

Detaylı

BÖLÜM 7 BİLGİSAYAR UYGULAMALARI - 1

BÖLÜM 7 BİLGİSAYAR UYGULAMALARI - 1 1 BÖLÜM 7 BİLGİSAYAR UYGULAMALARI - 1 Belli bir özelliğe yönelik yapılandırılmış gözlemlerle elde edilen ölçme sonuçları üzerinde bir çok istatistiksel işlem yapılabilmektedir. Bu işlemlerin bir kısmı

Detaylı

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler Metin TUNÇ Seçici Olun ISI' n editoryal çal flanlar her y l yaklafl k olarak 2,000 dergiyi de erlendirmeye tabi tutmaktad r. Fakat de erlendirilen

Detaylı

CO RAFYA. TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER

CO RAFYA. TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER CO RAFYA TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER ÖRNEK 1 : 1990 nüfus say m na göre nüfus yo unluklar Türkiye ortalamas n n alt nda olan afla daki illerin hangisinde, nüfus yo unlu unun azl yüzey flekillerinin

Detaylı

6 MADDE VE ÖZELL KLER

6 MADDE VE ÖZELL KLER 6 MADDE VE ÖZELL KLER TERMOD NAM K MODEL SORU 1 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER MODEL SORU 2 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER 1. Birbirine temasdaki iki cisimden s cakl büyük olan s verir, küçük olan s al r. ki cisim bir

Detaylı

NSAN KAYNAKLARI NSAN KAYNAKLARI 2009 YILI ODA FAAL YET RAPORU

NSAN KAYNAKLARI NSAN KAYNAKLARI 2009 YILI ODA FAAL YET RAPORU NSAN KAYNAKLARI NSAN KAYNAKLARI 2009 YILI ODA FAAL YET RAPORU 36 nsan Kaynaklar SMMMO Kurumsallaflma çal flmalar çerçevesinde; 2008 y l nda nsan Kaynaklar Birimi oluflturulmufltur. nsan Kaynaklar Biriminin

Detaylı

Türev Ürünlerin Vergilendirilmesiyle lgili Olarak Yay nlanan Tebli ler Hakk nda. BFS - 2012/03 stanbul, 30.01.2012

Türev Ürünlerin Vergilendirilmesiyle lgili Olarak Yay nlanan Tebli ler Hakk nda. BFS - 2012/03 stanbul, 30.01.2012 Türev Ürünlerin Vergilendirilmesiyle lgili Olarak Yay nlanan Tebli ler Hakk nda BFS - 2012/03 stanbul, 30.01.2012 Türev ürünlerin vergilendirilmelerine iliflkin aç klamalar n yap ld Maliye Bakanl Genel

Detaylı

T.C. ÇEVRE ve ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI. TÜRKİYE NİN EN TEMİZ KENTİ PROJESİ İLE İLGİLİ USUL ve ESASLAR

T.C. ÇEVRE ve ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI. TÜRKİYE NİN EN TEMİZ KENTİ PROJESİ İLE İLGİLİ USUL ve ESASLAR T.C. ÇEVRE ve ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI TÜRKİYE NİN EN TEMİZ KENTİ PROJESİ İLE İLGİLİ USUL ve ESASLAR PROJENİN ADI : Temiz Kentim YarıĢması PROJENİN HEDEFİ : Ġçinde bulunduğumuz yüzyıl; hızlı nüfus artıģı,

Detaylı

2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ KINIK SONUÇ RAPORU

2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ KINIK SONUÇ RAPORU 1 2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ KINIK SONUÇ RAPORU Tarih: 10 Aralık 2010 Yaklaşık Katılımcı Sayısı: 40 Katılımcı listesindeki Sayı: 38 Katılımcı Düzeyi ve Profili: 2 3 4 Dağıtılan Belgeler:

Detaylı

KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER

KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER Merdan ÇALIfiKAN* I. G R fi 1163 say l Kooperatifler Kanunu na göre kooperatiflerin zaruri 3 organ bulunmaktad r. Bunlardan en yetkili

Detaylı

DÜNYA EKONOMİK FORUMU KÜRESEL CİNSİYET AYRIMI RAPORU, 2012. Hazırlayanlar. Ricardo Hausmann, Harvard Üniversitesi

DÜNYA EKONOMİK FORUMU KÜRESEL CİNSİYET AYRIMI RAPORU, 2012. Hazırlayanlar. Ricardo Hausmann, Harvard Üniversitesi DÜNYA EKONOMİK FORUMU KÜRESEL CİNSİYET AYRIMI RAPORU, 2012 Hazırlayanlar Ricardo Hausmann, Harvard Üniversitesi Laura D. Tyson, Kaliforniya Berkeley Üniversitesi Saadia Zahidi, Dünya Ekonomik Forumu Raporun

Detaylı

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES Ahmet AKIN / TÜRMOB Yönetim Kurulu Üyesi 387 388 Genel Oturum III - Meslek Mensuplar Aç s ndan Türkiye Denetim Standartlar n

Detaylı

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY brahim ERCAN * 1- GENEL B LG : Motorlu tafl t sürücüleri kurslar, 5580 say l Özel Ö retim Kurumlar Kanunu kapsam nda motorlu tafl

Detaylı

Tasarım Raporu. Grup İsmi. Yasemin ÇALIK, Fatih KAÇAK. Kısa Özet

Tasarım Raporu. Grup İsmi. Yasemin ÇALIK, Fatih KAÇAK. Kısa Özet Tasarım Raporu Grup İsmi Yasemin ÇALIK, Fatih KAÇAK Kısa Özet Tasarım raporumuzda öncelikle amacımızı belirledik. Otomasyonumuzun ana taslağını nasıl oluşturduğumuzu ve bu süreçte neler yaptığımıza karar

Detaylı

5CO RAF B LG S STEMLER

5CO RAF B LG S STEMLER 5CO RAF B LG S STEMLER Amaçlar m z Bu üniteyi tamamlad ktan sonra; Co rafi Bilgi Sistemlerinde mekansal analiz için kullan lan araçlar tan mlayabilecek, Ç kar m analizlerini aç klayabilecek, Çak flt rma

Detaylı

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl 220 ÇEfi TL ADLARLA ÖDENEN C RO PR MLER N N VERG SEL BOYUTLARI Fatih GÜNDÜZ* I-G R fi G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl Primi,Has lat Primi, Y l Sonu skontosu)

Detaylı

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif Dr. Yeflim Toduk Akifl Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif flirket birleflmeleri ve sat nalmalar, türkiye deki küçük iflletmelerden, dev flirketlere kadar her birinin gündeminde olmaya devam

Detaylı

KULLANILMIfi B NEK OTOMOB L TESL MLER N N KDV KANUNU KARfiISINDAK DURUMU

KULLANILMIfi B NEK OTOMOB L TESL MLER N N KDV KANUNU KARfiISINDAK DURUMU KULLANILMIfi B NEK OTOMOB L TESL MLER N N KDV KANUNU KARfiISINDAK DURUMU Bülent SEZG N* 1-G R fi: Bilindi i üzere 3065 say l Katma De er Vergisi Kanununun Verginin konusunu teflkil eden ifllemler bafll

Detaylı

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir.

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. OYUNCA IN ADI Akl nda Tut YAfi GRUBU 4-6 yafl OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. GENEL KURALLAR Çocuklar n görsel belle inin

Detaylı

Yıllarca bu konuda çalışan görüntü işleme uzmanlarının önerisi. Artık ArcGIS ile entegre

Yıllarca bu konuda çalışan görüntü işleme uzmanlarının önerisi. Artık ArcGIS ile entegre ENVI EX CBS kullanıcıları için görüntü işleme yazılımı Yıllarca bu konuda çalışan görüntü işleme uzmanlarının önerisi Artık ArcGIS ile entegre Uydu veya hava sensörlerine ait görüntülerin artalan verisi

Detaylı

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1 Sağlık Reformunun Sonuçları İtibariyle Değerlendirilmesi 26-03 - 2009 Tuncay TEKSÖZ Dr. Yalçın KAYA Kerem HELVACIOĞLU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Türkiye 2004 yılından itibaren sağlık

Detaylı

OKUL BAZLI BÜTÇELEME KILAVUZU

OKUL BAZLI BÜTÇELEME KILAVUZU Üst Politika Belgelerinde Okul Bazlı Bütçe: Amaç: OKUL BAZLI BÜTÇELEME KILAVUZU 1. Onuncu Kalkınma Planı (2014-2018) 154- Okul idarelerinin bütçeleme süreçlerinde yetki ve sorumlulukları artırılacaktır.

Detaylı

www.e-dewlet.com BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE İLETİŞİM KURULU KARARI

www.e-dewlet.com BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE İLETİŞİM KURULU KARARI www.e-dewlet.com BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE İLETİŞİM KURULU KARARI Karar i : 11.11.2013 Karar No : 2013/DK-THD/605 Gündem Konusu : Tüketici Şikâyetlerinin İşletmeciler Tarafından Çözülmesine İlişkin Usul ve

Detaylı

1.6.1. Performans Yönetimi Hakkında Ulusal Mevzuatın Avrupa Standartlarıyla Uyumlaştırılmasına Yönelik Tavsiyeler

1.6.1. Performans Yönetimi Hakkında Ulusal Mevzuatın Avrupa Standartlarıyla Uyumlaştırılmasına Yönelik Tavsiyeler 1.6.1. Performans Yönetimi Hakkında Ulusal Mevzuatın Avrupa Standartlarıyla Uyumlaştırılmasına Yönelik Tavsiyeler 5. Sonuçlar ve reform teklifleri 5.1 (Kamu Mali yönetimi ve Kontrol Kanunu) 5.1.1 Performans

Detaylı

konacak bir veya daha fazla tek hat sayfas üzerinden sistemin daha kolay ve anlafl l r olarak izlenmesi

konacak bir veya daha fazla tek hat sayfas üzerinden sistemin daha kolay ve anlafl l r olarak izlenmesi kwh ve/veya kvar) 2- Enerji kalitesi / devaml l izleme ve kontrol otomasyonu a. Enerji izleme ve kontrol b. Kontrol Otomasyonu / yük atma otomasyonu Not: Tüm bunlar n yan nda, makine otomasyonu, proses

Detaylı

ODTÜ- UYGULAMALI HĠDROGRAFĠ EĞĠTĠMĠ SERTĠFĠKA PROGRAMI DERS PROGRAMI-2011 DÖNEMĠ

ODTÜ- UYGULAMALI HĠDROGRAFĠ EĞĠTĠMĠ SERTĠFĠKA PROGRAMI DERS PROGRAMI-2011 DÖNEMĠ ODTÜ- UYGULAMALI HĠDROGRAFĠ EĞĠTĠMĠ SERTĠFĠKA PROGRAMI DERS PROGRAMI-2011 DÖNEMĠ T: Teorik; P: Pratik/Uygulamalı Saha Çalışması Modül 1: Temel Dersler (130 saat) 1. Hafta : 10-14 Ekim 2011 (30+10 sa) Temel

Detaylı

TMS 19 ÇALIfiANLARA SA LANAN FAYDALAR. Yrd. Doç. Dr. Volkan DEM R Galatasaray Üniversitesi Muhasebe-Finansman Anabilim Dal Ö retim Üyesi

TMS 19 ÇALIfiANLARA SA LANAN FAYDALAR. Yrd. Doç. Dr. Volkan DEM R Galatasaray Üniversitesi Muhasebe-Finansman Anabilim Dal Ö retim Üyesi 1 2. B Ö L Ü M TMS 19 ÇALIfiANLARA SA LANAN FAYDALAR Yrd. Doç. Dr. Volkan DEM R Galatasaray Üniversitesi Muhasebe-Finansman Anabilim Dal Ö retim Üyesi 199 12. Bölüm, TMS-19 Çal flanlara Sa lanan Faydalar

Detaylı

Sıva altı montaj için Symaro sensörleri yenilikçi ve enerji verimli

Sıva altı montaj için Symaro sensörleri yenilikçi ve enerji verimli Sıva altı montaj için Symaro sensörleri yenilikçi ve enerji verimli Sıva altı montaj için enerji tasarruflu Symaro sensörleri DELTA anahtarları serisi ile kullanım için uygun Answers for infrastructure

Detaylı

TÜRKİYE SERMAYE PİYASALARINDA MERKEZİ KARŞI TARAF UYGULAMASI 13 MAYIS 2013 İSTANBUL DR. VAHDETTİN ERTAŞ SERMAYE PİYASASI KURULU BAŞKANI KONUŞMA METNİ

TÜRKİYE SERMAYE PİYASALARINDA MERKEZİ KARŞI TARAF UYGULAMASI 13 MAYIS 2013 İSTANBUL DR. VAHDETTİN ERTAŞ SERMAYE PİYASASI KURULU BAŞKANI KONUŞMA METNİ TÜRKİYE SERMAYE PİYASALARINDA MERKEZİ KARŞI TARAF UYGULAMASI 13 MAYIS 2013 İSTANBUL DR. VAHDETTİN ERTAŞ SERMAYE PİYASASI KURULU BAŞKANI KONUŞMA METNİ Sayın BDDK Başkanım, İktisadi Araştırmalar Vakfı, Borsamız

Detaylı

LE LG L YÖNETMEL KLER N DE ERLEND R LMES TOPLANTISI YAPILDI

LE LG L YÖNETMEL KLER N DE ERLEND R LMES TOPLANTISI YAPILDI Haberler 4857 SAYILI fi KANUNU LE LG L YÖNETMEL KLER N DE ERLEND R LMES TOPLANTISI YAPILDI 14 May s 2004 tarihinde Sendikam z Binas Mesut Erez Konferans Salonunda 4857 Say l fl Kanunu le lgili Yönetmeliklerin

Detaylı

ÜN TE III. YÜZDELER VE MESLEKÎ UYGULAMALARI

ÜN TE III. YÜZDELER VE MESLEKÎ UYGULAMALARI ÜN TE III. YÜZDELER VE MESLEKÎ UYGULAMALARI BU ÜN TEDE NELER Ö RENECE Z? A-YÜZDELER VE MESLEKÎ UYGULAMALARI B-YÜZDE HESAPLARI VE MESLEKÎ UYGULAMALARI C-FA Z HESAPLARI VE MESLEKÎ UYGULAMALARI D-YÜZDE VE

Detaylı

1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ

1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ 1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ 1. GİRİŞ Odamızca, 2009 yılında 63 fuara katılan 435 üyemize 423 bin TL yurtiçi fuar teşviki ödenmiştir. Ödenen teşvik rakamı, 2008 yılına

Detaylı

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi Baflkent Üniversitesi T p Fakültesi Adana Eriflkin Kemik li i Nakil ve Hücresel Tedavi Merkezi, Türkiye

Detaylı

B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle

B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle bu ifllemlerin üzerinden al nan dolayl vergiler farkl l k arz etmektedir. 13.07.1956 tarih 6802 say l Gider Vergileri Kanunu

Detaylı

Baflkanl n, Merkez : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt rma Kurumu Baflkanl na ba l Marmara Araflt rma Merkezi ni (MAM),

Baflkanl n, Merkez : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt rma Kurumu Baflkanl na ba l Marmara Araflt rma Merkezi ni (MAM), TÜRK YE B L MSEL VE TEKN K ARAfiTIRMA KURUMU YAYIN YÖNETMEL (*) B R NC BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tan mlar Amaç ve Kapsam Madde 1. Bu Yönetmelik ile; Baflkanl k, Merkez ve Enstitülere ait tüm yay nlar

Detaylı

Proje Tasarım Esasları Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Temel bilgiler TÜBİTAK Üniversite Öğrenci Projesi Hazırlama

Proje Tasarım Esasları Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Temel bilgiler TÜBİTAK Üniversite Öğrenci Projesi Hazırlama Proje Tasarım Esasları Prof. Dr. Akgün ALSARAN Temel bilgiler TÜBİTAK Üniversite Öğrenci Projesi Hazırlama İçerik Giriş Proje amacı Yöntem ve metotlar Örnek 2 Giriş 3 Alt Sorunlar Odaklama ve sorun analizi

Detaylı

Farklı Televizyon Yayın Ortamlarında Aynı Anda Farklı Reklam Yayını Bir Koltuğa İki Karpuz Sığar mı?

Farklı Televizyon Yayın Ortamlarında Aynı Anda Farklı Reklam Yayını Bir Koltuğa İki Karpuz Sığar mı? Farklı Televizyon Yayın Ortamlarında Aynı Anda Farklı Reklam Yayını Bir Koltuğa İki Karpuz Sığar mı? *Av.Erdal AKSU 17 Kasım 2008 KONU: Rekabet Kurulu nun 03.07.2008 tarihinde Kablo TV şebekesine entegre

Detaylı

RİSKLİ YAPILAR ve GÜÇG

RİSKLİ YAPILAR ve GÜÇG RİSKLİ YAPILAR ve GÜÇG ÜÇLENDİRME ÇALIŞMALARI Doç.. Dr. Ercan ÖZGAN Düzce Üniversitesi YAPILARDA OLU AN R SKLER N NEDENLER GENEL OLARAK 1. Tasar m ve Analiz Hatalar 2. Malzeme Hatalar 3. çilik Hatalar

Detaylı

AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*)

AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*) AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*) Amaç Madde 1. Bu Esaslar, kurulufllar n teknolojik AR-GE yapma yetene inin TÜB TAK taraf ndan de erlendirilmesine iliflkin usul ve esaslar belirlemektedir. Kapsam

Detaylı

4. Ünite Ö retmen K lavuz Kitab

4. Ünite Ö retmen K lavuz Kitab . Ünite Ö retmen K lavuz Kitab S n f: 1 : Matematik Ünite Numaras : 1 Ünite Süresi: ders saati / GEOMETR Örüntü ve Süslemeler Örüntü ve Süslemeler EK M EYLÜL Do al Do al 1. Bir örüntüdeki iliflkiyi belirler..

Detaylı

Ek 1 Kaynakl Yap larda Tasar m Prensipleri

Ek 1 Kaynakl Yap larda Tasar m Prensipleri İMO - 01 / 2005 EK 1 E 1-1 Ek 1 Kaynakl Yap larda Tasar m Prensipleri E1.1. Kayna a Uygun Tasar m Kaynak dikiflleri afla daki durumlarda çentik etkisi yarat r: a) Kesit yüksekli ince uygun olmayan gerilme

Detaylı

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI 4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI Resul KURT* I. G R fi Ülkemizde 4447 say l Kanunla, emeklilikte köklü reformlar yap lm fl, ancak 4447 say l yasan n emeklilikte kademeli

Detaylı

STRATEJ K V ZYON BELGES

STRATEJ K V ZYON BELGES STRATEJ K V ZYON BELGES BEYAZ K TAP S UNUfi Sivil toplum; demokrasi, insan haklar ve hukuk devleti kavramlar n n yerleflmesiyle ilgili taleplerden ekonomiyle ilgili endiflelere kadar sosyal yaflama dair

Detaylı

T.C. BİLECİK İL GENEL MECLİSİ Araştırma ve Geliştirme Komisyonu

T.C. BİLECİK İL GENEL MECLİSİ Araştırma ve Geliştirme Komisyonu Rapor No:01 Rapor Tarihi: 10.03.2011 muz İl Genel Meclisimizin 01.03.2011 tarih ve 2011/33 sayılı kararı doğrultusunda 08-09-10 Mart 2011 tarihlerinde toplanmıştır. İdaremiz araç parkında bulunan makine

Detaylı

Prof. Dr. Neslihan OKAKIN

Prof. Dr. Neslihan OKAKIN I Prof. Dr. Neslihan OKAKIN Marmara Üniversitesi..B.F. Çal flma Ekonomisi ve Endüstri liflkileri Bölümü Yönetim ve Çal flma Psikolojisi Anabilim Dal Ç a l fl m a Y a fl a m n d a nsan Kaynaklar Yönetimi

Detaylı

BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U

BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U Cengiz SAZAK* 1.G R fi Bilindi i üzere Katma De er Vergisi harcamalar üzerinden al n r ve nihai yüklenicisi, (di er bir

Detaylı

.. 95. Çeviren: Dr. Almagül sina

.. 95. Çeviren: Dr. Almagül sina .. 95 Türkiye ile Kazakistan: Karfl l kl Kazan mlara Dayal Bir flbirli i Bektas Mukhamejanov * Çeviren: Dr. Almagül sina Kazakistan ba ms zl n kazand ndan itibaren, d fl politika stratejisinde çok yönlü

Detaylı

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas 1 Prof. Dr. Yunus Kishal Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi Tekdüzen Hesap Sistemi ve Çözümlü Muhasebe Problemleri 4. Bas Tekdüzen Muhasebe Sistemi Uygulama Tebli leri

Detaylı

İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ENGELSİZ ÜNİVERSİTE KOORDİNATÖRLÜĞÜ VE ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM

İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ENGELSİZ ÜNİVERSİTE KOORDİNATÖRLÜĞÜ VE ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ENGELSİZ ÜNİVERSİTE KOORDİNATÖRLÜĞÜ VE ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Genel Esaslar Amaç Madde 1- (1)Bu

Detaylı

ORHAN YILMAZ (*) B- 3095 SAYILI YASADA YAPILAN DE fi KL KLER:

ORHAN YILMAZ (*) B- 3095 SAYILI YASADA YAPILAN DE fi KL KLER: YASAL TEMERRÜT FA Z ORHAN YILMAZ (*) A- G R fi: Bilindi i üzere, gerek yasal kapital faizi ve gerekse yasal temerrüt faizi yönünden uygulanmas gereken hükümler, 19.12.1984 gün ve 18610 say l Resmi Gazete

Detaylı

SÜREKL MESLEK GEL fi M E T M PROGRAMI N SAN MAYIS HAZ RAN

SÜREKL MESLEK GEL fi M E T M PROGRAMI N SAN MAYIS HAZ RAN SÜREKL MESLEK GEL fi M E T M PROGRAMI N SAN MAYIS HAZ RAN 2007 SÜREKL MESLEK GEL fi M E T MLER VE KRED LEND RME ESASLARINA L fik N B LG LEND RME Sürekli Mesleki Geliflim çerçevesinde Odam z bünyesinde

Detaylı

YAMAÇ 5,20 MW Hidroelektrik Santrali

YAMAÇ 5,20 MW Hidroelektrik Santrali YAMAÇ 5,20 MW Hidroelektrik Santrali Bu doküman, Yamaç Hidroelektrik Santralinin Gold Standard prosedürlerine uygun şekilde sertifikalandırılması sürecinin bir parçası olarak hazırlanmıştır ve projeye

Detaylı

Yersel Lazer Tarayıcılar ile 3 Boyutlu Modelleme

Yersel Lazer Tarayıcılar ile 3 Boyutlu Modelleme Yersel Lazer Tarayıcılar ile 3 Boyutlu Modelleme Gelişen yersel lazer tarayıcı teknolojisi tarihi ve kültürel yapıların belgelenmesi ve üç boyutlu modellenmesinde oldukça popüler bir yöntem haline gelmiştir.

Detaylı

Karadeniz Teknik Üniversitesi Orman Fakültesi. Orman Endüstri Mühendisliği Bölümü PROJE HAZIRLAMA ESASLARI

Karadeniz Teknik Üniversitesi Orman Fakültesi. Orman Endüstri Mühendisliği Bölümü PROJE HAZIRLAMA ESASLARI Karadeniz Teknik Üniversitesi Orman Fakültesi Orman Endüstri Mühendisliği Bölümü PROJE HAZIRLAMA ESASLARI Yrd.Doç.Dr. Kemal ÜÇÜNCÜ Orman Endüstri Makinaları ve İşletme Anabilim Dalı 1. Proje Konusunun

Detaylı

İÇ KONTROL. ç Kontrol Dairesi. I lda Arslan. 2 ubat 2009 / ISPART A

İÇ KONTROL. ç Kontrol Dairesi. I lda Arslan. 2 ubat 2009 / ISPART A İÇ KONTROL ç Kontrol Dairesi I lda Arslan 2 ubat 2009 / ISPART A İç Kontrol Tanım ç Kontrol, kurumlar n, yöneticileri ve çal anlar taraf ndan uygulanan; kurumlar n hedeflerinin el de edilmesinde gereken

Detaylı

15-797989.qxp 10/17/08 1:19 PM Page U1. IQ8Quad. Her ortam için do ru dedektör. IQ8Quad alg lama prensipleri. Yang n alg lama teknolojisi

15-797989.qxp 10/17/08 1:19 PM Page U1. IQ8Quad. Her ortam için do ru dedektör. IQ8Quad alg lama prensipleri. Yang n alg lama teknolojisi 15-797989.qxp 10/17/08 1:19 PM Page U1 IQ8Quad Her ortam için do ru dedektör IQ8Quad alg lama prensipleri Yang n alg lama teknolojisi 15-797989.qxp 10/17/08 1:19 PM Page 2 02 03 Do ru seçim Hiçbir yang

Detaylı

1.3. NİTEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ... 2 1.1. GİRİŞ... 2 1.2. NİTEL ARAŞTIRMALARDA GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK SORUNLARI... 2

1.3. NİTEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ... 2 1.1. GİRİŞ... 2 1.2. NİTEL ARAŞTIRMALARDA GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK SORUNLARI... 2 İÇİNDEKİLER 1. NİTEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ... 2 1.1. GİRİŞ... 2 1.2. NİTEL ARAŞTIRMALARDA GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK SORUNLARI... 2 1.3. NİTEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ... 2 1.3.1. ÖRNEK OLAY (DURUM ÇALIŞMASI) YÖNTEMİ...

Detaylı

USB KVM Switch. Ses özellikli ve 2 portlu USB KVM switch. Ses özellikli ve 4 portlu USB KVM switch

USB KVM Switch. Ses özellikli ve 2 portlu USB KVM switch. Ses özellikli ve 4 portlu USB KVM switch USB KVM Switch Ses özellikli ve 2 portlu USB KVM switch Ses özellikli ve 4 portlu USB KVM switch Kullanma Kılavuzu DS-11403 (2 Portlu) DS-12402 (4 Portlu) 1 NOT Bu cihaz FCC kurallarının 15. Bölümü uyarınca,

Detaylı

P-1 Anatomik Boyun Yast Büyük. P-2 Anatomik Boyun Yast Küçük. Anatomik Yast klar. P-3 Anatomik Boyun Yast Çocuk

P-1 Anatomik Boyun Yast Büyük. P-2 Anatomik Boyun Yast Küçük. Anatomik Yast klar. P-3 Anatomik Boyun Yast Çocuk P-1 Anatomik Boyun Yast Büyük Sürekli elastik ve fleklini koruyabilen poliüretan köpükten üretilen yast k özel tasarlanan ergonomik flekliyle omuz ve boyun bölgesinin gevflemesini sa lar. Fermuarl, kolayl

Detaylı

MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT

MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT I MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT HARUN HAKAN BAŞ Ankara 2009 II Yay n No : 2195 Hukuk Dizisi : 1031 1. Bas Eylül 2009 - STANBUL ISBN 978-605 - 377-113 - 5 Copyright Bu kitab n

Detaylı