Bipolar bozuklukla yaşamayı öğrenmek Yardımcı rehber

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Bipolar bozuklukla yaşamayı öğrenmek Yardımcı rehber"

Transkript

1 Bipolar bozuklukla yaşamayı öğrenmek Yardımcı rehber

2 İçindekiler Giriş 4 1. Bölüm Bipolar bozuklukla yaşamak 7 2. Bölüm Bipolar bozukluk hastası mıyım? Bölüm Tanı arayışı Bölüm Tanıyla baş etme: Şimdi ne olacak? 24 Tedavi Bölüm Psikoterapi Bölüm Tıbbi tedavi Bölüm Kendi kendine yardım Bölüm Psikoeğitim Bölüm Kişisel ilişkileri yürütme Bölüm Genel sağlık 50 Sürdürüm Bipolar bozukluk ile yaşamak 11. Bölüm Kontrol altına alma Bölüm Bipolar bozukluk hastası olan birini desteklemek Bölüm İleri destek 61 Ekler 63 Terimler Sözlüğü 78 ISBN Yayın Hakkı ve Destek notu Copyright 2011 Bristol-Myers Squibb Company and Otsuka Pharmaceutical Europe, Ltd. Bu rehber yayın ve yürütme kurulu üyelerinin işbirliği ile Bristol-Myers Squibb Company ve Otsuka Pharmaceutical Europe, Ltd.girişimiyle düzenlenmiştir. 1 2

3 Kılavuz nasıl kullanılır? Giriş Bu el kılavuzu, bipolar bozukluk hastaları, hastaların bakım verenleri, arkadaşları ve ailelerine yardım sağlayabilmesi için hazırlanmıştır. Gündelik yaşamınızda yardımcı olabilecek rehberlik, öneriler ve pek çok sayıda uygulama araçları içermektedir. Bu kılavuzu sayfa sayfa okuyabilir ya da mevcut durumunuzla ilgili bölümlere göz atabilirsiniz. Kılavuzun son kısmında farklı senaryolarda kullanılmak üzere uygulamalı ekler bulunmaktadır. Tüm genellemeler yanlıştır, bu da dahil. Mark Twain, Amerikalı yazar ( ) Bipolar bozukluk hastası olan hiç kimse aynı değildir. Herkes bir bireydir. Her deneyim farklıdır. Bazıları uzun yıllardır bu durumdadır ve etkin tedavi altındadır. Bazıları ise halen tanı konması için beklemektedir. Bipolar bozukluktan etkilenmiş kişilerin pek çoğu da bakım verenleri, arkadaşları ve aile üyeleridir. Her birinin anlatacak kendi hikayesi ve kendi serüveni vardır. Çoğu için bu serüven zorlu olacaktır. Zaman zaman zorlayıcı olabilecek, risklerle karşılaşılabilecektir. Neyse ki bir çok kişi bu yoldan daha önce geçmiştir ve bu kişilerin kendi deneyimlerini aktarmasıyla, zorlukların üstesinden gelmek ve kendilerini bekleyen durumlara hazır olmak mümkündür. Bu kılavuzun amacı da budur: bipolar bozukluktan etkilenmiş kişilere yardımcı olmak ve onları doğru yönlendirmek. Ne bipolar bozuklukla yaşamanın doğru ya da yanlış yolu olduğunu iddia eder, ne de nedenlerini ayrıntılı tartışıp, durumun tıbbi tedavisini anlatır. Yapmayı amaçladığımız şey; hastalar, bakım verenleri, aile üyeleri ve sağlık çalışanları ile işbirliği içinde, bipolar bozukluktan etkilenmiş kişilerin gündelik yaşamlarında yardımcı olacak önerilerde bulunmak, deneyime dayanan bilgilerle rehberlik sağlamaktır. Bipolar bozuklukta kendi gelişiminizi sağlamak sizin elinizdedir. Umuyoruz ki bu yardımcı el kitabı yükünüzü hafifletecek ve yolunuzu bulmanıza yardımcı olacaktır. Paul Arteel (Yayın Kurulu Eş Başkanı) Dr. Jose Manuel Goikolea (Yayın Kurulu Eş Başkanı) 3 4

4 Yayın Kurulu Bu rehber aşağıdaki kurul üyeleri tarafından hazırlanmış ve yazılmıştır: Paul Arteel, Genel Müdür, GAMIAN Europe (Genel Akıl Hastalıkları Savunma Birliği) Dr. Jose Manuel Goikolea, Psikiyatrist, Bipolar Bozukluk Programı, Üniversite Kliniği Hastanesi, Barselona, İspanya ve Akıl Sağlığı Biyomedikal Araştırmalar Ağı (CIBERSAM) Merkezi üyesi. Dr. Rossella Gismondi, Bristol-Myers Squibb Medikal, Avrupa Dr. Jean-Yves Loze, Otsuka İlaç Şirketi. Mark Hunter, Tıbbi Yazar, İngiltere Dr. José Manuel Jara, Psikiyatrist ve Bilimsel Konsey Başkanı, ADEB (Depresif ve Bipolar Hastalara Destek Birliği), Portekiz Isko Kantoluoto, Rehabilitasyon Koordinatörü, Mielenterveyden Keskusliitto (Fin Ruh Sağlığı Merkez Birliği), Finlandiya Guadalupe Morales, Yönetici, Dünya Bipolar Vakfı, İspanya Rebecca Müller, Başkan, İnişler & Çıkışlar (Bipolar Hastalar için Flaman Birliği), Belçika Inger Nilsson, Kurul Üyesi ve Eski Başkan, EUFAMI (Avrupa Ruhsal Hastalıklı Bireylerin Aileleri Birliği Federasyonu) Pieter Overduin, Yazar ve Okutman, Hollanda Anne Pierre-Noël, UNAFAM (Ulusal Ruhsal Hastalıklı Bireylerin Aileleri ve Yakınları Birliği), Fransa Vanessa Sansone, Proje Yöneticisi, Hasta Hakları Kürsüsü, Cittadinanzattiva, İtalya Yürütme Kurulu Bipolar bozuklukla ilgili geniş deneyimleri olan Yürütme Kurulunun, bu rehberin içeriğinin, yönünün ve şeklinin oluşturulmasında Yayın Kuruluna fazlasıyla desteği olmuştur: Centro de Investigación Biomédica En Red de Salud Mental Dr. Sibel Çakır, Psikiyatri Doçenti,Kurucu Üye ve Tıbbi danışman, Bipolar Yaşam Derneği, Türkiye Fundación bipolar Dr. Bernardo Dell Osso, Psikiyatrist ve Psikiyatri Doçenti, Milan Üniversitesi, Fondazione IRCCS Ospedale Maggiore Policlinico of Milano, Italy Mundo Dr. Marina Economou, Psikiyatri Doçenti, Bilimsel Komite Başkanı, Zihinsel Sağlık için Panhellenik Aileler Birliği, SOPSI, Yunanistan 5 6

5 1. Bölüm Bipolar Bozuklukla Yaşamak Beynim benim için en anlaşılmaz düzenek- her zaman uğuldayan, vızıldayan, yükselen, kükreyen, dalan ve sonra bataklığa gömülen. Ve neden? Bu tutku ne için? Virginia Woolf (İngiliz yazar, ) Psikiyatristler depresyon ya da depresif atak sözcüklerini bipolar bozuklukta görülen mutsuzluk olarak tarif ederlerken; mani ya da manik atak sözcüklerini de taşkınlığı tanımlamak için kullanırlar. Taşkınlığın hipomani diye bilinen daha hafif bir formu da vardır. Bu duygudurumlar uzun haftalar veya aylarca sürebilir, normal olarak değerlendirilebilecek duygudurum dalgalanmalarının ötesine de geçebilir. Sıklıkla geçimsiz davranışlar, bozulmuş ilişkiler ve okul ya da iş performansında ciddi kısıtlılıklarla sonuçlanır. Ne yazık ki bu bozukluk adil olmayan ayrımcılığa ve dışlanmaya yol açabilecek bir damgalama taşır. Tüm bunlar yaşam kalitesini belirgin bir şekilde düşürür. İyi olan tarafı, bipolar bozukluğun tanısı bir kez konduğunda, tüm bu negatif sonuçlardan kurtulunabilir. Duygudurumdaki şiddetli dalgalanmalar etkin tedavilerle kontrol altına alınabilir. Böylece hastalar ve etrafındakiler hayatlarını geri kazanmaya başlayabilirler. Bipolar bozukluk duygudurum ve davranışı etkileyen ciddi bir ruhsal hastalıktır. Kimi zaman, bipolar bozuklukta olduğu gibi ruhsal durumla ilgili yakınmaların, etkilenen kişilerin güçsüzlüğü ya da karakter sorunlarıyla ilgili olduğu kabul edilir. Bu doğru değildir. Nasıl ki diyabetli ya da artritli kişiler hastalıklarını kendileri seçmiyorlarsa bipolar bozukluğu olan kişiler de hastalıklarını kendileri seçmezler. Bipolar bozukluk beyinde bir şeyler yolunda gitmediğinde ortaya çıkar. Bu kimsenin hatası değildir ve suçlanacak kimse yoktur. Aslında bipolar bozukluk en yaygın ruhsal hastalıklardan biridir. Dünyada %3 - %5 arasında erişkin bu hastalıktan etkilenmektedir. 1 Bu hastalık kadınlar, erkekler, çocuklar yani herkeste görülebilir. Çoğunda bu durum yıllarca sürer. Bazen bir ömür devam eder, bazen yatışır, bazen de aylar hatta yıllar sonra bile tekrarlayabilir. Bipolar bozuklukla yaşamak zordur. Bu durum, bu bozuklukla yaşayan kişiler için olduğu kadar bakım verenler, arkadaşlar ve aile üyeleri için de geçerlidir. Bu bozukluk duygudurumda, yoğun mutsuzluktan enerji dolu taşkınlığa, çaresizlik hisleriyle birlikte kıpır kıpır ve enerjik olduğu karma duyguduruma varan ciddi değişikliklere yol açar. 1 Merikangas KR, Akiskal HS, Angst J, Greenberg PE, Hirschfeld RM, Petukhova M, Kessler RC. 7 Ulusal Komorbidite Araştırmasına göre Bipolar Spektrum Bozukluklarının yaşam boyu ve 12 aylık 8 prevalansı. Arch Gen Psychiatry May;64(5):

6 Yaşamı yeniden şekillendirmek hastalığı tedavi etmek kadar güç olabilir. Yeni yetiler kazanmayı öğrenmek ve yaşam tarzında değişiklikler yapmak gerekebilir. Önyargılardan kurtulmak cesaret ve sabır ister. Ancak, hasta ya da bakım veren olarak bipolar bozukluk sizi etkiliyorsa, sizin durumunuzda olan binlerce kişinin yaşamlarını üretken ve dolu dolu yaşamakta olduğunu bilmeli, rahatlamalısınız. Bu her zaman çok kolay olmayabilir, ama bipolar bozuklukla yaşamak, amaçlarınızdan ve tutkularınızdan vazgeçeceksiniz anlamına gelmez. Bipolar bozukluğu olan hiç kimse hastalığı ile tanımlanmamalıdır. İyi bir rehberlik ve ustaca ele almayla, bipolar bozuklukla yaşamak, onunla yaşamaktan ziyade hastalıkla ilgili hale gelir. Bipolar Bozukluğun Tipleri Bipolar bozukluğu pek çok kişi farklı şekillerde yaşar. Bazıları şiddetli mutsuzluk ve sadece hafif taşkınlık atakları deneyimlerken, diğerleri son derece şiddetli manik ataklar ve çok hafif depresyon deneyimlerler. Bazıları yılın farklı zamanlarında, değişen duygudurum dalgalanmaları yaşarlarken, bazıları da aylarca tek bir duyguduruma saplanır kalırlar. Sesler duyma ya da gerçek olmayan inanışlar gibi psikotik bulgular da sıklıkla görülür. Tanı aldığınızda doktorunuz hangi tip bipolar bozukluğa sahip olduğunuza karar verecektir. Bunun sonrasında tedavi ekibinizle, sizin için en uygun tedavinin ne olduğuna karar vermek için işbirliği yapmalısınız. Annenin görüşü Bipolar bozukluğu olan birine bakım vermek adeta hız treni sürmek gibidir. Hayal edebileceğiniz tüm duyguları yaşadım. Öfke, inkar, keder ve panik. Aynı zamanda da umut, sevinç ve gurur. Pek çok şeyden vazgeçtim-işim, sosyal yaşamım, arkadaşlarım- ve evliliğimde hayli gerginlikler oldu. Sonraları kızım, ailemiz bir arada kaldığı için çok mutlu olduğunu söyledi. Bu çok dokunaklıydı. Hastalığı öğrendikçe, daha kolay gelmeye başladı. Şimdi, kızım dengede, bağımsız ve kendi yaşamını kendisi sürdürebiliyor. Ulusal ve uluslararası pek çok bakımveren organizasyonlarına katıldım. Bu zorlu bir iş ama çok tatmin edici. Bu hayal ettiğim bir yaşam değildi, ama güzel bir yaşam ve daha fazlasını isteyemezsiniz. Emel in görüşü Uzun süre kendimi çok yalnız hissettim. Ne yaşadığımı kimse anlamıyordu, hatta ben bile anlamıyordum. Sorun benden mi yoksa dış dünyadan mı kaynaklanıyor bilmiyordum. Bazı zamanlar çok iyi hissediyordum ve bu nedenle ailem ve arkadaşlarım bir anda yataktan çıkamaz hale gelişime bir anlam veremiyordu. Benim tembellik ettiğimi, kibirli davrandığımı ya da bir süreçten geçtiğimi düşünüyorlardı. Bu da benim kendimi çökkün olduğu kadar suçlu ve değersiz hissetmeme de yol açıyordu. Daha sonra tanı aldığımda ve tedavim başladığında, artık kendim hakkında kötü hissetmemem gerektiğini fark ettim. Şimdi hayatımı kontrol edebiliyor ve ailemle aramdaki kırık köprüleri onarabiliyorum. Asla geri kazanamayacağım bazı arkadaşlarım var. Ama sorun değil. Her zaman yenilerini bulabilirim. 9 10

7 2. Bölüm Bipolar Bozukluk Hastası mıyım? Babamın benim üzerinde derin bir etkisi vardır, o bir mecnundu. Spike Milligan (İrlandalı komedyen ) TABLO 1 Bipolar Bozukluk Benzeri Semptomlar İçin Diğer Açıklamalar Tiroid bezi ile ilgili sorunlar Yetersiz beslenme (bazı vitamin eksiklikleri -örneğin D vitamini- depresif belirtilerle ilişkili olduğu bulunmuştur) 2 Tıbbi tedavilerin yan etkileri (kortizon gibi) Madde kullanımı (kokain, esrar, ekstazi) Diğer depresyon çeşitleri Diğer duygudurum ya da davranış bozuklukları (Dikkat eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu gibi) Diğer hastalıklar Bipolar bozukluğun talihsiz yanlarında biri pek çok hastanın yıllarca yanlış tanılarla takip edilmiş ya da hiç tanı almamış olmasıdır. Bu da yetersiz tedavi aldıkları ya da hiç almadıkları anlamına gelmektedir. Ruhsal durumları gitgide kötüleşir, fiziksel sağlıkları da bozulabilir ve onların ve çevrelerindekilerin yaşamlarına fark edilmeyen zararlar verilebilir. Bu nedenlerle erken tanı çok önemlidir. Ancak bipolar bozukluk kendi kendinize tanı koymaya çalışabileceğiniz bir hastalık değildir. Doğru tanı için doktorunuza danışmanız gerekir. Bu kitap gibi rehber kitaplarda belirtiler ve risk faktörleri listelerini bulabilirsiniz. İnternette hastalığınızı değerlendirmenize yardımcı olacağını iddia eden pek çok site vardır, ancak bunlar sadece kabaca fikir verir. Uygun tıbbi değerlendirmenin yerini tutamazlar. Aslında bipolar bozukluktaki belirtilere benzer belirtilere sahip pek çok durum olabilir (bkz. Tablo 1). Bu nedenle eğer ruh sağlığınızla ilgili her hangi bir sorununuz varsa, gecikmeden bir doktora başvurmak çok önemlidir. Bipolar Bozukluk kimlerde görülür? Herkes bipolar bozukluk hastası olabilir. Bu durum erkekleri, kadınları, çocukları ve ergenleri etkileyebilir. Ancak, bazı kişilerin diğerlerinden daha yüksek risk taşıdığı düşünülmektedir. Risk faktörleri şunlardır: Aile öyküsü (eğer yakın akrabanız bipolar bozukluk hastası ise, sizin için risk artmış olabilir) Madde ya da alkol kötüye kullanımı Stresli yaşam olayları- bipolar bozukluk her hangi bir stresli durumla tetiklenebilir. Bu rahatsız edici (boşanma, sevilen birinin kaybı gibi) ya da olumlu (evlenmek gibi) bir olay olabilir Hastalık- fiziksel hastalıklar bazen bipolar bozukluğu tetikleyebilir Gece nöbeti ya da vardiyası olan işlerde çalışmak- uyku düzeninin bozulması bipolar bozukluğun başlaması ile ilişkili olabilir. 3 2 Ganji V, Milone C, Cody MM, McCarty F, Wang YT. Amerikan toplumunda genç rişkinlerde D vitamini seviyeleri depresyonla ilişkilidir. Üçüncü Ulusal Sağlık ve Beslenme Muayenesi Anketi. Int Arch Med Kasım11;3: Murray G, Harvey A. Bipolar Bozuklukta Sirkadyen ritm ve uyku. Bipolar Disord. 2010: 12: The Authors. 12 Journal compilation 2010 John Wiley & Sons A/S.

8 Erken belirti ve bulgular Bipolar bozukluk çok farklı belirti ve bulgularla başlayabilir ve bu bireyden bireye farklılıklar gösterir. Tek başına bu belirtilerden hiç biri bipolar bozukluğunuz olduğu anlamına gelmez. Ancak, bu belirtilerden bazılarının aynı anda olduğunu fark ederseniz, ya da manik belirtilerden depresif belirtilere kaydığınızı hissederseniz, tıbbi yardım için başvurmalısınız. Mani belirtileri Kendine güvende artış Yargılamanın bozulması İritabilite (kavgaya yatkınlık) Gergin ya da ani hareketler Uyku ihtiyacının azalması Enerji artışı Aşırı para harcama Yapabilecekleri ile ilgili gerçekdışı inanışlar Libido (cinsel dürtü) artışı Konuşma hızı ve içeriğinde normale göre artış Yabancılarla tartışmaya başlama Taşkın duygudurumu (aşırı coşkulu), hayalperest ve hiç olmadığı kadar iyi hissetme Çok gülme (komik olmayan şeylere bile) Pek çok yeni ve heyecan verici fikire sahip olma Bir düşünceden diğerine atlama Odaklanma (konsantrasyon) güçlüğü Düşünmeden hızlı kararlar verme Pek çok değişiklik ve plan yapma Geceleri geç saatlerde diğerlerini telefonla arama Çok fazla alkol tüketme ya da ilaç kötüye kullanma Depresyon Belirtileri Üzgün, sıkıntılı ya da boşlukta hissetme Neredeyse tüm etkinliklere karşı ilgi ve isteğin kaybolması Baş etme güçlükleri İyi düşünememek-unutkan olmak, düşüncenin yavaşlaması Uykuya dalmakta güçlük ve erken uyanmak Uyku artışı. Tüm günü yatakta geçirmek Belirgin kilo artışı ya da kaybı Artmış ya da azalmış iştah Enerji yoksunluğu Çoğu zaman yorgun hissetme Aşırı endişelenme ve tükenmiş hissetme Fiziksel sağlığın bozulması Dış görünüşünü ihmal etmek-tuhaf ya da uygunsuz giyinmek Kişisel bakımını, temizliğini ihmal etmek Günlük rutin işleri yapmakta yetersizlik İntihar düşünceleri Odaklanamama-kitap okumada güçlük, TV bile izleyememe Bipolar bozukluk hastaları bazen aynı anda hem manik hem de depresif belirtilerden yakınabilir. Bu, karma dönem diye adlandırılır. Örneğin, çok hareketli ve sinirli hissediyor, çok konuşuyorken, aynı zamanda üzgün ve umutsuz hissediyor olabilirsiniz

9 Bipolar Bozukluk nasıl hissettirir? Ön Yargılar ve Yanlış İnanışlar Burada bazı bipolar hastaların belirtilerini nasıl tanımladıklarına yer verilmiştir: Hipomani: Sanki sarhoşmuş gibi yaşamak Eğlence damarlarımda dolaşıyor Yaratıcılığım kendini aştı Bipolar bozukluğun erken teşhisindeki engellerden biri sıklıkla durumun görmezden gelinmesidir. Bu durum hastalıkla ilgili pek çok efsane ve yanlış inanışa neden olmuştur. Bazılarının kısmen doğruluğu vardır. Diğerleri tamamen anlamsızdır. Burada bipolar bozuklukla ilgili en sık karşılaşılan inanışlardan bahsedeceğiz: Bipolar bozukluk nadir görülür Yanlış. Bipolar bozukluk, yaşamlarının her hangi bir döneminde erişkinlerin yüzde üç ila beşini etkiler 4 Mani: Depresyon: Önce iyi hissettiriyor sonra bir caniye dönüşüyor O kadar sinirliyim ki, etrafımdaki her şeyi kırıp dökmek istiyorum Tamamen kontrolden çıktım Bir kuyuya düşmek gibi Katran içinde boğuluyorum Herşey sona erdi Bipolar bozukluk duygudurum dalgalanmalarının diğer adıdır Yanlış. Bipolar bozukluk yaygın şiddetli belirtilerle giden ciddi tıbbi bir durumdur. Duygudurum dalgalanmalarına yol açabilecek başka durumlar da vardır. Manik duygudurum insanı hayalperest yapar Bazen. Bazı kişilerde. Ancak pek çok insan manik ataklarında belirgin endişe ve sinirlilikten muzdariptir. Mani aile üyeleri ile tartışmalar gibi istenmeyen olaylara da yol açabilir. Her zaman depresif ya da manik hissedilir, ikisinin arasında ya da normal olunmaz Yanlış. Çoğu olguda, özellikle de hastalığın ilk yıllarında, hastalık normallik dönemleri şeklinde gider. Tedaviye başladıktan sonra normal hissetmek, normaldir. Karma Dönem: Herşey uyumunu kaybetti Bu duygusal bir aşırı yük Yer değiştiren bir kum üzerinde durmaya çalışmak gibi Tanıda gecikmeler olabilir Bir noktaya kadar. Ancak, erken tanı hakkınız vardır ve eğer beklemek çekilmez geliyorsa görüşlerinizi bildirmelisiniz. Bipolar bozukluğun tedavisi bana çok pahalıya mal olacak Yanlış. Tedavi masraflarınız ulusal sağlık güvenceniz (SGK Sosyal Güvenlik Kurumu) tarafından karşılanabilir. Tedavi edilmemiş bir bipolar bozukluğun sonuçları çok daha pahalı olacaktır. Antidepresanlar bipolar bozuklukta faydalı bir tedavi değildir Bireye göre değişir. Antidepresanların bipolar bozuklukta kullanılmasının bazı riskleri olduğu doğrudur. Ancak bazı hastalarda yararlı olabilir Merikangas KR, Akiskal HS, Angst J, Greenberg PE, Hirschfeld RM, Petukhova M, Kessler RC. Ulusal Komorbidite Araştırmasına 16 göre Bipolar Spektrum Bozukluklarının yaşam boyu ve 12 aylık prevalansı. Arch Gen Psychiatry May;64(5):

10 3. Bölüm İlaç yan etkileri kaçınılmazdır Evet sıktır, ama kaçınılmaz değildir. Doz değişikliği ya da ilaç değişikliği ile genellikle sorun giderilir. İlaçlar zombiye dönüştürür Olmaz. Bazı ilaçlar sersemlik hissine neden olsa da, düşünmeyi etkilese de, bilişsel belirtilerin pek çoğu tedaviden ziyade hastalığın kendisinden kaynaklanmaktadır. Asla normal bir yaşam süremeyeceksiniz Yanlış. Normal nedir ki? Yaşamınızda bazı değişiklikler yapmak zorunda olacağınız doğru. Ama bu değişiklikler olumsuz olmak zorunda değil. Tanı Arayışı Bir doktora gittim ve ona dokunaklı durumlarda çok normal hissettiğimi, pervaneler dünyasında bir ampul gibi hissettiğimi söyledim. İşte manik durum böyle bir şeydi. Carrie Fisher (Amerikalı yazar ve oyuncu ) Bipolar bozukluk her 100 yetişkinden 3-5 ini hayatlarının bir döneminde etkiler. 4 Eğer, kendinizin ya da önemsediğiniz birilerinin bipolar bozukluğu olduğu konusunda endişeleriniz varsa, profesyonel yardım almanın zamanı gelmiş demektir. Peki bu yardımı nereden almak gerekir? Bu sorunun cevabı sizin kendi koşullarınıza ve ulaşabileceğiniz sağlık kurumları hakkındaki düşüncelerinize göre değişebilir. Çoğu durumda ilk başvuracağınız kişi aile hekiminiz olmalıdır. Aile hekiminiz ilk değerlendirmeyi yapacak ve uzman görüşü almak için yönlendirilmenize gerek olup olmadığına karar verecektir. Bazı durumlarda da ayaktan tedavi hizmeti veren ruh sağlığı kuruluşlarına siz kendiniz uzman yardımı için başvurabilirsiniz. Ya da, ilk etapta sağlık personelinden tek başınıza yardım almak konusunda sıkıntı duyuyorsanız sizi tıbbi yardım alabileceğiniz en iyi kuruluşa yönlendirecek hatta belki de size eşlik edecek güvendiğiniz biri ile konuşmanız iyi olabilir. Bipolar bozukluğu olan kişilerin kendileri ya da bakım verenleri ve aile üyelerinin kurduğu gruplar; bipolar bozukluğun erken (ve ileri) evrelerinde bilgi ve tavsiye alabileceğiniz değerli kaynaklardır. Kitapçığın 13. bölümünde, yerel hasta ve bakım verenleri destek gruplarının bir listesini bulabilirsiniz. 4 Merikangas KR, Akiskal HS, Angst J, Greenberg PE, Hirschfeld RM, Petukhova M, Kessler RC. 17 Ulusal Komorbidite Araştırmasına göre Bipolar Spektrum Bozukluklarının yaşam boyu ve aylık prevalansı. Arch Gen Psychiatry May;64(5):

11 En önemli mesaj şudur: Sorununuz hakkında kiminle konuşmaya karar verirseniz verin; BİRİSİNE ANLATIN, önemli olan budur. Sessizce acı çekmeyin. Bu sadece her şeyin daha da kötüye gitmesine neden olur. Çoğu zaman, doğru tanı ve en uygun tedavinin sırrı sağlık ekibiniz ile görüşmeyi, konuşmayı sürdürmektir. İletişim etkin tedavinin anahtarı olabilir. BİRİSİNE ANLATIN! Uyku düzeninizde herhangi bir değişiklik varsa bunu dile getirin; normalden fazla ya da az uyumak, sabah erken uyanmak gibi. Her türlü başka hastalıklarınız konusunda bilgi verin. Reçetelendirilmiş ya da eczaneden alınmış, fiziksel ya da ruhsal sağlık durumunuz için kullandığınız bütün ilaçlar konusunda doktorunuzu bilgilendirin. İşte yaşadığınız stres ve son zamanlarda sizi üzen her türlü olayları da içerecek şekilde yaşam biçiminizi ele alın. Ne kadar alkol, ve/veya uyuşturucu madde, kullandığınız konusunda dürüst olun Ne Anlatmalı? Yardım almaya karar verdikten sonraki iş, hangi bilgiyi aktaracağınız konusunda karar vermektir. Bipolar bozuklukta sıklıkla yanlış tanı konmasının nedenlerinden biri de doktora hikayenin tümünün değil yalnızca bir kısmının anlatılmasıdır. Bipolar bozukluğu olan kişiler coşkulu ya da taşkınlık dönemlerinde kendilerini hasta hissetmeyebilirler. Bu yüzden doktorlarına yalnızca depresif oldukları dönemlerde başvururlar. Dolayısıyla, doktor hastalık sürecinin sadece bir kısmını görür ve yanlış tanı koyabilir. Bu durum, uygun tedavinin gecikmesine yol açabilir. Geçerli bir tanı konulabilmesi için, doktorunuzun tüm gerekli bilgilere sahip olduğundan emin olmak amacıyla aşağıda sıralananları yapmalısınız: Her zaman doğruyu söyleyin. Ne kadar önemsiz görünse de, hastalığınız hakkında bilgi gizlemeniz, tanı konmasını geciktirir ve uygun tedavi almanız için gereken sürenin uzamasına yol açar Bir aile üyesi ya da arkadaşınızla birlikte gitmeye dikkat edin. Davranış ve duygu durumunuzla ilgili farklı görüşler sunabilirler. Manik ve depresif, her türlü belirtilerizi doktorunuza tamamen açıklayın. Mümkünse bu belirtileri ne zaman ve ne kadar süre boyunca yaşadığınızı yazarak tarif edin. Ailenizde herhangi birinde bipolar bozukluk öyküsü ya da ruhsal sağlıkla ilgili her ne sorun varsa bu durumu paylaşın. Doktorunuzdan ne beklemelisiniz? Çoğu doktor bir sonraki aşamaya geçmeden önce fiziksel ve ruhsal durumunuzu değerlendirmek isteyecektir. Bunun için kullanacakları yöntemler şunlar olabilir: Sorular sormak Yukarıda anlatılan bilgilerden faydalanmak doktorunuzun sorduğu soruları cevaplamanıza yardımcı olacaktır Fiziksel muayene kişinin tartılması, tansiyonunun ölçülmesi vb Kan tetkikleri tiroid hastalığını dışlamak, fiziksel sağlık kontrolü yapmak için. Kendi doldurduğunuz ölçekler bazı doktorlar zihinsel işlevleri değerlendirmek için standart ölçekler kullanırlar Bu testlerin sonuçlarına dayanarak doktorunuz sizi bir psikiyatri uzmanına yönlendirmeye karar verebilir. Ya da bir süre, duygudurumunuzu, hislerinizi ve işlevselliğinizi izlemek isteyebilir. Tanı Konusunda Belirtilerinize bipolar bozukluk tanısı konması durumunda doktorunuz, sonrasında, tedavi ve izleme sürecinde neler olacağını size açıklamalıdır. Bu çok can sıkıcı ve kafa karıştıcı bir süreç olabilir. Büyük olasılıkla doktorunuza sormak istediğiniz bir çok soru olacaktır. Bu nedenle bunları önceden düşünmek, mümkün olduğunca çok bilgi alabilmek için yardımcı olacaktır. Bazı öneriler şunlardır: 19 20

12 Yardım arama konusunda isteksizlik Bir bakımveren ya da aileden biriyseniz, yakınınızın tıbbi destek alması gerektiğini düşündüğünüz, ama kendisinin bu duruma isteksiz olduğu zamanlar olabilir. Bu çok hassas bir şekilde ele alınması gereken oldukça zor bir durumdur. Yakınınızı en iyi siz tanıdığınız için izlenmesi gereken en iyi yolun ne olacağına da yalnızca siz karar verebilirsiniz. Bu durum için size yardımı dokunabilecek yöntemler şunlar olabilir: Yakınınız halen iyi hissederken, durumu önceden ele almak. Böyle bir durumun ortaya çıkması halinde nasıl davranabileceğiniz ile ilgili önerilerini sorun Bakımveren ya da aile destek gruplarından tavsiye istemek. Yakınınızı daha önce bipolar bozukluk tanısı konmuş birisiyle tanıştırmak. Daha önce bu süreci yaşamış birisiyle konuşmak bir çok korkuyu yenmede yardımcı olabilir. Mümkünse bir doktorun yakınınızı evde ziyaret etmesini sağlayın. Ev ziyareti, hastayla günlük yaşamını paylaşan aile bireylerinin katılımıyla hastalığın çeşitli evreleri hakkında ek bilgi sağlanması açısından özellikle faydalı olabilir. Neden bipolar bozukluğum olduğunu düşünüyorsunuz? Şimdi ne olacak? Daha fazla teste gerek var mı? Bir uzmana gitmeli miyim? Bilgi alabileceğim yerel destek grupları ya da web sayfaları önerebilir misiniz? Bunların hiçbiri işe yaramazsa, zorunlu başvuru ve tedaviye imkan veren yasal işlem mümkündür. Açıkçası, bu her ikiniz için de rahatsız edici bir süreç olabilir, dolayısıyla asla hafife alınmamalıdır. Zorunlu başvuru ve tedavi konusunda bölgenizde bulunan yerel yönetimler, kaymakamlık, sağlık ocağı, emniyet, destek grupları (Bipolar Yaşam Derneği), ya da sağlık kurumlarından ek bilgi alabilirsiniz. Ne tedavisi öneriyorsunuz? Ve neden? Bu tedavinin nasıl bir faydası olacak? Tedavinin her hangi bir yan etkisi var mı Tedavi işe yaramazsa ne olacak? Psikoterapiye ihtiyacım var mı? Acil bir durumda kiminle temasa geçmeliyim? 21 22

13 4. Bölüm Websayfaları İyi ve kötü yanları Tanıyla Başetme: Şimdi Ne Olacak? İnternet, bipolar bozukluk hakkında oldukça faydalı bilgiler içeren bir kaynak olduğu kadar çok fazla miktarda güvenilmez ve doğruluktan uzak bilgi barındıran bir kaynak da olabilmektedir. İyi bir sağlık hizmeti web sayfasını ayırt etmenin bir yolu Health on the Net Foundation (İnternette Sağlık Kurumu-HON) tarafından akredite edilmiş siteleri araştırmaktır. HON, bireylere doğru ve güvenilir tıbbi web siteleri bulma konusunda yardımcı olmak için tasarlarmış, kar amacı gütmeyen, devletten bağımsız bir organizasyondur. adresini ziyaret edip arama fonksiyonunu kullandığınızda, bipolar bozukluk üzerine iyi kalitede bilgi sunan ve HON tarafından akredite edilmiş web sitelerine ulaşabilirsiniz. Hayat bir macera filmi gibidir. Ne ortasında çıkıp gitmek istersin, ne de bir daha görmek. Ted Turner (Amerikalı işadamı, CNN in kurucusu ) Bazıları için bipolar bozukluk tanısı almak, hissetmekte oldukları durum için bir açıklamadır. Bazılarına göreyse bir yıkımdır. Önemli bir kısım ise karışık duygular hissederler. TABLO 2 Siz bu konuda nasıl hissederseniz hissedin, tanınızla ve bu tanının hayatınız için ne ifade ettiğiyle ilgili olarak bir çok soru ve endişeyi bir arada barındırmanız oldukça muhtemeldir. Bipolar bozukluk yaşamımı nasıl etkileyecek? Tanı konduktan sonra yaşamınızda değişiklikler olacaktır. İyi tarafından bakıldığında, hastalığınızın belirtilerini azaltan ve yatıştıran uygun tedaviyi kabul ederek öncekine göre çok daha iyi bir durumdasınız. Hiç şüphe yok ki bunun yaşamınıza ölçülemez miktarda faydası olacaktır. Diğer taraftan, kronik ruhsal bir hastalığınız olduğu gerçeğiyle de yüzleşmeniz gerekecektir. Şüphesiz bu sizin için zorlayıcıdır fakat, doğru yardım ve yönlendirmeyle, üstesinden gelebileceğiniz bir zorluk olacaktır. Hiç daha iyi olacak mıyım? Bipolar bozukluğu olan bir çok insan uygun tedaviye başlamalarıyla birlikte durumlarının belirgin şekilde gelişim gösterdiğini görürler. Bipolar bozukluk için mutlak iyileşme yoktur, ancak etkili tedavi hastalığınızı kontrol etmenizi sağlar

14 Zamanla durumunuzu takip etmeyi, tetikleyici unsurların farkına varmayı ve tedavinizi size uygun şekilde uygulayabilmesi için sağlık servisi ekibiyle birlikte çalışmayı öğreneceksiniz. Aynı şekilde yaşam biçiminizi, durumunuza olan etkileri en aza indirecek yönde uyarlamayı da öğreneceksiniz. Bu sizin dopdolu ve aktif bir yaşam sürmenizi sağlayacaktır. Hastalığın seyri nasıldır? Uygun tedaviyle, bipolar bozukluğu olan bir çok insanın yaşamında belirtilerin görülmediği dönemler olacaktır. Ancak manik ve/veya depresif ataklar zaman zaman yineleyebilir. Bunun ne sıklıkta olacağı ve yinelenmeler arasında ne kadar süre geçeceği bireyin kendisiyle, tedavinin ne kadar iyi işlediğiyle ve diğer bir hastalığınızın olup olmadığı gibi başka konularla ilişkilidir. Tedavi edilmeden bırakıldığında bipolar bozukluk zamanla daha da kötüye gitme eğilimindedir. Bu nedenle tanının erken konması ve uygun tedaviye başlanması çok önemlidir. Hastaneye yatmam gerekecek mi? Yeni tanı konmuş pek çok hasta hastaneye yatırılacaklarına dair anlaşılabilir bir kaygı duyarlar. Bu, hastalığa tanı konulmuş ve hastalıkla etkili bir şekilde baş ediliyorsa çoğu zaman gerekli olmaz. Ancak, tedavi edilmemiş ya da etkin olmayan bir tedavi altındaki bipolar bozukluk; kendinizin ya da diğerlerinin çıkarlarını tehlikeye atacak şekilde davranmanıza neden olacak manik ya da depresif ataklara yol açabilir. Böyle durumlarda, durumunuzu yeniden kontrol altına alabilmeniz için bir hastaneye yatırılmanız gerekebilir. Babanın görüşü Oğlum Mehmet e tanı konduğu gün benim için oldukça yıkıcı bir gündü. Sanırım o güne dek hep, oğlumun tuhaf davranışlarının bir evre veya zaman içinde geçecek bir şeyler olduğunu hissetmiştim. Şimdi bir anda fark ettim ki; hayatım, Mehmet in hayatı ve aile yaşantımız hiçbir zaman eskisi gibi olmayacak. Bu gerçeği kabullenmem uzun zaman aldı. Mehmet in görüşü Tanı konduğu gün benim için çoğu yönden güzel bir gündü. Tüm bunları kafamda kurgulamadığımın bir kanıtıydı. Bende gerçekten de doğru gitmeyen bir şey vardı ve şimdi yardım alabilecektim. Ancak, aynı zamanda da hayatım üzerindeki kontrolümü kaybedeceğimden gerçekten korkuyordum. Hastalığımla tanımlanmak istemiyordum. Suçlanması gereken kişi ben miyim? Bazen bipolar bozukluk tanısı, hastanın ya da ailenin hastalığın başlamasına neden olacak bir şeyler yapıp yapmadıklarını sorgulamalarına yol açar. Gerçek şudur ki bipolar bozukluk kimsenin hatası değildir. Birçoğu halen pek de iyi anlaşılmamış bir takım faktörlere bağlı olarak oluşur. Eğer bipolar bozukluk hastasıysanız, hastalığı önlemek için, sizin ya da ailenizin daha önceden yapabileceği herhangi bir şey pek mümkün değildir

15 5. Bölüm Tedavi Psikoterapi Bipolar Bozukluğun tedavisinde dört köşe taşı vardır: Psikoterapi Tıbbi tedavi Kendi kendine yardım Psikoeğitim Hangi tedavilerin birlikte uygulanmasının sizin için en uygun olduğunu belirlemek için psikiyatristiniz ve sağlık ekibi ile işbirliği yapmanız gerekmektedir. Ancak muhtemelen, en iyi tedavi paketi bu dört tip tedavinin her birinden bir unsur içeren tedavi olacaktır. Sonunda; kış ortasında, içimde yenilmez bir yaz olduğunu öğrendim. Albert Camus (Fransız yazar ve filozof ) Psikoterapi nin loş bir odada bir kanepede yatarken sakallı bir analistin çocukluğunuz hakkında zor sorular sormasından oluştuğunu düşünebilirsiniz. Oysa ki psikoterapi bundan çok daha keyiflidir. Çoğunlukla basitçe bir terapistle, bire bir ya da grup seansları şeklinde oturmayı; durumunuz ve onunla nasıl başa çıkacağınız hakkında konuşmayı içerir. Aslında psikoterapi genellikle konuşma terapisi olarak anılmaktadır. Psikoterapi bipolar bozukluğun tedavisinin önemli bir parçasıdır ve ilaç tedavisi ile birlikte kullanılır. Amacı hastalık belirtileriniz bir kez kontrol altında alındıktan sonra, durumunuzun sorumluluğunu alıp hayatınızı yeniden yoluna koyabilmek için gereken beceri ve stratejilere sahip olmanızı sağlamaktır. Psikoterapi, duygu durumunuzu kontrol etmenize, belirtilerinizi tetikleyen her şeyi olumlu karşılamanıza ve kendi durumunuzda içinde yaşayabileceğiniz destekleyici bir ortam kurmanıza yardımcı olacaktır. Ayrıca iyileşmeye başladığınızda hayatınızı yeniden toparlarken gerekecek bazı yaşam becerilerine de ağırlık verecektir. Kısmen farklı şekillerde uygulanan pek çok farklı psikoterapi yaklaşımı vardır. Bu nedenle kendinizi en rahat hissettiğiniz terapisti ve yaklaşımı seçebilirsiniz. Sağlık ekibiniz sizin için en iyi olan yaklaşıma sizi yönlendirecektir. Ya da terapistlerin mesleki örgütleri veya bipolar destek grupları aracılığıyla iletişim bilgileri edinebilirsiniz

16 6. Bölüm Bipolar bozukluğun tedavisi için kullanılan çeşitli psikoterapi tipleri vardır: Aile odaklı terapi (AOT) - Bu tip terapi, bipolar bireyin sadece kendisini değil tüm aileyi etkileyebileceğini kabul eder. Ailelere birbirleriyle daha iyi iletişim kurmalarına, zor durumlarla başa çıkabilmelerine ve birbirlerine karşılıklı destek olabilmelerine yardımcı olacak teknikler öğretilir. Bunun amacı, aile içindeki stres düzeyini (bipolar bozukluk semptomlarını arttırabilecek olan) azaltmak ve hastanın iyileşmesine yardımcı olacak destekleyici ortamı kurabilmektir Bilişsel davranışçı terapi (BDT) - Bu terapi, sağlıksız düşünce ve davranış örüntülerini tanımanıza ve değiştirmenize yardımcı olmayı amaçlayan yapılandırılmış bir tedavi sürecidir. Depresyon ile mücadelede çok yararlı olabilir. Kişiler arası ve sosyal ritm terapisi (IPSRT) - Bipolar bozukluk genellikle uyku düzenini bozar ve günlük işlerde aksamalara neden olur. Bu durum, kişisel ilişkilerinizi etkileyebilir ve yaşam tarzınızda zorluklar yaratabilir. IPRST bu örüntülerin yeniden kurulmasını amaçlar, böylece hayatınızı daha iyi yönetilebilir kılmanıza yardımcı olur. Diğer psikoterapiler - Bipolar bozukluğu olan kişiler tarafından sıklıkla kullanılan pek çok başka psikoterapi ve konuşma terapisi türü vardır, örneğin; sanat terapisi ve müzik terapisi. Bazılarının diğerlerinden daha yararlı olması olasıdır. Bazıları ise sağlık ekibinizce uygulanan yaklaşımla çatışabilir. Bu nedenle deneyeceğiniz herhangi bir yaklaşımı doktorunuza ya da terapistinize anlatmanız önemlidir Psikanaliz Psikanaliz konuşma terapisinin oldukça popüler bir tipidir. Bipolar bozukluğu olan bazı kişiler bu yaklaşımı kişisel sorunlarla başa çıkmada yararlı bulmaktadır. Ancak bipolar bozukluğun kendisinin tedavisinde psikanaliz çok kullanılır görünmemektedir. Tıbbi tedavi Ben çirkinim, sorun değil, çünkü sen de öylesin. Tüm aynalarımızı kırdık Lityum; Kurt Cobain (Nirvana nın Amerikan solisti ) İlaç tedavisi, hemen her zaman bipolar bozukluğun etkin tedavisinin esas parçasıdır. Bipolar bozukluğu olan pek çok kişi belki de anlaşılabilir bir şekilde beyinlerine etki eden ilaçlar kullanmaktan ötürü endişelidir. Ancak, bipolar bozukluğun beyinin bir bozukluğu olduğunun anlaşılması önemlidir, dolayısıyla tedavisinin işe yaraması için ilacın etki etmesi gereken yer de beyindir. Bipolar ilaçları, duygudurumu ve düşünmeyi düzenleyen beyin yolaklarındaki sorunları düzelterek etki eder. İlaçların etkisi çıkmaya başladıkça ve kendinizi daha iyi hissettikçe, aklınız çelinebilir ve doz atlamayı düşünebilirsiniz. Ancak ilaçlarınızı almayı bırakırsanız muhtemelen belirtileriniz yeniden başlar. Ayrıca, bazı durumlarda ilaç tedavisini aniden kesmek uykusuzluk ve sersemlik gibi belirtilere neden olabilir. Bu nedenle doktorunuz tarafından önerilmedikçe ilaç tedavinizi asla kesmeyin. Hepsinden önemlisi, ilaç tedavinizi bırakmaya karar verdiğinizde, bu durumu birisine söylemenizdir. Bipolar bozukluk aşamalarla seyreden ve farklı kişileri farklı şekillerde etkileyen değişken bir hastalık olduğundan, tedavide kullanılan pek çok ilaç vardır

17 Zaman ilerledikçe, doktorunuzun zaman zaman ilaç tedavinizde, aldığınız dozu azaltmak ya da arttırmak veya başka ilaç tedavilerine geçiş yapmak şeklinde değişiklikler yapması olasıdır. Bu ilaç tedavinizin artık işe yaramadığı anlamına gelmez, durumunuzun artık başka bir aşamaya geçtiği anlamına gelebilir. Bipolar bozukluğun ilaç tedavisi; stabilizasyon ve yeni atakları önlemek için kullanılanlar, manik ya da karma atakların tedavisinde kullanılanlar ve depresyon atağının tedavisinde kullanılanlar olmak üzere üç ana kategoriye ayrılabilir. Manik, karma ya da depresif atağın tedavisinde kullanılan ilaç dozları stabilizasyonda kullanılan ilaç dozlarından yüksektir. Yani, eğer akut atak tedavisi sırasındaki yan etkilerden yakınıyorsanız, bu yan etkiler durumunuz stabilleştiğinde ve ilaç dozlarınız azaltıldığında yok olabilir. Manik ve karma atakların tedavisi Eğer akut bir manik ya da karma atak geçiriyorsanız düşünce ve davranışlarınızı yeniden kontrol etmenize yardımcı olacak pek çok ilaç vardır. Kullanılacak ilacın tipi belirtilerinizin şiddetine, hangi tip bipolar bozukluğunuz olduğuna ve daha önce hangi ilacın tedavinizde faydalı olduğuna bağlıdır. Depresif atakların tedavisi Defresif ataklar bipolar bozukluğun genellikle tedavisi en zor parçasıdır. Amaç duygudurumunuzu normal olarak iş görebileceğiniz düzeye geri getirmektir. Zor olan bunu manik ya da hipomanik bir atağı tetiklemeden yapmaktır. Bipolar bozuklukta depresyonu tedavi etmek için farklı çeşitlerde ilaçlar kullanılır. Örneğin; esasen psikozu (antipsikotikler) ya da epilepsiyi (antikonvülzanlar) tedavi etmek için kullanılan bazı ilaçlar depresyon belirtilerini iyileştirebilir. Duygudurum düzenleyicileri de -kombine ya da tek başlarına- depresyon tedavisinde kullanılabilir. Geçmişte bipolar bozukluktaki depresyonun tedavisinde antidepresan ilaçlar kullanmak oldukça yaygındı. Ancak artık biliyoruz ki bu ilaçlar bazı kişilere yardımcı olsa da, bu hep böyle değildir. Antidepresanların ayrıca manik ya da karma atakları tetikleme riski vardır. Bu sebeple doktorlar bipolar bozuklukta antidepresanları kullanmak konusunda genellikle temkinlidir ve genellikle bu ilaçları duygudurum düzenleyicilerle birlikte kullanırlar. Kullanılan ilaçlar şunlardır: Lityum - Bipolar bozukluğun tedavisinde kullanılan ilk seçenek ilaçlardan biridir, lityum duygudurumunuzu stabile etmenize yardımcı olur ve manik, karma ve depresif atakları tedavi eder. Doğru dozda kullandığınızdan emin olmak için düzenli kan testleri yaptırmanız gerekecektir. Antikonvülzanlar Epilepsi tedavisinde kullanılan bazı ilaçlar, henüz stabilize olmamış hafif manik veya karma atağı olan ya da ilaçlarını kesmiş hastalarda da kullanılır. Antipsikotik ilaçlar Psikoz tedavisinde kullanılan bazı ilaçların akut mani tedavisinde de faydalı olduğu gösterilmiştir. Kombine tedavi Bazen belirtilerinizin kontrol altına alınabilmesi için birkaç tip ilacın birlikte kullanılması gerekebilir. Elektrokonvülsif tedavi (EKT) Normal tedaviye cevap vermeyen, çok şiddetli duygudurum atakları nedeniyle başvuran bazı hastalara hastanede EKT uygulanması önerilebilir. Bu uygulama ile epileptik nöbetleri başlatmak için elektrik şokları kullanır. Bu da belirtilerde hızlı bir iyileşme sağlayabilir. EKT belleğinizle ilgili bazı sorunlara neden olabilse de çok etkili ve güvenli bir işlemdir. Bu sorun genellikle birkaç ay içerisinde düzelir. EKT, majör bir işlem olduğundan ayrıntılı bir bilgilendirilmiş onam sürecine sahiptir. Bu süreç doktorunuza her türlü soruyu sormanıza ve endişelerinizi tartışmanıza olanak sağlar. Böylece bu işlemi yaptırıp yaptırmayacağınıza karar verebilirsiniz

18 İlaç kombinasyonu sıkça gereklidir. Doktorunuz, sizin en büyük sorununuzun mani mi yoksa depresyonla mı olduğuna ve geçmişte fayda gördüğünüz ilaç tedavisine dayanarak, sizin için en iyi ilaç kombinasyonunu seçecektir. Stabilizasyon ve atakların önlenmesi terapisi uzun dönem için düzenlenir. Terapinin etkisi hemen başlamayabilir ve ilk iki üç hafta içerisinde belirtilerinizdeki iyileşmeyi farkedemeyebilirsiniz. Ancak, ilaçlarınızı devamlı olarak almanız genellikle aralıklı almanızdan çok daha etkili olduğundan, ilaçlarınızı almaya devam etmelisiniz. İlaç tedavisine devam etmeniz, uzun dönemde, yineleme (nüks) önlenmesine yardımcı olur. İki üç hafta sonra belirtilerinizde iyileşme başlayacaktır. Eğer başlamazsa kesinlikle sağlık ekibinizden birinin bilmesi gereklidir. Belirtileriniz iyileşmeye başladığında, tedavinin bir sonraki hedefi belirtilerinizin olmadığı dönemi mümkün olabildiğince uzun tutmaktır. Bu belirtilerin olmadığı dönemler remisyon olarak bilinir ve iyileşmeye başlamanıza ve istediğiniz hayatı yaşamınıza yardımcı olur. Relaps riski; ilaçlarınızı ne kadar düzenli kullandığınıza, belirtilerinizin şiddetine ve başka ruhsal sağlık sorunlarınız olup olmadığına bağlıdır. Relapsların uzun vadede etkin olarak önlenmesi ile iyileşme elde edilebilir. Yan etkiler Stabilizasyon ve yeni atakların önlenmesi Stabilizasyon döneminde, duygudurumunuzun bir uçtan diğer uca salınmasını durdurmak ve işlerinizi normal olarak görebilmenizi sağlamak için tek başına ya da kombine olarak çeşitli ilaçlar kullanılır. Akut manik ya da depresif atakların tekrarının önlenmesi, diğer belirtilerin azaltılması ve gündelik yaşamdaki hislerinizi iyileştirebilmeniz için tedavi düzenlenir. Pek çok ilacın olduğu gibi, bipolar bozukluğun tedavisinde kullanılan ilaçların da istenmeyen yan etkileri olabilir. Sağlık ekibiniz bunun farkındadır ve tedaviye başlandığında sizin gelişmelerinizi izlemeye başlamalıdır. Bazı ilaçların yan etkiye neden olmaları daha olasıdır, bazı ilaçların ise tedavi başlangıcındaki yan etkileri tedavinin ilerleyen zamanlarından farklıdır. Her durumda doktorunuz ilaç dozunuzu ayarlayarak ya da farklı bir ilaç tedavisine geçerek tedavinin yan etkilerinin azaltılmasına yardımcı olacaktır. Alevlenmeleri (relaps) önlemek için kullanılan ilaçlar duygudurum dengeleyiciler olarak bilinir. Bu ilaçlardan bazıları sadece manik dönemin relapslarına karşı korurken, diğerleri sadece depresyon relapslarını önlemek içindir. Bazıları (lityum gibi) her ikisine karşı da korur. Esasen psikozu (antipsikotikler) ya da epilepsiyi (antikonvülzanlar) tedavi etmek için kullanılan bazı ilaçlar da stabilizasyon ve yeni atakların önlenmesinde kullanılır

19 Bipolar bozuklukta kullanılan ilaç tedavisinin yan etkileri şöyledir: Aşırı susuzluk İdrara daha sık çıkma Bulanık görme Kas güçsüzlüğü Diyare Ellerde titreme Başağrısı Sersemlik Döküntü İştah artışı Kilo alımı Ağız kuruluğu Cinsel sorunlar Uyuşukluk Düşük kan basıncı Kocanın görüşü Tedavi işe yarıyor. Teselli gibi. Karım artık çok daha sakin. Tedaviye başlamadan önce tüm aile endişe içindeydi. Onun biraz sonra ne yapacağını bilemiyorduk. Herkes çok endişeliydi ve normal bir aile yaşantısına sahip olmak imkansızdı. Şimdi çok daha sakin ve hepimiz biraz rahatlayabiliriz. Sinan ın görüşü Sevda nın görüşü Yavaş yavaş hayatımın yap-boz parçalarını yerine koyar gibi hissediyorum. Korku, endişe ve huzursuzluk, hepsi gitti. Bazı heyecanlarımın da kaybolduğu doğru ve bazı açılardan bunu özlüyorum. Ama hiçbir şey bu derin ve karanlık depresyonun sefaletinden kötü olmaz. Yeniden oraya dönmeyi asla istemiyorum. Bazen hoş olmayan bir belirtinin durumunuza bağlı mı yoksa bu durumu kontrol altına almak için kullandığınız ilaçlara bağlı mı olduğunu söylemek zordur. Örneğin, sağlıklı düşünme ve karar alma becerinizin etkilendiğini düşünüyorsanız, bunun ilaçlarınıza bağlı olduğunu sanabilirsiniz. Bazen böyledir. Ama daha sıklıkla bu hastalığınızın bir belirtisidir. Her iki şekilde de, bunu sağlık ekibinize anlatın, yardımcı olacaklardır. Tedavi işe yaramıyor. Ya da bir şekilde düzgün olarak çalışmıyor. Evet, duygu durumumun stabilize olduğunu görebiliyorum ve artık çılgınca şeyler yapmak için can atmıyorum. Ama kendimi iyi hissetmiyorum. Düzgün olarak düşünemiyor gibiyim ve korkarım yeniden depresyona gireceğim. Sanki kendimin sadece yüzde sekseniyim

20 7. Bölüm Kendi kendine yardım (Kişisel Gelişim) Eğer cehenneme doğru gidiyorsanız, gitmeye devam edin. Winston Churchill (İngiliz politikacı ) Rahatlamak için bir şeyler yapın: Müzik dinleyin Banyo yapın Yürüyüş yapın Kitap ya da dergi okuyun Meditasyon ya da yoga egzersizleri yapın Birileriyle konuşun. İçinizde tutmadığınızda çoğu zaman problemler size daha kolay gelmeye başlarlar. Egzersiz yapın. Bir spor salonuna ya da takıma katılmayı düşünün, düzenli egzersiz yapmaya çalışın. Ruhsal durumunuzu düzenleyebilmeniz ve hastalığın olumsuz etkilerinden korunabilmeniz için çeşitli baş etme teknikleri vardır. Stresin uyarıcı işaretleri Stresle baş etme Aklınızdakiler Bedeninizdekiler Stres bipolar bozuklukta başlıca tetikleyicidir. Tamamen kaçınmak mümkün olmasa da, stresin yaşamınızdaki etkilerini azaltmak olasıdır. Stresle başa çıkmanın ilk basamağı stresin sizi ne zaman etkilediğini fark etmektir. Bunun için pek çok uyarıcı belirti bulunmaktadır. (bkz tablo 3). Rahatlamayı öğrenme Söylemesi kolay ama özellikle stres altındayken yapması çok daha zordur. Burada deneyebileceğiniz bazı öneriler bulunmaktadır: Bir durumun daha stresli bir hale geldiğini fark ettiğinizde, yavaşça bu durumdan TABLO 3 Problemleriniz hakkında tekrar tekrar düşünmek Düşünme döngüsü- endişeler hakkında endişelenmek Zihin bulanıklığı Korkmak Kontrolden çıkmış gibi hissetmek Kötü bir şeyler olacağını düşünmek Ellerde titreme ve terleme Ağız ve boğaz kuruması Kalp çarpıntısı Göğüs sıkışması Baş ağrısı Boyun kaslarının gerilmesi Parmaklarda karıncalanma Nefes darlığı Sersemlik hissi uzaklaşın. Ani bir kaçış yapmayın, bu sizi daha da stresli hissettirebilir. Alkol, uyuşturucu haplar, çay, kahve ve koladan uzak durun. Bunlar anksiyeteyi artırır. Yavaş yavaş nefes almak gibi bazı rahatlama teknikleri öğrenin

HAREKETLİ ÇOCUK DOÇ. DR.AYLİN ÖZBEK DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ ÇOCUK PSİKİYATRİSİ AD. ÖĞRETİM ÜYESİ

HAREKETLİ ÇOCUK DOÇ. DR.AYLİN ÖZBEK DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ ÇOCUK PSİKİYATRİSİ AD. ÖĞRETİM ÜYESİ HAREKETLİ ÇOCUK DOÇ. DR.AYLİN ÖZBEK DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ ÇOCUK PSİKİYATRİSİ AD. ÖĞRETİM ÜYESİ SUNUM PLANI: Hareketli çocuk kime denir? Klinik ilgi odağı olması gereken çocuklar hangileridir?

Detaylı

Böbrek Hastalıklarında Yaşanan Ruhsal Sıkıntılar; Yaşamı Nasıl Güzelleştirebiliriz? Prof.Dr.Oğuz Karamustafalıoğlu Üsküdar Üniversitesi

Böbrek Hastalıklarında Yaşanan Ruhsal Sıkıntılar; Yaşamı Nasıl Güzelleştirebiliriz? Prof.Dr.Oğuz Karamustafalıoğlu Üsküdar Üniversitesi Böbrek Hastalıklarında Yaşanan Ruhsal Sıkıntılar; Yaşamı Nasıl Güzelleştirebiliriz? Prof.Dr.Oğuz Karamustafalıoğlu Üsküdar Üniversitesi Hangi Böbrek Hastalarına Ruhsal Destek Verilebilir? Çocukluktan yaşlılığa

Detaylı

1 of 5 14/10/2010. Stresle Başa Çıkma

1 of 5 14/10/2010. Stresle Başa Çıkma 1 of 5 14/10/2010 Stresle Başa Çıkma Stres bizim baskıya karşı duygusal ve fiziksel tepkimizdir. Bu baskı dışsal faktörlerden kendimizin ya da bir yakınımızın yaşam etkinliklerinden, hastalıklarından yaşam

Detaylı

Son 2 yıl içinde ilaç endüstrisiyle kongre sponsorluğu dışında bağlantım olmamıştır.

Son 2 yıl içinde ilaç endüstrisiyle kongre sponsorluğu dışında bağlantım olmamıştır. Son 2 yıl içinde ilaç endüstrisiyle kongre sponsorluğu dışında bağlantım olmamıştır. Lohusalık döneminde ruhsal hastalıklar: risk etkenleri ve klinik gidiş Doç.Dr. Leyla Gülseren 25 Eylül 2013 49. Ulusal

Detaylı

PANİK BOZUKLUĞU SİZ OLSAYDINIZ NE YAPARDINIZ?

PANİK BOZUKLUĞU SİZ OLSAYDINIZ NE YAPARDINIZ? PANİK BOZUKLUĞU SİZ OLSAYDINIZ NE YAPARDINIZ? Prof. Dr. Aylin Ertekin Yazıcı Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD Olgu 1 32 yaşında, kadın Sınıf öğretmeni Evli Bir kızı var Yakınması Toplu taşıma

Detaylı

Bipolar afektif bozukluk nedir?

Bipolar afektif bozukluk nedir? Bipolar afektif bozukluk nedir? Bipolar afektif bozukluğu pek çok kişi farklı şekillerde yaşar. Bazıları şiddetli mutsuzluk ve sadece hafif taşkınlık atakları deneyimlerken, diğerleri son derece şiddetli

Detaylı

Hem. Dr. SONGÜL KAMIŞLI Hacettepe Üniversitesi Kanser Enstitüsü Prevantif Onkoloji A.B.D. Psikososyal Onkoloji Birimi

Hem. Dr. SONGÜL KAMIŞLI Hacettepe Üniversitesi Kanser Enstitüsü Prevantif Onkoloji A.B.D. Psikososyal Onkoloji Birimi Kanserli Hastalar Tarafından Sık Sorulan Sorular Hem. Dr. SONGÜL KAMIŞLI Hacettepe Üniversitesi Kanser Enstitüsü Prevantif Onkoloji A.B.D. Psikososyal Onkoloji Birimi Hastaların Soruları Tıbbi tedavi Otonomi

Detaylı

Ayrıca sinirler arasındaki iletişimi sağlayan beyindeki bazı kimyasal maddelerin üretimi de azalır.

Ayrıca sinirler arasındaki iletişimi sağlayan beyindeki bazı kimyasal maddelerin üretimi de azalır. Alzheimer hastalığı nedir, neden olur? Alzheimer hastalığı, yaşlılıkla beraber ortaya çıkan ve başta unutkanlık olmak üzere çeşitli zihinsel ve davranışsal bozukluklara yol açan ilerleyici bir beyin hastalığıdır.

Detaylı

DEMANS ya da BUNAMA olarak bilinen hastalık

DEMANS ya da BUNAMA olarak bilinen hastalık DEMANS ya da BUNAMA olarak bilinen hastalık yaşlılığın doğal bir sonucu değildir.. Demansın en sık nedeni ALZHEİMER HASTALIĞI DIR. Yaşla gelen unutkanlık ALZHEİMER HASTALIĞI nın habercisi olabilir!!! ALZHEİMER

Detaylı

ERGENLERDE İNTERNET BAĞIMLILIĞI

ERGENLERDE İNTERNET BAĞIMLILIĞI ERGENLERDE İNTERNET BAĞIMLILIĞI Bilgisayar ve internet kullanımı teknoloji çağı olarak adlandırabileceğimiz bu dönemde, artık hayatın önemli gereçleri haline gelmiştir. Bilgiye kolay, hızlı, ucuz ve güvenli

Detaylı

Bağımlılık kişinin kullandığı bir nesne veya yaptığı bir eylem üzerinde kontrolünü kaybetmesi ve onsuz bir yaşam sürememeye başlamasıdır.

Bağımlılık kişinin kullandığı bir nesne veya yaptığı bir eylem üzerinde kontrolünü kaybetmesi ve onsuz bir yaşam sürememeye başlamasıdır. Nedir? Bağımlılık Bağımlılık kişinin kullandığı bir nesne veya yaptığı bir eylem üzerinde kontrolünü kaybetmesi ve onsuz bir yaşam sürememeye başlamasıdır. Ne Zararı Var? Teknolojinin insan hayatına sağladığı

Detaylı

Bipolar Bozukluk: Psikoeğitim Doç. Dr. Fisun Akdeniz Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri Affektif Hastalıklar Birimi Nerede Ne zaman Ne sıklıkta Bipolar bozukluklarda psikolojik Psikoanaliz Grup

Detaylı

Klinik Psikoloji: Ruh Hali Rahatsızlıkları. Psikolojiye Giriş. Günümüz Kriterleri. Anormallik nedir?

Klinik Psikoloji: Ruh Hali Rahatsızlıkları. Psikolojiye Giriş. Günümüz Kriterleri. Anormallik nedir? Psikolojiye Giriş İşler Kötüye Gittiğinde Olanlar: Zihinsel Bozukluklar 1. Kısım Ders 18 Klinik Psikoloji: Ruh Hali Rahatsızlıkları Susan Noeln-Hoeksema Psikoloj Profesörü Yale Üniversitesi 2 Anormallik

Detaylı

PSİKOLOJİK BOZUKLUKLARIN TEDAVİSİ. PSİ154-PSİ162 Psikolojiye Giriş II

PSİKOLOJİK BOZUKLUKLARIN TEDAVİSİ. PSİ154-PSİ162 Psikolojiye Giriş II PSİKOLOJİK BOZUKLUKLARIN TEDAVİSİ Psikolojik bozukluklar nasıl iyileştirilir? Tedavi için uygun kişi kimdir? En mantıklı tedavi yaklaşımı hangisidir? Bir terapi biçimi diğerlerinden daha iyi midir? Herhangi

Detaylı

HİPERTANSİYON VE İLAÇLAR

HİPERTANSİYON VE İLAÇLAR HİPERTANSİYON VE İLAÇLAR Prof. Dr. Tekin AKPOLAT Hedef kan basıncı değerlerine ulaşmak için başarılı bir tedaviye gerek vardır. Başarılı tedavi 2 kısımdan oluşur: 1.Yaşam düzeninin değiştirilmesi 2.İlaç

Detaylı

DANIŞANLAR İÇİN DEĞERLENDİRME ANKETİ:

DANIŞANLAR İÇİN DEĞERLENDİRME ANKETİ: DANIŞANLAR İÇİN DEĞERLENDİRME ANKETİ: Bu anket durumunuz hakkında bilgi edinmede bize yardımcı olacaktır. Bu anket sorununuza uygun yaklaşımda yardımcı olacaktır. Cevaplarınız gizli tutulacaktır. Lütfen

Detaylı

Kekemelik, konuşmanın akıcılığıyla ilgili bir iletişim bozukluğudur. Ses, hece ve sözcüklerde uzatmalar, tekrarlar veya duraklamalarla

Kekemelik, konuşmanın akıcılığıyla ilgili bir iletişim bozukluğudur. Ses, hece ve sözcüklerde uzatmalar, tekrarlar veya duraklamalarla Kekemelik Nedir? Kekemelik, konuşmanın akıcılığıyla ilgili bir iletişim bozukluğudur. Ses, hece ve sözcüklerde uzatmalar, tekrarlar veya duraklamalarla ortaya çıkan konuşmanın akıcılığının bozulduğu durum

Detaylı

DEMANS. ÿ Bu bir Demans (bunama hastalığı) olabilir mi? ÿ Demans tam olarak nedir? ÿ Alzheimer tipi Demans nasıl cerayan eder?

DEMANS. ÿ Bu bir Demans (bunama hastalığı) olabilir mi? ÿ Demans tam olarak nedir? ÿ Alzheimer tipi Demans nasıl cerayan eder? Sağlık Dairesi Bilgilendiriyor. ÿ Bu bir Demans (bunama hastalığı) olabilir mi? ÿ Demans tam olarak nedir? ÿ Alzheimer tipi Demans nasıl cerayan eder? ÿ Demans nasıl tedavi edilebilir? ÿ Ne gibi önlem

Detaylı

Bölüm: 11 Manik Depresyona Özel İlaç Fikri

Bölüm: 11 Manik Depresyona Özel İlaç Fikri Bölüm: 11 Manik Depresyona Özel İlaç Fikri Lityum psikiyatri 1950 1980lerde lityum bazı antikonvülzanlara benzer etki Ayrı ayrı ve yineleyen nöbetler şeklinde ortaya çıkan manik depresyon ve epilepsi Böylece

Detaylı

Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı. Doç.Dr.Vesile Altınyazar

Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı. Doç.Dr.Vesile Altınyazar Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı Doç.Dr.Vesile Altınyazar Tüm dünyada ilaç harcamalarının toplam sağlık harcamaları içindekipayı ortalama %24,9 Ülkemizde bu oran 2000 yılı için %33,5 Akılcı İlaç Kullanımı;

Detaylı

YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR. Prof. Dr. Mehmet Ersoy

YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR. Prof. Dr. Mehmet Ersoy YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR Prof. Dr. Mehmet Ersoy DEMANSA NEDEN OLAN HASTALIKLAR AMAÇ Demansın nedenleri ve gelişim sürecinin öğretmek Yaşlı bireyde demansa bağlı oluşabilecek problemleri öğretmek

Detaylı

ALZHEİMER HASTALIĞINA BAKIŞ. Uzm. Dr. Gülşah BÖLÜK NÖROLOJİ BİLECİK DH 2015

ALZHEİMER HASTALIĞINA BAKIŞ. Uzm. Dr. Gülşah BÖLÜK NÖROLOJİ BİLECİK DH 2015 ALZHEİMER HASTALIĞINA BAKIŞ Uzm. Dr. Gülşah BÖLÜK NÖROLOJİ BİLECİK DH 2015 Bunama yaşlılığın doğal bir sonucu değildir. Yaşla gelen unutkanlık, Alzheimer Hastalığının habercisi olabilir! Her yaşta insanın

Detaylı

KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON. Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem.

KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON. Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem. KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem. Onkoloji Okulu İstanbul /2014 SAĞLIK NEDİR? Sağlık insan vücudunda; Fiziksel, Ruhsal, Sosyal

Detaylı

Lütfen her maddeyi dikkatlice okuyun. Soruları boş bırakmayın, kendinizi en yakın hissettiğiniz tek bir şıkkı işaretleyin. Ortaokulu bitirmiş

Lütfen her maddeyi dikkatlice okuyun. Soruları boş bırakmayın, kendinizi en yakın hissettiğiniz tek bir şıkkı işaretleyin. Ortaokulu bitirmiş Lütfen her maddeyi dikkatlice okuyun. Soruları boş bırakmayın, kendinizi en yakın hissettiğiniz tek bir şıkkı işaretleyin. I Adınız soyadınız [..] II Doğum tarihiniz [ ] III Cinsiyetiniz? Kadın Erkek IV

Detaylı

Erken Bo alma. (Prematür ejakülasyon) ile ilgili Bilgilendirme Bro ürü. www.späterkommen.de

Erken Bo alma. (Prematür ejakülasyon) ile ilgili Bilgilendirme Bro ürü. www.späterkommen.de Erken Bo alma (Prematür ejakülasyon) ile ilgili Bilgilendirme Bro ürü www.späterkommen.de Erken bo alma sorununuz var ml test edin Erken boşalma riskinizi, aşağıdaki uzman kişilerce hazırlanmış sorulara

Detaylı

Palyatif Bakım Hastalarında Sık Gözlenen Ruhsal Hastalıklar ve Tedavi Yaklaşımları

Palyatif Bakım Hastalarında Sık Gözlenen Ruhsal Hastalıklar ve Tedavi Yaklaşımları Palyatif Bakım Hastalarında Sık Gözlenen Ruhsal Hastalıklar ve Tedavi Yaklaşımları Doç. Dr. Özen Önen Sertöz Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD Konsültasyon Liyezon Psikiyatrisi Bilim Dalı Ankara,

Detaylı

( iki uçlu duygulanım bozukluğu, psikoz manik depresif, manik depresif psikoz)

( iki uçlu duygulanım bozukluğu, psikoz manik depresif, manik depresif psikoz) ÇOCUKLARDA BİPOLAR DUYGULANIM BOZUKLUĞ ( iki uçlu duygulanım bozukluğu, psikoz manik depresif, manik depresif psikoz) Bipolar duygulanım bozukluğu ; iki uçlu duygulanım bozukluğu, manik depresif psikoz

Detaylı

İki kutuplu ruh hali rahatsızlığı nedir?

İki kutuplu ruh hali rahatsızlığı nedir? Turkish İki kutuplu ruh hali rahatsızlığı nedir? (What is bipolar mood disorder?) İki kutuplu ruh hali rahatsızlığı nedir? İki kutuplu ruh hali rahatsızlığı, eskiden manik-depresif hastalık adı verilen

Detaylı

HASTALIK ALGISI ÖLÇEĞİ

HASTALIK ALGISI ÖLÇEĞİ HASTALIK ALGISI ÖLÇEĞİ İsim: Tarih: HASTALIĞINIZ HAKKINDA SİZİN GÖRÜŞLERİNİZ Aşağıda hastalığınızın başlangıcından bu yana yaşadığınız belirtilerin bir listesi verilmiştir. Lütfen sizde var olanlarda evet

Detaylı

DEHB GÜNLÜK YAŞAM KAOS HALİNE GELDİĞİNDE

DEHB GÜNLÜK YAŞAM KAOS HALİNE GELDİĞİNDE Tiedot turkiksi DEHB GÜNLÜK YAŞAM KAOS HALİNE GELDİĞİNDE Çocukların oturup konsantre olmakta ve dürtülerini kontrol etmekte zorlanmaları normaldir. Ancak DEHB li (Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu)

Detaylı

PARKİNSON HASTALIĞI. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak

PARKİNSON HASTALIĞI. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak PARKİNSON HASTALIĞI Yayın Yönetmeni Prof. Dr. Rana Karabudak TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü Türk Nöroloji Derneği (TND) 2014 Beyin Yılı Aktiviteleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Tüm hakları TND

Detaylı

SOSYAL FOBİ. Sosyal fobide karşılaşılan belirtiler şu şekilde sıralanabilir.

SOSYAL FOBİ. Sosyal fobide karşılaşılan belirtiler şu şekilde sıralanabilir. SOSYAL FOBİ Sosyal ortamlarda başkaları tarafından inceleme altında tutulduğu korkusu performans gösterilmesi gereken durumlarda eleştirilme yada küçük düşme korkusunun yaşanmasıdır. Ve kişi bu korkunun

Detaylı

DEHB GÜNLÜK YAŞAM KAOS HALİNE GELDİĞİNDE

DEHB GÜNLÜK YAŞAM KAOS HALİNE GELDİĞİNDE Information på turkiska DEHB GÜNLÜK YAŞAM KAOS HALİNE GELDİĞİNDE Çocukların oturup konsantre olmakta ve dürtülerini kontrol etmekte zorlanmaları normaldir. Ancak DEHB li (Dikkat Eksikliği Hiperaktivite

Detaylı

Ruhsal Travma Değerlendirme Formu. APHB protokolü çerçevesinde Türkiye Psikiyatri Derneği (TPD) tarafından hazırlanmıştır

Ruhsal Travma Değerlendirme Formu. APHB protokolü çerçevesinde Türkiye Psikiyatri Derneği (TPD) tarafından hazırlanmıştır Ruhsal Travma Değerlendirme Formu APHB protokolü çerçevesinde Türkiye Psikiyatri Derneği (TPD) tarafından hazırlanmıştır A. SOSYODEMOGRAFİK BİLGİLER 1. Adı Soyadı:... 2. Protokol No:... 3. Başvuru Tarihi:...

Detaylı

Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı. Doç.Dr.Vesile Altınyazar

Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı. Doç.Dr.Vesile Altınyazar Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı Doç.Dr.Vesile Altınyazar Tüm dünyada ilaç harcamalarının toplam sağlık harcamaları içindeki payı ortalama %24,9 Ülkemizde bu oran 2000 yılı için %33,5 DSÖ tahminlerine

Detaylı

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU. Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Uzman Dr. M. Yelda TAN

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU. Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Uzman Dr. M. Yelda TAN DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Uzman Dr. M. Yelda TAN DEHB başlıca 3 alanda bozulmayı içerir: 1) Dikkat eksikliği 2) Hiperaktivite 3) Dürtüsellik Dikkat eksikliği

Detaylı

ÇOCUĞUNUZUN RUH SAĞLIĞI Bu yazıyla ilgilenip okuduğunuza göre bir yetişkin olmalısınız. Çocuğunuza sevginizi göstermenin ya da ona yardımcı olacak en

ÇOCUĞUNUZUN RUH SAĞLIĞI Bu yazıyla ilgilenip okuduğunuza göre bir yetişkin olmalısınız. Çocuğunuza sevginizi göstermenin ya da ona yardımcı olacak en 1 ÇOCUĞUNUZUN RUH SAĞLIĞI Bu yazıyla ilgilenip okuduğunuza göre bir yetişkin olmalısınız. Çocuğunuza sevginizi göstermenin ya da ona yardımcı olacak en iyi yolu bulmanın zor olduğu zamanlar vardır. Çocuğunuz

Detaylı

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Dönem V Psikiyatri Staj Eğitim Programı Eğitim Başkoordinatörü: Dönem Koordinatörü: Koordinatör Yardımcısı: Doç. Dr. Erkan Melih ŞAHİN Yrd. Doç. Dr. Baran GENCER Yrd. Doç. Dr. Oğuz GÜÇLÜ Yrd. Doç. Dr.

Detaylı

DEPRESYON HAKKINDA BİLMEK İSTEDİKLERİNİZ

DEPRESYON HAKKINDA BİLMEK İSTEDİKLERİNİZ DEPRESYON HAKKINDA BİLMEK İSTEDİKLERİNİZ Bu kitapçık Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dalı, Beyin Görüntüleme ve Elektrofizyoloji Birimi tarafından hazırlanmıştır. Şubat 2010 1 DEPRESYON

Detaylı

BİRİNCİ BASAMAKDA PSİKİYATRİ NURAY ATASOY ZKÜ TIP FAKÜLTESİ AD

BİRİNCİ BASAMAKDA PSİKİYATRİ NURAY ATASOY ZKÜ TIP FAKÜLTESİ AD BİRİNCİ BASAMAKDA PSİKİYATRİ NURAY ATASOY ZKÜ TIP FAKÜLTESİ AD Çalışmalarda birinci basamak sağlık kurumlarına başvuran hastalardaki psikiyatrik hastalık sıklığı, gerek değerlendirme ölçekleri kullanılarak

Detaylı

3. Zihinden atamadığınız tekrarlayan, hoşa gitmeyen düşünceler. 7. Herhangi bir kimsenin düşüncelerinizi kontrol edebileceği fikri

3. Zihinden atamadığınız tekrarlayan, hoşa gitmeyen düşünceler. 7. Herhangi bir kimsenin düşüncelerinizi kontrol edebileceği fikri 1 Aşağıda zaman zaman herkeste olabilecek yakınmaların ve sorunların bir listesi vardır. Lütfen her birini dikkatle okuyunuz. Sonra bu durumun bu gün de dâhil olmak üzere son üç ay içerisinde sizi ne ölçüde

Detaylı

Bu bozukluk madde kullanımına veya genel tıbbi durumdaki bir bozukluğa bağlı değildir.

Bu bozukluk madde kullanımına veya genel tıbbi durumdaki bir bozukluğa bağlı değildir. Psikiyatrinin en önemli hastalıklarından biridir. Bu hastalıkta gerçeği değerlendirme yetisinde bozulma, acayip tuhaf davranışlar, hezeyanlar ( mantıksız, saçma, olması mümkün olmayan veya olması mümkün

Detaylı

Depresyon Belirtileri

Depresyon Belirtileri Depresyon, kişinin sosyal işlevlerini ve günlük yaşama dair etkinliklerini rahatsız edecek, bozacak dereceye ulaşmış üzüntü, melankoli veya keder durumudur. Depresyon toplumda çok sık görülmekle beraber,

Detaylı

Doç. Dr. Fatih Öncü. Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi

Doç. Dr. Fatih Öncü. Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Doç. Dr. Fatih Öncü Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Psikolojik taciz Bedensel Ruhsal Bedensel ve ruhsal Çalışma hayatında mobbing veya psikolojik

Detaylı

TRSM de Rehabilitasyonun

TRSM de Rehabilitasyonun TRSM de Rehabilitasyonun Yeri Dr. Ayla Yazıcı BRSHH Gündüz Hastanesi ve Rehabilitasyon Merkezi Koordinatörü 7.10.2010 Şizofreni tedavisinde çok boyutlu yaklaşım Şizofreni tedavisinde çok boyutlu yaklaşım

Detaylı

Astım hastalığı kronik bir hastalık olması nedeniyle tedavisi de uzun süreli olmaktadır. Kalp

Astım hastalığı kronik bir hastalık olması nedeniyle tedavisi de uzun süreli olmaktadır. Kalp Bölüm 18 Evde Astım Takibi Dr. Ömer AYTEN ve Dr. Gülhan AYHAN Astım hastalığı kronik bir hastalık olması nedeniyle tedavisi de uzun süreli olmaktadır. Kalp yetmezliği hastalığı, yüksek tansiyon hastalığı,

Detaylı

TİP 2 DİYABET HASTALARI İÇİN RAMAZAN SÜRESİNCE ORUÇ TUTMANIN ESASLARI HAKKINDA BİLGİ KİTİ

TİP 2 DİYABET HASTALARI İÇİN RAMAZAN SÜRESİNCE ORUÇ TUTMANIN ESASLARI HAKKINDA BİLGİ KİTİ TİP 2 DİYABET HASTALARI İÇİN RAMAZAN SÜRESİNCE ORUÇ TUTMANIN ESASLARI HAKKINDA BİLGİ KİTİ GİRİŞ Bu bilgi kiti, size Ramazan süresince oruç tutmanın esaslarını anlatmak ve pratik tavsiyeler sunmak amacıyla

Detaylı

Araş.Gör. Dr. Meltem Yanaş ESOGÜTIPFAK PSİKİYATRİ ABD

Araş.Gör. Dr. Meltem Yanaş ESOGÜTIPFAK PSİKİYATRİ ABD Araş.Gör. Dr. Meltem Yanaş ESOGÜTIPFAK PSİKİYATRİ ABD 1 Psikiyatride İlaç Etkisinin Hastalık merkezli Modeli 2 Alternatif İlaç merkezli İlaç Modeli 3 Fiziksel Tedaviler Ve Hastalık merkezli Model 1 Psikiyatride

Detaylı

Clayton P, Desmarais L, Winokur G. A study of normal bereavement. Am J Psychiatry 1968;125:168 78. Clayton PJ, Halikes JA, Maurice WL.

Clayton P, Desmarais L, Winokur G. A study of normal bereavement. Am J Psychiatry 1968;125:168 78. Clayton PJ, Halikes JA, Maurice WL. Dr Ali Bozkurt Clayton P, Desmarais L, Winokur G. A study of normal bereavement. Am J Psychiatry 1968;125:168 78. Clayton PJ, Halikes JA, Maurice WL. The bereavement of the widowed. Dis Nerv Syst 1971;32:597

Detaylı

Ailelerle bağlantılar kurmak. İlk Yıllar Öğrenim Çerçevesi ni toplumunuzda yaşama geçirmek

Ailelerle bağlantılar kurmak. İlk Yıllar Öğrenim Çerçevesi ni toplumunuzda yaşama geçirmek Ailelerle bağlantılar kurmak İlk Yıllar Öğrenim Çerçevesi ni toplumunuzda yaşama geçirmek İlk Yıllar Öğrenim Çerçevesi Uygulamasına Dayanan Kaynaklar projesine, Eğitim Çalışma ve İşyeri İlişkileri Bakanlığı

Detaylı

Evlilik sadece özgürce ve tam rıza ile yapılmalıdır

Evlilik sadece özgürce ve tam rıza ile yapılmalıdır Evlilik sadece özgürce ve tam rıza ile yapılmalıdır birleşmiş Milletler insan hakları bildirgesinden alınmıştır Bu broşürü www.tvangsekteskap.no da ve yayıncıların web sitelerinde bulabilirsiniz Ebeveynlere

Detaylı

SINAV KAYGISI. Sınav Kaygısının Belirtileri Nelerdir? * Fiziksel Belirtiler

SINAV KAYGISI. Sınav Kaygısının Belirtileri Nelerdir? * Fiziksel Belirtiler SINAV KAYGISI Kaygı, stresli bir durum karşısında hepimizin yaşadığı uyarılmışlık halidir. Ancak kaygının belli bir miktarda yaşanmasının olumlu işlevleri de vardır. Bir miktar kaygı günlük hayatta bizi

Detaylı

OYUN VE ÇOCUK. Oyunun Aşamaları:

OYUN VE ÇOCUK. Oyunun Aşamaları: OYUN VE ÇOCUK Çocuklar oyunla dünyayı keşfederler, diğer kişilerle kuracakları ilişkileri öğrenirler, kendi yeteneklerini ve güçlerini test ederler, yeni fikirleri denerler ve farklı aktiviteleri deneyecek

Detaylı

Parkinson. Bilgileri ve. Desteğ. Parkinson s information and support Turkish

Parkinson. Bilgileri ve. Desteğ. Parkinson s information and support Turkish Parkinson Bilgileri ve Desteğ Parkinson s information and support Turkish Bir Parkinson tanısı, yaşamınızı tepetaklak edebilir. Bize başvurun. Parkinson hastasıysanız ya da bir hastayı tanıyorsanız, muhtemelen

Detaylı

KRONİK SOLUNUM HASTALIKLARINDA PSİKOSOYAL DEĞERLENDİRME VE TEDAVİ

KRONİK SOLUNUM HASTALIKLARINDA PSİKOSOYAL DEĞERLENDİRME VE TEDAVİ KRONİK SOLUNUM HASTALIKLARINDA PSİKOSOYAL DEĞERLENDİRME VE TEDAVİ Prof Dr Behcet Coşar Gazi Üni. Tıp Fak. Psikiyatri AD Konsültasyon Liyezon Psikiyatri Ünitesi İNSAN Biyo Psiko Sosyal 11/6/2009 2 KOAH

Detaylı

TABURCUYUZ, YA SONRASI?

TABURCUYUZ, YA SONRASI? TABURCUYUZ, YA SONRASI? Uzm. Hemş. Emel DİLEK Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi İç Hastalıkları ABD Annem, 67 yaşında, Emekli öğretmen, HT hastası, 2002 yılında geçirmiş olduğu beyin ameliyatı sonrası

Detaylı

Kan basıncının normalden fazla olmasıdır. Büyük tansiyon 140 mm Hg veya küçük tansiyon 90 mm Hg dan fazla ise yüksek tansiyon olarak kabul edilir.

Kan basıncının normalden fazla olmasıdır. Büyük tansiyon 140 mm Hg veya küçük tansiyon 90 mm Hg dan fazla ise yüksek tansiyon olarak kabul edilir. HİPERTANSİYON Prof. Dr. Tekin AKPOLAT Yüksek tansiyon (hipertansiyon) nedir? Kan basıncının normalden fazla olmasıdır. Büyük tansiyon 140 mm Hg veya küçük tansiyon 90 mm Hg dan fazla ise yüksek tansiyon

Detaylı

Maltepe Üniversitesi Tıp Fakültesi. Figen Karadağ Maltepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD

Maltepe Üniversitesi Tıp Fakültesi. Figen Karadağ Maltepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD Maltepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Figen Karadağ Maltepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD Madde kullanımı 56% Alkol Kullanımı 49% Newcomer 2006, Krishnan 2005 Başlangıçta %33, 2 yıl sonra %39 olan

Detaylı

ACOG Diyor ki! HER GEBE TAKİP SÜRECİNDE EN AZ BİR KEZ PERİNATAL DEPRESYON AÇISINDAN TARANMALIDIR. Özeti Yapan: Dr. Semir Köse

ACOG Diyor ki! HER GEBE TAKİP SÜRECİNDE EN AZ BİR KEZ PERİNATAL DEPRESYON AÇISINDAN TARANMALIDIR. Özeti Yapan: Dr. Semir Köse ACOG Diyor ki! HER GEBE TAKİP SÜRECİNDE EN AZ BİR KEZ PERİNATAL DEPRESYON AÇISINDAN TARANMALIDIR. Özeti Yapan: Dr. Semir Köse Perinatal Depresyon gebelik süresince veya gebeliği takip eden ilk 12 ay boyunca

Detaylı

ERGENİM BEN!!! Nereden Çıktı Bu Sınav?

ERGENİM BEN!!! Nereden Çıktı Bu Sınav? Uzm Psk. Nuray ÖZBEN AVŞAR ERGENİM BEN!!! Nereden Çıktı Bu Sınav? Çocuklar hızla büyüyor, çocukluk dönemini bitirip ilk erişkinlik olan ergenlik dönemine adımlarını atıyorlar. Ergenlik çağında fiziksel

Detaylı

DSM V madde kullanım bozuklukları için neler getiriyor? Prof. Dr. Yıldız Akvardar

DSM V madde kullanım bozuklukları için neler getiriyor? Prof. Dr. Yıldız Akvardar DSM V madde kullanım bozuklukları için neler getiriyor? Prof. Dr. Yıldız Akvardar Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD 7 Ekim 2010 MADDE KULLANIM BOZUKLUKLARI DSM IV Madde bağımlılığı Madde

Detaylı

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU. Dahili Servisler

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU. Dahili Servisler DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU Dahili Servisler Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHP) Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), her 10 çocuktan birinde görülmesi, ruhsal, sosyal

Detaylı

KOAH Nedir ve Nasıl Tedavi Edilir?

KOAH Nedir ve Nasıl Tedavi Edilir? KOAH NE DEMEKTİR? KOAH Nedir ve Nasıl Tedavi Edilir? Hastalar için özet bilgiler KOAH nedir? KOAH, hastalığın belli başlı özelliklerinin tanımını içinde barındıran Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı teriminin

Detaylı

BİPOLAR YAŞAM DERNEĞİ http://www.bipolaryasam.org/ Bipolar II Bozukluk

BİPOLAR YAŞAM DERNEĞİ http://www.bipolaryasam.org/ Bipolar II Bozukluk BİPOLAR YAŞAM DERNEĞİ http://www.bipolaryasam.org/ Bipolar II Bozukluk Doç. Dr. Sibel Çakır İstanbul Tıp Fakültesi, Psikiyatri A.D Duygudurum Bozuklukları Birimi Açıklama 2012-2013 Araştırmacı: ELAN Danışman:

Detaylı

Kanserli Hasta Yönetiminde Danışman Hemşirenin Rolü

Kanserli Hasta Yönetiminde Danışman Hemşirenin Rolü Kanserli Hasta Yönetiminde Danışman Hemşirenin Rolü Yük. Hem. Gül Şav Özaydemir Danışman Hemşire EUKAM E.Ü.T.F. Radyasyon Onkolojisi ABD XIX. Ege Onkoloji Günleri 6-7 Nisan 2015 İzmir «Kanserle mücadele

Detaylı

İZMİR YÜKSEK TEKNOLOJİ ENSTİTÜSÜ

İZMİR YÜKSEK TEKNOLOJİ ENSTİTÜSÜ İZMİR YÜKSEK TEKNOLOJİ ENSTİTÜSÜ Sağlık Kültür ve Spor Daire Başkanlığı Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Hizmetleri MADDE BAĞIMLILIĞI BAĞIMLILIK Bağımlılık, bireyin kendi ruhsal ve bedensel sağlığına

Detaylı

DEPRES DEPRE Y S O Y NDA ND PSİKOFARMAKOTERAPİ

DEPRES DEPRE Y S O Y NDA ND PSİKOFARMAKOTERAPİ DEPRESYONDA PSİKOFARMAKOTERAPİ DEPRESYON TANISI Depresif ruh hali İlgi ve isteklerde azalma Enerji azlığı Konsantrasyon bozukluğu ğ İştah bozukluğu Uk Uyku bozukluğu ğ Kendine güven kaybı, suçluluk ve

Detaylı

Açıklama 2008 2010. Araştırmacı, danışman, konuşmacı: Herhangi bir maddi ilişki yoktur.

Açıklama 2008 2010. Araştırmacı, danışman, konuşmacı: Herhangi bir maddi ilişki yoktur. Açıklama 2008 2010 Araştırmacı, danışman, konuşmacı: Herhangi bir maddi ilişki yoktur. Gençlerde DEHB nin Öğrenim Hayatı Üzerine Etkileri Dr Aytül Karabekiroğlu Samsun Mehmet Aydın Eğitim ve Araştırma

Detaylı

Özgüven Nedir? Özgüven Eksikliği Nedir?

Özgüven Nedir? Özgüven Eksikliği Nedir? Özgüven Nedir? Özgüven; kendimiz ve yeteneklerimiz hakkında pozitif ve gerçekçi bir anlayışa sahip olduğumuz anlamına gelmektedir. Diğer taraftan, özgüven eksikliği ise; kendinden şüphe duymak, pasiflik,

Detaylı

SINAV KAYGISI KİTAPÇIĞI

SINAV KAYGISI KİTAPÇIĞI SINAV KAYGISI KİTAPÇIĞI HAZIRLAYAN MUHAMMED PAMUK DİĞER DÖKÜMANLARIMIZI REHBERLİK İÇİN YAPILMIŞ YAZILIMLARIMIZI GÖRMEK İÇİN FACEBOOK GRUBUMUZA BEKLERİZ. LİNK: https://www.facebook.com/groups/teknorehbe

Detaylı

Koçluk, danışanın problemlerini çözüme ulaştırmak ve yolunu aydınlatmaktır.

Koçluk, danışanın problemlerini çözüme ulaştırmak ve yolunu aydınlatmaktır. BEN BĐR YAŞAM KOÇUYUM 7.SEANS Koçluk ve danışmanlık Bazen öyle zamanlar olur ki danışanlarınızın koçluk hizmetinin sınırları içinde olmayan problemlerine yardım etme durumunda kalırsınız. Böyle zamanlarda

Detaylı

Bipolar Bozukluk Tedavisinde İlaç Kullanımı

Bipolar Bozukluk Tedavisinde İlaç Kullanımı On5yirmi5.com Bipolar Bozukluk Tedavisinde İlaç Kullanımı Bipolar bozuklukta tedavinin asıl amacı uygun ilaç kullanımının sağlanması ve yaşam şartlarının hastalık dönemlerini azaltacak şekilde düzenlenmesidir.

Detaylı

Demans ve Alzheimer Nedir?

Demans ve Alzheimer Nedir? DEMANS Halk arasında 'bunama' dedigimiz durumdur. Kişinin yaşından beklenen beyin performansını gösterememesidir. Özellikle etkilenen bölgeler; hafıza, dikkat, dil ve problem çözme alanlarıdır. Durumun

Detaylı

İNME. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak

İNME. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak İNME Yayın Yönetmeni Prof. Dr. Rana Karabudak TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü Türk Nöroloji Derneği (TND) 2014 Beyin Yılı Aktiviteleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Tüm hakları TND ye aittir. Kaynak

Detaylı

YETİŞKİNLERDE MADDE BAĞIMLILIĞI DOÇ. DR. ARTUNER DEVECİ

YETİŞKİNLERDE MADDE BAĞIMLILIĞI DOÇ. DR. ARTUNER DEVECİ YETİŞKİNLERDE MADDE BAĞIMLILIĞI DOÇ. DR. ARTUNER DEVECİ CELAL BAYAR ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ PSİKİYATRİ A.D. Madde deyince ne anlıyoruz? Alkol Amfetamin gibi uyarıcılar Kafein Esrar ve sentetik kannabinoidler

Detaylı

Sağlıklı Kan Basıncı Sağlıklı Kalp Atımı

Sağlıklı Kan Basıncı Sağlıklı Kalp Atımı Sağlıklı Kan Basıncı Sağlıklı Kalp Atımı 17 MAYIS 2013 Dünya Hipertansiyon Ligi Girişimidir. 17 MAYIS 2013 Dünya Hipertansiyon Ligi Girişimidir. Hipertansiyon Nedir? Çoğunlukla yüksek kan basıncı olarak

Detaylı

Afetler, genellikle ani, yıkıcı, zaman sınırlı ve tüm toplumu etkileyen olaylardır.

Afetler, genellikle ani, yıkıcı, zaman sınırlı ve tüm toplumu etkileyen olaylardır. Afetler, genellikle ani, yıkıcı, zaman sınırlı ve tüm toplumu etkileyen olaylardır. Ölüm, yaralanma, çok sayıda insanın evsiz kalması, yaşamsal hizmetlerin kesintiye uğraması gibi sonuçlara yol açıyorsa,

Detaylı

Ruh sağlığı ve Islington da nereden destek alabileceğiniz konusunda bilgiler

Ruh sağlığı ve Islington da nereden destek alabileceğiniz konusunda bilgiler TURKISH MUTLU MUSUNUZ? YOKSA MUTSUZ MU? Ruh sağlığı ve Islington da nereden destek alabileceğiniz konusunda bilgiler Direct Action Project (Doğrudan Eylem Projesi) The Peel Centre 020 7837 6082 admin@peelinstitute.org.uk

Detaylı

İSTEK ÖZEL ACIBADEM İLKOKULU PDR BÖLÜMÜ 2013-2014 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI

İSTEK ÖZEL ACIBADEM İLKOKULU PDR BÖLÜMÜ 2013-2014 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI İSTEK ÖZEL ACIBADEM İLKOKULU PDR BÖLÜMÜ 2013-2014 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI İSTEK ÖZEL ACIBADEM İLKOKULU Yaş Dönem Özellikleri BÜYÜME VE GELİŞME Gelişme kavramı düzenli, sürekli ve uyumlu bir ilerlemeyi dile

Detaylı

TOPLUM RUH SAĞLIĞI MERKEZLERİ. Hazırlayan: Dr. Meryem Merve Ören Danışman: Prof. Dr. A. Emel Önal

TOPLUM RUH SAĞLIĞI MERKEZLERİ. Hazırlayan: Dr. Meryem Merve Ören Danışman: Prof. Dr. A. Emel Önal TOPLUM RUH SAĞLIĞI MERKEZLERİ Hazırlayan: Dr. Meryem Merve Ören Danışman: Prof. Dr. A. Emel Önal 1 Dünyada Gelişmeler 2 Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Yaklaşık otuz yıldır (1984, 1987, 1996), ülkelerin ruh

Detaylı

İnsomni. Dr. Selda KORKMAZ

İnsomni. Dr. Selda KORKMAZ İnsomni Dr. Selda KORKMAZ Uykuya başlama zorluğu Uykuyu sürdürme zorluğu Çok erken uyanma Kronik şekilde dinlendirici olmayan uyku yakınması Kötü kalitede uyku yakınması Genel populasyonda en sık görülen

Detaylı

DEPRESYON. Belirtiler

DEPRESYON. Belirtiler DEPRESYON Toplumumuzda depresyon psikiyatrik hastalıklar arasında en sık görülenlerdendir. Bu sebeple halkımız arasında en çok bilinen, en çok ismi duyulan hastalıktır. Fakat ne yazık ki en sık yanlış

Detaylı

9. Sigarayı bırakma zamanı

9. Sigarayı bırakma zamanı 9. Sigarayı bırakma zamanı 1 9. Sigarayı bırakma zamanı Dünyada 8 saniyede 1 can alan, yılda 4 milyon kişinin ölümüne neden olan, dünyada her 10 erişkinden birinin ölüm nedeni sayılan sigarayı bırakmak

Detaylı

Depresyon. Depresyon insanları çok çeşitli şekillerde etkiler ve çok çeşitli fiziksel, psikolojik (ruhsal) ve sosyal belirtiye neden olabilir.

Depresyon. Depresyon insanları çok çeşitli şekillerde etkiler ve çok çeşitli fiziksel, psikolojik (ruhsal) ve sosyal belirtiye neden olabilir. Depresyon Giriş Depresyon ciddi bir hastalıktır. Depresyondaysanız, çok uzun süreler boyunca aşırı üzüntü hissedersiniz. Bu hisler genellikle günlük yaşamınıza müdahale edecek kadar ciddidir ve birkaç

Detaylı

STRES NEDİR? Organizmanın fiziksel ve ruhsal sınırlarının tehdit edilmesi ve zorlanması ile ortaya çıkan psikolojik bir durumdur.

STRES NEDİR? Organizmanın fiziksel ve ruhsal sınırlarının tehdit edilmesi ve zorlanması ile ortaya çıkan psikolojik bir durumdur. STRESLE BAŞA ÇIKMA STRES NEDİR? Organizmanın fiziksel ve ruhsal sınırlarının tehdit edilmesi ve zorlanması ile ortaya çıkan psikolojik bir durumdur. Beni öldürmeyen, beni güçlendirir Nietzche STRESE DİRENÇ

Detaylı

İş Yerinde Ruh Sağlığı

İş Yerinde Ruh Sağlığı İş Yerinde Ruh Sağlığı Yeni bir Yaklaşım Freud a göre, bir insan sevebiliyor ve çalışabiliyorsa ruh sağlığı yerindedir. Dünya Sağlık Örgütü nün tanımına göre de ruh sağlığı, yalnızca ruhsal bir rahatsızlık

Detaylı

Aile Avukatlığı ve Aile Rehberliği

Aile Avukatlığı ve Aile Rehberliği Aile Avukatlığı ve Aile Rehberliği Çocuk istismarı fiziksel ya da psikolojik olarak bir çocuğa bir yetişkin tarafından kötü davranılmasıdır. Ayrıca çocuklara kötü muamele, çocuk istismarı ve ihmali ile

Detaylı

BİRİNCİ BASAMAKTA ÇOCUK İSTİSMARINA YAKLAŞIM

BİRİNCİ BASAMAKTA ÇOCUK İSTİSMARINA YAKLAŞIM BİRİNCİ BASAMAKTA ÇOCUK İSTİSMARINA YAKLAŞIM Prof. Dr. Betül Ulukol Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi, Sosyal Pediatri Bilim Dalı Ankara Çocuk Koruma Birimi Çocuk ve Bilgi Güvenliği Derneği İstismarı -

Detaylı

PSK 271 Öfke Yönetimi (2015-2016 Güz Dönemi) Yrd. Doç. Dr. Nilay PEKEL ULUDAĞLI. Öfke Yönetimi: Duyguları İfade Edebilmek ve Duygularla Başa Çıkmak

PSK 271 Öfke Yönetimi (2015-2016 Güz Dönemi) Yrd. Doç. Dr. Nilay PEKEL ULUDAĞLI. Öfke Yönetimi: Duyguları İfade Edebilmek ve Duygularla Başa Çıkmak PSK 271 Öfke Yönetimi (2015-2016 Güz Dönemi) Yrd. Doç. Dr. Nilay PEKEL ULUDAĞLI Öfke Yönetimi: Duyguları İfade Edebilmek ve Duygularla Başa Çıkmak Öfkenin Gerçek Nedeni Ne? ÖFKE kıskançlık, üzüntü, merak,

Detaylı

ÖZEL ATACAN EĞİTİM KURUMLARI ANAOKULU PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK VE REHBERLİK SERVİSİ EYLÜL 2012 VELİ BÜLTENİ ÇOCUKLARDA OKUL KORKUSU

ÖZEL ATACAN EĞİTİM KURUMLARI ANAOKULU PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK VE REHBERLİK SERVİSİ EYLÜL 2012 VELİ BÜLTENİ ÇOCUKLARDA OKUL KORKUSU ÖZEL ATACAN EĞİTİM KURUMLARI ANAOKULU PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK VE REHBERLİK SERVİSİ EYLÜL 2012 VELİ BÜLTENİ ÇOCUKLARDA OKUL KORKUSU OKUL KORKUSU Her yıl milyonlarca çocuk okula başlayıp, neşeyle devam ederken

Detaylı

DÜŞÜK KAN ŞEKERİNİN BELİRTİLERİ VE TEDAVİSİ

DÜŞÜK KAN ŞEKERİNİN BELİRTİLERİ VE TEDAVİSİ DÜŞÜK KAN ŞEKERİNİN BELİRTİLERİ VE TEDAVİSİ HİPOGLİSEMİ (KAN ŞEKERİNİN DÜŞMESİ) Tedavi planınız kan şekerinizi hedef değerler arasında tutmada daha etkili hale geldikçe, arada sırada hipoglisemi (düşük

Detaylı

Beraberliğimizin ne kadar süreceğini bilmediğimizin farkına vararak, birbirimizin değerini bilelim. - Joshua Loth Liebman

Beraberliğimizin ne kadar süreceğini bilmediğimizin farkına vararak, birbirimizin değerini bilelim. - Joshua Loth Liebman Beraberliğimizin ne kadar süreceğini bilmediğimizin farkına vararak, birbirimizin değerini bilelim. - Joshua Loth Liebman YAS SÜREÇLERİ NİLÜFER ARDA ÖMER PAMUK Önemli bir kayıp yaşayan kişi, hayatını yeniden

Detaylı

HASTA VE YAKINLARININ EĞİE. Hazırlayan Cihan Arabacı PROSEDÜRÜ

HASTA VE YAKINLARININ EĞİE. Hazırlayan Cihan Arabacı PROSEDÜRÜ HASTA VE YAKINLARININ EĞİE ĞİTİMİ Hazırlayan Cihan Arabacı Eğitim Hemşiresi PROSEDÜRÜ 1 HASTA VE YAKINLARININ EĞİTİMİ Hasta ve yakınlarının tedavi ve bakım süreçlerine katılımı, hem hastanın kendisini

Detaylı

Melek ŞAHİNOĞLU, Ümmühan AKTÜRK, Lezan KESKİN. SUNAN: Melek ŞAHİNOĞLU. Malatya Devlet Hastanesi Uzman Diyabet Eğitim Hemşiresi

Melek ŞAHİNOĞLU, Ümmühan AKTÜRK, Lezan KESKİN. SUNAN: Melek ŞAHİNOĞLU. Malatya Devlet Hastanesi Uzman Diyabet Eğitim Hemşiresi DİYABET HASTALARININ HASTALIK ALGI DÜZEYLERİNİN BELİRLENMESİ Melek ŞAHİNOĞLU, Ümmühan AKTÜRK, Lezan KESKİN SUNAN: Melek ŞAHİNOĞLU Malatya Devlet Hastanesi Uzman Diyabet Eğitim Hemşiresi Amaç: TURDEP-2

Detaylı

Astım tedavisinde yaygın olarak yapılan yanlışlar vardır. Bu doğru bilinen yanlışların düzeltilmesi

Astım tedavisinde yaygın olarak yapılan yanlışlar vardır. Bu doğru bilinen yanlışların düzeltilmesi Bölüm 17 Astım Tedavisinde Yapılan Yanlışlar Astım Tedavisinde Yapılan Yanlışlar Dr. Gülhan AYHAN ve Dr. Ömer AYTEN Astım tedavisinde yaygın olarak yapılan yanlışlar vardır. Bu doğru bilinen yanlışların

Detaylı

Dil Öğrenme ve yazım dili öğrenme

Dil Öğrenme ve yazım dili öğrenme Dil Öğrenme ve yazım dili öğrenme Đyi bir başarı için gerekli olanşartlar Çocuğunu desteklemek isteyen annebabalar için çeşitli tavsiyeler Elisabeth Grammel und Claudia Winklhofer Übersetzung: Abdullah

Detaylı

BURSA ÖZEL BİREY OKULLARI OKULA UYUM SÜRECİ BAHAR İLHAN REHBER ÖĞRETMEN

BURSA ÖZEL BİREY OKULLARI OKULA UYUM SÜRECİ BAHAR İLHAN REHBER ÖĞRETMEN BURSA ÖZEL BİREY OKULLARI OKULA UYUM SÜRECİ BAHAR İLHAN REHBER ÖĞRETMEN OKULA UYUM SÜRECİ BİR ÇOCUK İÇİN OKUL, DAHA ÖNCE HEMEN HEMEN HİÇBİRİNİ TANIMADIĞI ÇOK SAYIDA ÇOCUKLA KARŞILAŞMA ZORUNLULUĞUYLA, UYULMASI

Detaylı

Duygusal Zindeliğiniz

Duygusal Zindeliğiniz Duygusal Zindeliğiniz hamilelik sırasında ve sonrasında özet kılavuz TURKISH Duygusal Zindeliğiniz hamilelik sırasında ve sonrasında Hamilelik ve doğum, yaşantınızı değiştiren önemli deneyimler olup, sizde

Detaylı

Kalp Krizini Tetikleyen Durumlar ve Tedavisi. Doç. Dr. Bülent Özdemir Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dalı

Kalp Krizini Tetikleyen Durumlar ve Tedavisi. Doç. Dr. Bülent Özdemir Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dalı Kalp Krizini Tetikleyen Durumlar ve Tedavisi Doç. Dr. Bülent Özdemir Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dalı Kalp Krizini Tetikleyen Durumlar ve Tedavisi KALP KRİZİ Kalp krizi (miyokard

Detaylı

DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler

DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler Diyabet nedir? Diyabet hastalığı, şekerin vücudumuzda kullanımını düzenleyen insülin olarak adlandırdığımız hormonun salınımındaki eksiklik veya kullanımındaki yetersizlikten

Detaylı