Ya İran Nükleer Programı Enerji İçinse? Türkiye nin Enerji Güvenliğine Yansımaları*

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Ya İran Nükleer Programı Enerji İçinse? Türkiye nin Enerji Güvenliğine Yansımaları*"

Transkript

1 İran, son dönemde sivil nükleer programı nedeniyle ağırlaştırılmış enerji yaptırımlarıyla karşılaşmıştır. Ya İran Nükleer Programı Enerji İçinse? Türkiye nin Enerji Güvenliğine Yansımaları* What if Iran s Nuclear Program is for Energy? Implications for Turkey s Energy Security Yrd. Doç. Dr. Emre İŞERİ Kadir Has Üniversitesi, Uluslararası İlişkiler Bölümü Abstract Notwithstanding the fomenting global recession of the date, the world still experiences a shortage of energy supply. The energy prices, as result of this supply failure, chronically stands at their pre crisis level. It is even more alarming in case of a quick global economy recovery, which, whenever occurs, will further expand already excessive oil/gas demands. All these developments are harbinger of an upcoming energy crisis. Under such bleak scenario, even new energy field discoveries will likely no longer function as a cushion. To ensure, the highest possible, efficient development of the remaining untapped energy reservoirs, such as those abundant in Iran, and their uninterrupted export to the world energy markets may not remove the entirety of the problem. But, still, it could still help smoother the transition from the present oil based economy to a whole new one based on nuclear energy, or else. However, Iran is inflicted upon a cluster of severe (energy) sanction for its alleged nuclear power program. Against this backdrop, this paper argues that the nuclear crisis will have three main implications on net energy importer Turkey pursuing civilian nuclear program: diversifying energy suppliers, economic costs, and establishment of international nuclear fuel bank oligopoly. 55

2 Eski düzende bir devletin küresel hiyerarşideki sıralaması nükleer savaş başlığı sayısı, deniz gücü ve asker sayısıyla belirlenirken, yeni enerji jeopolitiğinde sahip olunan petrol/doğal gaz rezerv miktarı veya enerji kaynaklarını satın alma kabiliyeti gibi unsurlar belirleyici olmaktadır. Giriş Küresel iktisadi durgunluğun sürmesine rağmen dünya, enerji arz-talep dengesizliği sorunuyla karşı karşıyadır. Talebin nispeten düşük seyrettiği bu dönemdeki dengesizliğin başlıca sebebi küresel enerji arz sıkışıklığıdır. Bu durum petrol ve ona bağlı diğer enerji emtia fiyatlarının kronik olarak yüksek düzeylerde olmasına neden olmaktadır. Küresel durgunluğun aşılmasıyla birlikte artacak tüketimle beraber petrol/doğal gaz üretiminin zirve noktasına (production peak) çoktan ulaştığı/ulaşacağı olgusu keşfedilmekte olan yeni enerji sahalarından bağımsız olarak yaklaşmakta olan küresel enerji darboğazının habercileridir. Bu bakımdan yeterince geliştiril(e)memiş olan ispatlanmış zengin enerji kaynaklarının ivedilikle dünya piyasalarına ihracı gerekmektedir. Bu noktada, dünyanın en zengin ikinci doğal gaz ve üçüncü petrol rezervlerine sahip İran kaynakları kapıdaki küresel enerji krizinin aşılması için son derece önemlidir. Hâlbuki Amerikan ambargoları nedeniyle yıllardır enerji sektörünü geliştirmek için yatırım sıkıntısı içerisinde olan İran, son dönemde sivil nükleer programı nedeniyle ağırlaştırılmış enerji yaptırımlarıyla karşılaşmıştır. Bu krizin perde arkasında ise Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması (Treaty on the Non Proliferation Treaty of Nuclear Weapons NPT) kapsamında uluslararası nükleer yakıt bankasının oluşturulmasının norm olarak inşa edilme çabası Türkiye gibi nükleerden enerji üretme niyetinde olan NPT üyelerini ileride bu oluşumun siyasi bir araca dönüşebileceği düşüncesiyle kaygılandırmaktadır. İran nükleer krizi eksenindeki enerji güvenliğiyle ilgili bu gelişmeler, bölgesinde yükselen ekonomi konumundaki net enerji ithalatçısı Türkiye nin enerji güvenliğiyle doğrudan ilgilidir. Bu tartışmalar ışığında İran nükleer krizinin Türkiye nin enerji güvenliğine yönelik üç temel yansıması olacağını iddia edilmektedir: Tedarikçi ülke çeşitlendirmesi, İktisadi maliyet ve Uluslararası Nükleer Enerji Oligopolü. Çalışmanın sonuç kısmında küresel enerji darboğazına girilmekte olduğu bir dönemde bölgesinde düzen koyucu olma iddasındaki Türkiye nin ithal enerji bağımlılığının düşürülmesi ve ideal enerji tüketim sepetine ulaşması, ülkenin sürdürülebilir enerji güvenliğini tesis etmenin ötesinde stratejik bir zorunluluk olduğu vurgulanmaktadır. Arz-Talep Dengesizliği Yeni enerji düzeni veya jeopolitiği diye tabir edilen içinde bulunduğumuz dönemde, devletleri iki kategoriye ayırmak mümkündür: enerji fazlası olanlar ve enerji açığı olanlar. Eski düzende bir devletin küresel hiyerarşideki sıralaması nükleer savaş başlığı sayısı, deniz gücü ve asker sayısıyla belirlenirken, yeni enerji jeopolitiğinde ise devletin hiyerarşideki sıralamasının belirleyicisi olarak sahip olunan petrol/doğal gaz rezerv miktarı veya enerji kaynaklarını satın alma (veya edinme) kabiliyeti gibi unsurlar belirleyici olmaktadır. 1 Küresel enerji sistemi hem yerüstü hem de yeraltı sistem unsurlarını içermektedir. Sistemde ortaya çıkan istikrarsızlıklar daha çok jeopolitik rekabet, savaş, halk ayaklanmaları, enerji politikaları, finansal yatırım kararları ve diğer birçok insan faktörünün sebep olduğu yer üstü gelişmeler neticesinde meydana gelmektedir. Bunların 56

3 yanı sıra yeraltı önemli bir jeolojik faktör olarak yenilenemeyen fosil kaynakların üretiminin zirve noktasına ulaşma olgusu da göz ardı edilmemelidir. Böylece, kaynakların geliştirilmesi ve dünya piyasalarına ulaştırılmaları giderek daha maliyetli olmakta, bu durum ise enerji fiyatları üzerinde baskı oluşturmaktadır. 2 Yukarıda betimlenen gelişmeler, küresel enerji arz güvenliğine yönelik kaygıları beraberinde getirmektedir. Enerji uzmanı Prof.Michael Klare in belirttiği üzere petrol ve doğalgaz üretiminin zirve noktasına erişmekte olduğu günümüzde temelde Çin ve Hindistan kaynaklı enerji talep artışlarının (Ek 1 Ek 2 Ek 3) karşılanması neredeyse imkânsızdır ve ilerleyen günlerde küresel arz sıkıntıları yaşanması son derece olasıdır. 3 Hakikaten de birçok enerji uzmanı küresel durgunluğun etkileri halen sürmesine rağmen arz-talep dengesizliği üzerinde durmakta ve bu durumun fiyatlar üzerinde yukarı doğru bir baskı unsuru olduğunun altını çizmektedirler. Bu minvalde, Uluslararası Enerji Ajansı Baş ekonomisti Fatih Birol, petrol fiyatlarının arztalep dengesizliği ile yükseldiğini, ucuz petrol döneminin bittiğini belirtmektedir. Birol ayrıca İran ın gündeme gelmesinden önce de petrol fiyatlarının dolar seviyesinde olduğunu hatırlatmış, asıl konunun üretimin talebe yetişememesi olduğu tespitinde bulunmuş, üç haneli fiyatlara alışılması gerektiğini de sözlerine eklemiştir. 4 İlerleyen günlerde arz-talep makasının giderek genişleyeceği düşüncesiyle birçok ilgili kurum fiyat projeksiyonlarını yükselterek revize etmektedirler. Mesela, dünyanın önde gelen yatırım bankalarından UBS, 26 Nisan 2012 tarihli raporunda, 2012 için daha önce 110 dolar olarak öngördüğü WTI ham petrol fiyatını 120 dolara çıkartırken, 2013 yılı için ise öngörüsünü 105 dolardan 115 dolar seviyesine kadar yükseltmiştir. 5 Küresel finansal ekonomik krizin etkilerinin tam olarak atlatılamadığı, Avro krizinin sürmekte olduğu bir finansal ortamda, enerji arz-talep dengesizliğinin yaşanıyor olması nedeniyle bugüne kadar yeterince geliştiril(e)memiş olan kaynakların, küresel enerji piyasalarına ivedilikle ihraç edilmesi gerekmektedir. Bu noktada, İran ın zen- İran, dünya nın üçüncü en geniş ispatlanmış petrol ve en zengin ikinci ispatlanmış doğal gaz rezervlerine sahiptir. gin petrol ve doğal gaz kaynaklarının Tahran ın nükleer programı neticesinde maruz kaldığı son dönem giderek sertleşen uluslararası yaptırımlar neticesinde piyasalara yeterince etkin bir şekilde aktarılamıyor olması küresel enerji politikaları açısından önemli bir çelişkiyi işaret etmektedir. Çalışmanın amaçları doğrultusunda İran nükleer krizinin Türkiye nin enerji güvenliğine muhtemel etkilerinden bahsetmeden önce İran ekonomisinde enerji sektörünün yerine değinmekte yarar vardır. İran Ekonomisinde Enerji Sektörü İran, Dünya Bankası verilerine göre kişi başı gelir düzeyinde Türkiye nin içerisinde bulunduğu 3,976 $ 12,275 $ kişi başı gelire sahip orta yük- 57

4 İran ın klasik bir enerji ihracatçısı rantiyer devlet (siyasi gücün, enerji gelirlerinin büyük bir kısmının yüksek kamu sübvansiyonları olarak halka dağıtıldığı iktisadi model) olduğunu belirtmek yanlış olmayacaktır sek gelirli ülkeler kategorisinde yer almaktadır. Aşağıda detaylı olarak bahsedeceğimiz üzere, İran ın geniş enerji kaynakları ve bunlardan elde edilmesi muhtemel finansal gelir düşünüldüğünde, ülkenin neden gelişmiş ülkeler grubunda olmadığı sorusu akıllara gelmektedir. Bu soruya cevap verebilmek için İran ekonomisindeki sektörel dağılıma bakmakta yarar vardır. İran daki sanayi sektörünün %44,5 gibi yüksek bir oranda GSYH içerisindeki payı, ülkenin ekonomik yapısının günümüzdeki gelişmiş ülkelerin ekonomik yapılarına pek benzemediğinin başlıca göstergelerinden biridir. Bunun temel sebebi İran ekonomisinin ülkenin enerji kaynak zenginlikleri çerçevesinde yapılmış olmasıdır. Bu durumunun yanı sıra 73,1 milyon nüfuslu enerji zengini İran ın 330 milyar dolar düzeyinde olan GSYH nın 71,8 nüfuslu enerji fakiri Türkiye nin 615 milyar dolar düzeylerindeki GSYH sinin yarısından sadece biraz fazla olması, Tahran ın ülke kaynaklarını ekonomik kalkınmaya ve vatandaşlarının refahına dönüştürememiş olduğu gerçeğini gözler önüne sermektedir. 6 Tahran yönetimi, bu başarısızlığını bir yerde gidermek ve rejim güvenliğini tesis etmek amacıyla enerji gelirlerinin büyük kısmını kamu harcamaları yoluyla halka dağıtmaktadır. Bu yönüyle İran ın klasik bir enerji ihracatçısı rantiyer devlet (siyasi gücün, enerji gelirlerinin büyük bir kısmının yüksek kamu sübvansiyonları olarak halka dağıtıldığı iktisadi model) olduğunu belirtmek yanlış olmayacaktır yılının giderek sertleşen uluslararası yaptırımlar ortamında, Tahran yönetimi ülke içerisinde kaynak israfını engellemek/rasyonel tüketimi tesis etmek amacıyla sübvansiyonlarda reforma gitme kararı vermiş ve kamu harcamalarında düzenlemelere/kesintilere gitmiştir. 8 Bu reform paketinin ne oranda başarıyla yürütüleceğinin belirleyicisi ülke içinde giderek artan enflasyonun tetiklediği fakirlik ve tarihte görülmemiş boyuttaki uluslararası baskı ortamında Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejat ın ülke içi muhalefetle giriştiği sübvansiyon reformu mücadelesinin seyri olacaktır. 9 Bu reform sürecinin başarısı zengin ülke kaynaklarının ne oranda etkin bir şekilde ihraç edileceğiyle de doğrudan ilgili olması bakımından, küresel enerji politikalarına önemli yansımaları olacağına şüphe yoktur. Bu noktada, İran ın enerji durumuna bakmak yerinde olacaktır. İran, dünya nın üçüncü en geniş ispatlanmış petrol (137 milyar varil) ve Rusya nın ardından ise en zengin ikinci ispatlanmış doğal gaz (131,2 milyar metreküp) rezervlerine sahiptir. Ayrıca İran, yıllık 2560 milyon varille, OPEC in en büyük ikinci, dünyanın en büyük dördüncü petrol ihracatçısıdır. Ülkenin en önemli ithalatçısı %22 payla Çin olup, bu ülkeyi %18 le AB, %17 yle Japonya ve %13 le Hindistan, %10 la Güney Kore ve %7 yle Türkiye takip etmektedir. 10 Bu kaynak zenginliğine ve ham petrol ihracatı seviyesine rağmen İran rafineri kapasitesinin yetersizliğinden ötürü net petrol ithalatçısı olmasının yanı sıra doğal gaz ihracatçısı bir ülke değildir. Türkiye ye yapmakta olduğu yıllık yaklaşık 8 milyar metreküplük ihracatı ise Türkmenistan dan ithalatla sağlamaktadır. Bu bilgiler ışığında İran ın enerji görünümü olumsuz manada emsalsiz olduğu söylenebilir. Enerji Uzmanı Yusuf Yazar ın aktardığına göre, İran bir taraftan üretimini artırmak, ona paralel ihraç projeleri geliştirmek yahut var olan projelere ortak olmak ya da gaz sağlamak, diğer taraftan da iç tüketimi hem altyapının iş- 58

5 lerliğinde verimlilik sağlayarak hem de fiyat politikalarını gözden geçirerek kontrol altına almak gibi problemlerle karşı karşıya. Bu problemlerden birisi ABD ambargosu nedeniyle yaşanıyor. Yani üretimi artırmak ve İran gazını Avrupa pazarlarına ulaştıracak proje geliştirme ya da var olan projelere bir şekilde katılmak için yatırımlar gerçekleştirme ki bu çok büyük ölçüde yabancı yatırımcı gerektiriyor niyet ve düşünceleri ABD ambargosu nedeniyle hayata geçirmekte zorlanıyor, hatta imkânsız hâle geliyor... İran gazı bir biçimde akmanın yolunu zorlayacaktır. İran a karşı olan bugünkü tutum devam ettirilebilir bir tutum değildir Dünyanın ikinci en büyük doğal gaz rezervlerinin sahibi İran ın zaman olarak ucu açık bir ambargo politikasıyla Doğu-Batı hattında gerçekleştirilmesi söz konusu (NABUCCO, ITGI, TAP) enerji koridoru projeleri dışında tutulmasından en hoşnut olan ülkeler herhalde Rusya ve Çin olmalıdır. 11 Hiç şüphesiz, son dönem sertleştirilmiş yaptırımların ardından bu projelerin hayata geçmesi öngörülebilir gelecekte pek mümkün gözükmemektedir. İran ın elektrik tüketiminde nükleer enerji sepetini katarak kaynak çeşitlemesine gitmesi mantıklı bir teşebbüstür. Böylece, İran daha önce e- lektrik üretiminde kullandığı miktarda doğal gazı daha doğru değerlendirebilme/ihraç edebilme imkânına kavuşacaktır. 12 İran ın 1970 lerden beri çeşitli kesintilerle devam eden 1979 daki Ayetullah rejiminin Batı lı olan herşeyi reddiyle kültürel sebeplerden durdurulan nükleer macerası, 2002 de ortaya çıkan gizli nükleer programla Batı kamuoyunu İran ın yakın zaman içerisinde nükleer silah sahibi olacağı endişelerine sevk etmiş. 13 Haziran 2005 de Mahmoud Ahmedinejad ın cumhurbaşkanı olması ve söylemsel düzeydeki anti Siyonist tutumu nedeniyle de süreç ciddi bir boyut kazanmıştır. 14 İran ın kendi deyimiyle NPT deki hakları çerçevesinde barışçıl amaçlı olarak nükleer program yürütüyor olmasına rağmen programını UAEK nın teftişine pek de açık bir şekilde yürütmüyor olmasından ötürü özellikle Batı tarafından konuya şüpheyle yaklaşılmasına sebep olmaktadır. Bu endişeler 31 Temmuz 2006 tarihli Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin 1696 sayılı önergesine de yansımıştır. Tüm bu baskılara rağmen İran uranyum zenginleştirme programını Batı kamuoyundaki endişeleri gidermeksizin sürdürmeye devam etmiştir. Giderek tırmanan krizin çözümüne yönelik bir girişim olarak Türkiye ve Brezilya nın ortak yürüttüğü diplomatik çabalarının sonucunda 17 Mayıs 2010 tarihinde İran la imzalanan nükleer yakıt takas anlaşması da sonuçsuz kalmıştır. 15 UAEK ın Kasım 2011 tarihli raporunda, İran ın nükleer silah geliştirdiğine dair kanıtların var olduğuna yönelik raporu ise son dönem sertleşen yaptırımların gerekçesini sağlamış oldu. 16 Bu gelişmeler ışığında ABD nin liderliğini yapmakta olduğu Batı dünyasında görünen sebepler olarak hem şer ekseni ülkesi olan İran ın nükleer silah sahibi olmasını engellemek hem de Ortadoğu da nükleer silahların yayılmasını önlemek amacıyla iki girişim ön plana çıkmaktadır. Birincisi, küresel platformlarda, bir uluslararası nükleer yakıt bankasının kurulmasını norm olarak inşa etmeye çalışılmaktadır. 17 Aşağıda Türkiye özelinde tartışılacağı gibi bu süreç P5 (Nükleer kapasiteye sahip BM Güvenlik Konseyi beş daimi üyesi) grubunda yer almayan ve nükleerden enerji üretme planı olan NPT üyeleri tarafından çeşitli gerekçelerle tereddütle yaklaşılmaktadır. İran nükleer programına karşı son dönemdeki ikinci en somut girişim ise nükleer silahlanmanın finansmanını sağladığı gerekçesiyle Obama yönetiminin onayladığı enerji ve bankacılık sektörlerini hedef alan 1 Temmuz 2011 tarihli Kapsamlı İran Yaptırımları olmuştur. 18 Bu yaptırım paketi sadece Amerikan şirketlerini değil, İran ile iş yapan üçüncü ülkelerin enerji ve banka sektörlerini de kapsama dâhil etmiştir. Hiç şüphesiz, bu yaptırımların ardından zaten yatırım eksikliği çeken İran enerji sektörünü know how konusunda ileri birçok Batılı şirketin yatırımlarından mahrum kalmıştır. Bu gelişmeler ışığında İran ın enerji üretiminin daha da düşeceği söylenebilir. ABD Enerji Enformasyon İdaresinin (EIA) öngörüsüne göre son dönem yaptırımların ardından yabancı yatırımların azalması sebebiyle ülkenin petrol üretiminin 2012 yılı içerisinde %15 oranında bir düşüşle 3.55 milyon varilden 3.05 milyona düşecektir

6 Türkiye nin ithal enerjisinin büyük kısmını sadece birkaç tedarikçiden tesis ediyor olması enerji güvenliğinin başlıca unsurlarından olan kaynak ülke/bölge çeşitlendirmesi ilkesiyle de ters düşmektedir. Konuya küresel enerji güvenliği perspektifinden yaklaştığımızda ise Obama yönetimi İran kaynaklarına alternatiflerin yeterli olduğunu savunmaktadır. Halbuki Obama nın bahsettiği alternatif kaynakların hangi sürede piyasalara aktarılacağının yanı sıra çevresel/iktisadi üretim maliyetlerinin ne olacağı konuları soru işaretleriyle doludur. 20 Mart 2012 Fukushima nükleer krizi sonrası Almanya nın önderlik ettiği nükleer enerjiye yönelik olumsuz hava ve Arap ayaklanmaları sürecinde gittikçe istikrarsızlaşan Ortadoğu daki durum, dünya enerji arzına yönelik kaygıları daha da artırmaktadır. Enerji arzı konusundaki bu olumsuzlukların son halkasını İran a yönelik ağırlaştırlmış enerji yaptırımları oluşturmuştur. Konuya Türkiye özelinde yaklaşıldığında ise İran kaynaklarına yüksek oranda bağımlı olan (petrolde yaklaşık %45, doğal gazda ise yaklaşık %30 düzeyinde) net enerji ithalatçısı olan bu ülke için enerji geleceği Obama nın betimlediğinden büyük farklılıklar göstermektedir. Çalışmanın bu aşamasında, Türkiye nin enerji stratejisinde İran ın konumuna değinmek yerinde olacaktır. Türkiye nin Enerji Stratejisinde İran Hem küresel enerji piyasalarındaki hem de dünyada ispatlanmış petrol/doğal gaz kaynaklarının yaklaşık %70 ini barındıran yakın bölgesindeki gelişmeler, enerjisinin yaklaşık dörtte üçünü ithal eden Türkiye nin enerji güvenliğini çoğu zaman arz kesintileri ve yükselen enerji maliyetleri olarak olumsuz yönde etkilemektedir. Türkiye nin ithal enerji bağımlılık düzeyinin 2020 yılına gelindiğinde %82 düzeyine çıkacağı yönündeki bulgular da düşünüldüğünde 21, konunun ne derece önemli olduğu daha iyi anlaşılacaktır. Giderek artmakta olan yüksek oranda ithal enerji bağımlılığının yanı sıra Türkiye nin ithal enerjisinin büyük kısmını sadece birkaç tedarikçiden tesis ediyor olması enerji güvenliğinin başlıca unsurlarından olan kaynak ülke/bölge çeşitlendirmesi (diversification) ilkesiyle de ters düşmektedir (Şekil 1 Şekil 2). Şekil 1: Türkiye nin Ülkelere Göre Ham Petrol İthalat Rakamları Kaynak: EPDK, Petrol Piyasası Sektör Raporu, 2012, s

7 Şekil 2: Türkiye nin Doğal Gaz Alım Anlaşmaları Anlaşma İmzalanan Ülke BCM / yıl (Plato) İmza Tarihi Süre Yürürlülük Tarihi Kalan Yıl Rusya (Batı Hattı) Cezayir (LNG) Nijerya (LNG) 1, İran Rusya (Mavi Akım) Rusya (Batı Hattı) Türkmenistan Azerbaycan 6, Kaynak: BOTAŞ Konuyla ilgili olarak Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (ETKB), 2010 tarihli Stratejik Planı nda yeterli miktarda, kalitesi yüksek, fiyatı makul, güvenli ve çevre dostu enerji kaynakları sağlanmasının yanı sıra ülkenin enerji tedarikindeki petrolde %93 ve doğal gazda %97 düzeyindeki ithalat bağımlılığının azaltılması ana hedeflerler olarak belirlenmiştir. Bu amaçlar doğrultusunda yenilenebilir kaynakların geliştirilmesinin yanında nükleer enerjiye geçiş kararı alınmıştır. ETKB nin öngörüsüne göre, 2023 yılına kadar Akkuyu ve Sinop Nükleer Santrallerinin işletmeye alınması durumunda, bugünkü kurulu gücümüzün %20 si nükleer santrallerden üretilecek elektrikten oluşacaktır. 22 Ülke dışında ise Türkiye, Avrupa nın dördüncü enerji koridoru olma yolunda birçok Doğu Batı (BTC, Nabucco, Trans Anadolu vs.) ve Kuzey Güney (Mavi Akım, Samsun Ceyhan, Güney Akım vs.) geçişli boru hattı projelerine müdahil olduğu gibi bir fiil enerji zengini komşularında (Irak ve İran) enerji yatırımları yapmıştır. 23 Bu yatırımlara çalışmanın amaçları açısından İran özelinde bakıldığında, Ankara ve Tahran hükümetleri 1996 yılında kademeli olarak artmakta olan enerji işbirliklerini Kasım 2008 tarihinde İran ın zengin doğal gaz yataklarının geliştirilmesine ve bu kaynakların Avrupa ya aktarılması yönünde antlaşmaya vararak pekiştirdiği görülmektedir. Böylece, Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO), Güney Pars bölgesinde yer alan üç gaz sahasının işletim lisansına sahip olmuştur. Bu lisans uyarınca Türkiye nin bu sahalardan günde 46 milyon metreküp gaz üretmesi ve bu kaynakların yarısını kendi kullanımına tahsis etmesi öngörülmüştür. 24 Fakat son dönem İran enerji sektörüne yönelik ağırlaşan yaptırımlar sebebiyle Batı yla ilişkilerini zedelemek istemeyen Türkiye nin ülkedeki enerji yatırımlarının ve ithalat düzeyinin geleceği konusunda soru işaretleri belirmiştir. 25 İlk etapta TÜPRAŞ ın İran a olan benzin ihracatına son vermesinin ardından TPAO da İran daki yatırımlarını askıya alma kararı almıştır. ABD nin İran enerji yaptırımlarından muaf tutulacak olan ülkeler listesine Türkiye yi dâhil etmeyeceğinin netleşmesinin ardından ise TÜPRAŞ İran dan ithal ettiği petrol miktarını %20 oranında azaltma kararı almıştır. Bu olumsuzlukların yanında Türkiye, İran doğal gazı için hem eksik teslimat hem de fiyat konusunda tahkim yoluna gitmiştir. Yukarıda betimlenen İran nükleer krizi/yaptırımları eksenindeki enerji gelişmeleri ışığında Türkiye nin enerji güvenliğine ne tür yansımaları 61

8 Mart 2012 Fukushima nükleer krizi sonrası Almanya nın önderlik ettiği nükleer enerjiye yönelik olumsuz hava dünya enerji arzına yönelik kaygıları daha da artırmaktadır. olduğu/olacağı sorularını akıllara gelmektedir. Bu bağlamda, Türkiye nin enerji güvenliğine yönelik üç temel riskin belirdiği/belirmekte olduğundan bahsetmek mümkündür: Tedarikçi Ülke Çeşitlendirmesi, İktisadi Maliyet, Uluslararası Nükleer Yakıt Oligopolü. Tedarikçi Ülke Çeşitlendirmesi Türkiye nin %70 ler düzeyindeki ithal enerji bağımlılığına ek olarak kaygı verici bir konu da belli ülkelere özellikle doğal gaz konusunda Rusya ya olan %45 50 sevilerinde olan doğal gaz bağımlılığıdır. Türkiye nin elektrik enerjinin yaklaşık yarısını doğal gazdan üretmekte olduğu düşünüldüğünde konunun önemi daha iyi anlaşılacaktır. Bu noktada, hiç şüphesiz, İran ın dünyada ispatlanmış ikinci en zengin doğal gaz rezervleri Türkiye nin Rusya ya olan yüksek bağımlılık oranlarının düşürmesi bakımından son derece büyük önem arz etmektedir. Yukarıda bahsedildiği üzere zaten başta ABD ambargosu olmak üzere çeşitli sebeplerden ötürü kaynaklarını etkin bir şekilde geliştiremeyen İran ın, son dönemki sertleştirilmiş yaptırımların ardından, hem petrol hem de doğal gaz üretiminin/ihracatının düşeceği ve/veya daha çok Asya bölgesine özellikle Çin e yöneleceği öngörülebilir. Hiç şüphesiz bu durum Avrupa ve Türkiye pazarında konumunu kaybetmek istemeyen Rusya nın arzu ettiği bir durumdur. Bu ülkenin yanı sıra yaptırımlara veto koyan ülkeler olan Rusya ve Çin in İran la olan ilişkilerini Rus ve Çin enerji şirketlerinin İran da enerji yatırımlarını yoğunlaştırması daha da derinleştireceği 62

9 Türkiye nin giderek artan cari açığıyla mücadelesindeki başarısının önemli bir dinamiği, küresel enerji arzının ne düzeyde olacağı ve Türkiye nin bu kaynaklara hangi maliyetlerle ulaşacağının doğrudan ilgisi vardır. beklenebilir. Eğer bu süreç İran ın Rusya ve Çin le yakınlaşmasını uzun erimli bir hale dönüştürürse bu ülkeler arasındaki enerji işbirlikleri gittikçe gelişip uluslararası siyaset ve ekonomi alanında da küresel dinamikleri belirleyen bir pozisyona gelecektir. 26 Siyasi istikrarsızlık sebebiyle Irak kaynaklarının geleceğinin belirsizliği 27, Azerbaycan ın Şah Deniz 2 doğal gazının Türkiye yle ulaşmasının 2018 i bulacak olması 28, Türkiye nin Rusya ya olan bağımlılığının daha da artabileceği söylenebilir. Böylece, Ankara nın yakın bölgesinde Moskova nın dikteleri dışında hareket alanı bulması daha da güçleşecektir. İktisadi Maliyet Küresel finansal krizin etkilerinin halen sürmekte olduğu bir iktisadi ortamda arz-talep dengesizliğinin yaşanıyor olması, geleceğin enerjisinin nereden/nasıl sağlanacağı konusunda birçok soru işaretini beraberinde getirmektedir. İlerleyen yıllarda arz sıkışıklığını giderip, enerji fiyatlarının ödenebilir seviyelerde tutulabilmesi için İran ın geliştirilmeyi bekleyen kaynaklarının bir an önce etkin bir şekilde üretilmesi ve dünya piyasalarına ihracı gerekmekte. Yukarıda da tartışıldığı üzere ağırlaştırılmış yaptırımların ardından, zaten ekonomik zorluklar içerisindeki İran ın ihracatını arttırmak bir yana, üretim seviyesini bile koruması pek olası gözükmemekte. Bu durum ise yeraltı bir faktör olarak küresel zirve petrolü/ doğal gazına ulaştığımız/ulaşmakta olduğumuz bir ortamda fiyatlar üzerinde baskı oluşturacağı, bunun ise kronik yüksek enerji fiyatlarını beraberinde getirebileceği söylenebilir. Konuyla ilgili dünya kamuoyunda en çok dikkat çeken yerüstü risk faktörü ise olası bir askeri müdahale karşısında İran ın dünya petrol ticaretinin %20 sini, denizyoluyla yapılan ticaretin ise %35 ini oluşturan ve günde ortalama 28 tankerle 17 milyon varil petrolün geçtiği dünyanın en önemli dar suyollarından biri olan Hürmüz Boğazını kapatma tehdidi olmuştur. Böyle bir felaket senaryosunda finansal piyasaların vereceği tepkilerin de tetiklemesiyle petrol fiyatlarının 200 dolar seviyesine kadar çıkması beklenebilir. 29 Küresel enerji fiyatlarındaki yukarıda bahsedilen muhtemel artış senaryolarına ek olarak İran kaynaklarına alternatif arayışındaki Türkiye nin uzak ülkelerden (Libya, Suudi Arabistan, Katar vs.) getireceği petrol ve sıvılaştırılmış doğal gazın (LNG) da ek taşıma maliyetleri olacaktır. Volkan Ediger in Libya özelinde belirttiği üzere, İran dan petrol ithalatındaki azalışı, Libya dan ithal edilecek petrolle ikame etmeye çalışmak taşıma masraflarının artması açısından Türkiye [ekonomisi] için olumsuz olabilir. 30 Bu muhtemel gelişmeler, 2011 senesinde ithal enerjiye 54,1 milyar dolar ödeyen, Türkiye için katlanarak artacak olan enerji maliyetleri anlamına gelebilir. Buna ilave olarak, Türkiye nin üçte ikisinde enerji ithalatının payı olan 80 milyar dolar seviyelerindeki cari açığının daha da artarak, sıcak para bağımlısı finansman yapısındaki kriz dinamiklerini körükleyebilir. 31 Bir diğer ifadeyle, Türkiye nin giderek artan cari açığıyla mücadelesindeki başarısının önemli bir dinamiği, küresel enerji arzının ne düzeyde olacağı ve Türkiye nin bu kaynaklara hangi maliyetlerle ulaşacağının doğrudan ilgisi vardır

10 Uluslararası Nükleer Yakıt Oligopolü Nükleer güçten elektrik üretmeyi planlayan Türkiye nin enerji güvenliği açısından dolaylı ama son derece ciddi bir risk olarak İran Nükleer Krizinin çözümüne yönelik olarak NPT de ilerleyen günlerde nükleer yakıt bankalarına yönelik ne tür bir düzenlemeye gidileceği hususuna değinmek yerinde olacaktır. Ankara, İran Nükleer Krizinin, hem Batı yı hem de nükleer teknoloji sahibi devletleri uranyum zenginleştirme konusunda kurallarını sıkılaştırıp, uluslararası yakıt bankaları kurulması yönünde etkilediğinin farkındadır. Bu noktada Türkiye, kendi egemenlik hakkı dâhilinde olan sivil amaçlı uranyum geliştirme planlarının sekteye uğratacağı ve/veya fiyatları yapay şekilde yukarı çekecek bir tür nükleer yakıt OPEC inin 33 önünü açması konusunda endişe taşımaktadır. Konuyla ilgili olarak Ankara için en temel kaygı unsuru ise oluşturulması muhtemel uluslararası yakıt bankalarının P5 devletleri tarafından siyasi araç olarak kullanılıp diğer ilgili ülkelerin uranyum zenginleştirme faaliyetlerini sınırlama veya izin vermeme ihtimalinden ileri gelmektedir. Bu bakımdan Türkiye, NPT de yapılacak yeni düzenlemelerin, kendisi gibi NPT ye taraf olup sivil amaçlı nükleer enerji üretmek niyetinde olan ülkelerin de ihtiyaçlarına cevap verecek olmasını arzulamaktadır. 34 durumda ise ülkenin enerji arzının giderek azalacağının habercisi olduğu gibi Rus enerji tekelinin hem Avrupa Birliği hem de Türkiye pazarında egemenliğini kuvvetlendirecektir. Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu nun kavramsallaştırdığı üzere Türkiye bölgesinde gerçek bir düzen koyucu devlet olacak ise Ankara nın yaklaşmakta olan küresel enerji darboğazına karşı hazırlıklı olması gerekmektedir. Bu bakımdan, Türkiye nin, İran nükleer krizinin çözümü ve uluslararası nükleer yakıt bankası oluşum sürecinde, etkin bir diplomatik rol edinmesi gerekmektedir. Bunun yanında Türkiye nin giderek artmakta olan ithal enerji bağımlılığını tersine çevirmek yolunda yerel kaynaklarını etkin bir şekilde geliştirmesi ve sürdürülebilir enerji tüketim sepetini oluştuması için bütün imkânlarını seferber etmesi gerekmektedir. Bu konu Türkiye nin sürdürülebilir enerji güvenliğini tesis etmenin ötesinde stratejik çıkarlarının da en öncelikli hususlarından birisidir. Ek 1: Dünya Enerji Tüketim Projeksiyonları ( ) Sonuç yerine Dünya yaklaşmakta olan küresel enerji darboğazı riskiyle karşı karşıyadır. Bu bakımdan yeterince geliştiril(e)memiş kaynakların ivedilikle üretilmesi ve dünya piyasalarına ihracının tesis edilmesi gerekmektedir. Halbuki dünyanın ispatlanmış en geniş petrol/doğal gaz rezervlerine sahip olan ülkelerinden olan İran yıllardır süren ABD ambargolarının ardından son dönemki ağırlaştırılmış yaptırımlarla karşı karşıyadır. Bu Kaynak: EIA, International Outlook

11 Ek 2: Amerika, Çin ve Hindistan ın Tüketim Projeksiyonları ( ) Ek 3: Yakıt bazında dünya enerji tüketim projeksiyonları ( ) Kaynak: EIA, International Outlook Kaynak: EIA, International Outlook O DİPNOTLAR * Başlık önerisi için Soli Özel e, metnin taslağını okuma nezaketi gösterip, önerilerini benden esirgemeyen Doç. Dr.Sedat Aybar ve Yrd.Doç.Dr.Oğuz Dilek e teşekkür ederim. 1 Michael Klare, Rising Powers, Shrinking Planet: The New Geopolitics of Energy, Metropolitan Book: New York, 2008, s Bkz. Paul Roberts, The End of Oil: On the Edge of a Perilous New World, Mariner Books, 2005; Kenneth S.Deffeyes, Hubbert s Peak: The Impending World Oil Shortage, Princeton University Press, D.Aydal, Petrolsüz Dünya, Truva Yayınları: İstanbul, 2008; Ahmet Sami Derman, Petrol Üretiminin Zirve Noktası: Petrol Fiyatlarına Etkisi ve Gelecek Petrolün Durumuna Genel Bir Bakış, Enerjide Hedef, 3/4, Temmuz 2011, ss Klare,s Birol: Ucuz petrol dönemi bitti, , ( ) 5 Turkey: CBT reiterates hawkish message, UBS Investment Research, Harun Öztürkler, İran Ekonomisinin Genel Özellikleri, Ortadoğu Analiz, 4/4, Nisan 2012, ss Brenda Shaffer, Energy Politics, Philadelphia, University of Pennsylvania Press, 2009, s Dominique Guillaume, Roman Zytek, Mohammad Reza Farzin, Iran The Chronicles of the Subsidy Reform, IMF Working Paper, WP/11/167, Temmuz Najmeh Bozorgmehr, Subsidy dispute adds to Iran s woes, , Financial Time, intl/cms/s/0/a6ac4438-8ebe-11e1-ac feab49a.html#axzz1txkmvicd ( ) 10 Iran Energy Profile, Energy Information Administration, , energy_data.cfm?fips=ir ( ) 11 Yusuf Yazar, Enerji İlişkileri Bağlamında Türkiye ve Orta Asya Ülkeleri, Ankara: Hoca Ahmet Yesevi Üniversitesi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi, 2011, s Ibid, s İran ın nükleer silah sahibi olması düşüncesi birbiriyle ilintili dört farklı stratejik korkuyu beraberinde getirmektedir: 1) Caydırıcı gücüyle beraber İran ın daha maceracı ve agresif bir dış politika izleyeceği, 2) İran ın nükleer saldırı tehdidiyle diğer ülkeleri tehdid etmesi 3) İran ın nükleer silahları devlet dışı aktörlerle paylaşması 4) İsrail le nükleer savaşa girişmesi. Bkz, Barry R.Posen, A Nuclear-Armed Iran: A Difficult but Not Impossible Policy 65

12 Problem içinde Robert J.Art & Robert Jervis (derleyenler), International Politics: Enduring Concepts and Contemporary Issues, Longman, 9. Basım, 2008, ss Mustafa Kibaroğlu, Good for the Shah, Banned for the Mullahs: The West and Iran s Quest for Nuclear Power, The Middle East Policy, 60/2, Nisan, 2006, ss İran, Türkiye ve Brezilya ile nükleer anlaşmayı imzaladı, BBC Türkçe, haberler/2010/05/100517_turkey_iran.shtml, ( ) 16 Q & A : Iran Nuclear Issue, BBC News, ( ), ( ). 17 Bkz, Nurşin Ateşoğlu Güney, Is the Nuclear Cascade Story in the Middle East Real?, Perceptions, 16/2, Yaz 201, ss Q & A: Iran Nuclear Issue, BBC News, ( ), ( ) 19 EIA: İran ın petrol üretimi yüzde 15 düşer, ( ). 20 Bkz; Bryan Walsh, Oil s Messy Forentier, Time, 179/14, 2012, ss Ahmet Sözen, yapay nöral ağ ( artifical neural network ANN ) modellemesi yoluyla 2020 yılında Türkiye nin ithal enerji bağımlılık oranının %82 iye çıkacağını hesaplamıştır. Bkz. Ahmet Sözen, Future Projection of the energy dependency of Turkey using artificial neural network, Energy Policy, 37 /1, 2009, ss Nükleer Santraller ve Ülkemizde Kurulacak Nükleer Santrale İlişkin Bilgiler, Yayın No:1, ETKB, Enerji İşleri Genel Müdürlüğü, 201, s Bkz, Gareth Winrow, Problems and Prospects for the Fourth Corridor, Oxford Institute for Energy Studies, Haziran 2009 ; Mert Bilgin, Energy Policy in Turkey: Security, Markets, Supplies and Pipelines, Turkish Studies, 12/3, 2011, ss ; Ahmet K. Han Turkey s Energy Strategy and the Middle East: Between a Rock and a Hard Place, Turkish Studies, 12/4, 2011,ss Emrullah Uslu, Turkey and Iran Sign Accord on Natural Gas Cooperation, Eurasia Daily Monitor, Vol. 5, Issue 224, ( ), ( ) 25 Bu noktada hatırlatılması gereken bir husus ise Arap Baharı ayaklanmalarıyla beraber iki ülke arasındaki sosyo-politika ve stratejik ayrışmalar özellikle Suriye ve Irak ta görünür bir hal almış, Türkiye nin NATO nun füze koruma kalkanın bir parçası olan radar sisteminin Malatya Kürecik e kurulmasına izin vermesiyle beraber ayrım iyicene netleşmiştir; bkz. Bülent Keneş, İran: Tehdit mi, Fırsat mı?, Timaş Yayınları: İstanbul, 2012, s Bezen Balamir Coşkun, İran ın Enerji Kaynakları ve Küresel Enerji Jeopolitiği, OSAM Stratejik Analiz Raporu, No:1, 2010, s. 36. Ayrıca bkz, M. K. Bhadrakumar, Russia, China, Iran redraw energy map, Asian Times, , ( ) 27 Jane Arraf, Iraq s unity tested by rising tensions over oil-rich Kurdish region, CS Monitor, , Kurdish-region, ( ) 28 Şah Deniz 2 gazı 2018 de Türkiye de, Radikal, , RadikalDetayV3&CategoryID=80&ArticleID= ( ) 29 Bkz; A.Batur Çolak, Hürmüz Boğazı Petropolitiği, html ( ) 30 Uzmanlar, İran dan petrol ithalatının azaltılmasını uzun vadede olumlu buluyor, Set Times, ?format=mobile, ( ) 31 Turkey s Economy: Istanbul s and Bears, The Economist, , ayrıca bkz. Rüstem Yanar & Güldem Kerimoğlu, Türkiye de Enerji Tüketimi, Ekonomik Büyüme ve Cari Açık, Ekonomi Bilimleri Dergisi, 3/2, 2011, ss Saruhan Özel, Petrol Fiyatları da Cari Açığa Destek Verecek, Zaman, yazar.do?yazino= &title=petrol-fiyatlari-da-cari-aciga-destek-verecek, ( ) 33 Bu kavramı bana önerdiği için Prof.Dr.Nurşin Ateşoğlu Güney e teşekkür ederim. 34 Sinan Ülgen, Preventing The Proliferation of Weapons of Mass Destruction: What Role for Turkey?, Paper Series, Transatlantic Academy: Washington, Haziran 2010, files/publications/gmf_ta_ulgen_060710web.pdf ( ) 66

Dünya Enerji Görünümü 2012. Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012

Dünya Enerji Görünümü 2012. Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012 Dünya Enerji Görünümü 2012 Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012 Genel Durum Küresel enerji sisteminin temelleri değişiyor Bazı ülkelerde petrol ve doğalgaz üretimi

Detaylı

Azerbaycan Enerji Görünümü GÖRÜNÜMÜ. Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi. www.hazar.org

Azerbaycan Enerji Görünümü GÖRÜNÜMÜ. Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi. www.hazar.org Azerbaycan Enerji GÖRÜNÜMÜ Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi EKİM 214 www.hazar.org 1 HASEN Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi, Geniş Hazar Bölgesi ne yönelik enerji,

Detaylı

T.C. ZİRAAT BANKASI A.Ş. DÜNYA TÜRK GİRİŞİMCİLER KURULTAYI 10-11 NİSAN 2009 Boğazdan Körfeze Fırsatlar 1 SUNUM PLANI KÖRFEZ BÖLGE PROFİLİ KÖRFEZ ÜLKELERİ İLE İLİŞKİLER SONUÇ VE ÖNERİLER 2 Bölge Profili

Detaylı

Enerji Ülkeleri.Rusya En Zengin..! 26 Ocak 2015

Enerji Ülkeleri.Rusya En Zengin..! 26 Ocak 2015 Enerji Ülkeleri.Rusya En Zengin..! 26 Ocak 2015 Dünyanın Enerji Kaynakları Konusunda En Zengin Ülkeleri A1 Capital Yorumu Coğrafya ve tarih kitaplarında ülkemiz için jeopolitik öneme sahip kilit ve kritik

Detaylı

GÜMÜŞHANE TİCARET VE SANAYİ ODASI

GÜMÜŞHANE TİCARET VE SANAYİ ODASI (2015) GÜMÜŞHANE TİCARET VE SANAYİ ODASI İRAN ANLAŞMASININ TÜRKİYE ÜZERİNE POTANSİYEL ETKİLERİ İRAN ANLAŞMASININ TÜRKİYE ÜZERİNE POTANSİYEL ETKİLERİ İran ın nükleer programı üzerine dünya güçleri diye

Detaylı

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ?

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? Dr. Fatih Macit, Süleyman Şah Üniversitesi Öğretim Üyesi, HASEN Bilim ve Uzmanlar Kurulu Üyesi Giriş Türk Konseyi nin temelleri 3 Ekim 2009 da imzalanan Nahçivan

Detaylı

Dünyada Enerji Görünümü

Dünyada Enerji Görünümü 22 Ocak 2015 Dünyada Enerji Görünümü Gelir ve nüfus artışına paralel olarak dünyada birincil enerji talebi hız kazanmaktadır. Özellikle OECD dışı ülkelerdeki artan nüfusun yanı sıra, bu ülkelerde kentleşme

Detaylı

ULUSLARARASI ENERJİ AJANSI NIN 2012 DÜNYA ENERJİ GÖRÜNÜMÜ RAPORU

ULUSLARARASI ENERJİ AJANSI NIN 2012 DÜNYA ENERJİ GÖRÜNÜMÜ RAPORU ULUSLARARASI ENERJİ AJANSI NIN 2012 DÜNYA ENERJİ GÖRÜNÜMÜ RAPORU Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) bünyesinde faaliyet gösteren ve merkezi Paris te bulunan Uluslararası Enerji Ajansı (UEA) nın

Detaylı

2008 Yılı. Petrol ve Doğalgaz. Sektör Raporu

2008 Yılı. Petrol ve Doğalgaz. Sektör Raporu Türkiye Petrolleri A.O. Genel Müdürlüğü 2008 Yılı Petrol ve Doğalgaz Sektör Raporu Mart 2008 İÇİNDEKİLER DÜNYADA PETROL ve DOĞALGAZ SEKTÖRÜNÜN GÖRÜNÜMÜ... 3 Petrol Sektörü... 3 Petrol Tüketimi... 3 Petrol

Detaylı

İTKİB Genel Sekreterliği AR&GE ve Mevzuat Şubesi

İTKİB Genel Sekreterliği AR&GE ve Mevzuat Şubesi HALI SEKTÖRÜ 2014 EYLÜL AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU İİTKİİB GENEL SEKRETERLİİĞİİ AR & GE VE MEVZUAT ŞUBESİİ EKİİM 2014 1 2014 YILI EYLÜL AYINDA HALI SEKTÖRÜ İHRACATININ DEĞERLENDİRMESİ Ülkemizin halı ihracatı

Detaylı

Petrol ve İthalat: İthalat Kuru Petrol Fiyatları mı?

Petrol ve İthalat: İthalat Kuru Petrol Fiyatları mı? Petrol ve İthalat: İthalat Kuru Petrol Fiyatları mı? Ya petrol fiyatları sadece petrol fiyatları değilse? Yani Türkiye günde altı yüz küsür bin varil olan kendi tükettiği petrolünü üretse, dışarıdan hiç

Detaylı

Yakın n Gelecekte Enerji

Yakın n Gelecekte Enerji Yakın n Gelecekte Enerji Doç.Dr.Mustafa TIRIS Enerji Enstitüsü Müdürü Akademik Forum 15 Ocak 2005 Kalyon Otel, İstanbul 1 Doç.Dr.Mustafa TIRIS 1965 Yılı nda İzmir de doğdu. 1987 Yılı nda İTÜ den Petrol

Detaylı

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer AB ve Uluslararası Organizasyonlar Şefliği Uzman Yardımcısı IMF Küresel Ekonomik

Detaylı

Türkiye nin Enerji Görünümü Işığında Doğalgaz Piyasasının Liberalizasyonu

Türkiye nin Enerji Görünümü Işığında Doğalgaz Piyasasının Liberalizasyonu Türkiye nin Enerji Görünümü Işığında Doğalgaz Piyasasının Liberalizasyonu Nusret Cömert Yönetim Kurulu Üyesi STEAM 13.Uluslararası Enerji Arenası 8 Eylül 2011 İstanbul PETFORM Hakkında 2000 yılında kurulan

Detaylı

ARAŞTIRMA PETROL FIYATLARINDAKI

ARAŞTIRMA PETROL FIYATLARINDAKI PETROL FIYATLARINDAKI ARAŞTIRMA DÜŞÜŞÜN ÖTEKI PETROL FIYATLARINDAKI DÜŞÜŞÜN UZUN VADEDE ÖNE ÇIKAN OLUMSUZ ETKILERI, IHRACAT, ITHALAT VE TURIZM GELIRLERININ DÜŞMESI ILE DOĞRUDAN SERMAYE GIRIŞLERININ AZALMASI

Detaylı

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2015 LANSMANI 24 HAZİRAN 2015 İSTANBUL

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2015 LANSMANI 24 HAZİRAN 2015 İSTANBUL UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2015 LANSMANI 24 HAZİRAN 2015 İSTANBUL UNCTAD Dünya Yatırım Raporu Türkiye Lansmanı Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Örgütü nün (UNCTAD) Uluslararası Doğrudan Yatırımlar

Detaylı

ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI

ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE Türkiye önümüzdeki yıllarda artan oranda enerji ihtiyacı daha da hissedecektir. Çünkü,ekonomik kriz dönemleri

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM 2013 yılının ikinci çeyreğinde yüzde 2,8 oranında büyüyen ABD ekonomisi üçüncü çeyrekte yüzde 3,6 oranında büyümüştür. ABD de 6 Aralık 2013 te

Detaylı

tepav PETROL FİYATLARINDAKİ DÜŞÜŞÜN ÖTEKİ YÜZÜ Ocak2015 N201501 DEĞERLENDİRMENOTU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı

tepav PETROL FİYATLARINDAKİ DÜŞÜŞÜN ÖTEKİ YÜZÜ Ocak2015 N201501 DEĞERLENDİRMENOTU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı DEĞERLENDİRMENOTU Ocak2015 N201501 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Ayşegül Aytaç 1 Araştırmacı, Ekonomi Çalışmaları PETROL FİYATLARINDAKİ DÜŞÜŞÜN ÖTEKİ YÜZÜ Petrol fiyatları, 2014 yılının

Detaylı

Title of Presentation. Hazar Havzası nda Enerji Mücadelesi Dr. Azime TELLİ 2015 ISTANBUL

Title of Presentation. Hazar Havzası nda Enerji Mücadelesi Dr. Azime TELLİ 2015 ISTANBUL Title of Presentation Hazar Havzası nda Enerji Mücadelesi Dr. Azime TELLİ 2015 ISTANBUL İçindekiler 1- Yeni Büyük Oyun 2- Coğrafyanın Mahkumları 3- Hazar ın Statüsü Sorunu 4- Boru Hatları Rekabeti 5- Hazar

Detaylı

Dünyada Enerji Görünümü

Dünyada Enerji Görünümü 09 Nisan 2014 Çarşamba Dünyada Enerji Görünümü Dünyada, artan gelir ve nüfus artışına paralel olarak birincil enerji talebindeki yükseliş hız kazanmaktadır. Nüfus artışının özellikle OECD Dışı ülkelerden

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM ABD Merkez Bankası FED, 18 Aralık tarihinde tahvil alım programında azaltıma giderek toplam tahvil alım miktarını 85 milyar dolardan 75 milyar

Detaylı

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER Modern Siyaset Teorisi Dersin Kodu SBU 601 Siyaset, iktidar, otorite, meşruiyet, siyaset sosyolojisi, modernizm,

Detaylı

TÜRKĐYE NĐN ENERJĐ ARZ POLĐTĐKALARI

TÜRKĐYE NĐN ENERJĐ ARZ POLĐTĐKALARI TÜRKĐYE NĐN ENERJĐ ARZ POLĐTĐKALARI Selahattin HAKMAN TÜSĐAD Enerji Çalışma Grubu Üyesi Sabancı Holding Enerji Grup Başkanı Enerji Arz ve Talebi 6000 (Mtoe) 5000 4000 3000 2000 1000 0 1980 2000 2006 2015

Detaylı

5.5. BORU HATLARI 5.5-1

5.5. BORU HATLARI 5.5-1 5.5. BORU HATLARI Türkiye coğrafi ve jeopolitik açıdan çok önemli bir konumda yer almaktadır. Ülkemiz, dünyanın en büyük ham petrol ve doğal gaz rezervlerinin bulunduğu Ortadoğu ve Orta Asya ülkeleri ile

Detaylı

ÜLKE RAPORLARI ÇİN HALK CUMHURİYETİ 2013. Marksist-Leninist Tek Parti Devleti Yüzölçümü 9,7 milyon km 2

ÜLKE RAPORLARI ÇİN HALK CUMHURİYETİ 2013. Marksist-Leninist Tek Parti Devleti Yüzölçümü 9,7 milyon km 2 ÜLKE RAPORLARI ÇİN HALK CUMHURİYETİ 2013 Başkent Pekin Yönetim Şekli Marksist-Leninist Tek Parti Devleti Yüzölçümü 9,7 milyon km 2 Nüfus 1,35 milyar GSYH 8,2 trilyon $ Kişi Başına Milli Gelir 9.300 $ Resmi

Detaylı

ENERJİ GÜVENLİĞİ ÇALIŞTAYI Türkiye Nükleer Güç Programı 2030

ENERJİ GÜVENLİĞİ ÇALIŞTAYI Türkiye Nükleer Güç Programı 2030 VİZYON BELGESİ(TASLAK) ENERJİ GÜVENLİĞİ ÇALIŞTAYI Türkiye Nükleer Güç Programı 2030 (03-05 Aralık 2015, İstanbul) BÖLÜM 1 Nükleer Güç Programı (NGP) Geliştirilmesinde Önemli Ulusal Politika Adımları Temel

Detaylı

Petrol fiyatları neden geriliyor? Dr. Bilal Bağış

Petrol fiyatları neden geriliyor? Dr. Bilal Bağış Petrol fiyatları neden geriliyor? Dr. Bilal Bağış Petrol fiyatları neden geriliyor? Petrol fiyatları, 2014 yaz döneminden bu yana düşüş eğiliminde. Ham petrol, %70 in üzerinde düşüş ile son 12 yılın dip

Detaylı

T.C. MALİYE BAKANLIĞI Araştırma, Planlama ve Koordinasyon Kurulu Başkanlığı PETROL PİYASASI KATI OLMAYA DEVAM EDECEK Mİ? *

T.C. MALİYE BAKANLIĞI Araştırma, Planlama ve Koordinasyon Kurulu Başkanlığı PETROL PİYASASI KATI OLMAYA DEVAM EDECEK Mİ? * T.C. MALİYE BAKANLIĞI Araştırma, Planlama ve Koordinasyon Kurulu Başkanlığı 23 Mayıs 2005 Rapor No: 8 PETROL PİYASASI KATI OLMAYA DEVAM EDECEK Mİ? * Martin Summer tarafından hazırlanan bu bölümde petrol

Detaylı

PETFORM Üyesi 34 Enerji Şirketi

PETFORM Üyesi 34 Enerji Şirketi Nusret Cömert Yönetim Kurulu Başkanı PETFORM Üyesi 34 Enerji Şirketi AKSA ALADDIN MIDDLE EAST ARGM ATTİLA DOĞAN İNŞAAT AVRASYA GAZ BOSPHORUSGAZ BP ÇALIK ENERJİ EDISON EGEGAZ ENERCO ENERJİ ENERGY OPERATIONS

Detaylı

Petrol Piyasası Temel/Teknik Görünüm

Petrol Piyasası Temel/Teknik Görünüm 13 Ekim 2014 Petrol Piyasası Temel/Teknik Görünüm Küresel çapta düşük büyüme beklentileri petrol talebinde düşüklüğü beraberinde getiriyorken üretimin ise hem OPEC ülkelerinde hem de Amerika da yüksek

Detaylı

Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri

Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri ÜLKE Dünya Seramik Kaplama Malzemeleri Üretiminde İlk 1 Ülke 29 21 211 212 212 Dünya /212 Üretiminden Aldığı Pay Değişim (%) (%) 1 ÇİN

Detaylı

Türkiye nin Enerji Teknolojileri Vizyonu

Türkiye nin Enerji Teknolojileri Vizyonu Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 26. Toplantısı Türkiye nin Enerji Teknolojileri Vizyonu Prof. Dr. Yücel ALTUNBAŞAK Başkanı Enerji İhtiyacımız Katlanarak Artıyor Enerji ihtiyacımız ABD, Çin ve Hindistan

Detaylı

Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010

Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010 Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010 Avrupa kıtasından Amerika kıtasına, Orta Doğu Ülkelerinden Afrika ülkelerine kadar geniş yelpazeyi kapsayan 200 ülkeye ihracat gerçekleştiren

Detaylı

21. YÜZYILDA TEMEL RİSKLER

21. YÜZYILDA TEMEL RİSKLER 21. YÜZYILDA TEMEL RİSKLER KÜRESEL EKONOMİYİ ROTASINDAN ÇIKARABİLECEK 10 BÜYÜK TEHLİKE DÜNYA EKONOMİSİ VE ABD EKONOMİSİNDE OLASI MAKRO DENGESİZLİKLER (BÜTÇE VE CARİ İ LEMLER AÇIĞI) (TWIN TOWERS) İSTİKRARSIZ

Detaylı

CEYHAN DA SANAYİ KURULUŞLARI BOTAŞ

CEYHAN DA SANAYİ KURULUŞLARI BOTAŞ CEYHAN DA SANAYİ KURULUŞLARI BOTAŞ AYLAR İTİBARIYLA TAŞINAN HAM PETROL MİKTARLARI (BİN VARİL) "Son 12 Ay" YIL AY IRAK- TÜRKİYE CEYHAN- KIRIKKALE BATMAN- DÖRTYOL 2011 Aralık 12.653 1.739 1.232 17.743 2011

Detaylı

Sayın DEİK Başkanım, Kıymetli Konuklar, Değerli Basın Mensupları, Hepinizi Türkiye İhracatçılar Meclisi ve şahsım adına saygıyla selamlıyorum.

Sayın DEİK Başkanım, Kıymetli Konuklar, Değerli Basın Mensupları, Hepinizi Türkiye İhracatçılar Meclisi ve şahsım adına saygıyla selamlıyorum. Sayın DEİK Başkanım, Kıymetli Konuklar, Değerli Basın Mensupları, Hepinizi Türkiye İhracatçılar Meclisi ve şahsım adına saygıyla selamlıyorum. Bu akşam, Ambargo Sonrası İran: Ekonomik ve Ticari Etki Analizi

Detaylı

DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ

DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ Hazırlayan ve Derleyen: Zehra N.ÖZBİLGİN Ar-Ge Şube Müdürlüğü Kasım 2012 DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİNDE ÜRETİM VE TÜKETİM yılında 9.546 milyon

Detaylı

AYLIK EMTİA BÜLTENİ İKTİSADİ ARAŞTIRMALAR BÖLÜMÜ

AYLIK EMTİA BÜLTENİ İKTİSADİ ARAŞTIRMALAR BÖLÜMÜ ŞUBAT 2013 AYLIK EMTİA BÜLTENİ İKTİSADİ ARAŞTIRMALAR BÖLÜMÜ AHMET AŞARKAYA Başta ABD deki üçüncü parasal genişleme programı ve Çin deki altyapı yatırımları olmak üzere 2012 nin son çeyreğinde devreye giren

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ DIŞİŞLERİ BAKANLIĞI TÜRKİYE NİN ENERJİ STRATEJİSİ. Enerji, Su ve Çevre İşleri Genel Müdür Yardımcılığı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ DIŞİŞLERİ BAKANLIĞI TÜRKİYE NİN ENERJİ STRATEJİSİ. Enerji, Su ve Çevre İşleri Genel Müdür Yardımcılığı TÜRKİYE CUMHURİYETİ DIŞİŞLERİ BAKANLIĞI TÜRKİYE NİN ENERJİ STRATEJİSİ Enerji, Su ve Çevre İşleri Genel Müdür Yardımcılığı Ocak 2008 TÜRKİYE NİN ENERJİ STRATEJİSİ Türkiye, başta Orta Doğu ve Hazar Havzası

Detaylı

ELEKTRİKLİ ARAÇLARIN VE YAKIT ETKİNLİK POLİTİKALARININ PETROL FİYATLARINA ETKİSİ

ELEKTRİKLİ ARAÇLARIN VE YAKIT ETKİNLİK POLİTİKALARININ PETROL FİYATLARINA ETKİSİ ELEKTRİKLİ ARAÇLARIN VE YAKIT ETKİNLİK POLİTİKALARININ PETROL FİYATLARINA ETKİSİ Ersin ÖKTEM 1 Yrd.Doç.Dr. İzzettin TEMİZ 2 1 Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı TPAO, eoktem@tpao.gov.tr 2 Gazi Üniversitesi

Detaylı

Suriye nin Kaderi Dünya nın Kaderini Belirleyecek - 1

Suriye nin Kaderi Dünya nın Kaderini Belirleyecek - 1 12 Kasım 2015 Suriye nin Kaderi Dünya nın Kaderini Belirleyecek - 1 Devlet ve hükümet başkanlarının katılacağı G20 Zirvesi, 15-16 Kasım tarihleri arasında Antalya da toplanacak. Asıl gündem maddesi küresel

Detaylı

TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi. Uluslar arası İlişkiler Bölümü

TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi. Uluslar arası İlişkiler Bölümü TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Uluslar arası İlişkiler Bölümü Avrasya da Ekonomik İşbirliği İmkanları: Riskler ve Fırsatların Konsolidasyonu Mustafa Aydın Ankara, 30 Mayıs 2006 Avrasya Ekonomik

Detaylı

DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015. Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer. Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü

DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015. Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer. Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU Temmuz ayı içerisinde Dünya Bankası Türkiye

Detaylı

tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Kasım2015 N201534

tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Kasım2015 N201534 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Kasım2015 N201534 DEĞERLENDİRME NOTU Ayşegül Aytaç 1 Araştırmacı, Ekonomi Çalışmaları Rus Doğalgazı Türkiye İçin Ne Kadar Önemli? Türkiye ve Rusya nın

Detaylı

11 EYLÜL SALDIRISI VE YENİ DÜNYA: SOĞUK BARIŞ DÖNEMİ

11 EYLÜL SALDIRISI VE YENİ DÜNYA: SOĞUK BARIŞ DÖNEMİ INSTITUTE FOR STRATEGIC STUDIES S A E STRATEJİK ARAŞTIRMALAR ENSTİTÜSÜ KASIM, 2003 11 EYLÜL SALDIRISI VE YENİ DÜNYA: SOĞUK BARIŞ DÖNEMİ 11 EYLÜL SALDIRISI SONUÇ DEĞERLENDİRMESİ FİZİKİ SONUÇ % 100 YIKIM

Detaylı

European Gas Conference 2015 Viyana

European Gas Conference 2015 Viyana GAZMER - GAZBİR European Gas Conference 2015 Viyana Toplantı Notları Rapor No : 2015 / 001 Tarih : 29.01.2015 Bu rapor 27.01.2015-29.01.2015 tarihlerinde yapılan Avrupa Gaz Konferansına katılım gösteren;

Detaylı

PETFORM üyelerinin 2 ana faaliyet alanı: Arama Üretim Sektörü Doğalgaz Piyasası

PETFORM üyelerinin 2 ana faaliyet alanı: Arama Üretim Sektörü Doğalgaz Piyasası Küresel Dinamikler Işığında Türkiye Doğalgaz Piyasası Altan Kolbay Genel Sekreter ODTÜ Mezunları Derneği Ankara 17 Nisan 2010 PETFORM Hakkında 2000 yılında kurulan PETFORM, geçtiğimiz 10 yılda tüm enerji

Detaylı

Türkiye nin esas gündemi orta gelir tuzağından çıkmak olmalıdır

Türkiye nin esas gündemi orta gelir tuzağından çıkmak olmalıdır tepav Economic Policy Research Foundation of Turkey Türkiye nin esas gündemi orta gelir tuzağından çıkmak olmalıdır Ankara 26 Haziran 212 28, kişi başı gelirin ABD ye oranı (doğal log) Türkiye nin esas

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ DIŞİŞLERİ BAKANLIĞI TÜRKİYE NİN ENERJİ STRATEJİSİ. Enerji, Su ve Çevre İşleri Genel Müdür Yardımcılığı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ DIŞİŞLERİ BAKANLIĞI TÜRKİYE NİN ENERJİ STRATEJİSİ. Enerji, Su ve Çevre İşleri Genel Müdür Yardımcılığı TÜRKİYE CUMHURİYETİ DIŞİŞLERİ BAKANLIĞI TÜRKİYE NİN ENERJİ STRATEJİSİ Enerji, Su ve Çevre İşleri Genel Müdür Yardımcılığı Ocak 2009 TÜRKİYE NİN ENERJİ STRATEJİSİ Türkiye, başta Orta Doğu ve Hazar Havzası

Detaylı

ABD Enerji Alanında da Süper Güç Oluyor

ABD Enerji Alanında da Süper Güç Oluyor ABD Enerji Alanında da Süper Güç Oluyor Yazar: Cahit Armağan DİLEK Savunma / Güvenlik Strj. Danışmanı Günümüzde dünyada olup biten güç mücadelesinin temelinde enerji kaynaklarını ve enerji ulaşım hatlarını

Detaylı

Enerjide yüksek ithalat ekonomiye büyük risk

Enerjide yüksek ithalat ekonomiye büyük risk Tarih: 13.01.2013 Sayı: 2013/01 (RAPOR 13 OCAK PAZAR GÜNÜNE AMBARGOLUDUR) Türkiye Enerji İstatistikleri ve Vizyon Raporu na göre; Enerjide yüksek ithalat ekonomiye büyük risk İstanbul Serbest Muhasebeci

Detaylı

AKBANK Ekonomi Sunumu. Ocak 2016

AKBANK Ekonomi Sunumu. Ocak 2016 AKBANK Ekonomi Sunumu Ocak 2016 2016 görünüm Gelişmekte olan ülkelerde yavaşlama Zayıf küresel ticaret hacmi Çin belirsizliği Uzun süreli düşük emtia fiyat seyri ve emtia ihraç eden ülkelerdeki düşük talebin

Detaylı

MERCOSUR ÜLKELERİ - Ekonomik Genel Bilgi

MERCOSUR ÜLKELERİ - Ekonomik Genel Bilgi MERCOSUR ÜLKELERİ - Ekonomik Genel Bilgi Başta MERCOSUR Bloğunda yer alan ülkeler olmak üzere, Latin da 1990 lı yılların sonunda ve 2000 li yılların başında oldukça ağır bir şekilde hissedilen ekonomik

Detaylı

HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜNÜN 2013 HAZİRAN İHRACAT PERFORMANSI ÜZERİNE KISA DEĞERLENDİRME

HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜNÜN 2013 HAZİRAN İHRACAT PERFORMANSI ÜZERİNE KISA DEĞERLENDİRME HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜ 2013 HAZİRAN AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU İİTKİİB GENEL SEKRETERLİİĞİİ AR & GE VE MEVZUAT ŞUBESİİ Temmuz 2013 HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜNÜN 2013 HAZİRAN İHRACAT PERFORMANSI

Detaylı

Rusya nın Yaptırımlarının Türkiye Ekonomisine Olası Etkileri

Rusya nın Yaptırımlarının Türkiye Ekonomisine Olası Etkileri Rusya nın Yaptırımlarının Türkiye Ekonomisine Olası Etkileri Aralık 2015 Eren Demir Uzman Yardımcısı İktisadi Araştırmalar Bölümü 1 Rusya nın Yaptırımlarının Türkiye Ekonomisine Olası Etkileri 24 Kasım

Detaylı

Çimento Sektörü ve 2010 Beklentileri

Çimento Sektörü ve 2010 Beklentileri Çimento Sektörü ve 2010 Beklentileri Nisan,2010 Çimento tüketimi gelişmiş ülkelerde az çok uzun dönem GSMH ile orantısal bir büyüklüğü sahip iken gelişmekte olan ülkelerde GSMH daki büyümenin çok üstünde

Detaylı

2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI. (40 Test Sorusu)

2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI. (40 Test Sorusu) ZİRAAT BANKASI 2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI (40 Test Sorusu) 1 ) Aşağıdakilerden hangisi bir kredi derecelendirme kuruluşudur? A ) FED B ) IMF C ) World Bank D ) Moody's E ) Bank

Detaylı

Aylık Dış Ticaret Analizi

Aylık Dış Ticaret Analizi YÖNETİCİ ÖZETİ Bu çalışmada, Türkiye İhracatçılar Meclisi tarafından her ayın ilk günü açıklanan ihracat rakamları temel alınarak Türkiye nin aylık dış ticaret analizi yapılmaktadır. Aşağıdaki analiz,

Detaylı

AKP hükümeti zamanında ekonomik büyüme ve istikrar sağlanmıştır

AKP hükümeti zamanında ekonomik büyüme ve istikrar sağlanmıştır Türkiye, AKP iktidarı zamanında ekonomik büyüme ve istikrar elde etmiştir. Bu başarı, geçmiş hükümetler ve diğer büyüyen ekonomiler ile karşılaştırıldığında pek de etkileyici değildir Temel Mesajlar 1.

Detaylı

Tarım & gıda alanlarında küreselleşme düzeyi. Hareket planları / çözüm önerileri. Uluslararası yatırımlar ve Türkiye

Tarım & gıda alanlarında küreselleşme düzeyi. Hareket planları / çözüm önerileri. Uluslararası yatırımlar ve Türkiye Fırsatlar Ülkesi Türkiye Yatırımcılar için Güvenli bir Liman Tarım ve Gıda Sektöründe Uluslararası Yatırımlar Dr Mehmet AKTAŞ Yaşar Holding A.Ş. 11-12 Şubat 2009, İstanbul sunuş planı... I. Küresel gerçekler,

Detaylı

Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi

Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi Temmuz 2014 1 Milyar $ I. Cam Sektörü Hakkında 80 yıllık bir geçmişe sahip olan Türk Cam Sanayii, bugün camın ana gruplarını oluşturan düzcam (işlenmiş camlar dahil),

Detaylı

HAZAR COĞRAFYASI RAPORU (İRAN AZERBAYCAN KAZAKİSTAN TÜRKMENİSTAN ÖZBEKİSTAN)

HAZAR COĞRAFYASI RAPORU (İRAN AZERBAYCAN KAZAKİSTAN TÜRKMENİSTAN ÖZBEKİSTAN) TESPAM AYLIK ÜLKE / BÖLGE RAPORLARI MAYIS 2016 HAZAR COĞRAFYASI RAPORU (İRAN AZERBAYCAN KAZAKİSTAN TÜRKMENİSTAN ÖZBEKİSTAN) OĞUZHAN AKYENER GİRİŞ Hazar Coğrafyasında düşen petrol fiyatları sektörü ve yeni

Detaylı

Enerji Dışı İthalatımızın Petrol Fiyatları ile İlişkisi

Enerji Dışı İthalatımızın Petrol Fiyatları ile İlişkisi Enerji Dışı İthalatımızın Petrol Fiyatları ile İlişkisi Türkiye ithalatının en çok tartışılan kalemi şüphesiz enerjidir. Enerji ithalatı dış ticaret açığının en önemli sorumlusu olarak tanımlanırken, enerji

Detaylı

ELEVATÖRLER-KONVEYÖRLER SEKTÖR NOTU

ELEVATÖRLER-KONVEYÖRLER SEKTÖR NOTU ELEVATÖRLER-KONVEYÖRLER SEKTÖR NOTU Bu çalışmada elevetörler-konveyörler sektörü, GTIP tanımları aşağıda belirtilen kalemlerin toplamı olarak ele alınmıştır. 8428.20 Pnömatik elevatörler ve konveyörler

Detaylı

24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL

24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL 24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL UNCTAD Dünya Yatırım Raporu Türkiye Lansmanı Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Örgütü «UNCTAD» ın Uluslararası Doğrudan Yatırımlara ilişkin olarak hazırladığı Dünya Yatırım

Detaylı

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI İhracat Genel Müdürlüğü PAZARA GİRİŞ KOORDİNASYON YAPISI VE HEDEF ÜLKELER

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI İhracat Genel Müdürlüğü PAZARA GİRİŞ KOORDİNASYON YAPISI VE HEDEF ÜLKELER T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI İhracat Genel Müdürlüğü PAZARA GİRİŞ KOORDİNASYON YAPISI VE HEDEF ÜLKELER 4 Haziran 2012 SUNUŞ GÜNDEMİ Pazara Giriş Koordinasyon Yapısı Yeni Yaklaşım Pazara Giriş Komitesi Ülke Masaları

Detaylı

izlenmiştir. Çin Halk Cumhuriyeti 1949 yılında kurulmuştur. IMF'ye bağlıbirimler: Guvernörler Konseyi, İcra Kurulu, Geçici Kurul, Kalkınma Kurulu

izlenmiştir. Çin Halk Cumhuriyeti 1949 yılında kurulmuştur. IMF'ye bağlıbirimler: Guvernörler Konseyi, İcra Kurulu, Geçici Kurul, Kalkınma Kurulu DÜNYA EKONOMİSİ Teknoloji, nüfus ve fikir hareketlerini içeren itici güce birinci derecede itici güç denir. Global işbirliği ağıgünümüzde küreselleşmişyeni ekonomik yapının belirleyicisidir. ASEAN ekonomik

Detaylı

CEZAYİR ÜLKE RAPORU 11.11.2015

CEZAYİR ÜLKE RAPORU 11.11.2015 CEZAYİR ÜLKE RAPORU 11.11.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Cezayir e ihracat yapan 234 firma bulunmaktadır. 30.06.2015 tarihi itibariyle Ekonomi Bakanlığı

Detaylı

TESPAM Aylık Petrol Fiyatları Raporu ve Senaryoları - Nisan 2016. Serdar GÜRÜZÜMCÜ & Mehmet APAYDIN. (Müzakere Uzmanı M.Sc. & Petrol Ekonomisti M.Sc.

TESPAM Aylık Petrol Fiyatları Raporu ve Senaryoları - Nisan 2016. Serdar GÜRÜZÜMCÜ & Mehmet APAYDIN. (Müzakere Uzmanı M.Sc. & Petrol Ekonomisti M.Sc. TESPAM Aylık Petrol Fiyatları Raporu ve Senaryoları - Nisan 2016 Serdar GÜRÜZÜMCÜ & Mehmet APAYDIN (Müzakere Uzmanı M.Sc. & Petrol Ekonomisti M.Sc.) Bilindiği üzere 2014 yılının 2. yarısından itibaren

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 14 Aralık 2015, Sayı: 39. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 14 Aralık 2015, Sayı: 39. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni 14 Aralık 2015, Sayı: 39 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül

Detaylı

SÜREYYA YÜCEL ÖZDEN GAMA HOLDİNG A.Ş. Yön. Krl. Başdanışmanı DEİK Enerji İş Konseyi Başkanı

SÜREYYA YÜCEL ÖZDEN GAMA HOLDİNG A.Ş. Yön. Krl. Başdanışmanı DEİK Enerji İş Konseyi Başkanı SÜREYYA YÜCEL ÖZDEN GAMA HOLDİNG A.Ş. Yön. Krl. Başdanışmanı DEİK Enerji İş Konseyi Başkanı ENERJİ KAYNAKLARI HAM PETROL DOĞAL GAZ KÖMÜR URANYUM Birincil Kaynaklar SU RÜZGAR GÜNEŞ JEOTERMAL Yenilenebilir

Detaylı

RUANDA ÜLKE RAPORU 15.10.2015

RUANDA ÜLKE RAPORU 15.10.2015 RUANDA ÜLKE RAPORU 15.10.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Ruanda ya ihracat yapan 1 firma bulunmaktadır. (AHENK KOZMETİK İÇ VE DIŞ TİC. A.Ş) 30.06.2015 tarihi

Detaylı

PETROL BOLLUĞU TEHDİT Mİ, FIRSAT MI?

PETROL BOLLUĞU TEHDİT Mİ, FIRSAT MI? FEYZULLAH ALTAY Araştırma Raporu Ekonomik Araştırmalar ve Proje Müdürlüğü KONYA Şubat, 2016 www.kto.org.tr İÇİNDEKİLER: Başlık Sayfa 1. Giriş. 1 2. Petrol Fiyatlarındaki Düşüş ve Nedenleri.... 1 3. Petrol

Detaylı

AR&GE BÜLTEN 2014 EKİM SEKTÖREL

AR&GE BÜLTEN 2014 EKİM SEKTÖREL ENERJİ SEKTÖRÜNDE FIRSATLAR VE TÜRKİYE NİN DURUMU Övgü PINAR Günümüzde enerji kavramı, gelişme ve kalkınmanın temel ölçüsü olarak kullanılmaktadır. Bir ülkenin, kendi kendine yetebilecek düzeyde enerji

Detaylı

Dosya. petrol miktarının mak-simum (Toplam), Samsun-Ceyhan'ın yapılamaması durumunda (Toplam-SC) ve 2,85

Dosya. petrol miktarının mak-simum (Toplam), Samsun-Ceyhan'ın yapılamaması durumunda (Toplam-SC) ve 2,85 Dosya Ceyhan'a gelen petrolün dünya talebindeki oranı ise tabloda gösterilmiştir. Bu tabloya göre, Ceyhan'a gelen petrol miktarının mak-simum (Toplam), Samsun-Ceyhan'ın yapılamaması durumunda (Toplam-SC)

Detaylı

İSLAM ÜLKELERİNDE NÜFUS ÖNGÖRÜLERİ 2050 ARALIK 2011

İSLAM ÜLKELERİNDE NÜFUS ÖNGÖRÜLERİ 2050 ARALIK 2011 GELECEK İSLAM ÜLKELERİNDE NÜFUS ÖNGÖRÜLERİ 2050 ARALIK 2011 SARIKONAKLAR İŞ TÜRKĠYE MERKEZİ C. BLOK ĠÇĠN D.16 BÜYÜME AKATLAR İSTANBUL-TÜRKİYE ÖNGÖRÜLERĠ 02123528795-02123528796 2025 www.turksae.com Nüfus,

Detaylı

Ekonomik Ticari Gelişmeler

Ekonomik Ticari Gelişmeler Ekonomik Ticari Gelişmeler 3 Mayıs 2011 1 / 24 İçindekiler Giriş Sektör Haberleri Ülkelere Göre Çıkış Sayıları Haftalık Makroekonomik Gelişmeler 2 / 24 Yükselen Değerler Mart ayında İmalat Sanayi Genelinde

Detaylı

HAFTALIK EKONOMİ RAPORU

HAFTALIK EKONOMİ RAPORU Strateji Geliştirme Başkanlığı Ekonomik ve Sektörel Analiz Dairesi HAFTALIK EKONOMİ RAPORU TÜRKİYE EKONOMİSİ IMKB 100 Endeksi haftanın ilk yüzde 0,4 oranında değer kazandı. Geçtiğimiz hafta İMKB 100 Endeksi,

Detaylı

TÜRKİYE NİN ENERJİ SATRANCI EKİM 2007

TÜRKİYE NİN ENERJİ SATRANCI EKİM 2007 EKONOMİ TÜRKİYE NİN ENERJİ SATRANCI EKİM 2007 SARIKONAKLAR İŞ MERKEZİ C. BLOK D.16 AKATLAR İSTANBUL-TÜRKİYE 02123528795-02123528796 www.turksae.com TÜRKİYE NİN ENERJİ SATRANCI Yirmi birinci yüzyılda ekonomik

Detaylı

KÜRESELLEŞEN DÜNYA GERÇEKLERİ TÜRKİYE NİN ENERJİ GÖRÜNÜMÜ VE TEMİZ TEKNOLOJİLER

KÜRESELLEŞEN DÜNYA GERÇEKLERİ TÜRKİYE NİN ENERJİ GÖRÜNÜMÜ VE TEMİZ TEKNOLOJİLER KÜRESELLEŞEN DÜNYA GERÇEKLERİ TÜRKİYE NİN ENERJİ GÖRÜNÜMÜ VE TEMİZ TEKNOLOJİLER Prof.Dr. Hasancan OKUTAN İTÜ Kimya Mühendisliği Bölümü okutan@itu.edu.tr 18 Haziran 2014 İTÜDER SOMA dan Sonra: Türkiye de

Detaylı

F. Gülçin Özkan York Üniversitesi

F. Gülçin Özkan York Üniversitesi Finansal Đstikrar ve Makroekonomik Etkileşim F. Gülçin Özkan York Üniversitesi 1 Finansal kriz tanımı üzerinde hemfikir olunan bir tanım bulunmamakla birlikte, reel sektör etkisinin derecesi önemli bir

Detaylı

FAO SÜT VE SÜT ÜRÜNLERİ FİYAT VE TİCARET GÜNCELLEME: KASIM 2014

FAO SÜT VE SÜT ÜRÜNLERİ FİYAT VE TİCARET GÜNCELLEME: KASIM 2014 FAO SÜT VE SÜT ÜRÜNLERİ FİYAT VE TİCARET GÜNCELLEME: KASIM 2014 FAO süt fiyat endeksi 184,3 ile Ekim ayında bir önceki aya göre %1,9 geriledi. Böylece geçen yıl aynı dönemin % 26,6 gerisinde kaldı. Tereyağı,

Detaylı

EKONOMİ BAKANLIĞI GİRDİ TEDARİK STRATEJİSİ 2013-2015

EKONOMİ BAKANLIĞI GİRDİ TEDARİK STRATEJİSİ 2013-2015 EKONOMİ BAKANLIĞI GİRDİ TEDARİK STRATEJİSİ 2013-2015 GİTES NİÇİN GEREKLİ? Sorunlar; Emtia fiyatlarındaki dalgalanmalar ve artışlar, Dünya girdi kaynaklarının geleceğine yönelik belirsizlikler, Girdi tedarik

Detaylı

NUROLBANK 2011 YILI ÜÇÜNCÜ ÇEYREK ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU

NUROLBANK 2011 YILI ÜÇÜNCÜ ÇEYREK ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU NUROLBANK 2011 YILI ÜÇÜNCÜ ÇEYREK ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU ORTAKLIK YAPISI VE SERMAYEYE İLİŞKİN DEĞİŞİKLİKLER Bankamızın 30.09.2011 itibarıyla ortaklık yapısı ve paylarında herhangi bir değişiklik gerçekleşmemiştir.

Detaylı

Aylık Dış Ticaret Analizi

Aylık Dış Ticaret Analizi EKİM YÖNETİCİ ÖZETİ Bu çalışmada, Türkiye İhracatçılar Meclisi tarafından her ayın ilk günü açıklanan ihracat rakamları temel alınarak Türkiye nin aylık dış ticaret analizi yapılmaktadır. Aşağıdaki analiz,

Detaylı

KÜRESEL EKONOMİ VE TÜRKİYE EKONOMİSİNDE BEKLENTİLER

KÜRESEL EKONOMİ VE TÜRKİYE EKONOMİSİNDE BEKLENTİLER KÜRESEL EKONOMİ VE TÜRKİYE EKONOMİSİNDE BEKLENTİLER NİSAN 2014 Birleşmiş Milletler (UN), Uluslararasın Para Fonu (IMF), Ekonomik İşbirliği ve Kalınma Teşkilatı (OECD) ve Dünya Bankası nın (WB), küresel

Detaylı

Çin in Mücadelesi Japonya yla

Çin in Mücadelesi Japonya yla Çin in Mücadelesi Japonya yla 27.8.21 Çin ekonomisine dair oluşan büyüme endişeleri, Çin tarafında açıklanan verilerle desteklenmeye devam ediyor. 28 krizinden sonra ABD Doları nın tüm para birimleri karşısında

Detaylı

Technology. and. Machine

Technology. and. Machine Technology and Machine Cezayir Teknoloji İthal Etmek İSTİYOR Kuzey Afrika nın en geniş yüzölçümüne, 35 milyona yakın nüfusa ve büyük petrol ve doğal gaz rezervlerine sahip olan Cezayir, ekonomik veriler

Detaylı

Grafik 16. Türkiye de elektrik üretiminin kaynaklara dağılımı

Grafik 16. Türkiye de elektrik üretiminin kaynaklara dağılımı Grafik 16. Türkiye de elektrik üretiminin kaynaklara dağılımı 1 2 1. DÜNYADA VE TÜRKİYE DE ENERJİ DURUMU 1.1. DÜNYADA ENERJİ DURUMU 1970 lerin başında yaşanan petrol krizi ve sonrasında gelen petrol ambargoları

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 17 Ağustos 2015, Sayı: 23. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 17 Ağustos 2015, Sayı: 23. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni 17 Ağustos 2015, Sayı: 23 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül

Detaylı

TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1

TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 STRATEJİK VİZYON BELGESİ ( TASLAK ) TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 Yeni Dönem Türkiye - Arjantin İlişkileri: Fırsatlar ve Riskler ( 2014 Buenos Aires - İstanbul ) Türkiye; 75 milyonluk

Detaylı

10. ULUSLARARASI TÜRK - AFRİKA KONGRESİ

10. ULUSLARARASI TÜRK - AFRİKA KONGRESİ STRATEJİK VİZYON BELGESİ ( TASLAK ) 10. ULUSLARARASI TÜRK - AFRİKA KONGRESİ Afrika da Ticaret, Yatırım ve Rekabet: Yeni Fırsatlar SUNUŞ ( 19-21 Kasım 2015, Dakar - Senegal ) Son yıllardaki gelişim hızından

Detaylı

Ortadoğu'da su ve petrol (*) İki stratejik ürünün birbiriyle ilişkisi... Dursun YILDIZ. İnş Müh Su Politikaları Uzmanı

Ortadoğu'da su ve petrol (*) İki stratejik ürünün birbiriyle ilişkisi... Dursun YILDIZ. İnş Müh Su Politikaları Uzmanı İki stratejik ürünün birbiriyle ilişkisi... Ortadoğu'da su ve petrol (*) Dursun YILDIZ İnş Müh Su Politikaları Uzmanı Petrol zengini Ortadoğu'nun su gereksinmesini gidermek amacıyla üretilen projelerden

Detaylı

ÖZET. İhracat. İthalat. 2015 yılı Ocak- Şubat Döneminde 2014 yılı Ocak-Şubat Dönemine Göre:

ÖZET. İhracat. İthalat. 2015 yılı Ocak- Şubat Döneminde 2014 yılı Ocak-Şubat Dönemine Göre: ÖZET İthalat 2015 yılı Ocak-Şubat Döneminde 2014 yılı Ocak-Şubat Dönemine Göre: Ham petrol ithalatı %28,11 artarak 3.293.230 ton olarak gerçekleşmiştir. Motorin (biodizel ihtiva eden motorin hariç) ithalatı

Detaylı

Japonya LNG Pazarı İçin Küresel Stratejiler

Japonya LNG Pazarı İçin Küresel Stratejiler Japonya LNG Pazarı İçin Küresel Stratejiler Dursun YILDIZ topraksuenerji-japonya dünyada en büyük LNG ithal eden ülke. 2009 yılında 89 milyar m 3 LNG ithal etti.2035 yılında bu miktarın 112 milyar m 3

Detaylı

TÜRKİYE NİN CARİ AÇIK SORUNU VE CARİ AÇIĞIN SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİ SEDA AKSÜMER

TÜRKİYE NİN CARİ AÇIK SORUNU VE CARİ AÇIĞIN SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİ SEDA AKSÜMER İÇİNDEKİLER 1.GİRİŞ 2. TÜRKİYE NİN CARİ AÇIK SORUNU Asıl Tehlike Cari Açığın Finansmanı 3. ENERJİDE DIŞA BAĞIMLIK SORUNU ve CARİ AÇIK İLİŞKİSİ 4.TÜRKİYE İÇİN CARİ AÇIK SÜRDÜRÜLEBİLİR Mİ? 5.SONUÇ ve ÖNERİLER

Detaylı

Balayı bitti, yeni bir dönem başladı

Balayı bitti, yeni bir dönem başladı Balayı bitti, yeni bir dönem başladı Mayıs ayında başlayan türbülansın nedenleri ve muhtemel sonuçları 1 Haziran 2006 Emin Öztürk 2002-2005 döneminin kısa özeti Büyüme performansı çok iyi (ortalama %7.8)

Detaylı