Turizm Sektörünün Türkiye nin Ekonomik Büyümesi Üzerindeki Etkisi: VAR Analizi Yaklaşımı

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Turizm Sektörünün Türkiye nin Ekonomik Büyümesi Üzerindeki Etkisi: VAR Analizi Yaklaşımı"

Transkript

1 YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2006 Cilt:13 Sayı:2 Celal Bayar Üniversitesi İ.İ.B.F. MANİSA Turizm Setörünün Türiye nin Eonomi Büyümesi Üzerindei Etisi: VAR Analizi Yalaşımı Yrd. Doç. Dr. Ozan BAHAR Muğla Üniversitesi, İ.İ.B.F., İtisat Bölümü, MUĞLA ÖZET Bir hizmet setörü olan turizmin, tüm dünya genelinde ço büyü bir hızla gelişme gösterdiği görülmetedir. Bugün, tüm dünya hizmet ticaretinin yalaşı %30 unu turizm setörü te başına oluşturmatadır. Turizm bir setörler esiti olduğu için, diğer bir deyişle bünyesinde irili ufalı birço hizmet setörünü barındırdığı için, üle eonomilerine atısı tam olara hesalanamamatadır. Bununla birlite, ulusal ve uluslararası literatürde onuya ilişin olara yaılan teori ve amiri çalışmalardan, turizmin eonomi büyüme üzerinde olumlu bir etisi olduğu da anlaşılmatadır. Buradan hareetle, bir turizm ülesi olan Türiye de Hecscher ve Ohlin teorisine de uygun olara, turizmin özellile 1980 sonrası hızlı bir şeilde geliştiği ve uluslararası turizm setöründe reabetçi bir üstünlü elde edilmeye çalışıldığı görülmetedir. Bu bağlamda çalışmanın amacı, turizm ve eonomi büyüme arasında uzun dönemli bir ilişinin olu olmadığını test etme ve bu setörün eonomi büyümeye ilişin olası atısını ortaya oymatır. Böylece, yılları arasındai turizm gelirleri ile GSMH dan oluşan değişenlere ait zaman serisi, VAR modeli ullanılara incelenmiştir. Elde edilen amiri sonuçlar, turizmin eonomi büyüme üzerinde olumlu bir eti meydana getirdiğini ve yaılan eş bütünleşme testine göre de, her ii değişen arasında uzun dönemde arşılılı bir ilişinin bulunduğunu göstermetedir. Anahtar sözcüler: Eonomi Büyüme, Turizm ve Eonomi Büyüme, VAR Analizi. The Effect of Tourism Sector on the Economic Growth of Turey: VAR Analysis Aroach ABSTRACT Tourism, a service sector, has shown a very raid develoment throughout the world. Today, tourism sector accounts for the 30% of total world services trade on its own. Net contribution of tourism to the economies of countries cannot be calculated recisely in that tourism is a coalescence of sectors, that is, it embodies a number of large and small service sectors. Nevertheless, theoretical and emirical studies on this subject, in both national and international literature, have revealed that tourism has a ositive effect on economic growth. Based on this consideration, it is seen that tourism in Turey, which is a tourism country, develoed raidly esecially after 1980 and tried to gain cometitive advantage in international tourism sector, consistently with the Hecscher-Ohlin theory. In this context, the aim of this study is to test whether there is a long term relationshi between tourism and economic growth, and to dislay the liely contribution of the sector to economic growth. Time series regarding the tourism receits of and GNP have been analyzed through VAR model. The emirical findings obtained have shown that tourism has had a ositive effect on economic growth, and the cointegration test has roved that there is a mutual relationshi between the two variables in the long term. Key Words: Economic Growth, Tourism and Economic Growth, VAR Analysis. I. Giriş Turizmin eonomi önemi ve bu açıdan ne adar büyü bir otansiyele sahi olduğu 20. yüzyılın ortalarında anlaşımlısına arşın 1950 lere adar alınma, büyüme ve zenginli için yaılan üresel araştırmalarda turizm setörü

2 138 O. Bahar / Turizm Setörünün Türiye nin Eonomi Büyümesi Üzerindei Etisi: VAR Analizi Yalaşımı genellile göz ardı edilmiştir (Crouch ve Ritchie, 1999: 138). II. Dünya Savaşı nın bitimi ile beraber, turizm hareetleri özellile bugünün gelişmiş üleleri olan Batı tolumlarında gelişmeye başlamıştır. Eonomi öneminin zamanla anlaşılmasıyla birlite, 21. yy. üresel eonomisinde teleomüniasyon ve bilgi tenolojileri ile birlite en hızlı gelişen setör olmuştur. Bugün, gelişmiş ve gelişmete olan birço ülede turizm eonomi büyümenin ve gelişmenin en önemli aynalarından biri olara görülmetedir (Diamond, 1977: 539; Britton, 1982: 332; Coeland, 1991: 515; Hao, Var ve Chon, 2003: 33). Dünya Turizm Örgütü ne (WTO) göre, uluslararası turist sayısı 2003 yılında 691 milyon işiye, uluslararası turizm gelirleri ise 523 milyar ABD dolarına ulaşmıştır (WTO, 2004) yılında dünya turist sayısının 25.3 milyon olduğu düşünülece olursa, elli üç yılda dünya turizm hareetlerinin %2631 oranında arttığı (yalaşı 27 at) görülmetedir i, bu ço büyü bir gelişmenin göstergesidir. Bu raamların 2020 yılında sırasıyla 1.6 milyar işi ve 2 trilyon Dolar (Cho, 2003: 323), 2050 yılında ise 2 milyar işi ve 2.1 trilyon Dolar olması öngörülmetedir. Bununla birlite, yine 2050 yılında, dünya genelindei iç ve dış turizm gelirlerinin tolam olara 24.2 trilyon Dolara ulaşacağı belenmetedir (Pizam, 1999). Benzer şeilde Dünya Turizm ve Seyahat Konseyi ne (WTTC) göre, dünya genelinde tolam işgücünün %11.1 ine den gelen 255 milyondan fazla insan turizm setöründe istihdam edilmetedir (Paatheodorou, 1999: 619). Bu nedenle, turizm başta gelişmete olan üleler olma üzere, turizm otansiyeline sahi birço ülede; istihdama, gelir düzeyine, dış-iç borç yüünün hafiflemesine, ödemeler dengesine ve sonuçta üle insanın refah düzeyinin yüselmesine önemli ölçüde atı sağlamatadır (Marcouiller, Kim ve Deller, 2004: ; Göymen, 2000: ). Türiye ye baıldığında ise turizm setörünün özellile 1980 yılından sonra ço büyü bir gelişme gösterere, üle alınmasında loomotif görevi üstlendiği görülmetedir. 24 Oca 1980 eonomi ararlarından sonra, Türiye de ithal iameci olitia ter edilere, ihracata yöneli sanayileşme stratejisi benimsenmiştir. Böylece, Türiye de serbest iyasa eonomisinin temel rensibi olara abul edilen ihracat odalı sanayileşmenin gerçeleştirilmesinde turizm setörü; olay, etili, verimli ve nisi olara da ucuz bir araç olara görülmüştür (Tosun, 2001). Turizmin, Türiye eonomisi içindei hızlı yüselişinde hiç uşusuz, 1982 yılında çıarılan 2634 sayılı Turizmi Teşvi Kanunu ile setöre sağlanan yatırım teşvilerinin ve mali desteğin ço önemli bir yeri bulunmatadır (Tosun, 1999: 220; Secelmann, 2002: 85-92). Türiye nin GSMH sı içindei turizmin ayı, 1980 yılında %0.6 dan 2003 yılında %5.5 e; turizmin ihracat geliri içindei ayı aynı yıllar için %11.2 den %28 e (bz. Tablo 1); dış ticaret açığını aama ayı ise %6,5 den %79.2 ye çımıştır. Ayrıca bugün, turizm setörü Türiye genelinde çalışan nüfusun % 5,5 ine den gelen 1 milyonu aşın bir istihdam yaratmış bulunmatadır. Dolaylı istihdam ile birlite bu sayı 2.5 milyonu bulmatadır (Bahar ve Koza, 2005). Günümüzde turizm, Türiye de imalat sanayinden sonra gelen en önemli döviz aynağı onumundadır (Tosun, Timothy ve Öztür, 2003: 139).

3 Yönetim ve Eonomi 13/2 (2006) Literatüre baıldığında, turizm ve eonomi büyüme arasındai nedenselli ilişisini araştıran diğer ülelerle ilgili bazı çalışmalar olmasına arşın (Sharley, 2002; Balaguer ve Jorda, 2002; Durbarry, 2002), Türiye eonomisi için böylesine önemli olan bir setörün eonomi büyüme üzerindei olası etisinin amiri olara yeterli şeilde test edilmediği görülmetedir. Dolayısıyla çalışmanın öncelili amacı, Türiye ve turizm eonomisi için bu açığı aatmatır. İinci amaç ise, turizm ve eonomi büyüme arasında uzun dönemli bir ilişinin olu olmadığını test etme ve bu setörün eonomi büyümeye ilişin olası atısını ortaya oymatır. Bu bağlamda, Türiye nin eonomi gelişmesinde büyüme ve turizm arasındai ilişiyi test etme için üç hiotez sınanacatır. Birincisi, turizmin eonomi büyümeye neden olduğu; iincisi, eonomi büyümenin turizmde büyümeye yol açtığı ve üçüncüsü ise, iisinin de birbirini etilediğidir. Bu amaç doğrultusunda; çalışmanın iinci bölümünde, literatürde yer alan ve turizm ile eonomi büyüme arasındai ilişiyi araştıran öncei araştırmalar incelenmiştir. Üçüncü bölümde; çalışmada ullanılan yöntem, model, değişen ve veriler haında bilgi verilmiştir. Dördüncü bölümde ise VAR (Vector Autoregressive) analizi ile yaılan bütün testlerin sonuçları ayrı ayrı gösterilmiş ve amiri sonuçların genel bir değerlendirmesi ve yorumu yaılmıştır. Yıllar Tablo 1: Türiye de Turizm Setörüne İlişin Eonomi Göstergeler Turizm Geliri (Milyon $) Turizm Gelirlerinin GSMH İçindei % Payı Turizm Gelirlerinin İhracat Gelirleri İçindei % Payı Turizmin Dış Ticaret Açığını Kaatmadai % Payı Kayna: II. Literatür Taraması Gelişmete olan birço ülede büyümenin ve eonomi alınmanın temel aynağını, ihracata dayalı gelişme stratejisi oluşturmatadır. Özellile, 1960 sonrası birço az gelişmiş ve gelişmete olan üle ithal iameci olitialarını değiştirere ihracatını teşvi etmeye başlamış ve ihracat odalı büyümeyi eonomi olitiası olara tercih etmiştir. Eonomi literatürüne baıldığında, ihracat ve eonomi büyüme arasındai nedenselli ilişisini inceleyen ço sayıda araştırmanın olduğu görülmetedir (Balassa, 1988; Ghata, Milner ve Utulu, 1997; Islam, 1998). Bu onuda yaılan amiri çalışmalarda elde edilen sonuçlar olduça farlıdır. Anca genel anlamda, ihracatın eonomi 139

4 140 O. Bahar / Turizm Setörünün Türiye nin Eonomi Büyümesi Üzerindei Etisi: VAR Analizi Yalaşımı büyümeyi olumlu yönde etilediği başa bir deyişle, ihracattai gelişmenin ve artışın eonomi büyümede oransal bir artışa neden olduğu sonucu ortaya çımatadır (bz. Shan ve Sun, 1998: ). Çünü, bir üle eonomisinde ihracatın gelişimi ile birlite; ölçe eonomilerinden yararlanılmata, bağlayıcı döviz ısıtlamaları azaltılmata ve döviz sııntısı hafifletilmete, ticaret dışı setörlerde ozitif dışsallılar sağlanmata, reabet gücü elde edebilme için aynalar etili ve verimli ullanılmata, gelenesel setörlerde yatırımlar canlanmata ve sonuçta ihracat eonomi büyümeyi olumlu yönde etilemetedir (McKinnon, 1964; Durbarry, 2004). Buradan hareetle; bir gelişme stratejisi olara turizmin eonomi büyümeye neden olacağına ilişin teori dayanağın, ihracat ve eonomi büyüme literatüründen aynalandığını söyleme mümündür (Vanegas ve Croes, 2003: ). Niteim ödemeler bilânçosunun cari işlemler hesabındai uluslararası hizmetler ısmında yer alan turizmin, uluslararası ticarete onu olan gelenesel hizmet faaliyetlerinin başında yer aldığı görülmetedir. Dolayısıyla, yabancı turistlerin bir başa ülede yamış olduları turizm amaçlı harcamalar, o üleye sağladığı döviz geliri açısından -aynen mal ihracatında olduğu gibi- bir ihracat etisi yamatadır. Başa bir deyişle, turizm görünmez bir ihracat alemidir (Theobald, 2001). Çünü turizmden elde edilen her türlü gelir, turistlere satılan her türlü ürün ve hizmet e ihracat olara abul edilmetedir. Üleye gelen turist sayısı arttıça, gidilen üledei ürün ve hizmet üretimine olan tale de artmatadır. Eğer gidilen üle, yüselen tale düzeyine aralel olara artan üretimi arşılayaca aynalara sahise, turistlerin tüm harcamaları o ülede alacatır. Anca, üretimi yerel aynalarla arttırma olanağı yosa o zaman yetersiz olan üretim fatörlerini ithal etme gereecetir. Ülenin turisti döviz azançları, döviz ayılarından daha fazla ise turizm ödemeler dengesine olumlu atıda bulunacatır. Bu nedenle, ihracat odalı büyüme hiotezinde olduğu gibi, turizm odalı büyüme hiotezinde de turizmin uzun dönemde eonomi büyümeye neden olabileceği abul edilmetedir (Balaguer ve Jorda, 2002; Croes, 2006). Özetle, bir ülede turizmin gelişmesiyle birlite; döviz sııntısı hafiflemete, üle-içi firmaların dışarıdai raileri ile reabet gücü ve sonuçta verimliliği artmata, ölçe eonomilerinden yararlanılmata, dış ticaret dengesine ozitif yönde eti etmete, istihdam yaratmata ve bir bütün olara ulusal gelirde artışa yol açara eonomi büyüme üzerinde olumlu bir eti meydana getirmetedir (Brohman, 1996: 49-52). Literatürde onuyla ilgili olan az sayıdai çalışmaya baılaca olursa, çalışmaların birbirinden farlı sonuçlar içerdiği gözlenmetedir. Hazari ve Ng yatıları araştırmada, turizmin teelci bir güç altında eonomi refahı düşüreceği ve büyüme üzerinde olumsuz bir eti yaratacağını ortaya oymuştur (Hazari ve Ng, 1993). Hazari ve Sgro nun geliştirmiş olduları dinami modelde ise büyüme ile turizm, sermaye biriimi, işi başına tüetim ve ticaret hadleri arasındai ilişi araştırılmıştır. Elde edilen bulgular, turizmin özellile üçü bir ülenin uzun dönemli büyümesine olumlu eti ettiğini göstermetedir (Hazari ve

5 Yönetim ve Eonomi 13/2 (2006) Sgro, 1995). Modeste amiri çalışmasında (1995), seçilen Karayi ülelerinde turizmin eonomi büyümeyi geliştirdiğini ve turizm setöründei büyümenin tarım setöründe i büyümede de bir daralmayı beraberinde getirdiğini göstermetedir. Kulendran ve Wilson un Avustralya, Shan ve Wilson ın Çin için yatıları benzer çalışmada ise uluslararası turizm ile uluslararası ticaret arasında güçlü bir ilişinin var olduğu görülmüştür (Kulendran ve Wilson, 2000; Shan ve Wilson, 2001). Balaguer ve Jorda da, İsanya nın uzun dönemli eonomi alınmasında turizmin rolünü incelemiştir. Elde edilen amiri sonuçlara göre, turizm gelirleri ile eonomi büyüme arasında uzun dönemli bir ilişi bulunmata ve turizm eonomi büyümeyi olumlu yönde etilemetedir (Balaguer ve Jorda, 2002). Durbarry nin, Mauritius için oluşturduğu eonometri modelde ise turizmin eonomi büyüme üzerinde ozitif etisi ve Mauritius un eonomi gelişmesinde turizmin ço önemli bir atısının olduğu görülmetedir (Durbarry, 2004). Oh un Kore için yatığı çalışmada ise turizmin eonomi büyümeye neden olduğu hiotezi reddedilmiştir. Zaman serisi ullanılara oluşturulan VAR modeli ve ointegrasyon analizinde Kore dei turizm ve eonomi büyüme arasında uzun dönemli bir ilişinin var olmadığı bulunmuştur (Oh, 2005). Yaılan başa bir araştırmada da, turizmdei artışın ülenin GSMH ile imalat setöründei çıtı da düşüşe neden olacağı ve böylece üle insanını yosullaştıracağı sonucu ortaya çımıştır (Nowa, Sahli ve Sgro, 2004). Panel data yalaşımı ullanılara 21 Latin Ameria ülesi için yaılan bir diğer araştırmada ise, turizm düşü ve orta gelirli ülelerin eonomi büyümesi üzerinde olumlu bir eti yarattığı görülmüştür (Martin, Morales ve Scara, 2004). Türiye için yaılmış olan ii ayrı çalışmaya baılaca olursa: Kırbaş- Kasman ve Kasman ın (2004) yamış olduları araştırma sonuçlarına göre, elde edilen Granger nedenselli testi sonuçları, turizm gelirleri ve eonomi büyüme arasındai nedenselli ilişisinin, turizm gelirlerinden eonomi büyümeye doğru te yönlü olduğunu göstermetedir. Diğer bir deyişle, turizm eonomi anlamda Türiye nin eonomi büyümesine olumlu yönde bir atı sağlamatadır. Yıldırım ve Öcal ın (2004), yine Türiye için yamış olduları bir diğer araştırmada ise, turizm ile eonomi büyüme arasında ısa dönemli bir ilişinin söz onusu olmadığı anca uzun dönemde turizm gelirlerinin büyümeyi teşvi ettiği sonucu ortaya çımıştır. Son olara Göovalı ve Bahar ın (2006), Adeniz Bölgesindei 19 turizm ülesini asayan ve Panel data yalaşımı ullanılara yamış olduları çalışmada, turizmin eonomi büyümeye olumlu atı sağladığı sonucu ortaya çımıştır. III. Model ve Veri Seti Söz onusu çalışmanın temel amacı bilindiği üzere, turizm ve eonomi büyüme arasında uzun dönemli bir ilişinin olu olmadığını test etme ve bu setörün eonomi büyümeye ilişin olası atısını ortaya oymatır. Kısaca, turizmin eonomi büyüme üzerinde olumlu etisi olduğu hiotezi bu çalışma ile test edilecetir. Çalışmanın iinci ısmındai literatür taraması bölümünde belirtilen birço çalışmada olduğu gibi burada da, turizmin eonomi 141

6 O. Bahar / Turizm Setörünün Türiye nin Eonomi Büyümesi Üzerindei Etisi: VAR Analizi Yalaşımı büyüme üzerindei eti derecesini ölçme için GSMH düzeyi ullanılacatır. Yaılan bu çalışma, oluşturulan model tahmini ve ullanılan testler açısından diğer çalışmalardan farlılı arz etmetedir. Buradan hareetle; turizm gelirleri (TUR) ile GSMH zaman serileri ullanılara ii seri arasındai ilişinin büyülüğü ölçülecetir. Söz onusu bu ii değişen ile ilgili yıllarına ait istatistiî verilere, Turizm Baanlığı ve T.C. Merez Banası veri tabanlarından ulaşılmış ve tüm değişenler doğal logaritma şelinde ifade edilmiştir. Bu ii seri arasındai ilişi ölçülüren, VAR yöntemi ullanılacatır. Modeldei değişenler arasındai ilişileri araştırmada, regresyon teniğini ullanabilme için, öncelile analiz edilece zaman serilerinin durağan olması geremetedir. Asi tadirde, ullanılan zaman serileri ile uygun bir model geliştirme ve doğru bir tahmin yama mümün olmayabilir (Kutlar 2000:1 13). Durağanlı ile ifade edilme istenen; zaman serilerinin istatistiî özellilerinin zaman içinde değişmemesi geretiğidir. Diğer bir deyişle; serinin ortalaması ve varyansı sabit ya da ortalamaya dönme eğilimi taşımalıdır (Engle ve Granger, 1987) 1. Genellile, eonomiyle ilgili çeşitli değişenlere ait zaman serilerinin durağan olmadıları görülmetedir. Serilerin durağanlığı trend, mevsimsel etiler ve rassal nedenlerle bozulmatadır. Bu bağlamda, serilerin durağan olu olmadığını anlama için birim ö testleri uygulanmatadır. Durağanlı testinde, hem turizm gelirleri ve hem de GSMH düzeyi değişenleri sabit ve trend olara test edilere durağanlaştırılmıştır. Değişenler Turizm (TUR) Geliri Tablo 2: ADF Birim Kö Testi Sonuçları Far Alınmadan Düzey Üzerinden Yaılan ADF Test İstatistiği [I (0)] Birinci Dereceden Far Alınara Yaılan ADF Test İstatistiği [I (1)] GSMH ADF Test Kriti Değerleri * ** *: a = %1, **: b = %5, ***: c = %10 1 R. Engle, J. Granger (1987), Cointegration and Error Correction: Reresentation, Estimation and Testing, Econometrica, Vol 50, ss ** Tablo 2 den görüldüğü üzere, turizm gelirleri ve GSMH test değerleri mutla olara % 1 li riti değerden üçü olduğu için farları alınara durağanlaştırılmış ve yeniden test edilmiştir. Yaılan bu işlem sonucunda bütün *

7 Yönetim ve Eonomi 13/2 (2006) seriler durağanlaştırılmıştır. Tablodan görüldüğü üzere, düzeyden yaılan test sonucunda ADF riti değeri %5 anlamlılı düzeyinde olması gereenden üçü olduğu için seriler durağan değildir. Bunun üzerine serilerin birinci farları alınmış, hesalanan Tau istatistileri tablodai 3.52 riti değerinden büyü olduğu için her ii seri durağanlaştırılmıştır. Bu özelli VAR analizi için önemlidir. IV. VAR Analizi VAR modeli, seçilen bütün eonomi büyülüleri bir bütün olara ele almatadır. Daha açı bir ifadeyle, söz onusu model yardımıyla yaılan eonometri çalışmalardai değişenler ya da büyülüler eş anlı olara incelenmetedir. Burada, teori modellerde olduğu gibi, esin bir biçimde içsel ve dışsal değişen ayrımına gidilmemetedir. İtisadî teorinin öne sürdüğü ısıtlamaların, varsayımların, model tanımını bozmasına izin verilmemetedir. Benzer şeilde, değişenler arası ilişiler haında bir ön ısıt onulmamatadır. Dolayısıyla da, eonomistlerin model urma aşamasında yama zorunda olduları ön varsayımların olumsuz etileri büyü ölçüde ortadan almatadır. İtisat teorisinin öne sürdüğü çeşitli hiotezlerin istatisti ve eonometri sınamaları, daha sonra sayısal itisadî veriler ullanılara yaılmatadır (Özgen ve Güloğlu, 2004). Bu tür itisadi ısıtlamalar olmasızın yaılan VAR analizleri lâsi yaısal modellemeden daha iyi sonuç vermetedir. VAR modelindei değişenlerin hem içsel hem de dışsal olması teorinin yaamadığını yaara, ii değişen arasındai ilişinin doğru urgulanmasına olana sağlamatadır. (1) (2) GSMH t = α 1 + β1 Turt + γ 1 GSMH t + ε1 t Turt = α 1 + δ 2 GSMH t + β 2 Turt + ε 2t İi değişenli VAR modeli, yuarıda 1 ve 2 nolu eşitlilerde gösterildiği gibi ifade edilmetedir. Buradai modelde; P gecimelerin uzunluğunu, ε ise ortalaması sıfır, endi gecimeli değerleriyle olan ovaryansları sıfır ve varyansları sabit, normal dağılıma sahi, rassal hata terimlerini göstermetedir. Hata terimleri, modelin içsel dışsal olan tüm değişenlerle ilişisizdir. Modelin sağ tarafında, sadece içsel değişenlerin gecimeli değerleri yer aldığı için, eşanlılı sorunuyla arşılaşılmaz. Bu oşullar altında modeldei her bir denlem lâsi en üçü areler yöntemiyle öngörülebilir (Greene, 1993) 2. 2 Greene, W.H. (1993), Econometric Analiysis, Second Edition, Prentice-Hall. 143

8 O. Bahar / Turizm Setörünün Türiye nin Eonomi Büyümesi Üzerindei Etisi: VAR Analizi Yalaşımı Modelin gecime uzunluğunun belirlenmesine yöneli olara SCI (Schwarz Kriteri) ile LM oto orelasyon testleri yaılmıştır. Uygun gecime uzunluğu için yaılan analizde (bz. Tablo 3), en üçü SCI değeri ile oto orelasyon olmadığı görülmüş ve gecime uzunluğu 1 gecimeli olara bulunmuştur. Buradan hareetle, modelimizde 1 gecime uzunluğu ullanılacatır. Tablo 3: Uygun Gecime Uzunluğunun Belirlenmesi Gecime Uzunluğu SCI değeri LM oto orelasyon testi Oto orelasyon yo %5 düzeyinde oto orelasyon var %1 düzeyinde oto orelasyon var Oto orelasyon yo Yaılan regresyon sonuçları ise, aşağıdai denlemde verilmetedir: (3) GSMH t = α 1 + β1 Turt + γ 1 GSMH t + ε1 t GSMH t = Tur t GSMH t 1 + ε 1t (4) ( ) ( )* 3 ( ) ( )** (5) Turt = α 1 + δ2 GSMHt + β2 Turt + ε 2t Tur t = GSMH t Tur t 1 + ε 2t (6) ( ) ( )* 4 ( ) ( )** Granger e göre TUR değişeni modele elendiğinde GSMH serisine olumlu atı yaıyorsa, yani öngörülebilirliğini arttırıyorsa, TUR GSMH nın 3 *: Olasılı değerini; **: t istatisti değerini göstermetedir. 4 *: Olasılı değerini; **: t istatisti değerini göstermetedir. 144

9 Yönetim ve Eonomi 13/2 (2006) nedenidir. Böylece, β = 0 hiotezi ret edilmelidir. Bu durum, ısıtlanmış t modelinin alıntıları ile ısıtlanmamış modelin alıntıları orantılanara elde edilen F değeri ile test edilir. GSMH değişeni modele elendiğinde, TUR serisine olumlu atı yaıyorsa, yani öngörülebilirliğini arttırıyorsa, GSMH TUR un nedenidir (Granger, 1969) 5. Benzer test mantığı son ii durum içinde geçerlidir. Yuarıdai denlemlerden görüldüğü üzere, turizm gelirleri istatistiî açıdan anlamlı ve GSMH nın nedenidir. Tablo 4: Granger Nedenselli Tablosu H o Hiotezi F değeri P değeri LNGSMH, LNTUR a neden olmamatadır LNTUR, LNGSMH a neden olmamatadır * * %1 önem seviyesinde. Tablo 4 te yaılan Granger nedenselli testi, birinci gecimeden tahmin edilmiştir. Değişenler arasında nedenselli ilişisinin olu olmadığını gösteren söz onusu tabloya baıldığında, turizm gelirlerinin GSMH üzerinde etisi yotur hiotezi %1 önem düzeyinde ret edilmetedir. Granger nedenselliği anlamında buradan; turizm gelirleri ve eonomi büyüme arasındai nedenselli ilişisinin turizm gelirlerinden eonomi büyümeye doğru olduğu anlaşılmalıdır. Bu durum, teori olara da zaten belentiler doğrultusundadır. Diğer yandan, Granger nedenselliği anlamında GSMH nın turizm gelirleri üzerinde bir etisinin bulunmadığı, yine aynı tablodan görülmetedir. GSMH, turizm gelirlerine neden olmamatadır. Diğer bir deyişle, Türiye dei eonomi gelişim ve büyüme olgusu, turizm gelirlerinin artmasına neden olmamatadır. Ayrıca, yuarıdai 4 nolu eşitlite, turizm gelirlerinin önündei atsayının ozitif olduğu görülmetedir. Bu denlem tam logaritmi olduğu için, turizm gelirlerinin atsayısı aynı zamanda esneliği de ifade etmetedir. Dolayısıyla, yine 4 nolu eşitliğe baıldığı zaman, turizm gelirlerinden GSMH doğru te yönlü bir nedenselli söz onusu olduğu için, turizm gelirlerinin önündei atsayıyı şu şeilde yorumlama mümündür: Turizm gelirlerinde %1 birimli bir artış ya da değişim olduğu zaman, GSMH da da % 0.16 birimli bir artış ya da değişim olmatadır. Kısaca belirtme gereirse, yaılan nedenselli testi sonuçlarına göre, turizm gelirlerinden (TUR) GSMH yöneli te yönlü bir nedenselli ilişisinin mevcut olduğu görülmetedir. Böylece, Granger nedenselliği anlamında Türiye de elde edilen turizm gelirleri eonomi büyümeye neden olmatadır. 5 Granger, C. W. J. (1969), Investigating Causal Relations by Econometric Models and Cross- Sectral Methods, Econometrica, Vol 37, ss

10 O. Bahar / Turizm Setörünün Türiye nin Eonomi Büyümesi Üzerindei Etisi: VAR Analizi Yalaşımı Benzer sonuç, aşağıda Tablo 5 de gösterilen ointegrasyon testinde de elde edilmetedir. Burada belirtilmesi gereen önemli bir nota da, Granger nedenselliği nin VAR analizinden önce yaıldığıdır. Çünü Granger nedenselli testine göre eğer ii değişen arasında bir nedenselli ilişisi söz onusu ise o zaman bu ii değişen arasındai ilişinin büyülüğü, süresi vb. etiler VAR analizi yardımı ile test edilebilir. Buradan hareetle; Granger nedenselliği, VAR analizi uygulamasının bir ön oşulu gibi olmatadır. Yuarıda belirtildiği üzere, Granger nedenselliği ile yaılan testler sonucunda değişenler arasında bir nedenselli ilişisi ortaya çımış ise VAR analizi yaılmalıdır. Anca, Granger nedenselliği ile yaılan testler sonucunda değişenler arasında bir nedenselli ilişisi ortaya çımamış ise VAR analizi yaılması eonometri almamda uygun olmayacatır. Bu bağlamda, ısaca Granger nedenselliği ile VAR analizi uygulaması arasında bir benzerli olduğunu söyleme mümündür. Tablo 5: Kointegrasyon Testi Sonuçları Öz Değer Testi Masimum Olabilirli Oranı % 5 Kriti Değeri % 1 Kriti Değeri Boş Hiotez (H o ) Alternatif Hiotez (H a ) r =0 * r = r 1 r = 2 * Sıfır hiotezinin, %1 ve %5 anlamlılı düzeyinde reddedildiğini göstermetedir. H o : H a sıfır va alternatif hiotezlerini; r de oentegre vetör sayısını ifade etmetedir. LR (Masimum Olabilirli Oranı) testi ise, oentegre vetör olu olmadığını belirlemete ullanılır. LR > riti değer ise H o hiotezi red LR < riti değer ise H o hiotezi abul, edilir. Tablo 5 den de görüldüğü üzere, GSMH ile turizm gelirleri serisi arasında en azından bir tane orta vetör bulunmatadır. Dolayısıyla te yönlü nedenselli ilişisi ointegrasyon testiyle de destelenmetedir. Kriti değer %5 için ien, hesalanan öz değeri dur. Söz onusu bu değer, riti değerden büyü olduğu için H o (r = 0) hiotezi reddedilmiştir. Yaılan ointegrasyon testi sonuçları, ii değişen arasında sadece bir tane orta vetör bulunduğunu göstermetedir. Bu da, Türiye de elde edilen turizm gelirlerinin uzun dönemde 146

11 Yönetim ve Eonomi 13/2 (2006) eonomi büyüme üzerinde etili olduğunu ortaya oymatadır. Dolayısıyla da, söz onusu ii değişen arasında uzun dönemli bir ilişi mevcuttur. Sonuç ve Öneriler Turizm ve eonomi büyüme arasında uzun dönemli bir ilişinin olu olmadığını test etme ve bu setörün eonomi büyümeye ilişin olası atısını ortaya oyma amacıyla yaılan bu çalışmada elde edilen bulgular; turizm gelirlerinden (TUR), eonomi büyümeye (GSMH) yöneli te yönlü bir nedenselli ilişisinin mevcut olduğunu göstermetedir. Ayrıca, ointegrasyon testi sonuçları, ii değişen arasında sadece bir tane orta vetör bulunduğunu ve sonuç olara, Türiye de elde edilen turizm gelirlerinin uzun dönemde eonomi büyüme üzerinde etili olduğunu ortaya oymatadır. Bununla birlite, yaılan regresyon sonucunda, turizm gelirlerinde %1 birimli bir artış olduğu zaman, GSMH da da 0.16 birimli bir artışın meydana geldiği görülmetedir. Çalışma sonucu elde edilen tüm bu bulgulara göre ise, uluslararası turizmden elde edilen gelirlerin uzun dönemde Türiye nin eonomi büyümesi üzerinde olumlu etiler oluşturduğunu söyleme mümündür. Bu sonuç, çalışmanın öncei bölümlerinde ayrıntılı olara belirtildiği üzere, literatürde daha öncei yaılmış araştırmalarla da örtüşmetedir. Diğer bir deyişle, Türiye için yaılan bu çalışmada ile turizmin uzun dönemde eonomi büyüme ve gelişmeyi etilediği bir ere daha isatlanmış olmatadır. Dünyanın en hızlı gelişen ve büyüyen setörü olan turizmin, Türiye de de son yıllarda dünyadai gelişmelere aralel olara, büyü bir atılım yatığı ve aynı şeilde hızla geliştiği görülmetedir. Dünya Turizm Örgütünün (WTO) yamış olduğu ileriye yöneli rojesiyonlarda, turizmin 21. yüzyılda daha da büyü gelişmeler göstereceği belirtilmete ve 2020 yılında tüm dünya genelinde oluşaca turizm gelirlerinin 2 trilyon Dolar a ulaşması öngörülmetedir. Buna e olara, dünya genelinde özellile gelişmiş ülelerde yüselen refah düzeyine aralel olara, seyahate ayrılan gelirin ve ulaşım olanalarının artması ile turizm setörünün eonominin diğer setörlerine oranla ço daha fazla büyüyeceği de bir gerçetir. Bu nedenle, Türiye nin 2003 yılı verilerine göre dünya turizm gelirlerinden aldığı ayın sadece %2.5 ve elde ettiği turizm gelirinin de 13.2 milyar Dolar olduğu düşünüldüğünde (Bahar ve Koza, 2005: 176); hüümetlerin ve setör temsilcilerinin bu setöre gereen önemi vermeleri ve uluslararası turizm iyasasında oluşacağı öngörülen bu zenginliği üleye taşıyaca olitiaları hızla üretmeleri geremetedir. Türiye nin 2020 yılında uluslararası turizm gelirlerinden aldığı ayın %4 e çıması, ülenin bu setörden elde edeceği gelirinde 80 milyar Dolar a gibi ço büyü bir raama ulaşması demetir. Eonominin diğer setörlerindei yaılan ihracata göre, turizm gelirlerinden elde edilen dövizin maliyetinin de daha düşü olduğu göz önüne alınaca olursa, ülede var olan doğal, ültürel, tarihi ve sosyo-eonomi varlılardan istenilen dövizin sağlanması, Türiye nin eonomi büyümesi ve üle insanının daha müreffeh bir yaşam sürdürebilmesine de olana sağlayacatır. 147

12 O. Bahar / Turizm Setörünün Türiye nin Eonomi Büyümesi Üzerindei Etisi: VAR Analizi Yalaşımı Son olara da çalışmanın ısıtları haında şunları söyleme mümündür. Bu çalışmada turizmin eonomi büyüme üzerindeini etisini inceleme için turizm gelirleri ile GSMH düzeyi modele dâhil edilmiştir. Elde edilen sonuçların, söz onusu modele ilave fatörler elenere test edilmesi uygun olacatır. Bu bağlamda, bundan sonrai araştırmalarda büyümeyi etilediği düşünülen diğer bir taım değişenler de modele dâhil edilebilir ya da farlı bir model ullanılabilir. Böylece, söz onusu bu çalışmada elde edilen sonuçların itisadi anlamı üzerinde doğuracağı şüheler ortadan aldırılabilir. KAYNAKÇA BAHAR, O. ve KOZAK, M. (2005) Uluslararası Turizm ve Reabet Edebilirli, Detay Yayıncılı, Anara. BALAGUER, J. ve JORDA, M.C. (2002) Tourism as a Long-run Economic Growth Factor: the Sanish Case, Alied Economics, 34, BALASSA, B. (1988) The Lessons of East Asian Develoment: an Overview, Economic Develoment and Cultural Change, 36, BRITTON, S.G. (1982) The Political Economy of Tourism in the Third World, Annals of Tourism Research, 9, BROHMAN, J. (1996) New Directions in Tourism for Third World Develoment, Annals of Tourism Research, 23, CHO, V. (2003) A Comarison of Three Different Aroaches to Tourist Arrival Forecasting, Tourism Management, 24, COPELAND, B.R. (1991) Tourism, Welfare and De-industrialization in a Small Oen Economy, Economica, 58, November, CROES, R.R. (2006) A Paradigm Shift to a New Strategy for Small Island Economies: Embracing Demand Side Economics for Value Enhancement and Long Term Economic Stability, Tourism Management, (Article in Press). CROUCH, G.I. ve RITCHIE, J.R.B. (1999) Tourism, Cometitiveness and Societal Proserity, Journal of Business Reseacrh, 44, DIAMOND, J. (1977) Tourism s Role in Economic Develoment: the Case Reexamined, Economic Develoment and Cultural Change, 25 (3), DURBARRY, R. (2002) The Economic Contribution of Tourism in Mauritius, Annals of Tourism Research, 29 (3), DURBARRY, R. (2004) Tourism and Economic Growth: the Case of Mauritius, Tourism Economics, 10, ENGLE, R. ve GRANGER, J. (1987) Cointegration and Error Correction: Reresentation, Estimation and Testing, Econometrica, 50, GHATAK, S., MILNER, C. ve UTKULU, U. (1997) Exorts, Exort Comosition and Growth: Cointegration and Causality Evidence for Malaysia, Alied Economics, 29, GÖKOVALI, U. ve BAHAR, O. (2006) Contribution of Tourism to Economic Growth: A Panel Data Aroach, Anatolia: An International Journal of Tourism and Hositality Research, (Maale Basıda). GÖYMEN, K. (2000) Tourism and Governance in Turey, Annals of Tourism Research, 27 (4), GRANGER, C. W. J. (1969) Investigating Causal Relations by Econometric Models and Cross-Sectral Methods, Econometrica, 37, GREENE, W.H. (1993) Econometric Analiysis, Second Edition, Prentice-Hall. HAO, J., VAR, T. ve CHON, J. (2003) A Forecasting Model of Tourist Arrivals From Major Marets to Thailand, Tourism Analysis, 8,

13 Yönetim ve Eonomi 13/2 (2006) HAZARI, B.R. ve NG, A. (1993) An Analysis of Tourists Consumtion of Non-traded Goods and Services on the Welfare of the Domestic Consumers, International Review of Economics and Finance, 2, HAZARI, B.R. ve SGRO, P.M. (1995) Tourism and Growth in a Dynamic Model of Trade, The Journal of International Trade and Economic Develoment, 4 (2), ISLAM, M.N. (1998) Exort Exansion and Economic Growth: Testing for Cointegration and Causality, Alied Economics, 30, KIRBAŞ-KASMAN, S. ve KASMAN, A. (2004) Turizm Gelirleri ve Eonomi Büyüme Arasındai Eşbütünleşme ve Nedenselli İlişisi, İtisat, İşletme ve Finans Dergisi, Sayı 220, KULENDRAN, N. ve WILSON, K. (2000) Is There a Relationshi Between International Trade and International Travel, Alied Economics, 32, KUTLAR, A. (2000) Eonometri Zaman Serileri, Anara: Gazi Kitaevi. MARCOUİLLER, D.W., KİM, K.K. ve DELLER, S.C. (2004) Natural Amenities, Tourism and Income Distribution, Annals of Tourism Research, 31(4), MARTIN, J.L., MORALES, N.M. ve SCARPA, R. (2004) Tourism and Economic Growth in Latin American Countries: a Panel Data Aroach, htt: //www. feem. it/ Feem /Pub /Publications/WPaers/default.htm MCKINNON, T. (1964) Foreign Exchange Constraint in Economic Develoment and Efficient Aid Allocation, Economic Journal, 74, MODESTE, N.C. (1995) The Imact of Growth in the Tourism Sector on Economic Develoment: the Exerience of Selected Caribbean Countries. Economia Internazionale, 48, NOWAK, J., SAHLI, M. ve SGRO, P.M. (2004) Tourism, Trade and Domestic Welfare, htt: //www. feem.it/feem/pub/publications/wpaers/default.htm OH, C. (2005) The Contribution of Tourism Develoment to Economic Growth in the Korean Economy, Tourism Management, 26, ÖZGEN, F.B. ve GÜLOĞLU, B. (2004) Türiye de İç Borçların İtisadî Etilerinin VAR Teniğiyle Analizi, METU Studies in Develoment, 31 (Haziran), PAPATHEODOROU, A. (1999) The Demand for International Tourism in the Mediterranean Region, Alied Economics, 31, PIZAM, A. (1999) Life and Tourism in the Year 2050, International Journal of Hositality Management, 18, SECKELMANN, A. (2002) Domestic Tourism- a Chance for Regional Develoment in Turey?, Tourism Management, 23, SHAN, J. ve SUN, F. (1998) On the Exort-led Growth Hyothesis: the Econometric Evidence from China, Alied Economics, 30, SHAN, J. ve WILSON, K. (2001) Causality between Trade and Tourism: Emirical Evidence from China, Alied Economics Letters, 8, SHARPLEY, R. (2002) The Challenges of Economic Diversification Through Tourism: the Case of Abu Dhabi, The International Journal of Tourism Research, 4 (3), May/June, THEOBALD, W. F. (2001) Global Tourism, Oxford: Butterworth&Heinemann, Second Edition. TOSUN, C. (1999) An Analysis of the Economic Contribution of Inbound International Tourism in Turey, Tourism Economics, 5 (3), TOSUN, C. (2001) Challenges of Sustainable Tourism Develoment in the Develoing World: The Case of Turey, Tourism Management, 22, TOSUN, C., TIMOTHY, D.J. ve ÖZTÜRK, Y. (2003) Tourism Growth, National Develoment and Regional Inequality in Turey, Journal of Sustainable Tourism, 11, VANEGAS, M. ve CROES, R.R. (2003) Growth, Develoment and Tourism in a Small Economy: Evidence from Aruba, The International Journal of Tourism Research, 5 (5), Setember/October, YILDIRIM, J. ve ÖCAL, N. (2004) Tourism and Economic Growth in Turey, Eonomi Yalaşım, 15 (52-53),

14 O. Bahar / Turizm Setörünün Türiye nin Eonomi Büyümesi Üzerindei Etisi: VAR Analizi Yalaşımı WTO (2004), Tourism Highlights, World Tourism Organization, Madrid

Türkiye de Enflasyon ve Döviz Kuru Arasındaki Nedensellik İlişkisi: 1984-2003

Türkiye de Enflasyon ve Döviz Kuru Arasındaki Nedensellik İlişkisi: 1984-2003 Türiye de Enflasyon ve Döviz Kuru Arasındai Nedenselli İlişisi: 1984-2003 The Causal Relationship Between Exchange Rates and Inflation in Turey:1984-2003 Yrd.Doç.Dr. Erem GÜL* Yrd.Doç.Dr. Ayut EKİNCİ**

Detaylı

TÜRKİYE DE TURİZM VE TİCARİ AÇIKLIK ARASINDAKİ İLİŞKİ: TODA VE YAMAMOTO NEDENSELLİK YAKLAŞIMI 1

TÜRKİYE DE TURİZM VE TİCARİ AÇIKLIK ARASINDAKİ İLİŞKİ: TODA VE YAMAMOTO NEDENSELLİK YAKLAŞIMI 1 Eonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, Cilt 2, Yıl 2, Sayı, 206 The International Journal of Economic and Social Research, Vol. 2, Year 2, No., 206 TÜRKİYE DE TURİZM VE TİCARİ AÇIKLIK ARASINDAKİ İLİŞKİ:

Detaylı

Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Elektronik Dergisi Sayı 12 Ocak 2015

Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Elektronik Dergisi Sayı 12 Ocak 2015 Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Eletroni Dergisi Sayı 12 Oca 2015 TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME, ENERJİ TÜKETİMİ VE İTHALAT İLİŞKİSİ ÖZET Canan SANCAR 1 Melie ATAY POLAT 2 Bu çalışmada Türiye de eonomi

Detaylı

AKADEMİK YAKLAŞIMLAR DERGİSİ JOURNAL OF ACADEMIC APPROACHES

AKADEMİK YAKLAŞIMLAR DERGİSİ JOURNAL OF ACADEMIC APPROACHES Uluslararası Ham Petrol ve Altın Fiyatlarının Amerian Doları ile İlişisi: Amiri Bir Uygulama Mehmet Şentür 1 Yusuf Erem Abaş 2 Uğur Adıguzel 3 Özet Bu çalışmada, uluslararası altın ve etrol fiyatlarının

Detaylı

KRONĐK BÖBREK YETMEZLĐĞĐ HASTALIĞINDA ÖNEMLĐ FAKTÖRLERĐN BELĐRLENMESĐ

KRONĐK BÖBREK YETMEZLĐĞĐ HASTALIĞINDA ÖNEMLĐ FAKTÖRLERĐN BELĐRLENMESĐ ISSN:0- e-journal of New World Sciences Academy 009, Volume:, Number:, Article Number: A000 PHYSICAL SCIENCES Received: November 00 Acceted: June 009 Series : A ISSN : 0-0 009 www.newwsa.com Yüsel Öner,

Detaylı

TÜRKİYE DE TURİZM GELİRLERİ- EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: NEDENSELLİK ANALİZİ (1963-2010)

TÜRKİYE DE TURİZM GELİRLERİ- EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: NEDENSELLİK ANALİZİ (1963-2010) TÜRKİYE DE TURİZM GELİRLERİ- EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: NEDENSELLİK ANALİZİ (1963-2010) Türkiye de Turizm Gelirleri-Ekonomik Büyüme İlişkisi: Nedensellik Analizi (1963-2010) Özet Turizm bir ülkenin ekonomik,

Detaylı

Türkiye de Ekonomik Büyüme ve Turizm İlişkisi Üzerine Ekonometrik Analiz

Türkiye de Ekonomik Büyüme ve Turizm İlişkisi Üzerine Ekonometrik Analiz MPRA Munich Personal RePEc Archive Türkiye de Ekonomik Büyüme ve Turizm İlişkisi Üzerine Ekonometrik Analiz Alper Aslan Erciyes Üniversitesi, İİBF, İktisat Bölümü 2008 Online at http://mpra.ub.uni-muenchen.de/10611/

Detaylı

TÜRKİYE DE SAĞLIK VE VERİMLİLİK ARASINDAKİ İLİŞKİ: NEDENSELLİK ANALİZİ

TÜRKİYE DE SAĞLIK VE VERİMLİLİK ARASINDAKİ İLİŞKİ: NEDENSELLİK ANALİZİ Kastamonu Üniversitesi İtisadi ve İdari Bilimler Faültesi Dergisi Eim 2015, Sayı:10 TÜRKİYE DE SAĞLIK VE VERİMLİLİK ARASINDAKİ İLİŞKİ: NEDENSELLİK ANALİZİ Murat Can GENÇ 1 Özet: Sağlı, verimliliği artırma

Detaylı

Kollektif Risk Modellemesinde Panjér Yöntemi

Kollektif Risk Modellemesinde Panjér Yöntemi Douz Eylül Üniversitesi İtisadi ve İdari Bilimler Faültesi Dergisi, Cilt:6, Sayı:, Yıl:, ss.39-49. olletif Ris Modellemesinde anér Yöntemi ervin BAYAN İRVEN Güçan YAAR Özet Hayat dışı sigortalarda, olletif

Detaylı

Farklı Madde Puanlama Yöntemlerinin ve Farklı Test Puanlama Yöntemlerinin Karşılaştırılması

Farklı Madde Puanlama Yöntemlerinin ve Farklı Test Puanlama Yöntemlerinin Karşılaştırılması Eğitimde ve Psiolojide Ölçme ve Değerlendirme Dergisi, Yaz 200, (), -8 Farlı Madde Puanlama Yöntemlerinin ve Farlı Test Puanlama Yöntemlerinin Karşılaştırılması Halil YURDUGÜL * Hacettepe Üniversitesi

Detaylı

Malzeme Bağıyla Konstrüksiyon

Malzeme Bağıyla Konstrüksiyon Shigley s Mechanical Engineering Design Richard G. Budynas and J. Keith Nisbett Malzeme Bağıyla Konstrüsiyon Hazırlayan Prof. Dr. Mehmet Fırat Maine Mühendisliği Bölümü Saarya Üniversitesi Çözülemeyen

Detaylı

DÖVİZ KURU, SERMAYE MALLARI, ARA MALI VE TÜKETİM MALI İTHALATI ARASINDAKİ UZUN DÖNEMLİ NEDENSELLİK ANALİZİ: 2000-2013 DÖNEMİ

DÖVİZ KURU, SERMAYE MALLARI, ARA MALI VE TÜKETİM MALI İTHALATI ARASINDAKİ UZUN DÖNEMLİ NEDENSELLİK ANALİZİ: 2000-2013 DÖNEMİ İktisat Politikası Araştırmaları Dergisi Journal of Economic Policy Researches Cilt/Volume:2, Sayı/Issue:1, Yıl/Year: 2015, 32-38 DÖVİZ KURU, SERMAYE MALLARI, ARA MALI VE TÜKETİM MALI İTHALATI ARASINDAKİ

Detaylı

Türkiye Ekonomisi Đçin Beşeri Sermaye ve Bilgi Sermayesi Birikimine Dayalı Bir Đçsel Büyüme Modeli *

Türkiye Ekonomisi Đçin Beşeri Sermaye ve Bilgi Sermayesi Birikimine Dayalı Bir Đçsel Büyüme Modeli * Eonomi-te Volume / Cilt: 1 No: 2 May / Mayıs 2012, 21-60 Türiye Eonomisi Đçin Beşeri Sermaye ve Bilgi Sermayesi Biriimine Dayalı Bir Đçsel Büyüme Modeli * Erinç eldan ** Özet Bu çalışmanın amacı Türiye

Detaylı

EXPORT-FOREIGN DIRECT INVESTMENT RELATIONSHIP IN TURKISH ECONOMY:A TIME SERIES ANALYSIS. Abstract. Özet

EXPORT-FOREIGN DIRECT INVESTMENT RELATIONSHIP IN TURKISH ECONOMY:A TIME SERIES ANALYSIS. Abstract. Özet Eonomi ve Sosyal Araşırmalar Dergisi, Bahar 6, Cil:3, Yıl:, Sayı:1, 3:117-16 TÜRK EKONOMİSİNDE İHRACAT VE DOĞRUDAN YABANCI YATIRIM İLİŞKİSİ: BİR ZAMAN SERİSİ ANALİZİ Mura KARAGÖZ İnönü Üniversiesi, İİBF,

Detaylı

Sigma 27, 190-196, 2009 Research Article / Araştırma Makalesi EFFECT OF INSULATION MATERIAL THICKNESS ON THERMAL INSULATION

Sigma 27, 190-196, 2009 Research Article / Araştırma Makalesi EFFECT OF INSULATION MATERIAL THICKNESS ON THERMAL INSULATION Journal of Engineering and Natural Sciences Mühendisli ve Fen Bilimleri Dergisi Sigma 7, 19-19, 9 Research Article / Araştırma Maalesi EFFECT OF INSULATION MATERIAL THICKNESS ON THERMAL INSULATION Derya

Detaylı

Eğitim ve Bilim. Cilt 40 (2015) Sayı 177 31-41. Türkiye deki Vakıf Üniversitelerinin Etkinlik Çözümlemesi. Anahtar Kelimeler.

Eğitim ve Bilim. Cilt 40 (2015) Sayı 177 31-41. Türkiye deki Vakıf Üniversitelerinin Etkinlik Çözümlemesi. Anahtar Kelimeler. Eğitim ve Bilim Cilt 40 (2015) Sayı 177 31-41 Türiye dei Vaıf Üniversitelerinin Etinli Çözümlemesi Gamze Özel Kadılar 1 Öz Oran analizi ve parametri yöntemlerin eğitim urumlarını ıyaslaren yetersiz alması

Detaylı

KMÜ Sosyal ve Ekonomịk Araştırmalar Dergịsi 16 (26): 18-22, 2014 ISSN: 2147-7833, www.kmu.edu.tr

KMÜ Sosyal ve Ekonomịk Araştırmalar Dergịsi 16 (26): 18-22, 2014 ISSN: 2147-7833, www.kmu.edu.tr KMÜ Sosyal ve Ekonomịk Araştırmalar Dergịsi 6 (26): 8-22, 204 ISSN: 247-7833, www.kmu.edu.tr Türkiye de Cari Đşlemler Dengesi ve Turizmin Önemi Sabriye ÇELĐK UĞUZ Balıkesir Üniversitesi Burhaniye Uygulamalı

Detaylı

ENERJİ TÜKETİMİ İLE REEL GSYİH ARASINDAKİ EŞBÜTÜNLEŞME VE NEDENSELLİK İLİŞKİSİ: 1961-2010 DÖNEMİ

ENERJİ TÜKETİMİ İLE REEL GSYİH ARASINDAKİ EŞBÜTÜNLEŞME VE NEDENSELLİK İLİŞKİSİ: 1961-2010 DÖNEMİ ENERJİ TÜKETİMİ İLE REEL GSYİH ARASINDAKİ EŞBÜTÜNLEŞME VE NEDENSELLİK İLİŞKİSİ: 1961-2010 DÖNEMİ Özet Ahmet Gökçe AKPOLAT Nurullah ALTINTAŞ Bu çalışmada Türkiye nin 1961-2010 döneminde enerji tüketimi

Detaylı

Basitleştirilmiş Kalman Filtresi ile Titreşimli Ortamda Sıvı Seviyesinin Ölçülmesi

Basitleştirilmiş Kalman Filtresi ile Titreşimli Ortamda Sıvı Seviyesinin Ölçülmesi Basitleştirilmiş Kalman Filtresi ile Titreşimli Ortamda Sıvı Seviyesinin Ölçülmesi M. Ozan AKI Yrd.Doç Dr. Erdem UÇAR ABSTRACT: Bu çalışmada, sıvıların seviye ölçümünde dalgalanmalardan aynalı meydana

Detaylı

İnönü Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi (1999) Ekonometri Bölümü

İnönü Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi (1999) Ekonometri Bölümü Mahmut ZORTUK E-posta : mahmut.zortuk@dpu.edu.tr Telefon : 0274 265 2031-2020 Öğrenim Bilgisi Doktora İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler (2007) Enstitüsü Ekonometri Anabilim Dalı Yüksek -Tezli Dumlupınar

Detaylı

KİNETİK MODELLERDE OPTİMUM PARAMETRE BELİRLEME İÇİN BİR YAZILIM: PARES

KİNETİK MODELLERDE OPTİMUM PARAMETRE BELİRLEME İÇİN BİR YAZILIM: PARES KİNETİK MODELLERDE OPTİMUM PARAMETRE BELİRLEME İÇİN BİR YAZILIM: PARES Mehmet YÜCEER, İlnur ATASOY, Rıdvan BERBER Anara Üniversitesi Mühendisli Faültesi Kimya Mühendisliği Bölümü Tandoğan- 0600 Anara (berber@eng.anara.edu.tr)

Detaylı

HAM PETROL FİYATLARININ BİST 100 VE BİST ULAŞTIRMA ENDEKSLERİ İLE İLİŞKİSİ

HAM PETROL FİYATLARININ BİST 100 VE BİST ULAŞTIRMA ENDEKSLERİ İLE İLİŞKİSİ Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi Nisan 2016, Sayı:12 HAM PETROL FİYATLARININ BİST 100 VE BİST ULAŞTIRMA ENDEKSLERİ İLE İLİŞKİSİ Selçuk KENDİRLİ 1 Muhammet ÇANKAYA 2 Özet:

Detaylı

MOBİLYA ENDÜSTRİSİNDE AŞAMALAR ARASINDA FİRE BULUNAN ÇOK AŞAMALI TEDARİK ZİNCİRİ AĞININ OPTİMİZASYONU. Ercan ŞENYİĞİT 1, *

MOBİLYA ENDÜSTRİSİNDE AŞAMALAR ARASINDA FİRE BULUNAN ÇOK AŞAMALI TEDARİK ZİNCİRİ AĞININ OPTİMİZASYONU. Ercan ŞENYİĞİT 1, * Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi 25 (1-2) 168-182 (2009) http://fbe.erciyes.edu.tr/ ISSN 1012-2354 MOBİLYA ENDÜSTRİSİNDE AŞAMALAR ARASINDA FİRE BULUNAN ÇOK AŞAMALI TEDARİK ZİNCİRİ AĞININ

Detaylı

Türkiye de Tarımsal Üretim ile Tarımsal Kredi Kullanımı Arasındaki Nedensellik İlişkisi

Türkiye de Tarımsal Üretim ile Tarımsal Kredi Kullanımı Arasındaki Nedensellik İlişkisi Araştırma Makalesi / Research Article Iğdır Üni. Fen Bilimleri Enst. Der. / Iğdır Univ. J. Inst. Sci. & Tech. 4(1): 67-72, 2014 Iğdır Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi Iğdır University Journal

Detaylı

BÜTÜNLEŞİK ÜRETİM PLANLAMASININ HEDEF PROGRAMLAMAYLA OPTİMİZASYONU VE DENİZLİ İMALAT SANAYİİNDE UYGULANMASI

BÜTÜNLEŞİK ÜRETİM PLANLAMASININ HEDEF PROGRAMLAMAYLA OPTİMİZASYONU VE DENİZLİ İMALAT SANAYİİNDE UYGULANMASI Niğde Üniversitesi İİBF Dergisi, 2013, Cilt: 6, Sayı: 1, s. 96-115. 96 BÜTÜNLEŞİK ÜRETİM PLANLAMASININ HEDEF PROGRAMLAMAYLA OPTİMİZASYONU VE DENİZLİ İMALAT SANAYİİNDE UYGULANMASI ÖZ Arzu ORGAN* İrfan ERTUĞRUL**

Detaylı

28/5/2009 TARİHLİ VE 2108/30 SAYILI KURUL KARARI 11 HAZİRAN 2009 TARİHLİ VE 27255 SAYILI RESMİ GAZETEDE YAYIMLANMIŞTIR.

28/5/2009 TARİHLİ VE 2108/30 SAYILI KURUL KARARI 11 HAZİRAN 2009 TARİHLİ VE 27255 SAYILI RESMİ GAZETEDE YAYIMLANMIŞTIR. 28/5/2009 TARİHLİ VE 2108/30 SAYILI KURUL KARARI 11 HAZİRAN 2009 TARİHLİ VE 27255 SAYILI RESMİ GAZETEDE YAYIMLANMIŞTIR. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan: ELEKTRĠK PĠYASASI DENGELEME VE UZLAġTIRMA YÖNETMELĠĞĠ

Detaylı

GAZ TÜRBİNLİ SANTRALLERDE ÇEVRE SICAKLIĞI VE BASINCININ SANTRAL PERFORMANSINA ETKİLERİ

GAZ TÜRBİNLİ SANTRALLERDE ÇEVRE SICAKLIĞI VE BASINCININ SANTRAL PERFORMANSINA ETKİLERİ Gazi Üniv. Müh. Mim. Fa. Der. J. Fac. Eng. Arch. Gazi Univ. Cilt 25, No 3, 495-503, 200 Vol 25, No 3, 495-503, 200 GAZ TÜRBİNLİ SANTRALLERDE ÇEVRE SICAKLIĞI VE BASINCININ SANTRAL PERFORMANSINA ETKİLERİ

Detaylı

PI KONTROLÖR TASARIMI ÖDEVİ

PI KONTROLÖR TASARIMI ÖDEVİ PI ONTROLÖR TASARIMI ÖDEVİ ONTROLÖR İLE TASARIM ontrolör Taarım riterleri Taarım riterleri genellile itemine yapmaı geretiğini belirtme ve naıl yaptığını değerlendirme için ullanılır. Bu riterler her bir

Detaylı

TURİZM SEKTÖRÜNÜN TÜRKİYE NİN EKONOMİK BÜYÜME ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: 1963-2011 THE EFFECT OF TOURISM SECTOR ON THE ECONOMIC GROWTH OF TURKEY: 1963-2011

TURİZM SEKTÖRÜNÜN TÜRKİYE NİN EKONOMİK BÜYÜME ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: 1963-2011 THE EFFECT OF TOURISM SECTOR ON THE ECONOMIC GROWTH OF TURKEY: 1963-2011 ÖZ TURİZM SEKTÖRÜNÜN TÜRKİYE NİN EKONOMİK BÜYÜME ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: 1963-2011 Nurgün TOPALLI 1 Turizm ülkelerin ekonomik ve sosyal alanlarında önemli bir hizmet sektörü olarak kabul edilmektedir. Bu çalışmanın

Detaylı

Ders 2 : MATLAB ile Matris İşlemleri

Ders 2 : MATLAB ile Matris İşlemleri Ders : MATLAB ile Matris İşlemleri Kapsam Vetörlerin ve matrislerin tanıtılması Vetör ve matris operasyonları Lineer denlem taımlarının çözümü Vetörler Vetörler te boyutlu sayı dizileridir. Elemanlarının

Detaylı

ile plakalarda biriken yük Q arasındaki ilişkiyi bulmak, bu ilişkiyi kullanarak boşluğun elektrik geçirgenlik sabiti ε

ile plakalarda biriken yük Q arasındaki ilişkiyi bulmak, bu ilişkiyi kullanarak boşluğun elektrik geçirgenlik sabiti ε Farlı Malzemelerin Dieletri Sabiti maç Bu deneyde, ondansatörün plaalarına uygulanan gerilim U ile plaalarda birien yü Q arasındai ilişiyi bulma, bu ilişiyi ullanara luğun eletri geçirgenli sabiti ı belirleme,

Detaylı

Electronic Letters on Science & Engineering 6(1) (2010) Available online at www.e-lse.org

Electronic Letters on Science & Engineering 6(1) (2010) Available online at www.e-lse.org Electronic Letters on Science & Engineering 6(1) (2010) Available online at www.e-lse.org FUZZY Control Strategy Adapting to ISPM-15 Standarts Aydın Mühürcü 1, Gülçin Mühürcü 2 1 Saarya University, Electrical-Electronical

Detaylı

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler AB inin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Sayfa No Nüfus (Bin Kişi) 1 Nüfus Artış Hızı (%) 2 Cari Fiyatlarla GSYİH (Milyar $) 3 Kişi Başına GSYİH ($) 4 Satınalma Gücü Paritesine Göre Kişi Başına GSYİH

Detaylı

Ufuk Ekim Accepted: January 2011. ISSN : 1308-7231 yunal@selcuk.edu.tr 2010 www.newwsa.com Konya-Turkey

Ufuk Ekim Accepted: January 2011. ISSN : 1308-7231 yunal@selcuk.edu.tr 2010 www.newwsa.com Konya-Turkey ISSN:1306-3111 e-journal of New World Sciences Academy 011, Volume: 6, Number: 1, Article Number: 1A0156 ENGINEERING SCIENCES Yavuz Ünal Received: October 010 Ufu Eim Accepted: January 011 Murat Kölü Series

Detaylı

ANKARA İLİ DELİCE İLÇESİ KÖPRÜSÜNÜN CPM METODU İLE MÜHENDİSLİK KRİTERLERİNİN BELİRLENMESİ

ANKARA İLİ DELİCE İLÇESİ KÖPRÜSÜNÜN CPM METODU İLE MÜHENDİSLİK KRİTERLERİNİN BELİRLENMESİ P A M U K K A L E Ü N İ V E R S İ T E S İ M Ü H E N D İ S L İ K F A K Ü L T E S İ P A M U K K A L E U N I V E R S I T Y E N G I N E E R I N G C O L L E G E M Ü H E N D İ S L İ K B İ L İ M L E R İ D E R

Detaylı

Almon Gecikme Modeli ile Domates Üretiminde Üretim-Fiyat İlişkisinin Analizi: Türkiye Örneği

Almon Gecikme Modeli ile Domates Üretiminde Üretim-Fiyat İlişkisinin Analizi: Türkiye Örneği TÜRK TARIM ve DOĞA BİLİMLERİ DERGİSİ TURKISH JOURNAL of AGRICULTURAL and NATURAL SCIENCES www.urjans.com Almon Gecime Modeli ile Domaes Üreiminde Üreim-Fiya İlişisinin Analizi: Türiye Örneği a Şenol ÇELİK*,

Detaylı

ANKARA İLİ DELİCE İLÇESİ KÖPRÜSÜNÜN CPM METODU İLE MÜHENDİSLİK KRİTERLERİNİN BELİRLENMESİ

ANKARA İLİ DELİCE İLÇESİ KÖPRÜSÜNÜN CPM METODU İLE MÜHENDİSLİK KRİTERLERİNİN BELİRLENMESİ PAMUKKALE ÜNÝVERSÝTESÝ MÜHENDÝSLÝK YIL FAKÜLTESÝ PAMUKKALE UNIVERSITY ENGINEERING CÝLT COLLEGE MÜHENDÝSLÝK BÝLÝMLERÝ SAYI DERGÝSÝ JOURNAL OF ENGINEERING SAYFA SCIENCES : 1995 : 1 : 2-3 : 95-103 ANKARA

Detaylı

3-KOMPRESÖRLER. 3.1- Temel Esaslar. 3.1.1- Termodinamik Kayıplar:

3-KOMPRESÖRLER. 3.1- Temel Esaslar. 3.1.1- Termodinamik Kayıplar: 3-KOMPRESÖRLER 3.- Temel Esaslar 3..- Termodinami Kayılar: Aşağıdai şeilde, izotermi ve adiyabati sııştırmada omresör işleri aynı PV diyagramı üzerinde gösterilmiştir. Eğimi daha fazla olan eğri adiyabati,

Detaylı

BASINÇ BİRİMLERİ. 1 Atm = 760 mmhg = 760 Torr

BASINÇ BİRİMLERİ. 1 Atm = 760 mmhg = 760 Torr BASINÇ BİRİMLERİ - Sıı Sütunu Cinsinden anılanan Biriler:.- orr: C 'de yüseliğindei cıa sütununun tabanına yaış olduğu basınç bir torr'dur..- SS: + C 'de yüseliğindei su sütununun tabanına yaış olduğu

Detaylı

RASGELE SÜREÇLER. Bir X rasgele değişkenin, a ve b arasında tekdüze dağılımlı olabilmesi için olasılık yoğunluk fonksiyonu aşağıdaki gibi olmalıdır.

RASGELE SÜREÇLER. Bir X rasgele değişkenin, a ve b arasında tekdüze dağılımlı olabilmesi için olasılık yoğunluk fonksiyonu aşağıdaki gibi olmalıdır. RASGELE SÜREÇLER Eğer bir büyülüğün her t anında alacağı değeri te bir şeilde belirleyen matematisel bir ifade verilebilirse bu büyülüğün deterministi bir büyülü olduğu söylenebilir. Haberleşmeden habere

Detaylı

GÜNEŞ ENERJİSİ SİSTEMLERİNDE KANATÇIK YÜZEYİNDEKİ SICAKLIK DAĞILIMININ SONLU FARKLAR METODU İLE ANALİZİ

GÜNEŞ ENERJİSİ SİSTEMLERİNDE KANATÇIK YÜZEYİNDEKİ SICAKLIK DAĞILIMININ SONLU FARKLAR METODU İLE ANALİZİ TEKNOLOJİ, Cilt 7, (2004), Sayı 3, 407-414 TEKNOLOJİ GÜNEŞ ENERJİSİ SİSTEMLERİNDE KANATÇIK YÜZEYİNDEKİ SICAKLIK DAĞILIMININ SONLU FARKLAR METODU İLE ANALİZİ ÖZET Himet DOĞAN Mustafa AKTAŞ Tayfun MENLİK

Detaylı

TÜRKİYE DE AR-GE HARCAMALARI VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ NEDENSEL İLİŞKİNİN ANALİZİ

TÜRKİYE DE AR-GE HARCAMALARI VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ NEDENSEL İLİŞKİNİN ANALİZİ Ege Akademik Bakış / Ege Academic Review 9 () 2009: 25-259 TÜRKİYE DE AR-GE HARCAMALARI VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ NEDENSEL İLİŞKİNİN ANALİZİ ANALYSIS OF THE CASUAL RELATIONSHIP BETWEEN R&D EXPENDITURES

Detaylı

DEÜ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ FEN ve MÜHENDİSLİK DERGİSİ Cilt: 5 Sayı: 1 sh. 89-101 Ocak 2003

DEÜ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ FEN ve MÜHENDİSLİK DERGİSİ Cilt: 5 Sayı: 1 sh. 89-101 Ocak 2003 DEÜ MÜENDİSLİK FAKÜLTESİ FEN ve MÜENDİSLİK DERGİSİ Cilt: 5 Sayı: 1 sh. 89-101 Oca 00 PERDE ÇERÇEVELİ YAPILARDA a m PERDE KATKI KATSAYISININ DİFERANSİYEL DENKLEM YÖNTEMİ İLE BULUNMASI VE GELİŞTİRİLEN BİLGİSAYAR

Detaylı

EÜFBED - Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi Cilt-Sayı: 3-2 Yıl: 2010 199-206

EÜFBED - Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi Cilt-Sayı: 3-2 Yıl: 2010 199-206 99 EÜFBED - Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi Cilt-Sayı: 3- Yıl: 99-6 İKİNCİ MERTEBEDEN BİR DİFERENSİYEL DENKLEM SINIFI İÇİN BAŞLANGIÇ DEĞER PROBLEMİNİN DİFERENSİYEL DÖNÜŞÜM YÖNTEMİ İLE TAM ÇÖZÜMLERİ THE

Detaylı

A İSTATİSTİK KPSS-AB-PÖ/2007. 1. X rasgele değişkeninin olasılık fonksiyonu. 4. X sürekli raslantı değişkeninin birikimli dağılım fonksiyonu,

A İSTATİSTİK KPSS-AB-PÖ/2007. 1. X rasgele değişkeninin olasılık fonksiyonu. 4. X sürekli raslantı değişkeninin birikimli dağılım fonksiyonu, . X rasgele değişeninin olasılı fonsiyonu f( x) = c(x + 5), x =,, 0, diğer hâllerde olduğuna göre, c nin değeri açtır? A İSTATİSTİK KPSS-AB-PÖ/007. X süreli raslantı değişeninin biriimli dağılım fonsiyonu,

Detaylı

OCAK HAVALANDIRMA ŞEBEKE ANALİZİ İÇİN KOMBİNE BİR YÖNTEM (A COMBINED METHOD FOR THE ANALYSIS OF MINE VENTILATION NETWORKS)

OCAK HAVALANDIRMA ŞEBEKE ANALİZİ İÇİN KOMBİNE BİR YÖNTEM (A COMBINED METHOD FOR THE ANALYSIS OF MINE VENTILATION NETWORKS) ÖZET/ABSTRACT DEÜ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ FEN ve MÜHENDİSLİK DERGİSİ Cilt: 2 Sayı: 2 sh. 49-54 Mayıs 2000 OCAK HAVALANDIRMA ŞEBEKE ANALİZİ İÇİN KOMBİNE BİR YÖNTEM (A COMBINED METHOD FOR THE ANALYSIS OF MINE

Detaylı

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KMB 405 KİMYA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI - 3

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KMB 405 KİMYA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI - 3 ONOKUZ MAYIS ÜNİVERSİESİ MÜHENİSLİK FAKÜLESİ KİMYA MÜHENİSLİĞİ BÖLÜMÜ KMB 405 KİMYA MÜHENİSLİĞİ LABORAUVARI - 3 ENEY 5: KABUK ÜP ISI EĞİŞİRİCİ ENEYİ (SHALL AN UBE HEA EXCHANGER) EORİ ISI RANSFERİ Isı,

Detaylı

2. TRANSFORMATÖRLER. 2.1 Temel Bilgiler

2. TRANSFORMATÖRLER. 2.1 Temel Bilgiler . TRANSFORMATÖRLER. Temel Bilgiler Transformatörlerde hareet olmadığından dolayı sürtünme ve rüzgar ayıpları mevcut değildir. Dolayısıyla transformatörler, verimi en yüse (%99 - %99.5) olan eletri maineleridir.

Detaylı

BİYOGAZ BESLEMELİ GAZ MOTORLU BİR KOJENERASYON SİSTEMİNİN TERMOEKONOMİK ANALİZİ THERMOECONOMIC ANALYSIS OF A BIOGAS ENGINE POWERED COGENERATION SYSTEM

BİYOGAZ BESLEMELİ GAZ MOTORLU BİR KOJENERASYON SİSTEMİNİN TERMOEKONOMİK ANALİZİ THERMOECONOMIC ANALYSIS OF A BIOGAS ENGINE POWERED COGENERATION SYSTEM Isı Bilimi ve Teniği Dergisi, 33,, 91, 13 J. of Thermal Science and Technology 13 TIBTD Printed in Turey ISSN 133615 BİYOGAZ BESLEMELİ GAZ MOTORLU BİR KOJENERASYON SİSTEMİNİN TERMOEKONOMİK ANALİZİ Ayşegül

Detaylı

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler AB inin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Sayfa No Nüfus (Bin Kişi) 1 Nüfus Artış Hızı (%) 2 Cari Fiyatlarla GSYİH (Milyar $) 3 Kişi Başına GSYİH ($) 4 Satınalma Gücü Paritesine Göre Kişi Başına GSYİH

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM 2013 yılının ikinci çeyreğinde yüzde 2,8 oranında büyüyen ABD ekonomisi üçüncü çeyrekte yüzde 3,6 oranında büyümüştür. ABD de 6 Aralık 2013 te

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ. Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans Siyasal Bilgiler Fakültesi / Ankara Üniversitesi 1992

ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ. Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans Siyasal Bilgiler Fakültesi / Ankara Üniversitesi 1992 Adı Soyadı: Hasan VERGİL Ünvanı: Prof. Dr. Öğrenim Durumu: ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans Siyasal Bilgiler Fakültesi / Ankara Üniversitesi 1992 İktisat Bölümü Y.

Detaylı

Türkiye de Turizm ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Kısa ve Uzun Dönemli İlişkiler

Türkiye de Turizm ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Kısa ve Uzun Dönemli İlişkiler Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, Cilt 19, Sayı 1, Bahar: 37-44, 2008, Copyright 2008 anatolia Bütün hakları saklıdır ISSN: 1300-4220 (1990-2008) Türkiye de Turizm ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Kısa

Detaylı

Sosyal Bilimler Dergisi 43

Sosyal Bilimler Dergisi 43 Sosyal Bilimler Dergisi 43 TÜRKİYE DE İHRACATA DAYALI BÜYÜMENİN SEKTÖRLER İTİBARİYLE ANALİZİ Seval AKBULUT 1 Harun TERZİ 2 ÖZET Bu çalışmanın amacı 1980 sonrası Türkiye de ihracat-ekonomik büyüme ilişkisini

Detaylı

FARKLI YAPIM SİSTEMLERİ VE KONUT MALİYETLERİ

FARKLI YAPIM SİSTEMLERİ VE KONUT MALİYETLERİ FARKLI YAPIM SİSTEMLERİ VE KONUT MALİYETLERİ ESRA BOSTANCIOĞLU 1, EMEL DÜZGÜN BİRER 2 ÖZET Bir binanın fonsiyon ve performansının değerlendirilmesinde; diğerlerinin yanında maliyet önemli bir parametredir.

Detaylı

Yoksulun Kazanabildiği Bir Oyun Ali Nesin

Yoksulun Kazanabildiği Bir Oyun Ali Nesin Yosulun Kazanabildiği Bir Oyun Ali Nesin B u yazıda yosulu azandıracağız. Küçü bir olasılıla da olsa, yosul azanabilece. Oyunu açılamadan önce, Sonlu Oyunlar adlı yazımızdai oyunu anımsayalım: İi oyuncu

Detaylı

SEÇİLMİŞ ÜLKELERE GÖRE TÜRKİYE NİN TURİZM TALEBİ

SEÇİLMİŞ ÜLKELERE GÖRE TÜRKİYE NİN TURİZM TALEBİ Ekonometri ve İstatistik Sayı:19 2013 38-58 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İKTİSAT FAKÜLTESİ EKONOMETRİ VE İSTATİSTİK DERGİSİ SEÇİLMİŞ ÜLKELERE GÖRE TÜRKİYE NİN TURİZM TALEBİ Mahmut ZORTUK * Seyhat BAYRAK ** Özet

Detaylı

Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi

Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi Cahit YILMAZ Kültür Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İstanbul c.yilmaz@iku.edu.tr Key words:kredi,büyüme. Özet Banka kredileri ile ekonomik büyüme arasında

Detaylı

Tablo 1. Seçilen Ülkeler için Yıllar İtibariyle Hizmetler Sektörü İthalat ve İhracatı (cari fiyatlarla Toplam Hizmetler, cari döviz kuru milyon $)

Tablo 1. Seçilen Ülkeler için Yıllar İtibariyle Hizmetler Sektörü İthalat ve İhracatı (cari fiyatlarla Toplam Hizmetler, cari döviz kuru milyon $) 4.2. HİZMETLER 1. Hizmetler sektörünün ekonomideki ağırlığı bir refah kriteri olarak değerlendirilmektedir (1). (2) tarafından bildirildiği üzere, sanayileşmeyle birlikte, ulaştırma hizmetleri ve belirli

Detaylı

Devlet Üniversitelerinin Etkinlik Analizi: Türkiye Örneği. Efficiency Analysis of State Universities: A Case of Turkey

Devlet Üniversitelerinin Etkinlik Analizi: Türkiye Örneği. Efficiency Analysis of State Universities: A Case of Turkey Hacettepe Üniversitesi Eğitim Faültesi Dergisi (H. U. Journal of Education) 29(3), 124-136 [Temmuz 2014] Efficiency Analysis of State Universities: A Case of Turey Gamze ÖZEL * ÖZ: Bu çalışmanın amacı,

Detaylı

C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 14, Sayı 1, 2013 419

C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 14, Sayı 1, 2013 419 C.Ü. İtisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 14, Sayı 1, 2013 419 TÜRKİYE DE DEMİRYOLU TAŞIMACILIĞININ ETKİNLİĞİ ÜZERİNE VERİ ZARFLAMA ANALİZİ VE NETWORK VERİ ZARFLAMA ANALİZİNİN KARŞILAŞTIRILMASI M. Bura

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Dağıtılmış Gecikmeli Modellerin Analizi ve Firma Verilerine Uygulanması, Prof. Dr. Ali Hakan Büyüklü

ÖZGEÇMİŞ. Dağıtılmış Gecikmeli Modellerin Analizi ve Firma Verilerine Uygulanması, Prof. Dr. Ali Hakan Büyüklü ÖZGEÇMİŞ Adı Soyadı: Ferda Yerdelen Tatoğlu Doğum Tarihi: 25 07 1978 Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans Ekonometri İstanbul Üniversitesi 1998 Y. Lisans Ekonometri İstanbul Universitesi

Detaylı

EMİNE KILAVUZ ÖZGEÇMİŞ VE YAYINLAR. İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Kayseri. İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İşletme Bölümü, 1985

EMİNE KILAVUZ ÖZGEÇMİŞ VE YAYINLAR. İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Kayseri. İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İşletme Bölümü, 1985 EMİNE KILAVUZ ÖZGEÇMİŞ VE YAYINLAR KİŞİSEL BİLGİLER Adı: Soyadı: Yabancı Dil: İş Adresi: Emine KILAVUZ İngilizce Nuh Naci Yazgan Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Kayseri Telefon: +90 352

Detaylı

Oya Özengin Türkiye de hisse senedi piyasası ve döviz piyasası arasındaki oynaklığın yayılma etkisi, 2008

Oya Özengin Türkiye de hisse senedi piyasası ve döviz piyasası arasındaki oynaklığın yayılma etkisi, 2008 ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Saadet Kasman 2. Doğum Tarihi : 20.12. 1969 3. Unvanı : Prof.Dr. 4. Öğrenim Durumu : Derece Alan Üniversite Yıl Doktora Ekonomi Vanderbilt University, ABD 2002 Y.Lisans Ekonomi

Detaylı

DÜŞÜK SICAKLIKTA ISI KAYNAĞI KULLANAN BİR ABSORBSİYONLU SOĞUTMA SİSTEMİNİN TERMOEKONOMİK OPTİMİZASYONU

DÜŞÜK SICAKLIKTA ISI KAYNAĞI KULLANAN BİR ABSORBSİYONLU SOĞUTMA SİSTEMİNİN TERMOEKONOMİK OPTİMİZASYONU Isı Bilimi ve eniği Dergisi, 33, 2, 111-117, 2013 J. of hermal Siene and ehnology 2013 IBD Printed in urey ISSN 1300-3615 DÜŞÜK SICAKLIKA ISI KAYNAĞI KULLANAN BİR ABSORBSİYONLU SOĞUMA SİSEMİNİN ERMOEKONOMİK

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ

ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ ÖZGEÇMİŞ Adı Soyadı: MUHİTTİN KAPLAN Doğum Tarihi: 16 ARALIK 1969 Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans İKTİSAT (İNG) MARMARA ÜNİVERSİTESİ 1992 Y. Lisans

Detaylı

İNSANSIZ HAVA ARAÇLARI İÇİN RADAR KAPLAMA ALANLARINDAN KAÇINACAK EN KISA ROTANIN HESAPLANMASI

İNSANSIZ HAVA ARAÇLARI İÇİN RADAR KAPLAMA ALANLARINDAN KAÇINACAK EN KISA ROTANIN HESAPLANMASI İNSANSIZ HAVA ARAÇLARI İÇİN RADAR KAPLAMA ALANLARINDAN KAÇINACAK EN KISA ROTANIN HESAPLANMASI Hamdi DEMİREL (a), Halil SAVURAN (b), Murat KARAKAYA (c) (a) Mühendisli Faültesi, Yazılım Mühendisliği Bölümü,

Detaylı

Genetik Algoritma ile Mikrofon Dizilerinde Ses Kaynağının Yerinin Bulunması. Sound Source Localization in Microphone Arrays Using Genetic Algorithm

Genetik Algoritma ile Mikrofon Dizilerinde Ses Kaynağının Yerinin Bulunması. Sound Source Localization in Microphone Arrays Using Genetic Algorithm BİLİŞİM TEKOLOJİLERİ DERGİSİ, CİLT: 1, SAYI: 1, OCAK 2008 23 Geneti Algoritma ile Mirofon Dizilerinde Ses Kaynağının Yerinin Bulunması Erem Çontar, Hasan Şair Bilge Bilgisayar Mühendisliği Bölümü, Gazi

Detaylı

Hisse Senedi Fiyatları İle Döviz Kuru Arasındaki Dinamik İlişkinin Belirlenmesi; Avrasya Örneği

Hisse Senedi Fiyatları İle Döviz Kuru Arasındaki Dinamik İlişkinin Belirlenmesi; Avrasya Örneği SESSION 3A: Küresel Kriz ve Finans 183 Hisse Senedi Fiyatları İle Döviz Kuru Arasındaki Dinamik İlişkinin Belirlenmesi; Avrasya Örneği Bekir Elmas, Atatürk Üniversitesi Ömer Esen, Atatürk Üniversitesi

Detaylı

YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ MALİYE BÖLÜMÜ LİSANSÜSTÜ PROGRAMLARI

YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ MALİYE BÖLÜMÜ LİSANSÜSTÜ PROGRAMLARI YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ MALİYE BÖLÜMÜ LİSANSÜSTÜ PROGRAMLARI YÜKSEK LİSANS PROGRAMLARI MALİYE Tezli Yüksek Lisans Programı Maliye tezli yüksek lisans programının eğitim

Detaylı

ÜLKEMİZ EGE KIYILARI İÇİN DENİZ SEVİYELERİNİN UZUN DÖNEM DEĞİŞİMLERİ

ÜLKEMİZ EGE KIYILARI İÇİN DENİZ SEVİYELERİNİN UZUN DÖNEM DEĞİŞİMLERİ 7. Kıyı Mühendisliği Sempozyumu - 45 - ÜLKEMİZ EGE KIYILARI İÇİN DENİZ SEVİYELERİNİN UZUN DÖNEM DEĞİŞİMLERİ Mustafa DOĞAN 1, H. Kerem CIĞIZOĞLU 2, D. Uğur ŞANLI 3, Aslı ÜLKE 4 1 Araş. Gör. İnş. Y. Müh.,

Detaylı

TÜRKİYE DE ELEKTRİK ENERJİSİ TALEBİ VE ELEKTRİK TÜKETİMİ İLE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİ

TÜRKİYE DE ELEKTRİK ENERJİSİ TALEBİ VE ELEKTRİK TÜKETİMİ İLE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİ SÜ İİBF Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi 07 TÜRKİYE DE ELEKTRİK ENERJİSİ TALEBİ VE ELEKTRİK TÜKETİMİ İLE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİ Murat NİŞANCI * Özet Bu çalışmada Türkiye de elektrik talebi

Detaylı

AutoLISP KULLANILARAK ÜÇ KOLLU ROBOTUN HAREKET SİMÜLASYONU

AutoLISP KULLANILARAK ÜÇ KOLLU ROBOTUN HAREKET SİMÜLASYONU PAMUKKALE ÜNİ VERSİ TESİ MÜHENDİ SLİ K FAKÜLTESİ PAMUKKALE UNIVERSITY ENGINEERING COLLEGE MÜHENDİ SLİ K Bİ L İ MLERİ DERGİ S İ JOURNAL OF ENGINEERING SCIENCES YIL CİLT SAYI SAYFA : : 6 : : -7 AutoLISP

Detaylı

DEÜ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ FEN ve MÜHENDİSLİK DERGİSİ Cilt: 5 Sayı: 2 sh. 27-35 Mayıs 2003

DEÜ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ FEN ve MÜHENDİSLİK DERGİSİ Cilt: 5 Sayı: 2 sh. 27-35 Mayıs 2003 DEÜ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ FEN ve MÜHENDİSLİK DERGİSİ Cilt: 5 Sayı: sh. 7-35 Mayıs 003 FATURALI CTP LEVHALARDA GERİLME KONSANTRASYONUNUN ARAŞTIRILMASI (AN INVESTIGATION OF STRESS CONCENTRATION IN FILLETED

Detaylı

COGRAFI BILGI SISTEMI DESTEKLI TRAFIK KAZA ANALIZI ÖZET

COGRAFI BILGI SISTEMI DESTEKLI TRAFIK KAZA ANALIZI ÖZET COGRAFI BILGI SISTEMI DESTEKLI TRAFIK KAZA ANALIZI Darçin AKIN *, Yasasin ERYILMAZ ** ÖZET Bu maalede cografi bilgi sistemi (CBS) desteli bir trafi aza analizinin nasil yapilabilecegi ve aza verilerinin

Detaylı

PETROL FİYATLARI İLE BIST 100 ENDEKSİ KAPANIŞ FİYATLARI ARASINDAKİ İLİŞKİ

PETROL FİYATLARI İLE BIST 100 ENDEKSİ KAPANIŞ FİYATLARI ARASINDAKİ İLİŞKİ PETROL FİYATLARI İLE BIST 100 ENDEKSİ KAPANIŞ FİYATLARI ARASINDAKİ İLİŞKİ Arzu ÖZMERDİVANLI Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi, Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu, Muhasebe ve Vergi Bölümü Özet: Hisse

Detaylı

Sayı 7 Ocak 2013 ECONOMIC GROWTH AND TOURISM RELATIONSHIP IN TURKEY

Sayı 7 Ocak 2013 ECONOMIC GROWTH AND TOURISM RELATIONSHIP IN TURKEY Gümüşhane Üniversitesi Sayı 7 Ocak 2013 Sosyal Bilimler Elektronik Dergisi TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE TURİZM İLİŞKİSİ 1 2 ÖZET Bu çalışmada ekonomisinde turizm ve ekonomik büyüme ilişkisi araştırılmıştır.

Detaylı

SESSION 5C: Turizm II 755

SESSION 5C: Turizm II 755 SESSION 5C: Turizm II 755 Turizm ile Ekonomik Büyüme Arasındaki İlişki: Akdeniz Ülkeleri Üzerine Bir Panel Veri Analizi Relationship between Tourism and Economic Growth: A Panel Data Analysis on Mediterranean

Detaylı

TÜRKİYE DE YENİ EKONOMİNİN TÜKETİCİLERE ENFORMASYON SAĞLAMA OLANAKLARI

TÜRKİYE DE YENİ EKONOMİNİN TÜKETİCİLERE ENFORMASYON SAĞLAMA OLANAKLARI ZKÜ Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 6, Sayı 11, 2010, ss. 63 78 ZKU Journal of Social Sciences, Volume 6, Number 11, 2010, pp. 63-78 TÜRKİYE DE YENİ EKONOMİNİN TÜKETİCİLERE ENFORMASYON SAĞLAMA OLANAKLARI

Detaylı

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü Ekonomik Analiz ve Değerlendirme Dairesi Küresel Ekonomik Görünüm OECD 6 Mayıs ta yaptığı değerlendirmede 2014 yılı için yaptığı

Detaylı

1980 lerde sıkça kullanılmaya başlanmış ve 1990 lara gelindiğinde de, bilim adamlarının önemini kabul ettiği anahtar bir sözcük haline gelmiştir

1980 lerde sıkça kullanılmaya başlanmış ve 1990 lara gelindiğinde de, bilim adamlarının önemini kabul ettiği anahtar bir sözcük haline gelmiştir Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Cilt 9, Sayı: 1, 2007 KÜRESELLEŞME SÜRECĐNDE TÜRKĐYE DE TURĐZM SEKTÖRÜNE SAĞLANAN TEŞVĐKLER Yrd. Doç. Dr. Ozan Bahar * Özet 1947 yılında ticaretin

Detaylı

DEÜ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MÜHENDİSLİK BİLİMLERİ DERGİSİ Cilt: 13 Sayı: 1 sh. 55-74 Ocak 2011

DEÜ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MÜHENDİSLİK BİLİMLERİ DERGİSİ Cilt: 13 Sayı: 1 sh. 55-74 Ocak 2011 DEÜ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MÜHENDİSLİK BİLİMLERİ DERGİSİ Cilt: 13 Sayı: 1 sh. 55-74 Oca 2011 STOKASTİK KULLANICI DENGESİ TRAFİK ATAMA PROBLEMİNİN SEZGİSEL METOTLAR KULLANILARAK ÇÖZÜLMESİ (HEURISTIC METHODS

Detaylı

Dinamik Sistem Karakterizasyonunda Averajlamanın Hurst Üsteli Üzerinde Etkisi

Dinamik Sistem Karakterizasyonunda Averajlamanın Hurst Üsteli Üzerinde Etkisi Uluslararası Katılımlı 7. Maina eorisi Sempozyumu, Izmir, 4-7 Haziran 205 Dinami Sistem Karaterizasyonunda Averalamanın Hurst Üsteli Üzerinde Etisi Ç. Koşun * S. Özdemir İzmir Institute of echnology İzmir

Detaylı

Hisse Senetleri, Banka Kredileri ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Türkiye Örneği

Hisse Senetleri, Banka Kredileri ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Türkiye Örneği M. TIRAŞOĞLU ve B. Y. TIRAŞOĞLU Hisse Senetleri, Banka Kredileri ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Türkiye Örneği Arş. Gör. Muhammed TIRAŞOĞLU İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Ekonometri Bölümü muhammed.tirasoglu@istanbul.edu.tr

Detaylı

TÜRKİYE DE KUR REJİMİ UYGULAMASI VE ENFLASYON İLİŞKİSİ ÜZERİNE BİR ANALİZ

TÜRKİYE DE KUR REJİMİ UYGULAMASI VE ENFLASYON İLİŞKİSİ ÜZERİNE BİR ANALİZ Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, Güz 2013, Cilt:9, Yıl:9, Sayı:2, 9:65-77 TÜRKİYE DE KUR REJİMİ UYGULAMASI VE ENFLASYON İLİŞKİSİ ÜZERİNE BİR ANALİZ Şahabettin GÜNEŞ * AN ANALYSIS ON THE EXCHANGE

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM ABD Merkez Bankası FED, 18 Aralık tarihinde tahvil alım programında azaltıma giderek toplam tahvil alım miktarını 85 milyar dolardan 75 milyar

Detaylı

1. Adı Soyadı: Hüseyin KALYONCU 2. Doğum Tarihi: 04 Mart 1974 3. Unvan: Prof. Dr. 4. Öğrenim Durumu:

1. Adı Soyadı: Hüseyin KALYONCU 2. Doğum Tarihi: 04 Mart 1974 3. Unvan: Prof. Dr. 4. Öğrenim Durumu: 1. Adı Soyadı: Hüseyin KALYONCU 2. Doğum Tarihi: 04 Mart 1974 3. Unvan: Prof. Dr. 4. Öğrenim Durumu: Derece Alan Üniversite Yıl Lisans İktisat Çukurova Üniversitesi 1998 Y.Lisans İktisat Çukurova Üniversitesi

Detaylı

Türkiye ve Avrupa Fındık Fiyatları ve Döviz Kuru Arasındaki Nedensellik İlişkisi *

Türkiye ve Avrupa Fındık Fiyatları ve Döviz Kuru Arasındaki Nedensellik İlişkisi * U. Ü. ZİRAAT FAKÜLTESİ DERGİSİ, 2008, Cilt 22, Sayı 2, 47-56 (Journal of Agricultural Faculty of Uludag University) Türkiye ve Avrupa Fındık Fiyatları ve Döviz Kuru Arasındaki Nedensellik İlişkisi * Gülistan

Detaylı

DERS KODU DERS ADI ZORUNLU TEORİ UYGULAMA LAB KREDİ AKTS Atatürk İlkeleri ve İnkılap AIT181 Tarihi I Zorunlu 2 0 0 2 2

DERS KODU DERS ADI ZORUNLU TEORİ UYGULAMA LAB KREDİ AKTS Atatürk İlkeleri ve İnkılap AIT181 Tarihi I Zorunlu 2 0 0 2 2 1.YARIYIL LERİ KODU ADI ZORUNLU TEORİ Atatürk İlkeleri ve İnkılap AIT181 Tarihi I Zorunlu 2 0 0 2 2 IKT101 İktisada Giriş I Zorunlu 3 0 0 3 6 IKT103 İktisatçılar İçin Matematik I Zorunlu 3 0 0 3 6 IKT105

Detaylı

Derece Alan Üniversite Yıl

Derece Alan Üniversite Yıl ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Çetin DOĞAN 2. Doğum Tarihi : 28.01.1964 3. Unvanı : Profesör 4. Öğrenim Durumu : Doktora Derece Alan Üniversite Yıl Doktora İktisat Bölümü Bradford Üniversitesi, 1993 İngiltere

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ

ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ Adı Soyadı: Melih ÖZÇALIK Unvanı: Doç.Dr. Doğum Tarihi ve Yeri: 26.11.1982 İzmir Yabancı Dil: İngilizce (YDS: 76,25) e-posta: melih.ozcalik@cbu.edu.tr Telefon: (0 236) 233 06

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. 7. Yayınlar 7.1. Uluslararası hakemli dergilerde yayınlanan makaleler (SCI & SSCI & Arts and Humanities)

ÖZGEÇMİŞ. 7. Yayınlar 7.1. Uluslararası hakemli dergilerde yayınlanan makaleler (SCI & SSCI & Arts and Humanities) ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı: Gonca ATICI 2. Doğum Tarihi: 07.05.1975 3. Unvanı: Doçent 4. Öğrenim Durumu: Derece Alan Üniversite Yıl Lisans İngilizce İktisat İstanbul Üniversitesi 1997 Y. Lisans Para-Banka

Detaylı

Deneysel Metotlara Giriş Temel Kavramlar, Analiz Yöntemleri

Deneysel Metotlara Giriş Temel Kavramlar, Analiz Yöntemleri Gebze Teni Üniversitesi Fizi Bölümü Deneysel Metotlara Giriş Temel Kavramlar, Analiz Yöntemleri Doğan Erbahar 2015, Gebze Bu itapçı son biraç yıldır Gebze Teni Üniversitesi Fizi Bölümü nde lisans laboratuarları

Detaylı

DÜNYA DA VE TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜMENİN SİGORTACILIK SEKTÖRÜNE ETKİSİ

DÜNYA DA VE TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜMENİN SİGORTACILIK SEKTÖRÜNE ETKİSİ T.C. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Anabilim Dalı DÜNYA DA VE TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜMENİN SİGORTACILIK SEKTÖRÜNE ETKİSİ Elif ERDOĞAN Yüksek Lisans Tezi Çorum 2013 DÜNYA DA VE TÜRKİYE

Detaylı

VII. BÖLÜM İÇME SUYU ŞEBEKELERİ

VII. BÖLÜM İÇME SUYU ŞEBEKELERİ VII. BÖÜM İÇME SUYU ŞEBEKEERİ İsale hattı ile haznelere getirilen suları sarfiyat yerlerine dağıtan oru sistemine içme suyu şeeesi adı verilir. İçme suyu şeeesi her inada yeteri adar asınçlı suyu ulunduraca

Detaylı

Esmer Irkı Sığırlarda Süt Verimi Üzerine Etkili Faktörlerin Path Analizi İle Belirlenmesi

Esmer Irkı Sığırlarda Süt Verimi Üzerine Etkili Faktörlerin Path Analizi İle Belirlenmesi Kafas Univ Vet Fa Derg 7 (5): 859-86, 0 DOI:0.9775/vfd.0.688 REEARCH ARTICLE Esmer Irı ığırlarda üt Verimi Üzerine Etili Fatörlerin Path Analizi İle Belirlenmesi Yalçın TAHTALI * Aziz ŞAHİN * Zafer ULUTAŞ

Detaylı

DÖVİZ KURU DIŞ TİCARET İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ

DÖVİZ KURU DIŞ TİCARET İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Fırat University Journal of Social Science Cilt: 15, Sayı: 2, Sayfa: 219-228, ELAZIĞ-2005 DÖVİZ KURU DIŞ TİCARET İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ Exchange Rate Foreign

Detaylı

TÜKETİCİ KREDİLERİ VE CARİ AÇIK ARASINDAKİ İLİŞKİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ. Alınış Tarihi: 16 Ocak 2015 Kabul Tarihi: 15 Mart 2015

TÜKETİCİ KREDİLERİ VE CARİ AÇIK ARASINDAKİ İLİŞKİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ. Alınış Tarihi: 16 Ocak 2015 Kabul Tarihi: 15 Mart 2015 Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt: 29, Sayı: 2, 2015 407 TÜKETİCİ KREDİLERİ VE CARİ AÇIK ARASINDAKİ İLİŞKİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ Cüneyt KILIÇ Alınış Tarihi: 16 Ocak 2015 Kabul Tarihi:

Detaylı