FİZİK LABORATUVARI II DENEY FÖYÜ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "FİZİK LABORATUVARI II DENEY FÖYÜ"

Transkript

1 T.C. MARMARA ÜNİVERSİTESİ FEN EDEBİYAT FAKÜLTESİ FİZİK BÖLÜMÜ FİZİK LABORATUVARI II DENEY FÖYÜ [2011-BAHAR DÖNEMİ] BÖLÜM: İSİM: SOYAD: NO:

2 2 İÇİNDEKİLER: 1.) GENEL FİZİK LABORATUVARI ÖRNEK FÖY KAPAĞI 2.) GENEL FİZİK LABORATUVARI KURALLARI 3.) HATA HESAPLAMA TEKNİKLERİ 4.) GRAFİK ÇİZİMİ 5.) SONUÇ VE DEĞERLENDİRME TEKNİKLERİ 6.) ELEKTRİK VE MANYETİZMA GENEL TANIMI VE TEMEL KAVRAMLAR 7.) FİZİK LABORATUVARI II DENEY FÖYÜ 8.) KAYNAK VE ÖNEMLİ LİNKLER 2

3 3 T.C.MARMARA ÜNİVERSİTESİ FİZİK BÖLÜMÜ FİZİK LABORATUARI-II DENEY RAPORU DENEY No: DENEY ADI: DENEYİN YAPILDIĞI TARİH: GRUP NO: RAPOR SAHİBİ ADI SOYADI: NUMARASI: TESLİM TARİHİ: RAPOR NOTU: 3

4 4 GENEL FİZİK LABORATUVARI KURALLARI 1.)Lablarla ilgili hertürlü bilgi (ders saatleri, zaman çizelgeleri, notlar, bilgilendirme, ders iptal vs.) ilgili öğrenci temsilcilerine iletilecektir ya da belirtilen kırtasiyeye bırakılacaktır. Bu nedenle temsilcilerde mutlaka mail adresiniz ya da iletişim bilgileriniz olduğuna emin olun. 2.)Tüm deneylere katılmak zorunludur. Öğrenci belirtilen grubunda ve belirtilen saatte laba katılmakla sorumludur. İlk ders haftasında öğrenci grup ya da saat değişikliği yapmak için ilgili asistanla görüşebilir. 3.)Derslere katılmamak için geçerli tek mazeret hastalık durumudur ve öğrencinin yetkili kurumdan alacağı sağlık raporunu ilgili asistana teslim etmesi gerekmektedir. Belirtilen devamsızlık hakkının üstünde devamsızlık yapan öğrenci dersten kalır. 4.)Deneylerle ilgili notlar ve föy ders haftası başlamadan öğrenciler tarafından tedarik edilir. Deneyler sırasında asistan deney hakkında ön bir yazılı ya da sözlü sınav yapabilir. Bu nedenle derslere hazırlıklı gelmek gerekmektedir. 5.)Asistanlar sadece temel deney ekipmanı sağlayacaktır. Deney ölçümlerini almak hesaplamaları yapmak öğrencinin görevidir. Her hafta mutlaka (cetvel, pergel, kalem, silgi, hesap makinası, milimetrik kâğıt vs.) öğrenci getirmek zorundadır. 6.)Laboratuar dersleri sabah 08:30-12:30 ve öğlen 13:00-17:00 arasında yapılır(servis dersleri için saatler farklı olabilir). 7.)Deney hakkında ön bilgiyi ve ölçümlerin nasıl alınacağını asistan anlatır. Öğrenciler deney ekipmanının doğru kullanımından sorumludur. Bilinçsiz davranarak cihazlara zarar verenler ucuz olmayan bu cihazların hasarlarını ödemek ve/veya yenisini almak zorundadır. Kullanımını bilmediğiniz cihazlar için asistanınızdan yardım isteyebilirsiniz. 8.)Her öğrencinin mutlaka lab föyünü her hafta getirmek zorundadır. 9.)Lablara yiyecek ve içecek sokmak kesinlikle yasaktır. Öğrenci kullandığı masanın temizliğinden sorumludur. Masa üstlerinde herhangi bir not çöp ya da toz bırakmamakla yükümlüdür. 10.)Özellikle elektrik deneylerinde masalardaki elektrik prizleriyle kesinlikle oynanmamalı, herhangi bir sivri cisim ya da kablo sokulmamalı eğer güç kaynaklarıyla ilgili bir problem varsa mutlaka ders asistanına bilgi verilmelidir. 11.)Özellikle kalabalık grupların beraber yaptıkları deneylerde gürültü çıkarak, dersle ilgisiz ya da sınıf düzenini bozan öğrenci asistan tarafından sınıftan çıkartılabilir. 4

5 1.)FİZİK LABORATUVARINDA TEMEL ÖLÇÜM CİHAZLARININ KULLANIMI Fizik laboratuarı deneylerinde amaç var olan bir fiziksel olayın basit tekniklerle hayata geçirilmesi ve bu esnada temel fiziksel kanunlardan yararlanarak elde edilen sonucun doğruluğunun kontrolüdür. Bu esnada yapılacak ölçümler bize oluşturduğumuz sistemin fiziksel kanunlarla ne kadar örtüştüğünü gösterir. Yapılacak ölçümlerde önemli parametreler; Doğru ölçüm tekniği kullanmak, Seçilen ölçüm için doğru ölçüm aletleri kullanmak ve bu aletlerin doğru çalıştığından emin olmak; Kullanılan aletten ileri gelecek olan mutlak belirsizliğin doğru hesaplanması, Elde edilen sonuçları hangi fiziksel birim sisteminde okuduğumuz; Yapacağımız deneyin sonucunun doğruluğu açısından çok önemlidir. Yapacağımız fizik deneyleri için kullanılacak olan temel ölçüm aletleri aşağıdaki listede kısaca verilmiştir. Cetvel( ya da mezura) Mikrometre Kumpas Kronometre 2.)HATA HESAPLAMA TEKNİKLERİ Hata Analizi nedir? Fizikte yapılan deneyler sırasında elde edilen hatalar, gerçek bir yanlışlık anlamına gelmez. Bu hatalar deney esnasında alınan verilerin sonsuz bir kesinlikle ölçülemediği için çok dikkatli ölçümler alınsa da ihmal edilemeyecek faktörlerdir. Bu nedenle bu hatanın az olabilmesi için mümkün olduğunda hassas ölçüm cihazları kullanılmalıdır. Anlamlı Rakam nedir? Bir cetvel ile ölçüm yapıldığında belirsizlik ±0.1cmdir.Bir cetvelde gözlenebilen en küçük değerdir. Bir cetvel ile alınan ölçümde 7.5cmlik bir ipin orta noktası belirleniyorsa bu değer için 3.75cm diyemeyiz. Bu sadece matematiksel olarak hesaplanan bir ifadedir. Cetvel ile alınan ölçümde 3,5 cmlik güvenilir bir ölçüm yapılabilir. 5 5

6 Kullanılan ölçüm aletinin hassasiyetine göre elde edilen verilerin anlamlı bir rakam olup olmadığı incelenir. Mesela belli bir yükseklikten yere düşen bir cisim için saniye hesaplanmışsa ve ölçüm aletinin belirsizliği eğer ±3 s ise virgülden sonraki kısımlar anlamlı rakam değildir çünkü bizim ölçebileceğimiz değer 25 ±3 s kadardır. Hesaplamalarda kullanılacak anlamlı rakamların basamak değeri ölçüm aletinin belirsizliği ile aynı büyüklükte olmalıdır. Duyarlılık(Prezesyon): Gerçek değerin bulunduğu aralık ne kadar darsa ölçmede o kadar duyarlıdır denir. Cetvel için L=(10±1) mm Kumpas için L=(18,2±0,1)mm Mikrometre için L=(21.35±0.01)mm Belirsizlik: Belirsizlik kullanılan ölçüm aletiyle yok edilemez, sadece daha duyarlı bir aletle azaltılabilir. 102 ±2m 100m<102m<104 m Belirsizliklerin Toplamı: X-Δx X X+ Δx Farklı duyarlıklara sahip değerlerle yapılan ölçümlerde sonucun belirsizliği, belirsizliği en büyük olan sayınınki ile aynı basamakta olur. Mesela; Çarpma&Bölme İşlemi: A=1.64 cm B=2.835 cm; A+B=4.475 cm 4.48 cm Bu işlemde sonuç anlamlı rakamlarla aynı basamakta olmalıdır. A=8 gr B=4.76 gr AxB=38.08 gr 38 gr. 6 6

7 7 C=105 cm D=23 cm C/D=4.56 cm 4 cm Not: Anlamlı rakamlarla yapılan çarpma bölme işleminin belirsizliği, bağıl belirsizliği en az olan rakamla aynı basamakta olmalıdır. HATA HESABI TEKNİKLERİ: 1.)Standart Sapma Hesabı: Yapılan bir ölçümün sonucunda elde edilen değerin gerçek değere ne kadar yakın olduğunun ölçüsüdür. m n ( m i 1 m ) nn ( 1) 2 2.)Mutlak Hata:, Dört işlemde Mutlak Hata; Ustel İfadede Mutlak Hata; 3.)Yüzde Hata: z x y z x y z x y z x y z x y z z x y z x y x z x y y z x y c a b na c nb a a c. b b Bir ölçüm sonucunda elde edilen değerin var olan gerçek değere (beklediğimiz değere)ne kadar yakın olduğunu gösterir. Ölçülen Beklenen % Hata 100 Beklenen 7

8 8 1.MİKROMETRE OKUMA: Yandaki şekilde kapalı bir mikrometreyi görmekteyiz. şekilde yüzük gibi dönen kısım bir silindir üzerinde hareket etmekte ve her bir yarım milimetre çizgilerle belirtilmiştir. Şu anki şekilde uzunluğu okursak mm olduğunu görürüz. Eğer yüksüğü bir tam tur çevirirsek gösterge sağa doğru ilerleyecek ve yeni konum şekildeki gibi olacaktır. Şimdi ölçüm aldığımızda ise sonuç7.500mm olacaktır. Not:*alttaki çizgilere dikkat ediniz.*yüksük üzerinde tam bir döngüyü tamamlayan elli birim vardır. Yüksük bir tam tur daha atarsa yandaki şekilde olduğu gibi sonucumuz olacaktır. Şimdiyse yüksüğün biraz döndürelim. Şekilde gösterildiği gibi eksen çizgimiz tam olarak 12. birimdedir yani 0.120mm kadar yüksüğü döndürdük demektir. Toplam ölçümümüz =8.120mm olur. Eğer yüksük bir tam tur daha atarsa son ölçümümüzden sonra mikrometrenin göstereceği değer;8.620mm olur. Son şekilde ise ölçüm mesafesi8.620den büyük 8.630dan ise küçüktür. Bu değeri okuyarak tahmin edebiliriz. Yaklaşık olarak;8.624mmdir.yaklaşık olarak 0.003lük bir hatamız var diyebiliriz ± mm. 8

9 9 2.KUMPAS OKUMA: Yandaki şekilde gözlendiği gibi kumpasın vernier sıkalası ve ana sıkalası bulunmaktadır. Vernier skaladaki 10 bölüm ana skaladaki 9 bölüme karşılık gelir. Cisim kumpas ağzına yerleştirildikten sonra bu iki skalanın çizikleri incelenir. Her vernier skalada ana skala ile en iyi örtüşen çizgi bulunur. Bu çizginin karşılık geldiği ana değerin onda biri kadar hassasiyette okuma yapılabilir denir. 3.)GRAFİK ÇİZİMİ Grafik çizimi ve analizi fizik laboratuarlarında çok büyük öneme sahiptir. İki değişkenin birbirleriyle olan ilişkisini grafik çizerek görebiliriz. Bağımsız değişken x ekseninde konumlandırılırken bağımlı değişken y ekseninde yer alır.(konumun zamanla değişimi gibi) Bir grafikte bulunması gereken temel özellikler; Her grafiğin bir ismi olmalıdır ve bu isim grafiğin altına yazılır. Grafiğin hangi fiziksel değerlere ait olduğunu belirtir. Her iki eksen üzerinde mutlaka eksenlerin isimleri belirtilir ve ölçüm değerlerinin hangi birim sisteminde olduğu parantez içinde yazılır. Bu parantezde ayrıca ölçeklendirme esnasında kullanılan büyütme ya da küçültme çarpanı da belirtilir. Eksen çizgileri üzerinde her ölçüm değeri nokta ile belirtilir. Kesinlikle ölçüm değerlerinin rakamsal karşılıkları yazılmaz. Eğer bir grafik üzerinde iki farklı ölçümün sonuçları belirtiliyorsa mutlaka eğim çizgilerinin hangi ölçüme ait olduğu yazılır. Grafiğin eğim çizgisi çizildikten sonra eğimin hesaplanacağı noktalar belirgin bir şekilde işaretlenir. İyi bir grafik çizebilmek için; Hem x hem de y eksenlerine yerleştirilecek verilerin minimum ve maksimum değerlerini belirleyin. 9

10 Her iki eksen içinde uygun bir grafik skalası belirleyin. İki eksenin değerlerini birbirinden bağımsız olarak ölçeklendirebilirsin. Ölçüm değerlerini grafik kâğıdı üzerine dikkatlice yerleştir. Bu esnada ölçüm değerlerini doğru eksene yerleştirdiğine dikkat edin. I.Lineer Grafikler: Eğer x ve y değerleri arasında lineer bir ilişki varsa grafiğin eğimi doğrusaldır. y( x) mx b 1 1 Ölçüm değerlerinin hepsini grafik üzerine yerleştirdikten sonra eğimi belirlemek için, bir cetvel yardımı ile değerlerini bir doğru ile birleştirin. Eğimdeki hatayı minimize edebilmek için eğim çizgisini çizerken olabildiğince çok noktayı kullanmaya çalışın. Eğim çizgin grafik üzerindeki her noktadan geçmek zorunda değil. Sadece grafiğin karakterine uygun noktaları göz önüne alın. Grafiğin Eğiminin Hesaplanması: 10 y=mx1+b1 gibi bir doğrusal grafik için m eğimi b ise noktasını gösterir. Eğimi hesaplarken; y ekseninin kesim Birbirinden uzak noktalar seçmeye çalışın. Önemli, eğimi hesaplayacağınız noktalar sizin data noktalarınız olmak zorunda değil. Eğim çizgisi üzerindeki herhangi uygun iki nokta olabilir. II. Lineer Olmayan Grafikler: a.)kuvvetin Üstü ile değişen Grafikler: y(x)=a x b şeklinde birbirine bağlı iki değişken için lineer olmayan bir grafik elde edilir. Bu tarz bir grafikte eğimi bulmak için eşitliğin her iki tarafının da logaritması alınır. log(y)=b.log(x)+log(a) y, x ile lineer değişmemesine rağmen,log (y),log(x) ile lineer değişmektedir.tüm değerlerin logaritmasının alıp grafiği çizersek lineer bir grafik elde ederiz. Bir başka yöntemde ölçüm değerlerinin her birinin logaritmasını almak yerine logaritmik kağıt kullanmaktır. Yarı logaritmik ve tam logaritmik kâğıtlar: 10

11 11 Logaritmik kâğıtlarda her eksende belirli ölçekler vardır. Yarı logaritmik kâğıtta bu ölçekler sadece bir eksendeyken tam logaritmik kâğıtta her iki eksende ölçeklendirilmiştir. Mesela eğer x değerlerimiz 3 ila 500 arasında değişiyorsa bu bölümlerden 3 taneye ihtiyaç vardır çünkü ilk bölüme 1-10; ikinciye ; üçüncü bölüme de arası değerleri yerleştirebiliriz. Not: Bu kâğıtları kullanıyorsanız logaritmik bir hesaplama yapmaya gerek yok kâğıdın kendi zaten ölçeklenmiş durumdadır. Grafiğin eğimi için (x1,y1) ve (x2,y2) olacak şekilde iki nokta seçin. Grafiğin eğimi; b= log(y2-y1)/log(x2-x1) ile bulunur. Y eksenini kesen nokta a için log(x)=0 (yani x=1) noktasına bakılır. Grafiğin uzantısının y eksenin kestiği nokta a değerini verir. 4.)SONUÇ VE DEĞERLENDİRME TEKNİKLERİ Deney sonunda elde edilen veriler ve çizilen grafikler beklenen fiziksel parametrelerle karşılaştırılır. Bu işlem sırasında hesaplanan değerlerin fiziksel karşılıkları ile örtüşüp örtüşmediği kontrol edilmelidir. Mesela sabit bir mesafeden düşen bir cisim için yere çarpış zamanı hesaplanıyorsa bu cismin kütlesi artırıldığında sonucun ne olacağı tahmin edilmeli ve sonuçların bu tahmin ile uygunluğu kontrol edilmelidir. Sonuçlar belirtilirken açık bir şekilde deneyde gözlemeyi beklediğimiz faktörlerin neler olduğu,elde edilen verilerin ve çizilen grafiğin bu durumlarla uyumlu olup olmadığı belirtilmelidir.yapılacak yorumda yapılan deney sonucunda elde edilen verilerin fiziği kısaca açıklanmalı,deneyden ne öğrenildiği belirtilmeli,ölçüm esnasında ve hesaplamalarda kullanılan değişkenlerin birbirleri ile olan ilişkileri (doğrusal olarak değişiyor,ters orantılı olarak azalıyor..vb.)belirtilmeli eğer sonuçlarda ve çizilen grafikte beklenen fizik ile ters düşen bir durum varsa bu durumum muhtemel sebepleri açıklanmalıdır. 11

12 12 Referanslar: 1.)Mercel University 2.)Sohaib Shamim and Sabieh Anwar,LUMS School of Science and Engineering 3.) Physics laboratory, Department of Physics, Chemistry & Materials Technology, Technological Educational Institution (TEI) of Athens, Ag. Spyridonos, Egaleo, Greece 12

13 13 MARMARA ÜNİVERSİTESİ FİZİK BÖLÜMÜ FİZİK LABORATUARI II DENEY FÖYÜ ELEKTRİK VE MANYETİZMA GENEL TANIMI VE TEMEL KAVRAMLAR Elektromanyetik etkileşimler atomları oluşturan elektron ve çekirdekleri, molekülleri oluşturan atomları ve makroskopik cisimleri oluşturan molekülleri bir arada tutarlar. Vücudunuzu oluşturan atomlar ve moleküller elektromanyetik kuvvetlerle bir arada tutulurlar. Çevremizde yer alan olayların birçoğu temelde elektromanyetik kuvvetlerin sonucudur. Elektromanyetizma olarak tanımlanan terim doğanın dört temel etkileşiminden biridir(diğerleri güçlü etkileşim, zayıf etkileşim ve gravitasyon).elektromanyetizma elektriksel olarak yüklü parçacıklar arasında etkileşime sebep olan kuvvet olarak tanımlanır ve bu etkileşimlerin gözlemlendiği alana elektromanyetik alan denilir. Elektromanyetizma hem elektrik hem manyetik alanla betimlenir. Elektrik ve manyetik etkiler, birbirlerine çok yakından bağlı olmalarına karşın birbirlerinden ayrı olarak ele alınarak daha detaylı incelenebilir. Başlangıçta elektrik tanımını manyetizmadan ayırabilmek için hareketsiz duran ve hareketsiz durmayı sürdüren(elekto-statik) yükleri inceleyerek başlayabiliriz. Şekil 1-Elektrik ve Manyetik Alan Bileşenleri 13

14 Statik elektrik yüklerinin özelliklerini incelendiğinde günlük hayattan basit birkaç örnek verilebilir. Örneğin, kurutulan saç tarandıktan sonra tarağın kâğıt parçalarını çektiğini gözlenir. Çekim kuvveti çoğu kez kâğıt parçalarını düşürmeyecek kadar kuvvetlidir. İpek ya da kürke sürtülmüş cam veya lastik gibi başka maddelerle de aynı olay gözlemlenebilir. Bir başka deney şişirilmiş balonun yünle ovulmasıdır. Bu durumda balon odanın duvarı veya tavanına saatlerce yapışık kalabilir. Böyle davranan cisimlerin elektriklenmiş veya elektrikle yüklenmiş oldukları söylenir. Benjamin Franklin artı(pozitif) ve eksi(negatif) adlar verdiği iki çeşit elektrik yükü olduğu bulmuştur. 14 Elektrik yüklerinin temel özellikleri; *)aynı yükler birbirlerini itmektedir *) farklı yükler birbirlerini çekmektedir Şekil 2-pozitif ve negatif yük *) elektrik yükü ne yaratılabilir ne de yok edilebilir; yalnızca bir yerden bir yere aktarılabilir. *)SI birim sisteminde elektrik yükünün(é) birimi Coulomb(C)dur ve yaklaşık olarak C dur. *)Proton olarak tanımlanan pozitif yüklü parçacığın yükü é elektron olarak tanımlı negatif yüklü parçacığın yükü é dir. Elektrik yükünün madde içersindeki davranışı incelendiğinde maddeler elektrik yükünü iletme kabiliyetlerine göre sınıflandırılabilirler. 1.)İletken: İçersinde serbest elektrik yükü barındıran malzemelere iletken denilir. Metalik iletkenlerde hareketli yüklü parçacıklar elektronlardır. İletken malzemelerde bir potansiyel farkı uygulandığında serbest haldeki yük taşıyıcılar taşıdıkları yüke göre uygulanan potansiyel altında hareket etmektedirler. En çok bilinen iletkenler metallerdir. Bakır ve gümüş önemli iletken metallerdendir. Ayrıca grafit, bazı tuzlar ve plazma ise metalik olmayan iletkenlerdendir. Kristal yapıya sahip olmayan bazı polimerler malzemeler de iyi iletken özellik sergilerler. 2.)Yalıtkan: İçersinde hareketli yük taşıyıcı bulundurmayan ya da çok az miktarda bulundurabilen malzemelerdir. Bu malzemeler elektrik akımına karşı direnç gösterirler ve yüklü parçacığın hareketini sınırlarlar. Cam, lastik, kauçuk vb. 14

15 3.)Süper iletkenler: Bilinen en iyi diamanyetik davranış gösteren malzemeler superiletkenlerdir. Bazı maddeler çok düşük sıcaklıklara kadar soğutulduklarında normal metalik haldeki dirençleri sıfıra kadar düşmekte ve çok yüksek derecede iletken halesuperiletken- geçmektedirler. Curie sıcaklığının altında superiletkenler mükemmel diamanyetiklerdir ve suseptibiliteleri -1dir.Bilinen diğer diamanyetik malzemelerden temel olarak farklıdırlar çünkü manyetik suseptibilitelerine uygulanan alana karşı malzeme içersinde oluşan makroskopik akım halkaları sebep olurken, diğer diamanyetikler yörüngeye sıkıca bağlı elektronların orbital hareketindeki değişimle ilişkilidir. 4.)Yarıiletkenler: Elektriksel iletkenliği iletken ve yalıtkan malzeme arasında bir değerde olan malzemelerdir. Yüklü parçacıkların sahip olabilecekleri enerji değerleri enerji bandları ile temsil edilir. Önemli bir nokta iletken malzemelerde iletkenliğe katkıda bulunan negatif yüklü yük taşıyıcılar(elektronlarken)yarı iletken malzemelerde her iki yük taşıyıcının mobilitesi(hareketliliği) akıma katkı sağlar. Silikon en çok bilinen yarı iletken malzemedir. Yarıiletken malzemedeki iletkenlik katkılama ile artırılabilir. Bu malzeme içersinde istenilen yük taşıyıcı konsantrasyonunun artırılması, dışarıdan sisteme taşıyıcı enjeksiyonu ile sağlanır. Organik ve kristal fazda yarıiletken malzeme üretilebilmektedir. YÜKLÜ PARÇACIKLAR VE BİRBİRLERİ İLE ETKİLEŞİMLERİ: İki yüklü parçacık birbirine yaklaştığında birbirleriyle etkileşeceklerdir. Bu etkileşimin bağlı olduğu parametrelerin dikkatli incelenmesi gerekmektedir. İki yüklü parçacık birbirlerine yaklaştıklarında birbirleri üzerine aralarındaki uzaklığın karesiyle ters orantılı olacak bir kuvvet uygularlar. Bu etkileşmeyi şekilde gösterildiği gibi elektrik alan çizgileri ile gözlemlenebilir. Elektrik alanı, belli bir noktada sabit duran noktasal yüke uygulanan, yük başına düşen elektrik kuvveti olarak tanımlanabilir. Çizgiler aslında alanın bir haritasıdır. Alan çizgileri, yükten radyal olarak bütün doğrultularda dışarı doğru yönelmişlerdir. Şekilde de görüldüğü gibi elektrik alan çizgileri artı yükten eksi yüke doğrudur. Bu alan çizgilerinin bazı önemli özellikleri şunlardır; 1. Alan çizgileri artı yükten çıkıp eksi yükte son bulmalıdır 2. Bir artı yükten ayrılan veya bir eksi yüke ulaşan alan çizgilerinin sayısı yük miktarıyla orantılıdır. 3. İki alan çizgisi birbirini kesemez. 15 Şekil 3.elektrik alan çizgileri a.)tek bir pozitif yük b.) Elektrik dipol c.) İki eşit pozitif yük etkileşimi 15

16 16 YÜKLÜ PARÇACIKLARIN MADDE İÇERSİNDEKİ DAVRANIŞI İletken malzemelerde bulundurdukları serbest elektronların malzeme içersinde belli bir yönde hareket etmesi sağlanarak akım oluşturulur. Akımın etkisini inceleyebilmek için yüklerin akış hızı olan akım şiddeti iletkenin yük başına gösterdiği direnç ve iletkenin iki noktası arasında devamlı potansiyel farkı tutmak için yükler üzerine yapılan işin ölçüsü olan elektro motor kuvveti gibi bazı önemli tanımlamalar yapılmalıdır. Elektrik yükleri içinde bulundukları elektrik alan etkisiyle bir elektrik akımı oluştururlar. Malzeme içersinde oluşan elektrik akımının malzeme üzerinde ısıtma, kimyasal ya da manyetik etkiler oluşturabilir. Genel bir ifadeyle artı yüklü bir iletken eksi yüklü bir iletkene bir tel ile bağlanırsa, elektronlar eksi yüklü iletkenden artı yüklü iletkene doğru akarlar. Oysa akımın geleneksel olarak kabul edilen yönü, artı yüklü parçacıkların hareket yönüdür. Yani akımın yönü, uygulanan elektrik alanının veya yüklü parçacıkların hareketini sağlayan potansiyel düşmesinin yönüdür. Şekil 4 Bir kondansatör ele alındığında; kondansatörün plakalarını bir tel ile bağladığımızda elde ettiğimiz akım geçici akımdır. Şekilde gösterildiği gibi iki levha bir iletken telle birleştirildiğinde yük akışı süresince tele seri bağlı bir lamba üzerinden geçen akımın etkisiyle ışıldayabilir, telin yakınına yerleştirilen bir mıknatıs oluşan manyetik alan etkisiyle(faraday Yasası; indüklenme) sapma gösterebilir. Eğer uygulanan elektrik alanın yönü hep aynı yönlü ise iletkenden geçen akım hep aynı yönlü olur ve zamanla değişmez. Bu tür akımlara doğru akım (D.A) veya sürekli akım denir. Elektrik alanın yönü periyodik olarak değişiyorsa, yüklü parçacıkların yönleri de periyodik olarak değişeceğinden bu şekilde oluşan akıma ise alternatif akım (A.A) denilmektedir. Şekil 5 16

17 Akım; Bir t zaman aralığında bu alandan geçen yük miktarı Q ise, akım yükün bu zaman aralığına oranına eşittir; I dq neav dt Elektron malzeme içersinde ilerlerken bazı safsızlıklar ya da örgü kusurlarıyla karşılaşabilir. Bu nedende akım yönündeki ortalama hıza sürüklenme hızı vd denilir. Uygulanan voltaj farkının elektron üzerinde oluşturduğu kuvvet F ise; F ee e te vd m ne ta I navd E m İletken bir malzeme içersinde serbest haldeki elektronlar uygulanan bir V potansiyel farkı etkisinde + kutba doğru hareket edeceklerdir. Akım yönü ve oluşan elektrik alan yönü aşağıda belirtilmiştir. d 17 OHM YASASI Şekil 6 Bir iletken üzerindeki iki nokta arasından akan bir akım bu iki nokta arasındaki potansiyel farkıyla doğru direnç değeri ile ters orantılıdır. Ohmik malzemeler artan voltaj farkı ile lineer artan bir akım grafiği sunarlar. Şekildeki gibi S kesit alanlı ve I akımı taşıyan bir iletkeni ele alalım. Burada akım yoğunluğunun büyüklüğü iletken malzemenin cinsine bağlıdır. Bu iletkenden geçen akım yoğunluğu J=I/S akımın kesit alanına oranıdır. İletkenin ele alınan kesitinden geçen elektrik alan şiddeti E ise, akım yoğunluğu elektrik alanla doğru orantılıdır. J = σe Akım yoğunluğu ve uygulanan elektrik alan oranı bize öz iletkenliği verir. Öz iletkenliğin tersi öz dirençtir. 1 17

18 18 Malzemenin akıma göstereceği direncin değeri telin kesit boyu ve özdirenci ile doğru kesit alanı ile ters orantılıdır. Birimi ohmdur ve Ω ile gösterilir. Aşağıdaki tabloda bazı malzemelerin direnç ve iletkenlik değerleri verilmiştir. R l A Şekil 7 Ohm yasası kısa tanımıyla sabit sıcaklıktaki metal bir iletkenin iki noktası arasındaki potansiyel farkının, bu iletkenden geçen I akım şiddetine oranı sabittir. Bu sabite ele alınan iki nokta arasındaki parçanın R direnci adı verilir. Bu yasaya birçok iletken ve özelikle metaller geniş sıcaklık aralıklarına oldukça iyi uyarlar. Bunlara ohmik iletkenler denir. Metal olmayan birçok cisim ve özellikle yarı iletkenler ohm yasasına uymazlar. Şekil 8 18

19 19 SICAKLIĞIN MALZEMENİN İLETKENLİĞİNE ETKİSİ: Metallerin direnci artan sıcaklıkla artar. Artan sıcaklıkla beraber serbest haldeki elektronların enerjisi daha çok artar ve böylece malzeme içersinde ilerlerken kristal örgü atomları, ortamdaki diğer atom ya da iyonlarla çarpışma ihtimalleri artar. Bu sebeple verilen sabit potansiyel farkı için geçen akım miktarı azalır. Kurulan bir elektrik devresinde filaman lamba üzerinden akım geçtikçe ısınır. Tungsten telin direncinin sıcaklıkla değişimi aşağıdaki formül ile verilebilir. Burada α tungsten için sıcaklık katsayısıdır. R=R oda [1+α(T-T oda )] Malzeme Sıcaklık katsayısı (/ C 0 ) Nikel Demir Molibdenyum Tungsten Aluminyum Bakır Gümüş Platinyum Altın Çinko

20 20 MANYETİZMA VE MANYETİK ALAN Elektromanyetizma hem elektrik hem manyetik alan çizgilerini betimler demiştik. Bu bölümde manyetizmanın tanımı, manyetik alan çizgilerinin tanımı ve temelleri hakkında kısaca bilgi verilecektir. Manyetizma ilk defa mıknatıs taşı (limestone) denilen demir oksit (Fe3O4) formundaki mineral magnetitde gözlemlenmiştir. Antik Yunanlılar bu minerali kullanan ilk toplumdur ve mineralin ilk bulunduğu bölgenin ismi ile-manisa- adlandırmışlardır(stone from Magnesia). Manyetizma uygulanan bir manyetik alan varlığında malzemelerin atomik ve atom altı seviyede gösterdikleri tepkiye denir. Her malzeme uygulanan manyetik alandan etkilenir. Bazı malzemelerin bu etkisi çok düşüktür ve diyamanyetizma olarak adlandırılırken bazı malzemelerin manyetik alanla etkileşimini günlük hayatta bile gözlemlenebilir. Bu tip malzemeler ferromanyetiklerdir. Bazı malzemelerin manyetik alanla etkileşimi ise ihmal edilecek seviyededir ve nonmanyetik-manyetik olmayan malzeme- olarak adlandırılırlar (bakır,aluminyum,cam,plastik gibi..). Malzemenin manyetik hali sıcaklık, basınç, uygulanan manyetik alan gibi faktörlere sıkı bir şekilde bağlıdır ve bu faktörlerin değişimi ile malzemenin manyetik fazı değiştirilebilir(mesela belli bir sıcaklık değerinin üzerinde-curie Sıcaklığı- ferromanyetik malzeme paramanyetik hale dönüşür.) Manyetik alan hareketli yüklerin varlığında oluşur, bu bazen atom altı düzeyde (elektronun çekirdek etrafında dönmesi gibi) ya da makroskopik seviyede (bir telden ya da devreden geçen elektrik akımı gibi) olabilir. Elektrik alan nasıl yüklü parçacıklar tarafından oluşturuluyor ve yüklü parçacıklara etki edebiliyorsa manyetik alanda hareketli yükler tarafından oluşturulabildiği gibi onlar üzerine de etki edebilir. Elektrik alan çizgileri pozitif yükten negatif yüke doğrudur, benzer şekilde manyetik alan çizgileri de manyetik kuzey kutuptan manyetik güney kutba doğrudur. Bir mıknatısın kuzey ve güney kutbunu belirleyen temel faktör ise aslında dünyanın manyetik alan çizgilerinin etkisine dayanır. Dünyanın manyetik alanı incelendiğinde; Dünyanın manyetik alanı (yüzey manyetik alanı) bir manyetik dipol gibi görülebilir. Bu dipolün S kutbu Dünyanın coğrafi Kuzey Kutbu, N kutbu ise Dünyanın coğrafi güney kutbudur. 20

21 21 MANYETİK ALAN ÇİZGİLERİ: Manyetik alan varlığını göstermenin yolu alan çizgilerini kullanmaktır. Şekilde gösterildiği gibi bir çubuk mıknatıs üzerine demir tozları döküldüğünde manyetik alan çizgileri gözlenebilir. Ayrıca çubuk mıknatısa yaklaştırılan pusulanın ibresinin de bu alan çizgileri varlığıyla sapma yaptığı izlenir. MANYETİZASYON: Manyetik Kutup Şiddeti: İki çubuk mıknatıs birbirlerine yaklaştırıldıklarında zıt kutupların birbirini çektiğini aynı kutupların birbirini ittiğini biliyoruz. Kutupların birbirlerine uyguladıkları bu çekme ve itme kuvveti kutupların manyetik kutup şiddeti p1 ve p2 ile doğru, kutuplar arası mesafe ile ters orantılıdır. F pp d ile tanımlanır. (CGS birim sisteminde emu) F pp d (SI birim sisteminde N) Not: µ0 =4π 10-7 henrys per meter (Hm -1 ) Uzayda bir manyetik kutbun manyetik kuvvet uyguladığı alana manyetik alan denilir. Manyetik kutup; çevresinde bir manyetik alan oluşturur ve bu manyetik alan diğer kutup üzerinde bir manyetik kuvvet oluşturur. p1 F ( ) p Hp 2 d 2 2 Manyetik alan H ile gösterilir. p H Oersted (Oe) (CGS birim sisteminde Oe) d 2 H p 2 d Henry (H) (SI birim sisteminde A/m) *Dünyanın manyetik alanı 0.35 Oe 21

22 22 *Bir çubuk magnetin bir ucundaki manyetik alan değeri 5000 Oe *Güçlü bir elektromagnetin manyetik alanı Oe (2Tesla) *Bir superiletken magnetin manyetik alan değeri Oe (9Tesla) Manyetik Moment: Manyetik kutup şiddeti p; boyu l olan bir çubuk mıknatısın homojen bir manyetik alan içersine yerleştirildiğini varsayın. Manyetik alan bu çubuk mıknatısın kutupları üzerinde bir tork oluşturur ve alan yönünde dönmesini ister. Bu torkun oluşturduğu moment; phl phl sin sin = phlsin H=1 Oe ve θ=90 0 için manyetik moment değeri: m= p.l (SI birim sistemindeam 2 ) Burada potansiyel enerji değişimi: E plh cos mh cos p E m. H p Manyetik Indüksiyon(B): (CGS birim sisteminde emu) Bir malzeme manyetik alan uygulandığında (H) malzemenin bu alana tepkisine manyetik indüksiyon(b) denilir. B ve H arasındaki bağlantı malzemenin özelliklerine bağlıdır. B H 4 M (CGS birim sisteminde Gauss) m M V (CGS birim sisteminde emu/cm 3 ) M ortamın manyetizasyon değeridir ve birim hacme(v) düşen manyetik moment (m) ile ifade edilir.eğer boş uzayda manyetik indüksiyon(b) ele alınıyorsa M=0 dır ve böylece B=H tır. Manyetik induksiyon manyetik alanla aynı olmalıdır ve birimi Oersted olur. 22

23 B ( H M ) 0 (SI birim sisteminde weber/m 2 ya da Tesla) µ0 =serbest uzayın geçirgenliğidir(weber/am).burada M ve H aynı birimdedir ve(a/m) dir. Manyetizasyon(M): Malzemenin manyetizasyonu birim hacimdeki manyetik moment değeridir ve M ile gösterilir. Manyetik alan ile aynı birimdedir(si birim sisteminde A/m).Bir vektör alanı olarak tanımlanır çünkü bir magnetin farklı alanları farklı doğrultu ve manyetik alan büyüklüğünde manyetize olabilir(domain oluşumu). Manyetik Duyarlılık (χ)(suseptibilite): Malzemenin manyetizasyon değerinin uygulanan manyetik alana bölümü manyetik duyarlılığı verir. Malzemenin manyetizasyonu ya da manyetik indüksiyonu uygulanan alan ile değişim göstereceği için manyetik malzemelerin manyetik duyarlılıklarını gösteren histerisis eğrileri önemlidir. Suseptibilite: M H emu/(cm3 Oe) Malzemenin manyetik geçirgenliğinin ölçüsü olan µ ise manyetik indüksiyonun uygulanan alana oranı olarak ifade edilir. Malzemenin manyetik alanı ne kadar geçirdiğinin ölçüsüdür. B H gauss/oe Ayrıca bu iki terimin arasında; bağıntısı bulunur. Hareketli yüklerin manyetik alan oluşturduğuna değinilmişti. Bir çekirdek etrafında dönen elektronlar bir manyetik alan oluşturur.(spin Manyetik Moment)Peki neden bazı malzemeler manyetik özelliğe sahipken bazıları değildir? Bu sorunun cevabı domain oluşumuna dayanır. Domain manyetik malzemenin manyetik alan sergileyen en küçük birimi olarak nitelenir. Manyetik malzemeler bulundurdukları domainlerin yönelimlerine göre temel olarak birkaç başlık altında toplanır. 23

24 24 Malzeme içersindeki domainler çıplak gözle gözlemlenemez. Bir demanyetize haldeki ferromanyetik malzeme içersinde, farklı domainlerdeki manyetizasyon vektörleri farklı yönleri göstermektedir ve toplam manyetizasyon sıfır kabul edilir. Manyetizasyon işlemi sonucu ferromanyetik malzeme içersindeki donainlerin hepsi aynı yönelime sahip olur ve bu manyetizasyon kalıcıdır. Böylece malzeme içersindeki tüm manyetik domainler aynı yönelime sahipse malzemenin manyetik alan değeri daha büyüktür. Domain sınırlarında manyetik dipol momentlerinin yönelimi değişir ve malzeme yüzeyinde kutuplanma oluşur. Domain oluşumunu Bitter metodu kullanarak, manyeto optik tetkiklerle (polarize ışık) gözlemlemek mümkündür. 1.)Ferromanyetizma:Malzeme içersinde momentler birbirine paralel şekilde yönelirler ve büyük bir net manyetizasyon oluştururlar.suseptibilite çok büyük olabilir ve hysterisis eğrisi çizebilir. 2.)Paramanyetizma: Bireysel atom ya da iyonların manyetik momentleri vardır ve bu momentler toplam manyetizasyonu sıfırlayacak şekilde gelişigüzel yönelimlenmiştir. suseptibilite(manyetik duyarlılık) pozitiftir çünkü dış alan momentleri kısmi olarak alan doğrultusunda yöneltmiştir ve küçüktür çünkü manyetik momentlerin gelişigüzel dağılımına sebep olan termal enerji, momentleri alan doğrultusunda yönelimlerini sağlayacak olan manyetik enerjiden daha büyüktür. 3.)Antiferromanyetizma:Bireysel atom ya da iyonlardaki manyetik momentler antiparalel şekilde yönelir ve böylece birbirini nötürler(cancel out).ama paramanyetizmadaki gibi net bir sınıf manyetizasyon gözlemlenmez.küçükte olsa bir pozitif suseptibilite(manyetik duyarlılık) vardır. 4.)Ferrimanyetizma:Mikroskopik olarak antiferromanyetizmaya benzer;kendi içinde paralel yönelimlenmiş iki farklı tip manyetik moment seti vardır.bunlar ise birbirlerine ters yönelimlenmiştir böylece her iki tip manyetik latticede manyetik momentlerin büyüklüğü farklıdır ve bir net manyetizasyon gözlenir. suseptibilite(manyetik duyarlılık) büyük ve pozitiftir ve hysterisis eğrisi çizerler. FARADAY İNDUKLENME YASASI Hareketli yüklerin manyetik alan üreteceği daha önce açıklanmıştı. Peki bunun tersi mümkün müdür? Fiziksel olarak ne anlama gelebilir? Hareketli elektrik yüklerinin nasıl manyetik alan oluşturacağı açıklandı. Manyetik alanın ise elektrik akımı üretmesi 1931 de Faraday tarafından gözlemlenmiştir. Faraday (ve Henry) bir 24

25 kapalı elektrik devresi yakınlarında bir çubuk mıknatısın hareket etmesiyle devreye bağlı galvanometre ibresinde bir sapma gözlemlediler. Yandaki şekilde N sarımlı bir tel galvanometreye bağlı olsun. Bir çubuk mıknatıs galvanometreye yaklaştırıldığında çubuk mıknatısın oluşturduğu manyetik alan çizgileri bu sarımlı telin oluşturduğu çemberin içerisinden geçecektir. Bu esnada galvanometre ibresinde sapma gözlenir. Bu sapmanın sebebi manyetik alan çizgileri belirtilen alandan geçerken sağ el kuralı gereği tel üzerinde anlık bir akım oluşur. Bu akımı daha iyi anlayabilmek için manyetik akıyı inceyelim. Manyetik akı Φ belirli bir alandan geçen manyetik alan çizgilerinin sayısıdır. Tüm alan üzerinden manyetik alan vektörü B toplanırsa; B. da B. A.cos alan Θ manyetik alan çizgileri ve yüzey normal vektörü arasındaki açıdır. Manyetik akının zamanla değişimi tel halkaları üzerinde bir emf oluşturur; İndüklenmiş emf olarak tanımlanan bu voltaj değeri telin sarım sayısına bağlıdır; 25 V d N dt Eğer akının değeri yerine yerleştirilirse; z yönünde bir manyetik alan için; V db NA z dt Şekilde gösterildiği gibi manyetik akıyı oluşturan eğer bir çubuk mıknatıssa bu mıknatısın hareket hızına; db db dz db dt dz dt dz z z z v z db dz z V NA nz şeklinde ulaşılabilir. 25

26 26 İndüklenmiş emf değeri; Faraday Yasası: N s N t t t s i i Manyetik Alan Birimleri Dönüşümü Kuvvet F 1 dyne 10-5 newton Manyetik alan H 1 Oersted ampere/m Manyetik Indüksiyon B 1 Gauss 10-4 Tesla Enerji E 1 erg 10-7 Joule Manyetik Akı Φ 1 maxwell 10-8 Weber Manyetizasyon M 1 emu/cm Weber/m 2 Manyetik Geçirgenlik µ 1 gauss/oersted henry/m LENZ YASASI: Bir halkada indüklenme akımı (halkadan geçen manyetik akı değişimine bağlı olan)her zaman bu değişimi ters yönde etkileyecek şekilde olur. Başka bir deyişle de bir halkada indüklenme akımı orijinal akı değişimine ters olacak bir manyetik akı oluşturur. Faraday yasasını yazarken kullanılan eksi işaretin temel sebebi budur. Çubuk mıknatıs halkaya yaklaştırıldıkça daha çok alan çizgisi halkadan geçer ve bu esnada halkada indüklenme akımı oluşur. Çünkü bilindiği gibi akım taşıyan bir halka manyetik alan oluşturur. Halka üzerinde oluşan bu indüklenme akımı da orijinal manyetik alan çizgilerine ters yönde manyetik alan çizgileri oluşturur. İNDÜKTÖR VE İNDÜKTİF REAKTANS: Manyetik alan varlığını basit devrelerde gözlemlemenin çeşitli yolları vardır. 26

27 Bir elektrik devresinde uygulanan DC gerilim için direnç olarak tanımlanan devre elemanının akıma karşı geldiğini biliyoruz. Eğer devreye bir AC gerilim uygulanırsa oluşacak akımda zamanla değişen bir formda olur ve bu durumda direnç reaktans olarak adlandırılır. Devrede manyetik alanı indükleyecek bir indüktörün bulunduğu durumda ise indüktif reaktans olarak tanımlanır. 27 Bir direnç bobin ve güç kaynağı bulunan şekildeki devre kurulduğunda bobinden geçen akımın artmasıyla oluşacak olan indüklenmiş emf bu akımın artışına karşı gelmek isteyecektir. Bunu şematik olarak sanki bir geri emf varmış gibi şekildeki gibi gösterebiliriz. N t L I t değeridir birimi Henry dir. burada L; bobinin indüktans Mesela şekildeki gibi bir elektrik devresinde küçük lambalar devrede direnç olarak gözetilebilir(tungsten telin direnci sebebiyle) ve bakır telin düzgün sarılmasıyla bir bobin oluşturulur.bu bobbin içersindeki demir çubuğun varlığıyla bobinin oluşturduğu manyetik alan değeri artırılabilir. Devredeki anahtar kapatıldığında ve dc bir güç kaynağı(pil gibi) seçildiğinde devreden geçen akım sayesinde lambalar yanar.bobin içersindeki demir çubuğun bobbin içine itilmesiyle bu durumda lambalardan geçen akım üzerinde her hangi bir değişim oluşmamaktadır. Devreye zamanla değişen bir AC gerilim uygulandığında(pil yerine) ve anahtar kapatıldığında demir çubuğun bobin içersine hareketiyle beraber lambaların parlaklığı da değişecektir. Bobinin içersindeki demir çubuk bobinin manyetik alanın değerini artırır,daha çok manyetik alan daha çok manyetik akı demektir (Faraday yasasını hatırlayın)ve bu da daha yüksek reaktif indüktans demektir.bu durum Lenz Yasası ile açıklanabilir.akım taşıyan halka bir manyetik alan oluşturur.akım yön değiştirdiğinde,oluşturduğu manyetik alanda değişir.bu değişen alan lenz yasasına göre ilk akımı tersleyecek yönde bir voltaj üretir. Değişken alternatif akım halka içersinde akımın akışına ters yönde bir alternatif manyetik alan indükler.eğer demir çubuk halkaların içersine sokulursa bu manyetik alan ve eşlik eden indüktif reaktans değeri artacaktır.bu sayede elektriksel reaktans değeri(direnç ve indüktif 27

28 reaktansın kombinasyonu) o kadar çok artacaktır ki artık lambalar üzerinden akım geçişi mümkün olmaz. Bu nedenle demir çubuk içerdeyken lambalar yanmaz. (not:referans linkinden simulasyona ulaşabilirsiniz.) REFERANSLAR: 1. Domains: 2. Earts mag field : 3. mıknatıs demir tozları:http://www.oocities.com/rjwarren_stm/physics_notes/u4_magnetism.html 4. induklenme: 5. elektrik alan çizgileri Not:Copyright Q2004 Pearson Education Inc.publishing as Addison Wesley 6. şekil 8:http://en.wikibooks.org/wiki/File:I-V_characteristics.png 7. cubuk mıknatıs manyetik alan içersinde:http://www.phy-astr.gsu.edu/hsu/lch23.pdf 8. manyetik alan yonu sag el kuralı: Law-of-Induction.html# 9. induktor devre içersinde : 10. Bobbin&devrekaynak: 11. Manyetik moment yönelimleri:manyetizasyon çeşitleri:http://www.daviddarling.info/encyclopedia/f/ferromagnetism.html YARARLI LİNKLER: Asst. Prof. Dr. Numan Akdoğan GYTE: s/mm1.pdf CALTECH JAVA APPLETS:

29 Şekil.1)http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/waves/emwavecon.html 5. Şekil.2) wikipedia.org 29

30 30 MARMARA ÜNİVERSİTESİ FİZİK BÖLÜMÜ FİZİK LABORATUARI II DENEY FÖYÜ LABORATUAR DENEYLERİ: 1.HAFTA 2.HAFTA 3.HAFTA 4.HAFTA 5.HAFTA 6.HAFTA 7.HAFTA 8.HAFTA :ELEKTRİK VE MANYETİZMA GENEL TANIMI :OHM KANUNU&BİR İLETKENİN ÖZ DİRENCİ :OHMIK OLMAYAN DEVRE ELEMANLARI-I :OHMIK OLMAYAN DEVRE ELEMANLARI-II :KONDANSATOR DOLMA BOŞALMA KARAKTERİSTİĞİ :WHEATSTONE KÖPRÜSÜ :MANYETİK ALAN ÇİZGİLERİ ve MANYETİK ALAN KAVRAMI :MANYETİK İNDÜKSİYON 30

31 31 DENEY 1.OHM KANUNU&BİR İLETKENİN ÖZ DİRENCİ AMAÇ:1.)Elektriksel iletkenlik kavramının tanıtımı 2.)İletkenliğin bağlı olduğu parametreler, direnç tanımı ve direncin bağlı olduğu parametreler 3.)Basit devre elemanlarının tanıtımı ve devre kurulumu 4.)Temel elektronik cihazların tanıtımı ve devrede kullanımı ÖNBİLGİ: Bir iletkenin direnci telin boyu ve özdirenci ile doğru kesit alanı ile ters orantılıdır. SI birim sisteminde direnç birimi ohm(ω)dur. R l A Şekil 9-basit bir devre En basit haliyle bir elektrik devresi şekildeki gibi kurulabilir. Güç kaynağı devrede bir potansiyel farkı oluşturur ve uygulanan voltajın birimi volttur(v). Negatif uçtan devreye giren elektronlar direnç üzerinden geçerek belirtilen yönde bir akım oluşturur ve pozitif uca doğru ilerlerler. Bu esnada V=I.R Ohm Yasası gereği artan voltajla beraber devreden daha çok akım geçmektedir. DENEYİN YAPILIŞI: Gerekli Malzeme Listesi: 1.)Multimetre 2.)DC Güç Kaynağı 3.)Board 4.)Çeşitli değerlerde dirençler 5.)Bağlantı kabloları 6.)Farklı kesit alanlarına sahip iletken metal teller DENEY SETİNİN KURULUMU VE ÖLÇÜMLER: Yandaki şekilde verilen devreyi board üzerine kurunuz. 31

32 32 Ölçümler: Farklı kesit alanlarına ve uzunluklara sahip iletken telleri direnç ile gösterilen yere bağladıktan sonra uygulanan sabit voltaj değeri için reostanın değerini değiştirin. Her değişimde tel üzerinden geçen akım ve uçlarındaki potansiyel farkını tabloya kaydedin. 1. Telin Çapı(m 2 ): Uzunluğu(m): 2. Telin Çapı(m2): Uzunluğu(m): Cinsi: Cinsi: V(V) I(A) ρ(ω.m) V(V) I(A) ρ(ω.m) Telin Çapı(m 2 ): Uzunluğu(m): 4. Telin Çapı(m2): Uzunluğu(m): Cinsi: Cinsi: V(V) I(A) ρ(ω.m) V(V) I(A) ρ(ω.m) Hesaplamalar: 1.)Telin boyunu cetvel ile ölçüp kaydedin 2.)Telin kesit alanı için çapını mikrometre ile ölçüp kaydedin 3.)Her bir voltaj değeri için telin özdirencini hesaplayın ve tabloya yazın 4.)Her bir ölçüm için telin direncini hesaplayın. 5.)Özdirenç değerini veren formülü kullanarak bağıl hata formülünü türetin ve maksimum mutlak hatayı hesaplayın. 6.)I-V grafiğini çizin. Özdirenç değerini grafiği kullanarak hesaplayın. 7.)Metal tellerin bulunan özdirenç değerlerini literatürdeki (ekler tablosunda belirtilen) değerlerle karşılaştırarak % hatanızı belirleyin. 8.)Sonuçlarınızı yorumlayın. 32

33 33 DENEY 1.OHM YASASI&BİR İLETKENİN ÖZ DİRENCİ-NOTLAR: 33

34 34 DENEY 2. DİRENÇLERİN SERİ PARALEL BAĞLANMASI&EŞDEĞER DİRENÇ HESABI AMAÇ:1.)Eşdeğer direncin hesabı ÖNBİLGİ: Eşdeğer Direnç Hesabı: Dirençler devreye seri ya da paralel bağlı olabilir. Devrenin eşdeğer direnci seri ve paralel bağlantılar için aşağıdaki formüllerle hesaplanabilir; Reş ( seri ) R1 R2 R3 R 4 R eş ( paralel ) R R R R Seri bağlı bir devrede her bir direnç üzerine düşen akım ve gerilim; Paralel bağlı bir devrede her bir direnç üzerine düşen akım ve gerilim; 34

35 35 DENEYİN YAPILIŞI: Gerekli Malzemeler Listesi: 1.)Board 2.)Değişik değerlerde dirençler 3.)DC güç kaynağı 4.)Multimetre 5.)Bağlantı kabloları DENEY SETİNİN KURULUMU VE ÖLÇÜMLER 1.)Elinizdeki dirençlerin değerlerini tablodan faydalanarak hesaplayın ve multimetre kullanarak ölçün. 2.)Şemalardaki bağlantılara uygun olarak dirençleri bağlayın.devreye gerilim uygulamadan önce multimetre ile eşdeğer direnci ölçün ve kaydedin. 4.)Devrenin tamamına bir besleme voltajı uygulayın.(maksimum 5 V) 5.) Aşağıda belirtilen dört bağlantı şemasını board üzerine kurun ve her bir direnc üzerindeki voltaj değerini okuyun,geçen akımı hesaplayıp tabloya doldurun. Şema(1) V 1: V2: V3: R 1: R2: R3: Eşdeğer direnç 1: I 1: I2: I3: Şema(2) V 1: V2: V3: R 1: R2: R3: Eşdeğer direnç 2: I 1: I2: I3: Şema(3) V 1: V2: V3: R 1: R2: R3: Eşdeğer direnç 3: I 1: I2: I3: Şema(4) V 1: V2: V3: R 1: R2: R3: Eşdeğer direnç 4: I 1: I2: I3: 35

36 Ölçülen Hesaplanan 36 Reş1: Reş2: Reş3: Reş4: Şekil 10- paralel- seri bağlantılı dirençler Hesaplamalar: 1.)Her bir şemadaki eşdeğer direnci hesaplayın ve değeri başlangıçta ölçtüğünüz eşdeğer direnç değeri ile karşılaştırıp % hatanızı belirleyin. 2.)Devrelerde tüm kollardan geçen akımları ve okuduğunuz gerilimleri, devre üzerinden geçen toplam akım ve devreye uygulanan gerilim değeri ile karşılaştırın. Fark çıkıyorsa sebeplerini belirtin. 3.)Seri ve paralel karışık devreler kurarak eşdeğer direnci ölçün. Daha sonra teorik olarak hesapladığınız değerle karsılaştırın. 3.)Sonuçlarınızı yorumlayın. 36

37 37 DENEY 2. DİRENÇLERİN SERİ PARALEL BAĞLANMASI&EŞDEĞER DİRENÇ HESABI 37

38 38 DENEY 3. OHMIK OLMAYAN DEVRE ELEMANLARI-I AMAÇ:1.)Ohm yasasına uymayan basit devre elemanlarının akım-gerilim karakteristiğinin incelenmesi ÖNBİLGİ: Ohmik olmayan devre elemanlarında direnç sabit değildir ve akımın bir fonksiyonu olarak değişir. Ohmik olmayan devre elemanlarından biri olan filaman lambada filaman telden geçen akım arttıkça daha fazla ışık yayar ve tel ısınır. Bu devre elemanlarının akım-voltaj grafikleri çizildiğinde lineer olmayan bir karakter gözlenir. Filamanın direnci incelendiğinde dinamik direnç değeri dv/di ile temsil edilir. Bir diğer ohmik olmayan devre elemanı olan diyotun akım-gerilim karakteristiği yanda belirtilmiştir ve dinamik direnç değeri; r d V I D D Şeklinde verilir. Statik direnç değeri için belirli bir DC voltaj değerine karşılık gelen belirli bir akım değerinden statik direnç elde edilir. Ön gerilim noktası civarında gözlemlenen dinamik direnç değeridir. Organik diyotlar ve LEDler tek yönde akımı geçiren devre elemanlarıdır. Uygulanan voltajın polaritesine bağlı olarak çok yüksek ya da düşük direnç gösterebilirler. LEDler ileri besleme bölgesinde akım iletebilir, ters gerilim bölgesinde ise sızıntı akımı denilen miliamper seviyesinde bir akım iletirler. LEDler sadece ileri gerilim bölgesinde ışıldarlar. Filaman lamba üzerinden akım geçtikçe ısınır bu sebepte direncin sıcaklığa bağlılığı incelenmelidir. Lambanın direncinin sıcaklıkla değişimi aşağıdaki formül ile verilebilir. Burada α tungsten için sıcaklık katsayısıdır. R=R oda [1+α(T-T oda )] 38

39 39 DENEYİN YAPILIŞI: Gerekli Malzemeler Listesi: 1.)Board 2.)Flaman lamba 3.)DC güç kaynağı 4.)Multimetre 5.)Bağlantı kabloları DENEY SETİNİN KURULUMU VE ÖLÇÜMLER 1.)Şekilde gösterilen devreyi kurun. 2.)Lambanın bağlı olduğu kol üzerine küçük bir direnç yerleştirerek,lambanın devreden geçen akımın etkisiyle yanmasını engelleyin. 3.)Güç kaynağından maksimum 6 V DC olacak şekilde uyguladığının voltajı yavaşça artırın. 4.)Ampermetreden; direnç ve lambaya bağlı voltmetrelerden gözlemlediğiniz değerleri aşağıdaki tabloya doldurun. Voltaj(VR) Voltaj(VL) Akım(A) 5.)Direnç ve lamba üzerinden okuduğunuz voltaj ve akım değerleri için I-V grafiklerini çizin. Direnç için elde ettiğiniz grafiğin eğiminden statik direnç değerini hesaplayın. 6.)Maksimum voltaj değeriniz için lambanın direncini hesaplayın. 7.)Lambanın bu maksimum voltaj değeri için gücünü hesaplayın.(p=v 2 /R) 8.)Lamba için çizdiğiniz grafiği kullanarak lambanın oda sıcaklığındaki direnç değerini hesaplayın.(grafiğin minimum voltajda akım skalasını kestiği noktadan direnci bulun.) 9.)Ölçüm alınan laboratuarın oda sıcaklığını kaydedin. 10.)Maksimum voltaj değeri için bulduğunuz direnç değerini kullanarak tungsten tel için sıcaklık katsayısını hesaplayın. Direncin sıcaklıkla değişim formülünü kullanabilirsiniz. NOT:(tungsten tel için sıcaklık katsayısı olarak K -1.) 12.)Bulduğunuz sıcaklık katsayısı için % hatanızı belirleyin. 13.)Sonuçlarınızı yorumlayın. 39

40 40 DENEY 3. OHMIK OLMAYAN DEVRE ELEMANLARI-I 40

41 41 DENEY 4. OHMIK OLMAYAN DEVRE ELEMANLARI-II AMAÇ:1.)Ohm yasasına uymayan basit devre elemanı diyotların akım-gerilim karakteristiğinin incelenmesi ÖNBİLGİ: Bu deneyde ohmik olmayan devre elemanlarının incelenmesine devam edilecek ve diyotların akım gerilim karakteristiği irdelenecektir. Diyotlar yarı iletken devre elemanlarıdır. Akım gerilim karakteristikleri direnç gibi lineer değildir ve artan sıcaklıkla beraber devreden geçen akım artar. Temelde diyotlar farklı yük taşıyıcı çoğunluğuna sahip iki yarıiletken malzemenin eklem yapılıp bir araya getirilmesi ile üretilen devre elemanlarıdır ve bu eklem yapıya p-n eklem denilir. Bir p-n eklem diyot yapısı temel olarak aşağıda gösterildiği gibidir. N bölgede elektron konsantrasyonu, P bölgede boşluk konsantrasyonu fazladır. Bu iki farklı yarıiletken bir eklem oluşturduğunda ve aşağıdaki gibi devreye bağlandığında elektronlar eklemi geçerek, pozitif kutba doğru hareket edeceklerdir. Teorik olarak boşluk hareketi tanımlansa da aslında hareket eden sadece negatif yüklü elektronlardır. Aşağıda ileri besleme durumunda diyotun davranışı gösterilmiştir. Ters besleme bölgesinde ise ekleme ters gerilim uygulandığı için elektron ve boşluklar kutuplara doğru ayrılacak ve eklemin birleşme bölgesinde bir tüketim bölgesi oluşacaktır. Diyotun uçları yandaki şekilde gösterildiği gibi isimlendirilmiştir. Bir diyodun doğrultaç ya da zener görevi göreceğini belirleyen faktör safsızlık atomlarının konsantrasyonudur. Doğrultucu diyot ileri besleme bölgesinde direnç göstermez ters beslemede yüksek direnç göstererek akım geçişini engeller. Zener diyot ise 41

42 pozitif ya da negatif gerilimlenmede çok yüksek direnç gösterir. Diyot üzerindeki voltaj düşüşü sabit bir değerdedir. Bir doğrultaç ve zener diyotun temel farkı ters gerilimlemede, ters gerilim voltajı kırılım denilen bir değere ulaştığında, doğrultaç diyotlar bozulurken zener diyotlar bu değerin üzerinde de çalışabilmektedirler. DENEYİN YAPILIŞI: Gerekli Malzemeler Listesi: 1.)Board 2.)Zener diyot 3.)DC güç kaynağı 4.)Multimetre 5.)Bağlantı kabloları 6.)Si ya da Ge diyot DENEY SETİNİN KURULUMU VE ÖLÇÜMLER 1.Doğrultaç Diyot:. 1.)Ters Besleme: 1.)Yandaki devreyi silisyum diyot için kurun ve devreye direnç bağlayın. 2.)Uyguladığınız voltaj değerini artırarak diyot üzerindeki voltajı ve devreden geçen akımı okuyup tabloya kaydedin. 2.)İleri besleme: 3.)Diyodu ileri besleme durumunda devreye bağlayın ve uyguladığınız voltajı artırarak akım ve gerilim değerlerini okuyayak kaydedin. 2.)Zener diyot:.. 1.)Ters Besleme: 1.)Devreyi zener diyot için kurun ve direnç bağlayın. 2.)Uyguladığınız voltaj değerini artırarak diyot üzerindeki voltajı ve devreden geçen akımı okuyup tabloya kaydedin. 2.)İleri besleme: 3.)Diyodu ileri besleme durumunda devreye bağlayın ve uyguladığınız voltajı artırarak akım ve gerilim değerlerini okuyarak kaydedin 3.)Doğrultaç ve zener diyot için ileri ve geri besleme bölgeleri değerlerini birlikte kullanarak I-V karakteristiklerini çizin. 4.)Grafikler üzerinde zener diyot ve doğrultaç diyot için çalışma voltajlarını belirleyin. 5.)Grafikler üzerinde diyotlar için kırılım voltajı değerlerini belirleyin

43 6.)P-N yarıiletken diyota iletim ve ters besleme voltajları uygulandığında elektriksel iletim mekanizmasını açıklayın. 7.)Teknolojide kullanılan yarıiletken diyotların akım iletim kapasitelerini araştırın, iletkenliğin bağlı olduğu faktörler nelerdir? Diyotların verimini artırmak için neler yapılabileceğini kısaca açıklayın. 8.)Sonuçlarınızı yorumlayın Doğrultaç Diyot İleri Besleme Ters Besleme 2.)Zener Diyot: İleri Besleme Ters Besleme İleri Besleme Ters Besleme 1.) Volt(V) I(A) Volt(V) I(A) 1.) Volt(V) I(A) Volt(V) I(A) 2.) 2.) 3.) 3.) 4.) 4.) 5.) 5.) 6.) 6.) 7.) 7.) 8.) 8.) 9.) 9.) 10.) 10.) 11.) 11.) 12.) 12.) 14.) 14.) 15.) 15.) 16.) 16.) 17.) 17.) 18.) 18.) 43

44 44 DENEY 4. OHMIK OLMAYAN DEVRE ELEMANLARI-II 44

45 45 DENEY 5. KONDANSATOR DOLMA BOŞALMA KARAKTERİSTİĞİ AMAÇ:1.)Pasif devre elemanlarından biri olan kondansatörün çalışma prensibini anlamak 2.)Kondansatör üzerinde yük dolma ve boşalma karakteristiğini gözlemlemek ÖNBİLGİ: Bir kondansatör biri net pozitif +Q, diğeri net negatif -Q yükü ile yüklenmiş,birbirinden ayrı iki iletken plakadan oluşur.iki plaka arasındaki voltaj V ve plakaların yükü Q arasında CV ile belirtilen lineer bir bağlantı vardır,burada C bir sabittir ve kapasitans olarak adlandırılır. SI birim sisteminde kapasitans birimi faraddır. F ile gösterilir. Kondansatörün kapasitesi; C C Q V 0 A d Burada C kondansatörün kapasitesi,q net yük,v plakalar arası potansiyel farkı,ε0 boş uzayın geçirgenliği,a plaka alanı,d plakalar arası uzaklıktır. Her iki plaka eğer birbirlerine iletken bir kablo ile bağlanırsa negatif yüklü plakadaki elektronlar pozitif plakaya doğru akar ve plakaları nötürleştirir. Yeterince beklenildiğinde her iki plakada da net yük kalmaz ve kondansatörün boşaldığı gözlenir. Kondansatör statik elektrik yüklerini levhalarında biriktirir. Yüklü plakalar arasında bir elektrik alan E oluşur ve bu elektrik alan Gauss Yasasına göre E 0 ile tanımlanır. Burada σ plakalar üzerindeki yüzeysel yük yoğunluğudur. Plakalar arasındaki potansiyel farkı ise V Ed ile tanımlanır. 45

46 46 Eğer kondansatörün kapasitesini artırılmak isteniyorsa iki plaka arasına dielektrik denilen bir malzeme yerleştirilir. Dielektrik malzemede serbest yüklü elektronlar yoktur. Bu malzemedeki elektronlar dipol çiftleri halinde malzeme içersinde bulunur. Eğer dielektrik malzeme pozitif ve negatif yüklü iki plaka arasına yerleştirilirse; *Plakalar arası potansiyel farkı düşecektir. *Plakalar üzerine biriken yük miktarı artar. *Kondansatörün kapasitesi k dielektrik katsayısı kadar artar. Dielektrik katsayısı k; k C C 0 *Ayrıca plakalar arası voltaj farkı k sabiti kadar azalır; V Vo k *Plakalar arası elektrik alan dielektrik malzeme yerleştirildiğinde azalır. RC devresinin kuruluşu: Bir RC devresi yanda verildiği gibi kurulabilir. Burada 46

47 47 V V V k c R I dq Q ; Vk ; VR dt C I. R I. R Q Vk C I. R Q Vk C 0 Akımın anlık değişimini veren ifadedir. t 0 Vk I0; R d Q ( I. R Vk ) dt C dq di R. C dt dt 0 I dq 1 di di di I R. 0 dt C dt dt dt RC I Vk t/ RC e R Kondansatör üzerindeki yükün zamanla değişimini bulmak için, yükün zamanla değişimini ele alarak entegral alırsak; Q0 tam dolu kondansatör yükünü temsil etmektedir böylece; dq I Q Q e dt 1 t/ RC 0 Kondansatör için bir diğer önemli parametre τ (zaman sabiti) ifadesidir ve τ=rc ile ifade edilir. t= τ olduğu an kondansatör üzerindeki yükün ilk değerinin katına eşit olduğu değerdir. DENEYİN YAPILIŞI: Gerekli Malzemeler Listesi: 1.)Board 2.)Kondansatör 3.)DC güç kaynağı 4.)Multimetre 5.)Bağlantı kabloları 6.)Kronometre 47

48 48 DENEY SETİNİN KURULUMU VE ÖLÇÜMLER 1.)Yandaki deney düzeneğini kurun. 2.)Devreye kaynak gerilimi olarak 1,5 voltluk kare pil bağlayın. 2.)Öncelikle A anahtarını kapayarak kondansatörün dolması için bekleyin. 3.)Kondansatörün dolması için yeterince beklendikten sonra, A anahtarını açın. 4.)B anahtarını kapadığınız anda kronometreye basarak kondansatör üzerindeki yükün boşalımını gözlemleyin. Kondansatöre bağladığınız voltmetreden plakalar üzerindeki potansiyel düşüşünü ve ampermetreden devreden geçen akımın azalışını, aşağıdaki tabloya kaydedin. Zaman(s) Vc(volt) I(A) Zaman(s) Vc(volt) I(A) )Kondansatörün kapasitans değerini ve direncin değerini kaydedin. 6.)t=0 anındaki başlangıç akımını ve kondansatör plakalarındaki yük miktarını bulun. 48

49 7.)Kaydettiğiniz t=0anındaki voltaj değerini ve t=0 anında direnç üzerindeki voltajı hesaplayarak bu değerleri kaynak gerilimi ile karşılaştırın. 8.)Kondansatörün boşalması sırasında voltajın zamanla değişim grafiğini çizin. Bu grafik üzerinde t=τ olduğu andaki voltaj değerini belirleyin ve hesapladığınız değerle karşılaştırın. 9.)Plakalar üzerinden boşalan akımın zamanla değişim grafiğini çizin. 10.)Kondansatör boşalırken devrede kaynak potansiyeli yoktur. Bu durumda potansiyelin t/ RC zamanla değişim denkleminin; V V0e olduğunu gösterin. 11.) 49 Kondansatörün dolması ve boşalması esnasında plakalar üzerinde depolanan yükün ve devreden geçen akımın zamanla değişimi şekildeki grafiklerde sırasıyla verilmiştir. Çizdiğiniz akımın-zamanla değişim grafiği üzerinde; akımın ilk değerinin yarısına inmesi için geçen süreyi grafik üzerinde gösteriniz. 12.) Çizdiğiniz grafikte akımın ilk değerinin0.363üne denk gelen( Io/e değerini) belirleyin ve bu değere karşılık gelen τ zaman sabiti değerini grafikte bularak kondansatörün kapasitansını hesaplayın. 13.)Sonuçlarınızı yorumlayın. Ek Çalışma: 14.)Seri ve paralel bağlı kondansatörlerde eşdeğer sığa nasıl hesaplanır? 15.)Kondansatör üzerinde depolanan enerjiyi nasıl ifade edebiliriz? Kısaca bağıntılarını verin. 16.)Kondansatör plakaları arasındaki dielektrik malzemenin kapasitansı nasıl artırdığını açıklayın. 49

50 50 DENEY 5. KONDANSATOR DOLMA BOŞALMA KARAKTERİSTİĞİ 50

51 51 DENEY 6. WHEATSTONE KÖPRÜSÜ: AMAÇ:1.)Wheatstone köprüsü metodu kullanarak bilinmeyen direncin değerini hesaplamak ÖNBİLGİ: Wheatstone köprüsü direncin değerini ölçmek için kullanılan net sonuç veren yöntemlerden biridir.basit bir devrede dört direnç,bir galvanometre,ampermetre ve güç kaynağı bulunur. Bilinen üç direnç ile köprünün dengesi kurularak bilinmeyen direnç kolaylıkla ölçülür. Şekilde görüldüğü gibi bilinmeyen bir Rx direnci ve bilinen R1,R2,R3 dirençleri şekildeki gibi birbirlerine bağlanmıştır. D-C noktaları arasına galvanometre yerleştirilmiştir. Eğer paralel kollardaki toplan direnç değerleri eşitse kollardaki potansiyel galvanometre CD noktaları arasında bir potansiyel farkı okumaz sınıf değerini gösterir böylece VAD-VAC ve VDB-VBC yazılabilir. Bu sayede ; I2Rx=I1R1 ve I2R3=I1R2 Buradan kolaylıkla elimizde direnç değilde iletken metal teller olsaydı; R R x R R R x x l A l1 R l 2 R R R R R yazılabilir. 3 Yazılabilirdi. Eğer DENEYİN YAPILIŞI: Gerekli Malzemeler Listesi: 1.)Board 2.)Çeşitli değerlerde dirençler 3.)DC güç kaynağı 4.)Multimetre 5.)Bağlantı kabloları 6.)Galvanometre 7.)Çeşitli uzunluklarda metal teller 51

52 52 DENEY SETİNİN KURULUMU VE ÖLÇÜMLER 1.)Yandaki deney setini kurunuz. Rx ile belirtilen yere bilinmeyen direnci bağlayın ve güç kaynağından 5Vluk bir kaynak gerilimi uygulayın. Rb olarak bağladığınız direnç reosta ya da direnç kutusu olsun. 2.)Galvanometrede okunan değere bakın. Bu değer sıfır olana kadar reostanın ya da direnç kutusunun değerini değiştirin. Sıfırı bulduğunuz direnç değerini kaydedin. 3.)Bu değeri kullanarak formülden Rx değerini hesaplayın.3 farklı bilinmeyen direnç için bu işlemi tekrar edin. 4.)Bilinmeyen direnç yerine çeşitli uzunluklarda metal teller kullanın. Reostanın ya da direnç kutusunun değerini değiştirerek telin direncini ölçün. 5.)Direncini bulduğunuz tellerin özdirençlerini hesaplayın. 6.)Bulduğunuz özdirenç değerlerini kullanarak tellerin yapıldığı metalleri tayin edin. Not: Eğer tellerin direncini ölçüyorsanız kullandığınız diğer direnç değerleri de çok yüksek değerlerde olmamalıdır. Ek Çalışma: 1.)Galvanometrenin çalışma mekanizmasını kısaca açıklayın. 52

53 53 DENEY 6. WHEATSTONE KÖPRÜSÜ: 53

54 54 DENEY 7. MANYETİK ALAN ÇİZGİLERİ ve MANYETİK ALAN KAVRAMI: AMAÇ:1.)Manyetik alan varlığını gözlemlemek, manyetik alan çizgilerinin tanımı ve manyetizasyon Aşağıda tanımlanan deney düzeneklerini kurarak manyetik alan oluşturulacak ve her bir durumda oluşan manyetik alan çizgileri incelenecektir. DENEY SETİNİN KURULUMU VE ÖLÇÜMLER: 1.)Mıknatıs kullanarak: 1.)U ya da çubuk mıknatısı bir beyaz kâğıt üzerine yerleştirin. 2.)Demir tozlarını kâğıt üzerine dökün ve manyetik alan çizgilerini gözlemleyin. 3.)Gözlediğiniz alan çizgilerini bir kağıt üzerine çizin. 4.)Pusulayı mıknatısın yakınlarında çeşitli noktalara koyun ve hangi yönü gösterdiğini not edin. 2.)Elektromagnet kullanarak: 1.)Basit bir elektromagnet yapın. Demir bir vida ya da U şeklinde bir demir parçası üzerine düzgün bir şekilde iletken bir tel sarın. Telin iki ucunu bir pile bağlayarak elektromagneti oluşturun. 2.)Demir tozlarını üzerine dökerek manyetik alan çizgilerini gözlemleyin. 3.) Gözlediğiniz alan çizgilerini bir kağıt üzerine çizin. 4.)Pusulayı elektromagnetin yakınlarında çeşitli noktalara koyun ve hangi yönü gösterdiğini not edin. 3.)Solenoid kullanarak: 1.)Yandaki gibi bir solenoidin iki ucuna bir pil ya da güç kaynağı bağlayarak solenoid üzerine sarılı telden bir akım geçirin. 2.)Demir tozlarını üzerine dökerek manyetik alan çizgilerini gözlemleyin. 3.) Gözlediğiniz alan çizgilerini bir kağıt üzerine çizin. 4.)Pusulayı solenoidin yakınlarında çeşitli noktalara koyun ve koyduğunuz noktalarda hangi yönü gösterdiğini kağıt üzerinde not edin. 54

55 55 4.)Toroid kullanarak: 1.)Yandaki gibi bir toroidin iki ucuna bir pil ya da güç kaynağı Bağlayarak toroid üzerine sarılı telden bir akım geçirin. 2.)Demir tozlarını üzerine dökerek manyetik alan çizgilerini gözlemleyin. 3.) Gözlediğiniz alan çizgilerini bir kâğıt üzerine çizin. 4.)Pusulayı elektromagnetin yakınlarında çeşitli noktalara koyun ve koyduğunuz noktalarda hangi yönü gösterdiğini kâğıt üzerinde not edin. 5.) Basit bir devre kullanarak; 1.) İletken bir teli bir dirençle seri bağlayın ve devreden akım geçirin. 2.)Demir tozlarını üzerine dökerek manyetik alan çizgilerini gözlemleyin. 3.) Gözlediğiniz alan çizgilerini bir kâğıt üzerine çizin. 4.)Pusulayı devre etrafında çeşitli noktalara koyun ve koyduğunuz noktalarda hangi yönü gösterdiğini kâğıt üzerinde not edin. Ek Çalışma: 1.)Alan çizgileri çizilirken dikkat edilmesi gereken noktalar nelerdir? 2.)Kurulan tüm devrelerde elektrik alan, manyetik alan ve akım yönlerini belirtin. Sağ el kuralını açıklayın. 3.)İndüklenme nedir? Lenz yasasını kısaca tanımlayın. 4.)Bu devrelerin ürettiği manyetik alanın değeri nasıl hesaplanabilir? 55

56 56 DENEY 7. MANYETİK ALAN ÇİZGİLERİ ve MANYETİK ALAN KAVRAMI: 56

57 57 DENEY 8. MANYETİK İNDÜKSİYON: AMAÇ:1.)Lenz Yasasını tanımak 3.) Helmholtz Halkalarını kullanarak indüklenmiş akımı gözlemlemek. DENEY SETİNİN KURULUMU VE ÖLÇÜMLER Helmholtz bobinlerinde indüksiyon akımını gözlemleyebilmek için basit bir devre kurulur. 1.)Helmholtz bobinleri birbirlerine banana kablolarla seri bağlanırlar. 2.)Bobinlerden birine analog bir ampermetre bağlanır(ampermetrenin ibre skalası mili amperden daha küçük akımları okuyabilmelidir ki, oluşan anlık indüklenme akımının değeri gözlemlenebilsin). 3.)Bir demir çubuk etrafına iletken bir tel sarılarak elektromagnet yapılır ve bu telden düşük miktarda bir akım geçirilir(bazı durumlarda pilin uygulayacağı akım yetersiz olabildiği için DC güç kaynağından akım uygulayın ama bu durumda demir çubuk çabuk ısınacağı için çubuğu yalıtkan bir bezle tutun. ) 4.)Elektromagneti bobinin merkezi doğrultusunda dik şekilde hareket ettirdiğinizde anlık olarak ampermetre ibresinde bir sapma gözlemlediniz mi? 5.)Bobin sarımları çok fazla olduğu için ilk etapta oluşan indüklenme akımı düşük olabilir ve ibre belirgin bir şekilde sapmayabilir. Akımı biraz artırıp tekrar deneyin. 6.)Elektromagneti bobin merkezi doğrultusunda ileri iterken ve çekerken oluşan manyetik alanı akım yönünü ve manyetik alan çizgilerinin oluşumunu çizerek gösterin. Not: Helmholtz bobinlerin bağlarken bir bobinin kırmızı girişinden diğerinin siyah girişi bağlanırsa oluşan manyetik alanlar çizgileri aynı yönde olur. Eğer iki siyah ya da iki kırmızı uç birbirine bağlanırsa oluşan manyetik alan çizgileri birbirine ters yönde olur ve anti-helmholtz mod olarak isimlendirilir manyetik alan çizgileri birbirini tersler. Helmholtz bobinlerinin merkezden herhangi bir z mesafesinde oluşturduğu manyetik alanın büyüklüğü (eğer iki bobin arası mesafe bobin yarıçapı kadarsa); B z N 2 0IR 1 2 ( z R ) 2 2 3/2 k 7.)Bobinlerin sarım sayıları üzerlerinde yazılıdır. Bu değeri kaydedin.µ0 serbest uzayın geçirgenlik katsayısını bulup not edin. Herhangi bir doğrultuda istenilen bir mesafedeki manyetik alanın değerini hesaplayın. 8.)Sonuçlarınızı yorumlayın. 57

EŞ POTANSİYEL VE ELEKTRİK ALAN ÇİZGİLERİ. 1. Zıt yükle yüklenmiş iki iletkenin oluşturduğu eş potansiyel çizgileri araştırıp bulmak.

EŞ POTANSİYEL VE ELEKTRİK ALAN ÇİZGİLERİ. 1. Zıt yükle yüklenmiş iki iletkenin oluşturduğu eş potansiyel çizgileri araştırıp bulmak. EŞ POTANSİYEL VE ELEKTRİK ALAN ÇİZGİLERİ AMAÇ: 1. Zıt yükle yüklenmiş iki iletkenin oluşturduğu eş potansiyel çizgileri araştırıp bulmak. 2. Bu eş potansiyel çizgileri kullanarak elektrik alan çizgilerinin

Detaylı

KARABÜK ÜNİVERSİTESİ Öğretim Üyesi: Doç.Dr. Tamila ANUTGAN 1

KARABÜK ÜNİVERSİTESİ Öğretim Üyesi: Doç.Dr. Tamila ANUTGAN 1 KARABÜK ÜNİVERSİTESİ Öğretim Üyesi: Doç.Dr. Tamila ANUTGAN 1 Elektriksel olaylarla ilgili buraya kadar yaptığımız, tartışmalarımız, durgun yüklerle veya elektrostatikle sınırlı kalmıştır. Şimdi, elektrik

Detaylı

Adı-Soyadı : Numarası : Bölümü : Grubu : A / B / C İmza : Numarası : 1 Adı : Elektrik Alan Çizgileri Amacı (Kendi Cümlelerinizle ifade ediniz) (5p)

Adı-Soyadı : Numarası : Bölümü : Grubu : A / B / C İmza : Numarası : 1 Adı : Elektrik Alan Çizgileri Amacı (Kendi Cümlelerinizle ifade ediniz) (5p) T.C. FİZİK-2 LABORATUARI DENEY RAPORU ÖĞRENCİNİN Numarası : Grubu : A / B / C İmza : Numarası : 1 Adı : Elektrik Alan Çizgileri Amacı (Kendi Cümlelerinizle ifade ediniz) (5p) Teorisi Aşağıdaki soruları

Detaylı

dq I = (1) dt OHM YASASI ve OHM YASASI İLE DİRENÇ ÖLÇÜMÜ

dq I = (1) dt OHM YASASI ve OHM YASASI İLE DİRENÇ ÖLÇÜMÜ OHM YASASI ve OHM YASASI İLE DİRENÇ ÖLÇÜMÜ AMAÇLAR Ohm yasasına uyan (ohmik) malzemeler ile ohmik olmayan malzemelerin akım-gerilim karakteristiklerini elde etmek. Deneysel akım gerilim değerlerini kullanarak

Detaylı

Temel Kavramlar. Elektrik Nedir? Elektrik nedir? Elektrikler geldi, gitti, çarpıldım derken neyi kastederiz?

Temel Kavramlar. Elektrik Nedir? Elektrik nedir? Elektrikler geldi, gitti, çarpıldım derken neyi kastederiz? Temel Kavramlar Elektrik Nedir? Elektrik nedir? Elektrikler geldi, gitti, çarpıldım derken neyi kastederiz? 1 Elektriksel Yük Elektrik yükü bu dış yörüngede dolanan elektron sayısının çekirdekteki proton

Detaylı

6. DİRENÇ ÖLÇME YÖNTEMLERİ VE WHEATSTONE KÖPRÜSÜ

6. DİRENÇ ÖLÇME YÖNTEMLERİ VE WHEATSTONE KÖPRÜSÜ AMAÇLAR 6. DİRENÇ ÖLÇME YÖNTEMLERİ VE WHEATSTONE KÖPRÜSÜ 1. Değeri bilinmeyen dirençleri voltmetreampermetre yöntemi ve Wheatstone Köprüsü yöntemi ile ölçmeyi öğrenmek 2. Hangi yöntemin hangi koşullar

Detaylı

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BMT103 ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ DERSİ LABORATUVARI DENEY NO: 7

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BMT103 ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ DERSİ LABORATUVARI DENEY NO: 7 T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BMT103 ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ DERSİ LABORATUVARI DENEY NO: 7 KONDANSATÖRLER VE BOBİNLER Doç. Dr. İbrahim YÜCEDAĞ Arş. Gör. M.

Detaylı

DENEY 0. Bölüm 1 - Ölçme ve Hata Hesabı

DENEY 0. Bölüm 1 - Ölçme ve Hata Hesabı DENEY 0 Bölüm 1 - Ölçme ve Hata Hesabı Amaç: Ölçüm metodu ve cihazına bağlı hata ve belirsizlikleri anlamak, fiziksel bir niceliği ölçüp hata ve belirsizlikleri tespit etmek, nedenlerini açıklamak. Genel

Detaylı

5. AKIM VE GERĐLĐM ÖLÇÜMÜ

5. AKIM VE GERĐLĐM ÖLÇÜMÜ 5. AKIM VE GERĐLĐM ÖLÇÜMÜ AMAÇLAR 1. Döner çerçeveli ölçü aletini (d Arsonvalmetre) tanımak.. Bu ölçü aletinin akım ve gerilim ölçümlerinde nasıl kullanılacağını öğrenmek. ARAÇLAR Döner çerçeveli ölçü

Detaylı

Güç, enerji ve kuvvet kavramları, birimler, akım, gerilim, direnç, lineerlik nonlineerlik kavramları. Arş.Gör. Arda Güney

Güç, enerji ve kuvvet kavramları, birimler, akım, gerilim, direnç, lineerlik nonlineerlik kavramları. Arş.Gör. Arda Güney Güç, enerji ve kuvvet kavramları, birimler, akım, gerilim, direnç, lineerlik nonlineerlik kavramları Arş.Gör. Arda Güney İçerik Uluslararası Birim Sistemi Fiziksel Anlamda Bazı Tanımlamalar Elektriksel

Detaylı

7. DİRENÇ SIĞA (RC) DEVRELERİ AMAÇ

7. DİRENÇ SIĞA (RC) DEVRELERİ AMAÇ 7. DİENÇ SIĞA (C) DEELEİ AMAÇ Seri bağlı direnç ve kondansatörden oluşan bir devrenin davranışını inceleyerek kondansatörün durulma ve yarı ömür zamanını bulmak. AAÇLA DC Güç kaynağı, kondansatör, direnç,

Detaylı

DENEY 1 1.1. DC GERİLİM ÖLÇÜMÜ DENEYİN AMACI

DENEY 1 1.1. DC GERİLİM ÖLÇÜMÜ DENEYİN AMACI DENEY 1 1.1. DC GERİLİM ÖLÇÜMÜ 1. DC gerilimin nasıl ölçüldüğünü öğrenmek. 2. KL-21001 Deney Düzeneğini tanımak. 3. Voltmetrenin nasıl kullanıldığını öğrenmek. Devre elemanı üzerinden akım akmasını sağlayan

Detaylı

DENEY 1 - SABİT HIZLA DÜZGÜN DOĞRUSAL HAREKET

DENEY 1 - SABİT HIZLA DÜZGÜN DOĞRUSAL HAREKET AMAÇ: DENEY 1 - SABİT HIZLA DÜZGÜN DOĞRUSAL HAREKET Bir nesnenin sabit hızda, net kuvvetin etkisi altında olmadan, düzgün bir hat üzerinde hareket etmesini doğrulamak ve bu hızı hesaplamaktır. GENEL BİLGİLER:

Detaylı

ELEKTRİK ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ FİZİK II LABORATUVARI DENEY 2 TRANSFORMATÖRLER

ELEKTRİK ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ FİZİK II LABORATUVARI DENEY 2 TRANSFORMATÖRLER ELEKTRİK ELEKTROİK MÜHEDİSLİĞİ FİZİK LABORATUVAR DEEY TRASFORMATÖRLER . Amaç: Bu deneyde:. Transformatörler yüksüz durumdayken giriş ve çıkış gerilimleri gözlenecek,. Transformatörler yüklü durumdayken

Detaylı

TEMEL BİLGİLER. İletken : Elektrik yüklerinin oldukça serbest hareket ettikleri maddelerdir. Örnek olarak bakır, gümüş ve alüminyum verilebilir.

TEMEL BİLGİLER. İletken : Elektrik yüklerinin oldukça serbest hareket ettikleri maddelerdir. Örnek olarak bakır, gümüş ve alüminyum verilebilir. TEMEL BİLGİLER İletken : Elektrik yüklerinin oldukça serbest hareket ettikleri maddelerdir. Örnek olarak bakır, gümüş ve alüminyum verilebilir. Yalıtkan : Elektrik yüklerinin kolayca taşınamadığı ortamlardır.

Detaylı

Sensörler Öğr. Gör. Erhan CEMÜNAL Thomas Alva Edison

Sensörler Öğr. Gör. Erhan CEMÜNAL Thomas Alva Edison Sensörler Öğr. Gör. Erhan CEMÜNAL Sıkı bir çalışmanın yerini hiç bir şey alamaz. Deha yüzde bir ilham ve yüzde doksandokuz terdir. Thomas Alva Edison İçerik TEMEL ELEKTRONİK KAVRAMLARI Transdüser ve Sensör

Detaylı

DA DEVRE. Ege Üniversitesi Ege MYO Mekatronik Programı ANALIZI

DA DEVRE. Ege Üniversitesi Ege MYO Mekatronik Programı ANALIZI DA DEVRE Ege Üniversitesi Ege MYO Mekatronik Programı ANALIZI BÖLÜM 1 Temel Kavramlar Temel Konular Akım, Gerilim ve Yük Direnç Ohm Yasası, Güç ve Enerji Dirençsel Devreler Devre Çözümleme ve Kuramlar

Detaylı

Ders 2- Temel Elektriksel Büyüklükler

Ders 2- Temel Elektriksel Büyüklükler Ders 2- Temel Elektriksel Büyüklükler Yard.Doç.Dr. Ahmet Özkurt Ahmet.ozkurt@deu.edu.tr http://ahmetozkurt.net Yük Elektriksel yük maddelerin temel özelliklerinden biridir. Elektriksel yükün iki temel

Detaylı

Elektrik Yük ve Elektrik Alan

Elektrik Yük ve Elektrik Alan Bölüm 1 Elektrik Yük ve Elektrik Alan Bölüm 1 Hedef Öğretiler Elektrik yükler ve bunların iletken ve yalıtkanlar daki davranışları. Coulomb s Yasası hesaplaması Test yük kavramı ve elektrik alan tanımı.

Detaylı

Bölüm 7. Manyetik Alan ve. Manyetik Kuvvet. Copyright 2008 Pearson Education Inc., publishing as Pearson Addison-Wesley

Bölüm 7. Manyetik Alan ve. Manyetik Kuvvet. Copyright 2008 Pearson Education Inc., publishing as Pearson Addison-Wesley Bölüm 7 Manyetik Alan ve Manyetik Kuvvet Hedef Öğretiler Manyetik Kuvvet Manyetik Alan ve Manyetik Akı Manyetik Alanda Yüklerin hareketi Yarıiletkenlerde Manyetik Kuvvet hesabı Manyetik Tork Elektrik Motor

Detaylı

ELE 201L DEVRE ANALİZİ LABORATUVARI

ELE 201L DEVRE ANALİZİ LABORATUVARI ELE 201L DEVRE ANALİZİ LABORATUVARI Deney 2 Thevenin Eşdeğer Devreleri ve Süperpozisyon İlkesi 1. Hazırlık a. Dersin internet sitesinde yayınlanan Laboratuvar Güvenliği ve cihazlarla ilgili bildirileri

Detaylı

DENEY 1: DİYOT KARAKTERİSTİKLERİ

DENEY 1: DİYOT KARAKTERİSTİKLERİ DENEY 1: DİYOT KARAKTERİSTİKLERİ Diyot, yalnızca bir yönde akım geçiren devre elemanıdır. Bir yöndeki direnci ihmal edilebilecek kadar küçük, öbür yöndeki dirençleri ise çok büyük olan elemanlardır. Direncin

Detaylı

DĐRENÇ DEVRELERĐNDE KIRCHOFF UN GERĐLĐMLER ve AKIMLAR YASASI

DĐRENÇ DEVRELERĐNDE KIRCHOFF UN GERĐLĐMLER ve AKIMLAR YASASI DENEY NO: DĐRENÇ DEVRELERĐNDE KIRCHOFF UN GERĐLĐMLER ve AKIMLAR YASASI Bu deneyde direnç elamanını tanıtılması,board üzerinde devre kurmayı öğrenilmesi, avometre yardımıyla direnç, dc gerilim ve dc akım

Detaylı

ÖĞRENME ALANI : FĐZĐKSEL OLAYLAR ÜNĐTE 3 : YAŞAMIMIZDAKĐ ELEKTRĐK (MEB)

ÖĞRENME ALANI : FĐZĐKSEL OLAYLAR ÜNĐTE 3 : YAŞAMIMIZDAKĐ ELEKTRĐK (MEB) ÖĞENME ALANI : FZKSEL OLAYLA ÜNTE 3 : YAŞAMIMIZDAK ELEKTK (MEB) B ELEKTK AKIMI (5 SAAT) (ELEKTK AKIMI NED?) 1 Elektrik Akımının Oluşması 2 Elektrik Yüklerinin Hareketi ve Yönü 3 ler ve Özellikleri 4 Basit

Detaylı

DENEY 3. Maksimum Güç Transferi

DENEY 3. Maksimum Güç Transferi ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ EEM2104 Elektrik Devreleri Laboratuarı II 2014-2015 Bahar DENEY 3 Maksimum Güç Transferi Deneyi Yapanın Değerlendirme Adı

Detaylı

KIRCHOFF'UN AKIMLAR VE GERĠLĠMLER YASASININ DENEYSEL SAĞLANMASI

KIRCHOFF'UN AKIMLAR VE GERĠLĠMLER YASASININ DENEYSEL SAĞLANMASI K.T.Ü ElektrikElektronik Müh.Böl. Temel Elektrik Laboratuarı I KICHOFF'UN KIML E GEĠLĠMLE YSSININ DENEYSEL SĞLNMSI KICHOFF'UN KIML YSSI: Bir elektrik devresinde, bir düğümde bulunan kollara ilişkin akımların

Detaylı

AMASYA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

AMASYA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AMASYA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ EEM 108 Elektrik Devreleri I Laboratuarı Deneyin Adı: Kırchoff un Akımlar Ve Gerilimler Yasası Devre Elemanlarının Akım-Gerilim

Detaylı

ÖLÇME VE ÖLÇÜ ALETLERİ

ÖLÇME VE ÖLÇÜ ALETLERİ ÖLÇME VE ÖLÇÜ ALETLERİ 1. KISA DEVRE Kısa devre; kırmızı, sarı, mavi, nötr ve toprak hatlarının en az ikisinin birbirine temas ederek elektriksel akımın bu yolla devresini tamamlamasıdır. Kısa devre olduğunda

Detaylı

ÖLÇME VE DEVRE LABORATUVARI DENEY: 4

ÖLÇME VE DEVRE LABORATUVARI DENEY: 4 Masa No: No. Ad Soyad: No. Ad Soyad: ÖLÇME VE DEVRE LABORATUVARI DENEY: 4 --Düğüm Gerilimleri ve Çevre Akımları Yöntemleri İle Devre Çözümleme-- 2013, Mart 20 4A: Düğüm Çözümleme ( Düğüm Gerilimi ) Deneyin

Detaylı

Bir devrede dolaşan elektrik miktarı gibi elektriksel ifadelerin büyüklüğünü bize görsel olarak veren bazı aletler kullanırız.

Bir devrede dolaşan elektrik miktarı gibi elektriksel ifadelerin büyüklüğünü bize görsel olarak veren bazı aletler kullanırız. ÖLÇME VE KONTROL ALETLERİ Bir devrede dolaşan elektrik miktarı gibi elektriksel ifadelerin büyüklüğünü bize görsel olarak veren bazı aletler kullanırız. Voltmetre devrenin iki noktası arasındaki potansiyel

Detaylı

ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ

ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ Dr. Cemile BARDAK Ders Gün ve Saatleri: Çarşamba (09:55-12.30) Ofis Gün ve Saatleri: Pazartesi / Çarşamba (13:00-14:00) 1 TEMEL KAVRAMLAR Bir atom, proton (+), elektron (-) ve

Detaylı

Şekil 7.1. (a) Sinüs dalga giriş sinyali, (b) yarım dalga doğrultmaç çıkışı, (c) tam dalga doğrultmaç çıkışı

Şekil 7.1. (a) Sinüs dalga giriş sinyali, (b) yarım dalga doğrultmaç çıkışı, (c) tam dalga doğrultmaç çıkışı DENEY NO : 7 DENEY ADI : DOĞRULTUCULAR Amaç 1. Yarım dalga ve tam dalga doğrultucu oluşturmak 2. Dalgacıkları azaltmak için kondansatör filtrelerinin kullanımını incelemek. 3. Dalgacıkları azaltmak için

Detaylı

Manyetizma. Manyetik alan çizgileri, çizim. Manyetik malzeme türleri. Manyetik alanlar. BÖLÜM 29 Manyetik alanlar

Manyetizma. Manyetik alan çizgileri, çizim. Manyetik malzeme türleri. Manyetik alanlar. BÖLÜM 29 Manyetik alanlar ÖLÜM 29 Manyetik alanlar Manyetik alan Akım taşıyan bir iletkene etkiyen manyetik kuvvet Düzgün bir manyetik alan içerisindeki akım ilmeğine etkiyen tork Yüklü bir parçacığın düzgün bir manyetik alan içerisindeki

Detaylı

Ölçüm Temelleri Deney 1

Ölçüm Temelleri Deney 1 Ölçüm Temelleri Deney 1 Deney 1-1 Direnç Ölçümü GENEL BİLGİLER Tüm malzemeler, bir devrede elektrik akımı akışına karşı koyan, elektriksel dirence sahiptir. Elektriksel direncin ölçü birimi ohmdur (Ω).

Detaylı

MEKATRONİĞİN TEMELLERİ TEMEL ELEKTRONİK KAVRAMLARI

MEKATRONİĞİN TEMELLERİ TEMEL ELEKTRONİK KAVRAMLARI MEKATRONİĞİN TEMELLERİ TEMEL ELEKTRONİK KAVRAMLARI KONDANSATÖR Kondansatör iki iletken plaka arasına bir yalıtkan malzeme konarak elde edilen ve elektrik enerjisini elektrostatik enerji olarak depolamaya

Detaylı

DC Akım/Gerilim Ölçümü ve Ohm Yasası Deney 2

DC Akım/Gerilim Ölçümü ve Ohm Yasası Deney 2 DC Akım/Gerilim Ölçümü ve Ohm Yasası Deney 2 DENEY 1-3 DC Gerilim Ölçümü DENEYİN AMACI 1. DC gerilimin nasıl ölçüldüğünü öğrenmek. 2. KL-22001 Deney Düzeneğini tanımak. 3. Voltmetrenin nasıl kullanıldığını

Detaylı

SAKARYA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRONİK DEVRELER LABORATUARI

SAKARYA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRONİK DEVRELER LABORATUARI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRONİK DEVRELER LABORATUARI DENEYİ YAPTIRAN: DENEYİN ADI: DENEY NO: DENEYİ YAPANIN ADI ve SOYADI: SINIFI: OKUL NO: DENEY GRUP NO:

Detaylı

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ LABORATUARI

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ LABORATUARI ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ LABORATUARI DENEY FÖYÜ DENEY ADI FOTOVOLTAİK PANELLERİN ÇEŞİTLERİ VE ÖLÇÜMLERİ DERSİN ÖĞRETİM

Detaylı

TEMEL KAVRAMLAR BİRİM SİSTEMİ TEMEL NİCELİKLER DEVRE ELEMANLARI ÖZET

TEMEL KAVRAMLAR BİRİM SİSTEMİ TEMEL NİCELİKLER DEVRE ELEMANLARI ÖZET TEMEL KAVRAMLAR BİRİM SİSTEMİ TEMEL NİCELİKLER DEVRE ELEMANLARI ÖZET EBE-211, Ö.F.BAY 1 Temel Elektriksel Nicelikler Temel Nicelikler: Akım,Gerilim ve Güç Akım (I): Eletrik yükünün zamanla değişim oranıdır.

Detaylı

Elektrostatik Elektrik Alan Elektrik Akı Kondansatör. Kaynak : Serway-Beichner Bölüm 23, 24, 26

Elektrostatik Elektrik Alan Elektrik Akı Kondansatör. Kaynak : Serway-Beichner Bölüm 23, 24, 26 Elektrostatik Elektrik Alan Elektrik Akı Kondansatör Kaynak : Serway-Beichner Bölüm 23, 24, 26 İndüksiyon Nötr Maddenin indüksiyon yoluyla yüklenmesi (Bir yük türünün diğer yük türüne göre daha fazla olması)

Detaylı

Dielektrik malzeme DİELEKTRİK ÖZELLİKLER. Elektriksel Kutuplaşma. Dielektrik malzemeler. Kutuplaşma Türleri 15.4.2015. Elektronik kutuplaşma

Dielektrik malzeme DİELEKTRİK ÖZELLİKLER. Elektriksel Kutuplaşma. Dielektrik malzemeler. Kutuplaşma Türleri 15.4.2015. Elektronik kutuplaşma Dielektrik malzeme DİELEKTRİK ÖZELLİKLER Dielektrik malzemeler; serbest elektron yoktur, yalıtkan malzemelerdir, uygulanan elektriksel alandan etkilenebilirler. 1 2 Dielektrik malzemeler Elektriksel alan

Detaylı

2 Hata Hesabı. Hata Nedir? Mutlak Hata. Bağıl Hata

2 Hata Hesabı. Hata Nedir? Mutlak Hata. Bağıl Hata Hata Hesabı Hata Nedir? Herhangi bir fiziksel büyüklüğün ölçülen değeri ile gerçek değeri arasındaki farka hata denir. Ölçülen bir fiziksel büyüklüğün sayısal değeri, yapılan deneysel hatalardan dolayı

Detaylı

SAKARYA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRONİK DEVRELER LABORATUARI

SAKARYA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRONİK DEVRELER LABORATUARI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRONİK DEVRELER LABORATUARI DENEYİ YAPTIRAN: DENEYİN ADI: DENEY NO: DENEYİ YAPANIN ADI ve SOYADI: SINIFI: OKUL NO: DENEY GRUP NO:

Detaylı

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ DENEY FÖYÜ DENEY ADI AC AKIM, GERİLİM VE GÜÇ DENEYİ DERSİN ÖĞRETİM ÜYESİ DENEY SORUMLUSU DENEY GRUBU: DENEY TARİHİ : TESLİM

Detaylı

326 ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUVARI II ÜÇ-FAZ SİNCAP KAFESLİ ASENKRON (İNDÜKSİYON) MOTOR DENEY 326-04

326 ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUVARI II ÜÇ-FAZ SİNCAP KAFESLİ ASENKRON (İNDÜKSİYON) MOTOR DENEY 326-04 İNÖNÜ ÜNİERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜH. BÖL. 26 ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUARI II ÜÇ-FAZ SİNCAP KAFESLİ ASENKRON (İNDÜKSİYON) MOTOR DENEY 26-04. AMAÇ: Üç-faz sincap kafesli asenkron

Detaylı

F AKIM DEVRELER A. DEVRE ELEMANLARI VE TEMEL DEVRELER

F AKIM DEVRELER A. DEVRE ELEMANLARI VE TEMEL DEVRELER ALTERNATİF AKIM DEVRELERİ A. DEVRE ELEMANLARI VE TEMEL DEVRELER Alternatif akım devrelerinde akımın geçişine karşı üç çeşit direnç (zorluk) gösterilir. Devre elamanları dediğimiz bu dirençler: () R omik

Detaylı

1.1. Deneyin Amacı: Temel yarı iletken elemanlardan, diyot ve zener diyotun tanımlanması, test edilmesi ve bazı karakteristiklerinin incelenmesi.

1.1. Deneyin Amacı: Temel yarı iletken elemanlardan, diyot ve zener diyotun tanımlanması, test edilmesi ve bazı karakteristiklerinin incelenmesi. 1.1. Deneyin Amacı: Temel yarı iletken elemanlardan, diyot ve zener diyotun tanımlanması, test edilmesi ve bazı karakteristiklerinin incelenmesi. 1.2.Teorik bilgiler: Yarıiletken elemanlar elektronik devrelerde

Detaylı

BÖLÜM 2. Gauss s Law. Copyright 2008 Pearson Education Inc., publishing as Pearson Addison-Wesley

BÖLÜM 2. Gauss s Law. Copyright 2008 Pearson Education Inc., publishing as Pearson Addison-Wesley BÖLÜM 2 Gauss s Law Hedef Öğretiler Elektrik akı nedir? Gauss Kanunu ve Elektrik Akı Farklı yük dağılımları için Elektrik Alan hesaplamaları Giriş Statik Elektrik, tabiatta birbirinden farklı veya aynı,

Detaylı

BÖLÜM 2. FOTOVOLTAİK GÜNEŞ ENERJİ SİSTEMLERİ (PV)

BÖLÜM 2. FOTOVOLTAİK GÜNEŞ ENERJİ SİSTEMLERİ (PV) BÖLÜM 2. FOTOOLTAİK GÜNEŞ ENERJİ SİSTEMLERİ (P) Fotovoltaik Etki: Fotovoltaik etki birbirinden farklı iki malzemenin ortak temas bölgesinin (common junction) foton radyasyonu ile aydınlatılması durumunda

Detaylı

SICAKLIK ALGILAYICILAR

SICAKLIK ALGILAYICILAR SICAKLIK ALGILAYICILAR AVANTAJLARI Kendisi güç üretir Oldukça kararlı çıkış Yüksek çıkış Doğrusal çıkış verir Basit yapıda Doğru çıkış verir Hızlı Yüksek çıkış Sağlam Termokupldan (ısıl İki hatlı direnç

Detaylı

TEMEL ELEKTRONİK. Kondansatör, DC akımı geçirmeyip, AC akımı geçiren devre elemanıdır.

TEMEL ELEKTRONİK. Kondansatör, DC akımı geçirmeyip, AC akımı geçiren devre elemanıdır. BÖLÜM 2 KONDANSATÖRLER Önbilgiler: Kondansatör, DC akımı geçirmeyip, AC akımı geçiren devre elemanıdır. Yapısı: Kondansatör şekil 1.6' da görüldüğü gibi, iki iletken plaka arasına yalıtkan bir maddenin

Detaylı

Atomdan e koparmak için az ya da çok enerji uygulamak gereklidir. Bu enerji ısıtma, sürtme, gerilim uygulama ve benzeri şekilde verilebilir.

Atomdan e koparmak için az ya da çok enerji uygulamak gereklidir. Bu enerji ısıtma, sürtme, gerilim uygulama ve benzeri şekilde verilebilir. TEMEL ELEKTRONİK Elektronik: Maddelerde bulunan atomların son yörüngelerinde dolaşan eksi yüklü elektronların hareketleriyle çeşitli işlemleri yapma bilimine elektronik adı verilir. KISA ATOM BİLGİSİ Maddenin

Detaylı

Bölüm 9 ELEKTROMANYETİK İNDÜKSİYON. Copyright 2008 Pearson Education Inc., publishing as Pearson Addison-Wesley

Bölüm 9 ELEKTROMANYETİK İNDÜKSİYON. Copyright 2008 Pearson Education Inc., publishing as Pearson Addison-Wesley Bölüm 9 ELEKTROMANYETİK İNDÜKSİYON Hedef Öğretiler Faraday Kanunu Lenz kanunu Hareke bağlı EMK İndüksiyon Elektrik Alan Maxwell denklemleri ve uygulamaları Giriş Pratikte Mıknatısın hareketi akım oluşmasına

Detaylı

ĠLETĠM HATTINA ĠLĠġKĠN KARAKTERĠSTĠK DEĞERLERĠN ELDE EDĠLMESĠ

ĠLETĠM HATTINA ĠLĠġKĠN KARAKTERĠSTĠK DEĞERLERĠN ELDE EDĠLMESĠ DENEY 1 ĠLETĠM HATTINA ĠLĠġKĠN KARAKTERĠSTĠK DEĞERLERĠN ELDE EDĠLMESĠ 1.1. Genel Bilgi MV 1424 Hat Modeli 40 kv lık nominal bir gerilim ve 350A lik nominal bir akım için tasarlanmış 40 km uzunluğundaki

Detaylı

T.C. MALTEPE ÜNİVERSİTESİ Elektronik Mühendisliği Bölümü. ELK232 Elektronik Devre Elemanları

T.C. MALTEPE ÜNİVERSİTESİ Elektronik Mühendisliği Bölümü. ELK232 Elektronik Devre Elemanları T.C. MALTEPE ÜNİVERSİTESİ ELK232 Elektronik Devre Elemanları DENEY 2 Diyot Karekteristikleri Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Serkan TOPALOĞLU Elektronik Devre Elemanları Mühendislik Fakültesi Baskı-1 ELK232

Detaylı

DENEY 4 DC ŞÖNT ve SERİ MOTORUN YÜKLEME KARAKTERİSTİKLERİ

DENEY 4 DC ŞÖNT ve SERİ MOTORUN YÜKLEME KARAKTERİSTİKLERİ DENEY 4 DC ŞÖNT ve SERİ MOTORUN YÜKLEME KARAKTERİSTİKLERİ 1. Temel Teori (Şönt Uyarmalı Motor) DC şönt motorlar hızdaki iyi kararlılıkları dolayısıyla yaygın kullanılan motorlardır. Bu motor tipi seri

Detaylı

Manyetik Alan. Manyetik Akı. Manyetik Akı Yoğunluğu. Ferromanyetik Malzemeler. B-H eğrileri (Hysteresis)

Manyetik Alan. Manyetik Akı. Manyetik Akı Yoğunluğu. Ferromanyetik Malzemeler. B-H eğrileri (Hysteresis) Manyetik Alan Manyetik Akı Manyetik Akı Yoğunluğu Ferromanyetik Malzemeler B-H eğrileri (Hysteresis) Kaynak: SERWAY Bölüm 29 http://mmfdergi.ogu.edu.tr/mmfdrg/2006-1/3.pdf Manyetik Alan Manyetik Alan

Detaylı

13. ÜNİTE AKIM VE GERİLİM ÖLÇÜLMESİ

13. ÜNİTE AKIM VE GERİLİM ÖLÇÜLMESİ 13. ÜNİTE AKIM VE GERİLİM ÖLÇÜLMESİ KONULAR 1. Akım Ölçülmesi-Ampermetreler 2. Gerilim Ölçülmesi-Voltmetreler Ölçü Aleti Seçiminde Dikkat Edilecek Noktalar: Ölçü aletlerinin seçiminde yapılacak ölçmeye

Detaylı

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METOTLAR II DOĞRUSAL ISI İLETİMİ DENEYİ 1.Deneyin Adı: Doğrusal ısı iletimi deneyi..

Detaylı

ALAN ETKİLİ TRANSİSTÖR

ALAN ETKİLİ TRANSİSTÖR ALAN ETKİLİ TRANİTÖR Y.oç.r.A.Faruk BAKAN FET (Alan Etkili Transistör) gerilim kontrollu ve üç uçlu bir elemandır. FET in uçları G (Kapı), (rain) ve (Kaynak) olarak tanımlanır. FET in yapısı ve sembolü

Detaylı

4. ÜNİTE ALTERNATİF AKIMDA GÜÇ

4. ÜNİTE ALTERNATİF AKIMDA GÜÇ 4. ÜNİTE ALTERNATİF AKIMDA GÜÇ KONULAR 1. Ani Güç, Ortalama Güç 2. Dirençli Devrelerde Güç 3. Bobinli Devrelerde Güç 4. Kondansatörlü Devrelerde Güç 5. Güç Üçgeni 6. Güç Ölçme GİRİŞ Bir doğru akım devresinde

Detaylı

9. Güç ve Enerji Ölçümü

9. Güç ve Enerji Ölçümü 9. Güç ve Enerji Ölçümü Güç ve Güç Ölçümü: Doğru akım devrelerinde, sürekli halde sadece direnç etkisi mevcuttur. Bu yüzden doğru akım devrelerinde sadece dirence ait olan güçten bahsedilir. Sürekli halde

Detaylı

DOĞRU AKIM DEVRE ANALİZİ Ö. ŞENYURT - R. AKDAĞ ÜÇÜNCÜ BÖLÜM: OHM KANUNU, İŞ, ENERJİ VE GÜÇ

DOĞRU AKIM DEVRE ANALİZİ Ö. ŞENYURT - R. AKDAĞ ÜÇÜNCÜ BÖLÜM: OHM KANUNU, İŞ, ENERJİ VE GÜÇ ÜÇÜNCÜ BÖLÜM: OHM KANUNU, İŞ, ENERJİ VE GÜÇ Anahtar Kelimeler Enerji, ohm kanunu, kutuplandırma, güç,güç dağılımı, watt (W), wattsaat (Wh), iş. Teknik elemanların kariyerleri için ohm kanunu esas teşkil

Detaylı

9. ÜNİTE OHM KANUNU KONULAR

9. ÜNİTE OHM KANUNU KONULAR 9. ÜNİTE OHM KANUNU KONULAR 1. FORMÜLÜ 2. SABİT DİRENÇTE, AKIM VE GERİLİM ARASINDAKİ BAĞINTI 3. SABİT GERİLİMDE, AKIM VE DİRENÇ ARASINDAKİ BAĞINTI 4. OHM KANUNUYLA İLGİLİ ÖRNEK VE PROBLEMLER 9.1 FORMÜLÜ

Detaylı

MV 1438 KABLO HAT MODELİ KARAKTERİSTİKLERİ VE MV 1420 İLETİM HATTI ÜZERİNDEKİ GERİLİM DÜŞÜMÜ

MV 1438 KABLO HAT MODELİ KARAKTERİSTİKLERİ VE MV 1420 İLETİM HATTI ÜZERİNDEKİ GERİLİM DÜŞÜMÜ MV 1438 KABLO HAT MODELİ KARAKTERİSTİKLERİ VE MV 1420 İLETİM HATTI ÜZERİNDEKİ GERİLİM DÜŞÜMÜ MV 1438 KABLO HAT MODELİ KARAKTERİSTİKLERİ Genel Bilgi MV 1438 hat modeli 11kV lık nominal bir gerilim için

Detaylı

DENEY 1 Basit Elektrik Devreleri

DENEY 1 Basit Elektrik Devreleri ULUDAĞ ÜNİVESİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTİK-ELEKTONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ EEM203 Elektrik Devreleri Laboratuarı I 204-205 DENEY Basit Elektrik Devreleri Deneyi Yapanın Değerlendirme Adı Soyadı : Deney

Detaylı

8. FET İN İNCELENMESİ

8. FET İN İNCELENMESİ 8. FET İN İNCELENMESİ 8.1. TEORİK BİLGİ FET transistörler iki farklı ana grupta üretilmektedir. Bunlardan birincisi JFET (Junction Field Effect Transistör) ya da kısaca bilinen adı ile FET, ikincisi ise

Detaylı

Ders 3- Direnç Devreleri I

Ders 3- Direnç Devreleri I Ders 3- Direnç Devreleri I Yard.Doç.Dr. Ahmet Özkurt Ahmet.ozkurt@deu.edu.tr http://ahmetozkurt.net İçerik 2. Direnç Devreleri Ohm kanunu Güç tüketimi Kirchoff Kanunları Seri ve paralel dirençler Elektriksel

Detaylı

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BMT103 ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ DERSİ LABORATUVARI DENEY NO: 1

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BMT103 ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ DERSİ LABORATUVARI DENEY NO: 1 T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BMT103 ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ DERSİ LABORATUVARI DENEY NO: 1 DİRENÇ DEVRELERİNDE OHM VE KİRSHOFF KANUNLARI Arş. Gör. Sümeyye

Detaylı

Karadeniz Teknik Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü Elektronik Laboratuvarı I ENDÜSTRİYEL KONTROL UYGULAMALARI

Karadeniz Teknik Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü Elektronik Laboratuvarı I ENDÜSTRİYEL KONTROL UYGULAMALARI Öğr. Gör. Oğuzhan ÇAKIR 377 42 03, KTÜ, 2010 1. Deneyin Amacı Karadeniz Teknik Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü Elektronik Laboratuvarı I ENDÜSTRİYEL KONTROL UYGULAMALARI CDS (Kadmiyum

Detaylı

HAREKET HAREKET KUVVET İLİŞKİSİ

HAREKET HAREKET KUVVET İLİŞKİSİ HAREKET HAREKET KUVVET İLİŞKİSİ Sabit kabul edilen bir noktaya göre bir cismin konumundaki değişikliğe hareket denir. Bu sabit noktaya referans noktası denir. Fizikte hareket üçe ayrılır Ötelenme Hareketi:

Detaylı

Alternatif Akım Devre Analizi

Alternatif Akım Devre Analizi Alternatif Akım Devre Analizi Öğr.Gör. Emre ÖZER Alternatif Akımın Tanımı Zamaniçerisindeyönüveşiddeti belli bir düzen içerisinde (periyodik) değişen akıma alternatif akımdenir. En bilinen alternatif akım

Detaylı

DİRENÇLER, DİRENÇLERİN SERİ VE PARALEL BAĞLANMASI, OHM VE KIRCHOFF YASALARI

DİRENÇLER, DİRENÇLERİN SERİ VE PARALEL BAĞLANMASI, OHM VE KIRCHOFF YASALARI DİRENÇLER, DİRENÇLERİN SERİ VE PARALEL BAĞLANMASI, OHM VE KIRCHOFF YASALARI AMAÇ: Dirençleri tanıyıp renklerine göre değerlerini bulma, deneysel olarak tetkik etme Voltaj, direnç ve akım değişimlerini

Detaylı

Şekilde görüldüğü gibi Gerilim/akım yoğunluğu karakteristik eğrisi dört nedenden dolayi meydana gelir.

Şekilde görüldüğü gibi Gerilim/akım yoğunluğu karakteristik eğrisi dört nedenden dolayi meydana gelir. Bir fuel cell in teorik açık devre gerilimi: Formülüne göre 100 oc altinda yaklaşık 1.2 V dur. Fakat gerçekte bu değere hiçbir zaman ulaşılamaz. Şekil 3.1 de normal hava basıncında ve yaklaşık 70 oc da

Detaylı

2: MALZEME ÖZELLİKLERİ

2: MALZEME ÖZELLİKLERİ İÇİNDEKİLER Önsöz III Bölüm 1: TEMEL KAVRAMLAR 11 1.1.Mekanik, Tanımlar 12 1.1.1.Madde ve Özellikleri 12 1.2.Sayılar, Çevirmeler 13 1.2.1.Üslü Sayılarla İşlemler 13 1.2.2.Köklü Sayılarla İşlemler 16 1.2.3.İkinci

Detaylı

ÜÇ-FAZ SENKRON JENERATÖRÜN AÇIK DEVRE VE KISA DEVRE KARAKTERİSTİKLERİ DENEY 324-04

ÜÇ-FAZ SENKRON JENERATÖRÜN AÇIK DEVRE VE KISA DEVRE KARAKTERİSTİKLERİ DENEY 324-04 ĐNÖNÜ ÜNĐERSĐTESĐ MÜHENDĐSĐK FAKÜTESĐ EEKTRĐK-EEKTRONĐK MÜH. BÖ. ÜÇ-FAZ SENKRON JENERATÖRÜN AÇIK DERE E KISA DERE KARAKTERİSTİKERİ DENEY 4-04. AMAÇ: Senkron jeneratör olarak çalışan üç faz senkron makinanın

Detaylı

CİSİMLERİN ELEKTRİKLENMESİ VE ELEKTRİKLENME ÇEŞİTLERİ

CİSİMLERİN ELEKTRİKLENMESİ VE ELEKTRİKLENME ÇEŞİTLERİ CİSİMLERİN ELEKTRİKLENMESİ VE ELEKTRİKLENME ÇEŞİTLERİ Çoğu kez yünlü kazağımızı ya da naylon iplikten yapılmış tişörtümüzü çıkartırken çıtırtılar duyarız. Eğer karanlık bir odada kazağımızı çıkartırsak,

Detaylı

BÖLÜM 4: MADDESEL NOKTANIN KİNETİĞİ: İMPULS ve MOMENTUM

BÖLÜM 4: MADDESEL NOKTANIN KİNETİĞİ: İMPULS ve MOMENTUM BÖLÜM 4: MADDESEL NOKTANIN KİNETİĞİ: İMPULS ve MOMENTUM 4.1. Giriş Bir önceki bölümde, hareket denklemi F = ma nın, maddesel noktanın yer değiştirmesine göre integrasyonu ile elde edilen iş ve enerji denklemlerini

Detaylı

Magnetic Materials. 6. Ders: Ferromanyetizma. Numan Akdoğan. akdogan@gyte.edu.tr

Magnetic Materials. 6. Ders: Ferromanyetizma. Numan Akdoğan. akdogan@gyte.edu.tr agnetic aterials 6. Ders: Ferromanyetizma Numan Akdoğan akdogan@gyte.edu.tr Gebze Institute of Technology Department of Physics Nanomagnetism and Spintronic Research Center (NASA) Ferromanyetik alzemelerin

Detaylı

ÜNİTE 4 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK)

ÜNİTE 4 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK) ÜNİTE 4 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK) Transistörü tanımlayınız. Beyz ucundan geçen akıma göre, emiter-kollektör arasındaki direnci azaltıp çoğaltabilen elektronik devre elemanına transistör

Detaylı

KONUM ALGILAMA YÖNTEMLERİ VE KONTROLÜ

KONUM ALGILAMA YÖNTEMLERİ VE KONTROLÜ KONUM ALGILAMA YÖNTEMLERİ VE KONTROLÜ 1. AMAÇ: Endüstride kullanılan direnç, kapasite ve indüktans tipi konum (yerdeğiştirme) algılama transdüserlerinin temel ilkelerini açıklayıp kapalı döngü denetim

Detaylı

Alternatif Akım. Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören. Alternatif Akım

Alternatif Akım. Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören. Alternatif Akım Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören Paralel devre 2 İlk durum: 3 Ohm kanunu uygulandığında; 4 Ohm kanunu uygulandığında; 5 Paralel devrede empedans denklemi, 6 Kondansatör (Kapasitans) Alternatif gerilimin etkisi

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK - 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 7

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK - 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 7 BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK - 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 7 TERMOELEKTRİK MODÜLLER ÜZERİNDE ISI GEÇİŞİNİN İNCELENMESİ VE TERMOELEKTRİKSEL ETKİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Detaylı

ELEKTROSTATİK. Atomda proton ve nötrondan oluşan bir çekirdek ve çekirdeğin çevresinde yörüngelerde hareket eden elektronlar bulunur.

ELEKTROSTATİK. Atomda proton ve nötrondan oluşan bir çekirdek ve çekirdeğin çevresinde yörüngelerde hareket eden elektronlar bulunur. ELEKTROSTATİK Atomda proton ve nötrondan oluşan bir çekirdek ve çekirdeğin çevresinde yörüngelerde hareket eden elektronlar bulunur. Elektrik yüklerinin kaynağı atomun yapısında bulunan elekton ve proton

Detaylı

Harici Fotoelektrik etki ve Planck sabiti deney seti

Harici Fotoelektrik etki ve Planck sabiti deney seti Deneyin Temeli Harici Fotoelektrik etki ve Planck sabiti deney seti Fotoelektrik etki modern fiziğin gelişimindeki anahtar deneylerden birisidir. Filaman lambadan çıkan beyaz ışık ızgaralı spektrometre

Detaylı

1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları

1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları 1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları Sol üstte yüzey seftleştirme işlemi uygulanmış bir çelik

Detaylı

2. HAFTA BLM223 DEVRE ANALİZİ. Yrd. Doç Dr. Can Bülent FİDAN. hdemirel@karabuk.edu.tr

2. HAFTA BLM223 DEVRE ANALİZİ. Yrd. Doç Dr. Can Bülent FİDAN. hdemirel@karabuk.edu.tr 2. HAFTA BLM223 Yrd. Doç Dr. Can Bülent FİDAN hdemirel@karabuk.edu.tr Karabük Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi 2 2. AKIM, GERİLİM E DİRENÇ 2.1. ATOM 2.2. AKIM 2.3. ELEKTRİK YÜKÜ

Detaylı

AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ. Anten Parametrelerinin Temelleri. Samet YALÇIN

AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ. Anten Parametrelerinin Temelleri. Samet YALÇIN AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ Anten Parametrelerinin Temelleri Samet YALÇIN Anten Parametrelerinin Temelleri GİRİŞ: Bir antenin parametrelerini tanımlayabilmek için anten parametreleri gereklidir. Anten performansından

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 9A GERİNİM ÖLÇER KULLANARAK GERİLİM ANALİZİ YAPILMASI

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 9A GERİNİM ÖLÇER KULLANARAK GERİLİM ANALİZİ YAPILMASI BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 40 MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 9A GERİNİM ÖLÇER KULLANARAK GERİLİM ANALİZİ YAPILMASI TEORİ Bir noktada oluşan gerinim ve gerilme değerlerini

Detaylı

ELEKTRİKSEL ÖZELLİKLER

ELEKTRİKSEL ÖZELLİKLER ELEKTRİKSEL ÖZELLİKLER İletkenlik Elektrik iletkenlik, malzeme içerisinde atomik boyutlarda yük taşıyan elemanlar (charge carriers) tarafından gerçekleştirilir. Bunlar elektron veya elektron boşluklarıdır.

Detaylı

MANYETİK İNDÜKSİYON (ETKİLENME)

MANYETİK İNDÜKSİYON (ETKİLENME) AMAÇ: MANYETİK İNDÜKSİYON (ETKİLENME) 1. Bir RL devresinde bobin üzerinden geçen akım ölçülür. 2. Farklı sarım sayılı iki bobinden oluşan bir devrede birinci bobinin ikinci bobin üzerinde oluşturduğu indüksiyon

Detaylı

DENEY 2. Şekil 2.1. 1. KL-13001 modülünü, KL-21001 ana ünitesi üzerine koyun ve a bloğunun konumunu belirleyin.

DENEY 2. Şekil 2.1. 1. KL-13001 modülünü, KL-21001 ana ünitesi üzerine koyun ve a bloğunun konumunu belirleyin. DENEY 2 2.1. AC GERİLİM ÖLÇÜMÜ 1. AC gerilimlerin nasıl ölçüldüğünü öğrenmek. 2. AC voltmetrenin nasıl kullanıldığını öğrenmek. AC voltmetre, AC gerilimleri ölçmek için kullanılan kullanışlı bir cihazdır.

Detaylı

ELEKTRİK VE MANYETİZMA

ELEKTRİK VE MANYETİZMA ELEKTRİK VE MANYETİZMA ELEKTROSTATİK 1)COULOM KANUNU: İki yük arasındaki itme ya da çekme kuvveti yüklerin çarpımı ile doğru yükler arasındaki uzaklığın karesi ile ters orantılıdır. q1q 1 u kanun F k şeklinde

Detaylı

Şekil 1. n kanallı bir FET in Geçiş ve Çıkış Özeğrileri

Şekil 1. n kanallı bir FET in Geçiş ve Çıkış Özeğrileri DENEY NO : 3 DENEYİN ADI : FET - Elektriksel Alan Etkili Transistör lerin Karakteristikleri DENEYİN AMACI : FET - Elektriksel Alan Etkili Transistör lerin karakteristiklerini çıkarmak, ilgili parametrelerini

Detaylı

V R. Devre 1 i normal pozisyonuna getirin. Şalter (yukarı) N konumuna alınmış olmalıdır. Böylece devrede herhangi bir hata bulunmayacaktır.

V R. Devre 1 i normal pozisyonuna getirin. Şalter (yukarı) N konumuna alınmış olmalıdır. Böylece devrede herhangi bir hata bulunmayacaktır. Ohm Kanunu Bir devreden geçen akımın şiddeti uygulanan gerilim ile doğru orantılı, devrenin elektrik direnci ile ters orantılıdır. Bunun matematiksel olarak ifadesi şöyledir: I V R Burada V = Gerilim (Birimi

Detaylı

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ LABORATUARI

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ LABORATUARI ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ LABORATUARI DENEY FÖYÜ DENEY ADI DC SERİ JENERATÖR KARAKTERİSTİKLERİNİN İNCELENMESİ DERSİN

Detaylı

Elektrik Mühendisliğinin Temelleri-I EEM 113

Elektrik Mühendisliğinin Temelleri-I EEM 113 Elektrik Mühendisliğinin Temelleri-I EEM 113 1 1 Terim Terimler, Birimleri ve Sembolleri Formülsel Sembolü Birimi Birim Sembolü Zaman t Saniye s Alan A Metrekare m 2 Uzunluk l Metre m Kuvvet F Newton N

Detaylı

YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ. Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümü ELE 210 BİLGİSAYAR UYGULAMALARI

YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ. Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümü ELE 210 BİLGİSAYAR UYGULAMALARI YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümü ELE 210 BİLGİSAYAR UYGULAMALARI "ELEKTRONİK WORKBENCH(EWB)" İLE BİLGİSAYAR SİMÜLASYONU DENEY - 1 BASİT RESİSTOR AĞLARI Öğrenme Hedefleri(Deneyin

Detaylı