DOĞU ANADOLU PROJESİ ANA PLANI

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "DOĞU ANADOLU PROJESİ ANA PLANI"

Transkript

1 T.C. BAŞBAKANLIK DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI MÜSTEŞARLIĞI DOĞU ANADOLU PROJESİ ANA PLANI MEVCUT DURUM VE ANALİZİ CİLT IV YEREL ÖZELLİKLER, YERLEŞMELER, GENEL DEĞERLENDİRME RAPORU HAZIRLAYAN ORTAK GİRİŞİM ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ FIRAT ÜNİVERSİTESİ İNÖNÜ ÜNİVERSİTESİ KAFKAS ÜNİVERSİTESİ YÜZÜNCÜYIL ÜNİVERSİTESİ 2000

2

3 DOĞU ANADOLU PROJESİ (DAP) ANA PLANI ÇALIŞMALARINDA GÖREV ALANLAR* BAŞBAKANLIK DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI MÜSTEŞARLIĞI DAP ANA PLANI YÖNLENDİRME VE DEĞERLENDİRME KOMİTESİ ÜYELERİ İsmail SARICA Refet TURTİN Lütfi ELVAN Cavit DAĞDAŞ Erhan USTA Zeynep Ada EROĞLU Adil TEMEL Zafer Ali YAVAN Hayri YÜRÜR Abdüllatif TUNA Osman Olcay GÜNEĞİ Rõfkõ ÜNAL Cüneyd DÜZYOL Recep DUMANLI Mustafa DEMİREZEN İsmail Hakkõ YÜCEL Mehmet TEKİN Mustafa DÖNMEZ Nuri BİRTEK Danyal AŞIK Mehmet KONTAŞ İstiklal ALPAR Nezih KAYNAR Ramazan GÜVEN Başkan, Bölgesel Gelişme ve Yapõsal Uyum Genel Müdürü Başkan, Genel Müdür Yardõmcõsõ Kalkõnmada Öncelikli Yöreler Daire Başkanõ Mali Piyasalar Dairesi Başkanõ Finansman Dairesi Başkanõ Mali Piyasalar Dairesi Başkanõ Stratejik Araştõrmalar Dairesi Başkanõ Ekonomik Modeller Dairesi Başkanõ Tarõm Dairesi Başkanõ Sanayi Dairesi Başkanõ Alt Yapõ ve Hizmetler Dairesi Başkanõ Hukuki Tedbirler ve Kurumsal Düzenleme Dairesi Başkanõ Proje, Yatõrõmlarõ Değerlendirme ve Analizi Dairesi Başkanõ Sosyal Politikalar Dairesi Başkanõ İnsan Kaynaklarõnõn Geliştirilmesi Dairesi Başkanõ Sosyal Fiziki Altyapõ Dairesi Başkanõ Sosyal Araştõrmalar Dairesi Başkanõ Avrupa Birliği Politikalar Dairesi Başkanõ İkili Ekonomik İlişkiler Dairesi Başkanõ Bölgesel Gelişme Dairesi Başkanõ Sosyal Politikalar Dairesi Başkanõ Sosyal Fiziki Altyapõ Dairesi Başkanõ Ekonomik Modeller Dairesi Başkanõ, Uzman Finansman Dairesi Başkanõ, Uzman BAŞBAKANLIK DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI MÜSTEŞARLIĞI DAP ANA PLANI ÇALIŞMA GRUBU İsmail SARICA Lütfi ELVAN Mustafa EPİKMAN Cemalettin KAYMAK Nevin SORGUÇ Necla UĞURLU Necati EŞSİZ Mehmet ÇIRAK Ayşe ÖZÇÖREKÇİ Başkan, Bölgesel Gelişme ve Yapõsal Uyum Genel Müdürü Kalkõnmada Öncelikli Yöreler Daire Başkanõ Koordinatör Koordinatör Koordinatör Koordinatör Koordinatör Koordinatör Koordinatör * Görev yaptõklarõ süredeki unvanlarõna göre. i

4 DAP YÜRÜTME KURULU NDA GÖREV ALAN ÜYELER Adõ ve Soyadõ Üniversitesi Başlama Bitiş Prof. Dr. A. Feyzi BİNGÖL 07 Ağustos Aralõk 2000 Fõrat Prof. Dr. Eyüp G. İSBİR 27 Ağustos Ağustos 2000 Prof. Dr. Yaşar SÜTBEYAZ 07 Ağustos Aralõk 2000 Atatürk Prof. Dr. Erol ORAL 27 Ağustos Ağustos 2000 Prof. Dr. Fatih HİLMİOĞLU 07 Ağustos Aralõk 2000 İnönü Prof. Dr. Ömer ŞARLAK 27 Ağustos Ağustos 2000 Prof. Dr. Necati KAYA 03 Kasõm Aralõk 2000 Kafkas Prof. Dr. Nihat BAYŞU 27 Ağustos Kasõm 1998 Prof. Dr. Yücel AŞKIN 26 Nisan Aralõk 2000 Yüzüncü Yõl Prof. Dr. Cengiz ANDİÇ 27 Ağustos Nisan 1999 DAP GENEL KOORDİNATÖRLERİ Adõ ve Soyadõ Üniversitesi Başlama Bitiş Prof. Dr. A. Feyzi BİNGÖL Fõrat 07 Ağustos Aralõk 2000 Prof. Dr. Eyüp G. İSBİR Fõrat 27 Ağustos Ağustos 2000 DAP ÜNİVERSİTE KOORDİNATÖRLERİ Adõ ve Soyadõ Üniversitesi Başlama Bitiş Prof. Dr. Asaf VAROL Fõrat 27 Ağustos Aralõk 2000 Prof. Dr. Yõlmaz ÖZBEK Atatürk 27 Ağustos Aralõk 2000 Prof. Dr. Satõlmõş KAYA İnönü 27 Ağustos Aralõk 2000 Prof. Dr. Hasan CEYLAN Yüzüncü Yõl 27 Ağustos Aralõk 2000 Doç. Dr. Şaban MARAŞLI Kafkas 27 Ağustos Aralõk 2000 ii

5 DAP ORTAK GİRİŞİMİ PROJE YÜRÜTÜCÜ VE YARDIMCILARI Prof. Dr. Yunus SERİN Yrd. Doç. Dr. Ayhan ÜNLÜ Prof. Dr. Vehbi ÇELİK Doç. Dr. Mehmet GÜROL Prof. Dr. Hamza GÜNDOĞDU Yrd. Doç. Dr. Münevver ÜNSAL Prof. Dr. Muhammet KÖKSAL Öğr. Gör. Abdi KURT Prof. Dr. Nazir DUMANLI Prof. Dr. Cahit KALKAN Doç. Dr. Metin BAYRAKTAR Doç. Dr. Osman DEMİRDÖĞEN Prof. Dr. Mahmut ATAY Yrd. Doç. Dr. Ömer AYTAÇ Prof. Dr. Abdülselam ULUÇAM Yrd. Doç. Dr. Kadir KOŞAN Prof. Dr. Feyzi BİNGÖL Doç Dr. Erol ÇAKMAK Yrd. Doç. Dr. Berna İPEKTEN Prof. Dr. Sebahattin GÜLLÜLÜ Yrd. Doç. Dr. Sevil ÖNER Prof. Dr. Zeki YAHYAOĞLU Prof. Dr. Sõrrõ KILIÇ Doç. Dr. Erkan PEHLİVAN Prof. Dr. Sõtkõ ARAS Prof. Dr. Bülent ŞEN Doç. Dr. Osman ÇETİNKAYA Prof. Dr. Cevat GERNİ Yrd. Doç. Dr. Hayati AKSU Prof. Dr. Vahap YAĞANOĞLU Yrd. Doç. Dr. Mehmet TUĞAL Yrd. Doç. Dr. C. Emin EKİNCİ Prof. Dr. Hayati DOĞANAY Yrd. Doç. Dr. Kerem KARABULUT Arş. Gör. Murat KARABATAK Arş. Gör. Erkan TANYILDIZI Bitkisel Üretim (Atatürk Üniversitesi) Çevre (Fõrat Üniversitesi) Eğitim (Fõrat Üniversitesi) Eğitim (Fõrat Üniversitesi) El Sanatlarõ (Atatürk Üniversitesi) El Sanatlarõ (Yüzüncü Yõl Üniversitesi) Enerji (İnönü Üniversitesi) Haberleşme (Fõrat Üniversitesi) Hayvancõlõk (Fõrat Üniversitesi) Hayvancõlõk (Fõrat Üniversitesi) Hayvancõlõk (Fõrat Üniversitesi) İmalat ve KOBİ (Atatürk Üniversitesi) Kadõn ve Aile (Fõrat Üniversitesi) Kadõn ve Aile (Fõrat Üniversitesi) Kültür ve Turizm (Yüzüncü Yõl Üniversitesi) Kültür ve Turizm (Atatürk Üniversitesi) Madencilik (Fõrat Üniversitesi) Mali Yapõ ve Bankacõlõk (Atatürk Üniversitesi) Mali Yapõ ve Bankacõlõk (Atatürk Üniversitesi) Nüfus Yapõsõ ve İstihdam (Atatürk Üniversitesi) Nüfus Yapõsõ ve İstihdam (Atatürk Üniversitesi) Ormancõlõk (Kafkas Üniversitesi) Sağlõk (Fõrat Üniversitesi) Sağlõk (İnönü Üniversitesi) Su Ürünleri (Atatürk Üniversitesi) Su Ürünleri (Fõrat Üniversitesi) Su Ürünleri (Yüzüncü Yõl Üniversitesi) Ticaret ve İnşaat (Atatürk Üniversitesi) Ticaret ve İnşaat (Atatürk Üniversitesi) Toprak ve Su Kaynaklarõ (Atatürk Üniversitesi) Ulaştõrma (Fõrat Üniversitesi) Ulaştõrma (Fõrat Üniversitesi) Yerleşme (Atatürk Üniversitesi) Yerleşme (Atatürk Üniversitesi) Proje Asistanõ (Fõrat Üniversitesi) Proje Asistanõ (Fõrat Üniversitesi) iii

6 DOĞU ANADOLU PROJESİ ANA PLANI PLAN GRUBU Prof. Dr. Orhan KUNTAY Prof. Dr. Servet MUTLU Prof. Dr. Gazi ÖZHAN Doç. Dr. Meral ÖZHAN Bengü DUYGU Öğr.Gör. Dr. Demet EROL Nadir İZGİN Doç. Dr. Ömer Faruk ÇOLAK Yrd. Doç. Dr. Haluk SOYUER Prof. Dr. Sezai DİNÇER Yrd. Doç. Dr. Timur AYDEMİR Erhan ÖNCÜ Murat KARAKUŞÇU Doç. Dr. Feral EKE Ayla BEŞKARDEŞ Prof. Dr. Özdemir AKMUT Öğr. Gör. Dumrul YAVAŞ Arş. Gör. Nazõm ÖZER Arş. Gör. Ceren ERCOŞKUN Arş. Gör. Özge YALÇINER Arş. Gör. Semih Halil EMÜR Arş. Gör. Ogan KIRSAÇLIOĞLU Yasemin CİCİBIYIK Yönetici; Turizm ve Kültür, Kentsel Gelişme, Kadõn ve Aile, El Sanatlarõ (Gazi Üniversitesi) Genel Danõşman; Senaryolar, Plan ve Uygulamaya İlişkin Genel irdelemeler, İmalat Sanayi, Mali Yapõ, Bankacõlõk Finansman (Başkent Üniversitesi) Bölge nin Kalkõnmasõna Yönelik Girdi-Çõktõ Analizine Dayalõ Senaryolar (Ankara Üniversitesi) Bölge nin Kalkõnmasõna Yönelik Girdi-Çõktõ Analizine Dayalõ Senaryolar (Hacettepe Üniversitesi) Hedefler ve Stratejiler, Kõrsal Gelişme, Kadõn ve Aile, El Sanatlarõ İnsan Kaynaklarõnõn Geliştirilmesi, Nüfus, Sağlõk, Eğitim (Gazi Üniversitesi) Tarõm İmalat Sanayii (Gazi Üniversitesi) İmalat Sanayii (Gazi Üniversitesi) Enerji (Gazi Üniversitesi) Enerji (Gazi Üniversitesi) Ulaşõm Ticaret ve İnşaat Kentsel Gelişme (Gazi Üniversitesi) Kõrsal Gelişme Finansman (Ankara Üniversitesi) Coğrafi Bilgi Sistemi, Çizim Coğrafi Bilgi Sistemi, Çizim (Gazi Üniversitesi) Coğrafi Bilgi Sistemi, Çizim (Gazi Üniversitesi) Coğrafi Bilgi Sistemi, Çizim (Gazi Üniversitesi) Yazõlõm (Gazi Üniversitesi) Yönetici Yardõmcõsõ (Gazi Üniversitesi) Yazõm, Sayfa düzeni (Gazi Üniversitesi) MEVCUT DURUM VE ANALİZİNDE AYRICA GÖREV ALANLAR Dr. Nihan ÖZDEMİR Yönetici Yardõmcõsõ (Gazi Üniversitesi) Prof. Dr. Ali ERYILMAZ Tarõm Ekonomisi (Atõlõm Üniversitesi) Doç. Dr. Yücel ÇAĞLAR Orman Dr. Mustafa ÇETİNER Su Ürünleri Ayhan ELÇİ Hayvancõlõk Prof. Dr.Ergun KİP İmalat Sanayii ve KOBİ ler (Atõlõm Üniversitesi) Doç. Dr.Neşe ÇELEBİ Madencilik (ODTÜ) Prof Dr.Güven BİLSEL Mekansal Gelişme (Erciyes Üniversitesi) Arş. Gör.Tanyel ÖZELÇİ Faktörel Analiz (Gazi Üniversitesi) Prof. Dr.Vedat DOYURAN Deprem (ODTÜ) Prof. Dr.İbrahim GÜRER Çõğ Tehlikesi (Gazi Üniversitesi) Y. Müh. Tuncay SOSYAL Taşkõn, Sel iv

7 DAP PROJESİ MEVCUT DURUM VE ANALİZ RAPORLARININ HAZIRLANMASINDA GÖREV ALAN ELEMANLARIN SEKTÖREL DAĞILIMI BİTKİSEL ÜRETİM Prof. Dr. Müjgan ENGİN Proje Yürütücüsü (100. Yõl) Prof. Dr. Yunus SERİN Proje Yürütücü Yardõmcõsõ (Atatürk) Yrd. Doç. Dr. Mehmet ÜLKER Uzman (100. Yõl) Y. Doç. Dr. M.Ali KOYUNCU Uzman (100. Yõl) Doç. Dr. Kemalettin KARA Uzman (Atatürk) Arş. Gör. Ahmet EŞİTKEN Uzman (Atatürk) Öğr. Gör. Ömer TERZİOĞLU Veri Toplayõcõ (100. Yõl) Yrd. Doç. Dr. Fatma KOYUNCU Veri Toplayõcõ (100. Yõl) Yrd. Doç. Dr. Ali ÖZTÜRK Veri Toplayõcõ (Atatürk) Arş. Gör. Ayhan ZÜLKADİR Veri Toplayõcõ (Atatürk) Arş. Gör. Mehmet YAĞMUR Destek Elemanõ (100. Yõl) Arş. Gör. M. Alp FURAN Destek Elemanõ (100. Yõl) Doç. Dr. Faik KANTAR Destek Elemanõ (Atatürk) Yrd. Doç. Dr. Mustafa TAN Destek Elemanõ (Atatürk) ÇEVRE Yrd. Doç. Dr. Ayhan ÜNLÜ Dr. Nilüfer Nacar KOÇER Arş. Gör. Gülsat USLU Arş. Gör. Ubeyde İPEK Arş. Gör. Halil AVŞAR Proje Yürütücüsü Uzman Veri Toplayõcõ Destek Elemanõ Destek Elemanõ EĞİTİM Doç. Dr. Vehbi ÇELİK Proje Yürütücüsü (Fõrat) Doç. Dr. Mehmet GÜROL Proje Yürütücü Yard. (Fõrat) Y. Doç. Dr. Abdullah DİKİCİ Uzman (Fõrat) Yrd. Doç. Dr. İ.Yaşar KAZU Uzman (Fõrat) Y. Doç. Dr. İbrahim KOCABAŞ Uzman (Fõrat) Öğr. Gör. Yüksel EMRE Veri Toplayõcõ (Fõrat) Arş. Gör. Bilal YILDIRIM Veri Toplayõcõ (Fõrat) Uzman Abdullah AÇIKGÖZ Veri Toplayõcõ (MEB) Öğr. Gör. Mukadder BOYDAK Destek Elemanõ (Fõrat) Öğr. Gör. Çetin SEMERCİ Destek Elemanõ (Fõrat) Arş. Gör. Bünyamin ATICI Destek Elemanõ (Fõrat) v

8 EL SANATLARI Yrd. Doç. Dr. Münevver ÜNSAL Proje Yürütücüsü ( 100. Yõl ) Prof. Dr. Hamza GÜNDOĞDU Proje Yürütücü Yardõmcõsõ (Atatürk) Yrd. Doç. Dr. Kadir PEKTAŞ Uzman (100. Yõl) Daire Bşk. Cenap ÜNSAL Uzman (100. Yõl) Yrd. Doç. Dr. Hüseyin YURTTAŞ Uzman (Atatürk) Öğr. Gör. Tahsin PARLAK Uzman (Atatürk) Yrd. Doç. Dr. Şefik TÜFENKÇİ Veri Toplayõcõ (100. Yõl) Öğr. Gör. Zübeyde TAPAN Veri Toplayõcõ (100. Yõl) Arş. Gör. Zerrin KÖŞKLÜ Veri Toplayõcõ (Atatürk) Müd. Mirzaali KURTOĞLU Veri Toplayõcõ (Atatürk) Şef Mahmut DAL Destek Elemanõ (100. Yõl) Memur Murat ŞAD Destek Elemanõ (100. Yõl) Yrd. Doç. Dr. A. Ali BAYHAN Destek Elemanõ (Atatürk) Arş. Gör. Halidun ÖZKAN Destek Elemanõ (Atatürk) ENERJİ Prof. Dr. Muhammet KÖKSAL Doç. Dr. Mehmet CEBECİ Yrd. Doç. Dr. Sadettin HERDEM Yrd. Doç. Dr. Salih MEMİŞ Proje Yürütücüsü Uzman Uzman Veri Toplayõcõ HAYVANCILIK Prof. Dr. Nazir DUMANLI Proje Yürütücüsü Prof. Dr. Hüseyin DEVECİ Destek Elemanõ Prof. Dr. Harun ÖZER Destek Elemanõ Prof. Dr. Yusuf BOLAT Destek Elemanõ Prof. Dr. Eşref DEMİRCİ Veri Toplayõcõ Prof. Dr. Mükremin APAYDIN Veri Toplayõcõ Prof. Dr. Cemal ÇELİK Uzman Prof. Dr. İ. Halil ÇERÇİ Uzman Doç. Dr. Metin BAYRAKTAR Destek Elemanõ Doç. Dr. Cahit KALKAN Uzman Prof. Dr.Hayati ÇAMAŞ Proje Yürütücüsü Prof. Dr.Semin ÖZSAR Uzman Prof. Dr. Necati KAYA Uzman Prof. Dr. D. Ali ERCAN Uzman Y. Doç. Dr. A. Müslüm GÜVEN Uzman Y. Doç. Dr. Turgut KIRMIZIBAYRAK Uzman Dr. İbrahim TÜKENMEZ Uzman Y. Doç. Dr. A. Rõza AKSOY Veri Toplayõcõsõ Y. Doç. Dr. Turgay ŞEYDA Veri Toplayõcõsõ vi

9 HAYVANCILIK (Devam) Y. Doç. Dr. Enver BEYTUT Veri Toplayõcõsõ Y. Doç. Dr. Turgay ŞEYDA Destek Elemanõ Dr. İsmail KAYA Destek Elemanõ Arş. Gör. Metin ÇENESİZ Destek Elemanõ Arş. Gör. Mehmet KAYA Destek Elemanõ Öğr. Gör. Kadir ÖNK Destek Elemanõ Okt. Ethem BAZ Destek Elemanõ Okt. Abdurrahman GÜRBÜZ Destek Elemanõ Okt. Aysel İTİK Destek Elemanõ Uzm. Haluk POLAT Destek Elemanõ Prof. Dr.Yücel AŞKIN Proje Yürütücüsü Prof. Dr. Fuat ODABAŞIOĞLU Uzman Prof. Dr. Fõrat CENGİZ Uzman Doç. Dr. Erol BAYTOK Veri Toplayõcõ Arş. Gör. Cihangir AKDEMİR Veri Toplayõcõ Arş. Gör. İsmail Hakkõ EKİN Veri Toplayõcõ Arş. Gör. Taylan AKSU Destek Elemanõ Arş. Gör. Davut BAYRAM Destek Elemanõ İMALAT VE KOBİ Doç. Dr. Osman DEMİRDÖĞEN Öğr. Gör. Gülnaz BAL Doç. Dr. Reşat KARCIOĞLU Arş. Gör. Lütfü TAYFUR Doç. Dr. Recep GÜNEŞ Müh. İsmet TORÖZ Yalçõn DERİCİOĞLU Proje Yürütücüsü Uzman(Tekstil) Uzman (KOBİ) Veri Toplayõcõ Destek Elemanõ Destek Elemanõ Destek Elemanõ KADIN VE AİLENİN GÜÇLENDİRİLMESİ Prof. Dr. Mahmut ATAY Yrd. Doç. Dr. Ömer AYTAÇ Öğr. Gör. Uğur KABASAKAL Arş. Gör. Mehtap YEŞİLORMAN Okt. Fatih TÖREMEN Arş. Gör. İlhan Oğuz AKDEMİR Arş. Gör. M. Ruhat YAŞAR Öğr. Gör. Yelda SEVİM Arş. Gör. M. Cengiz YILDIZ Arş. Gör. Zahir KIZMAZ Proje Yürütücüsü Proje Yürütücü Yardõmcõsõ Uzman Uzman Uzman Veri Toplayõcõ Veri Toplayõcõ Destek Elemanõ Destek Elemanõ Destek Elemanõ vii

10 KÜLTÜR VE TURİZM Prof. Dr. Hamza AKTAN Prof. Dr. Abdüsselam ULUÇAM Doç. Dr. Fahri YAVUZ Doç. Dr. Adem ŞAHİN Yrd. Doç. Dr. Osman AYTEKİN Yrd. Doç. Dr. Salih MERCAN Yrd. Doç. Dr. M.Dursun KAYA Öğr. Gör. Gökalp N. SELÇUK Yrd. Doç. Dr. Ali BORAN Arş. Gör. Rafet ÇAVUŞOĞLU Yrd. Doç. Dr. A. Kadir KOŞAM Yrd. Doç.Dr. Gülümser KESKİN Öğr. Gör. Erdoğan ÇAVUŞOĞLU Uzm. M.Fatih ULUÇAM Proje Yürütücüsü (Atatürk) Proje Yürütücü Yardõmcõsõ (100. Yõl) Veri Toplayõcõ (Atatürk) Uzman (Atatürk) Uzman (100. Yõl) Uzman (100. Yõl) Destek Elemanõ (Atatürk) Veri Toplayõcõ (Atatürk) Veri Toplayõcõ (100. Yõl) Veri Toplayõcõ (100. Yõl) Uzman (Atatürk) Destek Elemanõ (Atatürk) Destek Elemanõ (100. Yõl) Destek Elemanõ (100. Yõl) MADENCİLİK Prof. Dr. A. Feyzi BİNGÖL Proje Yürütücüsü Doç. Dr. Bahattin ÇETİNDAĞ Uzman(Maden) Yrd. Doç. Dr. Emin ERDEM Uzman(Maden) Yrd. Doç. Dr. Ayten ÖNAL Uzman(Maden) Jeol. Müh. Ali ÖNAL Veri Toplayõcõ Y. Doç. Dr. Bünyamin AKGÜL Destek Elemanõ Y. Doç. Dr. Sevcan KÜRÜM Uzman Y. Doç. Dr. Melehat BEYARSLAN Uzman Arş. Gör. Osman BAYKENDİ Destek Elemanõ Jeol. Müh. Rõza CENGİZ Destek Elemanõ MALİ YAPI VE BANKACILIK Doç. Dr. Erol ÇAKMAK Yrd.Doç. Dr. O Berna İPEKTEN Prof. Dr. Özdemir AKMUT Doç. Dr. Ramazan AKTAŞ Doç. Dr. Güven SAK Arş. Gör. Ö. Faruk İŞCAN Arş. Gör. Şükrü YAPRAKLI Arş. Gör. Sevda O. GÜMÜŞ Yrd. Doç. Dr. Üstün ÖZEN Arş. Gör. Fatma GÜNDOĞDU Arş. Gör. Bener GÜNGÖR Proje Yürütücüsü Proje Yürütücü Yardõmcõsõ Uzman Uzman Uzman Veri Toplayõcõ Veri Toplayõcõ Veri Toplayõcõ Destek Elemanõ Destek Elemanõ Destek Elemanõ viii

11 NÜFUS YAPISI VE İSTİHDAM Prof.Dr. Sebahattin GÜLLÜLÜ Prof.Dr.Hüseyin AKYÜZ Yrd. Doç. Dr. Sevil ÖNER Yrd.Doç.Dr.Sinan TİMURLENK Yrd.Doç.Dr. Muhsin DOĞAN Arş.Gör. Sema ÇINAR Arş.Gör. Cumhur ASLAN Arş. Gör. M. Kemal DEĞER Yrd.Doç. Dr. İskender YILMAZ Arş.Gör. Ömer YILMAZ Arş.Gör. Nuray EREMREM Proje Yürütücüsü Proje Yürütücü Yardõmcõsõ Uzman Uzman Uzman Veri Toplayõcõ Veri Toplayõcõ Veri Toplayõcõ Destek Elemanõ Destek Elemanõ Destek Elemanõ ORMANCILIK Prof. Dr. Şadi Yõlmaz ÖZTAN Arş. Gör. Sinan GÜNER Arş. Gör. Bülent SAĞLAM Arş. Gör. Turan SÖNMEZ Arş. Gör. Ahmet YOLASIĞMAZ Proje Yürütücüsü Destek Elemanõ Destek Elemanõ Destek Elemanõ Destek Elemanõ SAĞLIK Doç. Dr. Erkan PEHLİVAN Prof. Dr. S. Sõrrõ KILIÇ Yrd. Doç. Dr. Mücahit EĞRİ Yrd. Doç. Dr. Metin GENÇ Prof. Dr. Erol SEZER Yrd. Doç. Dr. Yasemin AÇIK Yrd. Doç. Dr. Talat EZMECİ Arş. Gör. Dr. M. Ali KURÇER Nurten YALÇINKAYA Dr. Toker ERGÜDER Öğr. Gör. Dr. Gülsen GÜNEŞ Prof. Dr. Zafer ÖZTEK Prof. Dr. Fatih HİLMİOĞLU Doç. Dr. Osman SARAÇBAŞI Prof. Dr. Mehmet TOKAT Yrd. Doç. Dr. Saim YOLOĞLU Uzm. Dr. M. Ali BİLİKER Uzm. Dr. M. Rõfat KÖSE Doç. Dr. M. Ziya DOYMAZ Yrd. Doç. Dr. Vedat BULUT Yrd. Doç. Dr. Bayram YILMAZ Yrd. Doç. Dr. Ahmet KALKAN Yrd. Doç. Dr. Ahmet AYAR Proje Yürütücüsü (İnönü) Proje Yürütücü Yardõmcõsõ (Fõrat) Uzman (İnönü) Uzman (İnönü) Uzman (Fõrat) Uzman (Fõrat) Veri Toplayõcõ (Atatürk) Veri Toplayõcõ (İnönü) Veri Toplayõcõ (100. Yõl) Veri Toplayõcõ (Fõrat) Destek Elemanõ (İnönü) Destek Elemanõ (İnönü) Destek Elemanõ (İnönü) Destek Elemanõ (İnönü) Destek Elemanõ (İnönü) Destek Elemanõ (İnönü) Destek Elemanõ (İnönü) Destek Elemanõ (Fõrat) Destek Elemanõ (Fõrat) Destek Elemanõ (Fõrat) Destek Elemanõ (Fõrat) Destek Elemanõ (Fõrat) Destek Elemanõ (Fõrat) ix

12 SU ÜRÜNLERİ Prof. Dr. Bülent ŞEN Proje Yürütücüsü (Fõrat) Doç. Dr. Osman ÇETİNKAYA Proje Yürütücü Yard. (100. Yõl ) Prof. Dr. Sõtkõ ARAS Proje Yürütücü Yardõmcõsõ (Atatürk) Yrd. Doç. Dr. Yaşar ÖZDEMİR Uzman (Fõrat) Arş. Gör. H. Avni DUYAR Uzman (100. Yõl) Arş. Gör. Fazõl ŞEN Uzman (100. Yõl) Yrd. Doç. Dr. Mahmut KOCAMAN Uzman (Atatürk) Arş. Gör. Gürel TOPRAK Veri Toplayõcõ (Fõrat) Arş. Gör. Nuri ÇAKMAK Destek Elemanõ (Fõrat) Arş. Gör. Mehmet KOCABAŞ Veri Toplayõcõ (100. Yõl) Yrd. Doç. Dr. Telat YANIK Veri Toplayõcõ (Atatürk) Arş. Gör. M.Tahir ALP Destek Elemanõ (Fõrat) Arş. Gör. Asiye GİRGİN Destek Elemanõ (Fõrat) Arş. Gör. Feray ÖZRENK Veri Toplayõcõ (Fõrat) Arş. Gör. Şenol GÜZEL Destek Elemanõ (100. Yõl) Arş Gör. Mahmut ELP Destek Elemanõ (100. Yõl) Arş. Gör. Ertuğrul KANKAYA Destek Elemanõ (100. Yõl) Yrd. Doç.Dr. N. Mevlüt ARAS Destek Elemanõ (Atatürk) TİCARET VE İNŞAAT Prof.Dr. Cevat GERNİ Yrd.Doç.Dr. Hayati AKSU Y.Doç.Dr.Ertuğrul DİLEKTAŞ Yrd.Doç.Dr. Alattin KIZILTAN Yrd.Doç.Dr. Yusuf AKAN Arş.Gör.Serhat KOCA Arş.Gör.M. Suphi ÖZÇOMAK Y.L.Öğrencisi Sabri AZGÜN Yrd.Doç.Dr. Erkan OKTAY Yrd. Doç. Dr. M. Suphi ORHAN Arş. Gör. Hüseyin ÖZER Proje Yürütücüsü Proje Yürütücü Yardõmcõsõ Uzman Uzman Uzman Veri Toplayõcõ Veri Toplayõcõ Veri Toplayõcõ Destek Elemanõ Destek Elemanõ Destek Elemanõ TOPRAK VE SU KAYNAKLARI Prof. Dr. Vahap YAĞANOĞLU Doç. Dr. Abdurrahman HANAY Yrd. Doç. Dr. Üstün ŞAHİN Doç. Dr. Ömer ANAPALI Proje Yürütücüsü Uzman Veri Toplayõcõ Destek Elemanõ x

13 ULAŞTIRMA VE HABERLEŞME Yrd. -Doç. Dr. Cevdet Emin EKİNCİ Yrd. Doç. Dr. Mehmet TUĞAL Yrd. Doç. Dr. Taner ALATAŞ İnş. Müh. Enver YILDIZ Öğr. Gör. Mehmet EMİNEL Arş. Gör. Erdinç ARICI Grafiker H. Erkan TUĞAL Öğr. Gör. Dr. Yasin VAROL Öğr. Gör. İbrahim TÜRKOĞLU Öğr. Gör. Abdi KURT Proje Yürütücüsü Proje Yürütücü Yardõmcõsõ Uzman Uzman Veri Toplayõcõ Veri Toplayõcõ Veri Toplayõcõ Destek Elemanõ Destek Elemanõ Destek Elemanõ YERLEŞME VE ŞEHİRLEŞME, KENTSEL VE KIRSAL ALTYAPI Prof.Dr. Hayati DOĞANAY Prof. Dr. Şule ÖZKAN Doç.Dr. İbrahim GÜNER Yrd.Doç.Dr. Mustafa GİRGİN Arş. Gör. Kerem KARABULUT Yrd. Doç. Dr. H.Hüseyin DOĞAN Yrd.Doç.Dr. Yaşar GÖK Arş.Gör. Mustafa ERTÜRK Arş. Gör. Fuat AKTAN Yrd.Doç.Dr. İhsan BULUT Arş.Gör. İ. Fevzi ŞAHİN Arş. Gör. Selçuk EMSEN Proje Yürütücüsü (Atatürk) Proje Yürütücü Yardõmcõsõ (Atatürk) Uzman (Atatürk) Uzman (Atatürk) Uzman (Atatürk) Uzman (İnönü) Veri Toplayõcõ (Atatürk) Veri Toplayõcõ (Atatürk) Veri Toplayõcõ (Atatürk) Destek Elemanõ (Atatürk) Destek Elemanõ (Atatürk) Destek Elemanõ (Atatürk) xi

14

15 İÇİNDEKİLER Sayfa 6.1. KÜLTÜR VE TURİZM Dünya ve Türkiye de Turizmin Gelişmesi Bölge nin Doğal ve Kültürel Kaynaklarõ Doğal Kaynaklar Kültürel Kaynaklar Turistik İşletmeler Turistik İşletmelerde Konaklayan Turist Sayõlarõ İranlõ Turistlerin Önemi Türkiye Nahçõvan-Azerbeycan İlişkileri Bölge de Turizmin Gelişmesi İçin Temel Yaklaşõm Erişilebilirliğin Yüksek Olmasõ Turlarõn Süreleri Ulaşõmda Giderlerin En Aza İndirilmesi Güvenli Seyahat Konforlu Bir Turizm Turizmi Destekleyen Etkinlikler Dar Boğazlar; Çerçeve Koşullar Değerlendirme Turizm Planlamasõ Kaynaklar 035 EK1: Turizm Bakanlõğõ nca Yaptõrõlan İl Turizm Envanteri ve Turizmi Geliştirme Planõna Göre İllerin Türlere Göre Turizm Potansiyel Alanlarõ 036 EK2: Doğu Anadolu Bölgesi nde Tescilli Kültür Varlõklarõ 044 EK3: GAP Turizm Önerileri GELENEKSEL EL SANATLARI Dokumacõlõk Halõ Kilim Cecim Ehram 090 i

16 Gej Şal Siirt Battaniyesi Kõl Çadõr Harik Manusa Çit Baskõcõlõğõ Bitkisel Boya Örücülük, Oyacõlõk İğne Oyacõlõğõ Boncuk Oyacõlõğõ Çorap Örücülüğü Taş ve Toprağa Bağlõ Sanatlar Oltu Taşõ İşlemeciliği Taş ve Mermer İşçiliği Çanak-Çömlek Ağaca Dayalõ Sanatlar Baston Yapõmõ Ahşap Eşya Yapõmõ Metala Dayalõ Sanatlar Bakõrcõlõk Demircilik Kuyumculuk, Cam İşleri Kuyumculuk Avize Camõ Oyuncak Sanatlarõ Folklorik Bebek Yapõmõ Üzerlik YERLEŞMELER (DAP BÖLGE SİNDE KENTLEŞME, KIRSAL VE KENTSEL ALT YAPI VE KONUT) BÖLGE NİN YERLEŞME ALT YAPISINI BELİRLEYEN ETKENLER Doğal Afetlerin Yerleşme Üzerine Etkileri Doğu Anadolu Bölgesi nin Deprem Durumu 114 ii

17 Yerleşim Yerlerine Yönelik Çõğ Tehlikesinin Analizi Proje Alanõnda Geçmişte Çõğ Olaylarõ Bölgesel Boyutta Çõğ Sonuç Öneriler 129 KAYNAKLAR 131 EKLER : Bölge de Önemli Çõğ Olaylarõnõn Olduğu İller ve Mevcut Bilgiler Taşkõn Yerleşim Yerlerine Yönelik Taşkõn ve Sel Tehlikesinin Analizi İllere Göre Taşkõn ve Sel Olaylarõ BÖLGE NİN YERLEŞME DÜZENİ Kõrsal Yerleşmeler DAP Bölgesi nde Köy Yoğunluklarõ Kuruluş Yerlerine Göre DAP Bölgesi Köyleri Dokularõna Göre DAP Bölgesi Köyleri Nüfus Büyüklüklerine Göre DAP Bölgesi Köyleri Boşaltõlan Kõrsal Yerleşmeler Kõrsal Gelişme Projeleri Kentsel Yerleşmeler DAP Bölgesi İllerinde Kentsel Nüfusun Gelişimi Bölge Kentlerinin İşlevsel Yapõsõ Kentsel Yerleşmelerin Dağõlõmõ Kentsel Kademelenme KENTSEL YERLEŞMELERDE PLANLAMA ÇALIŞMALARI KENTSEL VE KIRSAL ALT YAPI Kentsel Yerleşmelerde İçme ve Kullanma Suyu Alt Yapõsõ Kõrsal Yerleşmelerde İçme ve Kullanma Suyu Kentsel Yerleşmelerde Kanalizasyon Alt Yapõsõ Kõrsal Yerleşmelerde Kanalizasyon Alt Yapõsõ 226 iii

18 7.5. KONUT 227 KAYNAKLAR 236 Ek 1: Yerleşmeyi Etkileyen Doğal Yapõ 239 Ek 2: Kentsel Kademelenme ve Ulaşõm 240 Ek 3: Demografik ve Sosyal-Ekonomik Yapõ 241 Ek 4: DAP Bölgesi'nde İllere Göre Merkez Köyler ve Nüfuslarõ 243 Ek 5: İllere Göre Merkez Köyler ve Belediyeler Haritalarõ ÇEVRE ÇEVRESEL DEĞERLER VE ÇEVRE SORUNLARI Hava Kirliliği Şehirleşme Endüstrileşme Kirlilik Unsurlarõna Göre Bölge'deki Hava Kalitesi Kükürt Dioksit (SO2) Konsantrasyonlarõ Partiküler Madde (PM) Konsantrasyonlarõ GÜRÜLTÜ Gürültü Kaynaklarõ Yerleşim Alanlarõnda Oluşan Gürültüler SU KİRLİLİĞİ Su Kalitesi Değerlendirmeleri Yüzeysel Su Kalitesi Atõk Sular Sanayi Atõk Sularõ Evsel Atõk Sularõ TOPRAK KİRLİLİĞİ Toprak İçin Kirletici Kaynaklar Doğu Anadolu Bölgesi ndeki Toprak Sorunlarõ Erozyon Topraklarõn Tarõm Dõşõ Amaçlarla Kullanõlmasõ 321 iv

19 Taşlõlõk, Yaşlõk ve Çoraklõk Tuzluluk ve Sodikleşme Gübre ve Gübreleme Pestisidler Borlu Topraklar Doğu Anadolu Su Havzasõ Rehabilitasyon Projesi Katõ Atõklar Evsel Katõ Atõklar Hastane Atõklarõ Endüstriyel Katõ Atõklar ÇEVRE YÖNETİMİ 339 KAYNAKLAR 342 EK 1: Tablo E1.1: Erzurum da Çevre Kirliliğinin Ana Kaynaklarõ 345 Tablo E1.2: Erzincan da Çevre Kirliliğinin Ana Kaynaklarõ 345 Tablo E1.3: Van da Çevre Kirliliğinin Ana Kaynaklarõ 345 Tablo E1.4: Elazõğ da Çevre Kirliliğinin Ana Kaynaklarõ 346 Tablo E1.5: Malatya da Çevre Kirliliğinin Ana Kaynaklarõ 346 Tablo E1.6: Kars ta Çevre Kirliliğinin Ana Kaynaklarõ 347 Tablo E1.7: Gümüşhane de Çevre Kirliliğinin Ana Kaynaklarõ 347 Tablo E1.8: Tunceli de Çevre Kirliliğinin Ana Kaynaklarõ 347 EK 2: Tablo E2: Türkiyede ki Yer Üstü Sularõnõn Kalite Standartlarõ 348 EK 3: Tablo E3: Avrupa Birliği'nde Balõk Hayatõnõ Korumak İçin Tatlõ Su Kalitesi Standartlarõ 349 EK 4: Proje Alanõnda Bazõ Göl ve Barajlarda Su Kalitesi 350 Tablo E4.1: Van Gölü Su Kalitesi (Örnek Alma Yerleri V 1, V 2,V 3,, 1994) 350 Tablo E4.2: Van Gölü Su Kalitesi ( Örnek Alma Yerleri V 4, V 5,V 6,, 1994) 351 Tablo E4.3: Van Gölü Su Kalitesi (Örnek Alma Yerleri V 7, V 8,, 1994) 351 Tablo E4.4: Van Gölü Su Kalitesi (Örnek Alma Yerleri V 1, V 2,V 3, 1995) 352 Tablo E4.5: Van Gölü Su Kalitesi ( Örnek Alma Yerleri V 4, V 5,V 6,, 1995) 353 Tablo E4.6: Van Gölü Su Kalitesi (Örnek Alma Yerleri V 7, V 8,V 9,, 1995) 353 Tablo E4.7: Van Gölü Su Kalitesi ( Örnek Alma Yerleri V 1, V 2,V 3,, 1996) 354 Tablo E4.8: Van Gölü Su Kalitesi ( Örnek Alma Yerleri V 4, V 5,V 6,, 1996) 355 v

20 Tablo E4.9: Van Gölü Su Kalitesi ( Örnek Alma Yerleri V 7, V 8,V 9,, 1996) 356 Tablo E4.10: Van Gölü Su Kalitesi ( Örnek Alma Yerleri V 1, V 2,V 3,, 1997) 357 Tablo E4.11: Van Gölü Su Kalitesi ( Örnek Alma Yerleri V 4, V 5,V 6,, 1997) 358 Tablo E4.12: Van Gölü Su Kalitesi ( Örnek Alma Yerleri V 7, V 8,V 9,, 1997) 359 Tablo E4.13: Van Gölü Su Kalitesi ( Örnek Alma Yerleri V 1, V 2,V 3,, 1998) 360 Tablo E4.14: Van Gölü Su Kalitesi ( Örnek Alma Yerleri V 4, V 5,V 6,, 1998) 361 Tablo E4.15: Van Gölü Su Kalitesi ( Örnek Alma Yerleri V 7, V 8,V 9,, 1998) 362 Tablo E4.16: Van Gölü Sularõnõn Ortalama Kimyasal Özellikleri 362 Tablo E4.17: Keban Barajõ Eyüp Bağlarõ Pompa İstasyonu 1997 Yõlõ Kalite Gözlemleri 363 Tablo E4.18: Keban Barajõ Eyüp Bağlarõ Pertek İstasyonu 1997 Yõlõ Kalite Gözlemleri 364 Tablo E4.19: Keban Barajõ Çemişgezek İstasyonu 1997 Yõlõ Kalite Gözlemleri 365 Tablo E4.20: Hazar Gölü Tekevler Önü 1996 Yõlõ Kalite Gözlemleri 366 Tablo E4.21: Hazar Gölü Sivrice İlçesi Önü 1997 Yõlõ Kalite Gözlemleri 367 Tablo E4.22: Hazar Gölü Tekevler Önü 1997 Yõlõ Kalite Gözlemleri 368 Tablo E4.23: Hazar Gölü DSİ Tesisleri Su Alma Ağzõ 1996 Yõlõ Kalite Gözlemleri 369 Tablo E4.24: Hazar Gölü DSİ Tesisleri Su Alma Ağzõ 1997 Yõlõ Kalite Gözlemleri 370 EK 5: Proje Alanõnda Bulunan Bazõ Akarsu ve Nehirlerin Su Kalitesi 371 Tablo E5.1: Murat Nehri Palu İstasyonu 1997 Yõlõ Kalite Gözlemleri (İstasyon No: ) 371 Tablo E5.2: Munzur Suyu Melekbahçe İstasyonu 1997 Yõlõ Kalite Gözlemleri (İstasyon No: ) 372 Tablo E5.3: Peri Suyu Loğmar İstasyonu 1996 Yõlõ Kalite Gözlemleri (İstasyon No: ) 373 Tablo E5.4: Peri Suyu Loğmar İstasyonu 1997 Yõlõ Kalite Gözlemleri (İstasyon No: ) 374 Tablo E5.5: Elazõğ Haringet Çayõ-Köprü ( Arõtma Tesisi Deşarj Öncesi ) 1996 Yõlõ Kalite Gözlemleri (İstasyon No: ) 375 Tablo E5.6: Elazõğ Haringet Çayõ-Köprü (Arõtma Tesisi Deşarj Öncesi ) 1997 Yõlõ Kalite Gözlemleri (İstasyon No: ) 376 Tablo E5.7: Elazõğ Haringet Çayõ- (Arõtma Tesisi Deşarj Öncesi ) 1996 Yõlõ Kalite Gözlemleri (İstasyon No: ) 377 Tablo E5.8: Elazõğ Haringet Çayõ- (Arõtma Tesisi Deşarj Sonrasõ) 1997 Yõlõ Kalite Gözlemleri (İstasyon No: ) 378 Tablo E5.9: Elazõğ Şeker Fabrikasõ Atõk Sularõnõn Döküldüğü Lülük Deresi 1996 Yõlõ Kalite Gözlemleri (İstasyon No: ) 379 Tablo E5.10: Elazõğ Şeker Fabrikasõ Atõk Sularõnõn Döküldüğü Lülük Deresi 1997 Yõlõ Kalite Gözlemleri (İstasyon No: ) 380 Tablo E5.11: Ferrokrom Fabrikasõ Atõk Suyu 1996 Yõlõ Kalite Gözlemleri (İstasyon No: ) 381 Tablo E5.12: Ferrokrom Fabrikasõ Atõk Suyu 1997 Yõlõ Kalite Gözlemleri (İstasyon No: ) 382 Tablo E5.13: Bingöl Gayt Sulamasõ Kalite Gözlemleri 383 vi

21 Tablo E5.14: Bingöl Göynük Sulamasõ Kalite Gözlemleri 384 Tablo E5.15: Elazõğ Kuzova Cip Sulamasõ Kalite Gözlemleri 385 Tablo E5.16: Malatya Deme- Sahnahan A Sulamasõ Kalite Gözlemleri 386 Tablo E5.17: Malatya Yazõhan-Sahnahan ( R-C) Sulamasõ Kalite Gözlemleri 387 Tablo E5.18: Malatya Polat Sulamasõ Kalite Gözlemleri 388 Tablo E5.19: Erzurum ve Çevresindeki Yüzeysel Sularõn Kalite Gözlem Sonuçlarõ 389 Tablo E5.20: Erzurum ve Kars çevresindeki Yüzeysel Sularõn Kalite Gözlem Sonuçlarõ 390 EK 6: Tablo E6.1: Elazõğ Merkez İlçesindeki Derin Kuyularõn Fiziksel ve Kimyasal Analiz Sonuçlarõ 391 Tablo E6.2: Uluova da Bulunan Kuyu Sularõnõn Kimyasal Analiz Sonuçlarõ 394 vii

22 TABLOLAR Sayfa Tablo 6.1.1: Türkiye ye 1998 Yõlõnda Gelen Turistlerin Ülkelerine Göre Öncelik Sõralamasõ 002 Tablo 6.1.2: Türk Kayak Merkezleri 003 Tablo 6.1.3: Türkiye Kayak Merkezleri ve Ziyaretçi Sayõsõ 004 Tablo 6.1.4: Erzurum ve Yöresinde Mevcut ve Potansiyel Kayak Alanlarõnõn Tablo 6.1.5: Fiziksel Verileri 005 Kõş Sporlarõ ve Kayak Merkezi Potansiyeline Sahip Merkezlerdeki Mevcut Durum ve Planlanan Tesisler 009 Tablo 6.1.6: Müzelere Bağlõ Taşõnmaz Varlõklar 014 Tablo 6.1.7: İllere Göre Kültür Varlõklarõnõn Dağõlõmõ 015 Tablo 6.1.8: Bölgenin Kültürel Etkinlik Donatõlarõ 016 Tablo 6.1.9: Bölge Müzeleri Ziyaretçi Durumu 017 Tablo : Bölgedeki Devlet Tiyatrolarõ, Oyun ve İzleyici Durumu 018 Tablo : Yõllarõnda Doğu Anadolu Bölgesi ndeki İllerde Ele Alõnan İşlerle, 1999 Yõlõ İlk Altõ Ayõ İçin Gönderilen Ödenekler Listesi 020 Tablo : Kültür Bakanlõğõ Yatõrõm Projeleri Listesi 021 Tablo : Vakõflar Genel Müdürlüğü nce Yürütülen Projeler 021 Tablo : Bölge de Turistik Yatak Kapasitesi 022 Tablo : Bölge İllerinde Belediye Belgeli Tesis ve Yatak Sayõlarõ (1997) 022 Tablo : İllere Göre Turistik Belgeli ve Belediye Belgeli Konaklama Tesislerinde Konaklayan Kişi, Geceleme Sayõsõ 024 Tablo : Bölge de Yabancõ Turist Ağõrlayan İlk Beş İl 025 Tablo : Bölge deki Yerli Turist Ağõrlayan İlk Altõ İl 025 Tablo : Türkiye ye Giriş Yapan İran lõlarõn Giriş Kapõlarõna Göre Sõralamasõ (1998) 026 Tablo : Türkiye ye Gelen İranlõ Turistlerin Kullandõklarõ Ulaşõm Türleri 027 Tablo DAP Bölgesi nde İşlere Göre Ehram Dokumacõlõğõnõn Dökümü 091 Tablo Bitlis İlinde Baston Yapõmcõlõğõ 098 Tablo 7.1.1: Deprem Bölgelerine Göre İllerin Dağõlõmõ 114 Tablo 7.1.2: Tablo 7.1.3: Tablo 7.1.4: Tablo 7.1.5: Tablo 7.1.6: Tablo 7.1.7: Yõllarõ Arasõnda Türkiye de Meydana Gelen Çõğ Olaylarõnõn Dağõlõmõ 123 Türkiye'de Döneminde Meydana Gelen Çõğ Olaylarõnõn Yerleri ve Kayõplarõn Dökümü 124 Bitlis DMİ İstasyonu nda 5-11 Şubat 1992 Tarihlerinde Gözlenen Meteorolojik Veriler 127 Bitlis DMİ İstasyonunda 9-10 Şubat 1992 Tarihlerinde Ölçülen Anlõk Rüzgar Hõzlarõ 128 Ocak 1993 Tarihinde Bayburt Üzengili de Meydana Gelen Çõğ Kazasõ ve Tahribatõ 128 Bayburt Üzengili'de Meydana Gelen Çõğ Güzergahõ İle İlgili Fiziksel Parametreler 128 Tablo 7.1.8: Van ve Çevresinde Meydana Gelen Çõğ Olaylarõ 132 Tablo 7.1.9: Tunceli ve Çevresinde Meydana Gelen Çõğ Olaylarõ 133 Tablo : Muş ve Çevresinde Meydana Gelen Çõğ Olaylarõ 135 viii

23 Tablo : Malatya ve Çevresinde Meydana Gelen Çõğ Olaylarõ 136 Tablo : Kars ve Çevresinde Meydana Gelen Çõğ Olaylarõ 136 Tablo : Hakkari ve Çevresinde Meydana Gelen Çõğ Olaylarõ 137 Tablo : Gümüşhane ve Çevresinde Meydana Gelen Çõğ Olaylarõ 138 Tablo : Erzurum ve Çevresinde Meydana Gelen Çõğ Olaylarõ 139 Tablo : Erzincan ve Çevresinde Meydana Gelen Çõğ Olaylarõ 140 Tablo : Elazõğ ve Çevresinde Meydana Gelen Çõğ Olaylarõ 141 Tablo : Bitlis ve Çevresinde Meydana Gelen Çõğ Olaylarõ 142 Tablo : Bingöl ve Çevresinde Meydana Gelen Çõğ Olaylarõ 144 Tablo : Bayburt ve Çevresinde Meydana Gelen Çõğ Olaylarõ 147 Tablo : Ağrõ ve Çevresinde Meydana Gelen Çõğ Olaylarõ 148 Tablo 7.2.1: DAP Bölge'sinde Kõrsal Yerleşim Yerlerinin İllere Göre Dağõlõmõ 166 Tablo.7.2.2: DAP Bölge'sinde Köy ve Merkez Köylerin İllere Göre Dağõlõmõ 169 Tablo 7.2.3: DAP Bölge'sinde 1000 Km². Başõna Düşen Köy Sayõsõnõn İllere Göre Durumu 170 Tablo 7.2.4: DAP Bölgesi Köylerinin Kuruluş Yerlerine Göre Dağõlõmõ. 172 Tablo 7.2.5: Köy Tiplerine Göre DAP Bölgesi Köylerinin Dağõlõmõ 174 Tablo 7.2.6: DAP Bölgesi İllerinde Nüfus Gruplarõna Göre Köy Sayõlarõ (1997) 175 Tablo 7.2.7: DAP Bölge'sindeki İllerin Ortalama Köy Nüfuslarõ (1997). 175 Tablo 7.2.8: GAP Bölge'sinde Boşaltõlan Kõrsal Yerleşmeler 177 Tablo 7.2.9: DAP Bölgesi İllerinde Kentsel Nüfusun Gelişimi ( ). 179 Tablo : DAP Bölge'sinde Nüfusu den Fazla Kentsel Yerleşmelerde Nüfus Gelişimi ( ). 180 Tablo : DAP Bölgesi nde Nüfusu in Üzerindeki Kentlerde Faal Nüfusun Sektörel Dağõlõmõ (1990) 185 Tablo : DAP Bölgesi İl, İlçe, Belde ve Köy Yerleşmeleri. 192 Tablo 7.3.1: DAP Bölgesi Belediyelerinde Planlama Durumu 201 Tablo 7.4.1: Su Alt Yapõsõ Tamamlanmõş Yerleşmeler 215 Tablo 7.4.2: Kõrsal Yerleşmelerde İçme ve Kullanma Suyu 220 Tablo 7.4.3: Yeterli İçme Suyu Olan Kõrsal Yerleşim Yerlerinin ve Nüfusunun Toplam Yerleşim Yerlerine ve Toplam Nüfusa Oranõ (1997) 221 Tablo 7.4.4: DAP Bölgesi nde Kentsel Yerleşmelerde (İl ve İlçe Merkezlerinde) Kanalizasyon Alt Yapõsõ 223 Tablo 7.4.5: Kõrsal Yerleşemlerde Kanalizasyon Durumu 227 Tablo 7.5.1: DAP Bölge'sinde Nüfusu den Fazla Olan Yerleşmelerde Hanehalkõ Büyüklükleri 228 Tablo 7.5.2: Nüfusu den Fazla Olan Yerleşmelerin Konut Stoku ve Gereksinim Öngörüleri 229 Tablo 7.5.3: Türkiye ve DAP Bölgesi nde Yapõlmõş Olan Binalar (Bin Kişi Başõna Düşen Değerler) 230 Tablo 7.5.4: Toplu Konut İdaresi Tarafõndan İnşa Edilen Projeler 231 Tablo 7.5.5: Tablo 7.5.6: Tablo 7.5.7: Toplu Konut İdaresi Tarafõndan Belediyelere Kredilendirilen Projeler 231 Toplu Konut Idaresi Tarafõndan Kooperatiflere Kredilendirilen Projeler 232 Toplu Konut İdaresi Tarafõndan KEY (Konut Edindirme Yardõmõ) Kapsamõnda Kredilendirilen Başvurular 233 ix

24 Tablo 7.5.8: Doğu Anadolu Projesi Kapsamõndaki İllerde Afet Konutlarõ 234 Tablo 7.5.9: Köy Yollarõ Envanteri 234 Tablo : Köy İçme Sularõ Envanteri 235 Tablo : Yõllarõ Arasõnda Ölçülen Kõş Mevsimi Ortalamasõ Olarak SO2 Konsantrasyonlarõ (µg/m 3 ) 276 Tablo 8.1.2: Yõllarõ Arasõnda Ölçülen Kõş Mevsimi Ortalamasõ Olarak Partiküler Madde Konsantrasyonlarõ (µg/m 3 ) 277 Tablo 8.1.3: Erzurum'da Hidrokarbon Ortalama Miktarõnõn Değişimi 277 Tablo 8.1.4: Erzurum'un Değişik Semtlerinde 1990 Yõlõ Kõş Mevsiminde Ölçülen NOx Konsantrasyonlarõ (µg/m 3 ) 278 Tablo 8.2.1: Gürültü Ölçümü Yaptõran İşyerlerinde Farklõ Gürültü Seviyelerinde Çalõşan Kişi Sayõsõ 279 Tablo 8.2.2: Erzurum İlinde Gürültü Ölçümü Yapõlan Yerler ve Tespit Edilen Gürültü Düzeyleri 279 Tablo 8.2.3: Erzincan İlinde Gürültü Ölçümü Yapõlan Yerler ve Tespit Edilen Tablo 8.2.4: Gürültü Düzeyleri (1995) 280 Van İli nde Gürültü Ölçümü Yapõlan Yerler ve Tespit Edilen Gürültü Düzeyleri 280 Tablo 8.3.1: Proje Alanõnda Bulunan Akarsularõn Özellikleri 282 Tablo 8.3.2: Proje Alanõnda Bulunan Göller ve Su Rezervleri 283 Tablo 8.3.3: Proje Alanõnda Bulunan İnşa Halindeki Baraj Gölleri 283 Tablo 8.3.4: Proje Alanõnda Bulunan İstikşaf-Master Plan ve Planlama-Kesin Proje Aşamalarõndaki Baraj Gölleri 284 Tablo 8.3.5: Su Yüzeylerinin İllere Göre Dağõlõmõ 285 Tablo 8.3.6: Van Gölü Doğu Sahillerinde Ölçülen Sõcaklõk, Çözünmüş Oksijen, Oksijen Saturasyon Oranõ, ph ve Işõk Geçirgenliği 289 Tablo 8.3.7: Karakaya Baraj Gölü ne Karõşan Dere / Çaylarõn Göle Karõştõğõ Noktalardaki Analiz Sonuçlarõ 291 Tablo 8.3.8: Karakaya Baraj Gölü nden Alõnan Örneklerdeki Bazõ Kirlilik Parametreleri 292 Tablo 8.3.9: Keban Baraj Gölü'nde (Palu- Elazõğ) Arasõ Ağustos 1991 ile Temmuz 1992 Arasõnda Yapõlan Ölçüm ve Tespitlerin Özeti 296 Tablo : 1996 Yõlõ Nisan Ayõnda Hazar Gölü nden Alõnan Su Örneklerinin Fiziksel ve Kimyasal Analiz Sonuçlarõ 299 Tablo : 1996 Yõlõ Mayõs Ayõnda Hazar Gölü nden Alõnan Su Örneklerinin Fiziksel ve Kimyasal Analiz Sonuçlarõ 300 Tablo : Malatya İli Kaptaj ve Şebeke Suyu Kimyasal Analiz Sonuçlarõ (1997 Yõlõ Nisan-Mayõs Ortalamasõ) 303 Tablo : Malatya İli Şebeke Suyu Analiz Sonuçlarõ (1998, Şubat) 304 Tablo : Malatya İli Su Hijyeni ile İlgili Çalõşmalar (1997) 304 Tablo : Elazõğ İli Su Hijyeni İle İlgili Çalõşmalar (1998) 305 Tablo : Elazõğ Şebeke Suyunun İçilebilme Özelliğine Etki Eden Parametrelerin Deney Sonuçlarõ 306 Tablo : Proje Alanõnda İllere Göre Alõcõ Ortama Deşarj Edilen 1B Sanayi Grubu Atõk Su Miktarõ (1994) 310 Tablo : Proje Alanõnda İllere Göre Alõcõ Ortama Deşarj Edilen 1A Sanayi Gurubu Atõk Su Miktarõ (1994) 311 x

25 Tablo : Bölge'de Çevreyi Öncellikle Etkileyen Bazõ Temel Sanayi Kuruluşlarõnõn İllere Göre Dağõlõmõ 312 Tablo : Bölge'de İnşaatõ Tamamlanan, Devam Eden ve Planlanan Organize Sanayi Bölgeleri ve Küçük Sanayi Siteleri 312 Tablo : En Önemli Sanayi Faaliyetlerinin Yol Açtõğõ Su Kirliliği 313 Tablo : Elazõğ Elet Entegre Et Tesisinin Günlük Kompozit Örneklerinin Analiz Sonuçlarõ 314 Tablo : Elazõğ Süt Ürünleri İşletmesi Günlük Kompozit ve Kanal Anlõk Örnekleri Analiz Sonuçlarõ. 316 Tablo : Haziran ve Temmuz Aylarõnda Elazõğ Kenti Tasfiye Tesisinde Mikrobiyolojik Analiz Sonuçlarõ ( mikroorganizma/ml ) 317 Tablo : DAP Kapsamõndaki İllerin Kent Merkezlerinin Atõk Su Kirlilik Değerlendirmeleri. 318 Tablo 8.4.1: Elazõğ İli Arazilerinde Problemli Alanlar 321 Tablo 8.4.2: DAP Kapsamõnda Yer Alan İl Merkezlerinde Yerleşim Alanõ Olarak Kullanõlan Verimli Topraklar 322 Tablo 8.4.3: Sanayi Kuruluşlarõnõn Kapladõğõ Alanlar ve Tarõm Arazileri İle İlişkisi 322 Tablo 8.4.4: Problemli Topraklarda İncelenmesi Gereken Parametrelerin Sõnõr Değerleri 323 Tablo 8.4.5: Tuzluluk Miktarõna Göre Topraklarõn Durumu 323 Tablo 8.4.6: ph Değerlerine Göre Topraklarõn Reaksiyonlarõ 323 Tablo 8.4.7: DAP Kapsamõnda Yer Alan İl Merkezlerinde Yapõlan Toprak Analiz Sonuçlarõ 323 Tablo 8.4.8: Elazõğ İli'nde Problemli Topraklar ve Sulama Suyu Kalite Tablo 8.4.9: Parametreleri 324 DAP Kapsamõnda Yer Alan İllerin Tarõm Topraklarõnda Kullanõlan Gübreler ve Miktarlarõ 325 Tablo : Doğu Anadolu Projesi Kapsamõnda Yer Alan İllerin Tarõm Topraklarõnda Kullanõlan Gübreler ve Miktarlarõ 326 Tablo : Pyramin in Elazõğ da Tarõmsal Topraklardaki Kalõntõ Miktarõ 327 Tablo 8:4.12: pp- DDT nin Elazõğ da Tarõmsal Topraklardaki Kalõntõ Miktarõ 327 Tablo : Trifluralin in Elazõğ da Tarõmsal Topraklardaki Kalõntõ Miktarõ 327 Tablo : Doğu Anadolu Su Havzasõ Rehabilitasyon Projesi Elazõğ İli Fiziki Değerlendirme 329 Tablo : Doğu Anadolu Su Havzasõ Rehabilitasyon Projesi Malatya İli Fiziki Değerlendirme 331 Tablo : Doğu Anadolu Bölgesi nde Yer Alan Kent Merkezlerinin 1990 Yõlõ Nüfuslarõ ile Yaz ve Kõş Aylarõnda Toplanan Katõ Atõk Miktarlarõ (kg/gün) ve Bunlarõn Giderilme Yönteminin Mevcut Durumu 335 Tablo : Elazõğ Kenti ve İlçelerine Ait Günlük Toplanan Çöp Miktarõ ve Kişi Başõna Düşen Çöp Miktarõ 335 Tablo : Kent Merkezlerine Göre Sanayi Grubundan Kaynaklanan Atõk Tipi ve Bunlarõn Geri Kazanõlan, Satõlan ve Bertaraf Edilen Madde Miktarlarõ 337 Tablo : Kent Merkezlerine Göre Sanayi Gruplarõnda Bertaraf Edilen Madde Miktar ve Bertaraf Yöntemleri 338 xi

26 GRAFİKLER Sayfa Grafik 7.1.1: Van, Hakkari, Elazõğ, Palandöken ve Ağrõ DMİ İstasyonlarõnda 1 Aralõk Şubat 1992 Döneminde Kar Derinliği, Günlük Maksimum Sõcaklõk ve Bir Önceki Gece Minumum Sõcaklõk Değişimi 125 Grafik 7.1.2: Bitlis Çayõ Baykan Taşkõn Hidrografisi 160 Grafik 7.1.3: Karasu-Karaköprü Taşkõn Hidrografisi 160 Grafik 7.1.4: Zidan D. Koç Köp. Taşkõn Hidrografisi 161 Grafik 7.1.5: Harşit Deresi Harşit Köprüsü Taşkõn Hidrografisi 161 xii

27 HARİTALAR Sayfa Harita 7.1.1: Türkiye de Bölgeler ve İller 109 Harita 7.1.2: Yükselti Kuşaklarõ 110 Harita 7.1.3: İklim Kuşaklarõ 111 Harita 7.1.4: Jeolojik Yapõ 112 Harita 7.1.5: Deprem Durumu 113 Harita 7.1.6: Türkiye'de Tarihsel Depremler 116 Harita 7.1.7: Türkiye'de Ana Tektonik Hatlar ve Makro-Deprem Episantõrlarõnõn Dağõlõmõ 117 Harita 7.1.8: Türkiye'de Deprem Bölgeleri Doğu Anadolu Fay Zonu (DAFZ) 118 Harita 7.1.9: Türkiye de Çõğ Bölgelerinin Alansal Dağõlõmõ 121 Harita : Şubat 1992 Çõğ Felaket Bölgesinde Çõğ Düşen Noktalar ve Kayõp Sayõlarõ 122 Harita : 1 Nisan 1969 Günü Tatvan da Ölçülen Eş Yağõş Haritasõ 162 Harita : Taşkõn Sahalarõ 163 Harita : 1 Nisan 1969 Günü Meydana Gelen Taşkõnlarõn Kapladõğõ Alan 164 Harita : Havzaya Düşen Yağõşlarla Çizilen Eş Yağõş Haritasõ 165 Harita 7.2.1: DAP Bölgesi nde Merkez Köylerin İllere Göre Dağõlõmõ (1997) 167 Harita 7.2.2: DAP Bölge'sinde İller İtibarõyla 1000 km²'ye Düşen Köy Sayõsõ (1997) 171 Harita 7.2.3: DAP Bölgesi ndeki İllerin Ortalama Köy Nüfuslarõ (1997) 176 Harita 7.2.4: Doğu Anadolu Bölgesi İlleri 182 Harita 7.2.5: Doğu Anadolu Bölgesi Kentsel Merkezler ve Ulaşõm Bağlantõlarõ 183 Harita 7.2.6: İller İtibarõyla Nüfusu 'in Üstünde Kentlerde Faal Nüfusun Sektörel Dağõlõmõ (1990) 187 Harita 7.2.7: DAP Bölgesi'nde Önemli Kentsel Merkezler 197 Harita 7.2.8: İllerin Sosyo Ekonomik Gelişmişlik Sõralamasõ 198 Harita 8.1.1: Su Kirliliğine Neden Olan Başlõca Sanayi Faaliyetleri 275 Harita 8.3.1: Araştõrmanõn Yapõldõğõ Keban Baraj Gölü Sahasõ 295 Harita.8.4.1: Türkiye Koruyucu Önlemler Haritasõ 320 xiii

28

29 T.C. BAŞBAKANLIK DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI MÜSTEŞARLIĞI DOĞU ANADOLU PROJESİ ANA PLANI MEVCUT DURUM VE ANALİZİ SEKTÖR TURİZM VE KÜLTÜREL ETKİNLİKLER RAPORU HAZIRLAYAN ORTAK GİRİŞİM ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ FIRAT ÜNİVERSİTESİ İNÖNÜ ÜNİVERSİTESİ KAFKAS ÜNİVERSİTESİ YÜZÜNCÜYIL ÜNİVERSİTESİ 2000

30

31 6.1. KÜLTÜR VE TURİZM Dünya ve Türkiye de Turizmin Gelişmesi Doğu Anadolu Bölgesi ndeki doğal değerler yanõnda tescil edilen kültürel varlõklarõn sayõsõ bölgenin turistik öneminin göstergesi olarak görülmektedir. Zengin turistik potansiyele karşõn, kõş sporlarõ dõşõnda turizmde önemli bir gelişme izlenmemektedir. Türkiye'nin turizmde artan önemi oranõnda, Bölge nin turizmde büyük gelişme göstermesi beklenmektedir. Turizm dünya çapõnda yaygõnlõk kazanmakta ve özellikle ekonomik önemi artmaktadõr yõlõnda 625 milyon turist yabancõ ülkeleri ziyaret etmiş ve toplam 445 milyar ABD dolarlõk harcama yapmõştõr. Uluslar arasõ turizm hareketinin yüzde 4 lük bir artõşla 2000 yõlõnda 638 milyon kişiye, turizm gelirinin ise yüzde 9 artõşla 527 milyara ulaşmasõ beklenmektedir yõlõnda turistlerin 177,6 milyonu veya yüzde 28,4 bölümü Akdeniz de Fransa, İspanya, Portekiz, Yunanistan ve Türkiye ye gitmiştir. Bu paydan Türkiye ye gelen turist sayõsõ 9,2 milyon, oranõ ise yüzde 5 dir. Akdeniz ülkeleri arasõnda Fransa, İspanya ve İtalya nõn turist ağõrlama kapasitelerinin sõnõrõna yaklaştõklarõ söylenebilir. Akdeniz de turizmin aynõ oranda artacağõ varsayõlõrsa, artan turist sayõsõnõn Türkiye ye gelmesi beklenebilir. Bu nedenle 2015 yõlõnda milyon arasõnda turistin Türkiye ye gelebileceği tahmin edilmektedir. Turistlerin Türkiye ye geliş nedenlerinin incelenmesinde birçok etmen sõralanabilir. Ancak, turistik tesislerin çekiciliği, turistik arzõn fiyat politikasõ, düşük fiyatlõ sunuş ve bavul ticareti etkili olabilmektedir. Son yõllarda Almanya dan sonra Bağõmsõz Devletler Topluluğu ndan gelen turist sayõsõnõn ikinci sõrada yer almasõ gösterge olarak gösterilebilir. Türkiye ye turist gönderen ülkeler sõralamasõ Tablo de görülmektedir. Tablo incelendiğinde Doğu Anadolu Bölgesi için en önemli veri sekizinci sõrada yer alan, İran dan gelen kişidir. Türkiye ye giriş yapan İran lõ turistlerin ne kadarõnõn Doğu Anadolu ya geldiğini belirleyen bir istatistik bulunamamõştõr. Bu nedenle, Doğu Anadolu daki turizmin yapõsõ incelendikten sonra değerlendirme yapõlacaktõr. Ancak, Bölge de konaklayan yabancõ turist sayõsõ son derece sõnõrlõdõr yõlõnda yabancõ turist Doğu Anadolu da konaklamaya gelmiştir. 1

32 Tablo 6.1.1: Türkiye ye 1998 Yõlõnda Gelen Turistlerin Ülkelerine Göre Öncelik Sõralamasõ ÜLKESİ TURİST SAYISI ALMANYA BAĞIMSIZ DEVLETLER TOPLULUĞU İNGİLTERE ROMANYA A.B.D FRANSA HOLLANDA İRAN İTALYA BULGARİSTAN İSRAİL AVUSTURYA YUNANİSTAN BELÇİKA İSVEÇ Kaynak: Turizm Bakanlõğõ İstatistikleri: Aralõk Bölge nin Doğal ve Kültürel Kaynaklarõ Turizm Bakanlõğõ Türkiye de her ilin ayrõ ayrõ turizm envanterini çõkarmõştõr. Bu envanterden yararlanarak illerin turizm türlerine göre turizm potansiyel alanlarõ belirlenmiştir (Ek.1) Doğal Kaynaklar Bölgenin topoğrafik yapõsõ genel olarak dağcõlõk sporu için büyük avantaj sağlamaktadõr. Dağlarõn sahip olduğu bitki ve kar örtüsü, sessizliği ve bol oksijenli havasõ, su kaynaklarõ ve doğal peyzajõ doğa turizmi için çok yönlü özellikler taşõmaktadõr. Ülkenin en yüksek iki dağõ (Ağrõ ve Süphan) bölge içinde yer almaktadõr. Bölgedeki dağlarõn bir kõsmõ kõş turizminin geliştirilmesi için önemli potansiyel taşõmaktadõr. Bunlardan; Kaçkarlar, Cilo Dağlarõ, Sarõkamõş çevresi ve Palandöken Dağlarõ özellikle kayak turizmine uygun yöreler olarak belirlenmiştir. Buralarda kõş turizm merkezi haline getirilen Palandöken Dağlarõnda tespit edilen alanlarda, üst ve alt yapõnõn hazõr hale getirilmesi halinde ulusal ve uluslararasõ bir çekim merkezi haline gelmesi olasõ görülmektedir. Palandöken (Erzurum), Sarõkamõş Platosu (Kars), Altõn Kambur ve Sapgör (Bitlis), Kurucadağ (Bingöl), Büyük Ağrõ, Tekir Dağõ (Ağrõ), Cilo ve Sat (Hakkari), Munzur Dağlarõ (Erzincan) kõsmen bölgede kõş sporlarõ merkezleri haline gelmiş ve getirilebilecek potansiyel alanlardõr (Tablo ). 2

33 Tablo 6.1.2: Türk Kayak Merkezleri VERİLER Erzurum Palandöken Bursa Uludağ Kastamonu Ilgaz Bolu Kartalkaya Kayseri Erciyes Kars Sarõkamõş Bingöl Kurucadağ Bitlis Altunkalbur Antalya Saklõkent Ankara Elmadağ Toplam Mekanik Tesis Sayõsõ Teleferik Kapasitesi (saat/kişi) Rahat Taşõma Kapasitesi (kişi) En uzun pist (metre) Toplam alan (hektar) 47,0 104,3 12,3 44,6 32,8 20,0 6,0 4,5 2,8 14,0 Pist Sayõsõ Kot Farkõ (metre) Alt İstasyon Yük. (metre) Uygun Değil Uygun Değil Üst İstasyon Yük. (metre) Uygun Değil Uygun Değil Eğim Zorluğu Orta-İleri Acemi-Orta Acemi-Orta Acemi-Orta Acemi-Orta Orta Acemi-İleri Acemi-İleri Acemi-İleri Acemi-İleri Ortalama Meyil (yüzde ) Düşük seviye Pist bakõm aracõ yok yok 1 1 Suni kar yapõmõ yok yok yok yok yok yok yok yok yok yok Gece kayağõ yok Bir patika yok yok yok yok yok yok yok yok Çõğ olasõlõğõ Düşük yok yok yok yok yok yok yok yok yok Kar kalitesi İyi orta iyi orta iyi iyi iyi iyi zayõf iyi Eğim yönü K-KB K-KB-KD KUZEY K-KB-KD BATI GÜNEY GD BATI KB KUZEY Özel Etkinlikler Alpdis. Milli Helikopterle yok yok yok yok yok yok yok yok Takõm Çalõş. Kayak Otel Sayõsõ : Özel Kamu Yatak sayõsõ Oda sayõsõ Uygun değil Restoran sayõsõ 2 (300) kişi 14(3.380) kişi 3 2(1.102) kişi 3(600) kişi 2(250) kişi - 1(50) kişi - - İstihdam : Özel Kamu Kiralõk kayak var var - var Kayak dersleri var var - var - var Kayak devriyesi yok yok yok yok yok yok yok yok yok yok Alõş veriş merkezi yok var yok var yok yok yok yok yok yok Eğlence yok Disc.-bar-rest. yok Disc.-bar-Sbar yok yok yok yok yok yok Diğer spor tesisleri yok -Yüzme Havz. yok -Yüzme Havz. yok yok yok yok yok yok -Skuaş, B.eğt -Skuaş, B.eğt Yaz etkinlikleri -Dağcõlõk Dağcõlõk,kamp,u yok Köroğlu milli yok yok yok yok yok yok -Tõrmanma zun yürüy. park yürüyüş. En yakõn hava alanõ (km) Erzurum, 6 İstanbul, 225 Ankara, 174 Erzurum, 180 Van, 170 Ankara, 50 Kaynak: DPT, Erzurum-Palandöken Kõş Sporlarõ Merkezi ve Turizm Master Plan Çalõşmasõ, Taslak Nihai Rapor, 1991, s.8/6-9,11-15,

34 Dağ sporlarõ turizmine uygun alanlar, bölgede çok geniş bir yelpaze sunmaktadõr. Oltu, Göle, Sarõkamõş, Uzundere, Solhan, Tunceli, Ovacõk, Palandöken, Karlõova, eko, dağ, keşif, bilimsel turizm için önemli potansiyel alanlardõr. Bu amaçla, Bayburt ve Gümüşhane- Erikbeli yaylalarõ turizm merkezi alanlarõ ilan edilmiş, 1/ ölçekli çevre düzeni planõ yapõlmaktadõr. Gerek tõrmanma açõsõndan, gerek jeolojik oluşumu ve Türkiye nin en yüksek doruğu olmasõ nedeniyle Büyük Ağrõ Dağõ, bölgedeki turizm hareketlerinde tur planlamalarõnda uzun süre oldukça önemli rol üstlenmiştir. Dağa tõrmanõşlar, sadece dağcõlõk sporuna yönelik değildir. Ülkenin kutsal dağlarõndan biri sayõlmakta, yabancõlarõn da Nuh un gemisinin burada olduğuna dair inançlarõ dağõn önemli bir çekim kaynağõ olmasõna neden olmaktadõr. Dağa çõkõş ve iniş, en kõsa olarak 4 günde tamamlanmaktadõr. Ağrõ Dağõ öncelikle değerlendirilmesi gereken, kõş sporlarõna ve yaz turizmine uygun önemli bir merkez konumundadõr. Tõrmanõşlarõn zaman zaman yasaklanmasõ ve izin alma mecburiyetinin getirilmesi, tesis yokluğu ve tanõtõm-imaj sorunu gibi nedenlerle, bu potansiyel yeterince değerlendirilememektedir. Bölge kõş turizmi için uygun topoğrafik ve iklimsel özellik göstermesine rağmen özellikle kõş sporlarõ yeterince gelişmemiştir. Bu durum Tablo 6.1.3'te açõkça görülmektedir. Palandöken Dağlarõ m. yükseklik kuşağõnda ve Erzurum kentinin güneyinde, kuzeydoğu-güneybatõ doğrultusunda uzanmaktadõr. 76 km. uzunluğunda 25 km. genişliğinde bir alanõ kaplar. Kõş sporlarõ ve kõş turizmi hareketleri bakõmõndan Türkiye nin birinci derecede önemli ve öncelikli kayak alanlarõ arasõnda yer alan Palandöken Dağlarõ kayak sporu ve kõş turizmi hareketleri yönünden uluslararasõ bir istasyon özelliği taşõmaktadõr. Tablo 6.1.3: Türkiye Kayak Merkezleri ve Ziyaretçi Sayõsõ Kayakcõ yüzde Kayakcõ olmayan yüzde Toplam Kayakcõ Toplam Kayakcõ Olmayan Genel Toplam Genel Toplamõn yüzde Uludağ 0,8 0, ,7 Kayseri 0,8 0, ,1 Bolu-Kartalkaya 0,9 0, ,08 Kastamonu-Ilgaz 0,9 0, ,01 Kars-Sarõkamõş 0,9 0, ,003 Palandöken 0,9 0, ,04 Toplam ,0 Daha küçük 4 kayak merkezi için yüzde 5 ilave Genel Toplam Kaynak: DPT, Erzurum-Palandöken Kõş Sporlarõ Merkezi ve Turizm Master Plan Çalõşmasõ, Taslak Nihai Rapor, 1991, s.3-5. Tüm dağ sõrasõ, korunaklõ vadiler ve ağaçlandõrma alanlarõ dõşõnda çoraktõr. Bitki örtüsü genelde bozkõr ve çalõlardan oluşmaktadõr. Erozyonun yüksek olmasõ sonucu, dik yamaçlarõn aniden beliren düzlüklere karõştõğõ bir topoğrafik yapõ ortaya çõkmõştõr. Daha da yukarõlara çõktõkça topoğrafya, geniş çanaklar ve koni şekilli doruklarla nitelik değiştirmektedir. 4

35 1991 yõlõnda DPT Müsteşarlõğõ tarafõndan Uluslararasõ bir konsorsiyuma hazõrlattõrõlan "Kõş Turizm Master Planõ" çerçevesinde, bölgede kõş sporu imkanlarõ incelenerek bir veri tabanõ oluşturulmuştur. Turizm Bakanlõğõnca daha önceki yõllarda turizm merkezi olarak ilan edilen kõş sporlarõ ve kayak merkezlerinden Sarõkamõş-Cõbõltepe Kayak Merkezi, Palandöken Kayak Merkezi projeleriyle ilgili etüt, projelendirme, altyapõ uygulamalarõ konularõnda çalõşmalar başlatõlmõştõr. Erzurum Palandöken kayak merkezi arazi kullanõm ve mekansal planlamasõ konusunda yapõlan çalõşmalar, alanõn doğal ve fiziksel koşullarõnõn incelenmesiyle başlamõştõr. Bu aşamada çevresel faktörler yükselti analizleri, düşüş hattõ analizleri, eğim oranlarõ ve pist bölümlenmesi ayrõntõlarõna gidilerek incelemelerin sonuçlarõ bir araya getirilmiş, sonuçta üç bölge kayak sporuna en uygun alanlar olarak tanõmlanmõştõr. Bunlar Erzurum Boğazõ, Gez Yaylasõ, Konaklõ alt bölgeleridir. Bakanlar kurulunun 93/4833 sayõlõ kararõ ile "Yağmurcuk" bölgesinin de ilavesiyle, toplam 4 alan "Kõş sporlarõ ve Turizm Merkezi " olarak ilan edilmiş, projenin tamamlanmasõ halinde bölgede günde kayakçõnõn aynõ anda kayak yapabileceği tespit edilmiştir (Tablo 6.1.4). Tablo 6.1.4: Erzurum ve Yöresinde Mevcut ve Potansiyel Kayak Alanlarõnõn Fiziksel Verileri PALANDÖKEN KAYAK ALANLARI FİZİKSEL VERİLERİ VERİLER GEZ ERZURUM BOĞAZI KONAKLI Yerleşim alanõ yük. (metre) Doruk Yüksekliği (metre) Kot Farkõ (metre) Potansiyel mekanik tesis (metre) En uzun kayak pisti (metre) Tahmini kayakçõ kapasitesi Toplam alan (ha.) 293,5 233,1 504,0 Kayõlabilir alan (ha.) 168,4 165,1 288,0 Kayõlabilir yüzey Bölgesel problemler Kayak alanõ kõsõtlarõ 2500 m de bir dik topografya şeridi mevcuttur. Alanõn step yapõsõ eteklerde kayak yapmaya uygun değildir. Alçak alanlarda uygun olmayan kullanõm Eğitim oranõ yutarlõğõ Değişiyor İyi Çok iyi Güneş Alma İyi Kötü İyi Rüzgar alma Kötü Gbatõ Şiddetli Rüzgarlar Hakim rüzgar Zarar veren rüzgar Günbatõsõ/Lodos Güney/Güneybatõ Güneybatõ Kõble - Kõble Kötü Kötü Çok iyi Tüm kayakcõ seviyelerine hizmet kapasitesi Kayakcõlarõ düzeylerine göre ayõrma İyi İyi Çok iyi kapasitesi Ağaç örtüsü yüzde 0 yüzde 0 yüzde 0 Ağaçlarin yetiştiği en yüksek rakõm yüzde 0 yüzde 0 yüzde 0 Yerleşim alanõna uygunluğu Çok iyi İyi Çok İyi Kayak pistinin yerleşim alanõna İyi Kötü İyi yakõnlõğõ Ulaşmak için gerekli yol uzunluğu 8 Km. 6 Km. 5 Km. Başlõca sorunlar Rüzgar Çõğ Deprem Güçlü Yok Potansiyel Güçlü Düşük Potansiyel Güçlü Yüksek Potansiyel Ortalama eğim yüzde 20 yüzde 30 yüzde 35 Kaynak: DPT, Erzurum-Palandöken Kõş Sporlarõ Merkezi ve Turizm Master Plan Çalõşmasõ, 1991, s.8/6-9,11-15,

36 Erzurum Boğazõ (Hõnõs Boğazõ) Seçilen çalõşma arazisi, 1020 hektarlõk bir kayak alanõnõ kapsamaktadõr ile 3170 m. yükseklikler arasõnda 1070 metrelik bir kot farkõna sahiptir. Kayak alanõnõn en belirgin topoğrafik özelliği, koni biçimli bir dağ, bunun iki yanõnda da giderek birleşen ve huni biçimi oluşturan iki geniş çanaktan oluşmasõdõr. Erzurum Boğazõ için yapõlan alan incelemeleri, arazisinin 11 ayrõ kayak bölgesinde 11 mekanik tesis ve toplam 165 ha. lõk alanõ taşõyabileceğini göstermiştir. Erzurum Boğazõ eğim oranlarõnõn arazi içindeki dağõlõmõ daha çok üst düzey kayakçõlarõn lehinedir. Arazinin genelde dik oluşu, bu alanõ sadece ileri seviye kayakçõlar için uygun kõlmaktadõr. Dik kayak pistlerinin fazla olmasõ, dağ tepesinden aşağõya yerleşme alanõna inen düşük seviyeli kayakçõlarõn inişini önemli ölçüde zorlaştõrmaktadõr. Kayak alanlarõnõn çoğu kuzeye dönüktür. Sadece 4 pist kuzeybatõya dönük olup, bu yönlendirme kayak alanlarõnõn iyi bir kalitesi olduğunun işaretidir. Potansiyel kayakçõ kapasitesi 6-7 bin olarak hesap edilmiştir. Erzurum Boğazõ, proje başladõğõnda saatte 500 kişilik yukarõ taşõma kapasiteli telesiyej ve 15 ha. lõk bir kayak alanõ, teleskinin ise saatte 600 kişilik bir kapasite ve 74 ha. kayak alanõ var iken, Master plan gereği Erzurum Boğazõnda bugüne kadar yapõlan çalõşmalar sonucunda; a) Bölgenin fizibilitesini de içeren 2634 sayõlõ Turizm Teşvik Yasasõnõn 7.maddesi doğrultusunda imar planõ hazõrlanmõştõr, b) Turizm Bakanlõğõ tarafõndan 1993 yõlõndan itibaren gönderilen ödeneklere yatõrõmcõ kuruluşlarõn ve İl Özel İdaresinin katkõlarõ da eklenmek suretiyle enerji hariç, altyapõ hizmetlerinin yüzde 90 õ tamamlanmõştõr. Enerjide ise, yüzde 70 gerçekleşme sağlanmõştõr, c) İl Özel İdaresine ait konaklama tesisi bir özel kuruluşa yap-işlet-devret modeli ile 29 yõllõğõna tahsis edilmek suretiyle 630 yataklõ turizm işletme belgeli konaklama tesisi haline getirilerek faaliyete geçmiştir, d) Maliye Bakanlõğõ na ait hizmet içi eğitim tesisleri 1996 yõlõnda 34 milyon TL. bedelle bir başka şirkete satõlarak beş yõldõzlõ 800 yatak kapasiteli tesisin inşaatõna başlanmõş, tesis işletmeye açõlmak üzere hazõrlõk içerisindedir, e) metrekarelik İl Özel İdaresine ait bir arsa üç yõldõzlõ bir otel yapõmõ için tahsis edilmiş, inşaatõna başlanmõştõr, f) metrekarelik bir saha üzerinde tesis edilen beş yõldõzlõ 400 yatak kapasiteli bir başka tesis işletmeye açõlmõştõr, g) Günübirlik tesis alanlarõ (fast food, buz-paten pisti, lokanta, kapalõ oto park) için arsa tahsisleri yapõlarak Turizm Bakanlõğõnca yatõrõmcõlarõn istifadelerine sunulmuştur, h) İl Özel İdare Müdürlüğünce yaklaşõk 84 milyon Avusturya Şilinine ihale edilen metre halat boyu, üç istasyonlu ve iki aşamalõ 11 m/sn. hõzõnda dörder kişilik 140 kapalõ õsõtmalõ kabinli ve saatte kişi taşõma kapasiteli mekanik tesis (gondol lift) 1998 kayak mevsiminden itibaren hizmet vermektedir, i) Konaklõ Bölgesinde alt yapõ çalõşmalarõ devam etmekte olup, kamulaştõrmanõn önemli kõsmõ bitirilerek işletmecilere sunulur hale getirilmiştir, 6

37 Master plan öngörüleri doğrultusunda öncelikle "Erzurum Boğazõ" alt yapõ, konaklama tesisleri ve günü birlik tesisler yönünden ele alõnmõş, şu anda yatak kapasitesi, kişi/saat taşõma kapasiteli mekanik tesisle yerli ve yabancõ turistlere hizmet verilmektedir. Birinci bölge olan Erzurum Boğazõnda plan gereği yatak kapasitesine ulaşacak otel inşaatlarõ devam etmekte, mekanik tesisler (gondol, lift, telesiyej, teleski) saatte kişi taşõma kapasitesine ulaşmak üzeredir. Bu bölgede hedeflenen yatak kapasitesi ve mekanik tesis ile alt yapõ yatõrõmlarõna büyük ölçüde ulaşõldõğõ gözlenmektedir Konaklõ Alt Bölgesi Potansiyel kayak alanlarõnõn şehir merkezine en uzak olanõdõr. Erzurum a olan mesafesi 18 km. kayõlabilir alanõn alt noktasõ 2225 m., üst noktasõ 3125 m. yüksekliktedir. Toplam yükseklik farkõ 900 m. olurken, iniş yönleri kuzeydoğu, kuzeybatõ arasõnda değişmektedir. Bu bölge çok çeşitli topoğrafik yapõ göstermektedir. Eğim oranlarõnõn çok çeşitlilik göstermesi değişik düzeydeki kayakçõlara kayma fõrsatõ vermektedir. Bölge 16 mekanik tesis ve 288 hektarlõk toplam kayõlabilir alan potansiyeli göstermektedir. Eğim oranlarõ yeni başlayandan, çok tecrübeliye kadar her düzeye hizmet verebilecek çeşitliliktedir. Arazinin her grup kayakçõya hizmet veren ayrõ kayak alanlarõndan oluşmasõ yanõnda arazinin bunlarõn arasõnda bağlantõ kurmasõna fõrsat vermesi, Konaklõ'nõn önemli bir avantajõdõr. Aynõ anda kayakçõnõn kaymasõna fõrsat veren taşõma kapasitesi varlõğõ, bölgede önde gelen bir alan olduğunu göstermektedir. Yönlendirmenin kuzey ve kuzeybatõ doğrultusunda olmasõ yine kar kalitesiyle ilgili olumlu bir özelliktir. Konaklõ Bölgesi sahip olduğu fiziki özellikleri itibarõyla öne çõkan en uygun alan halindedir. Bu alanõn topoğrafik görünümü Avrupa Alpleri ndeki kayak merkezlerinin topoğrafik oluşumuna benzemektedir. Gelişme açõsõndan kusursuz eğimlere sahip uzun sõğ bir vadiye hepsi huni şeklinde uzanan çanaklar açmõş bir seri yamaca sahiptir. Vadideki bu çukurlar çok sayõda mekanik tesis ve piste elverişli görünmektedir. İkinci bölge olarak bilinen ve günde kayakçõya hitap edecek olan Konaklõ bölgesinde yatõrõmcõlara arsa tahsisi için İl Özel İdaresince arazi alõmõ tamamlanmõş, bölgeye ulaşõm sağlayacak 2 yeni yol açõlmasõ, sanat yapõlarõ ve stabilize kaplamasõ bitirilmiştir. Mart 1998'de 13 otele yer tahsisi yapõlmõş ancak, yakõn zamanda bütün Türkiye deki tahsis iptalleri bölgeyi de kapsar mahiyet kazanmõştõr Gez Yaylasõ Erzurum un 7 km. doğusundadõr ve 54 ha. lõk bir kayak alanõna sahiptir. Uygun kayak merkezi yüksekliği m., doruk yüksekliği m. dir. Buradaki kayõlabilir alan, doruktan kuzeydoğu yönünde uzanan üç geniş sõrt üzerine kurulmuştur. Sõrtlar arasõnda aşağõya doğru inildikçe daralan iki vadi vardõr. Kayõlabilir alanõn en alt noktasõnõn yüksekliği m. dir ve buradan m. yüksekliğe kadar çõkarak 600 m. lik bir kot farkõ göstermektedir. Gez Yaylasõnõn eğim yapõsõ özellikle az tecrübeli kayakçõlar için uygunluk göstermektedir. Arazinin büyük bölümü yeni başlayan, acemi ve alt orta kayakçõ gruplarõ için 7

38 uygundur. Bununla beraber dağõn kuzey yamaçlarõ üst orta ve çok kõsõtlõ olmak üzere ileri düzeydeki kayakçõlar tarafõndan kullanõlabilir niteliktedir. Bölgede yapõlan alan incelemesi sonuçlarõ Gez Yaylasõ nda 14 mekanik tesis için yeterli ve 168 ha. lõk kayõlabilir alan olduğunu göstermektedir. Burada da kayak alanlarõnõn kuzey ve kuzeydoğu yönünde olmasõ kar kalitesi için uygun koşullar olarak değerlendirilebilir. Taşõma kapasitesi bin kişi arasõnda hesaplanmõştõr. Erzurum ili tarihi ve kültürel zenginliği ve yüksekliğe bağlõ olarak yayla özelliği, yaz turizmi için de uygundur. Öncelikle Palandöken Dağlarõ nõn kõş turizmine uygun topoğrafik ve klimatik özellikleri nedeniyle bölgede bir kõş turizmi merkezi olmaya aday konumdadõr. Mevcut ve potansiyel kayak merkezlerinin Doğu Anadolu nun en gelişmiş kentlerinden biri olan Erzurum a 3,5 km. gibi çok avantajlõ sayõlabilecek bir mesafede olmasõ, ilin bir üniversite kenti olmasõ, havaalanõnõn bulunmasõ, kayak pistlerinin çok olmasõ, kayak mevsiminin uzun olmasõ, kar kalõnlõğõnõn 2 m. dolaylarõnda bulunmasõ, kar kalitesinin toz kar olmasõ, sõnõrlõ da olsa konaklama imkanlarõnõn varlõğõ gibi özellikler Erzurum da iki sezonlu bir turizm merkezinin oluşturulmasõna fõrsat tanõmaktadõr. Özellikle Erzurum Palandöken kayak alanlarõ, ülke düzeyinde kitle sporu ve spor turizminin birlikte geliştirebileceği doğal kaynak özelliği taşõmaktadõr. Dağlarõn kuzeybatõ, kuzey ve kuzeydoğu yamaçlarõnda yer alan bu alanlar Alp Disiplini ve Kuzey Disiplini kayak uygulamalarõna olanak vermektedir. Ayrõca kayak alanlarõ yakõnõnda dağ yerleşmeleri açõsõndan elverişli alanlar mevcuttur Sarõkamõş Kõş turizmi arz koşullarõ açõsõndan değerlendirildiğinde, Sarõkamõş eskiden beri sahip olduğu bir kayak geleneği ile toplumsal destek ve bütünleşme sağlamõştõr. Sarõkamõş yurtiçi ve yurtdõşõ yarõşlarda, çeşitli dallarda başarõlar elde etmiş, çok sayõda usta kayakçõ yetiştirmiştir. Bugün de bu eğilim ve çalõşmalar sürmektedir. Sarõkamõş m. rakõmõ ile yõlõn ortalama 5-6 ayõnda, 2-3 m. kar yağõşõ alan bir konuma sahiptir. Kar niteliği, kayak sporu açõsõndan ideal olarak ifade edilen kristal kar türündendir. Sarõkamõş ta hakim bitki örtüsü olan sarõçam ormanlarõ, kayak merkezlerine ayrõ bir güzellik ve özellik sağlamaktadõr. Sarõkamõş ta ilçenin doğu ve batõsõnda iki kayak merkezi vardõr. Her iki kayak merkezi de Bakanlõkça ilan edilen turizm merkezi alanõ kapsamõ içerisindedir. Birinci alan, eskiden beri çalõşmalarõn sürdürüldüğü, Çamurlu bölgesindeki Osman Yüce Kayak tesisleridir. Burada 1500 m. pist, 500 kişi/saat kapasiteli teleski ve 130 yataklõ konaklama tesisi ile Gençlik ve Spor İl Müdürlüğüne bağlõ olarak hizmet vermektedir. Kaymakamlõğõn hazõrladõğõ Türkiye nin İnsburg u Sarõkamõş kitapçõğõnda yer alan verilere göre, ikinci kayak bölgesi merkezi ilçenin batõsõnda yer alan Sarõçak Kayak Tesisleridir. Bu bölgede Bakanlõk öncülüğünde yatõrõmcõlara arazi tahsisi yapõlmõş olup, projelendirme aşamasõndaki çalõşmalar devam etmektedir. Bu bölge ilçe merkezine 4 km. mesafede olup, karayolunun da bitişiğinde yer almaktadõr. 8

39 Merkezde, tüm projeler uygulandõğõnda, 2625 yatak kapasitesi ortaya çõkacaktõr. Halen günübirlik tesisleri olarak, bir oberj (dağ evi) hizmet vermektedir. Bu tesisleri Dedeman grubu işletmektedir, 60 yatak arzõ mevcuttur. Bu merkezdeki, Bakanlõkça yapõlan arazi tahsislerinde, İstanbul Ticaret Odasõ öncülüğündeki bir holding'e 200 yataklõ konaklama tesisi için 2 parsel tahsis edilmiştir. Özel kesime ait bir şirket, 3 parsel almõş ve bu arazi üzerinde toplam 600 yatak kapasiteli, 5 yõldõzlõ otel yapõm projesi sürmektedir. Diğer bir yatõrõmcõ da 1 parsel tahsis alarak 170 yataklõ bir otel yapõm projesini sürdürmektedir. Ayrõca, özel kesime ait bir şirkete de arsa tahsisi yapõlmõştõr. Sarõçam Kayak Merkezi nin mekanik tesisleri 1. ve 2. etap olarak tamamlanarak, faaliyete geçmiştir m. ve 2400m.lik birinci ve ikinci etaplarõn bir Avusturya firmasõ tarafõndan tamamlanmõştõr. Mekanik tesislerin kapasitesi, Bakanlõk verilerine göre birinci ve ikinci etaplar için üçer bin olmak üzere toplam kişi/saattir. Mekanik tesisler bilgisayar kontrollü, ileri teknoloji olup, õsõtmalõ 4 lü telesiyej niteliğindedir. Sarõkamõş Sarõçam Kayak Tesisleri m. içme suyu isale hattõ, 500 m 3 lük içme suyu deposu inşaatõ ve yaklaşõk m. lik atõk su kollektör inşaatlarõ tamalanmõş olup, alt yapõ problemi çözülmüştür. Yollarõ asfaltlanmõştõr. İlçenin kuzeydoğusunda merkeze 2 km. mesafede bulunan Kazõm Paşa Sõrtlarõ mevkiinde, havaalanõ olabilecek nitelikte arazi vardõr. Buraya, stol tipi küçük uçaklarõn inebilecekleri m. ebadõnda bir pist yapõmõnõn mümkün olabileceği tesbit edilmiştir. Arazinin büyük kõsmõnõn Hazineye ait olup üst yapõ inşaatlarõnõn hõzlanmasõ ile, havaalanõ inşaatõnõn da ciddiyet kazanabileceği düşünülmektedir. Sarõkamõş a esasen Kars havaalanõndan yaklaşõk yarõm saatte ulaşõlabilmektedir. Bu da olumlu bir durumdur. Doğu Anadolu bölgesinde kõş turizmine yönelik olarak; Gümüşhane-Zigana, Bayburt-Kop Kõş Sporlarõ ve Kayak merkezlerine ait planlama ve alt yapõ çalõşmalarõna devam edilmektedir (Tablo 6.1.5). Bu proje bütünü içinde yer alan Erzurum-Sarõkamõş Kõş Sporlarõ merkezinde zaman zaman uluslararasõ düzeyde gösteri ve şenlikler düzenlenmektedir. Tablo 6.1.5: Kõş Sporlarõ ve Kayak Merkezi Potansiyeline Sahip Merkezlerdeki Mevcut Durum ve Planlanan Tesisler MERKEZLER YATAK KAPASİTESİ MEKANİK TESİS MEKANİK TESİS (PLANLI) (MEVCUT) MEVCUT PLAN SAYI KAPASİTE SAYI KAPASİTE Kars-Sarõkamõş kişi/saat Erzurum-Palandöken kişi/saat * Gümüşhane-Zigana kişi/saat Bayburt-Kopdağõ kişi/saat Kaynak :Turizm 98, T.C. Turizm Bakanlõğõ, Ankara, 1998, s.81. *: Yatak kapasitesi 2000 e ulaşmak üzeredir. 9

40 Su Kaynaklarõ Rafting sporunun en iyi şekilde yapõlabileceği 466 km. uzunluğundaki Çoruh nehri, Türkiye nin suyu en hõzlõ akan nehirlerinden biridir yõlõnda dünya Rafting şampiyonasõnõn da yapõldõğõ yarõşmalarõn başlayõş yeri İspir dir. Kaçkar Dağlarõndan inen Çoruh nehri, Dünya da bu spor açõsõndan uygun 10 akarsudan biri olarak kabul edilmekte, öncelikle Bayburt-Yusufeli-Oltu arasõnda kalan kesiminde uluslararasõ yarõşmalar düzenlenmektedir. Karasu üzerinde Erzincan-Keban arasõ kesiti, Fõrat üzerinde Keban-Karakaya ve Atatürk Barajlarõ ile Birecik arasõnda kalan Bölge ve ülkenin rafting için en yüksek potansiyel taşõyan diğer alanlarõdõr Flora ve Fauna Bölgede yaban hayvanlarõnõn soyu eskiye göre oldukça azalmõştõr. Buna rağmen ayõ, kurt, çakal, tilki, vaşak, yaban keçisi, su samuru ve tavşan gibi hayvanlara sõkça rastlanmaktadõr ha. a sahip Tunceli Munzur Vadisi, bölgenin tek milli parkõdõr. Önemli bir bölümü Munzur Dağlarõ üzerindedir. Flora ve fauna bakõmõndan (meşe türlerinden oluşan gür bir orman oluşu ve ayõ, kurt, çakal, tilki, vaşak, yaban keçisi, su samuru ve tavşan gibi türlere sahip oluşu) dikkate değer bir alandõr. Jeolojik ve zoolojik bakõmõndan turistik değer taşõmakla beraber, bölge turistik alt ve üstyapõsõ bakõmõndan yetersiz durumdadõr Mağaralar Bilindiği gibi mağaralar sarkõt ve dikitlerin oluşturduğu doğal güzellikleriyle ve termal tedavi fonksiyonlarõ nedeniyle turist çekmektedir. Doğu Anadolu Bölgesi turistik değeri yüksek ve turistik çekim bölgesi oluşturabilecek mağaralara sahiptir. Bölgedeki mağaralardan en önemlisi Gümüşhane ye 17 km. mesafedeki Karaca Mağarasõ dõr. Yatay yönde gelişmiş ve elipse benzeyen mağara, damlataş oluşumlarõ bakõmõndan sunduğu zenginlik, içinde bulundurduğu akarsu ve gölcükler, ortalama yüzde 70 lik nem oranõ, metre karelik toplam alanõ ve 105 m lik uzunluğu ile önemli bir turistik potansiyele sahiptir. Elazõğ Buzluk Mağaralarõ, Ağrõ Buz Mağarasõ, Ağrõ Meya Mağarasõ, Malatya Sulu Mağara, Gümüşhane Arõlõ Mağarasõ, Tunceli Gelin Mağaralarõ, Erzincan Buz Mağarasõ, Erzincan Şeyh Karpuz Mağarasõ ve Kars Akkale Mağarasõ ilgi çeken diğer mağaralardõr Çağlayanlar Tortum Şelalesi: Erzurum un Tortum ilçesi içerisindedir. Tortum çayõ üzerinde oluşmuştur. Şelalenin düşüş yüzeyi yüksekliği 48 m. Olup önünde yüzölçümü 8 km 2 olan Tortum Gölü bulunmaktadõr. Bir doğa harikasõ görünümündedir. Çevrede önemli bir tesis yoktur. 10

41 Girlevik Çağlayanõ: Erzincan Merkez ilçe sõnõrlarõ içerisinde, kent merkezine 33 km. uzaklõkta, Munzur ve Mercan Dağlarõnõn kuzeydoğu uzantõlarõ üzerindedir. Ardõ ardõna sõralanmõş üç yüzey düşüşünden oluşur. Toplam yüksekliği 53 m. kadardõr. Önemli bir rekreasyon bölgesidir. Çevre düzenlemesinin yapõlmasõ ve nitelikli konaklama tesisleriyle donanõmlõ hale getirilince önemli bir turistik merkez olabilecektir. Muradiye Şelalesi (Bendi-Mahi): Van ve Muradiye ilçesi, Erciş-Doğubeyazõt karayolu güzergahõnda, ilçeye 10 km uzakta Bendi-Mahi Çayõ üzerinde bulunmaktadõr. Özellikle baharda kar sularõnõn da etkisiyle, m yükseklikten derin yatağa dökülen köpüklü sular, hemen yanõ başõndaki asma köprünün de yardõmõyla ziyaretçilere hoş anlar yaşatacak yörenin önemli rekreasyon alanõdõr. Tesisleri yetersizdir Göller Bölge de turistik potansiyeli yüksek çok sayõda, yapay ve doğal göl bulunmaktadõr. Hazar Gölü (86 km 2 ), Keban Yapay Baraj Gölü (675 km 2 ), Karakaya ve Atatürk Yapay Baraj Gölleri ile Van Gölü (3.713 km 2 ), Çõldõr Gölü (115 km 2 ) ve Nemrut Krater Gölü (12 km 2 ), Aygõr, Nazik, Erçek Gölleri de bunlarõn başlõcalarõdõr. Bunlardan, Van kentine de adõnõ vermiş olan Van Gölü, bir tektonik set gölüdür km 2 lik alanõ ile yurdumuzun en büyük doğal gölüdür. Deniz seviyesinden m. yükseklikte ve en fazla derinliği 100 m kadardõr. Gölün kuzeydoğu bölümünde Yaka Ada (Adõr Adasõ) ve İçeri Çarpanak Adasõ, güneydoğu bölümünde ise Akdamar Adasõ vardõr. Adada yapõm tarihi X. yüzyõl a rastlayan ve Birinci Dünya Savaşõ na kadar faal olan Akdamar Kilisesi bulunmaktadõr. Volkanik kesme taşlardan yapõlmõş olan bina, hem iç hem de dõşõndaki duvar freskleri ile büyük ilgi görmektedir. Kabartmalarõ Adem ile Havva, ayrõca Hz. İsmail, Yunus, İbrahim ve Danyal Peygamberlerle, Hz. İsa ve Davut Peygamberleri sembolize eder. Ayrõca kabartmalar arasõnda bir çok dini figürleri sembolize edenler de vardõr. Van a gelen turistlerin büyük bir çoğunluğu bu kiliseyi ziyaret etmektedirler. Van Gölü kõyõlarõ, manzarasõ ve gölde motorlu teknelerle gezinti, göl bölgesinin başlõca turistik doğal potansiyel değerleri arasõnda sayõlabilir. Özellikle Van-Tatvan arasõndaki güney kõyõ bölgesi rekreasyonel amaçlarla ilgi gösterilen bir bölge durumuna gelmiştir. Bu kõyõlarda Yelkenli (Reşadiye), Gümüşdere (Edremit) ve Gevaş kõyõ kordonu, günü birliğine gidilen ve bazõ resmi kuruluşlarõn kamp yerleri bulunan rekreasyon bölgeleridir. Bölge de bulunan Nemrut Krater Gölü (12 km 2 ), Nemrut Dağõ (2935 m) nõn volkanik kütlesi üzerinde ve Tatvan a 22 km uzaklõktadõr. Bir hilale benzeyen gölün en derin yeri 150 m yi bulur. Uzunluğu 5 km yi bulan göl dünyanõn en büyük krater göllerinden biridir. Doğal turistik potansiyel yönünden değerlendirilmesi gereken bir doğa harikasõdõr. İçinde tekne ile gezinti yapõlabilir, çevresinde volkanolojik araştõrma yapõlabilir, göl çanağõnõn kenar yamaçlarõ ayna gibi parlak ve õşõnlarõ kõrõp yansõtan volkan camõ yüzeyli olup, güneş õşõnlarõnõ kõrar ve gölün yüzeyine yansõtõr. Bu renk karmaşasõ bir çok yabancõ turistin ilgisini çekmektedir. 11

42 Bölgenin diğer doğal turistik potansiyeli, Elazõğ ili sõnõrlarõ içerisindeki Hazar Gölü (86 km 2 ) ile Keban Yapay Baraj Gölü (675 km 2 ) dür. Hazar Gölü ulaşõm kolaylõğõ ve göl manzarasõ nedeniyle turizme açõlmaya en uygun göllerden biridir. Kõyõlarõnda çok temiz plajlar vardõr. Ancak bugün daha çok Elazõğ halkõ için günübirlik rekreasyon bölgesi olarak önem taşõmaktadõr. Özellikle Sivrice yöresi kamu kuruluşlarõ tarafõndan yapõlan tesisler sonucu bir dinlenme kamp bölgesi durumuna gelmiştir Kaplõcalar Erzurum ilinin ova kesimlerinde tektonik kökenli havzalar bulunmasõ nedeniyle yer yer sõcak su kaynaklarõ ve kükürtlü kaplõcalar bulunmaktadõr. Pasinler Ovasõ nda bu potansiyel oldukça yoğundur. Ilõca, Köprüköy ve Pasinler Kaplõca larõ Osmanlõ Devri ve belki daha eski yõllardan beri kullanõlmaktadõr. Ziyaretçilerin büyük çoğunluğunu Karadeniz Bölgesi ve yakõn çevreden gelenler oluşturmaktadõr. Yabancõ ziyaretçi sayõsõ yok denecek kadar azdõr. Ağrõ ili Kaplõcalarõ, Tunceli nin Bağõn Kaplõcalarõ, Kars õn Kuzganlõ Kaplõcalarõ, Van Erciş Kaplõcasõ bölgenin başlõca kaynaklarõdõr. Pasinler, Ilõca ve Köprüköy dõşõndaki kaplõcalar hamam işletmeciliği niteliğinde yöre halkõna hizmet vermektedir. Bölge termal kaynaklarõ bakõmõndan zengin bir potansiyele sahip (Aladağ, Hölenk, Hasan Abdal, Çukur gibi) olmakla beraber, yeterince değerlendirilmemektedir Kültürel Kaynaklar Doğu Anadolu Bölgesi, ülkenin en zengin kültürel kaynaklarõna sahiptir. Arkeolojik araştõrmalar sonucu M.Ö. onbin yõllarõna kadar uzanan yerleşim alanlarõnda kültür kalõntõlarõ tespit edilmiştir. Hakkari ve çevresinde Paleolotik; Erzurum'da Kalkolitik; Van Gölü çevresinden Malatya'ya kadar uzanan topraklarda Tunç ve Demir Çağlarõ kültürlerinin örnekleri ortaya çõkarõlmõştõr. Bölgede isim yapmõş kültür çevrelerinden Hurri, Trans-Kafkas, Urartu, Roma-Bizans, Vaspurakan Prenslikleri, Selçuklu, Akkoyunlu-Karakoyunlu ve Osmanlõ dönemlerine ait pek çok eser mevcuttur Sit Alanlarõ Bölgede bulunan Kültür ve Tabiat Varlõklarõnõ Koruma Kurullarõ tarafõndan belirlenen arkeolojik, kentsel ve doğal sit alanlarõ eklerde sunulmaktadõr. Tek tek yapõlar ve doğal değerler tescil edilerek koruma altõna alõnmõştõr. Ancak zengin kültür ve tabiat varlõklarõna sahip bölgede daha derinlemesine araştõrmaya ihtiyaç vardõr. Bilinenler arasõndaki sit alanlarõ aşağõda sõralanmõştõr: - M.Ö binlere inen tarihi ile en eski yerleşim alanlarõ şunlardõr: Hakkari Trişin Yaylasõ, Van Tilkitepe, Dilkaya, İmikuşağõ. - Demir çağõnõn en güçlü devleti Urartu döneminden kalan yerleşim alanlarõ arasõnda ise, Tuspa (Van), Zernakitepe, Çavuştepe, Anzaf, Ayanis, Altõntepe, Patnos, Tõkõzlõ, Bayburt, Hosap, Anzavurtepe kaleleri bulunmaktadõr. 12

43 - Günümüz kentleri arasõnda varlõklarõnõ sürdüren önemli tarihi kalelerde bulunmaktadõr. Bunlarõn başõnda Bayburt taki kaleler gelmektedir. Topoğrafik yapõsõ bakõmõndan da ilginç bir görünüm sergileyen Bitlis'te, yöresel düzgün kesme taşla inşa edilmiş yüzlerce mimarlõk abidesi mevcuttur. Ayrõca, Van Gölü'nün kõyõsõnda önemli bir merkez olan Ahlat'ta, Selçuklu döneminden kalma, adeta açõk hava müzesi durumundaki mezarlõklarda dönemin en gözde mezar anõtlarõ (kümbet, akõt), değişik tipte yüzlerce mezar taşõ, kale, cami ve medrese gibi mimari eserleriyle, turizm açõsõndan çok zengin bir potansiyele sahiptir. Arkeolojik kazõ ve restorasyonu halen devam etmekteyse de yetersizdir. Erzincan İli'nin 15 km uzaklõğõnda bulunan Altõntepe Urartu çağõnõn bölgedeki en önemli yerleşim alanlarõndan biridir. Tapõnak, saray, kabul salonu, mezarlar ve depo binalarõyla arkeolojik değerini hâlâ korumaktadõr. Doğu Anadolu'nun önemli şehirlerinden biri olan Erzurum, V. yüzyõlda kurulmuştur. Etrafõ surla çevrili tarihi şehrin içinde Selçuklu ve Osmanlõlardan kalma çok sayõda eser bulunmaktadõr. İl merkezinin yakõnõndaki son Osmanlõ döneminde, askeri amaçla inşa edilen "tabyalar", askeri tarih ve günümüz turizmine ayrõ bir zenginlik kazandõrmaktadõr. Kars il merkezinin 41 km uzaklõğõnda bulunan "Ani", M.Ö lere giden tarihi geçmişinin yanõsõra, Ortaçağõn farklõ kültür ve inanç çerçevesinde gelişen, doğu ile batõ kültürleri arasõndaki sentezi simgeleyen önemli turizm merkezlerimizden biridir. Etrafõ surlarla korunan şehirde, cami, kilise, saray, hamam başta olmak üzere pek çok tarihi eser bulunmaktadõr. Kazõ ve restorasyon çalõşmalarõ yapõlmakla birlikte, çevre düzenlemesi, bakõm ve koruma faaliyetleri yetersiz kalmaktadõr. Arkeolojik açõdan yörenin bir diğer yerleşmesi de Malatya'nõn 8 km. uzağõnda bulunan Aslantepe Höyüğü'dür. M.Ö. 3 binlerden başlayarak gelişen höyük, yedi farklõ kültür kalõntõsõnõ üzerinde taşõmaktadõr. Malatya'nõn bir diğer önemli yerleşim alanõ da, günümüzde Battalgazi ilçesi sõnõrlarõ içersinde kalan ve Türk dönemi eserleriyle dikkati çeken Eski Malatya'dõr. Burada Selçuklu ve Osmanlõ dönemlerine ait yüzlerce tarihi eser mevcuttur. Geçmişte olduğu gibi, Van Gölü Havzasõ'nõn merkezi durumunda olan Van, M.Ö. 5 binli yõllara tarihlenen Tilki Tepe yerleşmesinden başlayarak, Urartulara başkentlik yapmõş, Ortaçağda Vaspurakan Krallõğõ'nõ barõndõrmõş, Selçuklu ve Osmanlõ devletlerince iskan edilmiş olmasõndan dolayõ çok sayõda tarihi esere sahiptir. Buradaki kazõ ve restorasyon çalõşmalarõnõn da devlet desteği ile daha etkin bir şekilde yürütülmesi gerekmektedir Taşõnmaz Kültür Varlõklarõ Tarihi yerleşim alanlarõndaki mimari anõtlar "Taşõnmaz Kültür Varlõğõ" olarak tanõmlanmaktadõr. Çoğu sanat değeri taşõyan ve günümüze ulaşabilen bu yapõlar arasõnda surlar, tapõnaklar, saraylar, manastõr ve kiliseler, medrese, imaret, hamam, han, kümbet-türbe, köprü, çeşme-sebil, konak ve evler yer almaktadõr. Çavuştepe, Ayanis ve Altõntepe'de Urartu tapõnaklarõ, Ani, Akdamar Kiliseleri, Van Hüsrev Paşa, Oltu Aslanpaşa Külliyeleri, Bitlis, Malatya, Erzurum, Bayburt, Van ve Hõnõs Ulu Camileri; Çifte Minareli, Yakutiye ve Gökmeydan Medreseleri, Rahva (Eleman) Rüstem Paşa ve Iğdõr Hanlarõ, Tercan Mama Hatun, Erzurum Gümüşlü, Ahlat Usta Şakirt, Gevaş Halime Hatun, Erciş Anonim Kümbetleri, Çobandede, Murat, Hoşap, Hurkan ve Bendimahi Köprüleri, Erzurum Bakõrcõlar, 13

44 Boyahane, Ahlat Saray, Van Çifte Hamamlarõ, İshak Paşa Sarayõ, Erzurum Cennetzade Çeşmesi, Bölgedeki taşõnmaz kültür varlõklarõnõn ilk akla gelen örnekleridir (Tablo , Tablo ve Ekler 2). Tablo 6.1.6: Müzelere Bağlõ Taşõnmaz Varlõklar TAŞINMAZ KÜLTÜREL VARLIKLAR TÜRKİYE GENELİ DOĞU ANADOLU BÖLGESİ TEK YAPILAR (TOPLAM) Askeri Kültürel ve Dinsel İdari Yapõlar Sivil Mimari Örnekleri Endüstriyel Doğal Anõtlar SİT ALANLARI (TOPLAM) Arkeolojik Kentsel Tarihi Doğal Anõtlar Kaynak: DİE, Ekonomik ve Sosyal Göstergeler

45 CAMİ TÜRBE KALE SARAY KİLİSE MEZAR KÜMBET HAZİRE Tablo 6.1.7: İllere Göre Kültür Varlõklarõnõn Dağõlõmõ HAMAM HAN ÇEŞME KÖPRÜ MEDRESE ŞEHİTLİKKAPI KAPLICA TABYA HÖYÜK ŞELALE KONUT İL TOPLAMLARI Sivil Resmi AĞRI ARDAHAN BAYBURT BİNGÖL BİTLİS ELAZIĞ ERZİNCAN ERZURUM GÜMÜŞHANE HAKKARİ IĞDIR KARS MALATYA MUŞ TUNCELİ VAN TOPLAM Türkiye Geneli Bölgedeki Kültür Varlõklarõnõn Türkiye Geneline Göre Oranõ (yüzde ) 5,7 Kaynak: Kültür Bakanlõğõ, Kültür ve Tabiat Varlõklarõnõ Koruma Genel Müdürlüğü, Kültür Envanter Kayõtlarõ, Ankara,

46 Bu abidelerden bir kõsmõ iyi durumda olduğu halde, diğerleri de bakõmsõz durumdadõr Baraj Sularõ Altõnda Kalan Kültür Varlõklarõ Keban Barajõ'nõn kapladõğõ alan içinde 59 köy, 26 mezra, 6 kompleks tamamen; 104 köy, 24 mezra, 11 mahalle ve 2 kompleks kõsmen sular altõnda kalmõştõr. Su tutmadan önce, Urartu dönemine ait eserler ise müzelere taşõnmõştõr Kültürel Donanõm (Müzeler ve Tiyatrolar) Zengin kültür potansiyeline rağmen, kültürel varlõklarõn sergilendiği müze ve galeriler, Türkiye geneline göre bölgede çok yetersiz durumdadõr (Tablo ). DAP kapsamõndaki 16 ilden Tunceli, Bingöl, Bitlis (merkez), Muş, Ardahan, Iğdõr, Ağrõ, Gümüşhane, Bayburt ve Hakkari'de Kültür Bakanlõğõ Anõtlar ve Müzeler Genel Müdürlüğü'ne bağlõ müze bulunmamaktadõr. Diğer illerdeki müzeler de yetersiz mekan ve elemanlarla hizmet vermektedir. Hakkari, Bayburt ve Bitlis'te müze açõlmasõ için çalõşmalar devam etmektedir. Ayrõca Ani Harabeleri, Hoşap, Van, Çavuştepe Kaleleri, Ahlat, Akdamar Adasõ gibi tarihi yerleşim alanlarõ açõk hava müzesi olarak ziyaret edilmektedir. Tablo 6.1.8: Bölgenin Kültürel Etkinlik Donatõlarõ ÜNİTELER TÜRKİYE GENELİ DOĞU ANADOLU Müzeler Sinema Resmi Tiyatro 42 - Devlet Tiyatrolarõ 26 2 Resmi Kurum Tiyatrolarõ 17 - Özel Tiyatrolar 18 1 Opera ve Bale Salonu 6 - Kaynak : DİE, Ekonomik ve Sosyal Göstergeler yõlõndan itibaren Bölge de yoğunlaşan terör nedeniyle turizmle birlikte müze ve ören yerlerini ziyaret eden turist sayõsõnda düşüşler olmuştur yõlõnda bölgedeki müzelerin ziyaretçi sayõsõ iken, 1998'de 'e düşmüştür. (Tablo 6.1.9) Halkõn müze ve resim galerilerine karşõ ilgisi son derece zayõf kalmaktadõr. İl Kültür Müdürlükleri ile Üniversitelerin ilgili birimlerinde bulunan resim ve sanat galerilerindeki aktivite, çoğunlukla resmi kurum-kuruluş görevlileri, öğretim üyesi ve öğrencilerle sõnõrlõ kalmaktadõr. 16

47 Tablo 6.1.9: Bölge Müzeleri Ziyaretçi Durumu (Kişi) Müze Yerli Yabancõ Toplam Yerli Yabancõ Toplam Yerli Yabancõ Toplam Yerli Yabancõ Toplam Ahlat Elazõğ (Elazõğ ve Harput) Erzincan* Erzurum (Arkeoloji, Etnografya ve Atatürk Evi) Kars Malatya** Van Toplam Kaynak: Müze Müdürlükleri İstatistiklerinden, 1999 * Deprem sebebi ile 1988 yõlõndan beri müze ziyaretçilere kapalõ durumda ** Düzenleme nedeni ile 1997 yazõndan beri ziyaretçilere kapalõ durumda 17

48 Doğu Anadolu illerinde yalnõz Erzurum ve Van'da Devlet tiyatrosu bulunmaktadõr. Az sayõdaki sinemalar ise televizyonun yaygõnlaşmasõ sonucunda kapanma noktasõna gelmiştir. Bölgede tiyatro ve sinema dõşõnda, kültürel etkinlik gösteren sahne sanatlarõ bulunmamaktadõr. 12 Mart 1997'de perde açan Erzurum Devlet Tiyatrosu 1998 yõlõ sonuna kadar 144 oyunla seyirciye hitap etmiş; 9 ay sonra hizmete giren Van Devlet Tiyatrosu ise 167 oyunla seyirci toplamõştõr (Tablo ). Tablo : Bölgedeki Devlet Tiyatrolarõ, Oyun ve İzleyici Durumu OYUN SAYISI SEYİRCİ SAYISI TOPLAM OYUN SEYİRCİ Erzurum* Van** Toplam * Erzurum Devlet Tiyatrosu Müdürlüğü'nün tarihleri arasõ kayõtlarõ. ** Van Devlet Tiyatrosu Müdürlüğü'nün tarihleri arasõ kayõtlarõ Yatõrõm Programõ Kapsamõndaki Kültür Projeleri Geçmiş kültürlerden bize miras olarak kalan çok sayõdaki kültür ve tabiat varlõğõ Kültür Bakanlõğõ'nõn kõsõtlõ bütçe imkanlarõ (Bakanlõğõn tüm birimleri için genel bütçeden ayrõlan pay binde 2 dir.) nedeniyle korunamamakta; yeterince araştõrma, kazõ ve restorasyon çalõşmalarõ yapõlamamaktadõr. Tarihi İpek Yolu üzerinde bulunan kervansaraylar, köprüler, Ahlat Mezar Taşlarõ, Eski Van Kenti, Akdamar ve Çarpanak Kiliseleri, bakõm ve onarõma muhtaç durumdadõr. Bölgedeki tarihi konaklama yerleri ve evler gün geçtikçe yok olmaktadõr. İnanç turizminin temel kaynağõ olan kutsal alanlarla türbeler ise çağdaş turizm anlayõşõndan uzak bakõmsõz bir görünüm sergilemektedir. Doğu Anadolu daki yol ağõ genel olarak, mevcut turizm potansiyeline yönelik hizmetler için yeterli nitelikte değildir. Yol ağõnõn yetersizliği özellikle Ani Harabeleri, İshak Paşa Sarayõ, Trişin Yaylasõ ve Ağrõ Dağõ nõ ziyarette belirli zorluklar doğurmaktadõr. Kültür Bakanlõğõ Anõtlar ve Müzeler Genel Müdürlüğünce Devlet Planlama Müsteşarlõğõ na gönderilen 1999 yõlõ Yatõrõm Teklif Programõnda yer alan Doğu Anadolu Bölgesindeki yapõlar aşağõdadõr; Kars Ani Şehri Restorasyonu Hakkari Tarihi mezarlõklarõ Çev. Düz. Bitlis Eski Vali Konağõ Restorasyonu 18

49 Bitlis Kalesi Onarõmõ Ahlat Kalesi onarõmõ Sahil Kalesi onarõmõ Adicevaz Kalesi onarõmõ Güroymak Mezarlõğõ Çev. Düz. Yap. Ağrõ Doğubeyazõt İshakpaşa Sarayõ Rest. Erzurum Pasinler Kalesi Rest. Çev. Düz. Proj. Yap. İspir Kalesi Rest. Çev. Düz. Proj. Yap. Oltu Kalesi Röl. Rest. Çev. Düz. Proj. Yap. Erzurum Müzesi On. Yoncalõk Askeri Hamam Rest. Atatürk Evi On. Elazõğ Harput Kalesi Proj. Yap. Harput Kalesi On. Van Van Müzesi Ek Bina İnş. Akdamar Kilisesi On. Çev. Düz. Van Kalesi On. Hoşap Kalesi On. Muş Müze Binasõ İnş. Bayburt Bayburt Kalesi On. Kültür Bakanlõğõ ve Vakõflar Genel Müdürlüğünce yürütülen mevcut projeler Tablo , Tablo ve Tablo de görüldüğü gibidir. 19

50 Tablo : 1997, 1998 Yõllarõnda Doğu Anadolu Bölgesi ndeki İllerde Ele Alõnan İşlerle, 1999 Yõlõ İlk Altõ Ayõ için Gönderilen Ödenekler Listesi İller Erzurum - Yoncalõk Askeri Hamamõnõn Röl. Rest. Resti. Proj. Yap. - İspir Kalesi Röl. Rest. Resti. Proj. Yap. - Pasinler Kalesi Röl. Rest. Resti. Proj. Yap. - İspir Ceneviz Kalesi Onarõmõ - Erzurum Müzesi Yangõn ve Soyguna Karşõ Teç. - Erzurum Röl. Ve Anõt Müd. Hizmet Binasõ On. Kars - Ani Şehri Röl. Rest. Resti. Proj. Yap. - Ani Şehri Restorasyonu (Milyon TL.) 1997 Yõlõ 1998 Yõlõ 1999 Yõlõ Erzincan - Kemah Kalesi Röl. Rest. Resti. Proj. Yap (*) Van - Van Müzesi Ek Bina İnşaatõ ve Çev. Düz (*) Elazõğ - Harput Kalesi On Bitlis - Bitlis Kalesi On. - Ahlat Müzesi On. - Ahlat ve Güroymak Selçuklu Mezarlõklarõn Çev.Duv.Yap. - İhlasiye Medresesi On. - Eski Vali Konağõ On Muş - Malazgirt Kalesi On Bayburt - Bayburt Kalesi On. - Bayburt Kavallar Evi On. - Bayburt Aydõntepe Yer Altõ Şehri Çev. Düz. - Korgan Köprüsü On. - Bayburt İlindeki Türbelerin On (*) (*) Malatya - Malatya Müzesi On Hakkari - Tarihi Mezarlarõn On Ağrõ - İshakpaşa Sarayõ Röl. Rest. Proj. Yap. - İshakpaşa Sarayõ Rest. Çev. Düz. 860(*) Bingöl - Zulümtepe Kalõntõlarõ Çev. Düz. 500 Kaynak: Kültür Bakanlõğõ Anõtlar ve Müzeler Genel Müdürlüğünden Alõnan Veriler (*) Ödenekler İl Özel İdare Müdürlüğüne Gönderilmiştir

51 Tablo : Kültür Bakanlõğõ Yatõrõm Projeleri Listesi (Milyon TL.) Proje Adõ Yer İşin Başlama Bitiş Tarihi Proje Tutarõ 1998 Tahmini Harcama 1999 Yatõrõmõ Ahlat Kalesi Kazõ ve Rölöve Bitlis-Ahlat Restorasyon Projesi Yapõmõ Bitlis-Ahlat Bayõndõr Köprüsü Kentsel Bitlis-Ahlat Tasarõm / Çev. Düz. Proj. Eski Van Kalesi Girişi 1/500 1/200 ve Van-Merkez Alt Ölçekli Projesi Eski Van Kalesi Çev.Düz.Proj.Uy. Van-Merkez Bayõndõr Köprüsü Çev. Düz. Bitlis-Ahlat Bayburt Kalesi Çev.Düz.Uyg. Bayburt-Merkez Kaynak: Kültür Bakanlõğõ, Kültür ve Tabiat Varlõklarõnõ Koruma Genel Müdürlüğü Tablo : Vakõflar Genel Müdürlüğü nce Yürütülen Projeler (Milyon TL.) Projenin Adõ (*) Yer İşin Başlama- Proje 1999 Geçici Yat. Bitiş Tarihi Tutarõ Gökmeydan Medresesi (Mülhak) On. Bitlis-Ahlat Rahva (Eleman) Hanõ On. Bitlis-Merkez Başhan On. Bitlis-Merkez Papşan Han On. Bitlis-Merkez Nadir Baba Türbesi On. Elazõğ-Merkez Kale Hamamõ On. Elazõğ-Merkez Mamahatun Kervansarayõ II.Kõsõm On. Erzincan-Tercan Eski Hamam On. Erzincan-Kemaliye Rüstempaşa Kervansarayõ ve Bedes. On. Erzurum-Merkez Muratpaşa Hamamõ II.Kõsõm On. Erzurum-Merkez Gümrük Hamamõ On. Erzurum-Merkez Saray Hamamõ On. Erzurum-Merkez Pir Ahmet Tür., Mehmet Çelebi Tür. On. Gümüşhane-Merkez Meydan Medresesi On. Hakkari-Merkez Hüseyin Paşa Bedesteni On. Malatya-Darende Hüseyin Paşa Hamamõ II.Kõsõm On. Malatya-Darende Ulu Camii Kervansarayõ On. Malatya-B.Gazi Seyit Mah. Camii ve Türbesi On. Van-Erciş Hoşap Hasan Bey Med. Tür. On. Van-Gürpõnar Yõldõrõm Köyü Ali Baba Türbesi On. Bayburt-Merkez Çamur Köyü Kümbeti On. Bayburt-Merkez Şehit Osman Türbesi On. Bayburt-Merkez Şeyh Hayran Türbesi On. Bayburt-Merkez Masat Dede Korkut Türbesi On. Bayburt-Merkez Çayõryolu Kutlu Bey Türbesi On. Bayburt-Sünür Kaynak: Vakõflar Genel Müdürlüğü (*) : Proje kapsamõ dahilindeki illerde ayrõca 69 camii onarõmõ devam etmektedir. 21

52 Turistik İşletmeler Bölgedeki otel yatak kapasitesini gösteren Tablo incelendiğinde önemli bir veri ile karşõlaşõlmaktadõr. Turistik işletme belgeli yatak kapasitesinin belediye belgeli yataklardan çok az olmasõ (yaklaşõk 1/3 ü) genelde bölgede düşük gelirli turistlerin konakladõğõnõ göstermektedir. Tablo : Bölge de Turistik Yatak Kapasitesi Bölgesi Turistik İşletme Belgeli Yatak Sayõsõ Turistik Belgeli Sayõsõ Yatõrõm Yatak Belediye Belgeli Yatak Sayõsõ Toplam Yatak Sayõsõ Doğu Anadolu Güneydoğu Anadolu Türkiye Toplamõ Kaynak: Turizm Bakanlõğõ: Turizm istatistikleri (1997). Belediye belgeli otellerin niteliklerine göre değerlendirme (Tablo ) yukarõdaki sonucu doğrulamaktadõr. Tablo : Bölge İllerinde Belediye Belgeli Tesis ve Yatak Sayõlarõ (1997) İLLER NİTELİKLİ NİTELİKSİZ A- TOPLAM Tesis Sayõsõ Yatak Say. Tesis Sayõsõ Yatak Say. Tesis Sayõsõ Yatak Say. Ağrõ Bingöl Bitlis Elazõğ Erzincan Erzurum Gümüşhane Hakkari Kars Malatya Muş Tunceli Van Bayburt Ardahan Iğdõr Toplam Türkiye T Kaynak: T.C. Turizm Bakanlõğõ 1997 Yõlõ Belediye Belgeli Konaklama İstatistikleri Bülteni, Yayõn no: 1998/2, Ankara, Tablo de görüldüğü gibi Turistik Yatõrõm Belgeli yatak sayõsõnõn mevcut yatak sayõsõndan fazla olmasõ önemli bir gelişmedir. Turistik yatõrõmlarõn hõzla arttõğõ ve iki yõl içinde önemli gelişmelerin beklendiği görülmektedir. Bu yatõrõmlarõn ise, kõş sporlarõ merkezlerinde toplandõğõ anlaşõlmaktadõr. 22

53 Turistik İşletmelerde Konaklayan Turist Sayõlarõ Tablo da illere göre tesislerde konaklayan yerli ve yabancõ turist sayõlarõ görülmektedir. Tablodan 1996 yõlõnda yerli turistin, yabancõ turistin bölgede konakladõğõ görülmektedir. Genelde turistik tesisler, iç turizme yönelik çalõşmakta ve gelir düzeyi düşük bir turist grubuna hizmet etmektedirler. Yerli ve yabancõ turist ağõrlayan Bölge deki illerin dağlõmõ Tablo ve Tablo de verilmiştir. Geceleme sayõlarõndan hareketle gelen yabancõ turistlerin daha çok transit olarak bölgede geceledikleri anlaşõlmaktadõr. Ancak, Erzurum da kõş sporlarõ merkezlerinde ortalama iki gece kaldõklarõ görülmektedir. Tablo in analizinden yerli turistlerin transit olarak veya iş görüşmesi için kentte geceledikleri anlaşõlmaktadõr. 23

54 Tablo : İllere Göre Turistik Belgeli ve Belediye Belgeli Konaklama Tesislerinde Konaklayan Kişi, Geceleme Sayõsõ İLLER YIL GİRİŞ GECELEME YERLİ YABANCI TOPLAM YERLİ YABANCI TOPLAM AĞRI BİNGÖL BİTLİS ELAZIĞ ERZİNCAN ERZURUM GÜMÜŞHANE HAKKARİ KARS MALATYA MUŞ TUNCELİ VAN BAYBURT ARDAHAN IĞDIR DOĞU ANADOLU TÜRKİYE GENELİ Kaynak: Turizm Bakanlõğõ Konaklama İstatistikleri Bültenleri

55 Tablo : Bölge de Yabancõ Turist Ağõrlayan İlk Beş İl İL Yabancõ Turist Girişi Yabancõ Turist Gecelemesi Iğdõr Van Erzurum Hakkari Ağrõ Kaynak: Turizm Bakanlõğõ 1996 İstatistikleri Tablo : Bölge de Yerli Turist Ağõrlayan İlk Altõ İl İL Yerli Turist Girişi Yerli Turist Gecelemesi Erzurum Van Ağrõ Malatya Erzincan Elazõğ Kaynak: Turizm Bakanlõğõ 1996 İstatistikleri İranlõ Turistlerin Önemi 1998 yõlõnda İranlõ turist Türkiye ye giriş yapmõştõr. Tablo da İranlõ turistlerin hangi kapõlardan girdikleri hangi kapõlardan çõktõklarõ görülmektedir. İranlõ turistlerin önem sõrasõna göre Ağrõ (Gürbulak), Kilis (Öncüpõnar), İstanbul ve Hakkari den giriş yaptõklarõ görülmektedir. 25

56 Tablo : Türkiye ye Giriş Yapan İran lõlarõn Giriş Kapõlarõna Göre Sõralamasõ (1998) GİRİŞ KAPISI GİRİŞ KAPI ADI GİRİŞ YAPAN SAYISI ÇIKIŞ YAPAN SAYISI AĞRI Gürbulak KİLİS Öncüpõnar İSTANBUL Ahl.Karaköy HAKKARİ Esendere EDİRNE Kara+Tren HATAY Cilvegözü, İskenderun, Yay IĞDIR Dilucu İZMİR Hava+Deniz MUĞLA Hava+Deniz SAMSUN Hava+Deniz ARTVİN Kara+Deniz KIRKLARELİ Dereköy ZONGULDAK Deniz+Hava İÇEL Deniz ANTALYA Hava+Deniz ADANA Hava+Deniz TRABZON Hava+Deniz AYDIN Kuşadasõ 43 4 KOCAELİ Derince TEKİRDAĞ Merkez 17 8 ARDAHAN Çõldõr+Posof GAZİANTEP Islahiye Gargamõş 15 5 ŞIRNAK Hamur 14 0 MARDİN Nusaybin KAYSERİ Erkilet (Hava) 3 0 ŞANLIURFA Akçakale 1 17 BALIKESİR Hava+Deniz 1 0 ANKARA HAVA RİZE DENİZ+KARA TOPLAM Kayõtlara göre toplam giren Girişi belli olmayan Toplam çõkan Çõkõşõ belli olmayan Kaynak: Turizm Bakanlõğõ İranlõ larõn Mekke ye hac amacõyla Türkiye üzerinden geçiş yaptõklarõ anlaşõlmaktadõr. İranlõ turistlerin hangi ulaşõm türü ile Türkiye ye geldikleri araştõrõldõğõnda büyük çoğunluğun karayolu ile geldikleri görülmektedir (Tablo ). 26

57 Tablo : Türkiye ye gelen İranlõ Turistlerin Kullandõklarõ Ulaşõm Türleri Hava Kara Tren Deniz TOPLAM İranlõ Giren Turist İranlõ Çõkan Turist Kaynak: Turizm Bakanlõğõ 1998 İstatistikleri Uçakla gelen İranlõ turistlerin büyük çoğunluğunun İstanbul a giriş, çõkõş yaptõğõ anlaşõlmaktadõr. Doğu Anadolu Bölgesi için üzerinde önemle durulmasõ gereken konu, kara yoluyla Türkiye ye giriş veya çõkõş yapan nin üstünde İranlõ turistin yönlendirilmesidir. İranlõ turistin yarõsõna yakõn bir bölümü Ağrõ Gürbulak gümrük kapõsõndan giriş çõkõş yapmaktadõr. Hakkari Esendere kapõsõndan giren turist aynõ yoldan çõkõş yapmamaktadõr. Van õn Kapõköy gümrük kapõsõ ise kullanõlmamaktadõr. İran õn büyük kentleri Tahran ve Tebriz den gelişte engebeli olmayan ve dağ tõrmanmadan geçişin Ağrõ (Gürbulak) gümrük kapõsõndan olduğu görülmektedir. Tahran dan çõkan bir turistin Gürbulak dolaylarõnda bir noktada gecelemesi gerekmektedir. O halde, İranlõ turistleri ağõrlayacak ilk ve önemli tesislerin Doğu Beyazõt dolaylarõnda olmasõ önem taşõmaktadõr. Doğal olarak, sõnõrdan giren İranlõlarõn ise yol boyu tesislerinde dinlendirilmesi gerekmektedir. Bilindiği gibi, İran 1980 li yõllarda Trabzon limanõnõ ithalat kapõsõ olarak yoğun kullanmõştõr. Ancak liman hizmetlerindeki fiyat politikasõ, taşõyõcõ firmalarõn tekel olmaya yönelmeleri ve fiyatlarõ yükseltmeleri sonucu ve ayrõca politik nedenlerle bu güzergahtan taşõmacõlõğõ başka ülkelere kaydõrmõşlardõr Türkiye Nahcõvan-Azerbeycan İlişkileri Son yõllarda en hareketli kapõlardan bir tanesi de Iğdõr Nahcõvan gümrük kapõsõdõr. Sõnõr ticareti sonucunda doğan bu hareketlilik bölgedeki ticareti etkilemektedir. Aynõ zamanda Iğdõr da kurulmasõna başlanõlan serbest bölge, teknokent projesi, komşu ülkelerle ilişkilerde önem taşõmaktadõr Bölge de Turizmin Gelişmesi İçin Temel Yaklaşõm Bölge deki turizmin gelişmesi, Güneydoğu Anadolu Projesinden (GAP) bağõmsõz düşünülmemelidir. Turizm Bakanlõğõ GAP turizm master planõ çalõşmalarõnõ sürdürmektedir. Turizm planlamasõ için öncelikle turistin bölgeden beklentilerini analiz etmek gerekmektedir. Turistin beklentileri aşağõdaki şekilde sõralanabilir: 27

58 a) Turist en kõsa yoldan uygun bir ulaşõm türü ile bölgeye gelmeyi arzulayacaktõr, b) Uzun süreli değil, kõsa süreli turlarla bölgeyi tanõmayõ isteyecektir, c) Ulaşõm giderlerini en aza indirmeyi planlayacaktõr, d) Bölgeyi gezerken kendini güvende hissetmesi gerekmektedir, e) Bölgedeki seyahatinin konforlu olmasõna önem verecektir, f) Turizmi destekleyen yan etkinlikler, kültürel etkinlikler turistik talebi etkileyecektir Erişilebilirliğin Yüksek Olmasõ Bölgeye yapõlacak turlar kara veya hava yolu ile yapõlabileceği gibi kompoze olarak hava yolu + kara yolu ulaşõmõ biçiminde de tasarlanabilir. Halen bölgede etkili havaalanlarõ şunlardõr: - Karadeniz kõyõsõnda; Samsun, Ordu, Trabzon, Batum, - Malatya, Elazõğ, Erzincan, Erzurum, Kars, Van. Turizmde en önemli konu, en ucuz ve en kõsa zamanda gidilecek yere erişebilmektir Turlarõn Süreleri Bölgedeki uzun süreli turlara örnekler aşağõdaki gibidir; - Erzurum-Kars (Ani Harabeleri) Iğdõr-Doğu Beyazõt (Ishakpaşa Sarayõ) Çaldõran-Muradiye-Van Güzelsu Kalesi-Çavuştepe-Akdamar Adasõ (Van Gölü) Elazõğ veya Diyarbakõr. - Ankara-Samsun-Trabzon-Erzurum-Doğu Beyazõt (1460 km.) - Ankara-Yozgat-Sivas-Erzincan-Erzurum (929 km.) - Trabzon-Rize-Artvin-Kars-Horasan (599 km.) - Kayseri-Malatya-Elazõğ-Erzurum (799 km.) - Ağrõ-Van-Tatvan-Bitlis-Muş-Bingöl-Elazõğ (777 km.) Uzun süreli turlara karşõn, 3 veya 5 günlük kõsa süreli turlara talebin daha fazla olduğu göz önüne alõnõrsa, kõsa süreli turlarõn ancak uçakla anlamlõ olacağõ görülmektedir. Söz konusu turlara örnekler aşağõda verilmiştir; - Erzurum Palandöken Dağlarõ ve kayak merkezleri - Tortum Gölü ve Çağlayan, Girlevik Çağlayan (Erzincan) - Kars Ani Harabeleri - Ağrõ Dağõ, Kop Dağõ, Dumlu Dağõ trekking - Nemrut Dağõ (Soft trekking) 28

59 - Tunceli Munzur Milli Parkõ - Van Gölü çevresi (Ahlat, Çavuştepe, Ayanis tapõnağõ (Urartu), Akdamar Adasõ, Van Kalesi v.b.) Ulaşõmda Giderlerin En Aza İndirilmesi Turist genelde harcamalarõnõn yüzde 40 õnõ yol giderleri olarak ayõrmaktadõr. Konaklama için ayrõlan pay ise, yüzde 30 kadardõr. Bölgeye gelişte ulaşõm giderleri fazla olacağõna göre farkõn konaklama giderlerinden sağlanmasõ önerilebilir Güvenli Seyahat Bölgenin kõş sporlarõ için çok uygun olmasõna karşõn, çõğ sorunu önem taşõmaktadõr. Bu konuyla ilgili rapor yerleşmeler bölümünde çalõşmaya eklenmiştir. Çalõşmada görüleceği gibi çõğa karşõn güvenlik birinci derece önem taşõmaktadõr. Yollardaki güvenlik ise öncelikle alt yapõnõn yeterli olmasõyla mümkündür. Güvenli, konforlu bir ulaşõm sisteminin İran dan gelen transit yolcunun çok büyük oranda artmasõna neden olacaktõr Konforlu Bir Turizm Konforlu bir turizm için bölgedeki konaklama biçimleri aşağõdaki şekilde önerilebilir: - Otel-motel, dinlenme-yol üstü tesisleri, - Kamping (çadõrlõ kamp, karavan, vb.), - Kõrsal barõnak, cankurtaranlar (karayollarõnõn tesisleri vardõr.), - Tatil köyleri, - Gençlik kamplarõ, hostel, öğrenci yurtlarõ, yatõlõ bölge okullarõ vb., - Yayla turizmi, yayla evleri Turizmi Destekleyen Etkinlikler Folklor Turizmi destekleyen etkinlikler içinde en önemli veri, bölgedeki zengin halk kültürü olan folklor dür. Yaşama biçimini sembolize eden yöresel halk oyunlarõ çok zengin ve çeşitlidir. Giysi ve motifleri farklõ, ancak, oynanõş biçimleri benzerlik gösteren ve davul zurna eşliğinde oynanan bu oyunlar arasõnda; Kars õn Sarõ Çivil, Şeyh Şamil, Terekeme, Azerbeycan ve Karabağ oyunlarõ; Erzurum un Hey Nare, Kol Sallama, Aşõrma ve Bar; 29

60 Hakkari nin Ağõr Halay, Koçerliler; Van õn Lorke, Kekekvan ve Papuri; Muş un Herkuşta, Hançer-Bõçak; Bayburt un Bar; Tunceli nin İki Ayak, Lorge; Ağrõ nõn Sarõ Bülbül, Ağrõ Gülüm; Elazõğ õn Çayda Çõra,Keban Çiftetellisi, Yavuz ve Kafkas; Erzincan õn Karşõlama, Ayõ Oyunu; Malatya nõn Derino, Lorke; Bitlis in Koçeri, Küccarõ; Bingöl ün Delilo ve Bingöl Halayõ yer almaktadõr. Gastronomi Bölgeye has yemek kültürü de önem taşõmaktadõr. Bölgedeki hayvancõlõğõn önemi nedeniyle et yemekleri önde gelmektedir. Kaşar peyniri ile Kars õn, balõ ile Erzurum un, tulum peyniri ve oğma peynir ile Elazõğ õn ün kazandõğõ bir gastronomi öne çõkmaktadõr. Tandõr geleneğinin getirdiği, tandõrda ekmek ve kebap en önemli özellikler olarak sõralanabilir. El Sanatlarõ Doğu Anadolu Bölgesi el sanatlarõ bakõmõndan zengin bir potansiyel sergilemektedir. Emek-yoğun üretilen eserler ön plandadõr. Bu konuyla ilgili geniş bilgi el sanatlarõ bölümünde sunulmaktadõr. Şenlikler, Özel Törenler Nevruz, Hõdõrellez, Koç Katõmõ, Kurban Bayramõ, Yağmur Duasõ, Düğünler, Cirit, Sünnet Törenleri şenlikler arasõnda yer almaktadõr. - Malatya Kayõsõ Festivali (20-22 Temmuz) - Arapgir Bağbozumu Şenlikleri (1-7 Eylül) - Sivrice Çöl Şenlikleri ve Ağrõ Şenlikleri (Elazõğ) - Adilcevaz Ceviz Festivali (Ekim), Bitlis - Ahlat Kültür Haftasõ (Ağustos), Bitlis - Ahilik Kültür Haftasõ (11-17 Ekim), Erzincan - Refahiye Bal Festivali (5 Ağustos) - Kemaliye Halõ Festivali (23-25 Temmuz) - İliç Peynir Festivali (2-4 Eylül) - Kemal Kuzu Kõrkõm Panayõrõ (2 Ağustos) - Dede Korkut Kültür ve Sanat Şenliği (14-20 Temmuz), Bayburt - Kadõrga Yaylasõ Şenlikleri (Temmuz Ayõnõn 3. Haftasõ), Gümüşhane - Kuşburnu Pestil Kültür Turizm Şenliği (Eylül), Gümüşhane - Aşõk Emrah Şenlikleri (Eylül), Van-Erciş - Satranç festivali (Ağustos), Bahçesaray 30

61 Düşman işgaline uğramõş bölgedeki her il ve ilçenin kurtuluş günleri de geleneksel kutlamalar arasõnda yer almaktadõr. Binlerce yõllõk önemli panayõrlar ise, Erzurum ve Van Panayõrlarõdõr. Erzurum ve Doğu Anadolu İpek Yolu Fuarõ olan, Van Panayõrõ, uluslararasõ boyutta her yõl düzenlenmektedir Dar Boğazlar; Çerçeve Koşullar Bölge, ekolojik, sosyo-kültürel çevre olarak zengin olmasõna rağmen, ülkemizin kültür ve turizm sektörü içinde hak ettiği yeri alamamõştõr. Sürdürülebilir bir turizm gelişmesi için aşağõdaki çerçeve koşullar sõralanmalõdõr. Bölgede turizmin sürdürülebilir gelişmesi için çerçeve koşullarõ: - Ana Çerçe ve Koşullarõ Ulaşõm alt yapõsõnõn geliştirilmesi (Uluslararasõ havaalanõ, Trans Asiatique oto yolu, vb.), Ülkemizdeki turlarla bağlantõlarõn kurulmasõ. (Karadeniz limanlarõ ile bağlantõlar transit geçenlerin, İran'lõ turistler gibi bölgeye ilgilerinin çekilmesi, GAP turizm master planõ ile bağlarõn kurulmasõ.), Turist için güvenliğin sağlanmasõ, Toplumun bilinçlendirilmesi ve turistlere bakõş açõlarõnõn geliştirilmesi. - Ekonomik Çerçeve Koşullar ; Havayolu ile yolculuklarda ekonomik destek sağlanmasõ (ucuz yakõt, havaalanõ hizmetlerinin ucuz yapõlmasõ. vb.), Turistik yatõrõmlarda özel finansman sağlanmasõ, Pazarlama ve birliklerin oluşturulmasõ (kõrsal turizm birliği, soft turizm birliği vb.), Yabancõ ülkelerde tanõtma ve pazarlama için özel destek sağlanmasõ, Turizm okullarõ ve özel turizm uğraşlarõ için geliştirme merkezleri kurulmasõ. - Sosyal ve Ekolojik Temel Koşullar Turizmde çevrenin öne çõkarõlmasõ ve bölgeye has turizm için özel koşullarõn belirlenmesi, Arkeolojik alanlarõn planlanmasõ ve düzenlenmesi için etkin politikalarõn geliştirilmesi, müze ve sit alanlarõndaki kadrolarõn desteklenmesi ve etkin hale getirilmesi, 31

62 Doğal sit alanlarõnõn korunmasõ ve geliştirilmesinde yerel yönetimlerin desteğinde Bakanlõklar arasõ özel fonlarõn oluşturulmasõ. -Kültürel Yatõrõmlar ve Koşullar Kültürel yatõrõmlar incelendiğinde büyük bir çoğunluğunun eğitim yatõrõmlarõ olduğu görülür. Ardahan-Posof : İlçe Halk Kütüphanesi Ardahan-Hanak : İlçe Halk Kütüphanesi Bayburt : Kültür Merkezi Bingöl : Kültür Merkezi Bitlis-Mutki : İlçe Halk Kütüphanesi Erzincan-Üzimlü : Halk Eğitim Merkezi Erzincan : İl Kültür Merkezi Erzurum-Hõnõs : Kültür Merkezi Gümüşhane : Kültür Merkezi Hakkari : Kültür Merkezi Hakkari-Yüksekova : Kültür Merkezi Hakkari-Şemdinli : İlçe Halk Kütüphanesi Iğdõr : Kültür Merkezi Malatya : Kültür Merkezi Malatya-Akçadağ : Kültür Merkezi Muş : Kültür Merkezi Muş-Varto : Kültür Merkezi Tunceli : Kültür Merkezi Tunceli-Nazimiye : İlçe Halk Kütüphanesi Tunceli-Ovacõk : İlçe Kültür Merkezi Tunceli-Mazgirt : İlçe Halk Kütüphanesi Van : İl Kültür Merkezi Van-Başkale : İlçe Halk Kütüphanesi Van-Çatak : İlçe Halk Kütüphanesi Yapõlmakta olan kültürel tesislerin bir an önce bitirilmesi yanõnda, bu kültürel tesislerde çalõşacak elemanlar da çok büyük önem taşõmaktadõr Değerlendirme Bölgedeki turizmin en önemli sorunu mevsime duyarlõ olmasõdõr. Kõsa bir yaz ve uzun bir kõş dönemi, bölge turizminin geliştirilmesinde en önemli konu olmaktadõr. Ancak son yõllarda turistin aradõğõ birçok özelliğin de bölgede bulunmasõ umut vericidir. - Spor ve dağcõlõk turizmi için bölge önemli bir potansiyele sahiptir, - Yeni keşfedilen ve efsanelere sahip bir bölge olmasõ keşif turizmi meraklõlarõna heyecanlõ anlar yaşatabilecek önemdedir. Ağrõ Dağõ Efsanesi, Nuh Tufanõ ve Nuh un Gemisi Efsanesi, gibi örnekler önem taşõmaktadõr, 32

63 - Tam olarak kazõlarõ yapõlmamõş olmasõna karşõn Van Gölü kenarõndaki Urartu Ayanis Tapõnağõ ve Kalesi, Tanrõ Haidi Kapõsõ ve Tapõnağõ gibi bulgular arkeologlarõ heyecanlandõracak önemli kazõlardõr. Zor olmasõna karşõn bölgede yapõlacak kazõlar turizmin geliştirilmesinde çok önem taşõmaktadõr, yõlõnda bir grup genç tarafõndan ağaç dikme şöleni düzenlenmiş ve başarõlõ sonuçlanmõştõr. Özellikle gençlik çalõşma kamplarõnõn düzenlenmesi ve yörede yaşayan gençlerin de bu etkinliklere katõlmasõ kültürel, bilimsel ve teknolojik gelişmede yararlõ olacaktõr, - Turizm Bakanlõğõ halkõn turizm hareketine katõlõmõnõ sağlamak amacõyla yaygõn ve örgün eğitimde hizmet vermek amacõyla Turizm Bakanlõğõ, Milli Eğitim Bakanlõğõ ve Kafkas Üniversitesi arasõnda Haziran 1999 başõnda bir protokol imzalanmasõnõ sağlamõştõr. Bu çabalarõn genişletilmesi gerekmektedir, - Balõkçõlõğõn geliştirilmesiyle ilgili birçok proje hazõrlanmõştõr. Balõk çiftlikleri ile turistik bölgelerin birlikte düzenlenmesi başarõyõ artõracaktõr. - Bölgede turistik potansiyeli yüksek çok sayõda göl bulunmaktadõr. Hazar Gölü (86 km²), Çõldõr Gölü (115 km²), Nemrut Krater Gölü (12km²), Karakaya ve Atatürk Barajõ gölleri gibi büyük göller yanõnda Aygõr, Nazik, Erçek gibi küçük göllerde sõralanabilir. Gölde sörf, kano, kayak, motorlu gezinti, yelkenli yarõşlar ilgi beklemektedir, - Güneydoğu Anadolu Projesi kapsamõnda Turizm Bakanlõğõ tarafõndan hazõrlanmakta olan Turizm Master Planõ çalõşmalarõyla bütünleşen bir planlama yapõlmalõdõr. Bu amaçla GAP için hazõrlanan kõsa, orta, uzun, dönem için öneriler planlamaya yön vermelidir (Ekler 3) Turizm Planlamasõ Turizm Planlamasõ için şu politikalar önerilebilir: - Bölgesel kaynaklarõ göz önüne alan ve gelecek turistin taleplerini yönlendirecek bir bölge planõ poltikasõ gereklidir, - Mevcut yerleşmeler ile turistik alt bölgenin birlikte ele alõndõğõ bütünsel bir alt bölge planlamasõ önerilmelidir, - Alt bölgeler ile alt yapõnõn birlikte ele alõndõğõ seçenek tur süreleri aşağõdaki önerilerle bütünleştirilmelidir, Mevsimin uzatõlmasõ için çalõşmalar; Yaz-Bahar-Kõş düzenlemeleri, Donatõlarõn esnek kullanõlmasõ sağlanmalõdõr. Yayla turizmi-kõrsal yaşam turizmi gibi, Donatõlar mevsimlere göre değişik işlev yüklenmelidir. Örneğin, kõş turizmi tesisleri yazõn yabancõ dil okullarõ, spor kamplarõ gibi kullanõlabilmeli, 33

64 Alt bölgenin bir bütün olmasõ ve donatõlarõn birbirini desteklemesi sağlanmalõ, Bütün içinde çeşitlilik sağlanmalõ ve tek bir tür turizm yerine çeşitli tür birlikte sunulmalõ ve talep yelpazesi genişletilmelidir. - Turistik tesislerin yöre mimarisine uyumu sağlanmalõ, böylece çekicilik artõrõlmalõdõr. - Göl kõyõlarõnõn yönetimi, kültürel varlõklarõn yönetimi, havza yönetimi gibi yönetici planlamalarõ ile kalkõnma planõ birlikte ele alõnmalõdõr. Örneğin; Turistik tesislerin işletilmesinde birliklerin kurulmasõ, Kõrsal yaşamõn değiştirilmeden turizme sunulmasõ, Doğanõn korunmasõ, bakõm onarõmõ için örgütlenmelerin gerçekleştirilmesi. (Ağaç dikilmesi, erozyondan korunma, endemik bitkilerin koruma altõna alõnmasõ vb.). 34

65 KAYNAKLAR Turizm Bakanlõğõ ,1998 İstatistikleri Turizm Bakanlõğõ İl Envanterleri Turizm Bakanlõğõ İl Envanterleir Özetleri Kültür Bakanlõğõ (1998), Kültür ve Tabiat Varlõklarõnõ Koruma Genel Müdürlüğü, Kültür Envanterleri Kayõtlarõ Sustainable Tourism As a Development Option (1999), Practical Guide ForLocal Planners Developers And Decision Models, Deutsche Gesellaschaft For Technische Zusammenanbeit (G.T.Z.) Escborn, Almanya. I.C.L.E.I. 1999, Yerel Gündem 21 Planlama Giriş, Sürdürülebilir Gelişme Planlamasõna Giriş, Uluslararasõ Yerel Yönetimler Birliği,İstanbul. 35

66 EK 1: Turizm Bakanlõğõ nca Yaptõrõlan İl Turizm Envanteri ve Turizmi Geliştirme Planõna Göre İllerin Turizm Potansiyel Alanlarõ 1- Ağrõ İli A- KÜLTÜR TURİZMİ - Antik kentler: Patnos - İnanç turizmi:ağrõ Dağõ - İpek yolu:ishakpaşa Sarayõ (Doğubeyazõt) B- TERMAL TURİZM: Diyadin Kaplõcalarõ (Diyadin) Dambat Kaplõcasõ (Merkez) C- KIŞ TURİZMİ: Zado Dağõ ve Küpkõran (Merkez ve Diyadin) D- EKO TURİZM - Yayla turizmi: Sinek, Aladağ,Mezik (Merkez ve Diyadin) - Ornitoloji (kuş gözetleme) turizmi: Ağrõ Dağõ ve çevresi - Foto safari: Ağrõ Dağõ - Botanik (bitki inceleme) turizmi: Ağrõ Dağõ çevresi ve kõrsal kesim - Kamp-karavan turizmi: Merkez,Doğu Beyazõt, Diyadin - Mağara turizmi: Diyadin, Doğu Beyazõt E- TURİZM AMAÇLI SPORTİF FAALİYETLER - Av turizmi: Diyadin, Doğu Beyazõt - Dağ ve doğa yürüyüşü: Ağrõ Dağõ F- GENÇLİK TURİZMİ: Ağrõ Dağõ 2- Ardahan İli A- KIŞ TURİZMİ: Yalnõzçam-Uğurlu Dağõ Kõş Sporlarõ Merkezi B- EKO TURİZM - Yayla turizmi: Merkez; Yalnõzçam Yaylasõ, Bilbilan Yaylasõ, Göle, Okçuoğlu Yaylasõ - Ornitoloji (kuş gözetleme) turizmi: Çõldõr Gölü (Akçakale Adasõ) - Foto safari: Çõldõr Gölü (Akçakale Adasõ) - Botanik (bitki inceleme) turizmi: Posof çevresi - Kamp-karavan turizmi: Çõldõr Gölü kõyõsõ 36

67 C- TURİZM AMAÇLI SPORTİF FAALİYETLER - Sualtõ dalõş turizmi: Çõldõr Gölü - Rüzgar sörfü: Çõldõr Gölü - Bisiklet turlarõ: Çõldõr Gölü çevresi - Olta balõkçõlõğõ: ÇõldõrGölü - Dağ ve doğa yürüyüşü: (Merkez) Yalnõzçam Yaylasõ, Bilbilan Yaylasõ, (Göle) Okçuoğlu Yaylasõ, (Posof) Posof çevresi (Hanak) Hanak çevresi - Atlõ doğa yürüyüşü: (Merkez) Yalnõzçam Yaylasõ, (Göle) Okçuoğlu Yaylasõ 3- Bayburt İli A- KÜLTÜR TURİZMİ - Antik kentler: Aydõntepe (Hart), Antik Kenti ve Yeraltõ Şehri - İpek yolu: Taşhan (Merkez) B- KIŞ TURİZMİ: Kop Dağ Kayak Merkezi C- EKO TURİZM - Yayla turizmi: Sultan Murat, Limonlu Yaylalarõ - Ornitoloji (kui gözetleme) turizmi: Sultan Murat Yaylasõ, Çoruh Vadisi - Foto safari: Çoruh Vadisi - Botanik (bitki inceleme) turizmi: Kop Dağõ - Kamp-karavan turizmi: Kop Dağõ Kayak Merkezi D- TURİZM AMAÇLI SPORTİF FAALİYETLER - Akarsa turizmi (kano-rafting): Çoruh Nehri - Olta balõkçõlõğõ: Çoruh Nehri ve Muhtelif kollarõ - Dağ ve doğa yürüyüşü: Kop Dağõ - Atlõ doğa yürüyüşü: Çoruh Vadisi, Kop Dağõ 4- Bitlis İli A- DENİZ TURİZMİ - Kõyõ turizmi: Van Gölü B- KÜLTÜR TURİZMİ - Antik kentler: Adilcevaz Kenti (Adilcevaz), - İnanç turizmi: Ulu Cami (Merkez), Ahlat Kümbetleri-Ulu Kümbet, Hüseyin Timur Kümbeti, Buğatay Aka Kümbeti, Hasan Padişah, Erzen Hatun, Emir Bayõndõr ve Keşis Kümbetleri - İpek yolu: Hazo Hanõ (Merkez), Papşin (Hüsrev Paşa) Hanõ (Merkez), Eleman Kervansarayõ (Tatvan), Başhan (Tatvan) 37

68 C- TERMAL TURİZMİ: Çukur (Güroymak), Nemrut Dağõ Krateri, Alemdar Kaplõcasõ, Köprüaltõ, Ilõcak (Germap) Kaplõcasõ, Değirmen Kaplõcasõ, Yam Acõsuyu (Yolazõ) Küçük Kaplõcasõ, Yõlan Dirilten Madensuyu D- KIŞ TURİZMİ: Bitlis Kayak Merkezi (Merkez), Sapgör (Dideban), Nemrut Dağõ, Rahva E- EKO TURİZM - Foto safari: Van Gölü kõyõsõ, Kümbetler - Botanik (bitki inceleme) turizmi: Süphan Dağõ, Sapgör Dağõ F- TURİZM AMAÇLI SPORTİF FAALİYETLER - Bisiklet turlarõ: Van Gölü Kõyõsõ - Olta balõkçõlõğõ: Van Gölü, Nazik Gölü, Aygõr Gölü - Dağ ve doğa yürüyüşü: Süphan Dağõ 5- Elazõğ İli A- KÜLTÜR TURİZMİ - Antik kentler: Harput Şehri, Sarõgöl Höyüğü, Kövenk Höyüğü, Sivrice Kent Kalõntõsõ - İpek yolu: Baskil İlçesi Katõrhan, Keban İlçesi Denizli Kervansarayõ B- TERMAL TURİZMİ: Kolan Kaplõcasõ (Karakoçan), Dabakhane (Harput), Merkez C- EKO TURİZM - Ornitoloji (kuş gözetleme) turizmi: Hazar Gölü, Keban Baraj Gölü - Foto safari: Hazar Gölü - Kamp-karavan turizmi: Keban Barajõ, Karakaya Barajõ ve Hazar Gölü Kõyõlarõ - Mağara turizmi: Buzluk Mağarasõ (Harput) D- TURİZM AMAÇLI SPORTİF FAALİYETLER - Sualtõ dalõş turizmi: Keban Baraj Gölü - Rüzgar sörfü: Hazar Gölü, Keban Baraj Gölü, Karakaya Baraj Gölü - Bisiklet turlarõ: Hazar Gölü çevresi - Olta balõkçõlõğõ: Hazar Gölü, Keban Baraj Gölü - Dağ ve doğa yürüyüşü: Fõrat Nehri Vadisi E- GENÇLİK TURİZMİ: Hazar Gölü (Mevcut), Fõrat Üniversitesi Kampüsü (Mevcut) 38

69 6- Erzincan İli A- KÜLTÜR TURİZMİ - Antik kentler: Altõntepe Urartu Antik Kenti, Küçüktepe Höyüğü, Saztepe Höyüğü - İpek yolu: Mamahatun Kervansarayõ (Tercan) B- TERMAL TURİZMİ: Erzincan Merkez C- KIŞ TURİZMİ: Munzur Dağlarõ, Ergan Dağõ, Sakaltutan Kayak alanõ D- EKO TURİZM - Foto safari: Munzur Dağlarõ, Kemaliye, Girlevik Şelalesi - Botanik (bitki inceleme) turizmi: Munzur Dağlarõ - Kamp-karavan turizmi: Girlevik Şelalesi E- TURİZM AMAÇLI SPORTİF FAALİYETLER - Akarsu turizmi (kano-rafting): Fõrat Nehri - Olta balõkçõlõğõ: Fõrat Nehri - Dağ ve doğa yürüyşü: Munzur Dağlarõ 7- Erzurum İli A- KÜLTÜR TURİZMİ - İnanç turizmi: Çifte Minareli Medrese (Merkez), Yakutiye Medresesi (Merkez), Ulucami (Atabey Cami) (Merkez), Üç Kümbetler (Merkez - İpek yolu: Hacõ Bekir Hanõ (Aşkale), Karasu Köyü (Aşkale), Merkez B- TERMAL TURİZM: Pasinler Kaplõcalarõ, Ilõca Kaplõcalarõ, Köprüköy (Deliçermik), Kaplõca Sularõ, Hölenk Çermiği, Akdağ Çermiği C- KIŞ TURİZMİ: Palandöken Kõş Sporlarõ Merkezi D- EKO TURİZM - Yayla turizmi: Aşağõ ve Yukarõ Tekman Yaylasõ, Alabayõr Gökoğlan (Tekman), Uzunçayõr (Aşkale), Dumlu Umudum (Merkez), Otlutepe (Narman), Tortumkale, Uncular (Tortum), Ilõca Tortum arasõnda Aynalõkale Yaylalarõ - Foto safari: Şehir Merkezi, Palandöken - Kamp-karavan turizmi: Erzurum-Kars yolu (Horasan) - Mağara turizmi: Olur 39

70 E- TURİZM AMAÇLI SPORTİF FAALİYETLER - Akarsu turizmi (kano-rafting): Çoruh Nehri (Erzurum-İspir) - Olta balõkçõlõğõ: Aras ve Çoruh Nehirlerinde Oltu, Tortum ve Hõnõz Çaylarõnda ve Tortum Gölünde - Dağ ve doğa yürüyüşü: Palandöken F- KONGRE TURİZMİ: Erzurum G- GENÇLİK TURİZMİ: Palandöken 8- Gümüşhane İli A- KÜLTÜR TURİZMİ - Antik kentler: Santa Harabeleri (Merkez İlçe), - İpek yolu: Zigana Kervansarayõ, B- KIŞ TURİZMİ: Zigana Kõş Turizm Merkezi C- EKO TURİZM - Yayla turizmi: Erikbeli, Taşlõ, Elceğiz,Konukbeli (Kürtün), Kadõrga, Karagöller, Zigana (Torul) - Foto safari: Yaylalar, Tomara Şelalesi, Mağaralar - Botanik (bitki inceleme) turizmi: Yaylalar - Kamp-karavan turizmi: Karagöller, Zigana Yaylasõ (Torul), Tomara (Şiran) - Mağara turizmi: Karaca (Merkez), Arõlõ (Torul); Kartalkaya Ardõçlõ, Buz Mağarasõ, Kaban Başõ D- TURİZM AMAÇLI SPORTİF FAALİYETLER - Bisikler turlarõ: Yaylalar arasõ - Olta balõkçõlõğõ: Kürtün-Kalõs Deresi - Dağ ve doğa yürüyüşü: Yaylalar arasõ - Atlõ doğa yürüyüşü: Yaylalar arasõ E- KONGRE TURİZMİ: Fuar Alanõ (Merkez) F- GOLF TURİZMİ: Zigana Yaylasõ (Torul) 40

71 9- Hakkari İli A- KÜLTÜR TURİZMİ - Antik kentler: Yüksekova Hõrvata Köyü Kalõntõlarõ (Yüksekova) B- KIŞ TURİZMİ: Sat Yaylalarõ, Yüksekova, Cilo Yaylalarõ, Golan Yaylasõ, Berçelan Yaylasõ. C- EKO TURİZM - Yayla turizmi: Sat, Yüksekova, Cilo, Golan ve Bervelan Yaylalarõ - Ornitoloji (kuş gözetleme) turizmi: Yüksekova - Foto safari: Cilo ve Sat Dağlarõ, Yaylalar - Botanik (bitki inceleme) turizmi: Cilo ve Sat Dağlarõ ile yaylalar D- TURİZM AMAÇLI SPORTİF FAALİYETLER - Olta balõkçõlõğõ: Zap Suyu - Dağ ve doğa yürüyüşü: Cilo ve Sat Dağlarõ 10- Iğdõr İli A- KÜLTÜR TURİZMİ - İpek yolu: Güzergah üzerinde (Harmandöven Kervansarayõ) B- EKO TURİZM - Yayla turizmi: Aralõk (Gömük) - Ornitoloji (kuş gözetleme) turizmi: Ağrõ Dağõ - Foto safari: Ağrõ Dağõ - Botanik (bitki inceleme) turizmi: Ağrõ Dağõ ve çevresi C- TURİZM AMAÇLI SPORTİF FAALİYETLER - Olta balõkçõlõğõ: Aras Nehri - Dağ ve doğa yürüyüşü: Ağrõ Dağõ - Atlõ doğa yürüyüşü: Ağrõ Dağõ 11- Kars İli A- KÜLTÜR TURİZMİ - Antik kentler: Ani (Ocaklõ) - İnanç turizmi: Müslümanlõk: Menuçehr Cami (Ani Harabeleri), Ebul Muammeras Camii (Boz Minare) Hõristiyanlõk: Havariler Kilisesi (Kümbet Cami) (Merkez), Ani Harabeleri, Keçel Kilisesi (Aziz Pirkitch Kilisesi), Şirli Kilisesi (Aziz Gregor Kilisesi), Abughamrent Gregor Kilisesi, Güvercinli 41

72 Kilisesi (Genç Kõzlar Kilisesi), Kemsera Kanlõ Kilisesi, Meryemana Katedrali (Fethiye Cami), Arak eeltos Kilisesi - İpek Yolu: İpek Yolu güzergahõ üzerindedir. B- TERMAL TURİZMİ: Kötek (Kağõzman), Akyaka C- KIŞ TURİZMİ: Sarõkamõş Kayak Merkezi D- EKO TURİZM - Foto Safari: Ani Harabeleri - Botanik (bitki inceleme) turizmi: Kõrsal Kesim E- TURİZM AMAÇLI SPORTİF FAALİYETLER - Olta balõkçõlõğõ: Çengelli Gölü (Kağõzman), Aygõr Gölü (Susuz), Sarõkamõş - Dağ ve doğa yürüyüşü: Sarõkamõş 12- Malatya İli A- KÜLTÜR TURİZMİ - Antik kentler: Silahtar Mustafapaşa Kervansarayõ (Battalgazi-Eski Malatya), Taşhan (Hekimhan), Bedesten (Darende) B- TERMAL TURİZM: İspendere Kaplõcasõ, Balaban İçmeleri, Harap şehir İçmeleri. C- EKO TURİZM - Ornitoloji (kuş gözetleme) turizmi: Karakaya Baraj Gölü - Foto safari: Karakaya Baraj Gölü - Mağara turizmi: Sulu Mağara (Doğanşehir) D- TURİZM AMAÇLI SPORTİF FAALİYETLER - Sualtõ dalõş turizm: Karakaya Baraj Gölü - Rüzgar sörfü: Karakaya Baraj Gölü - Bisiklet turlarõ: Nemrut Dağõ Doğu terasõ - Olta balõkçõlõğõ: Karakaya Baraj Gölü - Dağ ve doğa yürüyüşü: Nemrut Dağõ Doğu terasõ - Atlõ doğa yürüyüşü: Nemrut Dağõ Doğu terasõ 13- Muş İli A- KÜLTÜR TURİZMİ - Antik kentler: Varto, Kayalõdere ören yeri. - İpek yolu: Yõldõz Han, Aslanlõ Han (Merkez) 42

73 B- TERMAL TURİZMİ: Varto, Malazgirt, Bulanõk ilçelerinde C- KIŞ TURİZMİ: Kõzõl Ziyaret Tepesi (Kurtik Dağõ),Çõzmakl Burnu, Bağlar Mevkii D- EKO TURİZM - Ornitoloji (kuş gözetleme) turizmi: Yukarõ Murat Nehri, Yoncalõ Çevresi, Varto; Hamurpet Gölleri, Bulanõk: Haçlõ Gölü, Malazgirt: Kaz Gölü - Foto safari: Kaz Gölü, Hamurpet Gölü - Botanik (bitki inceleme) turizmi: Dağlõk ve Kõrsal Kesim E- TURİZM AMAÇLI SPORTİF FAALİYETLER - Akarsa turizmi (kano-rafting): Murat Nehri - Oltabalõkçõlõğõ: Hamurpet Akdoğan Gölü, Küçük Hamurpet (Seki) Gölü, Haçlõ Gölü, Kaz Gölü. 14- Van İli A- KÜLTÜR TURİZMİ - Antik kentler: Çavuştepe, Giyimli (Gürpõnar), Eski Van (Merkez), Tilkitepe, İremir Höyük - İnanç turizmi: Kaya Çelebi Cami (Merkez), Hüsrevpaşa Cami (Merkez), Çelme Hatun Türbesi (Gevaş), Aliyar Kümbeti (Erciş), Akdamar Kilisesi (Akdamar Adasõ), Çarpanak Kilisesi (Çarpanak Adasõ) - İpek yolu: Güzergah üzerinde B- TERMAL TURİZMİ: Defriş ve Dergezin Kaplõcalarõ (Muradiye), Doğancõ Kaplõcasõ (Erciş), Zereni Kaplõcasõ (Başkale) C- KIŞ TURİZMİ: Van (Merkez) Kurubaş mevkii D- EKO TURİZM - Yayla turizmi: Norduz Yaylasõ - Ornitoloji (kuş gözetleme)turizmi: Erçek Gölü, Van Gölü - Foto safari: Van Gölü, Akdamar Adasõ, Muradiye Şelalesi - Botanik (bitki inceleme) turizmi: Kõrsal Kesim - Kamp-karavan turizmi: Van Gölü kõyõlarõnda E- TURİZM AMAÇLI SPORTİF FAALİYETLER - Sualtõ dalõş turizmi: Van Gölü - Rüzgar sörfü: Van Gölü - Bisiklet turlarõ: Van Gölü çevresi - Olta balõkçõlõğõ: Van Gölüne dökülen akarsu ağõzlarõnda Bendimahi Çağlayanõ - Dağ ve doğa yürüyüşü: Van Gölü Kõyõsõ F- GENÇLİK TURİZMİ: Van Gölü kõyõlarõnda 43

74 EK 2: Doğu Anadolu Bölgesi nde Tescilli Kültür Varlõklarõ İLİ - İLÇESİ VE ADI GRUP TÜR AĞRI / MERKEZ KALE ALANI ARKEOLOJİK SİT ARKEOLOJİK SİT KÜPKIRAN (HARABE GÖL) KALESİ ASKERİ KALE PAZI (EYÜP PAŞA) KALESİ ASKERİ KALE A.KARAHİT KÖYÜ ŞEHİTLERİ ŞEHİTLİĞİ ŞEHİTLİİK ŞEHİTLİK ASKERİYE ŞEHİTLİĞİ ŞEHİTLİK ŞEHİTLİK HAVA ŞEHİTLİĞİ ŞEHİTLİK ŞEHİTLİK KILIÇGEDİK ŞEHİTLİĞİ ŞEHİTLİK ŞEHİTLİK MÜNEVVER VE HÜNKAR ŞEHİTLİĞİ ŞEHİTLİK ŞEHİTLİK AĞRI / DOĞUBEYAZIT KÜTLE DOĞAL SİT DOĞAL SİT BEYAZIT ESKİ CAMİİ (CAMİ-İ GEVHER DİGAR) DİNSEL CAMİ ŞAFİ CAMİİ DİNSEL CAMİ AHMEDİ HANİ TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE İSHAK PAŞA SARAYI VE KÜLLİYESİ KÜLTÜREL KÜLLÜYE DOĞUBEYAZIT ŞEHİTLİĞİ ŞEHİTLİK ŞEHİTLİK AĞRI / DİYADİN HÖYÜK (I.DERECE ARKEOLOJİK SİT) ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK KÖPRÜ ÇERMİĞİ (I.DERECEDOĞAL SİT) DOĞAL SİT DOĞAL SİT YILINLI ÇERMİĞİ (II.DERECE DOĞAL SİT) DOĞAL SİT DOĞAL SİT DAVUT ÇERMİĞİ (II. DERECE DOĞAL SİT) DOĞAL SİT DOĞAL SİT AVNİK KALESİ ASKERİ KALE DİYADİN KALESİ ASKERİ KALE KUJE KALESİ ASKERİ KALE TOKLUCA KALESİ ASKERİ KALE MAYA MAĞARASI MAĞARA MAĞARA DAMBAT ÇERMİĞİ VE MADEN SUYU KAPLICA KAPLICA DİYADİN KAPLICASI KAPLICA KAPLICA DİYADİN ŞEHİTLİĞİ ŞEHİTLİK ŞEHİTLİK AĞRI / ELEŞKİRT HÖYÜK (3. DERECE ARKEOLOJİK SİT ALANI) ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK TOPRAKKALE CAMİİ DİNSEL CAMİ TOPRAKKALE KALESİ ASKERİ KALE TAHİR GEÇİDİ ŞEHİTLİĞİ ŞEHİTLİK ŞEHİTLİK AĞRI / HAMUR HAMUR (HAVARAN) KALESİ ASKERİ KALE KIZ KALESİ ASKERİ KALE ŞOŞİK KALESİ ASKERİ KALE SÜRMELİ MEHMET PAŞA TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE HAMUR KÜMBETİ KÜLTÜREL KÜMBET 44

75 Ek 2: Doğu Anadolu Bölgesi nde Tescilli Kültür Varlõklarõ (Devam) İLİ - İLÇESİ VE ADI GRUP TÜR AĞRI / PATNOS ANZAVUR TEPE DOĞAL TEPE GİRİKTEPE HÖYÜĞÜ ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK ÜÇ KÜMBETLER KÜLTÜREL KÜMBET AĞRI / TAŞLIÇAY ÜÇ KİLİSE DİNSEL KİLİSE KIZIL ZİYARET KALINTILARI KÜLTÜREL KALINTI AĞRI / TUTAK KALELER ASKERİ KALE KAN KALESİ ASKERİ KALE ZENCİR KALE ASKERİ KALE KARAGÖZ KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE DAMLAKAYA KÖYÜ ŞEHİTLİĞİ ŞEHİTLİK ŞEHİTLİK ARDAHAN / MERKEZ KALE ALANI ARKEOLOJİK SİT ARKEOLOJİK SİT KOZAN KALESİ VE ÇEVRESİ (I.DERECE TARİHİ SİT TARİHİ SİT KALE ALANI) KARADAĞ TEPESİ DOĞAL SİTİ DOĞAL SİT TEPE KUNZUT KULESİ (I.DERECE ARKEOLOJİK SİT ALANI) ARKEOLOJİK SİT KULE KALINTILAR (I. DERECE ARKEOLOJİK SİT ALANI) ARKEOLOJİK SİT KALINTI OSMANLI KALESİ ASKERİ KALE ARDAHAN / ÇILDIR AKÇAKALE ADASI (ARKEOLOJİK + DOĞAL SİT ALANI) DOĞAL SİT ALANLARI ADA, ARKEOLOJİK VE DOĞAL SİT AKÇAKALE ASKERİ KALE KARAKALE ASKERİ KALE KURTKALE ASKERİ KALE ŞEYTAN KALESİ ASKERİ KALE KİLİSE DİNSEL KİLİSE ARDAHAN / GÖLE GÖLE KALESİ ASKERİ KALE ARDAHAN / HANAK BALTALI CAMİİ, BEŞİK MAĞARALARI HORASAN MEVKİİ DOĞAL SİT MAĞARA (SİT ALANI) KIRRAV KALESİ VE ÇEVRESİ I. DERECE TARİHİ SİT ALANI TARİHİ SİT KALE HANAK KALESİ DİNSEL KİLİSE HANAK KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE 45

76 Ek 2: Doğu Anadolu Bölgesi nde Tescilli Kültür Varlõklarõ (Devam) İLİ - İLÇESİ VE ADI GRUP TÜR BAYBURT / MERKEZ YAZIBAŞI HÖYÜĞÜ ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK ÇORAKKÖY HÖYÜĞÜ ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK KİTRE TÜMÜLÜSÜ ARKEOLOJİK SİT TÜMÜLÜS SÖĞÜTLÜ HÖYÜK ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK TEPECİK HÖYÜK ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK AKŞAR HÖYÜK (3. DERECE ARKEOLOJİK SİT) ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK KAYALIK TEPE VE SU ALANI (2. DERECE DOĞAL SİT DOĞAL SİT DOĞAL SİT ALANI) AMMONİKİTO ROSSO FASİYESİ (FASİLLER) (I. DERECE DOĞAL SİT FASİL DAĞOL SİT ALANI) ÇATALÇEŞME KÖYÜ CAMİİ DİNSEL CAMİ KONURSU CAMİİ DİNSEL CAMİ PULUR CAMİİ DİNSEL CAMİ ULU CAMİİ DİNSEL CAMİ BAYBURT KALESİ ASKERİ KALE KİTRE KALESİ ASKERİ KALE PULUR MEDRESESİ KÜLTÜREL MEDRESE BAYBURT KALESİ KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE ERMENİ KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE AHİ EMİR AHMET FENDİ KÜMBETİ KÜLTÜREL KÜMBET SEYYİD-İ MAHMUD ÇALDIRAN BABA KÜMBETİ KÜLTÜREL KÜMBET SAD BÜŞ-ŞERİA TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE ŞEYH HAYRAN TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE PAŞA OĞULLARI -KONDOLOTLAR- GALERİ HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM BEND HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM MEYDAN - ÇARŞI HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM HAFIZAĞA ÇEŞMESİ KÜLTÜREL ÇEŞME KONURSU ÇEŞMESİ KÜLTÜREL ÇEŞME PAŞAOĞLU ÇEŞMESİ KÜLTÜREL ÇEŞME VEYSEL EFENDİ CAMİİ ÇEŞMESİ KÜLTÜREL ÇEŞME BALKAYMAK KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ KORGAN KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ ALİBABA ŞEHİTLİĞİ ŞEHİTLİK ŞEHİTLİK ÇAVUŞ ŞEHİT OSMAN ŞEHİTLİĞİ ŞEHİTLİK ŞEHİTLİK GARNİZON ŞEHİTLİĞİ ŞEHİTLİK ŞEHİTLİK İMARET TEPE ŞEHİTLİĞİ ŞEHİTLİK ŞEHİTLİK ATSUBAY ORDU EVİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ HÜKÜMET KONAĞI SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ KARARGAH BİNASI I-II SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ MADRAK KARAKOLU SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ ZİRAAT BANKASI BİNASI SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ EV VE DİGER (28 ADET) SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ ÇORAK KÖY HÖYÜĞÜ KÜLTÜREL HÖYÜK SÖĞÜTLÜ HÖYÜK KÜLTÜREL HÖYÜK 46

77 Ek 2: Doğu Anadolu Bölgesi nde Tescilli Kültür Varlõklarõ (Devam) İLİ - İLÇESİ VE ADI GRUP TÜR TECİK - TEPECİK HÖYÜK KÜLTÜREL HÖYÜK YAZIBAŞI HÖYÜĞÜ KÜLTÜREL HÖYÜK KİTRE TÜMÜLÜSÜ KÜLTÜREL TÜMÜLÜ BAYBURT / ALTINTEPE YER ALTI ŞEHRİ KÜLTÜREL YERALTI ŞEHRİ BAYBURT / DEMİRÖZÜ MÜLHAK HACI FERAHŞAD CAMİİ DİNSEL CAMİ BAYRAM PAŞA KALESİ ASKERİ KALE ANONİM KÜMBET KÜLTÜREL KÜMBET BİNGÖL / MERKEZ KALE HARABELERİ (ARKEOLOJİK SİT) ARKEOLOJİK SİT KALE KALINTISI SEBETERİS KALESİ ASKERİ KALE SELENE KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ BİNGÖL / GENÇ KRAL KIZI KALESİ ASKERİ KALE BİNGÖL / KİĞI ŞEYH HACI YUSUF TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE BİTLİS / MERKEZ KENTSEL 3. DERECE DOĞAL (I.DERECE ARKEOLOJİK SİT ALANI) DOĞAL SİT ALANLARI KENTSEL + DOĞAL + ARKEOLOJİK SİT ALENDAR CAMİİ DİNSEL CAMİ AYN-EL BARİT CAMİSİ DİNSEL C AMİ BEĞİYE MESCİDİ DİNSEL CAMİ ÇARŞI CAMİİ DİNSEL CAMİ DÖRT SANDIK CAMİİ DİNSEL CAMİ GAZİ BEY CAMİİ DİNSEL CAMİ GÖKMEYDAN CAMİİ DİNSEL CAMİ KALE ALTI MESCİDİ DİNSEL CAMİ KIZIL CAMİİ DİNSEL CAMİ KUREYŞİ CAMİİ DİNSEL CAMİ MEMİ DEDE MESCİDİ DİNSEL CAMİ MERMUTLU CAMİİ DİNSEL CAMİ SEYDİ İBRAHİM MESCİDİ DİNSEL CAMİ SULTANİYE CAMİİ DİNSEL CAMİ ŞEREFİYE CAMİİ DİNSEL CAMİ ŞEYH GALİP CAMİİ DİNSEL CAMİ ŞEYH HASAN CAMİİ DİNSEL CAMİ ŞEYH İSHAK CAMİİ DİNSEL CAMİ 47

78 Ek 2: Doğu Anadolu Bölgesi nde Tescilli Kültür Varlõklarõ (Devam) İLİ - İLÇESİ VE ADI GRUP TÜR TAŞ MESCİT DİNSEL CAMİ ULU CAMİİ DİNSEL CAMİ HATİBİYE MEDRESESİ KÜLTÜREL MEDRESE İHLASİYE MEDRESESİ KÜLTÜREL MEDRESE NUHİYE MEDRESESİ KÜLTÜREL MEDRESE ŞEREFİYE MEDRESESİ KÜLTÜREL MEDRESE YUSUFİYE MEDRESESİ KÜLTÜREL MEDRESE ÇIPLAK BABA TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE ENSARİ TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE HACI YUSUF TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE HOCA HASAN ZAVİYESİ VE TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE İHLASİYE MEDRESESİ YANINDAKİ HARABE KÜLTÜREL HARABE II. ŞEREFHAN TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE KARA BABA TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE KÜFREVİ TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE MEMİ DEDE TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE NUHİYE TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE SAİDİYE TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE SEYYİD İBRAHİM TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE ŞEHİTLİK TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE ŞEREFİYE İMARETİ KÜLTÜREL TÜRBE ŞEREFİYE TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE ŞEYH GARİP TÜRBESİ VE ZAVİYESİ KÜLTÜREL TÜRBE ŞEYH TAHİR-İ GÜRGİ TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE ŞEYH ÜRYANİ MAHMUT TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE ÜÇ BACILAR TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE VELİ ŞEMSEDDİN TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE ZİYAEDDİN HAN TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE ÇIKTABUR ÇEŞMESİ KÜLTÜREL ÇEŞME HAN ÇEŞMESİ KÜLTÜREL ÇEŞME ŞEYH TAHİR-İ GÜRGİ ÇEŞMESİ KÜLTÜREL ÇEŞME SİNAN BULAK ÇEŞMESİ KÜLTÜREL ÇEŞME ANONİM HAN KÜLTÜREL HAN BABŞİN HAN KÜLTÜREL HAN BAŞHAN KÜLTÜREL HAN DUHAN KÜLTÜREL HAN EL -AMAN (RAHVA) HANI KÜLTÜREL HAN ESKİ ARASTA HANI KÜLTÜREL HAN HOZA HANI KÜLTÜREL HAN KÜFÜNDÜR HANI KÜLTÜREL HAN ŞEHİR (TAHİR AĞA) HANI KÜLTÜREL HAN HAN HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM HÜSREVPAŞA HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM PAŞA HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM ŞEREFHAN HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM BİTLİS KALESİ ASKERİ KALE AĞACIK KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ ALEMDAR KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ ARAP KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ GAZİ BEY KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ 48

79 Ek 2: Doğu Anadolu Bölgesi nde Tescilli Kültür Varlõklarõ (Devam) İLİ - İLÇESİ VE ADI GRUP TÜR GERMİK KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ HATUNİYE KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ HÜSREV PAŞA KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ İSKENDER AĞA KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ KEŞİŞ KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ KIŞLA KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ KÖPRÜ (HOZA HANI YANINDA) KÜLTÜREL KÖPRÜ MENTEŞOĞLU KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ MUMHANE KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ NEMRUTLU KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ OBUS KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ PAMUK PAZARI KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ ŞOLİK (ŞUM) KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ SİVİL MİMARİDEN EV ÖRNEKLERİ (200 ADET) SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ EV BİTLİS / ADİLCEVAZ ESKİ CAMİİ (ULU CAMİİ) DİNSEL CAMİ ZALPAŞA CAMİİ DİNSEL CAMİ AKCAYUVA KÜMBETİ KÜLTÜREL KÜMBET ADİLCEVAZ KALESİ ASKERİ KALE KEF KALESİ ASKERİ KALE KOHOZ (ZALPAŞA) HANI KÜLTÜREL HAN BİTLİS / AHLAT ARKEOLOJİK TARİHİ KENTSEL SİT ALANI DİĞER SİT ALANLARI ARKEOLOJİ + TARİHİ + KENTSEL SİT ALANI NEKROPOL ALANI (I.DERECE ARKEOLOJİK SİT ARKEOLOJİK SİT NEKROPOL ALANI) AHLAT KALESİ (İÇ KALE) ASKERİ KALE SELÇUKLU KALESİ ASKERİ KALE AHLAT ULU CAMİİ DİNSEL CAMİ EMİR BAYINDIR CAMİİ DİNSEL CAMİ İSKENDER PAŞA CAMİİ DİNSEL CAMİ İSKENDER PAŞA CAMİİ YANINDAKİ GİRİŞ KAPISI VE DİNSEL CAMİ KİTABESİ KADI MAHMUT CAMİİ DİNSEL CAMİ DEDE MAKSUT TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE ERZEN HATUN TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE HASAN PAŞA TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE MİRZA MUHAMMED TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE ŞEYH NECMEDDİN TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE ABDURRAHMAN GAZİ KÜMBETİ KÜLTÜREL KÜMBET ALİMOĞLU KÜMBETİ KÜLTÜREL KÜMBET ANONİM KÜMBETİ KÜLTÜREL KÜMBET EMİR ALİ KÜMBETİ KÜLTÜREL KÜMBET EMİR BAYINDIR KÜMBETİ KÜLTÜREL KÜMBET ERZEN HATUN KÜMBETİ KÜLTÜREL KÜMBET HASAN PADİŞAH KÜMBETİ KÜLTÜREL KÜMBET HÜSEYİN TİMUR ESEN TEKİN KÜMBETİ KÜLTÜREL KÜMBET 49

80 Ek 2: Doğu Anadolu Bölgesi nde Tescilli Kültür Varlõklarõ (Devam) İLİ - İLÇESİ VE ADI GRUP TÜR KEŞİŞ KÜMBETİ KÜLTÜREL KÜMBET KİTABESİZ KÜMBETİ KÜLTÜREL KÜMBET ŞİRİN HATUN BOĞATAY ATA KÜMBETİ KÜLTÜREL KÜMBET USTA ŞAKİRT KÜMBETİ KÜLTÜREL KÜMBET YARIM KÜMBET (HASAN PADİŞAH YANINDA) KÜLTÜREL KÜMBET SULTAN HAVA-İ ÇEŞMESİ KÜLTÜREL ÇEŞME AHLAT MEZARLIĞI (MEYDAN MEZARLIĞI) MEZARLIK MEZARLIK AHLAT MÜZE BAHÇESİ MÜZE MÜZE HASAN PADİŞAH KÜMBETİ YANINDAKİ TARİHİ MEZARLIK MEZARLIK MEZARLIK MEYDAN MEZARLIĞI (AKITLAR) MEZARLIK MAZARLIK MEYDAN MEZARLIĞI (ZAVİYE) MEZARLIK MEZARLIK BEZİRHANE KAPISI KÜLTÜREL KAPI ÇİFTE HAMAM KÜLTÜREL HAMAM HAMAM KALINTISI (ESKİ AHLAT) KÜLTÜREL HAMAM İSKENDER PAŞA HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM SELÇUKLU HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM EMİR BAYINDIR KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ SİVİL MİMARİDEN EV ÖRNEKLERİ (50 ADET) SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ EV BİTLİS / GÜROYMAK HAYDAR BEY CAMİİ DİNSEL CAMİ AŞAĞI KOLBAŞI KÖYÜ TARİHİ MEZARLIĞI MEZARLIK MEZARLIK NORŞİN KÜMBETİ VE MEZARLIĞI MEZARLIK MEZARLIK ÇUKUR KAPLICALARI KAPLICA KAPLICA BİTLİS / HİZAN NEFS-İ HİZAN KALESİ ASKERİ KALE BİTLİS / MUTKİ İKİZLER KÖYÜ KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE BİTLİS / TATVAN ŞAHMİRAN HAN CAMİSİ DİNSEL CAMİ ŞEYH HASAN CAMİSİ DİNSEL CAMİ TOKAÇLI KÖYÜ CAMİİ DİNSEL CAMİ ELEMAN HANI KÜLTÜREL HAN ELAZIĞ / MERKEZ TARİHİ KENTSEL SİT ALANI DİĞER SİT ALANLARI TARİHİ SİT KENTSEL HANOĞLU HÖYÜĞÜ ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK YILANLI ADA (I.DERECE DOĞAL SİT) DOĞAL SİT ADA ARKEOLOJİK VE DOĞAL SİT ALANI (I.DERECE) DOĞAL SİT ALANLARI ADA ARKEOLOJİK VE DOĞAL SİT ALANI 50

81 Ek 2: Doğu Anadolu Bölgesi nde Tescilli Kültür Varlõklarõ (Devam) İLİ - İLÇESİ VE ADI GRUP TÜR DOĞAL SİT ALANI (2.DERECE) HAZAR GÖLÜ DOĞAL SİT DOĞAL SİT KILLIKTEPE HÖYÜĞÜ (I. DERECE ARKEOLOJİK SİT ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK ALANI) DEĞİRMENDÜZÜ HÖYÜĞÜ (I. DERECE ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK ARKEOLOJİK SİT) SELİ KÇYÜ HÖYÜĞÜ ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK I.DERECE ARKEOLOJİK SİT ALANI ARKEOLOJİK SİT ARKEOLOJİK SİT BUZLUK MAĞARASI DOĞAL SİT ALANI DOĞAL SİT MAĞARA ÖRENÇAY, HİNTSAR HÖYÜĞÜ (I.DERECE ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK ARKEOLOJİK SİT ALANI) TADIM HÖYÜĞÜ (II.DERECE ARKEOLOJİK SİT ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK ALANI) TADIM HÖYÜĞÜ KALESİ (I.DERECE ARKEOLOJİK ARKEOLOJİK SİT KALE SİT ALANI) HANOĞLU KALESİ ASKERİ KALE TADIM HÖYÜĞÜ KALESİ ASKERİ KALE GENEFİK KALESİ ASKERİ KALE İZZET PAŞA CAMİİ DİNSEL CAMİ ULU CAMİ ÇEŞMESİ KÜLTÜREL ÇEŞME SARAHATUN ÇEŞMESİ KÜLTÜREL ÇEŞME ALAADDİN BEY ÇEŞMESİ KÜLTÜREL ÇEŞME YARI ÇAUŞ ÇEŞMESİ KÜLTÜREL ÇEŞME KURŞUNLU CAMİİ ÇEŞMESİ KÜLTÜREL ÇEŞME ZEYNEP ÇEŞMESİ KÜLTÜREL ÇEŞME İMAM EFENDİ TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE FATİH AHMET BABA TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE HIRKALI BABA TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE ANKUZU BABA TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE AHİ MUSA TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE KIZIL HAMAM KÜLTÜREL HAMAM BELEDİYE EVİ SİVİL MİMARLIK EV ÖRNEĞİ DEPO BİNASI SİVİL MİMARLIK BİNA ÖRNEĞİ ESKİ HALKEVİ BİNASI SİVİL MİMARLIK BİNA ÖRNEĞİ HÜKÜMET KONAĞI SİVİL MİMARLIK BİNA ÖRNEĞİ SİVİL MİMARİDEN EV ÖRNEKLERİ (8 ADET) SİVİL MİMARLIK EV ÖRNEĞİ İCADİYE MAHALLESİ ŞEHİTLİĞİ ŞEHİTLİK ŞEHİTLİK DEĞİRMEN DÜZÜ HÖYÜĞÜ KÜLTÜREL HÖYÜK KİLLİK (TİLEK) TEPE HÖYÜĞÜ KÜLTÜREL HÖYÜK ORENÇAY (HİNTSOR) HÖYÜKLERİ KÜLTÜREL HÖYÜK SELİ (DİLEK) KÖYÜ HÖYÜĞÜ KÜLTÜREL HÖYÜK TADIM HÖYÜĞÜ KÜLTÜREL HÖYÜK BUZLUK MAĞARASI MAĞARA MAĞARA ELAZIĞ / BASKİL BARSIK KALE ASKERİ KALE KATIR HAN KÜLTÜREL HAN 51

82 Ek 2: Doğu Anadolu Bölgesi nde Tescilli Kültür Varlõklarõ (Devam) İLİ - İLÇESİ VE ADI GRUP TÜR AHMET YESEVİ TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE TESLİM ABDAL TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE DERVİŞ ALİ TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE ELAZIĞ / PALU TEGRE KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL HÖYÜK ELAZIĞ / MADEN HÖYÜK (I.DERECE ARKEOLOJİK SİT) ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK TARİHİ KİLİSE DİNSEL KİLİSE ELAZIĞ / KOVANCILAR ÇINAZ II HÖYÜĞÜ (I.DERECE ARKEOLOJİK SİT ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK ALANI) ÇINAZ III HÖYÜĞÜ (I.DERECE ARKEOLOJİK SİT ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK ALANI HOŞMAT HÖYÜĞÜ (I.DERECE ARKEOLOJİK SİT ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK ALANI) SEKARAT HÖYÜĞÜ (I.DERECE ARKEOLOJİK SİT ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK ALANI) HOŞMAT (ÇAKIRTAŞ) KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE ÇINAZ II (SİGAN) HÖYÜĞÜ KÜLTÜREL HÖYÜK HAŞMAT HÖYÜĞÜ KÜLTÜREL HÖYÜK SAKARAT HÖYÜĞÜ KÜLTÜREL HÖYÜK ELAZIĞ / HARPUT AĞA CAMİİ DİNSEL CAMİ AHİ MUSA MESCİD VE TÜRBESİ DİNSEL CAMİ AHMET BEY CAMİİ DİNSEL CAMİ ALACALI MESCİD DİNSEL CAMİ ARAP BABA MESCİD VE TÜRBESİ DİNSEL CAMİ ESEDİYE CAMİİ VE HAMAMI DİNSEL CAMİ FETİH AHMED BABA MESCİDİ VE TÜRBESİ DİNSEL CAMİ KALE CAMİİ (MESCİDİ) DİNSEL CAMİ KURŞUNLU CAMİİ DİNSEL CAMİ MEYDAN CAMİİ DİNSEL CAMİ SARA HATUN CAMİİ DİNSEL CAMİ TABAKHANE MESCİDİ VE ILICA DİNSEL CAMİ ULU CAMİİ DİNSEL CAMİ HARPUT İÇ (SUR) KALE VE DARPHANE ASKERİ KALE HARPUT KALESİ ASKERİ KALE ANONİM TÜRBE KÜLTÜREL TÜRBE MANSUR BABA TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE MURAT BABA TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE NADIR BABA TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE SEYİT AHMET TÜRBESİ = ZAHİR BABA TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE 52

83 Ek 2: Doğu Anadolu Bölgesi nde Tescilli Kültür Varlõklarõ (Devam) İLİ - İLÇESİ VE ADI GRUP TÜR TAYIR BABA TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE URGAN BABA TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE BEŞİKLİ BABA TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE HULVEN KÖYÜ SUPKEVORK MANASTIRI DİNSEL KİLİSE (SAĞIR MANASTIR) KİLİSE DİNSEL KİLİSE KIZIL KİLİSE DİNSEL KİLİSE MERYEM ANA KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE CEMŞİT (CİMŞİT) HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM DERE HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM HOCA HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM KALE HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM YENİ HAMAM KÜLTÜREL HAMAM MEYDAN CAMİİ YANINDAKİ ÇEŞME KÜLTÜREL ÇEŞME ÜÇ LÜLELİ ÇEŞME KÜLTÜREL ÇEŞME HARPUT SİVİ LMİMARİ ÖRNEKLERİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ TABAKHANENİN ÜSTÜNDEKİ YAPI (HARPUT) ELAZIĞ / İZOLU SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ IV. MURAT HANI (KÖMÜRHAN) KÜLTÜREL HAN KÖMÜRHAN KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ MUŞAR KALESİ ASKERİ KALE ŞEYH HAŞİN TÜRBESİ VE MESCİDİ KÜLTÜREL TÜRBE URARTU KAYA KİTABESİ KÜLTÜREL KİTABE ELAZIĞ / KARAKOÇAN BAĞIN KALESİ ASKERİ KALE ELAZIĞ / KEBAN SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ MAĞARA (DOĞAL SİT ALANI) DOĞAL SİT MAĞARA YUSUF ZİYA PAŞA CAMİİ VE KÜLLİYESİ DİNSEL CAMİ YUSUF ZİYA PAŞA NIN KIZINA AİT TÜRBE KÜLTÜREL TÜRBE ELAZIĞ / PALU ALACALI MESCİD DİNSEL CAMİ CEMŞİT BEY MESCİDİ VE TÜRBESİ DİNSEL CAMİ KÜÇÜK CAMİİ (ESKİ PALU) DİNSEL CAMİ MERKEZ CAMİİ DİNSEL CAMİ ULU CAMİİ (ESKİ PALU) DİNSEL CAMİ KÖPRÜ (ESKİ PALU) KÜLTÜREL KÖPRÜ KALE (ESKİ PALU) ASKERİ KALE KİLİSE (ESKİ PALU) DİNSEL KİLİSE HAMAM (ESKİ PALU) KÜLTÜREL HAMAM 53

84 Ek 2: Doğu Anadolu Bölgesi nde Tescilli Kültür Varlõklarõ (Devam) İLİ - İLÇESİ VE ADI GRUP TÜR ERZİNCAN / MERKEZ KALECİK TEPESİ HÖYÜĞÜ (I.DERECE ARKEOLOJİK ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK SİT ALANI) ELMA AĞACI HÖYÜĞÜ (I. DERECE ARKEOLOJİK ARKELOLOJİK SİT HÖYÜK SİT) ŞELALE DOĞAL SİT ŞELALE SAHA (II. DERECE ARKEOLOJİK SİT ALANI) ARKEOLOJİK SİT ARKEOLOJİK SİT ALTINTEPE ÖREN YERİ (I.DERECE ARKEOLOJİK SİT ARKEOLOJİK SİT ÖREN YERİ ALANI) II. DERECE ARKEOLOJİK SİT ALANI ARKEOLOJİK SİT ARKEOLOJİK SİT NAMAZGAH (MİHRAB) DİNSEL CAMİ HACI MAHİNUR CAMİİ DİNSEL CAMİ ALTINTEPE ASKERİ KALE ERZİNCAN KALESİ ASKERİ KALE PEKERİÇ (BOGAYARİSTEN) KALESİ ASKERİ KALE ŞİRİNLİ KALESİ ASKERİ KALE BEY (PAŞA) HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM ÇADIRCI HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM ERMENİ HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM İZZET PAŞA HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM NAFİZ PAŞA HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM İKİNCİ ALAEDDİN KEYKUBAT TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE KÜMBET BABA KÜLTÜREL TÜRBE HACI NAFİZ TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE TERZİ BABA TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE ACEMOĞLU I KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ ÇARŞULUK KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ GANİ ZADE ÇEŞMESİ KÜLTÜREL ÇEŞME BELEDİYE BİNASI SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ HÜKÜMET KONAĞI SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ TREN GARI BİNASI SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ 3. ORDU ŞEHİTLİĞİ ŞEHİTLİK ŞEHİTLİK ELMA AĞACI HÖYÜĞÜ KÜLTÜREL HÖYÜK KALECİK TEPESİ HÖYÜĞÜ KÜLTÜREL HÖYÜK ERZİNCAN / AKYAZI SOZTEPE HÖYÜĞÜ (I.DERECE ARKEOLOJİK SİT ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK ALANI) SASTEPE HÖYÜĞÜ KÜLTÜREL HÖYÜK ERZİNCAN / KEMALİYE DÖRTYOL CAMİİ DİNSEL CAMİ ESKİ CAMİİ DİNSEL CAMİ KURT GİLIN CAMİİ DİNSEL CAMİ ORTA CAMİİ DİNSEL CAMİ 54

85 Ek 2: Doğu Anadolu Bölgesi nde Tescilli Kültür Varlõklarõ (Devam) İLİ - İLÇESİ VE ADI GRUP TÜR TAHTA CAMİİ DİNSEL CAMİ TAŞLIBEL CAMİİ DİNSEL CAMİ ULU CAMİİ DİNSEL CAMİ (EĞIN) HARAP PAZUR ARSANİAS HARABELERİ KÜLTÜREL HARABE AKŞEHİR HARABELERİ KÜLTÜREL HARABE HASKEL (GECEGİ) HARABELERİ KÜLTÜREL HARABE PİNGAN HARABELERİ KÜLTÜREL HARABE PİNGAN HARABELERİ KÜLTÜREL HARABE SAMUKA HARABELERİ KÜLTÜREL HARABE SAMUKA HARABELERİ KÜLTÜREL HARABE TOPKAPI HARABELERİ KÜLTÜREL HARABE ENCİTİ KALESİ ASKERİ KALE KIZ KALESİ ASKERİ KALE TOPKAPI KALESİ ASKERİ KALE HIDIR ABDAL TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE ÇAYBAĞLARI KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ KOZLUPINAR KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ ÇAKIRTAŞ KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE ÇALURTAŞ KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE GERUSLA KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE KIZ KALESİ DİNSEL KİLİSE ROMA MEZARI MEZARLIK MEZARLIK ARNAVUTUN HANI KÜLTÜREL HAN ERZİNCAN KEMAH TARİHİ-KENTSEL SİT ALANI DİĞER SİT ALANLARI TARİHİ+KENTSEL SİT KÖMÜRKÖY ARKEOLOJİK SİT ALANI (3.DERECE) ARKEOLOJİK SİT ARKEOLOJİK SİT AŞAĞIGEDİK CAMİİ DİNSEL CAMİ GÜLABİ BEY CAMİİ DİNSEL CAMİ GÜLABİ BEY HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM GÖZETLEME KULESİ ASKERİ KULE KEMAH KALESİ ASKERİ KALE ALİ BABA TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE BEHRAM ŞAH TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE ANONİM TÜRBE KÜLTÜREL TÜRBE GÖZCÜ BABA TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE İSKENDER BABA TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE KALEM YAKUP TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE MİDİLLİ BABA TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE SANCAKTAR TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE SULTAN MELİK TÜRBESİ VE ZAVİYESİ KÜLTÜREL TÜRBE HARABE HALDE BİR KÜMBET (KİLLİÇ KÜLTÜREL KÜMBET DERESİ'NDE) TEŞGEBAN (TAŞ KEBAN) KÜMBETİ KÜLTÜREL KÜMBET TUGAY-TUVAY HATUN KÜMBETİ KÜLTÜREL KÜMBET İSA VORİÇ (VANK'İ) KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE MERYEM ANA KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE TAŞ DİBİ KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE PAZAR YERİ ÇEŞMESİ KÜLTÜREL ÇEŞME 55

86 Ek 2: Doğu Anadolu Bölgesi nde Tescilli Kültür Varlõklarõ (Devam) İLİ - İLÇESİ VE ADI GRUP TÜR ERZİNCAN / ÜZÜMLÜ KILDIRIK TEPE HÖYÜĞÜ ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK KILDİRİK TEPE HÖYÜĞÜ KÜLTÜREL HÖYÜK ERZİNCAN / REFAHİYE ÇENGERLİ KÖYÜ KALESİ VE ÇEVRESİ (II.DERECE ARKEOLOJİK SİT ARKEOLOJİK SİT ARKEOLOJİK SİT ALANI) TOMBUL TEPE (ARKEOLOJİK SİT) ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK MEZAR (TARİHİ SİT) TARİHİ SİT MEZAR HASANLI HÖYÜĞÜ VE TEPESİ (I.DERECE ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK ARKEOLOJİK SİT ALANI) HASANLI HÖYÜĞÜ KÜLTÜREL HÖYÜK ERZİNCAN / TERCAN 3.DERECE ARKEOLOJİK SİT ALANI ARKEOLOJİK SİT ARKEOLOJİK SİT TARİHİ KENTSEL SİT ALANI DİĞER SİT ALANLARI TARİHİ+KENTSEL SİT ŞİRİNLİKALE (I.DERECE ARKEOLOJİK SİT ALANI) ARKEOLOJİK SİT KALE ÜÇPINAR KÖYÜ KİLİSESİ BAĞLI YAPILAR, DİKİLİ ARKEOLOJİK SİT ARKEOLOJİK SİT TAŞLAR (I.DERECE ARKEOLOJİK SİT ALANI) KALE VE CİVARINDAKİ TAŞINMAZLAR (I.DERECE ARKEOLOJİK SİT KALE ARKEOLOJİK SİT ALANI) HACI BEKTAŞ BALIM SULTAN TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE MAMA HATUN TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE ULU CAMİ DİNSEL CAMİ KALE ASKERİ KALE ŞİRİNLİ KALE ASKERİ KALE MAMA HATUN HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM UÇPINAR KÖYÜ KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE KERVAN SARAY KÜLTÜREL SARAY KÖTÜR KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ KİROĞ HARABELERİ KÜLTÜREL HARABE 17 ŞUBAT ŞEHİTLİĞİ ŞEHİTLİK ŞEHİTLİK ERZİNCAN REFAHİYE SEYIN SİNAN HIRABEKİR ZİYARET VE ASKERİ KALE KALECİK KALESİ ÇENGERLİ KÖYÜ KALESİ ASKERİ KALE SİNORİA (SINERYAS) HARABELERİ KÜLTÜREL HARABE SUBALİS HARABELERİ KÜLTÜREL HARABE ERZİNCAN / ILIÇ ZİNEGAR (ZİMERA) HARABELERİ KÜLTÜREL HARABE KARABAŞ KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE 56

87 Ek 2: Doğu Anadolu Bölgesi nde Tescilli Kültür Varlõklarõ (Devam) İLİ - İLÇESİ VE ADI GRUP TÜR ERZİNCAN / ÇAYIRLI KALE (I.DERECE ARKEOLOJİK SİT ALANI) ARKEOLOJİK SİT KALE GELENGEÇ SALMALASSUS HARABELERİ KÜLTÜREL HARABE YAYLA KENT KÖYÜNDEN SİVİL MİMARİ ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ BAŞKÖY MEZARLIĞI MEZARLIK MEZARLIK ERZURUM / MERKEZ KARAZ HÖYÜĞÜ (I.DERECE ARKEOLOJİK SİT ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK ALANI) PULUR HÖYÜĞÜ (I.DERECE ARKEOLOJİK SİT ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK ALANI) CİNİS HÖYÜĞÜ (I.DERECE ARKEOLOJİK SİT ALANI) ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK SOS HÖYÜĞÜ (I.DERECE ARKEOLOJİK SİT ALANI) ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK KENTSEL SİT ALANI KENTSEL SİT KENTSEL SİT II. DERECE DOĞAL SİT ALANI DOĞAL SİT GÖL BALIKLI GÖL (II. DERECE DOĞAL SİT ALANI) DOĞAL SİT GÖL ERZURUM KALESİ ARKEOLOJİK SİT KALE GÜZELOVA HÖYÜĞÜ (I.DERECE ARKEOLOJİK SİT) ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK ERZURUM KALESİ VE SAAT KULESİ ASKERİ KALE İSTANBUL KAPISI KÜLTÜREL KAPI İSTASYON KAPI KÜLTÜREL KAPI KARS KAPISI KÜLTÜREL KAPI KAVAK KAPISI KÜLTÜREL KAPI ALİ PAŞA CAMİİ VE ÇEŞMESİ DİNSEL CAMİ AŞAĞI HABİB EFENDİ CAMİİ DİNSEL CAMİ AŞAĞI MUMCU CAMİİ DİNSEL CAMİ AYAS PAŞA CAMİİ DİNSEL CAMİ BAKIRCI CAMİİ DİNSEL CAMİ BOYAHANE CAMİİ DİNSEL CAMİ CAFERİYE CAMİİ DİNSEL CAMİ CEDİT CAMİİ DİNSEL CAMİ CENNETZADE CAMİİ DİNSEL CAMİ ÇIRÇIR CAMİİ DİNSEL CAMİ ÇORTAN II MESCİDİ DİNSEL CAMİ DERE CAMİİ DİNSEL CAMİ DERVİŞ AĞA CAMİİ DİNSEL CAMİ EMİR ŞEYH CAMİİ DİNSEL CAMİ ERZURUM (ATABEY) ULU CAMİİ DİNSEL CAMİ ERZURUM İÇ KALE MESCİDİ DİNSEL CAMİ ESAT PAŞA CAMİİ DİNSEL CAMİ GEZ MAHALLESİ CAMİİ DİNSEL CAMİ GÜMRÜK (HACI DERVİŞ) CAMİİ DİNSEL CAMİ GÜRCÜ KAPISI (ALİ AĞA) CAMİİ DİNSEL CAMİ GÜRCÜ MEHMET PAŞA CAMİİ DİNSEL CAMİ HACI CUMA CAMİİ DİNSEL CAMİ İBRAHİM PAŞA CAMİİ DİNSEL CAMİ 57

88 Ek 2: Doğu Anadolu Bölgesi nde Tescilli Kültür Varlõklarõ (Devam) İLİ - İLÇESİ VE ADI GRUP TÜR İHMAL (TOPÇUOĞLU) CAMİİ DİNSEL CAMİ KABE MESCİDİ (A.ULUÇAM ARŞİVİNDEN) DİNSEL CAMİ KABE MESCİDİ DİNSEL CAMİ KADANA CAMİİ DİNSEL CAMİ KARAKÖSE CAMİİ DİNSEL CAMİ KASIM PAŞA CAMİİ DİNSEL CAMİ KAVAKLAR CAMİİ DİNSEL CAMİ KEMHAN CAMİİ DİNSEL CAMİ KIRMIZI CAMİİ (yok) DİNSEL CAMİ KÖSE ÖMER AĞA CAMİİ DİNSEL CAMİ KUNDAKÇI CAMİİ (yok) DİNSEL CAMİ KURŞUNLU (FEYZİYE) CAMİİ DİNSEL CAMİ LALA MUSTAFA PAŞA CAMİİ VE ŞADIRVANI DİNSEL CAMİ MAHMUDİYE CAMİİ (yok) DİNSEL CAMİ MEHDİ EFENDİ (SIVIRCIK) CAMİİ DİNSEL CAMİ MERKEZ CAMİİ DİNSEL CAMİ MOLLA KAYA CAMİİ DİNSEL CAMİ MURAT PAŞA CAMİİ DİNSEL CAMİ NARMANLI CAMİİ DİNSEL CAMİ OSMAN EFENDİ CAMİİ (yok) DİNSEL CAMİ PERVİZOĞLU CAMİİ DİNSEL CAMİ ŞAFİLER CAMİİ DİNSEL CAMİ SALİHİYE CAMİİ DİNSEL CAMİ ŞABAHHANE (ŞEREFİLER) CAMİİ DİNSEL CAMİ ŞEYHLER CAMİİ DİNSEL CAMİ TAHTA CAMİİ DİNSEL CAMİ TAŞ (KARAKULFUKÇU) CAMİİ DİNSEL CAMİ TAŞ MESCİD DİNSEL CAMİ TOPHANE MESCİDİ DİNSEL CAMİ VANİ EFENDİ (KELHACI) CAMİİ DİNSEL CAMİ VEYSİ EFENDİ CAMİİ DİNSEL CAMİ YEĞENAĞA CAMİİ DİNSEL CAMİ YUKARI HABİB EFENDİ CAMİİ DİNSEL CAMİ YUKARI MUMCU CAMİİ DİNSEL CAMİ ZEYNEL CAMİİ DİNSEL CAMİ ALTINBULAK (TİVNİK) KÖYÜ NAMAZGAHI DİNSEL CAMİ 1- AHMEDİYE MEDRESESİ KÜLTÜREL MEDRESE ÇİFTE MİNARELİ MEDRESE KÜLTÜREL MEDRESE KURŞUNLU (FEVZİYE) MEDRESESİ KÜLTÜREL MEDRESE LALA MUSTAFA PAŞA MEKTEBİ KÜLTÜREL MEDRESE PERVİZOĞLU MEDRESESİ KÜLTÜREL MEDRESE SULTANİYE MEDRESESİ KÜLTÜREL MEDRESE ŞEYHLER MEDRESESİ KÜLTÜREL MEDRESE YAKUTİYE MEDRESESİ KÜLTÜREL MEDRESE CİMCİME SULTAN KÜMBETİ KÜLTÜREL KÜMBET ÇİFTE MİNARELİ MEDRESESİ KÜMBETİ KÜLTÜREL KÜMBET GÜMÜŞLÜ KÜMBET KÜLTÜREL KÜMBET KARANLIK KÜMBET (SADRETTİN BABA) KÜLTÜREL KÜMBET MEHDİ ABBAS KÜMBETİ KÜLTÜREL KÜMBET ÜÇ KÜMBET (a-emir SALTUK, b-ii. KÜMBET, c-iii. KÜMBET) KÜLTÜREL KÜMBET 58

89 Ek 2: Doğu Anadolu Bölgesi nde Tescilli Kültür Varlõklarõ (Devam) İLİ - İLÇESİ VE ADI GRUP TÜR ABDURRAHMAN GAZİ TÜRBESİ VE CAMİİ KÜLTÜREL TÜRBE AHİ BABA TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE ANNE HATUN TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE DERVİŞ AĞA TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE EBU İSHAK KAZIRUNİ TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE EMİR ŞEYH TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE HABİB BABA TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE HASAN BASRİ TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE MAHMUT PAŞA TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE RABİA HATUN TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE MEHDİ ABBAS TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE ZAHİDE HANIM TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE ALİ RAVİ (YONCALIK) HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM ASKERİYE HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM BOYAHANE HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM ÇİFTE GÖBEK HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM GÜMRÜK HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM GÜRCÜ HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM HANIM (NUMUNE) HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM KIRK ÇEŞME HAMAMI VE ÇEŞMESİ KÜLTÜREL HAMAM KÜÇÜK HAMAM KÜLTÜREL HAMAM LALA PAŞA (ÇÖPLÜK) HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM MURAT PAŞA HAMAMI HÜLTÜREL HAMAM PASTIRMACI (FUADİYE) HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM SARAY HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM ŞEYHLER HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM TAHTA HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM AKPINAR ÇEŞMESİ KÜLTÜREL ÇEŞME BİCAN ÇEŞMESİ KÜLTÜREL ÇEŞME CAFERAĞA ÇEŞMESİ KÜLTÜREL ÇEŞME CENNET ÇEŞMESİ KÜLTÜREL ÇEŞME ÇETECİ ABDULLAH ÇEŞMESİ KÜLTÜREL ÇEŞME DABAHANE ÇEŞMESİ KÜLTÜREL ÇEŞME EMİR ŞEYH ÇEŞMESİ KÜLTÜREL ÇEŞME GÜMÜŞ GÖZ ÇEŞMESİ KÜLTÜREL ÇEŞME GÜRCÜ KAPISI (ALİ AĞA) ÇEŞMESİ KÜLTÜREL ÇEŞME GÜRCÜ MEHMET PAŞA ÇEŞMESİ KÜLTÜREL ÇEŞME HACI DEDE AĞA ÇEŞMESİ KÜLTÜREL ÇEŞME HACI MEHMET ÇEŞMESİ KÜLTÜREL ÇEŞME HAFIZ PAŞA ÇEŞMESİ KÜLTÜREL ÇEŞME HÜSEYİN ÇEŞMESİ KÜLTÜREL ÇEŞME İBRAHİM PAŞA (DÖRT GÜLLÜ) ÇEŞMESİ KÜLTÜREL ÇEŞME İSMAİL AĞA ÇEŞMESİ KÜLTÜREL ÇEŞME KALE ÇEŞMESİ KÜLTÜREL ÇEŞME KIRMIZI ÇEŞME KÜLTÜREL ÇEŞME MEHMET KETHUDA ÇEŞMESİ KÜLTÜREL ÇEŞME NARMANLI CAMİİ ÇEŞMESİ KÜLTÜREL ÇEŞME PALANDÖKEN CADDESİ ÇEŞMESİ KÜLTÜREL ÇEŞME SEYFULLAH EFENDİ ÇEŞMESİ KÜLTÜREL ÇEŞME SIVIRCIK ÇEŞMESİ KÜLTÜREL ÇEŞME ŞABAHHANE ÇEŞMESİ KÜLTÜREL ÇEŞME 59

90 Ek 2: Doğu Anadolu Bölgesi nde Tescilli Kültür Varlõklarõ (Devam) İLİ - İLÇESİ VE ADI GRUP TÜR ŞAFİLER CAMİİ ÇEŞMESİ KÜLTÜREL ÇEŞME YAZICIZADE ÇEŞMESİ KÜLTÜREL ÇEŞME CENNETZADE HANI KÜLTÜREL HAN GÜMRÜK HANI KÜLTÜREL HAN HACILAR HANI KÜLTÜREL HAN KANBUROĞLU HANI KÜLTÜREL HAN RÜSTEM PAŞA HANI (TAŞHAN) KÜLTÜREL HAN ADLİYE SARAYI SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ ATATÜRK EVİ (MÜZESİ) SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ ATATÜRK YAPI MESLEK LİSESİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ ERZURUM HÜKÜMET KONAĞI SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ ERZURUM LİSESİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ İSMET PAŞA İLKOKULU SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ KÖŞK BİNASI SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ LEVAZIM AMİRLİĞİ BİNASI (TAŞ AMBAR) SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ MAREŞAL FEVZİ ÇAKMAK HASTANESİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ NENE HATUN KIZ LİSESİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ NUMUNE HASTANESİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ TABYALAR SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ a-ağzi AÇIK SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ b-ahali SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ c-aziziye SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ d- BÜYÜK HÖYÜK SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ e- BÜYÜK KİREMİTLİK SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ f- BÜYÜK PALANDÖKEN SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ g-çobandere SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ h-dolangez SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ İ- GEZ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ i- İLAVE TABYA SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ j- KARA GÖBEK SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ 60

91 Ek 2: Doğu Anadolu Bölgesi nde Tescilli Kültür Varlõklarõ (Devam) İLİ - İLÇESİ VE ADI GRUP TÜR k-küçük HÖYÜK SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ l- KÜÇÜK KİREMİTLİK SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ m-küçük PALANDÖKEN SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ n-mecidiye SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ o-sivişli SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ ö-şahap PAŞA SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ p-tafta SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ r-topalak SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ s-uzun AHMET SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ TATBİKAT İLKOKULU SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARİDEN EV ÖRNEKLERİ (14 ADET) SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ ALTINBULAK (TİVNİK) KÖYÜ KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ APAVER (DEMİRGEÇİT) KÖYÜ KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ DERVİŞAĞA KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ KARAZ (ÖZNÜ) KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ KIZ KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ KİREÇLİ KÖPRÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ NEBİ HANI KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ TİVNİK KÖYÜ MURAT HAN KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ ARAPLAR DÜZÜ AYNİYER ŞEHİTLİĞİ ŞEHİTLİK ŞEHİTLİK DUMLU GARNİZON ŞEHİTLİĞİ ŞEHİTLİK ŞEHİTLİK HAVA - KARS KAPI ŞEHİTLİĞİ ŞEHİTLİK ŞEHİTLİK NENE HATUN ŞEHİTLİĞİ ŞEHİTLİK ŞEHİTLİK CİNİS HÖYÜĞÜ KÜLTÜREL HÖYÜK GÜZELOVA HÖYÜĞÜ KÜLTÜREL HÖYÜK KARAZ HÖYÜĞÜ KÜLTÜREL HÖYÜK PULUR HÖYÜĞÜ KÜLTÜREL HÖYÜK SOS HÖYÜĞÜ KÜLTÜREL HÖYÜK ERZURUM / AŞKALE TOPAL ÇAVUŞ KÖYÜ CAMİİ DİNSEL CAMİ OSMANLI HANI KÜLTÜREL HAN AŞKALE KALESİ ASKERİ KALE GÜLLÜDERE (PIRTIN) KALESİ ASKERİ KALE ORTABAHÇE (CİNİS) KALESİ ASKERİ KALE ZİRAVANK HARABELERİ ASKERİ HARABE HACIBEKİR KERVANSARAYI KÜLTÜREL KERVANSARAY KARASU HANI KÜLTÜREL HAN EVRENİ KÜMBETİ KÜLTÜREL HAN MERDİVEN KÖY ŞEYH MEHMET TEKKESİ KÜLTÜREL HAN 61

92 Ek 2: Doğu Anadolu Bölgesi nde Tescilli Kültür Varlõklarõ (Devam) İLİ - İLÇESİ VE ADI GRUP TÜR TOPALÇAVUŞ KÖYÜ KÜLLİYESİ KÜLTÜREL HAN DERVİŞ AĞA KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ GARNİZON ŞEHİTLİĞİ ŞEHİTLİK ŞEHİTLİK KANDİLLİ GARNİZON ŞEHİTLİĞİ ŞEHİTLİK ŞEHİTLİK ERZURUM / ÇAT BARDAKÇI KÖYÜ CAMİİ VE ÇEVRESİ DİNSEL CAMİ YARMAK KÖYÜ CAMİİ DİNSEL CAMİ YAVİ KÖYÜ CAMİİ DİNSEL CAMİ ERZURUM / HINIS HINIS ULU CAMİİ (ALAATTİN BEY CAMİİ) DİNSEL CAMİ ERENCE (HIRT) KÖYÜ SEYİT ÖMER HALİL MEZARLIK MEZARLIK ZİYARETİ ZİRNAK KÜMBETİ VE MEZARLIĞI MEZARLIK MEZARLIK HINIS KALESİ ASKERİ KALE KAZAN KALESİ ASKERİ KALE KALECİK KALESİ ASKERİ KALE TOPRAKKALE ASKERİ KALE ZİRNAK KALESİ ASKERİ KALE ERZURUM / HORASAN HORASAN BABA TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE HASAN DEDE TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE ERZURUM / ILICA ALACA HÖYÜĞÜ (I.DERECE ARKEOLOJİK SİT ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK ALANI) AŞIKLAR HÖYÜĞÜ (I.DERECE ARKEOLOJİK SİT ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK ALANI) ALACA HÖYÜĞÜ KÜLTÜREL HÖYÜK AŞIKLAR HÖYÜĞÜ KÜLTÜREL HÖYÜK ÇİDEMLİ HÖYÜK KÜLTÜREL HÖYÜK ZİYA PAŞA HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM ERZURUM / İSPİR KALE CİVARI (I.DERECE ARKEOLOJİK SİT ALANI) ARKEOLOJİK SİT ARKEOLOJİK SİT CANKURTARAN KALESİ ASKERİ KALE FISRIK KALE ASKERİ KALE İSPİR KALESİ ASKERİ KALE LALELİ - KORLU KALESİ ASKERİ KALE MOHURGAT KALESİ ASKERİ KALE SANDUK KALESİ ASKERİ KALE SENEHREK KALESİ ASKERİ KALE İSPİR KALE MESCİDİ DİNSEL CAMİ MELİK HALİL GAZ MESCİDİ DİNSEL CAMİ TUĞRUL ŞAH (ÇARŞI) CAMİİ DİNSEL CAMİ 62

93 Ek 2: Doğu Anadolu Bölgesi nde Tescilli Kültür Varlõklarõ (Devam) İLİ - İLÇESİ VE ADI GRUP TÜR NUMAN PAŞA (HİŞEN=HEMŞEN) KÖYÜ TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE KADIOĞLU MEDRESESİ KÜLTÜREL MEDRESE YAZICI ZADE ÇEŞMESİ KÜLTÜREL ÇEŞME ERZURUM / KARAYAZI CUNNİ MAĞARASI KİLİSE-İÇ VE DIŞ MEKANLAR VE ÇEVRESİ (ARKEOLOJİK TARİHİ SİT) DİĞER SİT ALANLARI ARKEOLOJİK + TARİHİ SİT SÖYLEMEZ KÖYÜ KÜMBETLERİ KÜLTÜREL KÜMBET a- SÖYLEMEZ BABA KÜMBETİ KÜLTÜREL KÜMBET b- SÖYLEMEZ ANA KÜMBETİ KÜLTÜREL KÜMBET CUNNİ (CİNLİ) MAĞARA MAĞARA MAĞARA ERZURUM / NARMAN BAŞKALE ASKERİ KALE IĞNAVUT (ERGAZİ) KÖYÜ KALESİ ASKERİ KALE MEHENK HARABELERİ ASKERİ KALE PETUVAN KALESİ ASKERİ KALE SEMİKALE ASKERİ KALE YANIKTAŞ (EKREK) AKKOYUNLU MEZARI MEZARLIK MEZARLIK NARMAN ETHEM BABA TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE NARMAN ŞEHİTLİĞİ ŞEHİTLİK ŞEHİTLİK DEĞİRMEN SUYU ŞEHİTLER KÖYÜ ŞEHİTLİĞİ ŞEHİTLİK ŞEHİTLİK ERZURUM / OLTU ASLAN PAŞA CAMİİ DİNSEL CAMİ ÇENGELLİ (HAVDOS) KÖYÜ KALESİ ASKERİ KALE İĞDELİ KALESİASKERİ ASKERİ KALE İRİ AĞAÇ KÖYÜ (KIZ-OĞLAN) KALELERİ ASKERİ ASKERİ KALE KALEBOĞAZ KÖYÜ KALESİ ASKERİ KALE KOYUN ŞEKLİNDEKİ MEZAR TAŞLARI ASKERİ KALE KÖROĞLU KALESİ ASKERİ KALE OLTU KALESİ ASKERİ KALE ORTAKÖY MAŞATLIK HARABELERİ ASKERİ KALE ORUCUK KÖYÜ KALESİ ASKERİ KALE SAMANES KALESİ ASKERİ KALE TAMROT HARABELERİ ASKERİ KALE ÜNLÜKAYA KÖYÜ KALESİ ASKERİ KALE MISRİ ZİNNUN TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE ARSLAN PAŞA HAMAMI (KÜLLİYEDE) KÜLTÜREL HAMAM ARSLAN PAŞA KÜLLİYESİ KÜLTÜREL HAMAM ARSLAN PAŞA MEDRESESİ (KÜLLİYEDE) KÜLTÜREL HAMAM ANONİM HAMAM KÜLTÜREL HAMAM ASLAN PAŞA HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM OLTU KALE HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM RUS KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE OLTU ŞEHİTLİĞİ ŞEHİTLİK ŞEHİTLİK 63

94 Ek 2: Doğu Anadolu Bölgesi nde Tescilli Kültür Varlõklarõ (Devam) İLİ - İLÇESİ VE ADI GRUP TÜR ERZURUM / OLUR AŞAĞI KARACASU KALESİ ASKERİ KALE BEĞENDİK (PİTANOS) KALESİ ASKERİ KALE ÇATAKSU (TAVUSKER) HARABELERİ ASKERİ KALE FİLİZLİ (KELEŞAT) KALESİ ASKERİ KALE FİLİZLİ KÖYÜ KARACAOĞLAN KALESİ ASKERİ KALE GÖZETLEME KULESİ ASKERİ KALE KALEDİBİ KALESİ ASKERİ KALE KEÇİLİ (NYRKOM) KALESİ ASKERİ KALE PERTUS (EĞLEK) ÖREN YERİ VE KALESİ ASKERİ KALE SARIBAŞIK (SARIBABA) KALESİ ASKERİ KALE VANK HARABESİ VE KİLİSESİ ASKERİ KALE ERZURUM / PASİNLER TEPECKİ HÖYÜĞÜ (I.DERECE ARKEOLOJİK SİT ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK ALANI) BULAMAÇ HÖYÜĞÜ (I.DERECE ARKEOLOJİK SİT ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK ALANI) II. DERECE DOĞAL SİT ALANI DOĞAL SİT DOĞAL SİT KAYA MEZARLARI VE ÇECRESİ TARİHİ SİTİ TARİHİ SİT TARİHİ SİT GÜZELHİSAR (AVNİK) KALESİ ASKERİ KALE PASİNLER (HASANKALE) KALESİ ASKERİ KALE SOS HÖYÜK ASKKERİ KALE TEPECİK HÖYÜĞÜ ASKERİ KALE EMİR ŞEYH CAMİİ DİNSEL CAMİ İBRAHİM HAKKI CAMİİ DİNSEL CAMİ SİVASLI CAMİİ DİNSEL CAMİ ULU CAMİİ DİNSEL CAMİ YENİ CAMİİ DİNSEK CAMİ MİYADİN KÖYÜ FERRUH HATUN KÜMBETİ KÜLTÜREL KÜMBET ÇOBANDEDE KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ a- BÜYÜK ÇERMİK, b- KÜÇÜK ÇERMİK KAPLICA KAPLICA ALTINBAŞAK KÖYÜ MEZARLIĞI MEZARLIK MEZARLIK ALVAR MEZARLIĞI MEZARLIK MEZARLIK KAYA MEZARLARI MEZARLIK MEZARLIK KÖPRÜKÖY HANI KÜLTÜREL HAN KÖPRÜKÖY ŞEHİTLİĞİ ŞEHİTLİK ŞEHİTLİK BULAMAÇ HÖYÜĞÜ KÜLTÜREL HÖYÜK TEPECİK HÖYÜĞÜ KÜLTÜREL HÖYÜK ERZURUM / ŞENKAYA GAZİLER (BARDIZ) KALESİ ASKERİ KALE PENEK KALESİ (OĞLAN VE KIZ KALESİ) ASKERİ KALE SOMUN HARABELERİ ASKERİ KALE YANIKKAVAL (KAHMIS) KÖYÜ KALESİ ASKERİ KALE YEDİ ODALAR ASKERİ KALE BARDIZ MEZARLIĞI MEZARLIK MEZARLIK BARDIZ CAMİİ DİNSEL CAMİ PENEK KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE 64

95 Ek 2: Doğu Anadolu Bölgesi'nde Tescilli Kültür Varlõklarõ (Devam) İLİ - İLÇESİ VE ADI GRUP TÜR VANK KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE YANIKKAVAL KÖYÜ KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE PERNEK - TİMURKIŞLA KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE ERZURUM / TORTUM PEHLİVANLI KÖYÜ CAMİİ DİNSEL CAMİ CEVİZLİ KÖYÜ KULESİ ASKERİ KALE KALE ALTI (NİKAH) KALESİ ASKERİ KALE PARSOR KALINTILARI ASKERİ KALE PEHLİVANLI (VİBIK) KÖYÜ KULESİ ASKERİ KALE TORTUM KALESİ ASKERİ KALE UZUNKAVAK (KAVAKLI) GÖZETLEME KULESİ ASKERİ KALE YUKARI KATIKLI KÖYÜ GÖZETLEME KULESİ ASKERİ KALE ZİYARETLİ KÖYÜ GÖZETLEME KULESİ ASKERİ KALE KİREÇLİ (AĞASOR) KÖYÜ KİREÇLİ KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ BAĞBAŞI (BAĞLARBAŞI-HAHO) KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE ÇAMLIYAMAÇ (ÖŞVANK) KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE GÜMÜŞHANE / MERKEZ IMERA MANATRIRI VE ÇEVRESİNDEKİ YAPILAR ARKEOLOJİK SİT ARKEOLOJİK SİT (I.DERECE ARKEOLOJİK SİT ALANI) EMİRLER CAMİİ DİNSEL CAMİ KÜÇÜK CAMİİ DİNSEL CAMİ HAGİOS THEODOROS KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE İMERA MANASTIRI DİNSEL KİLİSE PANAGHİA KAYA KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE PAŞA HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM BALKAYMAK KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ HASKÖY KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ KABANE KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ KALKANLI KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ KAMBERLİ KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ KAZANTAŞ KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ KERMUT KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ KIRIKLI KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ KORGAN KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ UĞRAK KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ YENİYOL HARŞİT KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ ABDİ BEY KONAĞI SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ BAĞLAR BAŞI FEVZİ PAŞA İLKOKULU SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ HASAN FEHMİ BEY KONAĞI SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ REMZİ BEY KONAĞI SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ ŞAHBENDAROĞLU KONAĞI SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARİDEN EV ÖRNEKLERİ (26 ADET) SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ EKMALETTİN BABERTLİ ŞEHİTLİĞİ ŞEHİTLİK ŞEHİTLİK 65

96 Ek 2: Doğu Anadolu Bölgesi nde Tescilli Kültür Varlõklarõ (Devam) İLİ - İLÇESİ VE ADI GRUP TÜR GÜMÜŞHANE / KELKİT ARKEOLOJİK SİT ALANI ARKEOLOJİK SİT ARKEOLOJİK SİT KALE ASKERİ KALE ÜÇÇATI KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ HAMAM KÜLTÜREL HAMAM HÜKÜMET KONAĞI GÜMÜŞHANE / KÜRTÜN SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ ARKEOLOJİK SİT ALANI (3.DERECE) ARKEOLOJİK SİT ARKEOLOJİK SİT MERYEMANA KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE ORTA MAHALLE KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE I.DERECE DOĞAL SİT DOĞAL SİT DOĞAL SİT GÜMÜŞHANE / ŞİRAN TAMARA ŞELALESİ (I.DERECE DOĞAL SİT ALANI) DOĞAL SİT ŞELALE KİLİSE DİNSEL KİLİSE TOMARA ŞELALESİ ŞELALE ŞELALE GÜMÜŞHANE / TORUL BAŞ MAHALLE KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE MANASTIR KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE TORUL KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ DAMLATAŞ (KARACA) MAĞARASI MAĞARA MAĞARA HAKKARİ / MERKEZ BAY KALESİ ASKERİ KALE ÇÖLEMERİK KALESİ ASKERİ KALE MEYDAN MEDRESESİ KÜLTÜREL MEDRESE ZEYNEL BEY MEDRESESİ KÜLTÜREL MEDRESE TARİHİ MEZARLIK MEZARLIK MEZARLIK KALEALTI MEZARLIĞI MEZARLIK MEZARLIK KIRMIZI KÜMBET MEZARLIĞI MEZARLIK MEZARLIK MELİK ESED MEZARLIĞI MEZARLIK MEZARLIK KIRMIZI KÜMBET ZAVİYESİ KÜLTÜREL ZAVİYE DERAV KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE HALİL KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE HAKKARİ / ÇUKURCA TARİHİ MEZARLIK MEZARLIK MEZARLIK HAKKARİ / ŞEMDİNLİ TAŞ KÖPRÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ HAYME SARAYI KÜLTÜREL SARAY KELAT SARAYI KÜLTÜREL SARAY 66

97 Ek 2: Doğu Anadolu Bölgesi nde Tescilli Kültür Varlõklarõ (Devam) İLİ İLÇESİ VE ADI GRUP TÜR IĞDIR / MERKEZ KAYA MEZARLARI ARKEOLOJİK SİR KAYA MEZARLARI KARAKALE KALESİ KÜLTÜREL KÜMBET KUL YUSUF KÜMBETİ KÜLTÜREL KÜMBET KERVANSARAYLAR KÜLTÜREL KERVANSARAY EJDER KERVANSARAYI KÜLTÜREL KERVANSARAY BELEDİYE ÖNÜNDEKİ TARİHİ MEZAR TAŞLARI MEZARLIK MEZARLIK IĞDIR / ARALIK HACI İBRAHİM KÜMBETİ KÜLTÜREL KÜMBET IĞDIR / KARAKOYUNLU KARAKOYUNLU URARTU YERLEŞMESİ KÜLTÜREL YERLEŞME KARAKOYUNLUTARİHİ MEZARLIĞI KÜLTÜREL MEZARLIK IĞDIR / TUZLUCA URARTU KAYA MEZARLARI MEZARLIK MEZARLIK KARS / MERKEZ ALİAĞA CAMİİ DİNSEL CAMİ BEŞİK (KİLİSE) CAMİİ DİNSEL CAMİ BOYALI ABDİ AĞA CAMİİ DİNSEL CAMİ EVLİYA CAMİİ DİNSEL CAMİ FETHİYE CAMİİ (KİLİSEDEN ÇEVRİLME) DİNSEL CAMİ HACI VELİ MESCİDİ (CAMİİ) DİNSEL CAMİ KALE MESCİDİ (CAMİİ) DİNSEL CAMİ LAÇİN BEY CAMİİ DİNSEL CAMİ ULU CAMİİ DİNSEL CAMİ VAİZOĞLU CAMİİ DİNSEL CAMİ YUSUF PAŞA CAMİİ DİNSEL CAMİ BEYLERBEYİ (PAŞA) SARAYI VE ÇEŞME KÜLTÜREL SARAY KARS KALESİ (İÇ KALE) VE İÇTEKİ YAPILAR ASKERİ KALE EBU L HASANÜ L HARKANİ TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE CELAL BABA TÜRBESİ KÜLTUREL TÜRBE MAZLUMAĞA HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM MURADİYE (İLBEYOĞLU) HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM TOPÇUOĞLU (CUMA) HAMAMI (ESKİ HAMAM) KÜLTÜREL HAMAM BEDİRLER KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ BEHRE HATUN KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ BENLİ (AHMETÇİ) KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ ÇILDIR KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ DİVRİK DERE KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ OLUK KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ TAŞ KÖPRÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ UZUN ZAİM KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ ÜÇ GÖZ KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ 67

98 Ek 2: Doğu Anadolu Bölgesi nde Tescilli Kültür Varlõklarõ (Devam) İLİ - İLÇESİ VE ADI GRUP TÜR KANLI TABYA KÜLTÜREL TABYA HAVARİLER KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE TEZEKLİ KİLİSE DİNSEL KİLİSE YIKIK KİLİSE (ERZURUM YOLU ÜZERİNDE) DİNSEL KİLİSE GÜVERCİN KÖYÜ ŞEHİTLİĞİ ŞEHİTLİK ŞEHİTLİK KARS GARNİZON ŞEHİTLİĞİ ŞEHİTLİK ŞEHİTLİK SİVİL MİMARİ ÖRNEKLERİ - RESMİ- (30 ADET) SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARİ ÖRNEKLERİ - SİVİL- (41 ADET) KARS / ANİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ ANİ İÇ KALE ASKERİ KALE ACEMAĞILI KAPISI KÜLTÜREL KAPI BEĞSEKİSİ KAPISI KÜLTÜREL KAPI ÇİFTEBEDEN KAPISI KÜLTÜREL KAPI DİVİN KAPISI KÜLTÜRE KAPI EĞRİBUCAK KAPISI KÜLTÜREL KAPI HIDIR-ELLEZ KAPISI (SATRANÇLI KAPI) KÜLTÜREL KAPI KARS KAPISI KÜLTÜREL KAPI MIĞMIĞDERESİ KAPISI KÜLTÜREL KAPI ORTA KAPI (ARSLANLI KAPI) KÜLTÜREL KAPI EBU L MA MERAN CAMİİ MİNARESİ DİNSEL CAMİ (BOZMİNARE) FETHİYE CAMİİ (KATEDRAL) DİNSEL CAMİ MANÜÇAHR CAMİİ DİNSEL CAMİ BAKİRELER MANASTIRI DİNSEL KİLİSE GAĞIK KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE GÜRCÜ KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE İÇKALE KAMSARAKAN KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE İÇKULE DE SARAY KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE II. AŞOT KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE KEÇEL KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE KIZ KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE POLADOĞLU KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE ŞİRLİ KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE ŞIRLİ KİLİSESİNİN BATISINDAKİ YAPI DİNSEL KİLİSE I. HAMAM KÜLTÜREL HAMAM I. HAMAMIN GÜNEYİNDE BULUNAN (HAMAM) KÜLTÜREL HAMAM II. HAMAM KÜLTÜREL HAMAM MANÜÇAHR CAMİİ YANINDAKİ HAMAM KÜLTÜREL HAMAM MIKDAD PEHLİVAN TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE KAMSARAKAN SARAYI KÜLTÜREL SARAY SULTAN SARAYI KÜLTÜREL SARAY TEK GÖZLÜ KÖPRÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ ARPA ÇAYI KENARINDAKİ ŞAPEL (BAKİRELER MANASTIRININ ALTINDA) SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ BEĞ SEKİSİ SİVİL MİMARLIK SİVİL MİMARLIK ÇARŞI ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ 68

99 Ek 2: Doğu Anadolu Bölgesi nde Tescilli Kültür Varlõklarõ (Devam) İLİ - İLÇESİ VE ADI GRUP TÜR KERVANSARAY MIĞMIĞ DERE KAPISI YANINDAKİ YAPI ORTA SURLAR (MANÜÇAHR CAMİİ YANI) POLADOĞLU KİLİSESİNİN DOĞUSUNDA MAMERAN CAMİSİNİN GÜNEYİNDEKİ YAPI POLADOĞLU KİLİSESİNİN GÜNEYİNDEKİ YAPI URARTU YAPILARI KARS / ARPAÇAY SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ ANİ ÖREN YERİ (I. DERECE ARKEOLOJİK SİT ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK ALANI) HÖYÜK ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK ŞAHİNDERE ŞEHİTLİĞİ ŞEHİTLİK ŞEHİTLİK KARS / DİGOR KÜÇÜK ABDİ AĞA CAMİİ DİNSEL CAMİ BEŞLER KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE KOZCA KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE KÜÇÜK KOZCA KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE MÜREN KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE MAGAZBERT KALESİ KARS / KAĞIZMAN KİLİSE DİNSEL KİLİSE KEÇİVAN KALESİ ASKERİ KALE AVCI MEHMET ŞEHİTLİĞİ ŞEHİTLİK ŞEHİTLİK KARS / SARIKAMIŞ ESKİ KİLİSE DİNSEL KİLİSE ORMANLAR (DOPAL SİT ALANLI) DOĞAL SİT ORMAN MİCİNGİRT (İNKAYA) KALESİ ASKERİ KALE ZİVİN (SÜNGÜ TAŞ) KALESİ ASKERİ KALE MİCİNGİRT (İNKAYA) KÜMBETİ KÜLTÜREL KÜMBET GURBET PINAR KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ MENTEŞ DERESİ I KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ MENTEŞ DERESİ II KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ MENTEŞ DERESİ III KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ AĞA BABA ŞEHİTLİĞİ ŞEHİTLİK ŞEHİTLİK HAMAMLI KÖYÜ ŞEHİTLİĞİ ŞEHİTLİK ŞEHİTLİK YUKARI SARIKAMIŞ KÖYÜ ŞEHİTLİĞİ ŞEHİTLİK ŞEHİTLİK SİVİL MİMARİ ÖRNEKLERİ - RESMİ- (33 ADET) SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ 69

100 Ek 2: Doğu Anadolu Bölgesi nde Tescilli Kültür Varlõklarõ (Devam) İLİ - İLÇESİ VE ADI GRUP TÜR KARS / SELİM TEYMEN HULUSİ BEY ŞEHİTLİĞİ ŞEHİTLİK ŞEHİTLİK KARS / SUSUZ OSMAN ÇAVUŞ ŞEHİTLİĞİ ŞEHİTLİK ŞEHİTLİK MALATYA / MERKEZ MALTEPE HÖYÜĞÜ ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK SAMANKÖY HÖYÜĞÜ ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK ASLANTEPE HÖYÜĞÜ (I.DERECE 2. DERECE ARKEOLOJİK ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK SİT) FIRINCILAR HÖYÜĞÜ ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK HÖYÜK ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK ALACAKAYA CAMİİ DİNSEL CAMİ ÇARŞI CAMİİ DİNSEL CAMİ SÖĞÜTLÜ CAMİİ DİNSEL CAMİ YENİ CAMİİ DİNSEL CAMİ ULU CAMİİ DİNSEL CAMİ YUSUF ZİYA PAŞA CAMİİ DİNSEL CAMİ HÖYÜK ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK HÖYÜK ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK CAFER HÖYÜK KÜLTÜREL HÖYÜK DEĞİRMEN TEPE HÖYÜĞÜ KÜLTÜREL HÖYÜK GELİNCİK TEPE (FETHİYE) HÖYÜĞÜ KÜLTÜREL HÖYÜK İMAMOĞLU HÖYÜĞÜ KÜLTÜREL HÖYÜK KÖŞKERBABA HÖYÜĞÜ KÜLTÜREL HÖYÜK PİROT HÖYÜĞÜ KÜLTÜREL HÖYÜK ASLAN TEPE KÜLTÜREL HÖYÜK TAHTALI HAMAM KÜLTÜREL HAMAM ÇARŞI KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE TAŞHORON KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE VENK KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE BAKIRCILAR ÇARŞISI KÜLTÜREL ÇARŞI BİTPAZARI KÜLTÜREL ÇARŞI ŞİRA PAZARI KÜLTÜREL ÇARŞI İNDERESİ MAĞARASI MAĞARA MAĞARA BALANLILAR EVİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ DERME İLKOKULU SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ GAZİ İLKOKULU SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ HALK EĞİTİM MERKEZİ BİNASI = ATATÜRK EVİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ KARAKAŞ KONAĞI SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİNEMA CAD. 33 EV SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ 70

101 Ek 2: Doğu Anadolu Bölgesi nde Tescilli Kültür Varlõklarõ (Devam) İLİ - İLÇESİ VE ADI GRUP TÜR TÜCCARLAR PAZARI SİVİL MİMARLIK SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ ÖRNEĞİ ASKERİ ŞEHİTLİK ŞEHİTLİK ŞEHİTLİK MALATYA / AKÇADAĞ AKÇADAĞ HÖYÜĞÜ (I.DERECE ARKEOLOJİK SİT) ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK İKİNCİLER HÖYÜK KÜLTÜREL HÖYÜL ÖREN HÖYÜK KÜLTÜREL HÖYÜK ÖREN HÖYÜĞÜ (I.DERECE ARKEOLOJİK SİT ALANI) ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK ARGA TEPESİ KÜLTÜREL TEPE LEVENT VADİSİ - BAĞKÖY KAYA KABARTMALARI KÜLTUREL VADİ MALATYA / ARAPGİR ÇOBANLI CAMİİ DİNSEL CAMİ HACI ŞEREFAĞA CAMİİ DİNSEL CAMİ MİRLİVA AHMET PAŞA CAMİİ DİNSEL CAMİ YENİ CAMİİ DİNSEL CAMİ ÇARŞI HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM ELMASİK HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM HACI ŞEREFAĞA HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM HACI ŞEREFAĞA ÇEŞMESİ KÜLTÜREL ÇEŞME ÇARŞI HANI KÜLTÜREL HAN MALATYA / ARAPGİR (ESKİ) CAFERPAŞA CAMİİ DİNSEL CAMİ GÜMRÜKCÜ OSMAN PAŞA CAMİİ DİNSEL CAMİ MOLLA EYÜP CAMİİ DİNSEL CAMİ ULU CAMİİ DİNSEL CAMİ BÜYÜK KOZLUK KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ MEYDAN KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ OSMAN PAŞA ÇEŞMESİ KÜLTÜREL ÇEŞME OSMAN PAŞA HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM ESKİ ARAPGİR KALESİ ASKERİ KALE ÇOBANLI KONAĞI KÜLTÜREL KONAK ŞAKİR PAŞA KONAĞI KÜLTÜREL KONAK İSPANAKÇI MUSTAFA PAŞA KÜTÜPHANESİ KÜLTÜREL KÜTÜPHANE HANİKÂH MALATYA / ARGUVAN SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ KARAHÖYÜK ARKEOLJİK VE DOĞAL SİT ALANI DİĞER SİT ALANLARI HÖYÜK ARKEOLOJİK VE TARİHİ SİT İSA HÖYÜK KÜLTÜREL HÖYÜK KARA HÖYÜK KÜLTÜREL HÖYÜK MORHAMAM (UZUNOĞLAN) HÖYÜĞÜ KÜLTÜREL HÖYÜK TARLACIK HÖYÜK KÜLTÜREL HÖYÜK ISA HÖYÜK (I.DERECE ARKEOLOJİK SİT) ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK MORHAMAN HÖYÜĞÜ (I.DERECE ARKEOLOJİK SİT) ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK 71

102 Ek 2: Doğu Anadolu Bölgesi nde Tescilli Kültür Varlõklarõ (Devam) İLİ - İLÇESİ VE ADI GRUP TÜR MALATYA / BATTALGAZİ AHMET DURAN MESCİDİ VE TÜRBESİ DİNSEL CAMİ AK MİNARE CAMİİ DİNSEL CAMİ ALACAKAPI MESCİDİ DİNSEL CAMİ EMİR ÖMER MESCİDİ DİNSEL CAMİ HALFETİH MİNARESİ DİNSEL CAMİ KARAHAN CAMİİ DİNSEL CAMİ MELİK SUNULLAH MİNARESİ DİNSEL CAMİ NAMAZGAH DİNSEL CAMİ TOPTAŞ CAMİİ DİNSEL CAMİ ULU CAMİİ DİNSEL CAMİ ŞAHABİYE-İ KÜBRA MEDRESESİ KÜLTÜREL MEDRESE KANLI KÜMBET KÜLTÜREL KÜMBET SIDDI ZEYNEP KÜMBETİ KÜLTÜREL KÜMBET KARA BABA TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE KARABABA MEZARLIĞI MEZARLIK MEZARLIK KIRK KERDEŞ ŞEHİTLİĞİ ŞEHİTLİK ŞEHİTLİK SİLAHTAR MUSTAFA PAŞA KERVANSARAYI KÜLTÜREL KERVANSARAY KALE SURLARI ASKERİ KALE KONUT MALATYA / DARENDE SİVİL SAVUNMA ÖRNEĞİ SİVİL SAVUNMA ÖRNEĞİ MAŞATTEPE TÜMÜLÜSÜ (I.DERECE ARKEOLOJİK SİT ARKEOLOJİK SİT TÜMÜLÜS ALANI9 DANA BEY MİNARESİ DİNSEL CAMİ HACI MÜSRİF MİNARESİ DİNSEL CAMİ SOMUNCU BABA CAMİİ MİNARESİ DİNSEL CAMİ ULU CAMİİ MİNARESİ DİNSEL CAMİ KORUCUTEPE TÜMÜLÜSÜ (I.DERECE ARKEOLOJİK SİT ARKEOLOJİK SİT TÜMÜLÜS ALANI) MALTEPE I. TÜMÜLÜSÜ (I.DERECE ARKEOLOJİK SİT ARKEOLOJİK SİT TÜMÜLÜS ALANI) KAVLAK KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ NADİR KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ TAŞ KÖPRÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ MALTEPE II. TÜMÜLÜSÜ (I.DERECE ARKEOLOJİK SİT ARKEOLOJİK SİT TÜMÜLÜS ALANI) TÜMÜLÜS ARKEOLOJİK SİT TÜMÜLÜS SADRAZAM KÜLLİYESİ KÜLTÜREL KÜLLİYE İKİ TEPE TÜMLÜSÜ (I.DERECE ARKEOLOJİK SİT ALANI) ARKEOLOJİK SİT TÜMÜLÜS GÜNPINAR ŞALELESİ DOĞAL SİT ŞELALE İKİZ TÜRBE KÜLTÜREL TÜRBE MEHMET PAŞA TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE ŞENGBER MEVKİİ SİT ALANI ARKEOLOJİK SİT ARKEOLOJİK SİT TOHMA ÇAYI VADİSİ SOMUNCA BABA BAĞOZI, DOĞAL DOĞAL SİT DOĞAL SİT AKVARYUM ŞEYH HAMİD-İ VELİ ZAVİYESİ (SOMUNCU BABA) KÜLTÜREL ZAVİYE BEDESTEN (HACI HÜSEYİN PAŞA ARASTASI) KÜLTÜREL BEDESTEN HASAN PAŞA HAMAMI (ÇARŞI HAMAMI) KÜLTÜREL HAMAM ANIT MEZAR MEZARLIK MEZARLIK 72

103 Ek 2: Doğu Anadolu Bölgesi nde Tescilli Kültür Varlõklarõ (Devam) İLİ - İLÇESİ VE ADI GRUP TÜR İKİTEPE TÜMÜLÜSÜ TÜMÜLÜ TÜMÜLÜS KORUCU TEPE TÜMÜLÜSÜ TÜMÜLÜ TÜMÜLÜS MALTEPE I VE II TÜMÜLÜSÜ TÜMÜLÜ TÜMÜLÜS MAŞAD TEPE TÜMÜLÜSÜ TÜMÜLÜ TÜMÜLÜS MERKEZ TÜMÜLÜSÜ TÜMÜLÜ TÜMÜLÜS OZAN KÖYÜ ROMA MEZAR ANITI TÜMÜLÜ TÜMÜLÜS ROMA MEZARI TÜMÜLÜ TÜMÜLÜS 1 VE 2 NOLU MEZARLIK MEZARLIK MEZARLIK MEHMET PAŞA KÜTÜPHANESİ KÜLTÜREL KÜTÜPHANE ZENGİBAR KALESİ ASKERİ KALE MALATYA / DOĞANŞEHİR SULU MAĞARA MAĞARA MAĞARA SUR KALINTILARI ASKERİ SUR KALINTISI MALATYA / HEKİMHAN KÖPRÜLÜ MEHMET PAŞA CAMİİ DİNSEL CAMİ KÖPRÜLÜ MEHMET PAŞA HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM TAŞ HAN KÜLTÜREL HAN KİLİSE DİNSEL KİLİSE GÜZELYURT HÖYÜK KÜLTÜREL HÖYÜK MALATYA / KULUNCAK ÇİRİT BELEN KÖYÜ - LEYLEK TÜRBE KÜLTÜREL TÜRBE KABAK ABDAL TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE MEHMET HALİFE TÜRBESİ (SİYAHİ BABA) KÜLTÜREL TÜRBE EŞREF HÖYÜK KÜLTÜREL HÖYÜK MALATYA / PÖTÜRGE GAGAR KALESİ NAN-I GUNİ ASKERİ KALE BATTALGAZİ ZİYARETİ KÜLTÜREL ZİYARET MALATYA / YAZIHAN ABDÜLREZZAK CAMİİ DİNSEL CAMİ FETHİYE KÖYÜ - HASAN PATRİK CAMİİ DİNSEL CAMİ İRİAĞAÇ KÖYÜ CAMİİ DİNSEL CAMİ FETHİYE HÖYÜK KÜLTÜREL HÖYÜK KURUÇAY HÖYÜK (HACI HÖYÜK) KÜLTÜREL HÖYÜK İRİ AĞAÇ KÖYÜ - ÜNÜR MEZRASI KALESİ ASKERİ KALE BUZLUK MAĞARALARI MAĞARA MAĞARA MALATYA / YEŞİLYURT OSMANLI TARZI EVLER KALETEPE HÖYÜK SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ 73

104 Ek 2: Doğu Anadolu Bölgesi nde Tescilli Kültür Varlõklarõ (Devam) İLİ - İLÇESİ VE ADI GRUP TÜR MUŞ / MERKEZ DERE KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE DERE MAHALLESİ KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE SURP VARABET MANASTIRI (ÇENGELLİ KİLİSE) DİNSEL KİLİSE HASBET KALESİ ASKERİ KALE MERCİMEK KALESİ ASKERİ KALE MUŞET KALESİ ASKERİ KALE ALAATTİN CAMİİ DİNSEL CAMİ HACI ŞEREF CAMİİ VE ŞADIRVANI DİNSEL CAMİ MUŞ ULU CAMİİ DİNSEL CAMİ İBRAHİM SAMİDİ TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE KESİK BAŞ TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE ŞEYH HALİL VE MUSTAFA TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE ŞEYH MUHAMMED-İ MAĞRİBİ TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE ALAADDİN BEY HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM DERE HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM ARSLANLI HANI KÜLTÜREL HAN YILDIZLI HANI KÜLTÜREL HAN ALAATTİN CAMİ ÇEŞMESİ KÜLTÜREL ÇEŞME MURAT KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ ANADOLU LİSESİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ ATATÜRK İLKOKULU SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ TAHSİN SARAÇ EVİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ ASKERİYE ŞEHİTLİĞİ ŞEHİTLİK ŞEHİTLİK MERCİMEK KALE HÖYÜĞÜ KÜLTÜREL HÖYÜK MUŞ / BULANIK ESENLİK KÖYÜ CAMİİ DİNSEL CAMİ MOLLAKENT KÖYÜ ABDEST HAVUZU DİNSEL CAMİ MOLLAKENT KÖYÜ CAMİİ DİNSEL CAMİ MOLLAKENT KÖYÜ MEDRESESİ KÜLTÜREL MEDRESE MOLLAKENT KÖYÜ TEKKESİ KÜLTÜREL MEDRESE MOLLAKENT KÖYÜ MEZARLIĞI MEZARLIK MEZARLIK MİRZA BEY KALESİ ASKERİ KALE ESENLİK KÖYÜ - ŞEYH İBRAHİM TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE ŞEYH ÖMER SAHUBİ TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE ŞAR (ŞOR) GÖLÜ MADEN SUYU KAPLICA KAPLICA SİVİLSAVUNMA ÖRNEĞİ SİVİLSAVUNMA ÖRNEĞİ SİVİLSAVUNMA ÖRNEĞİ ALPARSLAN ŞEHİTLİĞİ ŞEHİTLİK ŞEHİTLİK ERENTEPE ŞEHİTLİĞİ ŞEHİTLİK ŞEHİTLİK KÜLTÜR MAHALLESİ ŞEHİTLİĞİ ŞEHİTLİK ŞEHİTLİK EREN TEPE HÖYÜĞÜ KÜLTÜREL HÖYÜK MUŞ / KORKUT YÜNÖREN KÖYÜ CAMİİ DİNSEL CAMİ 74

105 Ek 2: Doğu Anadolu Bölgesi nde Tescilli Kültür Varlõklarõ (Devam) İLİ - İLÇESİ VE ADI GRUP TÜR MUŞ / MALAZGİRT BOSTAN KAYA KALESİ ASKERİ KALE KATERİN (ZİNCİRLİ) KALESİ ASKERİ KALE TIKIZLI KALESİ ASKERİ KALE MALAZGİRT KALESİ ASKERİ KALE MEYDAN MEZARLIĞI MEZARLIK MEZARLIK URARTU KAYA MEZARI MEZARLIK MEZARLIK ARADERE KÖYÜ MEZARLIĞI MEZARLIK MEZARLIK BOSTANKALE HÖYÜĞÜ KÜLTÜREL HÖYÜK DOLABAŞ HÖYÜĞÜ KÜLTÜREL HÖYÜK KONAK KURAN HÖYÜĞÜ KÜLTÜREL HÖYÜK ERKEN DEVİRDEN KÖPRÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ MALAZGİRT KIZ KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ MALAZGİRT KÖPRÜSÜ (HANIM KÖPRÜSÜ) KÜLTÜREL KÖPRÜ ERKEN DÖNEMDEN MAĞARA EVLERİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ TARİHİ VESİKALAR SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ TÜRBE KALINTISI SİVİL MİMARLIK SİVİL MİMARLIK YÖRESEL KİLİMLER MUŞ / VARTO ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ KAYALIDERE ÖREN YERİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ BAZİKAN ÇERMİĞİ KAPLICA KAPLICA DERİK MADEN SUYU KAPLICA KAPLICA KAYALIDERE MADEN SUYU KAPLICA KAPLICA SAFYAN MADEN SUYU KAPLICA KAPLICA YUKARI ALAGÖZ KAPLICASI KAPLICA KAPLICA VARTO ŞEHİTLİĞİ TUNCELİ / ÇEMİŞGEZEK ŞEHİTLİK ŞEHİRLİK SÜLEYMANİYE CAMİİ (ULU CAMİ) DİNSEL CAMİ YELMANİYE CAMİİ DİNSEL CAMİ HAMİDİYE MEDRESESİ KÜLTÜREL MEDRESE UZUN HASAN TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE ATİK HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM YENİ HAMAM KÜLTÜREL HAMAM BAŞ ÇEŞME KÜLTÜREL ÇEŞME TAHAR (YUSUF ZİYA PAŞA) KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ TUNCELİ / MAZGİRT ELTİ HATUN CAMİİ DİNSEL CAMİ KALE KÖYÜ KALESİ ASKERİ KALE MAZGİRT KALESİ ASKERİ KALE ÇOBAN BABA TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE ELTİ HATUN TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE TİL HÖYÜĞÜ KÜLTÜREL HÖYÜĞÜ 75

106 Ek 2: Doğu Anadolu Bölgesi nde Tescilli Kültür Varlõklarõ (Devam) İLİ - İLÇESİ VE ADI GRUP TÜR TUNCELİ / PERTEK BAYSUNGUR CAMİİ DİNSEL CAMİ ÇELEBİ AĞA CAMİİ DİNSEL CAMİ SAĞMAN CAMİİ DİNSEL CAMİ BESİME HATUN TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE SAĞMAN CAMİİ TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE SAĞMAN KÜLLİYESİ KÜLTÜREL KÜLLİYE DERUN-İ HİSAR KALESİ ASKERİ KALE PERTEK KALESİ ASKERİ KALE TUNCELİ / PÜLÜMÜR SİVİL MİMARİDEN ÖRNEKLER GELİN ODALARI VAN / MERKEZ SİVİL MİMARİLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ TUŞPA NEKROPOLİS (3.DERECE ARKEOLOJİK SİT ARKEOLOJİK SİT NEKROPOL ALANI) ABBAS AĞA CAMİİ DİNSEL CAMİ HORHOR CAMİİ DİNSEL CAMİ HÜSREV PAŞA CAMİİ DİNSEL CAMİ KAYA ÇELEBİ CAMİİ DİNSEL CAMİ KIZIL MİNARELİ CAMİİ DİNSEL CAMİ SİNANİYE CAMİİ DİNSEL CAMİ SÜLEYMAN HAN CAMİİ DİNSEL CAMİ ULU CAMİİ DİNSEL CAMİ I. DECERE ARKEOLOJİK SİT ALANI ARKEOLOJİK SİT ARKEOLOJİK SİT II. DERECE ARKEOLOJİK SİT ALANI ARKEOLOJİK SİT ARKEOLOJİK SİT CAMİİ KEBİR MEDRESESİ KÜLTÜREL MEDRESE HÜSREV PAŞA MEDRESESİ KÜLTÜREL MEDRESE İSKENDER PAŞA MEDRESESİ KÜLTÜREL MEDRESE TOPÇUOĞLU MEDRESESİ KÜLTÜREL MEDRESE II. DERECE ARKEOLOJİK SİT ALANI ARKEOLOJİK SİT ARKEOLOJİK SİT ABDURRAHMAN GAZİ TÜRBESİ VE CAMİİ KÜLTÜREL TÜRBE GALİP PAŞA TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE HÜSREV PAŞA TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE İKİZ TÜRBELER KÜLTÜREL TÜRBE I. DERECE DOĞAL SİT ALANI DOĞAL SİT DOĞAL SİT KARAGÜNDÜZ HÖYÜĞÜ VE ERKEN DEMİR ÇAĞI ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK+NEKROPOL NEKROPOLU ESKİ (ÇİFTE) HAMAM KÜLTÜREL HAMAM HÜSREV PAŞA HAMAMI KÜLTÜREL HAMAM YONCATEPE KALESİ ARKEOLOJİK SİT KALE ADIR ADASI (I.DERECE ARKEOLOJİK VE DOĞAL SİT ALANI) DİĞER SİT ALANLAR ADA ARKEOLOJİK VE DOĞAL SİT AMİK HIRİSTİYAN MEZARLIĞI MEZARLIK MEZARLIK ESKİ VAN ŞEHRİ MEZARLIĞI MEZARLIK MEZARLIK MOLLA KASIM MEZARLIĞI MEZARLIK MEZARLIK OTLUCA KÖYÜ MEZARLIĞI MEZARLIK MEZARLIK ZEVE KÖYÜ MEZARLIĞI MEZARLIK MEZARLIK 76

107 Ek 2: Doğu Anadolu Bölgesi nde Tescilli Kültür Varlõklarõ (Devam) İLİ - İLÇESİ VE ADI GRUP TÜR AŞAĞI ANZAF KALESİ (I.DERECE ARKEOLJİK SİT) ARKEOLOJİK SİT KALE YUKARI ANZAF KALESİ VE MEZARLIK ALANI ARKEOLOJİK SİT KALE VE MEZARLIK ALAKÖY (URARTU) KALESİ ASKERİ KALE AMİK KALESİ ASKERİ KALE AŞAĞI ANZAF KALESİ ASKERİ KALE AYANİS KALESİ ASKERİ KALE BEYÜZÜMÜ (ŞAHBAĞI) KALESİ ASKERİ KALE EDREMİT KALESİ ASKERİ KALE ESKİ VAN KALESİ VE ŞEHRİ ASKERİ KALE KAVUNCU KALESİ ASKERİ KALE KEKLİK BUCAĞI KALESİ ASKERİ KALE TOPRAKKALE ASKERİ KALE VAN KALESİ ASKERİ KALE YUKARI ANZAF KALESİ ASKERİ KALE VAN KALESİ HÖYÜĞÜ ARKEOLOJİK SİT HÖYÜK VAN KALESİ VE ESKİ VAN KENTİ ARKEOLOJİK SİT ANTİK KENT VE KALE HÜSREV PAŞA KÜLLİYESİ KÜLTÜREL KÜLLİYE URARTU MEZARLIĞI VE İSLAM MEZARLIĞI ARKEOLOJİK SİT MEZARLIK VAN ŞEHRİNİN BİR KISMI (3.DERECE ARKEOLOJİK ARKEOLOJİK SİT ANTİK KENT SİT) TOPRAKKALE-MEKER KAPI KÜLTÜREL KAPI AKDAMAR ADASI (I. DERECEARKEOLOJİK VE DOĞAL SİT ALANI) DİĞER SİT ALANLARI ADA ARKEOLOJİK VE DOĞAL SİT ADIR KİLİSESİ (ADASI) DİNSEL KİLİSE ÇARPANAK KİLİSESİ (KTHOUS MANASTIRI) DİNSEL KİLİSE SURB PAOLOS KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE YEDİ KİLİSE DİNSEL KİLİSE ESKİ VAN ŞEHRİ - KİLİSE DİNSEL KİLİSE ÇARPANAK ADASI (I.DERECE ARKEOLOJİK DOĞAL SİT) DİĞER SİT ALANLARI ADA+ARKEOLOJİK SİT ALANI TOPRAKKALE (I.DERECE ARKEOLOJİK SİT ALANI) ARKEOLOJİK SİT ÖREN YERİ SİVİL MİMARİDEN EV ÖRNEKLERİ (2 ADET) SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARİ (2 ADET) SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ AĞARTI KALESİ ARKEOLOJİK SİT KALE 2. DERECE DOĞAL SİT ALANI DOĞAL SİT DOĞAL SİT ESKİ VAN KALESİNDEKİ PERS KİTABESİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ ESKİ VAN ŞEHRİ - ARGİŞTİ MEZARI SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ ESKİ VAN ŞEHRİ - DOĞU ODA MEZARLARI SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ ESKİ VAN ŞEHRİ - HAN (ARPA HANI) SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ ESKİ VAN ŞEHRİ - SARNIÇ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ VAN - QNQLI KIZ (AÇIK HAVA MABEDİ) SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ VAN EVLERİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ 77

108 Ek 2: Doğu Anadolu Bölgesi nde Tescilli Kültür Varlõklarõ (Devam) İLİ - İLÇESİ VE ADI GRUP TÜR VAN MÜZESİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ HOŞAP KALESİ İÇİ ARKEOLOJİK SİT KALE ZEVE ŞEHİTLİĞİ ŞEHİTLİK ŞEHİTLİK VAN / BAHÇESARAY KIRMIZI CAMİİ DİNSEL CAMİ ŞEYH ŞEMSEDDİN CAMİİ DİNSEL CAMİ MİR HASAN-I VELİ MEDRESESİ KÜLTÜREL MEDRESE MEHMET ÇAVUŞ KÜMBETİ KÜLTÜREL KÜMBET KIRMIZI KÖPRÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ BAHÇESARAY KALESİ ASKERİ KALE ANDZPHOUTS KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE ARKELOK ŞAPELİ DİNSEL KİLİSE DİRE GELE (SAİNT GEORGES) KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE JAMATUN DİNSEL KİLİSE KUTSAL HAÇ KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE KUTSAL HAVARİ S. DİNSEL KİLİSE S. ASTUACACIN KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE SAINT JACQUES KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE ST. STEFANOS KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE VAN / BAŞKALE BAŞKALE EVLERİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ HÜSREV PAŞA MEDRESESİ (PİZAN) KÜLTÜREL MEDRESE ÖREN KALE KÖYÜ TÜRBELERİ (PİZAN) KÜLTÜREL TÜRBE BARIŞ KÖYÜ MEZARLIĞI MEZARLIK MEZARLIK GERMAN KÖYÜ MEZARLIĞI MEZARLIK MEZARLIK KALEÖREN KÖYÜ MEZARLIĞI MEZARLIK MEZARLIK MOLLA HIDIRI FIRINDA MEZARLIĞI MEZARLIK MEZARLIK TEPEBAŞI MAHALLESİ MEZARLIĞI MEZARLIK MEZARLIK YAVUZLAR KÖYÜ MEZARLIĞI MEZARLIK MEZARLIK ALBAYRAK KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE YANAL KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE ÖRENKALE KÖYÜ KALESİ (PİZAN) ASKERİ KALE VAN / ÇALDIRAN KÜBİK KÖYÜ AÇIK HAVA MABEDİ KÜLTÜREL KÜMBET KÜBİK KÖYÜ I. KÜMBETİ VE II. KÜMBETİ KÜLTÜREL KÜMBET KÜBİK KÖYÜ MEZARLIĞI MEZARLIK MEZARLIK VAN / ÇATAK DOĞAL SİT DOĞAL SİT DOĞAL SİT ÇATAK KÖPRÜSÜ (MERKEZ) KÜLTÜREL KÖPRÜ HURKAN KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ ZERİL KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ ÇATAK MEZARLIĞI MEZARLIK MEZARLIK GÖRENTAŞ MEZARLIĞI MEZARLIK MEZARLIK 78

109 Ek 2: Doğu Anadolu Bölgesi nde Tescilli Kültür Varlõklarõ (Devam) İLİ - İLÇESİ VE ADI GRUP TÜR ZEVE (ZİVE) HANI KÜLTÜREL HAN ÇATAK KİLİSESİ KÜLTÜREL KİLİSE ELMACIK KÖYÜ KİLİSESİ KÜLTÜREL KİLİSE ÇATAK KALESİ ASKERİ KALE VAN / ERCİŞ KARATAŞ YAZITLARI (L.DERECE ARKEOLOJİK SİT ARKEOLOJİK SİT ARKEOLOJİK SİT ALANI) KARA YUSUF CAMİİ DİNSEL CAMİ URARTU ÇAYI KALE-ŞEHİR KALINTILARI ARKEOLOJİK SİT ARKEOLOJİK SİT ÇİVİ YAZILI KİTABE KÜLTÜREL KİTABE YAHYA BEY MEDRESESİ KÜLTÜREL MEDRESE ALACA HAN KÜLTÜREL HAN BİNBAŞI ÇEŞMESİ HANI KÜLTÜREL HAN HANGEDİK HANI KÜLTÜREL HAN KARAHAN KÜLTÜREL HAN BEYLER MEZARLIĞI MEZARLIK MEZARLIK ÇELEBİBAĞI MEZARLIĞI MEZARLIK MEZARLIK GÖLAĞZI MAHALLESİ MEZARLIĞI MEZARLIK MEZARLIK HAYDAR BEY MEZARLIĞI MEZARLIK MEZARLIK KARA ŞEYH KÖYÜ MEZARLIĞI MEZARLIK MEZARLIK MADAVANK KAYA MEZARLIĞI MEZARLIK MEZARLIK TEKLER KÖYÜ MEZARLIĞI MEZARLIK MEZARLIK YOLDERE (AKRAK) MEZARLIĞI MEZARLIK MEZARLIK ZİYARET KÖYÜ MEZARLIĞI ALİYAR (KADEM PAŞA) KÜMBETİ KÜLTÜREL KÜMBET HAYDAR BEY TÜRBESİ KÜLTÜREL KÜMBET NİŞANCI KÜMBETİ KÜLTÜREL KÜMBET ZORTUL (ANONİM) KÜMBET KÜLTÜREL KÜMBET ESKİ ERCİŞ KALESİ ASKERİ KALE ZERNAKİ TEPE ASKERİ KALE HAYDAR BEY KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ HASAN ABDAL KAPLICASI KAPLICA KAPLICA SALMAN AĞA KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE VAN / GEVAŞ İZZETTİN ŞİR CAMİİ DİNSEL CAMİ HALİME HATUN KÜMBETİ KÜLTÜREL KÜMBET İZZETTİN ŞİR MEDRESESİ KÜLTÜREL MEDRESE GÖRÜNDÜ KÖYÜ KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE GEVAŞ SELÇUKLU MEZARLIĞI MEZARLIK MEZARLIK GEVAŞ ZAVİYESİ KÜLTÜREL ZAVİYE AKDAMAR KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE ALTINSAÇ KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE İNKÖY KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE HİŞET KALESİ ASKERİ KALE VAN / GÜRPINAR HAMURKESEN KALE MESCİDİ DİNSEL CAMİ HAMURKESEN KÖYÜ CAMİİ DİNSEL CAMİ 79

110 Ek 2: Doğu Anadolu Bölgesi nde Tescilli Kültür Varlõklarõ (Devam) İLİ - İLÇESİ VE ADI GRUP TÜR HOŞAP CAMİSİ (DIŞ KALE) DİNSEL CAMİ İÇ KALE MESCİDİ (HOŞAP) DİNSEL CAMİ ÇAVUŞTEPE KALESİ ASKERİ KALE HAMURKESEN KALESİ VE HAMAMI ASKERİ KALE HOŞAP İÇ KALE ASKERİ KALE HOŞAP KALESİ ASKERİ KALE HOŞAP KALESİ-SELAMLIK ASKERİ KALE EVLİYA BEY MEDRESESİ KÜLTÜREL MEDRESE HASAN BEY MEDRESESİ VE TÜRBESİ KÜLTÜREL MEDRESE HASAN BEY TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE SÜLEYMAN BEY TÜRBESİ KÜLTÜREL TÜRBE BEY HANI KÜLTÜREL HAN HOŞAP HANI KÜLTÜREL HAN HAMURKESEN TARİHİ MEZARLIĞI MEZARLIK MEZARLIK HOŞAP MEZARLIĞI MEZARLIK MEZARLIK EVLİYA BEY (HOŞAP) KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ VAN / MURADİYE BENDİ MAHİ KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ ŞEYTAN KÖPRÜSÜ KÜLTÜREL KÖPRÜ KÖRZÜT KALESİ ASKERİ KALE MURADİYE KALESİ ASKERİ KALE MURADİYE KİLİSESİ DİNSEL KİLİSE DERGEZİN KAPLICASI KAPLICA KAPLICA MURADİYE ŞELALESİ ŞELALE ŞELALE Kaynak: Kültür Bakanlõğõ 80

111 EK 3: GAP Turizm Önerileri 1. Kõsa Vadeli Öneriler: Eğitim: Turizm sektöründe istihdam edilecek personelin yetiştirilmesine yönelik programlarõn oluşturulmasõ, Tanõtõm: GAP Bölgesinin mevcut doğal ve kültürel değerleri ile GAP Projesi ile oluşan değerlerin, ulusal ve uluslararasõ platformda tanõtõmõna dönük tanõtõm programlarõnõn oluşturulmasõ, Mali ve İdari Tedbirler: GAP Bölgesi nde turizm sektörünün gelişmesi açõsõndan alõnmasõ gereken mali ve idari tedbirleri oluşturacak yasal düzenlemelerin tamamlanmasõ, Örgütlenme: GAP Bölgesel turizm gelişme planõ ile öngörülen temel politika ve stratejileri uygulamak amacõyla kamu kurumlarõ, yerel idareler, özel yatõrõmcõlar ve turizm sektörü temsilcileri arasõnda eşgüdümü sağlayacak bir birimin oluşturulmasõ, Fiziksel Düzenlemeler: Yöre insanõnõn turizme kazandõrõlmasõ ve mevcut doğal kaynaklarõn değerlendirilmesi amacõyla kentsel ve alt bölgesel günübirlik alanlar ve rekreasyon alanlarõna ilişkin projelerin ve uygulamalarõn tamamlanmasõ. 2. Orta Vadeli Öneriler: Fiziksel Düzenlemeler: GAP Bölgesi ndeki mevcut doğal ve kültürel değerlerin GAP bölgesel turizm gelişme planõnõn belirlediği strateji ve öncelikler doğrultusunda proje ve düzenlemeler tamamlanarak turizm sektörüyle tam bütünleşmenin sağlanmasõ, Turizm Alt Yapõsõ: Yöredeki yetersiz nitelikteki turizm alt yapõsõnõn (konaklama tesislerinin nitelik ve nicelikleri, ulaşõm altyapõsõ, enformasyon rehberlik ve tur hizmetleri gibi) tamamlanmasõ, GAP Projesi: GAP Projesinin büyük bir kõsmõnõn tamamlanmasõyla ortaya çõkacak olan yeni değerlerin (Atatürk Barajõ ve çevresi, Birecik Barajõ vb.) bölgenin turizm sektörü açõsõndan öncü görevi yapacak yeni turizm faaliyetlerine (Uluslararasõ nitelikte golf turizmi tesisleri, su sporlarõ merkezleri vb.) dönük projelerin tamamlanarak bu konuda yatõrõmcõlarõn uygulamaya geçmesinin sağlanmasõ. 3. Uzun Vadeli Öneriler: Turizmin Çeşitlendirilmesi: GAP Bölgesi nde salt mevcut kaynaklarõn değerlendirilmesi ile oluşacak turizm potansiyeli olarak değil, bölgenin sahip olacağõ üst ve alt yapõ olanaklarõnõ da değerlendiren çok boyutlu, esnek, bütün yõl içerisine yayõlmõş turizm hareketlerinin gerçekleştirilmesi, 81

112 Ulusal ölçekte finans, eğitim alt yapõsõ, kentsel altyapõ ve benzeri konularda en önemli metropollerden olan Şanlõurfa, Gaziantep, Diyarbakõr gibi kentsel merkezlerde kongre turizmi, bölgesel, ulusal, uluslararasõ fuar alanlarõ oluşturulmasõnõn desteklenmesi, GAP Projesi ile gerçekleştirilen alanlarda bölgesel ölçekte bölge parklarõ oluşturulmasõ, Su sporlarõ, balõkçõlõk, av ve doğa turizmine dönük alanlarõn tesbit edilerek bu alanlarõn gereksinim duyduğu alt yapõnõn tamamlanmasõ, Gençlik kamplarõ oluşturulmasõ, kültür gezileri, uluslararasõ akademik çalõşma gruplarõ alanlarõnõn sağlanmasõ, Ulusal Turizm Potansiyeli: Ülke turizm potansiyeli ve kapasitesi içerisinde gerek turizm gelirleri, gerekse turizmin diğer faydalarõ açõsõndan turizmde gelişmiş bölgelerle rekabet edebilir hale getirilmesidir. 82

113 T.C. BAŞBAKANLIK DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI MÜSTEŞARLIĞI DOĞU ANADOLU PROJESİ ANA PLANI MEVCUT DURUM VE ANALİZİ SEKTÖR EL SANATLARI RAPORU HAZIRLAYAN ORTAK GİRİŞİM ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ FIRAT ÜNİVERSİTESİ İNÖNÜ ÜNİVERSİTESİ KAFKAS ÜNİVERSİTESİ YÜZÜNCÜYIL ÜNİVERSİTESİ 2000

114 84

115 6.2. GELENEKSEL EL SANATLARI DAP kapsamõnda bulunan illerde geleneksel olarak yürütülen El Sanatlarõ çeşitlilik arz etmektedir. El sanatlarõ halkõn ihtiyacõnõ karşõlamanõn yanõsõra aile ekonomisine katkõda bulunduğu gibi, ülke ekonomisine de büyük çapta katkõda bulunabilecek bir sektördür. Tek tek ele alõndõğõnda her biri diğerinden fazla olmasa da özellik bakõmõndan ayrõlõk gösteren inceliklere sahiptir. Bölge halkõ el sanatlarõnõn üretiminde pratik bilgiye sahip olduğu halde, terör ve ekonomik olumsuzluklar nedeniyle rahatça üretim yapamamakta ve böylece zaman içinde varolan bilgi ve pratik potansiyelin kaybolmasõ gündeme gelmektedir. Bu nedenle geçimini bu yolla sağlayabilecek kitle, ekonomik sõkõntõ ile karşõ karşõya kalmaktadõr. Bu da DAP kapsamõndaki illerde kişi başõna düşen geliri olumsuz yönde etkilemektedir. Söz konusu olumsuzluğu ortadan kaldõrarak bölgenin sosyo-ekonomik seviyesinin düzeltilmesinde, El Sanatlarõnõn geliştirilerek yaygõnlaştõrõlmasõ önemlilik arz etmektedir. Proje kapsamõndaki her il ve ilçede en yaygõn el sanatõ kolu dokumacõlõk olarak karşõmõza çõkmaktadõr. Halõ, Kilim, Cecim, Siirt Battaniyesi, Çuval, Kõl Çadõr, Ehram, Gej, Şal, bölgede üretilen dokuma türleridir. Bunlardan Halõ Dokumacõlõğõ, proje dahilindeki hemen hemen tüm yerleşim merkezlerinde üretimi yapõlmaktadõr. Bölgede halõ dokumacõlõğõnõn devlet desteğiyle yürütüldüğü gibi halkõn kendi çabasõ ile de yürüttüğü görülmektedir. İl Özel İdare Müdürlükleri, Üniversitelerdeki Halõcõlõk Merkezleri, Sümer Halõcõlõk Bölge Müdürlükleri, Halk Eğitim Merkezleri, Kalkõnma Vakfõ Müdürlükleri, Özel İşletmeler ve kişisel bazda bu sektör ciddi bir şekilde faaliyetlerini sürdürmekte ve bölgeye önemli miktarda maddi girdi sağlamaktadõr Dokumacõlõk Halõ Halõ dokumacõlõğõnda hammadde temininin gün geçtikçe güçleştiği, bu güçlük içinde hammadde fiyatlarõnõn yüksekliği ve kalitesiz oluşu, ekonomik sõkõntõlar, malzemenin mahallinden temin edilememesi bu sektörün gelişmesini olumsuz yönde etkilemektedir. Bölgede mikro alanlarda bazõ otantik özelliklere sahip, farklõ isimlerle anõlan ve halk tarafõndan beğenisi olan yerel halõlarõn üretimi de yapõlmaktadõr (Örneğin:Kars Kafkas Halõsõ, Van Haliçe Halõ vb.). Erzurum ve Gümüşhane çevresinde Hereke tipi halõ dokunmaktadõr. Atölye ve ev sistemiyle bir hereke halõ tezgahõ kurulmasõ halinde, iyi yetişmiş bir dokuyucu ailesinin diğer fertlerinin de yardõmõyla, 11 m 2 hereke halõyõ bir yõlda rahatlõkla dokumasõ mümkündür. Halõ dokumasõnõ bilenlere dağõtõlacak tezgah baz olarak alõndõğõ taktirde bu tezgahlarda yaklaşõk 2-3 bin genç kõz istihdam edilerek aileye önemli ölçüde ek gelir imkânõ sağlanmõş olacak ve sadece Erzurum ve çevresinde m 2 lik ihraç kalitesinde halõ üretimi gerçekleştirilecek, bu da ülke ekonomisine milyonlarca dolarlõk gelir kazandõracak demektir. 85

116 Şirket olarak teşkilatlanan Sümerhalõ, kurulduğu günden bu yana bölgedeki diğer el sanatlarõnõn yanõsõra el halõcõlõğõnõn korunmasõ, geliştirilmesi, yaşatõlmasõ ve gelecek nesillere aktarõlmasõ ile ülke ekonomisine ve devletin kültür, eğitim ve özellikle istihdam politikasõna büyük ölçüde katkõda bulunan bir kuruluş halinde faaliyetlerini sürdürmektedir. Sümer halõ, mevcut teşkilat yapõsõ ile el halõcõlõğõ kolunda halõnõn kültür ve sanat yapõsõnõ koruyup çok az yatõrõmla geniş istihdam alanlarõ oluşturulmasõna katkõda bulunarak özel girişimcilere destek vermek suretiyle sektörün büyümesine ve yaygõnlaştõrõlmasõna daha büyük katkõlarda bulunacaktõr. Ayrõca halõ, sergi amacõnõn yanõsõra bazõ farklõ amaçlarla da kullanõlmaktadõr. Özellikle Erzurum merkezde önceki yõllarda 8-9 dükkan, baba mesleği olarak halõyastõk yapõmõnõ devam ettirirken bugün sadece bir dükkan zor şartlarda üretime devam etmektedir. Yurt içi ve yurt dõşõndan gelen turistlerin ilgisini çeken halõyastõklar, turizm potansiyeli ve geliştirilebilecek nitelikte bir el sanatõ kolu oluşturmaktadõr. Bölgede halõ üretimi yapõlan yaklaşõk tezgâh tespit edilmiştir. Bu tezgahlarda istihdam edilen eleman sayõsõ ise tõr. Yapõlan çalõşmalarda, söz konusu tezgahlarõn sayõsõnõn kolayca artõrõlabileceği görülmektedir. Grafik 6.2.1: DAP Bölgesi nde Halõ Tezgahõ ve Çalõşan Sayõsõ Halõ Tez. Halõ Tez. Çalõşan Halõ Tezgahõ ve Çalõşan Sayõsõ Ağrõ Ardahan Bayburt Bingöl Bitlis Erzincan Erzurum Elazõğ Gümüşhane Hakkari Projedeki İller Iğdõr Kars Malatya Muş Tunceli Van 86

117 Kilim Halõnõn yanõnda DAP Bölgesinde Kilim üretiminin de önemli bir boyutu olduğu görülmektedir. Hatta kilim dokumacõlõğõnõn el sanatlarõ sektöründe en önemli yeri tuttuğu tespit edilmiştir. Kilim ekonomik açõdan bölgeye getirisi en fazla olan, iç ve dõş turizme hitap eden, halõya göre dokuma süresi daha kõsa ve hammaddesi kolay temin edilebilen, pazarlama sahasõ yaygõn olan önemli bir dokuma türüdür. Ancak terör ve ekonomik sõkõntõlar nedeniyle üretimi geçmişe göre yavaşlayan kilim dokuma, halkõn çoğunluğu tarafõndan bilindiği için kõsa bir sürede canlandõrõlabilecek duruma getirilebilir. Bölge olarak kilimin hammadde temini kolay olmakla birlikte, terör nedeniyle bitki toplama ve hayvancõlõğõn gerilemesi gibi etkenlerden dolayõ bu sanat, olumsuz yönde etkilenmiştir. Hammadde teminindeki güçlükler, sürümün yetersiz olmasõ, halkõn ekonomik düzeyinin düşüklüğü iç ve dõş turizmin bölgede durgunlaşmasõ gibi sebeplerle kilim dokumacõlõğõ bölgede etkinliğini kaybetmek üzeredir. Bölgede bu tür dokumalara örnek olarak; jirki, gevdi, herki, bardõz, zilli vb. çeşitleri göze çarpmaktadõr. Bunlardan Hakkari de Jirki, Gevdi ve Herki aşireti mensuplarõ tarafõndan dokunduğu için bu adlar ile anõlan kilimler renk, motif ve desenleriyle otantik özelliğe sahiptir. Özellik olarak birbirine yakõn karakterdeki bu kilimlerden en çok Jirki kilimleri dokunmaktadõr. Jirki kilimleri, sadece aşiret köylerinde dokunmakla kalmayõp Hakkari de Valiliğe bağlõ olarak çalõşan HISAŞ da da dokunmakta ve pazarlanmaktadõr. Bu kilimler, Van merkez ilçe ve köylerinde de dokunmakta ve büyük çapta alõcõsõ bulunmaktadõr. Kilimler, köylerde genellikle halkõn rahatlõkla kurabildiği yer tezgahlarõnda dokunmaktadõr. İl ve ilçelerde ise ahşap õstar tezgahlarõ ile Sanayi ve Ticaret Bakanlõğõ nõn dağõttõğõ demir tezgahlar kullanõlmaktadõr. Bu kilimler 6,4 ve 2 m 2 vb. ebatlarda yaygõn olarak dokunduğu gibi heybe, hurç, yastõk, minder ve oda takõmõ olarak da dokunmaktadõr. Zili kilim, Kelkit e has bir kültür ve sanat eseri olarak ün yapmõştõr. Bu kilim türünün bundan yõl öncesine kadar çok yaygõn olmasõna rağmen günümüzde tezgah sayõsõ hayli azalmõştõr. Tamamen eğirilmiş koyun yününden yapõlan ve kõrka yakõn motif ve desen kullanõlarak kemik denen tezgahlarda dokunan zilli kilim, 8-10 kg. yün kullanõlarak üç kişi tarafõndan, ev işi harici zamanlarda yaklaşõk bir ayda dokunabilmektedir. Ölçüleri isteğe göre değişen zilli kilimin, seri üretime geçilmesiyle dokuma süresinin kõsalacağõ ve ürün çeşitlerinin (minder yüzü, yolluk, heybe, çanta vb.) de artarak, maliyetinin önemli oranda düşeceği tabiidir. Bu kilimlerin üretimlerinin artõrõlõp pazarlama konusundaki problemler ortadan kaldõrõldõğõ taktirde, bölgedeki kadõn ve genç kõzlarõmõzõn aktif ekonomiye katkõda bulunmalarõ ve istihdam edilmeleri sağlanacak, ayrõca Kelkit in tanõtõmõnda da önemli bir etken olabilecektir. Bunun yanõsõra, asõl hammadde olan koyun yününe talep te artacağõ için, son yõllarda bölgede gözden düşen koyun yetiştiriciliğini destekleyecektir. Tüm bunlar bölgedeki ekonomik gelir ve istihdam imkanlarõ ile, başlõca sorunlardan biri olan işsizlik ve göçün önemli oranda önlenmesine katkõda bulunacaktõr. Şenkaya nõn Gaziler (Bardõz) bucağõ ve Oltu nun Çayüstü, Dokuzdeğirmen, Ipekçayõr, Nüğürcük ve Çatak köylerinde geleneksel olarak devam eden Bardõz Kilimciliği, 1990 yõlõnda İş ve İşçi Bulma Kurumu nun açtõğõ işgücü yetiştirme kurslarõyla 87

118 gelişme göstermiştir. Bardõz kilimleri yaygõn bir şekilde dokunmaya devam edilmektedir. İlk yõllarda ticari amaçla yapõlan dokuma günümüzde daha sonra bireysel ve aile bazõnda devam etmektedir. Bardõz kilimlerinin genel karakteristik özellikleri arasõnda tamamen el yapõmõ ve tamamõyla yün çözgü ve iplikten dokunmuş olmasõ dikkat çeker. Asõl özelliği kilimlerin ipin tabii renkleri ile dokunmasõ olduğu halde, günümüzde kullanõlan yün iplikler, tamamõyla kök boya ile boyanmõştõr. Kilimlerin dokuma özelliği nedeniyle her iki yüzü de kullanõlabilmektedir. Bardõz kilimlerinin desenlerinde kullanõlan karakteristik unsur, güldür. Ayrõca serpme çiçek, karanfil motifleri, çeşitli hayvan figürleri (kuş, geyik, arslan, koç başõ) ve bazõ geometrik desenlerde kullanõlmõştõr. Bu kilimler, ağaç tezgahlara çözülmüş yüz çözgü üzerine yün iplik kullanõlarak dokunmaktadõr. Kilimlerin 1 m 2 si için kg, çözgü ve yün iplik kullanõlmaktadõr. İş ve İşçi Bulma Kurumu nun açtõğõ kurslar sayesinde atölyelerde toplu olarak devam eden dokumacõlõk, evlerde ferdi tezgahlarda da devam etmektedir. Değişik boyutlardaki kilimler kelle, divan, seccade olarak dokunmaktadõr. Bu kilimler 1998 sonbaharõndan itibaren 10 Milyon TL. civarõnda satõlmaya başlanmõştõr. Bu konudaki en büyük sõkõntõ, hammaddenin uzaktan (Uşak, Kayseri) getirilmesidir. Aynõ zamanda kimyasal boyalarla boyanmõş iplikler kullanõlmaktadõr. Oysa doğal boyacõlõk açõsõndan oldukça zengin olan bölgede, doğal boyacõlõk ve ip hazõrlama tesisi kurulduğunda hammadde sõkõntõsõ çekilmeyecektir. Yoğun göçün yaşandõğõ bölgede el sanatlarõnõn gelişmesi göçü önleyecek olgularõn başõnda geldiği için, Bardõz kilimlerinin geliştirilmesi ve yaygõnlaştõrõlmasõ gereklidir. Oltu ve çevresinde İş ve İşçi Bulma Kurumu tarafõndan 16 köyde yaş grubundaki genç kõzlarõn yerinde istihdamlarõna yönelik açõlan kilimcilik ve halõcõlõk kurslarõ sayesinde, istihdamlarõ sağlanmaktadõr. Bu bölgede yetişen usta öğreticilerle, Oltu da kurulan bir kilimcilik şirketi tarafõndan GAP. Bölgesi nde halõ-kilim kurslarõ açõlmõş olup, hâlen yürütülmektedir. Bölge için bir potansiyel olduğu düşünülen Bardõz kilim dokumacõlõğõnõn yeniden canlandõrõlmasõ için gerekli düzenlemeler bir an önce yapõlmalõdõr. Söz konusu kilim dokumalarla ilgili olarak bölgede tezgah bulunmaktadõr. Bu tezgahlarda kişi istihdam edilmektedir. 88

119 Grafik 6.2.2: DAP Bölgesi nde Kilim Tezgahõ ve Çalõşan Sayõsõ Kilim Tez. Kilim Tez.Çalõşan Kilim Tezgahõ ve Çalõşan Sayõsõ Ağrõ Ardahan Bayburt Bingöl Bitlis Erzincan Erzurum Elazõğ Gümüşhane Hakkari Iğdõr Kars Malatya Muş Tunceli Van Projedeki İller Ayrõca direkt olarak istihdam edilen kişi sayõsõna ek olarak; tezgah yapõmõ, bitkisel boya yapõmõ, iplik yapõmõ, üretildiği yerden alõnõp pazarlama birimlerine aracõlõk yapan önemli bir kitlenin varlõğõ bir gerçektir. Bu düşünceden yola çõkarak bölgede ara insan gücünün fazla olduğu dikkate değer bir gösterge ortaya koyar. Bütün bu hizmetlerin yerine getirilebilmesi için, bu işle uğraşan kişilere güven verilmeli ve ayrõca belirli bir koordinasyon çatõsõ altõnda işler yürütülmelidir. İmâl edilen ürünlerin mutlaka pazarõ sağlanmalõdõr. Bunun yanõnda üretilen mamüller, ürünlerin orijinal kalitesine de uygun olmalõdõr Cecim Ağõz farklõlõğõ nedeniyle Cicim, Cacim ve Cecim olarak bilinen dokuma türü, bölgede; çözgü yüzlü, sarma motifli ve atkõ ve çözgü yüzlü türleriyle karşõmõza çõkmaktadõr. çözgü yüzlü cecim Van merkez, Erciş, Gevaş ve Gürpõnar ilçelerinde Bitlis in Ahlat, Adilcevaz ilçelerinde ve Tunceli de dokunmaktadõr. Kamçõlõ tezgahlarda çok ince bükülmüş yün ipliği ile dokunan cecimlerde atkõ ve çözgü iplikleri aynõ ipliklerdir. Değişik renkler kullanõlarak ekose ve balõk sõrtõ desenlerinin kullanõldõğõ bu dokumalar, seyrek dokumalar olup sofra altlõğõ, yüklük, yatak örtüsü ve namazlõk olarak üretilmektedir. 89

120 Sarma Motifli Cicim, atkõ ve çözgü ipliklerinin dõşõnda desen ipliği de kullanõlarak kabarõk desenlerin oluşturduğu çözgü yüzlü cicimlerden daha kalõn görünümlü olan bu dokuma türü, Van õn Özalp ilçesinde dokunmaktadõr. Kilim e benzer özellikte olan bu dokumalarõn desenleri, sonradan iğne ile işlenmiş izlenimi verir. Bu dokumalar õstar tezgahlarõnda ve yer tezgahlarõnda dokunmaktadõr. Halkõn çoğunluğu bu dokumayõ kolayca kurulup kaldõrõlan tezgahlarda yaptõğõndan tezgah sayõsõ konusunda kesin bir rakam vermek mümkün değildir. Aynõ ilçede atkõ ve çözgü yüzlü dokumalara da rastlanmakta, bu dokumalardan genellikle yer yaygõsõ, minder, yastõk gibi ürünler yapõlmaktadõr Ehram Bölgede üretimi yapõlan dokumalar arasõnda ehram, gej ve şal da yer almaktadõr. Bayburt, Gümüşhane, Erzurum ve Erzincan da ehram, dõşarõda kõyafetlerin üzerine giyilen bir bayan giysisi olarak hala güncelliğini korumaktadõr. Günümüzde sokakta gezen ya da bir evden diğer eve giden yaşlõ kadõnlar, genç kõzlar, gelinler, kolaycõ bir örtünme aracõ olan ehramõ tercih etmektedirler. Günden güne azalmakta olan bu giyeceğin, sadece örtünme değil, pek çok giyim eşyasõ ve aksesuar olarak ta kullanõldõğõ, ehram malzemesinin geliştirilip, boyatõlarak çok çeşitli biçim ve boyutlarda çeşitli amaçlar için kullanõldõğõ bilinmektedir. Örneğin örtünmelik 2 x 1,5 m. boyutlarõndaki bir ehram için, 2,5-3 kg. koyun yünü gerekmektedir. Ehram dokuma sanatõnõn özünde hammadde olarak kullanõlan doğal yünün kendi rengi yatmaktadõr. Buna bağlõ olarak da beyaz, mor, siyah koyun yünlerinin doğal rengi ile kullanõlmasõ esas olup, yünler hiç bir boyama işlemine tabi tutulmamaktadõr. Asõl örtünmek amacõyla dokunan ehram; gerekli hammadde sağlandõktan sonra iki pedallõ tezgahlarda, bez ayağõ tekniği ile dokunmaktadõr. İplerin dayanõklõlõklarõnõn artõrõlmasõ için yörede yetişen çiriş otunun kaynatõlmasõ sonucu elde edilen suyla apreleme yapõlmaktadõr. Örtü amacõyla kullanõlan ehramõn, fonksiyonunu giderek yitirmesiyle çeşitli kullanõm alanlarõ yaratõlmaya yönelik olarak Bayburt Valiliğince Bayburt Ehram Dokumacõlõğõnõn Çağdaşlaştõrõlmasõ ve Yeni Fonksiyonlar Kazandõrõlmasõ isimli bir proje hazõrlanmõştõr (1997). Buna göre bölgede farklõ renk ve desendeki ihramlar araştõrõlmõş, taranmõş, gerçek boyutlar tespit edilmiş ve sadece örtünme aracõ olmanõn dõşõnda ihramdan ceket, yelek, etek, gömlek, tayyör, kõrlent, masa örtüsü, perde, seccade, namazlõk, fiskos örtüsü, yatak örtüsü, gözlük kabõ, lavanta kabõ vb. gibi kullanõm alanlarõnõn zenginleştirilerek güncelleştirilmesi düşünülmüştür. Böylece gizli işsizliğe çare, halkõn boş zamanlarõnõ doldurmaya yönelik bir meşgale, aile bütçesine önemli bir katkõ, göçü önleyici bir engel, öz kaynaklarõ değerlendirme ile insanlara beceri kazandõrmõş olacaktõr. 90

121 Tablo 6.2.1: DAP Bölgesi nde İşlere Göre Ehram Dokumacõlõğõnõn Dökümü YERİ TEZGAH ÇALIŞAN ATÖLYE Gümüşhane Tespit edilemedi Bayburt Erzurum Erzincan (Üzümlü) TOPLAM Kaynak: Bayburt Valiliği, Bayburt, Erzurum ve Erzincan Halk Eğitim Merkezleri Günümüzde yukarda belirtilen illerde toplam olarak; 57 tezgahta, 68 kişi tarafõndan ehram dokunmaktadõr. Yaklaşõk 1 kg. yün ipliğinden bir ehram elde edilmektedir. Bir kişi tarafõndan haftada bir, ayda dört ehram imâl edilebilmektedir. Ehramõn 30 milyon TL den satõldõğõ gözönüne alõndõğõnda, ayda bir kişi başõna 120 milyon TL lik gelir elde edilebilir. Yukarda belirtilen illerde toplam olarak 57 tezgahta, 68 kişi tarafõndan ehram dokunmaktadõr. Yine Bitlis ve Hakkari de gej ve şal dokuma, hâlihazõrda 74 tezgahta, 96 kişi tarafõndan yapõlmaktadõr. Ancak kolayca kurulup-kaldõrõlabilme özelliği nedeniyle bu tezgahlar ve üreticiler, zaman içinde değişkenlik arz etmektedir Gej Yakõn yõllarda Bitlis te Vakõflar, Kültür Müdürlüğü ve diğer kuruluşlar tarafõndan gej dokuma canlandõrõlmak istenmişse de, bu konudaki girişimler sonuçsuz kalmõştõr. Bunda, hayvancõlõğõn gerilemesi, özellikle de kõl keçisi yetiştiriciliğinin ortadan kalkmasõ etkili olmuştur. Böylece halkõn da kendi imkanlarõyla bu işi yapmasõ zorlaşmõştõr. Çok ince bükümlü bir kõl dokuma türü olan gej dokuma, kamçõlõ tezgahlarda üretilen düz kumaş dokumadõr. Dokumasõnda kullanõlan sarõkõl, veya beyaz kõl çözgüde de kullanõlmaktadõr. 30 cm. eninde dokunan kumaş, tezgahtan çõktõktan sonra 15 cm. boyunda katlar halinde katlanmakta sõcak suda bir müddet bekletildikten sonra özel olarak hazõrlanan kütük presler arasõnda preslenerek, daha sonra açõlmasõ mümkün olmayan kat izleri meydana getirilmektedir. Bu izler, gej dokumadan yapõlan mahalli kõyafetlerin bir özelliğidir. Önceleri halk, bu dokumayõ iptidai tezgahlarda yapmaktaydõ. Günümüzde DAP kapsamõndaki illerden sadece Bitlis te, 10 tezgahta 16 kişi çalõşmaktadõr. Çok orijinal bir kumaş türü olan bu dokuma, çok amaçlõ kullanõlabilmekte, özellikle de sanatsal ve turistik işlerde bayan ve erkek kõyafeti, çanta, yelek vb. yerlerde değerlendirilmektedir. Kumaşõn en önemli özelliği ise, güneş õşõğõna çõktõğõnda kendine has bir parlaklõk kazanmasõdõr Şal Daha çok Hakkari ve çevresinde yaygõn olan şal dokuma, günümüzde eski önemini kaybetme eğilimindedir. Özellikle köylerde yaşayan halk, sadece kendi ihtiyacõ kadarõnõ üretmekte, önceden olduğu gibi günümüzde de ticari amaç gütmemektedir. Bu olumsuzluk büyük ölçüde, hammaddenin pahalõ ve yetersizliği, insanlarõn ekonomik ve sosyal yönden huzursuzluğundan kaynaklanmaktadõr. Oysa Gej ve şal dokumada aynen ehramda olduğu 91

122 gibi günümüzde mahalli kõyafet olarak kullanõlan, farklõ süsleme teknikleri ile dekorasyonda önemli yer tutan örtüler vb. unsurlar şeklinde, mesleki eğitim veren okullarõmõzda ve halk tarafõndan değerlendirilmektedir. Yer tezgahlarõnda dokunan şal ipliği, dokuyucu tarafõndan hazõrlanõp, bitkisel boyalarla boyanarak 12 numara inceliğinde bir iplik kalõnlõğõnda çok ince olarak ve teşi ile eğrilmektedir. Üzeri, tamamen stilize hayvan ve bitki motifleri ile süslüdür Ancak bu motifler belli bir düzende olmayõp tamamen dokuyucunun o anki düşüncesine göre yapõlmaktadõr Siirt Battaniyesi Otantik özelliğe sahip Siirt battaniyesi üretimi, Van da Yüzüncü Yõl Üniversitesi Türk El SanatlarõUygulama ve Araştõrma Merkezi tarafõndan yapõlmaktadõr. Tiftik keçisinden elde edilen tiftik ile yapõlan dokumada, çözgü olarak pamuk ipliği kullanõlmaktadõr. Düz dokuma şeklinde dokunan Siirt battaniyesi, tezgah üzerinde iken çelik taraklarla taranarak üzerleri tüylendirilmektedir. Bu dokumanõn en önemli özelliği, yüzünün bol tüylü oluşudur. Tarama esnasõnda her tarafõn aynõ ölçüde tüylendirilmesine dikkat edilmektedir. Tüylendirme işleminden sonra tezgahtan çõkan battaniyenin kendine has desenlendirme işlemi, õslatõlarak tahta fõrçasõ ile taranõp çelik taraklarla yapõlmaktadõr. Battaniyeler, düz renkli, çizgili ve kilim desenli olarak ta dokunabilmektedir. Başlangõçta aba olarak dokunan bu dokuma türü, günümüzde tek kişilik, çift kişilik ve battal boy battaniye, seccade, yastõk, yelek, kaban olarak ta değerlendirilmektedir. Siirt battaniyesi yerli ve yabancõlar tarafõndan beğeni ile alõcõ bulabilmektedir. Üretiminin kolay oluşu, hammaddenin rahatlõkla temin edilebilmesi gibi nedenlerle geliştirilmesi kolaydõr. Şu anda Van da fiziki yetersizlikten dolayõ tezgahta, yõlda değişik ebatlarda 700 civarõnda Siirt battaniyesi üretilmektedir. Çok iyi potansiyel oluşturulup, işçi istihdam edilebildiğinde Siirt battaniyeciliği, bölgeye önemli bir girdi sağlayacaktõr Kõl Çadõr Turizmin yaygõn olduğu bölgelerde bir konut tipi olarak kullanõlan kõl çadõr, yöredeki göçerler tarafõndan büyük bir ustalõkla üretilebilmektedir. Kõl çadõr dokumacõlõğõnda tamamen kõl ya da yün, karõşõk olarak kullanõlmaktadõr. Kõl çadõr iplikleri 3,5/2 ve 4/2 kalõnlõğõnda, çok bükümlü olarak hazõrlanõp yer tezgahlarõnda dokunmaktadõr. Dokuyucu, tezgahõnõ kendisi hazõrlayõp işi bittiğinde kaldõrdõğõndan bu konuda kesin tezgah sayõsõ vermek mümkün değildir. Dokumanõn uzunluğu çadõrõn 3,4 ya da 5 direkli oluşuna göre ayarlanõr. Tek kanat halinde yapõlan dokuma, ortadan çatma dikim tekniği ile birleştirilmektedir. Günümüzde DAP kapsamõndaki illerden, Hakkari de, Van õn Başkale, Gürpõnar ve Güzelsu ilçelerinde kõl çadõr yapõmõ halen devam etmektedir. Bölgede daha ziyade göçerler tarafõndan kullanõlan kõl çadõrlar, turizmin yaygõn olduğu illerden Antalya-Beldibi ve Kemer de bir konut tipi olarak da kullanõlmaktadõr. Belli bir sisteme oturtulduğunda ve pazar imkanõ sağlandõğõnda kõl çadõr dokumalarõn işsiz olan göçer halkõn önemli bir geçim kaynağõ olacağõ, bölgeye ekonomik katkõda bulunacağõ kesindir. 92

123 Harik Zamana ve teknolojiye yenik düşen el sanatlarõmõzdan biri de harik (Reşik) yapõmcõlõğõdõr. Harik, proje kapsamõmõzdaki illerden Bitlis, Van (Bahçesaray) ve Hakkari de yapõlmaktadõr. 20 yõl öncesine kadar harikin yaygõn olarak kullanõlmasõna rağmen kullanõmõ, günümüzde hayli azalmõş, bir ayakkabõ çeşididir. Uzak köylerde yaşayan tek tük kalmõş harik ustalarõnõn ölümüyle bu sanat kolu da yok olmak üzeredir. Ancak folklorik özelliği nedeniyle, önemli ölçüde talep vardõr yõlõnda Bitlis İl Kültür Müdürlüğü bünyesinde açõlan yöresel El Sanatlarõ Kalkõndõrma ve Canlandõrma Kursu nda harikle ilgili çalõşmalar yapõlmõş, bu konuda iki usta yetiştirilmiştir. Harik kõşõn sõcak, yazõn serin tuttuğu için ayak sağlõğõ için oldukça önemlidir. Harik, yapõmõnda keçi kõlõ, işlenmiş kendir ve bez kullanõlmaktadõr. Türk kültürü içindeki yeri tartõşõlmaz olan hariğin tanõtõmõnõ yapmak ve layõk olduğu yere getirmek gerekmektedir. Bunun için harik yapõmõ kurslarõ açõlmalõdõr. Desteklenip üretimi artõrõldõğõ takdirde, folklorik özelliği nedeniyle önemli ölçüde pazar bulabilecek bir el sanatõ koludur Manusa Jakaplõ ve düz dokuma tezgahlarõnda pamuk ipliği kullanõlarak yapõlan Manusa, eskiden Arapkir de çok rastlanan bir dokuma türü olmasõna rağmen, günümüzde tamamen kaybolmuştur. Pamuk ipliği ile kemerli tezgahlarda dokunan bu kumaşlar, renkli iplikler kullanõlarak dal, çiçek, yaprak, vb. motiflerle süslenmiştir. Kõyafet, perde, minder ve çarşafta kullanõlan bu dokumalar, Halep tarafõna ihraç edilmiştir. Manusa türünün yeniden canlandõrõlmasõ, bölge insanõnõn işsizliğinin önüne geçeceği gibi halka maddi imkan da sağlayacaktõr Çit Baskõcõlõğõ Çit baskõcõlõğõ, proje kapsamõndaki iller içinde sadece Elazõğ da halk tarafõndan evlerde sõnõrlõ sayõda yapõlmaktadõr. Çit baskõcõlõğõ, geçmişte yaygõn olmakla birlikte, bugün sõnõrlõ çevrelerde etkinliğini sürdürmektedir. Elazõğ da çit baskõcõlõğõ, tahta kalõpla kumaş baskõsõ sanatõnõn bir uzantõsõdõr. Nakõş yerine, baskõ tekniği ile desenlenmiş kumaşlara bu yörede, çit adõ verilmektedir. Esasõnda Harput a has bir el sanatõ kolu olan çit baskõcõlõğõ, yaklaşõk 200 yõllõk bir geçmişe sahiptir. Genellikle siyah ve beyaz renklerden oluşan çit baskõ, eskiden baş örtüsü, erkek gömleği ve elbiselik kumaşlarda görülmüştür. Bugün ise sofra, sedir örtüsü, bohça ve namazlõk gibi örneklerde kullanõlmaktadõr. Çit baskõsõ son yõllarda İl Kültür Müdürlüğü tarafõndan hazõrlanan bir proje ile geliştirilmeye çalõşõlmaktadõr. Bu gerçekleştirildiğinde özellikle yoksul aileler için önemli bir gelir kaynağõ olabilecektir. 93

124 Bitkisel Boya Daha çok halõ, kilim ve çorap yapõmõnda ihtiyaç duyulan bitkisel boya; Gümüşhane (Kelkit), Elazõğ, Malatya, Erzurum, Hakkari, Ağrõve Kars çevrelerinde üretilmektedir. Pek çok bitkinin kök, yaprak ve dallarõndan elde edilen bu boyalarõn üretimi, sistemli olarak Hakkari de HISAŞ tarafõndan gerçekleştirilmektedir. Burada 2 usta ve 8 elemanla boya yapõlmaktadõr. Erzurum Atatürk Üniversitesinde büyük çaplõ bitkisel boyacõlõk faaliyetleri, devam etmektedir. Diğer illerde de bu şekilde sistemli çalõşmalar yapõldõğõnda, önemli bir hammadde durumundaki bitkisel boyanõn maliyeti düşecek, böylece buna bağlõ el sanatlarõnõ üretenler için önemli bir avantaj elde edilmiş olacaktõr. DAP kapsamõndaki illerde üretimi yapõlan el sanatlarõna genel olarak bakõldõğõnda, dokumanõn diğerlerine oranla daha geniş bir istihdam alanõ yarattõğõ anlaşõlmõştõr. Çeşitli el sanatlarõ ile yaklaşõk kişinin uğraştõğõ, bunlardan kişinin halõ ve kilim dokuduğu dikkate alõndõğõnda bu husus kendiliğinden ortaya çõkmaktadõr. Bunun yanõsõra tezgahõnõ kurup-kaldõrabilen göçebe halkõn da dokuma ile uğraştõğõ göz önüne alõndõğõnda bu sayõnõn çok daha fazla olduğu görülmektedir. Bunun dõşõnda özelliğinden dolayõ tezgah ve atelye sayõsõ ile çalõşan kişi sayõsõnõn da kesin olarak verilmediği el sanatõ dallarõ da çoğunluktadõr. Halõ, kilim ve şal başta olmak üzere diğer birçok el sanatõnõn üretiminde 1987 den itibaren önemli bir düşüşün varlõğõ tespit edilmiştir. Bölgede el sanatlarõnõn üretimi yaygõnlaştõrõlmalõdõr. Projenin ileri safhalarõnda bu problemin giderilmesi ile ilgili öneriler detaylõca ele alõnacaktõr Örücülük, Oyacõlõk İğne Oyacõlõğõ El sanatlarõmõz içinde önemli bir yere sahip olan İğne Oyacõlõğõ, proje kapsamõndaki tüm illerde yapõlmaktadõr. Bölgede yapmõş olduğumuz araştõrmalarda, 608 bayanõn bu işle uğraştõğõ tespit edilmiştir. Gerçek anlamda Türk kadõnõnõn el sanatõ olan iğne oyasõ, geçmişten günümüze kadar sanat özelliğini ve değerini muhafaza etmiştir. Türk halkõnõn üstün zekasõnõ, kabiliyetini, inceliğini ortaya koyan iğne oyalarõ Anadolu nun birçok yerinde büyük bir ustalõkla yapõla gelmiştir. Çeşitli renklerle özellikle de ipek böceği yetiştiriciliğinin yaygõn olduğu yerlerde saf ipekten yapõlan iğne oyalarõ, elbise kenarlarõna, mendil kenarlarõna, yazmalara bir özellik katmõştõr. Türkiye nin birçok yerinde yapõlan iğne oyalarõ, örf ve adetlerimizin gereği olarak, gelinlerin rahatlõkla konuşamadõğõ dönemlerde, insanõmõzõn dili, duygusu olduğu gibi günümüzde evleri süsleyen masa örtüleri, oda takõmlarõ, hatta gelin başõ süslemesi olmuştur. Bölgede daha çok Elazõğ, Malatya, Bitlis, Erzincan illerinde iğne oyasõ, hemen hemen her evde genç kõzlarõn ve yaşlõ genç demeden bütün bayanlarõn uğraşõsõ haline gelmiştir. İğne oyalarõ halkõn kendi ihtiyaçlarõ için yapõldõğõ gibi, aile ekonomisine katkõda bulunmasõ bakõmõndan ticari amaçla da yapõlmaktadõr. Özellikle de 94

125 Elazõğ merkez ve ilçelerinde iğne oyacõlõğõnõn aile ekonomisine büyük katkõ sağladõğõ yapõlan araştõrmalarla ortaya çõkmõştõr. Yapõlan ürünler durumlarõna göre 2 milyon ile 30 milyon TL. arasõnda alõcõ bulmaktadõr. Halk malzemesini kendisi hazõrladõğõndan, fazla araç gereç gerektirmeyen iğne oyacõlõğõ pazar konusunda sõkõntõ çekilen bir sanat dalõ olarak karşõmõza çõkmaktadõr. Sistematik bir düzen sağlandõğõ takdirde bu sahada belli bir potansiyel mevcut olup, istihdam oranõda çok yüksek gözükmektedir. Pazarlamasõnõ yapan kişiler tüccarla direkt ilişki kuramamasõ, kazancõn aracõya gitmesine neden olmakta bu da emek verilen kişiyi mağdur etmektedir. Bunun ortadan kaldõrõlmasõ için devlet tarafõndan pazar imkanõ sağlanmasõnda yarar gözükmektedir Boncuk Oyacõlõğõ İğne oyacõlõğõnõn yanõsõra boncuk oyacõlõğõ da DAP Bölgesi nde yaygõn olarak yapõlmaktadõr. Eskiden beri süregelen Türk Halk Sanatõ dallarõndan biri olarak karşõmõza çõkan oyalarõn, sadece bir türünü boncuk oyacõlõğõ teşkil etmektedir. Boncuk oyalarõ, Türk kadõnõnõn elinde biçimlenerek kendini kabul ettirmiştir. Malzemesi iplik, boncuk ve tõğ olan boncuk oyalarõ, yuvarlak boncuk, kesme boncuk, baru boncuk ve inci boncuk ile büyük bir ustalõkla yapõlarak yazmalarõn, örtülerin etrafõnõ süslemede kullanõlmakta, ayrõca kõyafet süslemede de önemli yer tutmaktadõr. Boncuk oyalarõnda, iğne oyasõnda olduğu gibi her evde çocuk, genç, yaşlõ demeden bütün bayanlar tarafõndan zevkle örülmektedir. Boncuk oyasõ Bölgemizde daha çok, Van merkez, ilçe ve köylerinde, Bitlis, Ağrõ, Ardahan, Bingöl, Bayburt, Erzurum, Gümüşhane, Hakkari, Kars, Muş ve Iğdõr il ve ilçelerinde yapõlmakta, halk bunu çoğunlukla kendi ihtiyacõ için üretmektedir. Bitlis te boncuk oyacõlõğõnõn çok daha farklõ bir boyutu vardõr. Burada halk, kendi ihtiyacõ için yaptõğõ gibi ticari amaçla da boncuk oyacõlõğõ yapmaktadõr. Her yõl İl Kültür Müdürlükleri tarafõndan düzenlenen yarõşmalarda, halk teşvik edilip ödüllendirilmektedir Çorap Örücülüğü Yukarõda saydõğõmõz el sanatlarõna paralel olarak çorap örücülüğü de bölgede önemli bir yer tutmaktadõr. Yoğun kõş şartlarõ ve hayvancõlõğõn yaygõn olduğu yerlerde çorap üretimi yapõlmaktadõr. Özellikle Hakkari, Erzurum, Van, Bitlis ve Ağrõ da halkõn kendi ihtiyacõnõ karşõlama amacõyla sõkça yapõlsa da ticari amaçla Hakkari de değişik renk ve motiflerle süslü, yabancõlarõn da ilgisini çekecek nitelikte çorap örücülüğünün yapõldõğõ görülmüştür. Çok ince iplikten, çok fazla renk kullanõlarak beş şişle örülen Hakkari çoraplarõnõn göze çarpan özelliği çok ince oluşlarõ, burun ve taban kõsõmlarõnõn ayağa tam oturacak özellikte oluşlarõdõr. Hakkari de örülen çoraplar, 2 ile 5 milyon TL. arasõnda alõcõ bulmaktadõr. Yörenin bitkisel boyacõlõğa elverişli oluşu ve ipliğin kolay temini, halkõn kendi ipliğini kendisinin hazõrlayõp boyamasõna imkân sağlamaktadõr. Bu nedenle işsiz ve ekonomik düzeyi düşük olan halkõn çoğunluğu için çorapçõlõk bu ilde, iyi bir girdi sağlayabilecek özelliğe sahiptir. 95

126 Taş ve Toprağa Bağlõ Sanatlar Oltu Taşõ İşlemeciliği Bölgede en önemli el sanatõ kollarõndan biri olan oltu taşõ işlemeciliği, önemli ölçüde oltuda, Erzurum da ve az miktarda da Ardahan da yapõlmaktadõr. Doğal olarak bölgedeki taş ocaklarõndan elde edilen ve siyah kehribar da denilen Oltu taşõ, sediment bir yapõdõr. Neojen yaşlõ birimlerinden cm. kalõnlõğõnda bir tabaka içinde azami bir kaç cm. kalõnlõğõnda bulunabilen Oltu taşõ, jeolojik devirler süresinde ağaçlardaki reçinenin kil ve linyit maddeleriyle karõşmasõndan meydana meydana gelmiştir. Oltu, Şenkaya, Olur, Haymana, Bayburt ve Ardahan da çõkartõlmasõna karşõn Oltu taşõnõn asõl merkezi, Erzurum a bağlõ Oltu ilçesidir. Oltu taşõnõn en dikkat çekici yanõ yer kabuğundan çõkarõldõğõnda çok yumuşak, hava ile temas ettirilmediğinde bu yumuşaklõğõn muhafaza etmesi ve hava ile temas edince de sertleşmesidir. Oltu taşõ renk olarak genellikle siyah, bazen koyu kahve, nadiren gri ve yeşilimsi renklerde bulunabilmektedir. Oltu taşõ yataklarõnõn işletme tarihi hakkõnda elimizde kesin bir yazõlõ doküman bulunmamasõna rağmen bu taşõn, XVIII. ve XIX. yüzyõllar boyunca çõkarõldõğõ ve işlendiği sanõlmaktadõr. Oltu ilçesinde başta Dutlu olmak üzere Günlüce, Sülünkaya, Güzelsu, Gökçedere, Alatarla, İnci, Çataksu, Taşlõköy, Ormanağzõ, Yeşilbağlar ve Yolgözler köylerinden çõkarõlmakla birlikte işlenmesi, Tutmaç, İğdeli ve İnci gibi birkaç yerleşim biriminde yapõlabilmektedir. Son yõllarda açõlan kurslar sayesinde Oltu taşõ işlemeciliği, bir hayli gelişme göstermiştir yõlõndan itibaren Oltu Halk Eğitim Merkezi Kuyumculuk Atölyesi ve Dökümhanesi ni 1995 yõlõnda Erzurum da kurulan kuyumcu ve döküm atölyesi 1996 yõlõnda Erzurum da kurulan Türk El Sanatlarõ Firmasõnõn taş ve metal işleme fabrikasõ ve Oltu Karakehribar Küçük Sanat Kooperatifi ile KOSGEB in ortaklaşa kurduğu kõymetli taş ve metal işleme fabrikasõ, Almanya dan ithal edilen son model makine ve teçhizatla donatõlmõştõr. Ancak halen yetişkin teknik eleman sõkõntõsõ çekilmektedir. Oltu taşõnõn yer altõnda belirli bir katmanda ve çok az kalõnlõkta bulunmasõ gibi jeolojik yapõ ve bulunduğu yörelerdeki ulaşõlmasõ güç coğrafi koşullar ve nerede ve ne kadar çõkarõldõğõnõn önceden bilinmeyişi gibi olumsuzluklar, Oltu taşõ ocaklarõnõn devlet bazõnda işletilmesi konusundaki adõmlarõ sürekli geriletmiştir. Bu yüzden Oltu taşõnõn çõkarõldõğõ ocaklarõ bir taş ocağõ ya da bir maden ocağõ gibi değerlendirmek ve bunlara büyük çaplõ müdahalelerde bulunmak mümkün olmamõş, bu sektör daha çok bireysel bazda çalõşmalarla ve ilkel usüllerle elde edilen bir çabanõn ürünü olarak ortaya çõkmõş ve böylece devam ettirilmektedir. Oltu taşõnõn çõkarõlmasõ, nakliyesi, atölyede işlenmesi ve satõşõnda yaklaşõk civarõnda bir kitle istihdam edilmektedir. Ancak yurtiçi ve yurt dõşõnda geniş bir tanõtõm yapõldõğõ takdirde bölge halkõna daha fazla getiri sağlanmõş olacaktõr. Oltu taşõ günümüzde sadece, tesbih ve ziynet eşyasõ yapõmõnda kullanõlmaktadõr. 96

127 Bu sektör daha farklõ amaçlar için kullanõlabilecek bir potansiyele sahiptir. Erzurum ve ilçelerinde Oltu taşõ işlemeciliği yapan 552, Ardahan da 5 kişi tespit edilmiştir. Zaman içinde bu sayõnõn artõş ve azalõşõ, bundan sonra gösterilecek olan ilgiye bağlõdõr Taş ve Mermer İşçiliği Bitlis, Ahlat ve civarõndan doğal olarak elde edilen özellikli taşlar işlenerek ev, cami, minare vb. gibi yapõlarda inşa malzemesi olarak önemli bir yere sahiptir. Bilhassa Ahlat, geçmişten bugüne dek, kolay işlenebilen, kendi adõnõ verdiği taşõ ile adõnõ duyurmuştur. Bu sayede bölgede gerek taşõn çõkarõlmasõ gerekse işlenmesi ve satõşõndan birçok aile geçimini temin etmektedir. Araştõrmalarda Bitlis ve çevresinde 43 kişinin taş işçiliğiyle uğraştõğõ belirlenmiştir. Van ve yöresinde de özellikle Özalp civarõnda çõkarõlan doğal taşlar, heykel yapõmõnda kullanõlmaktadõr. Ancak ulaşõm, malzeme yetersizliği ve tanõtõmõnõn gerektiği gibi yapõlamamasõ nedeniyle Ahlat taş işçiliği önemini kaybetmek üzeredir. Bunun yanõnda Erzincan õn Tercan İlçesinde de önemli miktarda taş çõkarõlmaktadõr. Ayrõca Elazõğ da da vişne rengi üzerinde beyaz damarlõ mermer çõkarõlmaktadõr. Bunun yanõnda Gürpõnar İlçesi Çavuştepe Köyü nde bir kişi tarafõndan üzerinde çeşitli figür ve yazõlarõn işlendiği hediyelik minyatür taş işlemeciliği yapõlmaktadõr Çanak-Çömlek Bingöl de 13, Gümüşhane de 6, Muş ta 8, Tunceli de 12 ve Van da 17 çalõşanõ ile bölgede çanak-çömlek yapõmõ sürdürülmektedir. Özellikle kõrsal alanlarda yaşayan insanlar gündelik ihtiyaçlarõ için su testisi, çömlek, tandõr, çanak vb. yapmaktadõr. Yörede bu sektörün önemli ekonomik değeri vardõr. Ayrõca çanak-çömlekler alõşõlagelmiş gelenekgöreneklere göre mutlaka evlerde bulunmasõ gereken zaruri gereçlerdir. Bunun yanõnda iç ve dõş turizme hitap eden çeşitli gereçlerin yapõmõ ile yöre halkõ için önemli bir getiri elde edilmektedir. Bu sektörün güçlendirilmesi sonraki dönemler için önemlilik arz etmektedir. Van yöresinde özellikle BardakçõKöyü nde, killi toprağõn fazla olmasõ ve kilin yapõsõnõn da mont morlonit ve illit özelliğinde oluşu, plastiklik özelliğini ortaya koymaktadõr. Bu sayede çanak-çömlek vb. gereçlerin yapõmõnda çok önemli olan yapõ malzemesi bolca bulunmaktadõr. Yöre insanõ fazla iş gücüne gerek kalmadan bu hammadde ile kõsa sürede, iptidai fõrõnlarda albenisi olan kullanõşlõ malzemeleri üreterek önemli maddi gelir elde sağlamaktadõr Ağaca Dayalõ Sanatlar Baston Yapõmõ Bölgede yalnõzca Bitlis in Ahlat ve Adilcevaz ilçelerinde yapõlan bastonlar Türkiye nin değişik bölgelerine ve yurt dõşõna ihraç edilmektedir. Bu ilçelerde her yõl düzenlenen yarõşma ve festivallerle bastonlarõn tanõtõmõda yapõlmaktadõr. Her yerde büyük ilgi gören bu bastonlar; Ahlat ta 10 atölyede, Adilcevaz da 4 atölyede, toplam 53 kişi tarafõndan üretilmektedir. 97

128 Tablo 6.2.2: Bitlis İlinde Baston Yapõmcõlõğõ Yeri (Bitlis) Çalõşan Atölye Ahlat Adilcevaz 7 4 Toplam Gövdenin üzeri yõlanlõ, kilim desenli, burmalõ vb. desenlere sahip bastonlar, kurt başõ, top baş, âsa, mahmuzlu vb. modellerde üretilmektedir. Farklõ renklerde yapõlan bu bastonlar, kemik süslemeleri ile dikkat çekmektedir. Asõl hammaddesi olan ceviz ağacõnõn bol miktarda görüldüğü Adilcevaz da ve Ahlat ta, bastonlarõn pazarlanmasõnda karşõlaşõlan sõkõntõlar, üretimi günden güne azaltmaktadõr. Daha etkili ve geniş çerçeveli faaliyetlerle tanõtõmõ yapõlarak geniş bir pazar oluşturulduğu taktirde bastonculuğun bu bölge insanõ için önemli bir maddi gelir kaynağõ olacağõ açõktõr Ahşap Eşya Yapõmõ DAP kapsamõndaki illerden Elazõğ (Harput), Erzurum, Gümüşhane (Kürtün), Bitlis (Ahlat, Adilcevaz) ve Van da ahşaptan yapõlan çeşitli kullanõm ve süs eşyalarõ yapõlmaktadõr. Bir dönem, konaklarõn iç bezemelerinde, camilerde ahşap işçiliğinin güzel örnekleri verilmekteyken günümüzde bu sanat kolu da eski önemini kaybetmiştir. Bitlis in Ahlat ve Adilcevaz ilçelerinde ahşaptan kullanõm amaçlõ olarak çok çeşitli eşyalar yapõlmaktadõr. Coğrafi bakõmdan çok engebeli bir arazi üzerine kurulmuş Gümüşhane nin Kürtün ilçesi ve çevresinde başta ladin olmak üzere kõzõlçam, şimşir, ceviz, elma, sarõçam ağaçlarõnõn bolluğu, Osmanlõ nõn yöreye hakimiyetinden beri geleneksel usulde bir takõm ev gereçlerinin ve süs eşyalarõnõn yapõmõnda etkili olmuştur. Üretilen süs eşyalarõ arasõnda; sandõk, çekmece, mobilya, merdane, yer sofrasõ, sini, ekmek tahtasõ, havan, maşa, saksõ, elbise askõsõ, demlik altlõğõ, kaşõk, çatal, şimşir tarak, pişirgeç, oklava, el arabasõ, kalemlik, isimlik, sigaralõk, yazõ levhasõ, sarõmsaklõk, her çeşit hayvan tasvirli oyuncak, süs gemisi, kotra, yayõk, rahle, iskemle, açõlõp kapanan iskemle, çocuk karyolasõ, vs. yer almaktadõr Metale Dayalõ Sanatlar Bakõrcõlõk Erzincan, Harput, Erzurum ve Malatya da halen atölye bazõnda imalata ve pazara sahip bakõrcõlõk, geleneksel olarak sürdürülmektedir. Bu sanat kolu halkõn gündelik ihtiyacõnõ karşõlamaya yönelik malzemelerin yanõsõra, iç ve dõş turizme yönelik hediyelik eşya olarak ta üretilmektedir. Mevcut potansiyelin artõrõlmasõ, bölge halkõnõn ekonomik düzeyini de yükseltecektir. 98

129 Proje kapsamõndaki illerden Erzincan ve Harput ta bakõrcõlõk, oldukça eskilere gitmektedir. Özellikle dövme bakõrcõlõk eski bir meslek olmasõna rağmen, bakõr üzerine gümüş veya aynõ cinsten yapõlan işlemecilik, yõllarõ arasõnda başlamõştõr. Bu sanat kolu, özellikle yõllarõ arasõnda en parlak dönemini yaşamõş, yurtiçi ve yurtdõşõ pazarlamasõ yapõlarak, pek çok ailenin geçim kaynağõ olmuştur. Talebin fazla olmasõ, bakõr işlemeciliğinin sanatsal değerini düşürmüş, bu da pazarõ gittikçe zayõflatmõştõr. Günümüzde Erzincan da 8 bakõr atölyesi bulunmaktadõr. Bu atölyelerde büyük bölümü ilkokul mezunu, yaklaşõk 40 işçi çalõşmaktadõr. Atölyeler desteklenebilirse, Erzincan bakõrcõlõğõ yeniden canlanabilir ve yeni iş alanlarõ oluşturulabilir Demircilik Demirden yapõlan çeşitli el sanatõ ürünleri, bölgede yaygõn olarak Gümüşhane nin Kürtün ilçesinde karşõmõza çõkmaktadõr. Tabanca, zil, çan ve kelek türünde burada üretilen metal örnekler geliştirildiği ve belirli bir program çerçevesinde kontrol altõnda tutularak õslah edildiği takdirde, diğer il ve ilçelerde de önemli bir uğraş ve gelir kaynağõ olacak düzeydedir. Bunlardan zil ve çan õn fonksiyonel kullanõmõn dõşõnda, turizme yönelik hediyelik eşya olarak da üretimi gerçekleştirilebilir. Kürtün ilçesinde tabanca üretiminin halka büyük katkõlar sağlayan, insanlarõn geçimine yardõmcõ olan bir el sanatõ kolu olduğu görülmektedir. Geleneksel olarak yörede kadõn-erkek pek çok insanõ eskiden beri meşgul eden ancak illegal kabul edilen bu üretimin devlet kontrolünde yapõlabilir hale dönüştürülmesi, çevre halkõ için de önemli bir rahatlama sağlamõştõr. Bu el sanatlarõ üretimin iki yüz yõldõr çevrede icra edildiği bilinmektedir. Son beş yõla kadar bu işle uğraşan(kürtün merkez ve köylerinde) 60 aile (7x60=420 kişi) bulunmakta idi. Günümüzde 10 aileye (10x7=70 kişi) kadar düşmüştür. Bunlarõn yapõmõnõn devam etmesi için Sosyal Yardõmlaşma ve Dayanõşma Vakfõ, 1998 yõlõnda 20 haneye kredi vermiştir. Daha iyi bir sektör oluşturabilmek için organize olunmasõ ve devlet destek kredilerinin artõrõlmasõ gerekmektedir. Bu takdirde aile, kişisel atölye bazõnda bu sanatõ sürdürebilecektir. Geleneksel tarzdaki zil, çan, kelek ve omuz kantarõ üretimine her yaştan aile bireyleri destek verebilecek düzeydedir. Yöre halkõnõn metal işlerdeki becerisi bu yöre kanalize edildiği taktirde bölgeye önemli getiriler sağlanabilecektir. 99

130 Kuyumculuk Cam İşleri Kuyumculuk Erzurum merkez ve Oltu ilçesinde altõn ve gümüş, Van merkezde gümüş işlemeciliği geleneksel olarak yapõlmaktadõr. Erzurum da gümüşe göre daha yoğun olarak görülen altõn işlemeciliğinin, bu il ve ilçe merkezlerinde geniş bir alõcõ kesimi bulunmaktadõr. Özellikle Erzurum Burmasõ olarak bilinen kilitli burma bilezik, yurt içinde hemen hemen her yerde tanõnmaktadõr. Bu bilezik türü özellikle Erzurum lu gelinlerin kaçõnõlmaz ziynetidir. Erzurum daki gümüş işlemeciliği de daha çok Oltu taşõndan yapõlan malzemelerde karşõmõza çõkmaktadõr. Erzurum da, altõn üzerine kuyumculuk yapan 20 atölye bulunmaktadõr. Bu atölyelerde kişi usta olarak çalõşmaktadõr. Çalõşanlar usta-çõrak sistemiyle yetişmektedir. Orta ve Lise düzeyinde eğitim alan ustalar, bu işle uğraşmaktadõr. Altõn ve gümüşten yapõlan bu süs eşyalarõ, 103 esnaf tarafõndan mağazalarda satõşa sunulmaktadõr. Üretilen mallar merkez ve ilçelerin yanõ sõra sipariş üzerine Kars, Ağrõ, Van, Erzurum, Ardahan, Iğdõr, Bayburt ve Gümüşhane illerine de gönderilmektedir. Malzeme altõn ve gümüş olduğundan sermayeye bağlõ olarak sõkõntõ çekilmemektedir. Erzurum, kuyumculuk potansiyeli açõsõndan zengin bir alt yapõya sahiptir. Bu kentte ayda 500 kg. altõn, çeşitli mücevherat olarak ustalar tarafõndan işlenmektedir. Van da otantik özelliğe sahip savatlõ gümüş işlemeciliğinin, Yüzüncü Yõl Üniversitesi Türk El Sanatlarõ Uygulama ve Araştõrma Merkezi ile Özel Idare Müdürlüğü bünyesinde ve iki küçük işletmede üretimi yapõlmaktadõr. Van ve çevresinde yapõlan araştõrmalarda tespit edilen önceki motif ve modellerin uygulandõğõ yeni gümüş eserler, dikkat çekici özelliğe sahiptir. Van gümüş işlemeciliği uzman eleman, malzeme ve fiziki şartlar temin edildiği, pazarlama sorunlarõ çözümlendiği taktirde geliştirilebilecek bir nitelik arz etmektedir Avize Camõ Avize Camõ yapõmõvan õn Çakõrbey Beldesi nde 11 işletmede 71 işçi tarafõndan sürdürülmektedir Oyuncak Sanatlarõ Folklorik Bebek Yapõmõ DAP kapsamõnda yapõlan incelemelerde, Ardahan õn Damal ilçesinde tamamen turizme yönelik olarak folklorik bebek üretimi yapõlmaktadõr. Damal ilçesinin özellikle Seyitören Köyü nde yapõlan bebeklerin her biri, 7-8 milyon TL. arasõnda alõcõ bulmaktadõr. Şu anda iki atölyede bebek üretimi yapõlmaktadõr. Tanõtõmõ yapõlõp satõşõ yaygõnlaştõrõldõğõ taktirde, bunun yöre halkõ için iyi bir geçim kaynağõ olacağõ aşikârdõr. 100

131 Üzerlik Doğu Anadolu Bölgesi nde hemen hemen tüm yerleşim merkezlerinde halk tarafõndan nazarlõk olarak kullanõlan ev, araba ve çeşitli değerli eşyalar üzerine asõlan üzerlik, yoğun olarak Malatya, Erzurum ve Van da yapõlmaktadõr. Kendi adõnõ verdiği bitkinin tohumlarõndan yapõldõğõ için bu adõ alan Üzerlik, son yõllarda turistler arasõnda da önemli derecede rağbet görmektedir. Yapõmõ kolay olduğundan ilkbaharda her evde üretimi yapõlan üzerlik ile uğraşanlar hakkõnda, kesin bir rakam vermek mümkün değildir. Sadece bu bölgede değil yurdumuzun diğer bölgelerinde de iç ve dõş turizmde pazarlanabildiği taktirde, bölgede geniş çaplõ bir iş imkanõ yaratõlabilir. 101

132 102

133 T.C. BAŞBAKANLIK DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI MÜSTEŞARLIĞI DOĞU ANADOLU PROJESİ ANA PLANI MEVCUT DURUM VE ANALİZİ SEKTÖR YERLEŞMELER RAPORU HAZIRLAYAN ORTAK GİRİŞİM ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ FIRAT ÜNİVERSİTESİ İNÖNÜ ÜNİVERSİTESİ KAFKAS ÜNİVERSİTESİ YÜZÜNCÜYIL ÜNİVERSİTESİ 2000

134 104

135 7.0. YERLEŞMELER (DAP BÖLGESİ NDE KENTLEŞME, KIRSAL VE KENTSEL ALT YAPI VE KONUT) Doğu Anadolu Bölgesi, sosyo-ekonomik gelişmişlik açõsõndan göreli olarak ülkenin en az gelişmiş bölgesi olarak değerlendirilmesinin yanõ sõra, ülkede nüfus yoğunluğunun en düşük değerde olduğu; bölge ortalamasõyla, ülkenin en seyrek biçimde yerleşilen bölgesidir. Diğer bir deyişle, bölgede günümüzde, ülkenin batõsõna ve kõyõ bölgelerine göre çok daha az sayõda insan yaşamaktadõr. Bununla birlikte, bölgede genel nüfus artõş hõzõ yüksek, ancak bölge kõrõndan kentsel alanlara doğru iç göç ve bölge dõşõna sürekli göç olgusu belirgindir. Tarihte kavimler göçüne sahne olmuş önemli bir geçiş alanõ niteliğindeki bu topraklarda, bugünkü yerleşmelerin yapõlarõnda geçmiş çağlarõn izleri görülebilir. Bölge de sert topoğrafyanõn olanak tanõdõğõ, bugün de tanõmlanabilen geçiş koridorlarõ (çöküntü havzalarõ boyunca uzanan tarihsel yol güzergahlarõ) üzerinde önemli kavşak ve denetim noktalarõnda kurulan kale kentler varlõklarõnõ sürdürmektedir. Bölge de çok sayõda tarihselarkeolojik ve doğal sit alanõ belirlenmiştir. Ancak, günümüze dek ulaşan ve tescil edilerek yasal nitelik kazanan kentsel sitler az sayõdadõr. Tarihsel önemine karşõn, bölgenin günümüzdeki geri kalmõşlõğõnõn ve yüz ölçümünün büyüklüğüne oranla az yerleşilmişliğinin nedenleri arasõnda, arazi morfolojisinin çok parçalõ oluşu, ortalama yüksekliğin metre dolayõnda dağlõk yapõsõ, karasal sert iklimi, ağõr bir erozyon ve kültüre elverişli toprak varlõğõnõn sõnõrlõlõğõ sayõlabilir. Bunlarõn yanõ sõra etkin deprem kuşaklarõ üzerinde bulunan Bölge de, uzak ve yakõn geçmişte yaşanan ağõr yõkõmlar, gelişmiş batõya ve ülke metropollerine göreli uzaklõk, bölgeyi çevreleyen komşu ülkelerle ilişki kurmadaki zorluktan söz edilebilir. Geçmişte, özellikle planlõ kalkõnma döneminde ülkede Doğu Anadolu Bölgesi ne yönelik olarak uygulanan kalkõnma politikalarõ ve plan kararlarõ ile büyük kaynaklar ayrõlarak bölgeye önemli yatõrõmlar yapõldõğõ bilinmektedir. DAP Bölgesi, ülke topraklarõnõn yaklaşõk yüzde 19'unu kapsamaktadõr; buna karşõn ülke nüfusunun yalnõz yüzde 10 kadarõ bu bölgede yaşamaktadõr. Bu dağõlõma salt kõrsal nüfus açõsõndan bakõldõğõnda ise, ülkedeki kõrsal nüfusun yüzde 18'inin DAP Bölgesi nde yerleşmiş olduğu bilinmektedir. Kõrsal nüfusun sayõsal varlõğõ ve yoğunluğu açõsõndan genel bir bakõşla, bölgede ortalama km. 2 alana yaklaşõk 48 köy yerleşmesinin düştüğü söylenmektedir. Bu değer Türkiye ortalamasõna yakõndõr. 105

136 Ancak bölge içinde bu yoğunluk değerleri önemli farklõlõklar sunar. Örneğin Elazõğ yöresinde 70'e çõkan bu değer, Hakkari yöresinde km. 2 'ye 14 yerleşmeye dek düşmektedir. DAP Bölgesi nde, kõrsal yerleşmelerin ancak yüzde 20 kadarõ düzlük arazilerde kuruludur. Kalan yüzde 80'ine yakõn köy yerleşmesi az ve çok eğimli alanlarda kurulmuş bulunmaktadõr. Bunlardan çoğunun doğal afetlere maruz konumda olduklarõ bilinmektedir. Yamaçtaki kõrsal yerleşmelerde baskõn uğraş konusu büyük ölçüde hayvancõlõktõr.bölgede ormanlõk alanlarõn giderek tükenmiş oluşu nedeniyle, bölgede orman içi-kenarõ köy sayõsõ göreli olarak azdõr. Bölgenin kuzeyi ve güneyinde yer alan orman köyleri bölgenin en az gelişmiş yerleşmeleridir. DAP Bölgesi nde yaşayan kõrsal nüfusun ortalama 400 nüfuslu yerleşmelerde barõndõğõ; bu değerin haneli köy yerleşmelerine karşõ geldiği; bu sayõnõn Türkiye'deki ortalama köy büyüklüklerinin altõnda kaldõğõ söylenebilir. Bu kõrsal yerleşmelerin ancak yüzde 15'inde belediye örgütü kuruludur. Günümüzdeki yönetim yapõsõyla 16 ile bölünmüş olan bölgenin genel bir bakõşla kõrsal niteliğini sürdürdüğü söylenebilir. Başka deyişle kõr/kent dengesi ülke genelinden farklõ olarak kõrõn lehine fazladõr. Kentleşme oranõ ve hõzõ her dönemde Türkiye ortalamasõnõn gerisinde kalmõştõr. Gerçekten de, kentleşme oranõ bölgede 1970'lerde yüzde 15'lerden 90'larõn sonuna doğru yüzde 40'lara çõkmõş olmasõna karşõn, bu değer yüzde 65'lerdeki ülke ortalamasõnõn çok altõndadõr. Bölge illerinde nüfusu 2.000'in altõnda olan kõrsal yerleşmelerde yaşayanlarõn toplam sayõsõ son yedi yõl içinde yaklaşõk yüzde 15 kadar bir düşüşle gerilemiştir. Buna karşõlõk belediye örgütü de kurulu olan nüfusu 2.000'in üzerindeki köy yerleşmelerinin nüfuslarõnda büyük bir değişim olmamõştõr. Bu durumdan, bölgedeki kõrsal nüfus azalmasõnõn genelde küçük nüfuslu yerleşmelerden kaynaklandõğõ ve buralardan doğrudan kentlere yönelik iç göç olgusunun varlõğõ anlaşõlõr. Bölge de kentsel nüfusun gelişimi incelendiğinde, kentsel merkezlerin kademelenmesi ve mekanda dağõlõmõnda, birbirlerine yakõn orta büyüklüklerde birden çok sayõda merkezlilik durumu izlenir. 1960'larda nüfusu 'e yaklaşan tek bir kent (Erzurum) varken; 1970'lerde nüfusu 'i aşan kent sayõsõ üçe çõkmõş (Erzurum, Malatya, Elazõğ); bunlara 1990'da bir yenisi (Van)da katõlmõştõr. Günümüzde, Malatya ve Erzurum dolayõnda nüfuslarõyla bölgenin en büyük merkezleridir. Bölge de 1997 yõlõnda, kent eşiği olarak kabul edilen kişinin üzerinde nüfusu olan ancak 30 kadar kentsel yerleşme bulunmaktadõr. Tüm DAP Bölgesi nde belediye örgütü kurulu 300'e yakõn sayõda yerleşmeden ancak 30'unun 'kentsel nitelik' taşõdõğõ söylenebilir. 106

137 Bölge kentleri işlevsel açõdan daha çok hizmetler sektöründe yoğunlaşmaktadõr. Güvenlik Kuvvetlerinin bulunduğu kentlerde bu durum daha da belirgindir. Sanayinin varlõğõ çok sõnõrlõ görülmekte (Malatya ve Elazõğ'da); çok sayõda yerleşmede tarõm hala baskõn işlev olarak tanõmlanmaktadõr. Bu yerleşmelerin yarõ-kõrsal niteliklerini sürdürdükleri bilinmektedir. Kõrsal alandaki yaygõn altyapõ eksiklikleri yanõsõra bölge kentlerinde de sosyokültürel ve eğitimsel donanõm ve altyapõ yetersizlikleri önemli bir sorun olarak gündemdedir. Bölge kentsel kademelenme ve etki alanlarõ açõsõndan incelendiğinde, tüm il (16) ve ilçe (117) merkezlerinin öncelikle içerdikleri yönetim hizmetleri ve donatõlarõ ile üçüncü ve dördüncü kademe kentsel merkezler olarak değerlendirildikleri; bunlardan yalnõz Erzurum, Elazõğ ve Malatya'nõn ilişkileri ve oldukça geniş etki alanlarõyla beşinci kademe bölge merkezi niteliğinde görüldükleri ifade edilmektedir. Metropolleşme sürecindeki bu kentlerin yakõn çevrelerinde gündelik ilişkiler içinde olduklarõ yakõn kentsel yerleşme odaklarõ bulunmakta olup nüfuslarõ göreli olarak hõzlõ artan bu kentsel yerleşmelerin bölge merkezi niteliğindeki kentlerle birlikte ele alõnmalarõ gerekli görülmektedir. Bunun dõşõnda Malatya ve Elazõğ kent bütünlerinin birbirlerine mekansal yakõnlõklarõ da dikkat çekicidir. Önemli yol kavşağõnda olan konumlarõ, demiryolu bağlantõlarõ ve hava alanlarõ ile önemli dõşa açõlma noktalarõnda belirginleşen bu bölge merkezi kentlerin, tarõmsal üretim alanlarõna yakõnlõklarõ, kentsel hizmetlerde uzmanlaşarak kümelenmeleri ve hepsinde birer üniversite kurulmuş olmasõyla giderek endüsrileşme ve kentsel gelişme potansiyelinin bulunduğunu söylemek yanlõş olmayacaktõr. Bölge de tüm ülkedeki gelişme eğilimlerine benzer biçimde, kentsel ve yarõ-kõrsal yerleşmelerde, belediye örgütü kurulmasõnõ izleyerek, kentsel altyapõ projelerinin elde edilmesi için gerekli olan harita alõmõ ve imar planõ yapõmõna öncelik verildiği bilinmektedir. Ancak yapõlan planlarõn sonradan yoğunlaşma ve yaygõnlaşma yönünde ortaya çõkan gelişme eğilim ve istemlerine yanõt vermede çoğunlukla yetersiz kaldõklarõ ve yerel yönetmlerce sõk sõk değiştirildikleri ifade edilmektedir. Özellikle nüfusu in üzerinde olan kentsel yerleşmelerde son yirmi yõllõk dönem içinde iki-üç kez plan yenilemelerine gidildiği anlaşõlmaktadõr. Ayrõca, büyük kentlerin çevreye yayõlarak gelişmelerinde, kentsel gelişme alanlarõnõn az bulunan değerli tarõm topraklarõ üzerinde yer seçme eğilimlerinden de söz edilmelidir. Bölge nin yõllõk konut gereksiniminin dolayõnda olduğu hesaplanmaktadõr. Bölge kõrõndan kentlere doğru yaşanan iç göç olgusu nedeniyle de özellikle kentsel yerleşmelerde ciddi boyutlarda bir konut açõğõnõn varlõğõndan söz edilmektedir.kentlerde, 107

138 yeterli ölçüde altyapõsõ hazõr arsa üretilemediğinden, ruhsatsõz yapõlaşmanõn yaygõn biçimde sürdüğü bilinmektedir. Bölge genelinde kõrsal konutlar, geleneksel yapõ teknolojisi ve malzemesiyle üretilmekte; iklim özelliklerine ve kõrsal yaşam koşullarõna uygun olsalar da, özellikle deprem koşullarõnda yaşamsal tehlike yaratacak boyutlarda dayanõksõz olmaktadõrlar. Bölgede geçmişte yaşanõlan ağõr hasarlõ depremler nedeniyle daha sağlam zemine taşõnan ve bu nedenle yerleri değiştirilen kõrsal yerleşme alanlarõ ve kentsel mahalleler bulunmaktadõr. Bunun dõşõnda da, bölgesel büyük altyapõ projeleri (barajlar) nedeniyle su altõnda kalan (kalacak olan) ve bu nedenle boşaltõlan yerleşmelerin yanõsõra, terör nedeniyle, boşalan köyler de olmuştur BÖLGE NİN YERLEŞME ALT YAPISINI BELİRLEYEN ETKENLER Türkiye alanõnõn yüzde 21 ini kaplayan Doğu Anadolu Bölgesi, km.² lik yüzölçümü ile en büyük coğrafî bölgemizdir. Güneyinden Irak, doğusundan İran, Nahcivan, Ermenistan ve Gürcistan sõnõrlarõyla kuşatõlmõş olan bu bölge, Kuzeyde Karadeniz Bölgesi, güneyde Güneydoğu Anadolu Bölgesi, batõda ise İç Anadolu ve Akdeniz bölgelerine komşudur Türk Coğrafya Kongresi kararlarõna göre bölge dört bölüme ayrõlmõştõr. Bu bölümler, Erzurum-Kars, Yukarõ Fõrat, Yukarõ Murat-Van ve Hakkari bölümleridir. Doğu Anadolu Projesi kapsamõndaki 16 ilin toplam yüzölçümü ise km.² olup, bu da Türkiye arazisinin yüzde 19 una tekabül etmektedir. Harita de Doğu Anadolu Bölgesinin Türkiye içindeki yeri belirlenmektedir. Doğu Anadolu Bölgesi, ortalama m. nin üzerindeki yükseltisiyle ülkemizin en yüksek coğrafî bölgesidir. Bölgedeki volkanik ve sõradağlarõn yüksek olmasõ yanõnda, bunlar arasõndaki platolar ve ovalar da oldukça yüksek değerler arzeder. Bölge nin en alçak kesimlerinde dahi (Malatya-Iğdõr) ortalama yükselti m. arasõndadõr. Erzincan Ovasõ, Malatya-Elazõğ ve Muş ovalarõ ile diğer alüviyal düzlükler ise m. yükselti basamağõ sõnõrlarõ içerisinde bulunmaktadõr. Bu basamaklar arasõnda yerleşmiş olan Fõrat, Çoruh ve Aras vadilerine kurulan yerleşim alanlarõ, sahip olduklarõ elverişli toprak, su kaynaklarõ ve iklim koşullarõyla bölgenin ekonomik bakõmdan en canlõ kesimlerini oluşturur (Harita 7.1.2). Coğrafî koşullar nedeniyle birtakõm değişiklikler olsa da bölgede karasal iklim tipi hüküm sürmektedir. Bu iklim koşullarõ sadece tarõm ekonomisini değil, bölgede tüm yaşantõyõ derin çizgileriyle etkilemiştir (Harita 7.1.3). Doğu Anadolu Bölgesi, yüzölçümü büyüklüğüne göre Türkiye nin en az nüfus barõndõran bölgesidir. Doğu Anadolu Projesi kapsamõna giren 16 il ve 117 ilçede nüfus yaşamaktadõr (1997). Bölgedeki illerden Malatya, Elazõğ, Erzurum ve Van sosyoekonomik ve sosyo-kültürel açõdan diğer illere göre daha gelişmiş durumdadõr. Bölge nin ana çizgilerle şekillenmesinde en etkili ve şiddetli tektonik hareketler Miyosen sonu Pliyosen başlarõnda meydana gelmiştir. Çöküntü sahalarõnõn kõvrõlmalarõ 108

139 sonucu derin bir halde çökmüş ve çöken alanlar Pliyosen tatlõ su gölü ile işgal edilmiştir. Kuvaterner ortalarõnda bölge tekrar dikey tektonik hareketler geçirmiştir. Miyosen de oluşan kõrõk hatlar tekrar gençleşirken, depresyon tabanlarõnda bulunan Pliyo-Kuvaterner çökelleri de temeldeki sert kütlelerin kõrõlmasõ ve parçalanmasõna bağlõ olarak blok halinde çökmeye ve yükselmeye uğramõştõr (Harita 7.1.4). Jeolojik evrimin son dönemindeki süreçler, yakõn geçmişteki etkinliğini korumakla birlikte, bölgedeki aktüel depremlerle yenilenmektedir. Nitekim, ana hatlara bağlanan kõrõklar boyunca devam eden depremler, genç tektonik süreçlerin günümüzde de sürdüğünü göstermektedir. Projede yer alan iller I., II. ve III. derece deprem bölgelerinde yer almaktadõrlar. Bölgedeki nüfusun tamamõna yakõnõ, arazinin üçte ikisi, barajlarõn hemen hemen hepsi I. ve II. derece deprem tehlikesi altõndadõr. Tarihsel ve aletsel dönem depremleri sosyo-ekonomik sonuçlarõ itibariyle büyük sorunlar doğurmaktadõr (Harita 7.1.5). Harita 7.1.1: Türkiye de Bölgeler ve İller Kaynak: DİE. 109

140 Harita 7.1.2: Yükselti Kuşaklarõ # ARDAHAN DOĞU KARADENİZ DAĞLARI # KARS Yükselti Basamaklarõ m m m m m DAP SINIRI # GÜMÜŞHANE OTLUKBELİ DAĞLARI # ERZİNCAN KARAGÖL # BAYBURT DAĞLARI # ERZURUM ERZURUM-KARS PLATOSU AĞRI # # IĞDIR AĞRI DAĞI # TUNCELİ # BİNG ÖL # ELAZIĞ MUŞ # T O R O S L A R # BİTLİS VAN # # MALATYA HAKKARİ DAĞLARI # HAKKARİ Kaynak: 1/ Ölçekli Türkiye Topoğrafya Haritasõ (HKG) 110

141 Harita 7.1.3: İklim Kuşaklarõ İKLİM HARİTASI KARADENİZ GÜRCİSTAN ARDAHAN KARS ERMENİSTAN İKLİM TİPİ Doğu Karadeniz Orta Karadeniz Kuzeydoğu Anadolu Doğu Anadolu Güneydoğu Anadolu İç Anadolu Akdeniz DAP Sõnõrõ GÜMÜŞHANE ERZİNCAN BAYBURT ERZURUM AĞRI IĞDIR TUNCELİ BİNGÖL İRAN ELAZIĞ MUŞ Van Gölü VAN BİTLİS MALATYA HAKKARİ IRAK Km 111

142 Harita 7.1.4: Jeolojik Yapõ KARADENİZ ARDAHAN Dap Sõnõr Alüvyon Neojen Paleojen Kretase Jura kretase Jura Triyas Karbonifer İç püskürükler Metamorfik seri Prekmbr.paleozoik Ofiyolit MALATYA GÜMÜŞHANE BAYBURT ERZİNCAN TUNCELİ BİNGÖL ELAZIĞ KARS ERZURUM AĞRI Van Gölü VAN BİTLİS ERMENİSTAN IĞDIR İRAN HAKKARİ IRAK Kaynak: MTA Dünya Atlasõ 112

143 Harita 7.1.5: Deprem Durumu Kaynak: Bayõndõrlõk ve İskan Bakanlõğõ 113

144 Doğal Afetlerin Yerleşme Üzerine Etkileri Doğu Anadolu Bölgesi üç önemli Doğal Afetle karşõ karşõyadõr. Bunlar: Deprem, Çõğ ve Taşkõnlar'dõr. Yerleşme düzeninin yeniden tartõşõlmasõnda veya gerekli önlemlerin alõnmasõnda çok önemli temel etmen olarak görülmektedir Doğu Anadolu Bölgesi nin Deprem Durumu Türkiye nin Doğu Anadolu kesimi çok sayõda aktif bindirme ve doğrultu atõmlõ fay zonlarõnõ içermektedir. Türkiyenin en önemli iki deprem kuşağõnõn kesiştiği bu bölge Anadolu yarõmadasõnõn orta ve batõ kõsõmlarõna kõyasla daha fazla sayõda yõkõcõ depremlerin etkis altõndadõr (Harita 7.1.6). Bölgenin depremselliğini denetleyen başlõca aktif faylar (1) Kuzey Anadolu Fay Zonu (KAFZ); (2) Kuzeydoğu Anadolu Fay Zonu (KDAFZ) (3) Doğu Anadolu Fay Zonu (DAFZ); ve (4) Güneydoğu Anadolu Fay Zonu (GDAFZ) ya da diğer adõ ile Bitlis Kenet Kuşağõdõr (Harita 7.1.7). Bayõndõrlõk ve İskan Bakanlõğõ tarafõndan hazõrlanan ve Bakanlar Kurulu 18 Nisan1996 tarih ve 96/8.109 sayõlõ kararõ ile yürürlüğe giren Türkiye Deprem Bölgeleri haritasõnda Doğu Anadolu nun en az 1/3 ü Birinci Derece, 1/3 ü İkinci Derece ve 1(3 ü Üçüncü ve Dördüncü Derece deprem bölgeleri içinde yer almaktadõr (Harita 7.1.8). Tablo de illerin deprem bölgelerine göre dağõlõmõ verilmektedir. Tablo 7.1.1: Deprem Bölgelerine Göre İllerin Dağõlõmõ Deprem Bölgesi İller I. Derece Erzincan, Bingöl, Muş, Bitlis, Siirt, Hakkari, Malatya II. Derece Erzurum, Ardahan, Kars, Ağrõ, Van, Şõrnak, Batman, Diyarbakõr, Adõyaman, Tunceli, Elazõğ III. Derece Ordu, Gümüşhane, Bayburt, Artvin, Şanlõurfa, Mardin IV. Derece Giresun, Trabzon, Rize Kaynak: Afet İşleri Genel Müdürlüğü Kuzey Anadolu Fay Zonu (KAFZ) Türkiye nin en önemli deprem kuşağõnõ oluşturan KAFZ doğuda Karlõova dolaylarõnda başlayõp batõda kuzey kolu Saros Körfezi ni, güney kolu ise Marmara Denizi kenarõnõ izleyerek Ege Denizi ne ulaşõr. Toplam uzunluğu yaklaşõk 1200 km. Olan bu fay kuşağõ gerek tarihsel ve gerekse aletsel kayõtlara göre çok sayõda yõkõcõ depremlere neden olmuştur. 114

145 KAFZ nun batõ uzantõsõ iyi tanõmlamakla birlikte Karlõova-Varto doğusundan itibaren özellikle Van Gölü den sonraki uzantõsõ belirsizdir. Ancak, Malazgirt, Erciş, Çaldõran faylarõnõn KAFZ nu oluşturan benzer özellik göstermeleri KAFZ nun Van Gölü kuzeyinden itibaren İran a devam ettiği izlenimini vermektedir. Anadolu yu batõdan doğuya kateden bu fay zonunun doğu uzantõsõndaki başlõca depremler Erzincan-Kemah (M=7,6), Erzincan (M=8), Varto-Hõnõs (M=5,9), Karlõova (M=6,7), Varto (M=6,8) olup bunlar dõşõnda magnitüdü 5-6 arasõnda çok sayõda yõkõcõ depremler kaydedilmiştir. Kuzeydoğu Anadolu Fay Zonu (KDAFZ) Bu zon Erzincan dolaylarõnda KAFZ ndan başlayarak Akdağ, Aşkale, Dumlu ve Çobandede fay setlerini içererek kuzeydoğuya doğru devam etmektedir Erzurum, 1924 Çobandede, Hasankale (M=6) ve Horasan-Narman (M=6,9) depremleri bu fay zonu içinde yeralmaktadõr. 115

146 Harita 7.1.6: Türkiye deki Tarihsel Depremler 116

147 Harita 7.1.7: Türkiye de Ana Tektonik Hatlar ve Makro-Deprem Episantõrlarõnõn Dağõlõmõ 117

148 Harita 7.1.8: Türkiye de Deprem Bölgeleri 118

149 Doğu Anadolu Fay Zonu (DAFZ) 119

150 DAFZ kuzeydoğuda Karlõova ilçesinden başlayarak güneybatõda doğru Bingöl, Palu, Sivrice, Sincek, Gölbaşõ, Kahramanmaraş güneyinden Türkoğlu na uzanõr ve burada itibaren iki kola ayrõlarak bir kol İskenderun Körfezi nden Akdeniz e ulaşõrken diğer kol Hatay dan güneydeki Ölü Deniz Fay zonuna bağlanõr. DAFZ Karlõova ile Türkoğlu arasõnda 400 km. uzunluğunda ve birkaç yüz metre genişliğinde br zon oluşturmaktadõr Bingöl (M=6,7), 1977 Palu ve 1986 Sürgü depremleri DAFZ boyunca oluşan depremlerdir. Güneydoğu Anadolu Fay Zonu (GDAFZ) Bitlis kenet kuşağõ olarak da bilinen bu fay zonu Arap Yarõmadasõ nõn Anadolu plakasõ altõna girmesi sonucu oluşmuş ve batõda Kahramanmaraş kuzeyi ile doğuda Hakkari ye kadar uzanõr ve daha sonra İran daki Zagros kenet kuşağõ ile birleşir. GDAFZ esas itibariyle iki kuşaktan oluşmaktadõr. Güney bindirme kuşağõ batõda Amanos dağlarõndan başlayarak doğuda Hakkari güneyine kadar uzanõr. Doğu batõ uzantõsõ yaklaşõk 500 km. Olup genişliği km. Dolayõndadõr. Kuzey bindirme kuşağõ kuzeybatõgüneydoğu yönünde 300 km. Uzunluğunda ve 30 km. Genişliğinde bir zon boyunca uzanmaktadõr Lice depremi (M=6,7) bu fay boyunca oluşmuştur. Yukarõda tamamlanan ana faylar yanõ sõra örneğin KAFZ ile KDAFZ arasõnda kalan ve İran sõnõrõnõ yakõn bölgede çok sayõda daha kõsa fakat aktif faylarõn varlõğõ bilinmektedir. Bu faylar zaman zaman yõkõcõ depremler oluşturmaktadõr. Bu nedenle Anadolu yarõmada sõnõn doğu kesiminde gerek kentsel planlama ve gerekse mühendislik yapõlarõnõn tasarõmõnda bölgenin sismisitesinin dikkate alõnmasõ zorunludur. Bu amaçla ayrõntõlõ sismik bölgelendirme çalõşmalarõ yapõlmalõ ve bölge genelinde deprem yer ivmelerinin dağõlõmõ tespit edilmelidir. Türkiye deprem bölgeleri haritasõnõn hazõrlanmasõnda olasõlõk metodu hesaplarõna göre çizilen eşivme kontur haritasõ esas alõnmõştõr. Buna göre normal bir yapõ 50 yõllõk ekonomik ömrü içinde yüzde 90 ihtimal ile bu ivme değerlerinden fazla bir yüklenmeye maruz kalacağõ tahmin edilmektedir. Deprem bölgeleri için önerilen hesap ivmeleri: 1. Derece deprem bölgesi: beklenen ivme değeri 0,4 g dan büyük 2. Derece deprem bölgesi: beklenen ivme değeri 0,5 g ile 0,3 g arasõnda 3. Derece deprem bölgesi: beklenen ivme değeri 0,3 g ile 0,2 g arasõnda 4. Derece deprem bölgesi: beklenen ivme değeri 0,2 g ile 0,1 g arasõnda 5. Derece deprem bölgesi: beklenen ivme değeri 0,1 g den az Her ne kadar afet bölgelerinde yapõlacak yapõlar için yukarõda belirtilen ivme değerleri yeterli olacak ise de daha uzun ömürlü ve kritik mühendislik yapõlarõnõn dinamik tasarõmõnda en büyük ivme değerleri daha emniyetli seçilmelidir. Bunun için önerilen yol mikro bölgelendirme çalõşmalarõ yapõlarak tasarõm depremi ve ivme değerlerinin belirlenmesidir Yerleşim Yerlerine Yönelik Çõğ Tehlikesinin Analizi 120

151 Türkiye'nin doğu ve güneydoğusundaki dağlõk kesimlerde kõş ve ilkbahar mevsimlerinde karşõlaşõlan doğal afetlerden biri çõğdõr. Mevcut istatistiklere göre döneminde her yõl ortalama 22 kişi çõğ olaylarõnda hayatõnõ kaybetmiştir. Özellikle kõş mevsiminde meydana gelen 112 çõğ olayõnda 328 kişinin ölümü kamu oyunun çõğ konusuna eğilmesine neden olmuştur.yapõlan bu araştõrmada, mevcut arşiv bilgilerinin taranõp, çõğlarla ilgili bir bilgi bankasõ hazõrlanmasõndan sonra seçilen iki pilot proje alanõnda çõğ olayõ meteorolojik ve topografik yönlerden incelenmiştir Proje Alanõnda Geçmişte Çõğ Olaylarõ Yeni yerleşim alanlarõnõn gelişimi, kõş turizminin hõzla gelişimi göstermesi, nehir gelişim alanlarõnõn dağlara kaymasõ, yeni yollar açõlmasõ, maden işletmeleri ve enerji iletim hatlarõnõn dağ geçişleri insanlarõ çõğ tehlikesi ile karşõ karşõya bõrakmaktadõr. Çõğ düşmesinden dolayõ meydana gelen can ve mal kayõplarõ, insanlarõn dağa çõkmalarõnõ, enerji hatlarõnõn artmasõnõ ve yeni karayollarõnõn açõlmasõnõ önlememektedir. Türkiye de (özellikle doğu Anadoluda) dağlõk kesimlerde yaşayanlar, karayolu kar ve çõğ mücadele ekipleri, dinlenmek için dağa çõkanlar, kar ölçümü için akarsu havzalarõnõn üst kotlarõna çõkan kar rasatçõlarõ, enerji hatlarõ bakõm ve tamir ekipleri, TRT ve PTT radyo-link ekipleri, madenciler çõğ tehlikesi ile karşõ karşõya kalabilmektedirler. Türkiye nin değişik bölgelerinde çõğ felaketi yaşanmakla birlikte, özellikle Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri çõğõn daha etkili olduğu bölgelerdir (Harita 7.1.9). Örneğin Şubat 1992 de Güneydoğu Anadolu Bölgesinde meydana gelen çõğ olaylarõ (Harita ) çok sayõda can kaybõna neden olmuştur yõllarõ arasõnda meydana gelen çõğ olaylarõ sonucu, Türkiye de 809 kişi hayatõnõ kaybetmiştir (Tablo 7.1.3). Bu da yõlda ortalama 22 kişinin hayatõnõ kaybetmesi anlamõna gelir. Özellikle her yõl Doğu ve Güneydoğu Anadoluda karayollarõnõn kapanmasõ sonucu büyük maddi kayõplar ortaya çõkmõş, çok sayõda mezra ve köy ile bağlantõlar kesilmiş, enerji ve telefon hatlarõ kopmuştur (Gürer vd, 1993,1996). Türkiye de en çok can kaybõna neden olan çõğlar kõşõnda Siirt te 56 kişinin ölümüne, kõşõnda ise Bayburt-Üzengili de 59 kişinin ölümüne sebep olan çõğlardõr yõlõndan bugüne kadar olan çõğ kayõtlarõ incelendiğinde Bingöl (55 çõğ), Tunceli (51 çõğ) ve Bitlis (38 çõğ) illerinde yerleşim birimini etkileyen çõğlarõn yoğunlaştõğõ görülmektedir. Uzun dönem kayõtlarõ incelendiğinde en olümcül çõğ olaylarõ sõrasõyla Şõrnak (175 kişi), Tunceli (78 kişi), Bayburt (59 kişi), Hakkari (58 kişi), Bitlis (57 kişi) ve Siirt (56 kişi) illerinde meydana gelmiştir. Hane nakli açõsõndan ise Bingöl (954 nakil), Bitlis (737 nakil), Tunceli (607 nakil), Şõrnak (412 nakil), Hakkari (368 nakil), Muş (278 nakil) ve Siirt (272 nakil) illeri ilk sõralarda yer almõştõr (Gürer vd., 1996) yõlõndan beri mevcut arşiv bilgilerinden elde edilen sonuçlara göre Türkiye nin çõğdan en fazla etkilenen bölgeleri Doğu ve Güneydou Anadolu dur (Gürer vd., 1994). 479 adet çõğ olayõnõn alansal dağõlõmõ (Harita 7.1.9) incelendiğinde özellikle Doğu Anadolu Bölgesi nde etkili çõğlarõn yoğunluğunun diğer bölgelere oranla daha yüksek olduğu görülmektedir. Diğer taraftan çõğlar karayollarõnda da önemli çalõşmalara, masrafa ve maddi kayõplara neden olmaktadõr. 121

152 Harita 7.1.9: Türkiye de Çõğ Bölgelerinin Alansal Dağõlõmõ Kaynak: EİEİ 122

153 Harita : Şubat 1992 Çõğ Felaket Bölgesi nde Çõğ Düşen Noktalar ve Kayõp Kaynak: Afet İşleri Genel Müdürlüğü 123

154 Tablo 7.1.2: Yõllarõ Arasõnda Türkiye de Meydana Gelen Çõğ Olaylarõnõn Dağõlõmõ Kõş dönemi Olay sayõsõ Ölü sayõsõ Yaralanma sayõsõ Nakledilen hane sayõsõ* Kaynak: Gürer, İ., Koçyiğit, Ö., Koç, M.L., Türkiye de Çõğ Felaketinin İnsan Yerleşimleri Açõsõndan Değerlendirilmesi, Habitat II, Sivil Toplum Kuruluşlarõ Forumu, Doğal Afetler ve İnsan Yerleşimleri Sempozyumu, 7 Haziran. (1996), Taşkõşla, İTÜ, İstanbul. 124

155 Tablo 7.1.3: Türkiye'de Döneminde Meydana Gelen Çõğ Olaylarõnõn Yerleri ve Kayõplarõn Dökümü Tarih Yer Kayõp Sayõsõ Türkiye'nin değişik yöreleri Güneydoğu Anadolu Doğu ve Güneydoğu Anadolu Kuzey ve Doğu Anadolu Güneydoğu Anadolu Kaynak: Gürer, İ., Koçyiğit, Ö.,Koç, M.L.,, Türkiye de Çõğ Felaketinin İnsan Yerleşimleri Açõsõndan Değerlemdirilmesi, Habitat II, Sivil Toplum Kuruluşlarõ Forumu, Doğal Afetler ve İnsan Yerleşimleri Sempozyumu, 7 Haziran, (1996), Taşkõşla, İTÜ, İstanbul Bölgesel Boyutta Çõğ Türkiye nin en fazla çõğ olan bölgesi Doğu Anadolu dur ve çõğlar 1500 m nin üzerinde meydana gelmektedir. Çõğlarõn başlangõç bölgesindeki kar kalõnlõğõ 1-6 m arasõnda değişmektedir. Bölgede çõğlarõn hem karayolu hem de yerleşimleri, enerji hatlarõnõ, demiryollarõnõ vb etkileri Türkiye ekonomisine maddi kayõplar verdirmektedir. Doğu Anadolu Bölgesi nde çõğlar hemen her yõl meydana geldiği için özellikle üzerinde durulmasõ, incelenmesi ve tedbirler alõnmasõ gerekmektedir. Çõğ tehlikesine daha çok dağlõk, tepelik ve engebeli alanlara sahip olan Hakkari, Tunceli, Bingöl, Siirt, Bitlis gibi (Munzur Dağlarõ, Güneydoğu Toroslar) yerlerde sözkonusudur. Çõğ düşmesi afetinin meydana geldiği alanlarõn büyük çoğunluğu bitki örtüsü bakõmõndan fakir, çõplak alanlardõr. Çalõlõk ve bodur alanlarda meydana gelen çõğlarõn sayõsõ ise çok daha azdõr. Özellikle kõş mevsiminde 1 Ocak, 1 Şubat ve 8 Şubat 1992 tarihlerinde yoğun kar yağõşõndan dolayõ Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da üç büyük çõğ olayõ meydana gelmiştir. Bu olaylarda karayollarõ kapanmõş, çok sayõda köy ve mezraa ile bağlantõ kesilmiş, enerji ve telefon hatlarõ kopmuş, direkler yõkõlmõştõr. Zap suyu, düşen çõğlarõn, geçici set oluşturmasõ nedeniyle, 20 Şubat 1992'de yaklaşõk 9 saat süre ile göllenme yapmõş ve akõşõ durmuştur kõş mevsiminde Güneydoğu Anadolu'da sadece TCK 11.(Van) Bölge Müdürlüğü, toplam 2230 km.'lik yolda 75 gün süreyle tam gün mücadelede 620 personel ve 230 makine (greyder, loader, düz bõçaklõ kamyon, vb.) kullanarak toplam 37 milyon m 3 kar ve 1.7 milyon m 3 çõğ kürünmüştür. Kar mücadelesi genelde denizden 1700 m. yükseklikte yoğunlaşmõştõr. Üst kotlarda rüzgar savruntusu, alt kotlarda ise daha õlõman hava nedeniyle mücadele daha hafif geçmiştir. Çõğ nedeniyle yola inen kar tabakasõnõn yoğunluğu sõkõşmadan dolayõ normal karõn yoğunluğundan 3-4 misli daha fazla olduğundan, çõğ mücadelesi kar mücadelesine nazaran daha pahalõ, zor ve zaman alõcõdõr kõş mevsiminde kar ve çõğ mücadelesinde, sadece Karayollarõ Van Bölgesi tarafõndan US$ harcanmõştõr (Gürer,1993.a). 125

156 Grafik 7.1.1: Van, Hakkari, Elazõğ, Palandöken ve Ağrõ DMİ İstasyonlarõnda 1 Aralõk Şubat 1992 Döneminde Kar Derinliği, Günlük Maksimum Sõcaklõk ve Bir Önceki Gece Minumum Sõcaklõk Değişimi c) 126

157 Grafik 7.1.1: Van, Hakkari, Elazõğ, Palandöken ve Ağrõ DMİ İstasyonlarõnda 1 Aralõk Şubat 1992 Döneminde Kar Derinliği, Günlük Maksimum Sõcaklõk ve Bir Önceki Gece Minumum Sõcaklõk Değişimi (Devam) Kaynak: Gürer, İ.,Sayõn,A.,, Avallanche Disaster In South-Eastern Turkey In The Winter of 1992, World Meteorological Organization Bulletin, Vol.42, No.1., (1993a) pp Yerleşim birimlerinin idari sõnõrlarõ dahilinde mücadeleleri belediyeler, köy ve mezralarõ devlet karayoluna bağlayan yollarda ise Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü e) 127

158 (KHGM) ve halkõn kendisi yapmaktadõr. Aşağõda proje alanõnda meydana gelen iki çõğ olayõ ayrõntõlõ olarak ele alõnmõş ve gerekli bilgiler verilmiştir Bitlis Çõğ olayõ Bitlis çõğ olayõ bölgede ölçüm yapan Devlet Meteoroloji İşleri Gene Müdürlüğü (DMİ) istasyonuna ait meteorolojik veriler (Tablo ) yardõmõyla analiz edildiğinde, çõğõn kõsaca aşağõda belirtilen süreç içinde meydana geldiği söylenebilir (Gürer vd., 1995) 10 Şubat 1992 gece saat da düşen çõğ öncesi arazide 5 Şubat 1992 tarihinde 215 cm mevcut kar ölçülmüş ve o gün 14 cm yeni kar düşmüştür, ancak hava sõcaklõğõnõn 0 o C'ye yakõn olmasõ (-0,2 o C), kõsmen erimeye sebep olmuş ve 6 Şubat 1992 tarihinde yerde mevcut kar sadece 205 cm olarak ölçülmüştür, çünkü kõsmi erime sebebi ile yüzeyde kaygan bir tabaka oluşmasõ beklenebilir. 6 Şubat 1992 ve 7 Şubat 1992 tarihlerinde 32 cm ve 92 cm yeni kar yağmõştõr. Bu günlerde hava sõcaklõğõnõn 0 o C 'nin altõnda olmasõ ve kõsmen erimeler ile, özellikle 9 Şubat 1992 ve 10 Şubat 1992 tarihlerinde DKD yönlü 14.9 m/sn ve KD yönlü 22 m/sn hõzlara sahip rüzgarlarõn çõğlarõ oluşturduğu tahmin edilmektedir. Aynõ dönemde Van meteoroloji istasyonunda mevcut kar derinliği 100 cm den 200 cm ye, Hakkari meteoroloji istasyonunda da 145 cm den 202 cm ye yükselmiştir. Aynõ dönemde bölgede pek çok çõğ olayõ meydana gelmiştir Bayburt Üzengili Çõğ Olayõ 18 Ocak 1993'de ise Doğu Karadeniz bölgesinin Soğanlõ Dağlarõ çevresinde bir dizi çõğ olayõ meydana gelmiştir (Gürer vd, 1993b). Bunlardan en etkili olan Bayburt Üzengili çõğõnda 59 kişi hayatõnõ kaybetmiştir. Soğanlõ dağlarõ civarõnda meydana gelen çõğlarõn çõğ güzergahlarõ hakkõndaki fiziksel paremetreler Tablo 7.1.6'da verilmiştir. Tablo 7.1.4: Bitlis DMİ İstasyonu nda 5-11 Şubat 1992 Tarihlerinde Gözlenen Meteorolojik Veriler 1992 Şubat BİTLİS Merkez Büyük Klima İstasyonu h=1573 m. N38 o 22' - E42 o 06' Tarih Mevcut Kar (cm) Yeni Kar (cm) Mak. Sõc ( o C) Min. Sõc ( o C) Toprak Üstü ( o C) Rüzgar (m/sn) Rüzgar (m/sn) Rüzgar (m/sn) Bul. 12:00 Nem (yüzde) ,2-4,6-7,4 0,5 4,0 2,5 10, ,0-4,0-3,3 3,0 3,0 0,0 10,0 98, ,3-3,1-6,0 3,2 3,8 1,2 10,0 93, ,3-13,0-5,0 c c c 9,3 78, ,7-17,3-14,8 c c c 3,7 71, ,5-14,7-18,3 0,0 9,5 5,7 8,7 65, ,6-15,8-18,8 3,8 2,3 0,0 0,0 59,0 Kaynak: Gürer İ., Tunçel H., Yavaş Ö. M., Erenbilge T., Türkiye de Çõğ Kriterleri ve Olasõ Çõğ Risk Alanlarõnõn Belirlenmesi, TUBİTAK Proje Raporu, No:YBAG-0067, (1995),Ankara 128

159 Tablo 7.1.5: Bitlis DMİ İstasyonu nda 9-10 Şubat 1992 Tarihlerinde Ölçülen Anlõk Rüzgar hõzlarõ. Bitlis İstasyonu rüzgar h=10 m. m/sn Tarih Yön Hõz (m/sn) Ölçüm saati Ölçüm aralõğõ DKD 14,9 23:49 14:22-23: KD 22,0 10:33 00:08-17:11 Tablo 7.1.6: Ocak 1993 Tarihinde Bayburt Üzengili de Meydana Gelen Çõğ Kazasõ ve Tahribatõ Lokasyon Kişi Tahribat Ölü Yaralõ Konut Mal Bayburt (Üzengili) Tablo 7.1.7: Bayburt Üzengili de Meydana Gelen Çõğ Güzergahõ İle İlgili Fiziksel Parametreler Yükseklik (m) Akma Ortalama Lokasyon Tepe Topuk Mesafesi (m) Eğim* Bayburt-Üzengili Kaynak: Gürer, İ., Güney Doğu Anadolu Bölgesi 1992 Kõş Mevsimi Bayõndõrlõk ve İskan Bakanlõğõ İl Bellediyeler Dergisi 6-13, (1993b) (*) Ortalama eğim yatay ile yapõlan açõ olarak verilmektedir. Diğer İllerdeki Çõğ Olaylarõ Doğu Anadolu Bölgesinin belli başlõ illerinde meydana gelmiş çõğ olaylarõna ait mevcut bilgiler (çõğõn yeri, tarihi, nedeni; çõğ uzunluğu, derinliği, genişliği; Ölü ve yaralõ sayõsõ; mal kaybõ ve yõkõlan yapõ/toplam yapõ sayõsõ) EK 1 de verilmiştir Sonuç Doğu Anadolu Bölgesinde meydana gelen çõğ olaylarõnõn genel değerlendirmesi aşağõdaki şekilde özetlenebilir: Türkiye nin en fazla çõğ olayõnõn meydana geldiği bölge Doğu Anadolu dur. Doğu Anadolu Bölgesi çõğlarõ m nin üzerinde meydana gelmektedir. Doğu Anadolu Bölgesi çõğlarõnda başlangõç kar kalõnlõğõ 1-6 m arasõndadõr. Doğu Anadolu Bölgesi çõğlarõnõn genellikle en erken Aralõk ayõnda, en geç ise Mart ayõnda olduklarõ tespit edilmiştir. 129

160 Doğu Anadolu Bölgesi nde çõğlarõn hem karayolu hem de yerleşimleri, enerji hatlarõnõ, demiryollarõnõ vb etkileri Türkiye ekonomisine maddi kayõplar vermektedir. Doğu Anadolu Bölgesi nde çõğlar hemen her yõl meydana geldiği için bu durum, özellikle üzerinde durulmasõ, incelenmesi ve tedbirler alõnmasõ gereken bir husustur. Doğu Anadolu Bölgesi ortalama yükseltisi Türkiye ortalamasõnõn zaten üzerinde olmasõ sebebiyle, yükseklerde oturanlar doğal olarak çõğ tehlikesine daha fazla maruz kalabilmektedirler. Ancak bu tehlike Erzurum, Kars gibi plato alanlarõnda değil daha çok dağlõk, tepelik ve engebeli alanlara sahip olan Hakkari, Tunceli, Bingöl, Siirt, Bitlis gibi (Munzur Dağlarõ, Güneydoğu Toroslar) yerlerde sözkonusudur. Doğu Anadolu Bölgesi nde, akma yönü tesbit edilebilen 214 adet çõğõn yüzde 15 (36 adet) i K ye bakan yamaçlarda; yüzde 39 (83 adet) u G ye bakan yamaçlarda; yüzde 9 (19 adet) u D ya bakan yamaçlarda ve yüzde 9 (19 adet) u B ya bakan yamaçlarda meydana gelmiştir ( Gürer vd.1995). Güneşlenme süreleri ve buna bağlõ olarak kar örtüsüne gündüz saatlerinde ve genellikle bulutsuz zamanlarda gelen güneş enerjisi miktarõnõn çõğlar üzerindeki önemi düşünülerek, bu yönlerin topluca değerlendirilmesi yapõlõrsa, güneşlenmenin daha fazla olduğu GD-G-GB yönlerinde çõğ oranõ yüzde 56 (116 adet) çõkmaktadõr. Bu yönler her ne kadar kõş şartlarõnõn çetin geçtiği ve uzun sürdüğü Doğu Anadolu Bölgesi halkõ için yerleşim yeri seçiminde tercih edilmekte ise de, çõğ açõsõndan en riskli olan kesimleri oluşturmaktadõr. Bu sebeple yerleşim yerlerinin değiştirilmesinde, yeni yerleşim yerlerinin tespitinde yine bu yönler öncelikli olarak gözetilmeli ancak, topografik ve jeomorfolojik analizler dikkatli yapõlarak çõğ tehlikesinin en az olduğu eğimlerde ve yerlerde bu tip uygulamalara gidilmelidir Öneriler 1990 lõ yõllarda Doğu Anadolu'nun dağlõk ve kõrsal kesimlerinde normalin çok üstünde kar yağõşlarõ meydana gelmiş ve bu durum çõğlar sebebiyle tahmin edilemeyen boyutlarda can ve mal kaybõna sebep olmuştur. Özellikle son yõllarda meydana gelen hõzlõ orman ve bitki örtüsü tahribatõ çõğ felaketinin bu boyutta olmasõnõn önemli sebeplerinden biridir. Çõğ afetine karşõ alõnmasõ gereken önlemler aşağõdaki şekilde sõralanabilir: Çõğ riski olan alanlarõn belirlenmesi Çõğ tahmin merkezi kurularak tahminlere başlanmasõ Çõğ konusunda teknik eleman yetiştirilmesi Kurtarma çalõşmalarõnõn sistematik hale getirilmesi Ayrõca proje alanõ içerisinde bulunan tüm Doğu Anadolu Bölgesi illerinde geçmiş yõllara ait çõğ kayõtlarõ da göz önünde bulundurularak, Afet İşleri Genel Müdürlüğü Jeolojik Etüd Daire Başkanlõğõ nca yapõlan çõğ etüdlerinde diğer afetlere uygulanan risk belirleme yaklaşõmlarõnda olduğu gibi etüdler iklim ve yol koşullarõnõn müsadesi nisbetinde afetten hemen sonra yapõlmalõdõr. 130

161 Harita 7.1.4: Jeolojik Yapı KARADENİZ ARDAHAN Dap Sõnõr Alüvyon Neojen Paleojen Kretase Jura kretase Jura Triyas Karbonifer İç püskürükler Metamorfik seri Prekmbr.paleozoik Ofiyolit MALATYA GÜMÜŞHANE BAYBURT ERZİNCAN TUNCELİ BİNGÖL ELAZIĞ KARS ERZURUM AĞRI Van Gölü VAN BİTLİS ERMENİSTAN IĞDIR İRAN HAKKARİ IRAK Kaynak: MTA Dünya Atlasõ 112

162 Harita 7.1.5: Deprem Durumu Kaynak: Bayõndõrlõk ve İskan Bakanlõğõ 113

163 Doğal Afetlerin Yerleşme Üzerine Etkileri Doğu Anadolu Bölgesi üç önemli Doğal Afetle karşõ karşõyadõr. Bunlar: Deprem, Çõğ ve Taşkõnlar'dõr. Yerleşme düzeninin yeniden tartõşõlmasõnda veya gerekli önlemlerin alõnmasõnda çok önemli temel etmen olarak görülmektedir Doğu Anadolu Bölgesi nin Deprem Durumu Türkiye nin Doğu Anadolu kesimi çok sayõda aktif bindirme ve doğrultu atõmlõ fay zonlarõnõ içermektedir. Türkiyenin en önemli iki deprem kuşağõnõn kesiştiği bu bölge Anadolu yarõmadasõnõn orta ve batõ kõsõmlarõna kõyasla daha fazla sayõda yõkõcõ depremlerin etkis altõndadõr (Harita 7.1.6). Bölgenin depremselliğini denetleyen başlõca aktif faylar (1) Kuzey Anadolu Fay Zonu (KAFZ); (2) Kuzeydoğu Anadolu Fay Zonu (KDAFZ) (3) Doğu Anadolu Fay Zonu (DAFZ); ve (4) Güneydoğu Anadolu Fay Zonu (GDAFZ) ya da diğer adõ ile Bitlis Kenet Kuşağõdõr (Harita 7.1.7). Bayõndõrlõk ve İskan Bakanlõğõ tarafõndan hazõrlanan ve Bakanlar Kurulu 18 Nisan1996 tarih ve 96/8.109 sayõlõ kararõ ile yürürlüğe giren Türkiye Deprem Bölgeleri haritasõnda Doğu Anadolu nun en az 1/3 ü Birinci Derece, 1/3 ü İkinci Derece ve 1(3 ü Üçüncü ve Dördüncü Derece deprem bölgeleri içinde yer almaktadõr (Harita 7.1.8). Tablo de illerin deprem bölgelerine göre dağõlõmõ verilmektedir. Tablo 7.1.1: Deprem Bölgelerine Göre İllerin Dağõlõmõ Deprem Bölgesi İller I. Derece Erzincan, Bingöl, Muş, Bitlis, Siirt, Hakkari, Malatya II. Derece Erzurum, Ardahan, Kars, Ağrõ, Van, Şõrnak, Batman, Diyarbakõr, Adõyaman, Tunceli, Elazõğ III. Derece Ordu, Gümüşhane, Bayburt, Artvin, Şanlõurfa, Mardin IV. Derece Giresun, Trabzon, Rize Kaynak: Afet İşleri Genel Müdürlüğü Kuzey Anadolu Fay Zonu (KAFZ) Türkiye nin en önemli deprem kuşağõnõ oluşturan KAFZ doğuda Karlõova dolaylarõnda başlayõp batõda kuzey kolu Saros Körfezi ni, güney kolu ise Marmara Denizi kenarõnõ izleyerek Ege Denizi ne ulaşõr. Toplam uzunluğu yaklaşõk 1200 km. Olan bu fay kuşağõ gerek tarihsel ve gerekse aletsel kayõtlara göre çok sayõda yõkõcõ depremlere neden olmuştur. KAFZ nun batõ uzantõsõ iyi tanõmlamakla birlikte Karlõova-Varto doğusundan itibaren özellikle Van Gölü den sonraki uzantõsõ belirsizdir. Ancak, Malazgirt, Erciş, Çaldõran faylarõnõn KAFZ nu oluşturan benzer özellik göstermeleri KAFZ nun Van Gölü kuzeyinden itibaren İran a devam ettiği izlenimini vermektedir. Anadolu yu batõdan doğuya kateden bu fay zonunun doğu uzantõsõndaki başlõca depremler Erzincan-Kemah (M=7,6), Erzincan (M=8), Varto-Hõnõs (M=5,9), 114

164 Karlõova (M=6,7), Varto (M=6,8) olup bunlar dõşõnda magnitüdü 5-6 arasõnda çok sayõda yõkõcõ depremler kaydedilmiştir. Kuzeydoğu Anadolu Fay Zonu (KDAFZ) Bu zon Erzincan dolaylarõnda KAFZ ndan başlayarak Akdağ, Aşkale, Dumlu ve Çobandede fay setlerini içererek kuzeydoğuya doğru devam etmektedir Erzurum, 1924 Çobandede, Hasankale (M=6) ve Horasan-Narman (M=6,9) depremleri bu fay zonu içinde yeralmaktadõr. 115

165 Harita 7.1.6: Türkiye deki Tarihsel Depremler 116

166 Harita 7.1.7: Türkiye de Ana Tektonik Hatlar ve Makro-Deprem Episantõrlarõnõn Dağõlõmõ 117

167 Harita 7.1.8: Türkiye de Deprem Bölgeleri 118

168 Doğu Anadolu Fay Zonu (DAFZ) DAFZ kuzeydoğuda Karlõova ilçesinden başlayarak güneybatõda doğru Bingöl, Palu, Sivrice, Sincek, Gölbaşõ, Kahramanmaraş güneyinden Türkoğlu na uzanõr ve burada itibaren iki kola ayrõlarak bir kol İskenderun Körfezi nden Akdeniz e ulaşõrken diğer kol Hatay dan güneydeki Ölü Deniz Fay zonuna bağlanõr. DAFZ Karlõova ile Türkoğlu arasõnda 400 km. uzunluğunda ve birkaç yüz metre genişliğinde br zon oluşturmaktadõr Bingöl (M=6,7), 1977 Palu ve 1986 Sürgü depremleri DAFZ boyunca oluşan depremlerdir. Güneydoğu Anadolu Fay Zonu (GDAFZ) Bitlis kenet kuşağõ olarak da bilinen bu fay zonu Arap Yarõmadasõ nõn Anadolu plakasõ altõna girmesi sonucu oluşmuş ve batõda Kahramanmaraş kuzeyi ile doğuda Hakkari ye kadar uzanõr ve daha sonra İran daki Zagros kenet kuşağõ ile birleşir. GDAFZ esas itibariyle iki kuşaktan oluşmaktadõr. Güney bindirme kuşağõ batõda Amanos dağlarõndan başlayarak doğuda Hakkari güneyine kadar uzanõr. Doğu batõ uzantõsõ yaklaşõk 500 km. Olup genişliği km. Dolayõndadõr. Kuzey bindirme kuşağõ kuzeybatõgüneydoğu yönünde 300 km. Uzunluğunda ve 30 km. Genişliğinde bir zon boyunca uzanmaktadõr Lice depremi (M=6,7) bu fay boyunca oluşmuştur. Yukarõda tamamlanan ana faylar yanõ sõra örneğin KAFZ ile KDAFZ arasõnda kalan ve İran sõnõrõnõ yakõn bölgede çok sayõda daha kõsa fakat aktif faylarõn varlõğõ bilinmektedir. Bu faylar zaman zaman yõkõcõ depremler oluşturmaktadõr. Bu nedenle Anadolu yarõmada sõnõn doğu kesiminde gerek kentsel planlama ve gerekse mühendislik yapõlarõnõn tasarõmõnda bölgenin sismisitesinin dikkate alõnmasõ zorunludur. Bu amaçla ayrõntõlõ sismik bölgelendirme çalõşmalarõ yapõlmalõ ve bölge genelinde deprem yer ivmelerinin dağõlõmõ tespit edilmelidir. Türkiye deprem bölgeleri haritasõnõn hazõrlanmasõnda olasõlõk metodu hesaplarõna göre çizilen eşivme kontur haritasõ esas alõnmõştõr. Buna göre normal bir yapõ 50 yõllõk ekonomik ömrü içinde yüzde 90 ihtimal ile bu ivme değerlerinden fazla bir yüklenmeye maruz kalacağõ tahmin edilmektedir. Deprem bölgeleri için önerilen hesap ivmeleri: 1. Derece deprem bölgesi: beklenen ivme değeri 0,4 g dan büyük 2. Derece deprem bölgesi: beklenen ivme değeri 0,5 g ile 0,3 g arasõnda 3. Derece deprem bölgesi: beklenen ivme değeri 0,3 g ile 0,2 g arasõnda 4. Derece deprem bölgesi: beklenen ivme değeri 0,2 g ile 0,1 g arasõnda 5. Derece deprem bölgesi: beklenen ivme değeri 0,1 g den az Her ne kadar afet bölgelerinde yapõlacak yapõlar için yukarõda belirtilen ivme değerleri yeterli olacak ise de daha uzun ömürlü ve kritik mühendislik yapõlarõnõn dinamik tasarõmõnda en büyük ivme değerleri daha emniyetli seçilmelidir. Bunun için önerilen yol mikro bölgelendirme çalõşmalarõ yapõlarak tasarõm depremi ve ivme değerlerinin belirlenmesidir. 119

169 Yerleşim Yerlerine Yönelik Çõğ Tehlikesinin Analizi Türkiye'nin doğu ve güneydoğusundaki dağlõk kesimlerde kõş ve ilkbahar mevsimlerinde karşõlaşõlan doğal afetlerden biri çõğdõr. Mevcut istatistiklere göre döneminde her yõl ortalama 22 kişi çõğ olaylarõnda hayatõnõ kaybetmiştir. Özellikle kõş mevsiminde meydana gelen 112 çõğ olayõnda 328 kişinin ölümü kamu oyunun çõğ konusuna eğilmesine neden olmuştur.yapõlan bu araştõrmada, mevcut arşiv bilgilerinin taranõp, çõğlarla ilgili bir bilgi bankasõ hazõrlanmasõndan sonra seçilen iki pilot proje alanõnda çõğ olayõ meteorolojik ve topografik yönlerden incelenmiştir Proje Alanõnda Geçmişte Çõğ Olaylarõ Yeni yerleşim alanlarõnõn gelişimi, kõş turizminin hõzla gelişimi göstermesi, nehir gelişim alanlarõnõn dağlara kaymasõ, yeni yollar açõlmasõ, maden işletmeleri ve enerji iletim hatlarõnõn dağ geçişleri insanlarõ çõğ tehlikesi ile karşõ karşõya bõrakmaktadõr. Çõğ düşmesinden dolayõ meydana gelen can ve mal kayõplarõ, insanlarõn dağa çõkmalarõnõ, enerji hatlarõnõn artmasõnõ ve yeni karayollarõnõn açõlmasõnõ önlememektedir. Türkiye de (özellikle doğu Anadoluda) dağlõk kesimlerde yaşayanlar, karayolu kar ve çõğ mücadele ekipleri, dinlenmek için dağa çõkanlar, kar ölçümü için akarsu havzalarõnõn üst kotlarõna çõkan kar rasatçõlarõ, enerji hatlarõ bakõm ve tamir ekipleri, TRT ve PTT radyo-link ekipleri, madenciler çõğ tehlikesi ile karşõ karşõya kalabilmektedirler. Türkiye nin değişik bölgelerinde çõğ felaketi yaşanmakla birlikte, özellikle Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri çõğõn daha etkili olduğu bölgelerdir (Harita 7.1.9). Örneğin Şubat 1992 de Güneydoğu Anadolu Bölgesinde meydana gelen çõğ olaylarõ (Harita ) çok sayõda can kaybõna neden olmuştur yõllarõ arasõnda meydana gelen çõğ olaylarõ sonucu, Türkiye de 809 kişi hayatõnõ kaybetmiştir (Tablo 7.1.3). Bu da yõlda ortalama 22 kişinin hayatõnõ kaybetmesi anlamõna gelir. Özellikle her yõl Doğu ve Güneydoğu Anadoluda karayollarõnõn kapanmasõ sonucu büyük maddi kayõplar ortaya çõkmõş, çok sayõda mezra ve köy ile bağlantõlar kesilmiş, enerji ve telefon hatlarõ kopmuştur (Gürer vd, 1993,1996). Türkiye de en çok can kaybõna neden olan çõğlar kõşõnda Siirt te 56 kişinin ölümüne, kõşõnda ise Bayburt-Üzengili de 59 kişinin ölümüne sebep olan çõğlardõr yõlõndan bugüne kadar olan çõğ kayõtlarõ incelendiğinde Bingöl (55 çõğ), Tunceli (51 çõğ) ve Bitlis (38 çõğ) illerinde yerleşim birimini etkileyen çõğlarõn yoğunlaştõğõ görülmektedir. Uzun dönem kayõtlarõ incelendiğinde en olümcül çõğ olaylarõ sõrasõyla Şõrnak (175 kişi), Tunceli (78 kişi), Bayburt (59 kişi), Hakkari (58 kişi), Bitlis (57 kişi) ve Siirt (56 kişi) illerinde meydana gelmiştir. Hane nakli açõsõndan ise Bingöl (954 nakil), Bitlis (737 nakil), Tunceli (607 nakil), Şõrnak (412 nakil), Hakkari (368 nakil), Muş (278 nakil) ve Siirt (272 nakil) illeri ilk sõralarda yer almõştõr (Gürer vd., 1996) yõlõndan beri mevcut arşiv bilgilerinden elde edilen sonuçlara göre Türkiye nin çõğdan en fazla etkilenen bölgeleri Doğu ve Güneydou Anadolu dur (Gürer vd., 1994). 479 adet çõğ olayõnõn alansal dağõlõmõ (Harita 7.1.9) incelendiğinde özellikle Doğu Anadolu Bölgesi nde etkili çõğlarõn yoğunluğunun diğer bölgelere oranla daha yüksek olduğu görülmektedir. Diğer taraftan çõğlar karayollarõnda da önemli çalõşmalara, masrafa ve maddi kayõplara neden olmaktadõr. 120

170 Harita 7.1.9: Türkiye de Çõğ Bölgelerinin Alansal Dağõlõmõ Kaynak: EİEİ 121

171 Harita : Şubat 1992 Çõğ Felaket Bölgesi nde Çõğ Düşen Noktalar ve Kayõp Kaynak: Afet İşleri Genel Müdürlüğü 122

172 Tablo 7.1.2: Yõllarõ Arasõnda Türkiye de Meydana Gelen Çõğ Olaylarõnõn Dağõlõmõ Kõş dönemi Olay sayõsõ Ölü sayõsõ Yaralanma sayõsõ Nakledilen hane sayõsõ* Kaynak: Gürer, İ., Koçyiğit, Ö., Koç, M.L., Türkiye de Çõğ Felaketinin İnsan Yerleşimleri Açõsõndan Değerlendirilmesi, Habitat II, Sivil Toplum Kuruluşlarõ Forumu, Doğal Afetler ve İnsan Yerleşimleri Sempozyumu, 7 Haziran. (1996), Taşkõşla, İTÜ, İstanbul. 123

173 Tablo 7.1.3: Türkiye'de Döneminde Meydana Gelen Çõğ Olaylarõnõn Yerleri ve Kayõplarõn Dökümü Tarih Yer Kayõp Sayõsõ Türkiye'nin değişik yöreleri Güneydoğu Anadolu Doğu ve Güneydoğu Anadolu Kuzey ve Doğu Anadolu Güneydoğu Anadolu Kaynak: Gürer, İ., Koçyiğit, Ö.,Koç, M.L.,, Türkiye de Çõğ Felaketinin İnsan Yerleşimleri Açõsõndan Değerlemdirilmesi, Habitat II, Sivil Toplum Kuruluşlarõ Forumu, Doğal Afetler ve İnsan Yerleşimleri Sempozyumu, 7 Haziran, (1996), Taşkõşla, İTÜ, İstanbul Bölgesel Boyutta Çõğ Türkiye nin en fazla çõğ olan bölgesi Doğu Anadolu dur ve çõğlar 1500 m nin üzerinde meydana gelmektedir. Çõğlarõn başlangõç bölgesindeki kar kalõnlõğõ 1-6 m arasõnda değişmektedir. Bölgede çõğlarõn hem karayolu hem de yerleşimleri, enerji hatlarõnõ, demiryollarõnõ vb etkileri Türkiye ekonomisine maddi kayõplar verdirmektedir. Doğu Anadolu Bölgesi nde çõğlar hemen her yõl meydana geldiği için özellikle üzerinde durulmasõ, incelenmesi ve tedbirler alõnmasõ gerekmektedir. Çõğ tehlikesine daha çok dağlõk, tepelik ve engebeli alanlara sahip olan Hakkari, Tunceli, Bingöl, Siirt, Bitlis gibi (Munzur Dağlarõ, Güneydoğu Toroslar) yerlerde sözkonusudur. Çõğ düşmesi afetinin meydana geldiği alanlarõn büyük çoğunluğu bitki örtüsü bakõmõndan fakir, çõplak alanlardõr. Çalõlõk ve bodur alanlarda meydana gelen çõğlarõn sayõsõ ise çok daha azdõr. Özellikle kõş mevsiminde 1 Ocak, 1 Şubat ve 8 Şubat 1992 tarihlerinde yoğun kar yağõşõndan dolayõ Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da üç büyük çõğ olayõ meydana gelmiştir. Bu olaylarda karayollarõ kapanmõş, çok sayõda köy ve mezraa ile bağlantõ kesilmiş, enerji ve telefon hatlarõ kopmuş, direkler yõkõlmõştõr. Zap suyu, düşen çõğlarõn, geçici set oluşturmasõ nedeniyle, 20 Şubat 1992'de yaklaşõk 9 saat süre ile göllenme yapmõş ve akõşõ durmuştur kõş mevsiminde Güneydoğu Anadolu'da sadece TCK 11.(Van) Bölge Müdürlüğü, toplam 2230 km.'lik yolda 75 gün süreyle tam gün mücadelede 620 personel ve 230 makine (greyder, loader, düz bõçaklõ kamyon, vb.) kullanarak toplam 37 milyon m 3 kar ve 1.7 milyon m 3 çõğ kürünmüştür. Kar mücadelesi genelde denizden 1700 m. yükseklikte yoğunlaşmõştõr. Üst kotlarda rüzgar savruntusu, alt kotlarda ise daha õlõman hava nedeniyle mücadele daha hafif geçmiştir. Çõğ nedeniyle yola inen kar tabakasõnõn yoğunluğu sõkõşmadan dolayõ normal karõn yoğunluğundan 3-4 misli daha fazla olduğundan, çõğ mücadelesi kar mücadelesine nazaran daha pahalõ, zor ve zaman alõcõdõr kõş mevsiminde kar ve çõğ mücadelesinde, sadece Karayollarõ Van Bölgesi tarafõndan US$ harcanmõştõr (Gürer,1993.a). 124

174 Grafik 7.1.1: Van, Hakkari, Elazõğ, Palandöken ve Ağrõ DMİ İstasyonlarõnda 1 Aralõk Şubat 1992 Döneminde Kar Derinliği, Günlük Maksimum Sõcaklõk ve Bir Önceki Gece Minumum Sõcaklõk Değişimi c) 125

175 Grafik 7.1.1: Van, Hakkari, Elazõğ, Palandöken ve Ağrõ DMİ İstasyonlarõnda 1 Aralõk Şubat 1992 Döneminde Kar Derinliği, Günlük Maksimum Sõcaklõk ve Bir Önceki Gece Minumum Sõcaklõk Değişimi (Devam) Kaynak: Gürer, İ.,Sayõn,A.,, Avallanche Disaster In South-Eastern Turkey In The Winter of 1992, World Meteorological Organization Bulletin, Vol.42, No.1., (1993a) pp Yerleşim birimlerinin idari sõnõrlarõ dahilinde mücadeleleri belediyeler, köy ve mezralarõ devlet karayoluna bağlayan yollarda ise Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü e) 126

176 (KHGM) ve halkõn kendisi yapmaktadõr. Aşağõda proje alanõnda meydana gelen iki çõğ olayõ ayrõntõlõ olarak ele alõnmõş ve gerekli bilgiler verilmiştir Bitlis Çõğ olayõ Bitlis çõğ olayõ bölgede ölçüm yapan Devlet Meteoroloji İşleri Gene Müdürlüğü (DMİ) istasyonuna ait meteorolojik veriler (Tablo ) yardõmõyla analiz edildiğinde, çõğõn kõsaca aşağõda belirtilen süreç içinde meydana geldiği söylenebilir (Gürer vd., 1995) 10 Şubat 1992 gece saat da düşen çõğ öncesi arazide 5 Şubat 1992 tarihinde 215 cm mevcut kar ölçülmüş ve o gün 14 cm yeni kar düşmüştür, ancak hava sõcaklõğõnõn 0 o C'ye yakõn olmasõ (-0,2 o C), kõsmen erimeye sebep olmuş ve 6 Şubat 1992 tarihinde yerde mevcut kar sadece 205 cm olarak ölçülmüştür, çünkü kõsmi erime sebebi ile yüzeyde kaygan bir tabaka oluşmasõ beklenebilir. 6 Şubat 1992 ve 7 Şubat 1992 tarihlerinde 32 cm ve 92 cm yeni kar yağmõştõr. Bu günlerde hava sõcaklõğõnõn 0 o C 'nin altõnda olmasõ ve kõsmen erimeler ile, özellikle 9 Şubat 1992 ve 10 Şubat 1992 tarihlerinde DKD yönlü 14.9 m/sn ve KD yönlü 22 m/sn hõzlara sahip rüzgarlarõn çõğlarõ oluşturduğu tahmin edilmektedir. Aynõ dönemde Van meteoroloji istasyonunda mevcut kar derinliği 100 cm den 200 cm ye, Hakkari meteoroloji istasyonunda da 145 cm den 202 cm ye yükselmiştir. Aynõ dönemde bölgede pek çok çõğ olayõ meydana gelmiştir Bayburt Üzengili Çõğ Olayõ 18 Ocak 1993'de ise Doğu Karadeniz bölgesinin Soğanlõ Dağlarõ çevresinde bir dizi çõğ olayõ meydana gelmiştir (Gürer vd, 1993b). Bunlardan en etkili olan Bayburt Üzengili çõğõnda 59 kişi hayatõnõ kaybetmiştir. Soğanlõ dağlarõ civarõnda meydana gelen çõğlarõn çõğ güzergahlarõ hakkõndaki fiziksel paremetreler Tablo 7.1.6'da verilmiştir. Tablo 7.1.4: Bitlis DMİ İstasyonu nda 5-11 Şubat 1992 Tarihlerinde Gözlenen Meteorolojik Veriler 1992 Şubat BİTLİS Merkez Büyük Klima İstasyonu h=1573 m. N38 o 22' - E42 o 06' Tarih Mevcut Kar (cm) Yeni Kar (cm) Mak. Sõc ( o C) Min. Sõc ( o C) Toprak Üstü ( o C) Rüzgar (m/sn) Rüzgar (m/sn) Rüzgar (m/sn) Bul. 12:00 Nem (yüzde) ,2-4,6-7,4 0,5 4,0 2,5 10, ,0-4,0-3,3 3,0 3,0 0,0 10,0 98, ,3-3,1-6,0 3,2 3,8 1,2 10,0 93, ,3-13,0-5,0 c c c 9,3 78, ,7-17,3-14,8 c c c 3,7 71, ,5-14,7-18,3 0,0 9,5 5,7 8,7 65, ,6-15,8-18,8 3,8 2,3 0,0 0,0 59,0 Kaynak: Gürer İ., Tunçel H., Yavaş Ö. M., Erenbilge T., Türkiye de Çõğ Kriterleri ve Olasõ Çõğ Risk Alanlarõnõn Belirlenmesi, TUBİTAK Proje Raporu, No:YBAG-0067, (1995),Ankara 127

177 Tablo 7.1.5: Bitlis DMİ İstasyonu nda 9-10 Şubat 1992 Tarihlerinde Ölçülen Anlõk Rüzgar hõzlarõ. Bitlis İstasyonu rüzgar h=10 m. m/sn Tarih Yön Hõz (m/sn) Ölçüm saati Ölçüm aralõğõ DKD 14,9 23:49 14:22-23: KD 22,0 10:33 00:08-17:11 Tablo 7.1.6: Ocak 1993 Tarihinde Bayburt Üzengili de Meydana Gelen Çõğ Kazasõ ve Tahribatõ Lokasyon Kişi Tahribat Ölü Yaralõ Konut Mal Bayburt (Üzengili) Tablo 7.1.7: Bayburt Üzengili de Meydana Gelen Çõğ Güzergahõ İle İlgili Fiziksel Parametreler Yükseklik (m) Akma Ortalama Lokasyon Tepe Topuk Mesafesi (m) Eğim* Bayburt-Üzengili Kaynak: Gürer, İ., Güney Doğu Anadolu Bölgesi 1992 Kõş Mevsimi Bayõndõrlõk ve İskan Bakanlõğõ İl Bellediyeler Dergisi 6-13, (1993b) (*) Ortalama eğim yatay ile yapõlan açõ olarak verilmektedir. Diğer İllerdeki Çõğ Olaylarõ Doğu Anadolu Bölgesinin belli başlõ illerinde meydana gelmiş çõğ olaylarõna ait mevcut bilgiler (çõğõn yeri, tarihi, nedeni; çõğ uzunluğu, derinliği, genişliği; Ölü ve yaralõ sayõsõ; mal kaybõ ve yõkõlan yapõ/toplam yapõ sayõsõ) EK 1 de verilmiştir Sonuç Doğu Anadolu Bölgesinde meydana gelen çõğ olaylarõnõn genel değerlendirmesi aşağõdaki şekilde özetlenebilir: Türkiye nin en fazla çõğ olayõnõn meydana geldiği bölge Doğu Anadolu dur. Doğu Anadolu Bölgesi çõğlarõ m nin üzerinde meydana gelmektedir. Doğu Anadolu Bölgesi çõğlarõnda başlangõç kar kalõnlõğõ 1-6 m arasõndadõr. Doğu Anadolu Bölgesi çõğlarõnõn genellikle en erken Aralõk ayõnda, en geç ise Mart ayõnda olduklarõ tespit edilmiştir. 128

178 Doğu Anadolu Bölgesi nde çõğlarõn hem karayolu hem de yerleşimleri, enerji hatlarõnõ, demiryollarõnõ vb etkileri Türkiye ekonomisine maddi kayõplar vermektedir. Doğu Anadolu Bölgesi nde çõğlar hemen her yõl meydana geldiği için bu durum, özellikle üzerinde durulmasõ, incelenmesi ve tedbirler alõnmasõ gereken bir husustur. Doğu Anadolu Bölgesi ortalama yükseltisi Türkiye ortalamasõnõn zaten üzerinde olmasõ sebebiyle, yükseklerde oturanlar doğal olarak çõğ tehlikesine daha fazla maruz kalabilmektedirler. Ancak bu tehlike Erzurum, Kars gibi plato alanlarõnda değil daha çok dağlõk, tepelik ve engebeli alanlara sahip olan Hakkari, Tunceli, Bingöl, Siirt, Bitlis gibi (Munzur Dağlarõ, Güneydoğu Toroslar) yerlerde sözkonusudur. Doğu Anadolu Bölgesi nde, akma yönü tesbit edilebilen 214 adet çõğõn yüzde 15 (36 adet) i K ye bakan yamaçlarda; yüzde 39 (83 adet) u G ye bakan yamaçlarda; yüzde 9 (19 adet) u D ya bakan yamaçlarda ve yüzde 9 (19 adet) u B ya bakan yamaçlarda meydana gelmiştir ( Gürer vd.1995). Güneşlenme süreleri ve buna bağlõ olarak kar örtüsüne gündüz saatlerinde ve genellikle bulutsuz zamanlarda gelen güneş enerjisi miktarõnõn çõğlar üzerindeki önemi düşünülerek, bu yönlerin topluca değerlendirilmesi yapõlõrsa, güneşlenmenin daha fazla olduğu GD-G-GB yönlerinde çõğ oranõ yüzde 56 (116 adet) çõkmaktadõr. Bu yönler her ne kadar kõş şartlarõnõn çetin geçtiği ve uzun sürdüğü Doğu Anadolu Bölgesi halkõ için yerleşim yeri seçiminde tercih edilmekte ise de, çõğ açõsõndan en riskli olan kesimleri oluşturmaktadõr. Bu sebeple yerleşim yerlerinin değiştirilmesinde, yeni yerleşim yerlerinin tespitinde yine bu yönler öncelikli olarak gözetilmeli ancak, topografik ve jeomorfolojik analizler dikkatli yapõlarak çõğ tehlikesinin en az olduğu eğimlerde ve yerlerde bu tip uygulamalara gidilmelidir Öneriler 1990 lõ yõllarda Doğu Anadolu'nun dağlõk ve kõrsal kesimlerinde normalin çok üstünde kar yağõşlarõ meydana gelmiş ve bu durum çõğlar sebebiyle tahmin edilemeyen boyutlarda can ve mal kaybõna sebep olmuştur. Özellikle son yõllarda meydana gelen hõzlõ orman ve bitki örtüsü tahribatõ çõğ felaketinin bu boyutta olmasõnõn önemli sebeplerinden biridir. Çõğ afetine karşõ alõnmasõ gereken önlemler aşağõdaki şekilde sõralanabilir: Çõğ riski olan alanlarõn belirlenmesi Çõğ tahmin merkezi kurularak tahminlere başlanmasõ Çõğ konusunda teknik eleman yetiştirilmesi Kurtarma çalõşmalarõnõn sistematik hale getirilmesi Ayrõca proje alanõ içerisinde bulunan tüm Doğu Anadolu Bölgesi illerinde geçmiş yõllara ait çõğ kayõtlarõ da göz önünde bulundurularak, Afet İşleri Genel Müdürlüğü Jeolojik Etüd Daire Başkanlõğõ nca yapõlan çõğ etüdlerinde diğer afetlere uygulanan risk belirleme yaklaşõmlarõnda olduğu gibi etüdler iklim ve yol koşullarõnõn müsadesi nisbetinde afetten hemen sonra yapõlmalõdõr. 129

179 Proje alanõnda çõğ probleminin çözümlenebilmesi için uzun vadede Fransa, İsviçre ve pekçok ülkede olduğu gibi bir çõğ araştõrma merkezinin gerekli olduğuna inanõlmaktadõr. DMİ nin çõğ tahmini konusunda yapacağõ çalõşmalar õşõğõnda bu merkez mevcut yerleşim planlamalarõnda gerekli olacak 1/ lik haritalarõ da hazõrlayarak riskli, az riskli ve risksiz yerleşim alanlarõnõ belirleyebilmelidir. Oluşturulmasõ önerilen çõğ araştõrma merkezi yapõsõnda değişik mesleklerden örneğin coğrafyacõ, şehir plancõ ve jeomorfologlardan, hidrojeoloji, jeoloji, orman, meteoroloji, inşaat ve bilgisayar mühendislerinden oluşan bir uzmanlar grubu ile konu bütün boyutlarõyla incelenmelidir. Türkiye de bugüne kadar oluştuğu bilinen çõğlarõn hemen tümü yerleşim birimlerini, karayollarõnõ etkilemiş olanlardõr. Ancak yeni yol güzergahlarõnõn belirlenmesi ve yeni yerleşim yerlerinin seçilmesinde çõğ tehlikesinin varlõğõ mümkünse mevcut haritalama çalõşmalarõndan belirlenmelidir. Ancak uydu görüntülerinin son yõllarda hõzla artan kullanõmõ göz önünde bulundurulursa bugün erişilemeyen pek çok çõğ lokasyonunu bu yöntemle de belirlemeye çalõşmalõdõr. Afet İşleri Genel Müdürlüğü yerleşim yerlerini etkileyen çõğlarõn õslahõndan, Orman Genel Müdürlüğü Erozyon ve Ağaçlandõrma Daire Başkanlõğõ yerleşim alanlarõ dõşõndaki alanlarda meydana gelen çõğlarõn õslahõndan, Karayollarõ Genel Müdürlüğü ise şehirlerarasõ ulaşõmõ etkileyen çõğlarõn õslahõndan sorumludur. Bu sebeple bu teşkilatlarõn Devlet Meteoroloji Genel Müdürlüğü ile yakõn bir koordinasyon oluşturarak çõğ afetinin ekonomiye zararõnõ minimuma indirmelidir. Devlet Su İşleri (DSİ), Elektrik İşleri Etüd İdaresi (EİE) Genel Müdürlüklerince baraj ve büyük rezervuarlarõn üst kotlarõnda yapmakta olduklarõ kar derinlik, su eşdeğeri ve yoğunluk ölçümleri ve DMİ istasyonlarõndaki benzeri kar ölçümleri ile çõğ tahmin ve araştõrmalarõna hizmet verecek şekilde koordine edilmesi ve geliştirilmesi gereklidir. Çõğ olaylarõnda 328 kişinin hayatõnõ kaybettiği kõş mevsiminde özellikle çok sayõda asker ve vatandaşõn hayatõnõ kaybettiği Eruh-Şõrnak, Hakkari-Uludere-Çatak- Yüksekova-Görmeç ve Onbaşõlar gibi lokasyonlarõn koordinatlarõnõ vererek talep edilen Avrupa Orta Vade Tahmin Merkezi (ECMWF) tahminlerinin, bundan sonraki yõllarda risk bölgelerini temsil edecek lokasyonlarõn, özellikle kõş mevsimlerinin ağõr geçtiği kar miktarõnõn normalden fazla olduğu dönemlerde ECMWF den periodik olarak talep edilmesi ve çõğ tahminlerinde kullanõlmasõ uygundur lõ yõllarda art arda gelen, can ve mal kaybõna sebep olan çõğ olaylarõ, kamuoyunda hõzla gelişen bir uyarõ mekanizmasõ gereksinimini ortaya çõkarmõştõr. Bu amaca yönelik olarak Türkiye Radyo Televizyon Kurumunun (TRT) önderliğinde çõğdan etkilenen bölge halkõnõn yoğun kar yağõşõ dönemlerinde ikazõ faydalõ olmaktadõr. Türkiye nin mevcut kayak alanlarõndan uluslararasõ müsabakalara aday olan Palandöken pistlerindeki Büyük Ejder, Küçük Ejder gibi daimi çõğ tehlikesinde olan alanlarõn uluslararasõ standartlardaki pistlerde olduğu gibi yapay çõğ düşürücü sistemler ile kontrol altõna alõnmasõ gereklidir. 130

180 KAYNAKLAR Gürer, İ., Koçyiğit, Ö.,Koç, M.L.,, Türkiye de Çõğ Felaketinin İnsan Yerleşimleri Açõsõndan Değerlendirilmesi, Habitat II, Sivil Toplum Kuruluşlarõ Forumu, Doğal Afetler ve İnsan Yerleşimleri Sempozyumu, 7 Haziran, (1996), Taşkõşla, İTÜ, İstanbul. Gürer., İ., Tunçel, H., Yavaş, Ö. M., Erenbilge, T., Türkiye de Çõğ Kriterleri ve Olasõ Çõğ Risk Alanlarõnõn Belirlenmesi, TÜBİTAK Proje Raporu, No: YBAG-0067, (1995), Ankara Gürer, İ., Tunçel, H., Erenbilge, T., Yavaş, Ö.M. ve Sayõn, A., Snow Avalanche Incidents In North-Western Anatolia, Turkey During December 1992, Kuliwer Publisher, (1994), Netherland Gürer, İ., Tunçel, H., Sayõn, A., Batõ Karadeniz de Çõğ Olaylarõ (1992 Aralõk Ayõ), Ankara Üniversitesi, Türkiye Coğrafyasõ, Araş. ve Uyg. Merkezi Dergisi S. 3, (1993), ayrõ basõmõ Ankara Gürer, İ., Sayõn, A.,, "Avalanche Disaster In South-Eastern Turkey In The Winter of 1992", World Meteorological Organization Bulletin, Vol.42, No.1., (1993a) pp.44-47, Geneve. Gürer, İ., Güneydoğu Anadolu Bölgesi 1992 Kõş Mevsimi Bayõndõrlõk ve İskan Bakanlõğõ İl Belediyeler Dergisi 6-13, (1993b), s , Ankara. 131

181 EKLER: Bölge de Önemli Çõğ Olaylarõnõn Olduğu İller ve Mevcut Bilgiler Tablo 7.1.8: Van ve Çevresinde Meydana Gelen Çõğ Olaylarõ Çõğõn Yeri (Ilçe/Köy) Tarih Nedeni Çõğ Uzunluğu (m) Çõğ Genişliği (m) Çõğ Derinliği (m) Ölü Sayõsõ Yaralõ Sayõsõ Mal Kaybõ (B Baş- K Baş) Yõkõlan Yapõ Sayõsõ/ Toplam Yapõ Çatak Erciş /34 Çatak/Eliaçõk Aşõrõ Kar yağ. Çatak/Uzuntekne ,, /31 Çatak/Narlõ , Çatak/Akçabük Aşõrõ Kar yağ. Gevaş/Anaköy ,, /14 Gürpõnar/Üçdoğan Çatak/Işõnlõ Erciş/Taşkapõ Çatak/Toyka Çatak/Işõnlõ Gevaş/Balaban Kaynak: Gürer İ., Tunçel H., Yavaş Ö. M., Erenbilge T., Türkiye de Çõğ Kriterleri ve Olasõ Çõğ Risk Alanlarõnõn Belirlenmesi, TUBİTAK Proje Raporu, No:YBAG-0067, (1995), Ankara 132

182 Çõğõn Yeri (Ilçe/Köy) Tarih Tablo 7.1.9: Tunceli ve Çevresinde Meydana Gelen Çõğ Olaylarõ Nedeni Çõğ Uzunluğu (m) Çõğ Genişliği (m) Çõğ Derinliği (m) Ölü Sayõsõ Yaralõ Sayõsõ Mal Kaybõ (B Baş-K Baş) Yõkõlan Yapõ Sayõsõ/ Toplam Yapõ Merkez/Karşõlar Kar Yağõşõ Pülümür/Çakõrkaya ,, /40 Pülümür/Kõrkmeşe Ovacõk/Yarõmkaya Kar Yağõşõ /14 Nazimiye/Derova,, Merkez/Kutudere Merkez/Gökçek Merkez/Eğriyamaç Merkez/Gözen Nazimiye/Oğullar Pül ümür/salördek Aşõrõ Kar Yağõşõ Nazimiye/Geriş /16 Merkez/Güleç Aşõrõ Kar Yağõşõ Nazimiye Merkez/Alacõk 500 Hozat/Sarõsaltõk Merkez/demirkapõ Merkez/Baldan Şiddetli Yağõş Hozat/Buzlupõnar Merkez/Dilek 800 Pülümür/Sampaşa Kar yağõşõ /16 Pülümür/Yeşilyazõ Aşõrõ Kar /7 Yağõşõ Merkez/Karagöl ,, /496/14 Ovacõk/Mollaaliler Merkez/Çõralõ Aşõrõ Kar Yağõşõ 133

183 Çõğõn Yeri (Ilçe/Köy) Tarih Tablo 7.1.9: Tunceli ve Çevresinde Meydana Gelen Çõğ Olaylarõ (Devam) Nedeni Çõğ Uzunluğu (m) Çõğ Genişliği (m) Çõğ Derinliği (m) Ölü Sayõsõ Yaralõ Sayõsõ Mal Kaybõ (B Baş-K Baş) Pülümür/Sarõgül,, Çõğ Çõğ Çõğ Ölü Yaralõ Mal Kaybõ Çõğõn Yeri Tarih Nedeni Uzunluğu Genişliği Derinliği Sayõsõ Sayõsõ (B Baş-K Baş) (Ilçe/Köy) (m) (m) (m) Merkez/Sarõtaş ,, Nazõmiye/Kõlköy ,, nazimiye/doğancõk Hozat/Gözlek Pülümür/ardõçlõ Nazõmiye/Dallõbahçe Pülümür/Kabayel pülümür/çatalkaya Ovacõk/Eğripõnar Merkez/Gözen Pülümür/Iç köyleri Pülümür/Boğalõ Mazgirt/Akpazar Nazimiye/Demirce Pülümür/Boğaza Pülümür/Kocatepe Pülümür/Dereköy Pülümür/Merkez Ovacõk/Merkez Pülümür/Çakõrköy Pülümür/Salördek Aşõrõ Kar Yõkõlan Yapõ Sayõsõ/ Toplam Yapõ Yõkõlan Yapõ Sayõsõ/ Toplam Yapõ /10 Yağõşõ Merkez/Alacak Kar Yağõşõ Nazimiye/Geriç Pülümür/Şampaşa 9 Kaynak: Gürer İ., Tunçel H., Yavaş Ö. M., Erenbilge T., Türkiye de Çõğ Kriterleri ve Olasõ Çõğ Risk Alanlarõnõn Belirlenmesi, TUBİTAK Proje Raporu, No:YBAG-0067, (1995), Ankara 134

184 Tablo : Muş ve Çevresinde Meydana Gelen Çõğ Olaylarõ Çõğõn Yeri (Ilçe/Köy) Tarih Nedeni Çõğ Uzunluğu (m) Çõğ Genişliği (m) Çõğ Derinliği (m) Ölü Sayõsõ Yaralõ Sayõsõ Mal Kaybõ (B Baş-K Baş) Yõkõlan Yapõ Sayõsõ/ Toplam Yapõ Merkez/Cevizlidere Aşõrõ Kar 5 Yağ. Merkez/Cevizlidere,, Varto/Haksever ,, Merkez ,, Hasköy/Dağdibi ,, Varto/Taplõkkaya Merkez/Inardõ Merkez/Sağlõk Merkez/Derecik Merkez/Kayalõsu Kaynak: Gürer İ., Tunçel H., Yavaş Ö. M., Erenbilge T., Türkiye de Çõğ Kriterleri ve Olasõ Çõğ Risk Alanlarõnõn Belirlenmesi, TUBİTAK Proje Raporu, No:YBAG-0067, (1995), Ankara 135

185 Çõğõn Yeri (Ilçe/Köy) Tarih Nedeni Tablo : Malatya ve Çevresinde Meydana Gelen Çõğ Olaylarõ Çõğ Uzunluğu (m) Çõğ Genişliği (m) Çõğ Derinliği (m) Ölü Sayõsõ Yaralõ Sayõsõ Mal Kaybõ (B Baş-K Baş) Yõkõlan Yapõ Sayõsõ/ Toplam Yapõ Doğanşehir/Kurucaova Aşõrõ kar Yağ. Doğanşehir/Kurucaova,, Doğanşehir/Kurucaova,, Doğanşehir/Kurucaova ,, Doğanşehir/Kurucaova Doğanşehir/Kurucaova Aşõrõ kar Yağ. Akçadağ/Bayramuşağõ /13 Doğanşehir/Ergenek Aşõrõ kar Yağ. Akçadağ/Tataruşağõ Aşõrõ kar Yağ. Doğanşehir/Gürobasõ Doğanşehir/Eskiköy Akçadağ/Bayramuşağõ Pötürge/Ulutaş Tablo : Kars ve Çevresinde Meydana Gelen Çõğ Olaylarõ Çõğõn Yeri (Ilçe/Köy) Tarih Nedeni Çõğ Uzunluğu (m) Çõğ Genişliği (m) Çõğ Derinliği (m) Ölü Sayõsõ Yaralõ Sayõsõ Mal Kaybõ (B Baş-K Baş) Tuzluca/Ünledei Iğdõr/Çilli Iğdõr/Suveren Ardahan/Posof-Kol Kaynak: Gürer İ., Tunçel H., Yavaş Ö. M., Erenbilge T., Türkiye de Çõğ Kriterleri ve Olasõ Çõğ Risk Alanlarõnõn Belirlenmesi, TUBİTAK Proje Raporu, No:YBAG-0067, (1995), Ankara Yõkõlan Yapõ Sayõsõ/ Toplam Yapõ 136

186 Çõğõn Yeri (İlçe/Köy) Tarih Tablo : Hakkari ve Çevresinde Meydana Gelen Çõğ Olaylarõ Nedeni Çõğ Uzunluğu (m) Çõğ Genişliği (m) Çõğ Derinliği (m) Ölü Sayõsõ Yaralõ Sayõsõ Mal Kaybõ (B Baş-K Baş) Yõkõlan Yapõ Sayõsõ/ Toplam Yapõ Yüksekova/Karabey 19 Şemdinli/Ortaklar 3 1 Çukurca/Merkez Merkez/Kõrõkdağ 1 1 Merkez/Kõrõkdağ Aşõrõ kar yağ. Merkez/Ceyhanlõ,, /44 Merkez/Aksu Şidetli Kar 3/ Yağ. Şemdinli/Ayranlõ ,, /43 Yüksekova/Ikiyaka ,, /24 Merkez/Otluca ,, Merkez Kar Yağ Merkez/Kõrõkdağ Aşõrõ kar yağ. Merkez/Bayköy,, Merkez/Doğanyurt Merkez/Bağõşlõ Merkez/Yoncalõ Yüksekova/K.bey Yüksekova/K.bey Şiddetli yağõş Şiddetli Kar Yağ. Şiddetli yağõş Yüksekova/K.bey Yüksekova/Yeşiltaş /28 Şemdinli/Çevre Aşõrõ kar yağ Yüksekova/Onbaşõlar Yüksekova/Alyuva Yüksekova/Ikiyaka / /58 137

187 Çõğõn Yeri (Ilçe/Köy) Tarih Nedeni Tablo : Gümüşhane ve Çevresinde Meydana Gelen Çõğ Olaylarõ Çõğ Uzunluğu (m) Çõğ Genişliği (m) Çõğ Derinliği (m) Ölü Sayõsõ Yaralõ Sayõsõ Mal Kaybõ (B Baş-K Baş) Yõkõlan Yapõ Sayõsõ/ Toplam Yapõ Merkez/Örenler Kar Yağõşõ /57 Kaynak: Gürer İ., Tunçel H., Yavaş Ö. M., Erenbilge T., Türkiye de Çõğ Kriterleri ve Olasõ Çõğ Risk Alanlarõnõn Belirlenmesi, TUBİTAK Proje Raporu, No:YBAG-0067, (1995), Ankara 138

188 Çõğõn Yeri (Ilçe/Köy) Tarih Nedeni Tablo : Erzurum ve Çevresinde Meydana Gelen Çõğ Olaylarõ Çõğ Uzunluğu (m) Çõğ Genişliği (m) Çõğ Derinliği (m) Ölü Sayõsõ Yaralõ Sayõsõ Mal Kaybõ (B Baş-K Baş) Yõkõlan Yapõ Sayõsõ/ Toplam Yapõ Ispir/B.dere Aşõrõ Kar Yağ. Çat/Oyuklu Şiddetli Kar /80 Yağ. Tekman/Hatunan Aşõrõ Kar /300 Yağ. Hõnõs/Ketenci Aşõrõ Kar Yağ. Merkez/Güngörmez Ispir/Köprüköy Narman/Taşburun Aşõrõ Kar Yağ. Ispir/Ulutaş Tekman/Geçit Köprüköy/Derebaşõ Pasinler/Çamlõca Karayazõ/Duatepe Hõnõs/Hayran Hõnõs/Güzeldere Hõnõs/Tapu Tortum/Meydanlar Hõnõs/Germik Merkez/Yağmurcak Ispir/Beşmezra Hõnõs/Akgöze Merkez/Gaziler Çat/S.Põnar Çõğ Çõğ Çõğ Derinliği Ölü Yaralõ Mal Kaybõ Yõkõlan Yapõ Sayõsõ/ Çõğõn Yeri Tarih Nedeni Uzunluğu Genişliği (m) Sayõsõ Sayõsõ (B Baş-K Baş) Toplam Yapõ (Ilçe/Köy) (m) (m) Ispir/B.dere Aşõrõ Kar Yağ. Ispir/B.dere Ispir/B.dere Aşõrõ Kar /38 Yağ. Kaynak: Gürer., İ., Tunçel, H., Yavaş, Ö. M., Erenbilge, T., Türkiye de Çõğ Kriterleri ve Olasõ Çõğ Risk Alanlarõnõn Belirlenmesi, TÜBİTAK Proje Raporu, No: YBAG- 0067, (1995), Ankara 139

189 Çõğõn Yeri (Ilçe/Köy) Tarih Nedeni Tablo : Erzincan ve Çevresinde Meydana Gelen Çõğ Olaylarõ Çõğ Uzunluğu (m) Çõğ Genişliği (m) Çõğ Derinliği (m) Ölü Sayõsõ Yaralõ Sayõsõ Mal Kaybõ (B Baş-K Baş) Yõkõlan Yapõ Sayõsõ/ Toplam Yapõ Kemaliye/Kuşak Aşõrõ Kar yağ. Merkez/Şengül Şiddetli Kar yağ. Merkez/Gölpõnar Aşõrõ Kar yağ. Merkez/Kilimli,, /75 Merkez/Bayõrbağ Merkez/Esenyurt Merkez/Ocakbaşõ Aşõrõ Kar /55 yağ. Üzümlü/Pelitli Üzümlü/Bayõrbaş Üzümlü Üzümlü/Kureyşli Üzümlü/Põnarönü Kaynak: Gürer İ., Tunçel H., Yavaş Ö. M., Erenbilge T., Türkiye de Çõğ Kriterleri ve Olasõ Çõğ Risk Alanlarõnõn Belirlenmesi, TUBİTAK Proje Raporu, No:YBAG-0067, (1995), Ankara 140

190 Çõğõn Yeri (Ilçe/Köy) Tarih Tablo : Elazõğ ve Çevresinde Meydana Gelen Çõğ Olaylarõ Nedeni Çõğ Uzunluğu (m) Çõğ Genişliği (m) Çõğ Derinliği (m) Ölü Sayõsõ Yaralõ Sayõsõ Mal Kaybõ (B Baş-K Baş) Yõkõlan Yapõ Sayõsõ/ Toplam Yapõ Palu/Akyürek Aşõrõ Kar Yağ /74 Palu/Burgudere,, Palu/Bozçanak Kar yağõşõ Karakoçan/Sarõcar ,, /154 Palu/Güllüce Aşõrõ Kar Yağ Palu/Beyhani Arõcak/Erimli /400 Palu/Yarõmtepe Maden/Eğrikavak Palu/Beyhani Aşõrõ Kar Yağ Paku/Çavuşdere Palu/Küçükaltõ Palu/Merkez Palu/Buzludere Maden/Koçkonağõ Palu/Bulgurca Kaynak: Gürer İ., Tunçel H., Yavaş Ö. M., Erenbilge T., Türkiye de Çõğ Kriterleri ve Olasõ Çõğ Risk Alanlarõnõn Belirlenmesi, TUBİTAK Proje Raporu, No:YBAG-0067, (1995), Ankara 141

191 Tablo : Bitlis ve Çevresinde Meydana Gelen Çõğ Olaylarõ Çõğ Uzunluğu (m) Çõğ Genişliği (m) Çõğ Derinliği (m) Ölü Sayõsõ Yaralõ Sayõsõ Mal Kaybõ (B Baş-K Baş) Yõkõlan Yapõ Sayõsõ/ Toplam Yapõ Çõğõn Yeri (Ilçe/ Köy) Tarih Nedeni Merkez Şiddetli Kar Yağ Merkez ,, Merkez ,, Merkez,, Merkez ,, Merkez ,, /100 Tatvan/Dönertaş Kar yağõşõ Tatvan/Dönertaş Tatvan/Aktoprak Hizan/Kepirli Hizan/Doğancõ Hizan/Doğancõ Merkez/Ortakapõ Merkez/Ortakapõ Aşõrõ Kar Yağ /50 Merkez/Içmeli Hizan/Süttaş Şiddetli Yağõş Hizan/Sütbaşõ 1 Hizan/Germencik Hizan/Akpar Hizan/Akpar Kar Erimesi Hizan/Görece Hizan/Sarõtaş Mutki/Merkez Mutki Şiddetli Kar Yağ /400 Mutki/Yuvalõdam Hizan/Sürücüler Aşõrõ Kar yağ /30 Mutki/Geyikpõnar Tatvan Şiddetli Kar Yağ /7000 Tatvan/Köprücük Kar Yağõşõ /35 Merkez/Kökarsu /40 Mutki/Karabudak Merkez/Çalõdüzü Şiddetli Yağõş /32 142

192 Tablo : Bitlis ve Çevresinde Meydana Gelen Çõğ Olaylarõ (Devam) Çõğ Uzunluğu (m) Çõğ Genişliği (m) Çõğ Derinliği (m) Ölü Sayõsõ Yaralõ Sayõsõ Mal Kaybõ (B Baş-K Baş) Yõkõlan Yapõ Sayõsõ/ Toplam Yapõ Çõğõn Yeri (Ilçe/ Köy) Tarih Nedeni Merkez/Karbastõ Kar Yağõşõ Merkez/Ağaçköprü Aşõrõ Kar Yağ /40 Merkez/Ünaldõ ,, Hizan/Horozdere ,, /32 Merkez/Tabanözü ,, Merkez/Sarõkonak ,, /40 Merkez/Tatlõkaynak Şiddetli Yağõş /25 Güraymak/Günkõrõ ,, 1/150 Mutki/Alatoprak Aşõrõ Kar yağ Tatvan/Çavuşlar,, /40 Tatvan/Koruklu Kar Yağõşõ Mutki/Aydemir Mutki/Uzunyol 1/14 Mutki/Tolgalõ 4/18 Mutki/Erler Tatvan/Örenlik Tatvan/Korkulu Mutki/Alkoyun Merkez/Karbastõ Hizan/Merkez Tatvan/Düzcealan 3 Mutki/Ballõ Mutki/Gümüşkanat Mutki/Boğarasõ Çağlayan-Põnarbaşõ Tatvan/Dönertaş Kar Yağõşõ Mutki Şiddetli Kar Yağ Mutki/Geyikpõnar Merkez/Çalõdüzü Kar Yağõşõ Tatvan /7000 Tatvan/Dönertaş Kar Yağõşõ /150 Kaynak: Gürer İ., Tunçel H., Yavaş Ö. M., Erenbilge T., Türkiye de Çõğ Kriterleri ve Olasõ Çõğ Risk Alanlarõnõn Belirlenmesi, TUBİTAK Proje Raporu, No:YBAG- 0067, (1995), Ankara 143

193 Çõğõn Yeri (Ilçe/ Köy) Tarih Tablo : Bingöl ve Çevresinde Meydana Gelen Çõğ Olaylarõ Nedeni Çõğ Uzunluğu (m) Çõğ Genişliği (m) Çõğ Derinliği (m) Ölü Sayõsõ Yaralõ Sayõsõ Mal Kaybõ (B Baş-K Baş) Yõkõlan Yapõ Sayõsõ/ Toplam Yapõ Adaklõ/Ilbeyi Aşõrõ Kar Yağ /35 Solhan/D.Yeli Rüzgar Solhan/D.Yeli Şid. Yağõş Solhan/D.Yeli,, Adaklõ/Topraklõk Aşõrõ Kar Yağ Adaklõ/Topraklõk,, Adaklõ,, Karlõova/H.Tepe,, Karlõova/H.Tepe,, Solhan/Sülünkaş Genç/Keklikdere Aşõrõ Kar Yağ Genç/Keklikdere,, /18 Adaklõ/Dalhasan,, Adaklõ/Dalhasan,, Adaklõ/Çalõkağõl ,, /16 Adaklõ/Çalõkağõl,, Adaklõ/Yayladere,, Kõğõ/Kõrköy,, Kõğõ/Kõrköy,, Genç/Sarmakaya,, Genç/Sarmakaya,, Genç/Yolaçtõ,, Merkez/Haziran,, Merkez/Ortaçanak,, Merkez/Ortaçanak,, Yedisu/Elmalõ Karlõova/Ç.tepe Kõğõ/Elmalõ Genç/G.Kondu Genç/G.Kondu

194 Çõğõn Yeri (Ilçe/ Köy) Tablo : Bingöl ve Çevresinde Meydana Gelen Çõğ Olaylarõ (Devam) Tarih Nedeni Çõğ Uzunluğu (m) Çõğ Genişliği (m) Çõğ Derinliği (m) Ölü Sayõsõ Yaralõ Sayõsõ Mal Kaybõ (B Baş-K Baş) Yõkõlan Yapõ Sayõsõ/ Toplam Yapõ Merkez/Daltepe Kõğõ/Topraklõk Kõğõ/Çomak Kõğõ/Çatalkaya Solhan/G.Tavuz Aşõrõ Kar Yağ Merkez/Aşağõköy,, /100 Merkez/Dikme,, Merkez/Balpõnar,, Merkez/Çiriş,, 0 Merkez/Şaban Aşõrõ Kar Yağ Genç/Dilektaşõ,, merkez/üçyaka,, 0 Adaklõ/Güngörsün,, 0 Genç/Yatansöğüt 6/120 Genç/Doğanevler Kõğõ/Ağaçören Kõğõ/Merkez Yedisu/Y.Põnar Karlõova/Suçatõ Kõğõ/Ilbey Kõğõ/Kõzulkan Merkez/Uzundere Kõğõ/Dalbasan Genç/Çanakçõ Kõğõ/Çakõlağõl Genç/Yenisu Merkez/Güngörsün Kõğõ/Döşengi Merkez/Ortaçoruk Merkez/Yenibaşlar 145

195 Çõğõn Yeri (Ilçe/ Köy) Tablo : Bingöl ve Çevresinde Meydana Gelen Çõğ Olaylarõ (Devam) Tarih Nedeni Çõğ Uzunluğu (m) Çõğ Genişliği (m) Çõğ Derinliği (m) Ölü Sayõsõ Yaralõ Sayõsõ Mal Kaybõ (B Baş-K Baş) Yõkõlan Yapõ Sayõsõ/ Toplam Yapõ Kõğõ/Çakmak Genç/.Yağõzca Genç/Ardõçdibi Merkez/Kõrkağõl Merkez/Karapõnar Kõğõ/Kabaçal Merkez/Akdurmuş Mrekez/Kuşkondu Kõğõ/Aktaş Genç/Binekli Adaklõ/Elmağaç Kõğõ/Kaynakdüzü Merkez/Elmalõ Aşõrõ Kar Yağ. 1 6 Karlõova/Çukurtepe Aşõrõ Kar Yağ /80 Mrekez/Haziran Genç/Yolaçtõ Kaynak: Gürer İ., Tunçel H., Yavaş Ö. M., Erenbilge T., Türkiye de Çõğ Kriterleri ve Olasõ Çõğ Risk Alanlarõnõn Belirlenmesi, TUBİTAK Proje Raporu, No:YBAG-0067, (1995), Ankara 146

196 Çõğõn Yeri (Ilçe/Köy) Tarih Tablo : Bayburt ve Çevresinde Meydana Gelen Çõğ Olaylarõ Nedeni Çõğ Uzunluğu (m) Çõğ Genişliği (m) Çõğ Derinliği (m) Ölü Sayõsõ Yaralõ Sayõsõ Mal Kaybõ (B Baş-K Baş) Yõkõlan Yapõ Sayõsõ/ Toplam Yapõ Aydõntepe/Kavlatan Kar Erimesi Merkez/Harmanözü Aşõrõ Kar 1/40 yağõşõ Merkez/Üzengili Aydõntepe/Günbuldu Aydõntepe/Dumlu Aydõntepe/Kozlu Aydõntepe/Ardõçgöze Aydõntepe/Armutlu Aydõntepe/Gökçeli aydõntepe/yazyurdu Merkez/Yaylapõnar Merkez/Helva Merkez/Aşağõçimayi Merkez/Demirkaş Merkez/Yukarõkõşlak Merkez/Harmanözü Kaynak: Gürer., İ., Tunçel, H., Yavaş, Ö. M., Erenbilge, T., Türkiye de Çõğ Kriterleri ve Olasõ Çõğ Risk Alanlarõnõn Belirlenmesi, TÜBİTAK Proje Raporu, No: YBAG-0067, (1995), Ankara 147

197 Çõğõn Yeri (İlçe/Köy) Tarih Tablo : Ağrõ ve Çevresinde Meydana Gelen Çõğ Olaylarõ Nedeni Çõğ Uzunluğu (m) Çõğ Genişliği (m) Çõğ Derinliği (m) Ölü Sayõsõ Yaralõ Sayõsõ Mal Kaybõ (B Baş-K Baş) Yõkõlan Yapõ Sayõsõ/ Toplam Yapõ Dik Eğim /37 Hamur /Aladağ Ağaçsõz Zemin Eleşkirt/Güney Aşõrõ Kar Yağõşõ Eleşkirt/Çetinsu Doğubeyazõt/ Bölücek Kaynak: Gürer İ., Tunçel H., Yavaş Ö. M., Erenbilge T., Türkiye de Çõğ Kriterleri ve Olasõ Çõğ Risk Alanlarõnõn Belirlenmesi, TUBİTAK Proje Raporu, No:YBAG-0067, (1995), Ankar 148

198 Taşkõn Yerleşim Yerlerine Yönelik Taşkõn ve Sel Tehlikesinin Analizi Taşkõn, bir akarsu yatağõndaki sarfiyatõn artarak civardaki arazilere yapõlara ve canlõlara zarar verecek hale gelmesidir. Taşkõn, ya yağmur şeklindeki bir yağõştan, ya kar erimesinden veya her iki olayõn birlikte olmasõndan meydana gelir. Bir bölgedeki taşkõnlarõn bunlarõn hangisinden meydana geldiğinin bilinmesi gereklidir. Ülkemizin Doğu bölgesindeki taşkõnlar genellikle ilkbahar taşkõnlarõdõr. Yağmurdan meydana gelen kõş taşkõnlarõnda pik debi yüksek, pike ulaşma ve taşkõn süresi kõsa, kar erimesinden meydana gelen ilkbahar taşkõnlarõnda ise pik debi küçük hacim büyük, pike ulaşma ve taşkõn süresi uzun olmaktadõr. Su yapõlarõnõn, oto yollarõn, demiryollarõn, atõksu ve kanalizasyon sistemlerinin vs nin boyutlandõrõlmasõnda kullanõlan taşkõn tekerrür debileri yapõnõn özelliğine bağlõ olarak hesaplanõr. Ülkemizde akarsular düzensiz rejim karakteri taşõdõğõndan taşkõnlar, sõk görülmekte, seller meydana gelmekte ve büyük çaplõ can ve mal kayõplarõna sebep olmaktadõr. Taşkõn zararlarõnõn mühendislik yapõlarõ ile ekonomik bir biçimde önlenebilmesi için, taşkõnlarõn incelenmesi, belirli olasõlõkla periyodlarõnõn belirlenmesi, tekerrür süresi ve boyutlarõnõn tayin edilmesi gerekmektedir Meydana Gelen Bir Taşkõn Olayõnõn İncelenmesi ve İrdelenmesi Havzaya düşen şiddetli ve sürekli yağõşlar sonucu taşkõnlar meydana geldiği gibi, özellikle ülkemizin doğu kesimlerinde kõşõn biriken kar örtüsünün ilkbaharda ani sõcaklõk artõşlarõ sonucu erimesinin meydana getirdiği taşkõnlarõn etkisi büyük olmaktadõr. Bazende yağmur ve kar erimesi birlikte olmaktadõr. Bu nedenle meydana gelen bir taşkõnõ oluşturan etkenlerin ve yağõş şeklinin iyi irdelenerek incelenmesi gerekmektedir. Taşkõnõ yapan ana dere yatağõ ise, suyun doğduğu yer olan membaadan başlayarak tüm dere yataklarõnda yan kol ana kol ilişkisi de göz önünde bulundurularak, dere yataklarõnda yayõlmalarõn olmadõğõ ve kesit çõkarõlmaya uyğun olan yerlerden dere yatağõnõn kesitleri çõkarõlõr. Dere yataklarõnda Devlet Su İşleri veya Elektrik İşleri Etüd İdaresince işletilen akõm gözlem istasyonlarõ var ise bu istasyon değerlerine göre n pürüzlülük katsayõlarõ ve hõzlar tespit edilerek belirlenen noktalardan geçmiş olan debilerin boyutlarõ belirlenerek daha sonrada frekanslarõ tespit edilir. Meydana gelen taşkõn olayõnõn incelenerek rapor haline getirilirken; 1 Taşkõnõ yapan dere veya akarsularõn hangi iklim bölgesinde olduğu belirlenir (havza). 2 Taşkõnõ oluşturan yağõş kayõtlarõnõn istatistiksel analizleri yapõlõr ( yağõş ). 149

199 3 Meydana gelen akõşlarõn akõm gözlem istasyonu değerleri ile mi, yoksa taşkõn izlerinden mi bulunabileceği belirtilir. ( akõş ) 4 Meydana gelen taşkõnlarõn olusturduğu taşkõn sahalarõnõn arazide yapõlan etüdlerle mi yoksa, akarsu yatağõndan alõnan kesitlerle çalõşõlan su yüzü hesabõ ile mi bulunarak topoğrafik haritaya geçildiği belirtilir. ( taşkõn sahalarõ ve zararlarõ ) 5 Gelecekte tekrar bir taşkõna ve zararlarõna maruz kalmamak için alõnmasõ gereken önlemler belirlenir. ( tedbirler ) Meydana Gelmesi Muhtemel Taşkõn Olayõnõn İrdelenmesi ve İncelenmesi Taşkõn tekerrür debileri hesaplanõrken ; 1 Yağõş gözlem verilerine dayalõ sentetik yöntemler ile, 2 Akõm gözlem verilerine dayalõ istatistiksel yöntemler ile çalõşmalar yapõlõr. Projede geçen 16 adet ili gösterir haritalar ekli şekillerde verilmiştir. Bu illerde mevcut olan Meteoroloji Genel Müdürlüğü tarafõndan işletilen istasyonlara ait yõlda günlük ençok yağõş değerleri ve bu değerler ile yapõlan Kolmogorov Simirnov ve CHİ kare istatistiksel analizleri sonucu bulunan olasõlõk yoğunluk fonksiyonlarõ ve bunlarõn sayõsal değerleri olan noktasal yağõş tekerrür değerleri bulunarak ilgili yerlerde verilmiştir İllere Göre Taşkõn ve Sel Olaylarõ Gümüşhane ( Harşit Çayõ ) Taşkõnõ ( ) 11 Haziran 1963 günü havzaya düşen yağõşlar sebebiyle Harşit Çayõ taşmõş ve Gümüşhane civarõnda dere boyunca uzanan bir kõsõm ekili alan sel altõnda kalmõş, önemli derecede zararlar meydana gelmiştir. A Havza Harşit Çayõ havzasõ bitki örtüsü itibarõyla zayõf ve arazi dağlõk olup, vadi boyunca, dere yatağõndan kazanõlmõş ince şeritler halinde uzanan bahçelerde tarõm yapõlmaktadõr. B Yağõş 11 Haziran 1963 günü yurdumuzun Doğu bölgeleri çok bulutlu ve sağanak yağõşlõ geçmiştir. 11 Haziran 1963 günü ölçülen yağõş değeri 22,4 mm. dir. Gümüşhane Meteoroloji istasyonunun yükseltisi 1219 metredir. Bu istasyonun gözlem peryodundaki 62 yõõlõk yõlda günlük ençok yağõş değerleri ile yapõlan istatistiksel analizler sonucu dizinin Log Pearson tip 3 dağõlõmõna uyduğu görülmüştür. Bu dağõlõm sonucuna göre bulunan 24 saatlik noktasal yağõş tekerrür değerleri olarak bulunan sayõsal değerler şunlardõr ; Yõllar Yağõş(mm) 26,6 35,6 41,9 50,3 56,9 63,7 150

200 C Akõş 11 Haziran 1963 günü Harşit Çayõ Harşit Köprüsü Akõm Rasat İstasyonu nun (ARİ) günlük ortalama debilerine göre çizilen ve Grafik te verilen hidroğrafa göre 135,0 m 3 /s debi geçmiştir nolu ve yağõş alanõ 1902,7 km 2 olan Harşit Çayõ Torul Akõm Rasat İstasyonu nun (ARİ) gözlem peryodundaki 23 yõllõk anlõk pik debi değerleri ile yapõlan istatistiksel analizler sonucu dizinin Log Normal tip 3 dağõlõmõna uyduğu görülmüştür.bu dağõlõm sonucuna göre bulunan tekerrür değerleri şunlardõr; Yõllar Debi(m3/s) 117,4 173,4 211,4 260,3 297,3 334,8 D Taşkõn Sahalarõ ve Zararlarõ Harşit Çayõ yatağõ boyunca Gümüşhane civarõnda Geçithan mevkiinden Beşkilise mevkiine kadar km. lik mecraanõn iki sahilindeki dar arazi içinde bulunan yerleşim yerleri ve ekili alanlar taşkõna maruz kalmõştõr. Tahmin edilen zarar miktarõ da. lõk taşkõn sahasõnda TL dir.( 1963 birim fiatlarõ ile ) Van Civarõ Taşkõnlarõ ( ) 1 Nisan 1969 günü yağan şiddetli yağõşlar sonucu Van civarõnda bir çok akarsu taşmõş ve zararlar meydana gelmiştir. A Havza Van gölü havzasõ orman örtüsünden yoksun, çõplak dağ ve tepe yamaçlarõndan ibarettir. Havzada taşkõn yapan dereler Akköprü, Kurubaş, Engil, Zilan ve Keşo dereleridir. B Yağõş 1 Nisan 1969 günü yurdumuzun Doğu bölgeleri kar ve karla karõşõk yağmurlu geçtiği ve hava sõcaklõklarõnda da azalmalar olduğu tespit edilmiştir. 1 Nisan 1969 günü Tatvan da ölçülen yağõş değeri 56,7 mm dir.ölçülen yağõş değerlerine göre çizilen eş yağõş haritasõ Harita de verilmiştir. Van meteoroloji istasyonunun yükseltisi metredir. Bu istasyonun gözlem peryodundaki 68 yõllõk günlük ençok yağõş değeri ile yapõlan istatistiksel analizler sonucu dizinin Log Normal tip 3 dağõlõmõna uyduğu görülmüştür. Bu dağõlõm sonucuna göre bulunan sayõsal değerler şunlardõr; Yõllar Yağõş(mm) 26,0 33,1 37,8 44,0 48,6 53,3 151

201 C Akõş Bu taşkõna iştirak eden derelerde taşkõn debisi tespit edilenler şunlardõr; Van Kurubaş dere 14,7 m 3 /s Van Akköprü dere 20,0 m 3 /s Van Zilan dere 70,0 m 3 /s Van Engil dere 45,0 m 3 /s 1 Nisan 1969 günü Zilan dere Koçköprü ARİ nun günlük ortalama debilerine göre çizilen ve Grafik te verilen hidroğrafa göre 70,0 m 3 /s debi geçmiştir nolu ve yağõş alanõ km 2 olan Karasu Erdeviz ARİ nun gözlem peryodundaki 29 yõlõk anlõk pik debi dizisi ile yapõlan istatistiksel analizler sonucu dizinin Log Pearson tip 3 dağõlõmõna uyduğu görülmüştür. Bu dağõlõm sonucuna göre bulunan sayõsal değerler şunlardõr; Yõllar Debi(m3/s) 25,8 44,5 60,0 83,6 104,2 127,8 D Taşkõn Sahalarõ ve Zararlarõ Kurubaş ve Akköprü dereleri Eminpaşa ve Buzhane mahallesinde taşkõn tehtidi yapmõş, 200 da. lõk alan seller altõnda kalmõş, 1 ev yõkõlmõştõr. İki dere toplam da. lõk alanda taşkõnlar oluşturmuş ve TL lik (1969) zarar meydana gelmiştir. Engil dere Gürpõnar ilçesi Harmik köyü arazilerinde 250 da. lõk arazi seller altõnda kalmõş, meskun yerleri tehdit etmiş ve 1 adet köprü yõkõlmõştõr TL lik (1969) maddi zarar meydana gelmiştir. Zilan çayõ Çelebibağ köyünde 400 da. lõk arazi seller altõnda kalmõş, 95 adet ev sular altõnda kalmõş, bu durum van gölünde 90 cm. lik seviye yükselmesine sebep olmuştur. Zilan çayõ toplam TL. lik zarar vermiştir.taşkõn sahalarõnõ gösterir harita Harita de verilmiştir Muş Civarõ Taşkõnlarõ ( ) 1 Nisan 1969 günü yağan şidetli yağõşlar sonucu Muş civarõndaki akarsular taşmõş ve zararlar meydana gelmiştir. A Havza Muş ovasõnda Murat Nehri ve Karsu Çayõ ile bunlara karõşan bir kõsõm derelerde taşkõnlar meydana gelmiştir. Havza orman örtüsünden yoksun, çõplak dağ ve tepe yamaçlarõndan ibarettir. 152

202 B Yağõş 1 Nisan 1969 günü kar ve karla karõşõk yağmurlu geçtiği ve hava sõcaklõklarõnda azalma olduğu tespit edilmiştir. Muş ta 1 Nisan 1969 günü ölçülen yağõş miktarõ 13,5 mm dir. Muş meteoroloji istasyonunun yükseltisi metredir. Bu istasyonun gözlem peryodundaki 56 yõllõk günlük ençok yağõş değerleri ile yapõlan istatistiksel analizler sonucu dizinin Log Pearson tip 3 dağõlõmõna uyduğu görülmüştür. Bu dağõlõm sonucuna göre bulunan sayõsal değerler şunlardõr; Yõllar Yağõş(mm) 48,9 63,3 72,7 84,5 93,2 102,0 C Akõş Muş ovasõnda boyuna eğimin azlõğõ, dere yataklarõnõn düzensizliği sebebi ile arazi ve bir kõsõm köyler sõk sõk taşkõna maruz kalmaktadõr. Kar erime etkisinin taşkõnlarda katkõsõ büyüktür. 1 Nisan 1969 günü Karaköprü Karasu ARİ nun günlük ortalama debilerine göre çizilen ve Grafik te verilen hidroğrafa göre 397,0 m 3 /s debi geçmiştir nolu ve yağõş alanõ 2.098,4 km 2 olan Karaköprü Karasu ARİ nun gözlem peryodundaki 26 yõlõk anlõk pik debi dizisi ile yapõlan istatistiksel analizler sonucu dizinin Log Normal tip 3 dağõlõmõna uyduğu görülmüştür. Bu dağõlõm sonucuna göre bulunan sayõsal değerler şunlardõr; Yõllar Debi(m3/s) 252,0 368,2 432,2 503,0 550,1 593,5 D Taşkõn Sahalarõ ve Zararlarõ 1 Nisan 1969 günü meydana gelen taşkõnlarõn kapladõğõ alanlarõ gösterir harita Harita de verilmiştir. Karasu ve Çar çayõ evleri tehdit etmiş ve boşaltõlmõştõr. Aluarinç dere Karaağaçlõ köyünün içinden geçmekte ve derenin iki yanõnda heyelanlar olmaktadõr. Taşkõn günü heyelanda meydana gelmiştir. Toplam 4 ev yõkõlmõş, da. arazi seller altõnda kalmõş ve TL lik (1969) zarar meydana gelmiştir Bitlis Civarõ Taşkõnlarõ ( ) Sürekli ve zaman zaman şiddetli düşen yağõşlar sonucunda 11 Nisan 1963 günü taşkõnlar meydana getirmiş, yağmur sularõ doğrudan doğruya zararlara sebep olmuştur. 153

203 A Havza Havza olarak Dicle havzasõnda yer almaktadõr. B Yağõş 8-13 Nisan günleri düşen yağõşlar sürekli ve zaman zaman şiddetli yağõşlardõr. Havzaya düşen yağõşlarla çizilen eşyağõş haritasõ Harita te verilmiştir. Bitlis te ölçülen yağõş miktarõ 47,6 mm. dir. Bitlis meteoroloji istasyonunun yükseltisi metredir. Bu istasyonun gözlem periyodundaki 60 yõllõk gözlem değerleri ile yapõlan istatistiksel analizler sonucu dizinin Log Normal tip 3 dağõlõmõna uyduğu görülmüştür. Bu dağõlõm sonucuna göre bulunan sayõsal değerler şunlardõr; Yõllar Yağõş(mm) 62,7 79,7 88,6 98,2 104,4 110,0 C Akõş Dicle nehri havzasõnda Bitlis Çayõ Baykan ARİ nun günlük ortalama debilerine göre çizilen ve Grafik de verilen hidroğrafa göre 250,0 m 3 /s debi geçmiştir nolu ve yağõş alanõ 640,4 km 2 olan Bitlis Çayõ Baykan ARİ nun gözlem periyodundaki 37 yõllõk anlõk pik debi dizisi ile yapõlan istatistiksel analizler sonucu dizinin Gumbel dağõlõmõna uyduğu görülmüş ve bulunan sayõsal değerler şunlardõr; Yõllar Debi(m3/s) 193,8 298,9 368,5 456,4 521,7 586,4 D Taşkõn Sahalarõ ve Zararlarõ Bitlis şehri içinden geçen Bitlis dere taşmõş ve şehir içinde önemli zararlar meydana gelmiştir. 1 değirmen, 1 köprü, 100 metrelik duvar, 1 ev yõkõlmõş ve toplam zarar TL (1969) olmuştur Malatya Civarõ Taşkõnlarõ ( ) Yağan sağanak yağõşlar Malatya nõn Darende ilçesine bağlõ Ağõlyazõ köyündeki Kõrmõzõbayõr dere taşmõş, can ve mal kaybõna sebep olmuştur. A Havza Taşkõnõn meydana geldiği yer Darende nin Kuzey Doğusundaki Ayvalõ- Tohma suyu kenarõndadõr. 154

204 B Yağõş 24 Nisan günü tespit edilen yağõş miktarõ pek yüksek değildir. Taşkõna sebep olan yağõş mevzi ve sağanak şeklinde olmuştur. 24 Nisan da Malatya da ölçülen yağõş miktarõ 21,3 mm dir. Malatya meteoroloji istasyonunun yükseltisi 998 metredir. Bu istasyonun gözlem periyodundaki 69 yõllõk gözlem değerleri ile yapõlan istatistiksel analizler sonucu dizinin Gumbel dağõlõmõna uyduğu görülmüş olup bulunan sayõsal değerler şunlardõr; Yõllar Yağõş(mm) 30,2 39,0 44,8 52,2 57,7 63,1 C Akõş Taşkõnõ yapan dere üzerinde bir Akõm Rasat İstasyonu (ARİ) yoktur nolu ve yağõş alanõ 277,6 km 2 olan Bey Dere Kõlayõk ARİ nun gözlem periyodundaki 38 yõllõk anlõk pik debileri ile yapõlan istatistiksel analizler sonucu dizinin Log Pearson tip 3 dağõlõmõna uyduğu görülmüş ve bulunan sayõsal değerler şunlardõr; Yõllar Debi(m3/s) 20,9 46,6 72,4 118,3 164,1 221,8 D Taşkõn Sahalarõ ve Zararlarõ Dere yatağõ kenarõnda bulunan ağõldaki 20 adet koyun ve kuzu ölmüştür. Ağõl sahiplerinden 3 kişi ölmüş 2 kişi yaralanmiştõr. 5 da. ekili alan sular altõnda kalmõş, toplam maddi zarar TL (1963) olmuştur Erzincan Civarõ Taşkõnlarõ 28 Mayõs 1963 de Erzincan merkeze bağlõ Kabuşu köyü ve 5 Temmuz 1963 günü Vazgirt köyü sağanak yağõşlar sonucu taşkõna maruz kalmõşlardõr. A Havza Taşkõnõ yapan derelerin yağõş alanlarõ 2-3 km 2 dir. Taşkõn yapan başlõca dereler Kagõrdõgün, Kabuşu, Çamlõ ve Çanağõm dereleridir. Dere eğimleri fazla ve çõplak yamaçlardan oluşmaktadõr. B Yağõş Taşkõnõn meydana geldiği günlerde yüksek yağõş değerleri tespit edilmemiş olup sağanak yağõşlar mevcuttur. 28 Mayõs ta Erzincan da 1,5 mm yağõş tespit edilmiştir. 155

205 Erzincan meteoroloji istasyonunun yükseltisi metredir. Bu istasyonun gözlem periyodundaki 67 yõllõk gözlem değeri ile yapõlan istatistiksel analizler sonucu dizinin Log Pearson tip 3 dağõlõmõna uyduğu görülmüş ve bu dağõlõm sonucu bulunan sayõsal değerler şunlardõr; Yõllar Yağõş(mm) 24,8 34,5 42,3 53,9 63,9 75,2 C Akõş Taşkõnõn meydana geldiği dereler üzerinde mevcut bir ARİ nu yoktur. Yoğurt deresinde taşkõn izlerinden 28 m 3 /s sarfiyat tespit edilmiştir nolu ve yağõş alanõ km 2 olan Fõrat nehri Kemah Boğazõ ARİ nun gözlem periyodundaki 27 yõllõk anlõk pik debilerle yapõlan istatistiksel analizler sonucu dizi Log - Pearson tip 3 dağõlõmõna uymuş ve bulunan sayõsal değerler şunlardõr; Yõllar Debi(m3/s) 449,6 629,3 749,6 902,6 1017,4 1132,5 D Taşkõn Sahalarõ ve Zararlarõ 28 Mayõs taşkõnlarõnda toplam 46 da. ekili alan 7 da. nadas arazi zarar görmüş toplam zarar TL (1963) dir. 5 Temmuz taşkõnlarõnda toplam TL lik (1963) zarar meydana gelmiştir Erzurum Civarõ Taşkõnlarõ 14 Temmuz 1963 İspir 24 Temmuz 1963 Erzurum köyleri 14 Ağustos 1963 Pasinler de düşen sağanak yağõşlar sonucu yerleşim yerlerinden geçen derelerde taşkõnlar meydana gelmiştir. A Havza Yağõş alanlarõ bitki örtüsü yönünden zayõf ve çõplak dik yamaçlardan oluşmuştur. B Yağõş Taşkõnlarõn meydana geldiği tarihlerde havzada yüksek miktarlarda yağõşlar tespit edilmemiştir.erzurum meteoroloji istasyonunun yükseltisi metredir. Bu istasyonun 156

206 gözlem periyodundaki 66 yõllõk değerlerle yapõlan istatistiksel analizler sonucu dizinin Gumbel dağõlõmõna uyduğu görülmüş ve bulunan sayõsal değerler şunlardõr; Yõllar Yağõş(mm) 26,4 34,8 40,4 47,5 52,7 57,9 C Akõş Taşkõnõn meydana geldiği dereler üzerinde mevcut bir ARİ yoktur. 14 Temmuz taşkõnlarõnda taşkõn izlerine göre 555,0 m 3 /s ve 24 Temmuz taşkõnlarõnda ise Rizekent köyünde 16,4 m 3 /s lik debiler bulunmuştur nolu ve yağõş alanõ 1.545,3 km 2 olan Karasu Ilõca ARİ nun gözlem periyodundaki 7 yõllõk gözlem değerleri ile yapõlan istatistiksel analizler sonucu dizinin Gumbel dağõlõmõna uyduğu görülmüş ve bulunan sayõsal değerler şunlardõr; Yõllar Debõ(m3/s) 47,4 74,5 92,5 115,2 132,0 148,7 D Taşkõn Sahalarõ ve Zararlarõ İspir ilçesinde; dere kenarlarõna yapõlan duvarlarõn yõkõlmasõ ile TL lik (1963) zarar, Aksu köyünde; 125 da. arazi seller altõnda kalmõş ve TL lik (1963)zarar 12 ev, 1 ahõr yõkõlmõş ve TL lik (1963) zarar, 18 koyun ve 1 kuzu ölmüş, toplam zarar TL (1963) olmuştur. Rizekent köyünde; 5 ev, 8 ahõr, 8 samanlõk yõkõlmõş, 280 da. yonca arazisi zarar görmüş ve toplam zarar TL(1963) olmuş Gelinkaya köyü; 103 da. ekili alan, 23 ev, 15 ahõr, 8 samanlõk yõkõlmõş 75 koyun telef olmuştur ve 2 kişi ölmüş toplam maddi zarar TL (1963) olmuş Hasankale; 51 ev yõkõlmõş, 41 büyükbaş 46 küçükbaş hayvan telef olmuş, 1 kişi ölmüş toplam maddi zarar ise TL (1963) dir Diğer İller Civarõ Taşkõnlar Bingöl, Elazõğ, Hakkari, Iğdõr, Kars ve Tunceli illeri ve civarlarõnda 1970 yõlõna kadar olan kayõtlarda (DSİ Genel Müdürlüğü Kayõtlarõ) taşkõnlara ve zararlarõna rastlanmamõştõr. 157

207 Yağõş Adõ geçen istasyonlarõn gözlem periyotlarõndaki günlük ençok yağõş değerleri ile Yapõlan istatistiksel analizler sonucu bulunan 24 saatlik noktasal yağõş tekerrürleri şunlardõr; İst. Adõ Göz. Per. O.D.F Hakkari G 46,7 59,1 67,3 77,6 85,3 92,9 Kars LP3 26,3 33,8 39,5 47,6 54,4 61,8 Bayburt LP3 25,8 34,3 40,2 48,1 54,2 60,6 Tunceli G2P 51,7 71,5 85,4 103,3 116,6 130,0 Bingöl LP3 52,2 67,9 78,1 91,0 100,5 110,0 Ardahan G2P 28,6 38,6 45,6 54,7 61,5 68,2 Ağrõ LP3 28,4 42,0 53,6 71,7 88,1 107,3 Iğdõr LP3 17,6 24,3 29,1 35,5 40,5 45,8 Elazõğ LP3 29,7 40,2 47,1 55,7 62,0 68,3 Akõş Adõ geçen illeri temsil ettiği kabul edilerek belirlenen ARİ larõna ait anlõk pik debi dizileri ile istatistiksel analizler yapõlmõş, bulunan tekerrür değerleri şunlardõr; İst.No Göz.Per. O.D.F (Hakkari) LP3 266,1 422,2 559,9 781,8 988,0 1235, (Kars) G2P 113,6 196,6 254,7 329,4 385,0 440, (Bayburt) LN2 83,4 121,7 148,3 183,2 209,8 237, (Tunceli) G2P 505,9 719,2 825,5 1012,6 1126,0 1235, (Bingöl) G 515,9 783,6 960,9 1184,8 1351,0 1516, (Ardahan) LP3 161,9 217,4 252,2 294,1 324,1 353, (Ağrõ) LN2 488,3 680,5 809,4 974,0 1097,4 1222, (Iğdõr) LN2 584,9 894,9 1117,8 1417,1 1651,3 1895, (Elazõğ) G 703,5 1046,8 1274,1 1561,3 1774,3 1985,8 Kõsaltmalar: G : Gumbel LP3 : Log Pearson tip 3 G2P : Gama 2 Parametreli LN2 : Log Normal 2 parametreli O.D.F. : Olasõlõk Dağõlõm Fonksiyonu Sonuç olarak bir ildeki taşkõn debilerinin hesaplanabilmesi için; öncelikli olarak taşkõn riski olan köylerdeki mevcut derelerdeki taşkõn debileri hesaplanmalõ ve taşkõn sahalarõ belirlenerek taşkõna hasas alanlar tespit edimeli ve alõnmasõ gereken tedbirler için 158

208 çözümler üretilmelidir. Daha sonra ilçeler için ve iller için yapõlmalõdõr (Yan dereciklerin ana akarsularõ oluşturduğu mantõğõ ile düşünülerek ilk çözüm kaynaktan olmalõdõr). İlerde yapõlacak çalõşmalarda yağõş gözlem değerlerine dayanan sentetik yöntemlerle ve akõm gözlem değerlerine dayanan havza bazõnda çalõşmalar yapõlarak belirlenen noktalar için taşkõn tekerrür debileri belirlenmeli ve bu debilere göre taşkõn sahalarõ bulunmalõdõr. Bunun sonucunda da taşkõna hassas alanlar tespit edilmelidir. Yukarõda sunulan örnekler belli periyod içinde Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü arşivinde bulunan mevcut kaynaklara göre hazõrlanmõştõr. Bu nedenle yakõn tarihlerdeki taşkõnlarla ilgili bilgiler sunulamamõştõr. İlerdeki çalõşmalarda yerinde yapõlacak arazi ve harita tespitleri ile taşkõn debileri hesaplarõ hesaplanõp, taşkõn sahalarõ bulunulabilecektir. Taşkõna hassas bölgeler ( yõllõk periyod) tespit edilebilecektir. 159

209 Grafik 7.1.2: Bitlis Çayõ Baykan Taşkõn Hidrografisi Kaynak: DSİ Grafik 7.1.3: Karasu-Karaköprü Taşkõn Hidrografisi Kaynak: DSİ 160

210 Grafik 7.1.4: Zidan D.Koç Köp. Taşkõn Hidrografisi Kaynak: DSİ Grafik 7.1.5: Harşit Deresi Harşit Köprüsü Taşkõn Hidrografisi Kaynak: DSİ 161

211 Harita : 1 Nisan 1969 Günü Tatvan da Ölçülen Eş Yağõş Haritasõ Kaynak: DSİ 162

212 Harita : Taşkõn Sahalarõ Kaynak: DSİ 163

213 Harita : 1 Nisan 1969 Günü meydana Gelen Taşkõnlarõn Kapladõğõ Alan Kaynak: DSİ 164

214 Harita : Havzaya Düşen Yağõşlarla Çizilen Eş Yağõş Haritasõ Kaynak: DSİ 165

DOĞU ANADOLU PROJESİ ANA PLANI

DOĞU ANADOLU PROJESİ ANA PLANI T.C. BAŞBAKANLIK DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI MÜSTEŞARLIĞI DOĞU ANADOLU PROJESİ ANA PLANI MEVCUT DURUM VE ANALİZİ CİLT II TARIM RAPORU HAZIRLAYAN ORTAK GİRİŞİM ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ FIRAT ÜNİVERSİTESİ İNÖNÜ

Detaylı

DOĞU ANADOLU PROJESİ ANA PLANI

DOĞU ANADOLU PROJESİ ANA PLANI T.C. BAŞBAKANLIK DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI MÜSTEŞARLIĞI DOĞU ANADOLU PROJESİ ANA PLANI MEVCUT DURUM VE ANALİZİ CİLT III SANAYİ VE HİZMETLER RAPORU HAZIRLAYAN ORTAK GİRİŞİM ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ FIRAT ÜNİVERSİTESİ

Detaylı

T.C. BAŞBAKANLIK DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI MÜSTEŞARLIĞI DOĞU ANADOLU PROJESİ ANA PLANI MEVCUT DURUM VE ANALİZİ CİLT I

T.C. BAŞBAKANLIK DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI MÜSTEŞARLIĞI DOĞU ANADOLU PROJESİ ANA PLANI MEVCUT DURUM VE ANALİZİ CİLT I T.C. BAŞBAKANLIK DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI MÜSTEŞARLIĞI DOĞU ANADOLU PROJESİ ANA PLANI MEVCUT DURUM VE ANALİZİ CİLT I GENEL DEĞERLENDİRME, NÜFUS YAPISI VE TOPLUMSAL HİZMETLER RAPORU HAZIRLAYAN ORTAK GİRİŞİM

Detaylı

NO ADI SOYADI AİDATLAR GÖZGÖZ 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 1 SEFER GÖZGÖZ 60,00 60,00 60,00 60,00 2 ERCAN GÖZGÖZ 60,00 60,00 60,00 60,00

NO ADI SOYADI AİDATLAR GÖZGÖZ 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 1 SEFER GÖZGÖZ 60,00 60,00 60,00 60,00 2 ERCAN GÖZGÖZ 60,00 60,00 60,00 60,00 NO ADI SOYADI GÖZGÖZ 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 1 SEFER GÖZGÖZ 60,00 60,00 60,00 60,00 2 ERCAN GÖZGÖZ 60,00 60,00 60,00 60,00 60,00 60,00 60,00 3 SELMAN GÖZGÖZ 60,00 60,00 60,00 60,00 60,00

Detaylı

İSTANBUL TİCARET ODASI NA KAYITLI FİRMA KURULUŞLARINDA YABANCI ORTAK ve SERMAYE DURUMU 2007 OCAK - HAZİRAN

İSTANBUL TİCARET ODASI NA KAYITLI FİRMA KURULUŞLARINDA YABANCI ORTAK ve SERMAYE DURUMU 2007 OCAK - HAZİRAN İSTANBUL TİCARET ODASI NA KAYITLI FİRMA KURULUŞLARINDA YABANCI ve SERMAYE DURUMU 2007 OCAK - HAZİRAN Yabancõ sermaye yatõrõmlarõ için Hazine Müsteşarlõğõ ndan ön izin alma mecburiyetinin 2003 Haziran ayõnda

Detaylı

FIRAT ÜNİVERSİTESİ HARPUT ARAŞTIRMALARI DERGİSİ

FIRAT ÜNİVERSİTESİ HARPUT ARAŞTIRMALARI DERGİSİ T.C. FIRAT ÜNİVERSİTESİ HARPUT UYGULAMA ve ARAŞTIRMA MERKEZİ FIRAT ÜNİVERSİTESİ HARPUT ARAŞTIRMALARI DERGİSİ JOURNAL OF HARPUT STUDIES Cilt/Volume: I Sayı/Number: 2 Eylül/September 2014 Harput Araştırmaları

Detaylı

HUKUK FAKÜLTESİ / Tel.: 0 446 225 17 41-42-43 Birim Koordinatörü Doç. Dr. Ayhan DÖNER adoner@erzincan.edu.tr

HUKUK FAKÜLTESİ / Tel.: 0 446 225 17 41-42-43 Birim Koordinatörü Doç. Dr. Ayhan DÖNER adoner@erzincan.edu.tr HUKUK FAKÜLTESİ / Tel.: 0 446 225 17 41-42-43 Doç. Dr. Ayhan DÖNER adoner@erzincan.edu.tr Hukuk Arş. Gör. Serdar YILDIRIM serdaryildirim@erzincan.edu.tr EĞİTİM FAKÜLTESİ / Tel.: 0 446 224 00 89 Doç. Dr.

Detaylı

MİHALIÇÇIK İLÇE GIDA TARIM VE HAYVANCILIK MÜDÜRLÜĞÜ 2015 NİSAN-MAYIS-HAZİRAN DÖNEMİ SÜT DESTEK İCMALİ

MİHALIÇÇIK İLÇE GIDA TARIM VE HAYVANCILIK MÜDÜRLÜĞÜ 2015 NİSAN-MAYIS-HAZİRAN DÖNEMİ SÜT DESTEK İCMALİ İL İLÇE S.No. ESKİŞEHİR MİHALIÇÇIK Müstahsil Bilgileri. Tarih :21.08.2015 T.C./Vergi No. Adı Soyadı. Baba Adı. D.Tarih. MİHALIÇÇIK İLÇE GIDA TARIM VE HAYVANCILIK MÜDÜRLÜĞÜ 2015 NİSAN-MAYIS-HAZİRAN DÖNEMİ

Detaylı

DSİ 22. BÖLGE MÜDÜRLÜLÜĞÜ DAİMİ İŞÇİ AĞIR KAMYON ŞOFÖRÜ (ŞOFÖR) SINAV SONUÇ LİSTESİ

DSİ 22. BÖLGE MÜDÜRLÜLÜĞÜ DAİMİ İŞÇİ AĞIR KAMYON ŞOFÖRÜ (ŞOFÖR) SINAV SONUÇ LİSTESİ AĞIR KAMYON ŞOFÖRÜ (ŞOFÖR) 1 TRABZON DURSUN SARIALİOĞLU KAZANDI 2 TRABZON SERKAN KÜÇÜK KAZANDI 3 TRABZON AHMET EROĞLU KAZANDI 4 TRABZON HASRET DİLLİ KAZANDI 5 TRABZON FATİH YÜKSEL 1.YEDEK 6 TRABZON CENGİZ

Detaylı

Dünya Su Günü 2008 Etkinlik Programı

Dünya Su Günü 2008 Etkinlik Programı 0/5 Dünya Su Günü 2008 Etkinlik Programı 1. GÜN Dünya Su Günü Panelleri 21 Mart 2008 DÜNYA SU GÜNÜ PANELLERİ 09.00 09.20 AÇILIŞ 09.30 11.30 Kocatepe Salonu İnönü Salonu PANEL 1: Küresel Değişimler ve Risk

Detaylı

Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü (Personel Daire Bşk.)

Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü (Personel Daire Bşk.) Şube Başkanlıkları 1 NOLU ANKARA ŞUBESİ Mustafa GÜRAN Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü (Personel Daire Bşk.) Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Tel 5366400073 2 NOLU KAHRAMANMARAŞ ŞUBESİ Mustafa Ertan ATALAR

Detaylı

Yüzey Suları Çalışma Grubu

Yüzey Suları Çalışma Grubu Yüzey Suları Çalışma TÜRKİYE ULUSAL HİDROLOJİ KOMİSYONU TUHK BAŞKANI: Dr. BÜLENT SELEK ÜNİVERSİTELER TEMSİLCİSİ: Prof. Dr. HAFZULLAH AKSOY Çalışma Grupları Üye Adı-Soyadı Görevi Çalıştığı Kurum Prof. Dr.

Detaylı

EVRAK EKSİKLİĞİ NEDENİ İLE VİZE TALEBİ GERÇEKLEŞTİRİLMEYEN DENETÇİ LİSTESİ ADI SOYADI DENETÇİ NO EKSİK EVRAK NEDENİ

EVRAK EKSİKLİĞİ NEDENİ İLE VİZE TALEBİ GERÇEKLEŞTİRİLMEYEN DENETÇİ LİSTESİ ADI SOYADI DENETÇİ NO EKSİK EVRAK NEDENİ EVRAK EKSİKLİĞİ NEDENİ İLE VİZE TALEBİ GERÇEKLEŞTİRİLMEYEN DENETÇİ LİSTESİ ADI SOYADI DENETÇİ NO EKSİK EVRAK NEDENİ Abdullah ACAR 2058 05.01.2012 tarihine kadar cezalı olduğundan vize işlemi yapılmamıştır.

Detaylı

KÖYÜMÜZ AİLE LİSTESİ AKGÜL A Y K A N A T KAMİL AYKANAT A S M A G Ü L A Y C I L KENAN ATLAS CEMAL ATLAS ALİ AKTEN MEHMET AKTEN

KÖYÜMÜZ AİLE LİSTESİ AKGÜL A Y K A N A T KAMİL AYKANAT A S M A G Ü L A Y C I L KENAN ATLAS CEMAL ATLAS ALİ AKTEN MEHMET AKTEN KÖYÜMÜZ AİLE LİSTESİ AKGERMAN HAKKI AKGERMAN MEHMET AKGERMAN ALTAN AKGERMAN ERDAL AKGERMAN YASİN AKGERMAN MURAT AKGERMAN HALİL AKGERMAN AKGÜL İBRAHİM AKGÜL MEHMET AKGÜL CELAL AKGÜL SEZGİN AKGÜL A K T E

Detaylı

Daha yeşil bir gelecek için suyun

Daha yeşil bir gelecek için suyun Daha yeşil bir gelecek için suyun dönüşümü Yağmur sularõ, sel sularõ, arõndõrõlmõş sularõn tamamõ, istenildiği şekilde arõtõldõğõ durumda, sulama, meracõlõk, sebze ve meyvecilik, endüstriyel üretim alanõ

Detaylı

YOZGAT SORGUN CAFERLİ KÖYÜ SOSYAL YARDIMLAŞMA VE DAYANIŞMA DERNEĞİ ÜYE LİSTESİ

YOZGAT SORGUN CAFERLİ KÖYÜ SOSYAL YARDIMLAŞMA VE DAYANIŞMA DERNEĞİ ÜYE LİSTESİ YOZGAT SORGUN CAFERLİ KÖYÜ SOSYAL YARDIMLAŞMA VE DAYANIŞMA DERNEĞİ ÜYE LİSTESİ S.No Adı Soyadı Kan Baba Adı T.C. No GSM No Tel No 1 Osman AK 05368917287 2 Seyit Ahmet AK 05363272736 3 Aytekin AK 05052032022

Detaylı

2012 ORTAÖĞRETİME GEÇİŞ SİSTEMİ 8. SINIFLAR SONUÇ BELGESİ

2012 ORTAÖĞRETİME GEÇİŞ SİSTEMİ 8. SINIFLAR SONUÇ BELGESİ ORTAÖĞRETİME GEÇİŞ SİSTEMİ ONUR AS ŞAHABETTİN //...... Tercih Güvenlik No(*) :.,... ORTAÖĞRETİME GEÇİŞ SİSTEMİ SENANUR YILMAZ YILDIRIM //...... Tercih Güvenlik No(*) :.,... ORTAÖĞRETİME GEÇİŞ SİSTEMİ RABİA

Detaylı

DOĞU KARADENİZ BÖLGESEL GELİŞME PLANI (DOKAP)

DOĞU KARADENİZ BÖLGESEL GELİŞME PLANI (DOKAP) No. Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlõk Devlet Planlama Teşkilatõ Müsteşarlõğõ Japonya Uluslararasõ İşbirliği Ajansõ JICA DOĞU KARADENİZ BÖLGESEL GELİŞME PLANI (DOKAP) Nihai Rapor CİLT II: ANA PLAN Ağustos

Detaylı

T.C. BÜLENT ECEVİT ÜNİVERSİTESİ SÜREKLİ EĞİTİM MERKEZİ 2012-2013 EĞİTİM YILI PEDAGOJİK FORMASYON EĞİTİMİ SERTİFİKA PROGRAMI YEDEK ADAY KAYIT LİSTESİ

T.C. BÜLENT ECEVİT ÜNİVERSİTESİ SÜREKLİ EĞİTİM MERKEZİ 2012-2013 EĞİTİM YILI PEDAGOJİK FORMASYON EĞİTİMİ SERTİFİKA PROGRAMI YEDEK ADAY KAYIT LİSTESİ İLAHİYAT T.C. BÜLENT ECEVİT ÜNİVERSİTESİ SÜREKLİ EĞİTİM MERKEZİ 2012-2013 EĞİTİM YILI PEDAGOJİK FORMASYON EĞİTİMİ SERTİFİKA PROGRAMI YEDEK ADAY KAYIT LİSTESİ Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi KAYIT HAKKI KAZANAN

Detaylı

1.TİG Kursu "Tüm Yönleriyle TİG" Katılımcı Listesi

1.TİG Kursu Tüm Yönleriyle TİG Katılımcı Listesi 1.TİG Kursu "Tüm Yönleriyle TİG" 09-10 Eylül 2015- Ankara Adı-Soyadı ABDULKADİR DOST ABDULKADİR DENİZ AHMET GENÇ AHMET GÖDEKMERDAN AHMET KÜRŞAT ACAR AHMET ÖZYALÇIN AHMET ÜZÜM AHMET ZEREN ALAİDDİN DOMAÇ

Detaylı

DOĞU ANADOLU PROJESİ ANA PLANI

DOĞU ANADOLU PROJESİ ANA PLANI T.C. BAŞBAKANLIK DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI MÜSTEŞARLIĞI DOĞU ANADOLU PROJESİ ANA PLANI YÖNETİCİ ÖZETİ RAPORU HAZIRLAYAN ORTAK GİRİŞİM ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ FIRAT ÜNİVERSİTESİ İNÖNÜ ÜNİVERSİTESİ KAFKAS ÜNİVERSİTESİ

Detaylı

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ VE DİYARBAKIR

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ VE DİYARBAKIR YENİ TEŞVİK SİSTEMİ VE DİYARBAKIR Mart 215 Hikmet DENİZ i İçindekiler Tablo Listesi... iii Grafik Listesi... iii 1. Giriş... 1 2. Türkiye'de Teşvik Belgesine Bağlı Yatırımlar... 1 3. Yatırımların Bölgesel

Detaylı

DSİ 1.BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ DAİMİ İŞÇİ İNŞAAT SÜRVEYANI (SÜRVEYAN) SINAV SONUÇ LİSTESİ

DSİ 1.BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ DAİMİ İŞÇİ İNŞAAT SÜRVEYANI (SÜRVEYAN) SINAV SONUÇ LİSTESİ İNŞAAT SÜRVEYANI (SÜRVEYAN) 1 BURSA AHMET KAVAS ASİL KAZANDI 2 BURSA UFUK GÜVEN ASİL KAZANDI 3 BURSA ŞENOL MUTLU ASİL KAZANDI 4 BURSA ALAETTİN OLFAZ ASİL KAZANDI 5 BURSA HÜSEYİN TOKLU ASİL KAZANDI 6 BURSA

Detaylı

: Normal. Son Gönderme Tarihi : 24.04.2015. Kura Tarih ve Saati : - 16 CELAL BORA YAZICI MEHMET PAZAR 17.01.1976 İlköğretim 1 / 5

: Normal. Son Gönderme Tarihi : 24.04.2015. Kura Tarih ve Saati : - 16 CELAL BORA YAZICI MEHMET PAZAR 17.01.1976 İlköğretim 1 / 5 Talebi Alan Ünite Adı : RİZE ÇALIŞMA VE İŞ KURUMU İL MÜDÜRLÜĞÜ Talebi Veren Kurum Adı : ÇAY İŞLETMELERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Talebin Statüsü (Normal, engelli, eski hükümlü, terör mağduru) : Normal Meslek Adı

Detaylı

Divriği Çiğdemli Köyü Kültür ve Dayanışma Derneği (Köy Sülale Listesi)

Divriği Çiğdemli Köyü Kültür ve Dayanışma Derneği (Köy Sülale Listesi) ADAR AİLESİ 1 Sadık ADAR 2 Hikmet ADAR ZEHRA ADAR AKAN AİLESİ 1 Hasan AKAN HATİCE AKAN GÜLDANE AKAN AKIŞ AİLESİ 1 Muharrem AKIŞ 2 Ahmet AKIŞ Ahmet AKIŞ Haydar AKIŞ Mustafa AKIŞ İbrahim AKIŞ Güllü AKIŞ

Detaylı

5. SINIF SOSYAL BİLGİLER BÖLGEMİZİ TANIYALIM TESTİ. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır.

5. SINIF SOSYAL BİLGİLER BÖLGEMİZİ TANIYALIM TESTİ. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır. PLATO: Çevresine göre yüksekte kalmış, akarsular tarafından derince yarılmış geniş düzlüklerdir. ADA: Dört tarafı karayla

Detaylı

9. BAŞVURU ÇAĞRI DÖNEMİ

9. BAŞVURU ÇAĞRI DÖNEMİ 9. BAŞVURU ÇAĞRI DÖNEMİ DÖRDÜNCÜ GRUP SÖZLEŞME İMZALAMAYA HAK KAZANANLAR LİSTESİ SÜT ÜRETEN TARIMSAL İŞLETMELERE YATIRIM (101-1) 1 BALIKESİR KARDEŞLER TARIM ÜRETİM VE PAZARLAMA A.Ş. 2 BALIKESİR BATIKAN

Detaylı

. Uluslararası Akdeniz Karpaz Sempozyumu: Lefkoşa - KKTC

. Uluslararası Akdeniz Karpaz Sempozyumu: Lefkoşa - KKTC . Uluslararası Akdeniz Karpaz Sempozyumu: Tarihte Kıbrıs (11 13 Nisan 2016) The I st International Symposium on Mediterranean Karpasia Cyprus in History (April 11-13, 2016) Lefkoşa - KKTC Kıbrıs, tarihin

Detaylı

Sıra Öğrenci No: Ad Soyad Danışman Sınav Tarihi Sınav Saati Sınav Yeri Jüri 1 10240002 Abdurrahman Şahin Doç. Dr. Dicle Bal Akkoca 3/06/2015

Sıra Öğrenci No: Ad Soyad Danışman Sınav Tarihi Sınav Saati Sınav Yeri Jüri 1 10240002 Abdurrahman Şahin Doç. Dr. Dicle Bal Akkoca 3/06/2015 Sıra Öğrenci No: Ad Soyad Danışman Sınav Tarihi Sınav Saati Sınav Yeri Jüri 1 10240002 Abdurrahman Şahin Doç. Dr. Dicle Bal Akkoca 3/06/2015 08:30-08:50 D-4 Arş. Gör. Hatice Kara 2 10240017 Zeyneb Elban

Detaylı

BUCA TOKİ TURGUT ÖZAL O.O UYGULAMANIN BAŞLAMA VE BİTİŞ TARİHİ 24.02.2014-05.06.2014 MDR. BURHAN SAVAR

BUCA TOKİ TURGUT ÖZAL O.O UYGULAMANIN BAŞLAMA VE BİTİŞ TARİHİ 24.02.2014-05.06.2014 MDR. BURHAN SAVAR BUCA TOKİ TURGUT ÖZAL O.O UYGULAMANIN BAŞLAMA VE BİTİŞ TARİHİ 24.02.2014-05.06.2014 MDR. BURHAN SAVAR İKİNCİ ÖĞRETİM MDR. YRD. SELÇUK ESER 1. 2010261011 2. 2010261012 3. 2010261013 4. 2010261014 5. 2010261015

Detaylı

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ ULUSAL BİLDİRİMLERİNİN HAZIRLANMASI PROJESİ 6. ULUSAL BİLDİRİM TURİZM BÖLÜMÜ

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ ULUSAL BİLDİRİMLERİNİN HAZIRLANMASI PROJESİ 6. ULUSAL BİLDİRİM TURİZM BÖLÜMÜ İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ ULUSAL BİLDİRİMLERİNİN HAZIRLANMASI PROJESİ 6. ULUSAL BİLDİRİM TURİZM BÖLÜMÜ Özgür ZEYDAN Öğr. Gör. Dr. Kasım 2014 Ankara Sunum Planı Önceki bildirimlerde Turizm bölümleri İklim Değişikliği

Detaylı

T.C. Doğu Marmara Kalkınma Ajansı Düzce Yatırım Destek Ofisi Yatırıma Uygun Turizm Alanları Raporu Sektörel Raporlar Serisi IX

T.C. Doğu Marmara Kalkınma Ajansı Düzce Yatırım Destek Ofisi Yatırıma Uygun Turizm Alanları Raporu Sektörel Raporlar Serisi IX T.C. Doğu Marmara Kalkınma Ajansı Düzce Yatırım Destek Ofisi Yatırıma Uygun Turizm Alanları Raporu Sektörel Raporlar Serisi IX AĞUSTOS 2014 DÜZCE TURİZM YATIRIM ALANLARI T.C. DOĞU MARMARA KALKINMA AJANSI

Detaylı

2014 VERGİLENDİRME DÖNEMİNDE EN FAZLA VERGİ BEYAN EDEN YILLIK GELİR VERGİSİ MÜKELLEFLERİ

2014 VERGİLENDİRME DÖNEMİNDE EN FAZLA VERGİ BEYAN EDEN YILLIK GELİR VERGİSİ MÜKELLEFLERİ 2014 LENDİRME DÖNEMİNDE EN FAZLA BEYAN EDEN YILLIK GELİR Sİ MÜKELLEFLERİ 1 İSMİNİN AÇIKLANMASINI İSTEMİYOR 1.278.026,68 2 İSMİNİN AÇIKLANMASINI İSTEMİYOR 406.629,18 3 ZEKİ YURTBAY GMSİ - MSİ 394.927,63

Detaylı

DPT Bünyesindeki Kurullar:

DPT Bünyesindeki Kurullar: DPT Bünyesindeki Kurullar: Yüksek Planlama Kurulu ve Para-Kredi ve Koordinasyon Kurulu Mustafa Ateş Nisan 2001 Sayfada yer alan bilgiler Kurullar Sekreteryasõ Uzmanõ Mustafa Ateş in, 1999 yõlõnda Teşkilatça

Detaylı

DUYURU ADAYLARIN DİKKATİNE

DUYURU ADAYLARIN DİKKATİNE DUYURU Kurumumuz Merkez teşkilatında münhal bulunan 25 TÜİK Uzman Yardımcılığı sözlü sınavına katılacak adayların sözlü sınavı 10-11-12-13/09/2013 tarihinde yapılacaktır. Sınav yeri, sınav saati ve adayların

Detaylı

MEMUR KADROSU İÇİN GÖREVDE YÜKSELME SINAVINA GİRMEYE HAK KAZANANLARA İLİŞKİN KESİNLEŞEN ADAY LİSTESİ

MEMUR KADROSU İÇİN GÖREVDE YÜKSELME SINAVINA GİRMEYE HAK KAZANANLARA İLİŞKİN KESİNLEŞEN ADAY LİSTESİ 1 Özay DAL 2 Ayşe Nevbu ÇETİNKAYA ŞEKERCİOĞLU 3 Turgay TURANLIOĞLU 4 Bülent KOTLUK 5 Halil SARPKAYA 6 Canan UZUN 7 Fatma ÇAKMAK ÜNLÜ 8 Cafer KURT 9 Nusret ERSÖZ 10 Hakan BARAN 11 Mehmet DOĞAN 12 Naime

Detaylı

128 ADA 27 VE 32 PARSEL NUMARALI TAŞINMAZLARA YÖNELİK 1/5000 ÖLÇEKLİ AÇIKLAMA RAPORU

128 ADA 27 VE 32 PARSEL NUMARALI TAŞINMAZLARA YÖNELİK 1/5000 ÖLÇEKLİ AÇIKLAMA RAPORU AKÇAKALE KÖYÜ (MERKEZ/GÜMÜŞHANE) 128 ADA 27 VE 32 PARSEL NUMARALI TAŞINMAZLARA YÖNELİK 1/5000 ÖLÇEKLİ NAZIM İMAR PLANI AÇIKLAMA RAPORU 2016 AKÇAKALE KÖYÜ-MERKEZ/GÜMÜŞHANE 128 ADA 27 VE 32 NUMARALI PARSELLERE

Detaylı

T.C. IĞDIR ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ İLAHİYAT FAKÜLTESİ. SAYI : / 23/09/2014 KONU : Pedagojik Formasyon CUMHURİYET ORTAOKULU MÜDÜRLÜĞÜNE

T.C. IĞDIR ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ İLAHİYAT FAKÜLTESİ. SAYI : / 23/09/2014 KONU : Pedagojik Formasyon CUMHURİYET ORTAOKULU MÜDÜRLÜĞÜNE CUMHURİYET ORTAOKULU MÜDÜRLÜĞÜNE Uygulamaya Çıkacak Olan Öğrencinin Öğretim DĠKAB 15386449022 Celal AYRİBAŞ DĠKAB 34702593812 Neslihan KALAY DĠKAB 12491062184 Mariya ENSARI DĠKAB 10879544222 Asiye AÇIKALAN

Detaylı

Haci Seker Ali pehlivan Abdullah cifci Ali Bayam Ahmet Taskin. Akif Büyükaslan. Ahmet Büyükaslan

Haci Seker Ali pehlivan Abdullah cifci Ali Bayam Ahmet Taskin. Akif Büyükaslan. Ahmet Büyükaslan Herkese mutluluklar dileriz AVRUPADAKI KERMELIKLILERIN ISIM LISTESI size kolaylik saglayacak herkesi bulacaksiniz Eger isim listesinde isminiz yoksa hemen bize bildirin saygilarimla Erol kilinç a cok tesekkür

Detaylı

20 MAYIS 2015, ÇARŞAMBA

20 MAYIS 2015, ÇARŞAMBA 20 MAYIS 2015, ÇARŞAMBA 09:00-10:30 AÇILIŞ TÖRENİ 10:30-11:00 KAHVE ARASI Dr. Cumhur Hakkı ÇANKAYA Erzurum Halk Sağlığı Müdürlüğü Halk Sağlığı Müdürü Prof. Dr. Recep BONCUKCUOĞLU Atatürk Üniversitesi Çevre

Detaylı

2014 VERGİLENDİRME DÖNEMİ YILLIK GELİR VERGİSİ REKORTMENLERİ

2014 VERGİLENDİRME DÖNEMİ YILLIK GELİR VERGİSİ REKORTMENLERİ 2014 VERGİLENDİRME DÖNEMİ YILLIK GELİR VERGİSİ REKORTMENLERİ İl: 58 - SİVAS S.NO Vergi Dairesi Vergi No Mükellef 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 BEYAN EDİLEN VERGİYE TABİ GELİR (MATRAH) HESAPLANAN (TAHAKKUK

Detaylı

YARGITAY ÜYELİĞİNE SEÇİLENLERE İLİŞKİN LİSTE. Uluslararası Hukuk Ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü

YARGITAY ÜYELİĞİNE SEÇİLENLERE İLİŞKİN LİSTE. Uluslararası Hukuk Ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü 1 21910 AHMET SIRRI ULAŞ İstanbul Hâkim 2 22805 SADİ SARIYILDIZ Ankara Çoc.Acm Bşk. 3 22935 MAHMUT KAYA Ankara ACM Bşk. 4 24959 ŞEFİK AKYILDIRIM Büyükçekmece C.Savcısı 5 25141 REFİK EĞRİ Mersin Hâkim 6

Detaylı

T.C. FIRAT ÜNİVERSİTESİ SENATO KARARLARI

T.C. FIRAT ÜNİVERSİTESİ SENATO KARARLARI Üniversitemiz Senatosu tarihinde saat da Rektör Prof.Dr. Kutbeddin DEMİRDAĞ 3.1.ÜNİVERSİTEMİZ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ II. ÖĞRETİM PROGRAMI 1. SINIF 11532430 NUMARALI

Detaylı

T.C ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ Farabi Değişim Programı Koordinatörlüğü

T.C ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ Farabi Değişim Programı Koordinatörlüğü EĞİTİM FAKÜLTESİ YRD. DOÇ. DR. HÜSEYİN HÜSNÜ BAHAR 0 446 2240089 1103 0 533 653 39 22 hhbahar@erzincan.edu.tr BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR BÖLÜMÜ ARŞ. GÖR. ÖZTÜRK AĞIRBAŞ 0446 2240089 1416 0505 8313642 oagirbas@erzincan.edu.tr

Detaylı

MEMUR KADROSUNDA ARANAN ŞARTLARI TAŞIYANLARA İLİŞKİN ADAY LİSTESİ

MEMUR KADROSUNDA ARANAN ŞARTLARI TAŞIYANLARA İLİŞKİN ADAY LİSTESİ 1 Özay DAL 2 Ayşe Nevbu ÇETİNKAYA ŞEKERCİOĞLU 3 Turgay TURANLIOĞLU 4 Bülent KOTLUK 5 Halil SARPKAYA 6 Canan UZUN 7 Fatma ÇAKMAK ÜNLÜ 8 Cafer KURT 9 Nusret ERSÖZ 10 Hakan BARAN 11 Mehmet DOĞAN 12 Naime

Detaylı

T.C. FIRAT ÜNİVERSİTESİ SENATO KARARLARI

T.C. FIRAT ÜNİVERSİTESİ SENATO KARARLARI Üniversitemiz Senatosu tarihinde saat da Rektör Prof.Dr. Kutbeddin DEMİRDAĞ başkanlığında, aşağıda imzaları bulunan üyelerinin katılımlarıyla toplanarak gündemdeki konuları görüşmüş ve aşağıdaki kararları

Detaylı

ASYA KATILIM BANKASI A.Ş İÇSEL BİLGİLERE ERİŞİMİ OLANLARIN LİSTESİ

ASYA KATILIM BANKASI A.Ş İÇSEL BİLGİLERE ERİŞİMİ OLANLARIN LİSTESİ 1 Abdullah GÜZELDÜLGER Yönetim Kurulu Başkanı 03.02.2015 2 Aydın GÜNDOĞDU Yönetim Kurulu Üyesi / Genel Müdür 03.02.2015 3 İsmail GÜLER Yönetim Kurulu Başkan Vekili 03.02.2015 4 Mehmet Ali GÖKÇE Yönetim

Detaylı

30 MAYIS 2015 CUMARTESİ GÜNÜ ANKARA'DA

30 MAYIS 2015 CUMARTESİ GÜNÜ ANKARA'DA 30 MAYIS 2015 CUMARTESİ GÜNÜ ANKARA'DA YAPILAN ENFORMASYON MEMURLUĞU VE ENFORMASYON MEMURLUĞU YABANCI DİL SINAV SONUÇLARI AŞAĞIDA YER ALMAKTADIR. SINAVDA BAŞARI BELGESİ ALMAYA HAK KAZANANLAR BELGELERİNİ

Detaylı

AĞUSTOS 2013 DÖNEMİ KARAMAN İLİ TÜKETİCİ HAKEM HEYETİ KARARLARI

AĞUSTOS 2013 DÖNEMİ KARAMAN İLİ TÜKETİCİ HAKEM HEYETİ KARARLARI 19.08.2013 524280 AHMET YÜZBAŞIOĞLU HALK BANKASI DOSYA MASRAFI ALEYHİNE 19.08.2013 512730 AHMET YILDIRIM VAKIFLAR BANKASI DOSYA MASRAFI ALEYHİNE 19.08.2013 527133 ABDULLAH ÖZLER ZİRAAT BANKASI DOSYA MASRAFI

Detaylı

5. KENTSEL ALTYAPI ULUSAL SEMPOZYUMU

5. KENTSEL ALTYAPI ULUSAL SEMPOZYUMU TMMOB İNŞAAT MÜHENDİSLERİ ODASI HATAY ŞUBESİ 5. KENTSEL ALTYAPI ULUSAL SEMPOZYUMU 5. KENTSEL ALTYAPI ULUSAL SEMPOZYUMU BİLDİRİLER VE PANEL KİTABI 1-2 Kasım, K 2007 1-2 KASIM 2007,, Antakya Kapak: İsmail

Detaylı

LOJMAN PUAN ÇİZELGESİ (AKADEMİK) SIRA TAHSİSLİ

LOJMAN PUAN ÇİZELGESİ (AKADEMİK) SIRA TAHSİSLİ LOJMAN ÇİZELGESİ (AKADEMİK) SIRA TAHSİSLİ ERCİYES ÜNİVERSİTESİ ARTI (+) EKSİ (-) 1 PROF. DR. CÜNEYT TURAN 162,81 6,00 3,00,00 24,0 195,8109,00-30,00-10,00-40 155,8109 2 PROF. DR. ÖKKEŞ İBRAHİM KARAHAN

Detaylı

TARIM, GIDA VE HAYVANCILIK 2023 KONGRESİ

TARIM, GIDA VE HAYVANCILIK 2023 KONGRESİ Türkiye nin Stratejik Vizyonu 2023 Stratejik Lokomotif Sektörler TARIM, GIDA VE HAYVANCILIK 2023 PROGRAM ( TASLAK ) 1. GÜN 8 Mayıs 2014, Perşembe İstanbul Gönen Hotel 09.00-09.30 Kayıt 09.30-10.45 Açılış

Detaylı

Yüzey Suları Çalışma Grubu

Yüzey Suları Çalışma Grubu Yüzey Suları TÜRKİYE ULUSAL HİDROLOJİ KOMİSYONU TUHK BAŞKANI: Dr. BÜLENT SELEK ÜNİVERSİTELER TEMSİLCİSİ: Prof. Dr. HAFZULLAH AKSOY TÜBİTAK TEMSİLCİSİ: Dr. SELMA AYAZ TUHK SEKRETERİ: Dr. HAKAN AKSU Çalışma

Detaylı

T.C. SAMSUN VALİLİĞİ İL AFET VE ACİL DURUM MÜDÜRLÜĞÜ AFET VE ACİL DURUM ARAMA KURTARMA BİRLİK MÜDÜRLÜĞÜ ÇALIŞMA PROGRAMI

T.C. SAMSUN VALİLİĞİ İL AFET VE ACİL DURUM MÜDÜRLÜĞÜ AFET VE ACİL DURUM ARAMA KURTARMA BİRLİK MÜDÜRLÜĞÜ ÇALIŞMA PROGRAMI GÖREVLİ PERSONEL GÖREV TARİHİ GÖREV SAATİ GÖREVİNKONUSU SÜRE (DK) (Görev ) YERİ ABDULHAMİT BİLGİN 25.08.2014 09.00 DEHLİZ İÇERİSİNDE AHŞAP DESTEK SETİ KURMAK 15 BİRLİK EĞİTİM ALANI BÜNYAMİN OKUR KAZIM

Detaylı

KENTSEL ULAŞIM SORUNLARI VE ÇÖZÜMLERİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA (BALIKESİR ÖRNEĞİ)

KENTSEL ULAŞIM SORUNLARI VE ÇÖZÜMLERİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA (BALIKESİR ÖRNEĞİ) KENTSEL ULAŞIM SORUNLARI VE ÇÖZÜMLERİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA (BALIKESİR ÖRNEĞİ) Turgut ÖZDEMİR 1, Ayşe TURABİ 2, Füsun ÜÇER 3, Ayhan ARIK 4 SUMMARY The present transportation infrastructures couldn t enough

Detaylı

Normandy Madencilik A.Ş. Ovacõk Altõn Madeni

Normandy Madencilik A.Ş. Ovacõk Altõn Madeni Normandy Madencilik A.Ş. Ovacõk Altõn Madeni İÇİNDEKİLER YÖNETİCİ ÖZETİ... 3 1 Toz ve Gaz Emisyonlarõnõn Kontrolü...4-5 Toz...4-5 Havada Hidrojen Siyanür (HCN) Gazõ... 6 2 Gürültü Kontrolü... 7 3 Kimyasal

Detaylı

Normandy Madencilik A.Ş. Ovacõk Altõn Madeni

Normandy Madencilik A.Ş. Ovacõk Altõn Madeni Normandy Madencilik A.Ş. Ovacõk Altõn Madeni İÇİNDEKİLER YÖNETİCİ ÖZETİ... 3 1 Toz ve Gaz Emisyonlarõnõn Kontrolü...4-5 Toz...4-5 Havada Hidrojen Siyanür (HCN) Gazõ... 6 2 Gürültü Kontrolü... 7 3 Kimyasal

Detaylı

T.C. FIRAT ÜNİVERSİTESİ ÜNİVERSİTE YÖNETİM KURULU KARARLARI 24.07.2015 2014-2015/17

T.C. FIRAT ÜNİVERSİTESİ ÜNİVERSİTE YÖNETİM KURULU KARARLARI 24.07.2015 2014-2015/17 Üniversitemiz Yönetim Kurulu nun, 26.06.2015 tarih ve 2014-2015/15.13 sayılı kararı uyarınca yaz aylarında çoğunluğun sağlanamadığı hallerde acil konularda karar almak ve bu kararları ilk Yönetim Kurulu

Detaylı

FIRAT ÜNİVERSİTESİ HARPUT ARAŞTIRMALARI DERGİSİ

FIRAT ÜNİVERSİTESİ HARPUT ARAŞTIRMALARI DERGİSİ T.C. FIRAT ÜNİVERSİTESİ HARPUT UYGULAMA ve ARAŞTIRMA MERKEZİ FIRAT ÜNİVERSİTESİ HARPUT ARAŞTIRMALARI DERGİSİ JOURNAL OF HARPUT STUDIES Cilt/Volume: III Sayı/Number: 1 Mart/March 2016 Harput Araştırmaları

Detaylı

Endüstri Bölgeleri Kanununda Değişiklik Yapõlmasõ Hakkõnda Kanun

Endüstri Bölgeleri Kanununda Değişiklik Yapõlmasõ Hakkõnda Kanun Endüstri Bölgeleri Kanununda Değişiklik Yapõlmasõ Hakkõnda Kanun Kanun No. 5195 Kabul Tarihi: 22.6.2004 MADDE 1.- 9.1.2002 tarihli ve 4737 sayõlõ Endüstri Bölgeleri Kanununa 1 inci maddeden sonra gelmek

Detaylı

BİLGİ TOPLUMUNA DÖNÜŞÜM POLİTİKASI

BİLGİ TOPLUMUNA DÖNÜŞÜM POLİTİKASI BİLGİ TOPLUMUNA DÖNÜŞÜM POLİTİKASI I Gİ R İŞ Bilgi, geleneksel faktörlerin yanõ sõra üretimin en temel girdisi haline gelmiştir. Dünya ekonomisindeki küreselleşme ile bilgi ve iletişim teknolojilerindeki

Detaylı

T.C. AHİ EVRAN ÜNİVERSİTESİ BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR YÜKSEKOKULU BEDEN EĞİTİMİ ÖĞRETMENLİĞİ BÖLÜMÜ, 2011-2012 ÖĞRETİM YILI GÜZ YARIYILI

T.C. AHİ EVRAN ÜNİVERSİTESİ BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR YÜKSEKOKULU BEDEN EĞİTİMİ ÖĞRETMENLİĞİ BÖLÜMÜ, 2011-2012 ÖĞRETİM YILI GÜZ YARIYILI BEDEN EĞİTİMİ ÖĞRETMENLİĞİ BÖLÜMÜ, 2011-2012 ÖĞRETİM YILI GÜZ YARIYILI VİZE MAZERET PROGRAMI 1/3 Kredisi Öğretim Kodu Adı 046210058 Yusuf KÖSE A 101 Beden Eğitimi ve Sporun Temelleri 2 0 2 Yrd.Doç.Dr.

Detaylı

2015 YILI İL MÜDÜRLÜĞÜ LOJMAN SIRA LİSTESİNE BAŞVURANLARA AİT LİSTEDİR.(1. GRUP) Lojman Tercihi. Yenimahalle. Balcıoğlu

2015 YILI İL MÜDÜRLÜĞÜ LOJMAN SIRA LİSTESİNE BAŞVURANLARA AİT LİSTEDİR.(1. GRUP) Lojman Tercihi. Yenimahalle. Balcıoğlu 2015 YILI İL MÜDÜRLÜĞÜ LOJMAN SIRA LİSTESİNE BAŞVURANLARA AİT LİSTEDİR.(1. GRUP) S.N. ADI SOYADI UNVANI GÖREV YERİ 1 Erdoğan AKSU VHKİ. İl Millî Eğitim Müdürlüğü X 140 6 6 28 180 2 Yavuz ÖZCAN Bil.İşletmeni

Detaylı

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Kurumsal Yatõrõmcõ Yöneticileri Derneği K u r u l u ş u : 1 9 9 9 www.kyd.org.tr info@kyd.org.tr KYD Aylõk Bülten Ağustos 2003 -----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Detaylı

202 nolu sınıf Ders Adı LAW 201 Borçlar Hukuku Genel Hükümler I SIRA NO Öğrenci No Adı Soyadı Öğretim Elemanı Doç. Dr.

202 nolu sınıf Ders Adı LAW 201 Borçlar Hukuku Genel Hükümler I SIRA NO Öğrenci No Adı Soyadı Öğretim Elemanı Doç. Dr. 202 nolu sınıf LAW 201 Borçlar Hukuku Genel Hükümler I 1 1201011040 SAFİYE BÜKE 2 1201011010 TAHA EMİN YARIŞ 3 1101011062 SALİH YILDIZ 4 1201011030 KÜBRA ŞAHİN 5 1201011067 TUĞHAN ERTÜRK 6 1201011034 AYTEN

Detaylı

ENSTİTÜ FARABİ KOORDİNATÖRLERİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ FARABİ KOORDİNATÖRLERİ GÜZEL SANATLAR FAKÜLTESİ FARABİ KOORDİNATÖRLERİ

ENSTİTÜ FARABİ KOORDİNATÖRLERİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ FARABİ KOORDİNATÖRLERİ GÜZEL SANATLAR FAKÜLTESİ FARABİ KOORDİNATÖRLERİ Geçmişte Farabi Programına hizmet veren Koordinatörlerimize candan teşekkür ederiz. Öğretim Gör. H.Serhan Yaylacı (2009) Doç.Dr. Seçil Deren Van HET HOF ve Ar.Gör Umut TUNCER (2010) ENSTİTÜ FARABİ KOORDİNATÖRLERİ

Detaylı

vize1 vize2 vize3 vize4 vize5 vize6 vize7 ortalama arapca 85.7 krnort kuran 14.3 vize sonuc vizeyüzde sarf nahiv semanur 52 74 56 66 72 48 60

vize1 vize2 vize3 vize4 vize5 vize6 vize7 ortalama arapca 85.7 krnort kuran 14.3 vize sonuc vizeyüzde sarf nahiv semanur 52 74 56 66 72 48 60 vize1 vize2 vize3 vize4 vize5 vize6 vize7 ortalama arapca 85.7 krnort kuran 14.3 vize sonuc vizeyüzde sarf nahiv semanur 52 74 56 66 72 48 60 61,14285714 52,39942857 70 10,01 62,40942857 24,96377143 60

Detaylı

ADI SOYADI FİRMA ADI TARİHİ NO DURSUN KILIÇ DOSYA MASRAFI ZİRAAT BANKASI 25.03.14 330 KABUL S.NO KONUSU SONUÇ

ADI SOYADI FİRMA ADI TARİHİ NO DURSUN KILIÇ DOSYA MASRAFI ZİRAAT BANKASI 25.03.14 330 KABUL S.NO KONUSU SONUÇ T.C. TURHAL KAYMAKAMLIĞINDAN İLAN TURHAL KAYMAKAMLIĞI TÜKETİCİ SORUNLARI HAKEM HEYETİ BAŞKANLIĞI MART 2014 DÖNEMİ İÇERİSİNDE VERİLEN KARARLAR. MÜRACAT EDENİN ŞİKAYET EDİLEN KARAR S.NO KONUSU SONUÇ ADI

Detaylı

Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü. Orman Bölge Müdürlüğü. Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü. Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü

Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü. Orman Bölge Müdürlüğü. Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü. Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü İl Başkanlıkları İLİ GSM KURUM TELEFON KURUM FAKS ADANA 15 NOLU ŞUBE BAŞKANLIĞI Gürdal ERSOY 5358962272 adana@tocbirsen.org.tr ADANA 31 NOLU ŞUBE BAŞKANLIĞI Durmuş Bilal AKKUŞ 5052426404 322 457 06 453

Detaylı

Normandy Madencilik A.Ş. Ovacõk Altõn Madeni

Normandy Madencilik A.Ş. Ovacõk Altõn Madeni Normandy Madencilik A.Ş. Ovacõk Altõn Madeni İÇİNDEKİLER YÖNETİCİ ÖZETİ... 3 1 Toz ve Gaz Emisyonlarõnõn Kontrolü... 4 Toz... 4 Havada Hidrojen Siyanür (HCN) Gazõ... 6 2 Gürültü Kontrolü... 7 3 Kimyasal

Detaylı

TRABZON-ÇAYKARA-TAŞÖREN KÖYÜ KÜLTÜR YARDIMLAŞMA VE DAYANIŞMA DERNEĞİ ÜYE LİSTESİDİR

TRABZON-ÇAYKARA-TAŞÖREN KÖYÜ KÜLTÜR YARDIMLAŞMA VE DAYANIŞMA DERNEĞİ ÜYE LİSTESİDİR TRABZON-ÇAYKARA-TAŞÖREN KÖYÜ KÜLTÜR YARDIMLAŞMA VE DAYANIŞMA DERNEĞİ ÜYE LİSTESİDİR NO ADI SOYADI BABA ADI İKAMET YERİ TELEFON NUMARASI EMAİL ADRESİ İMZA 1 Ahmet ÇİFTÇİ Abdülaziz Güngören-İSTANBUL 0212

Detaylı

Son Gönderme Tarihi : 13.11.2014 13.01.2003 KENAN ARAYICI

Son Gönderme Tarihi : 13.11.2014 13.01.2003 KENAN ARAYICI İŞYERİNE SÖZLÜ SINAV / MÜLAKAT İÇİN GÖNDERİLENLERİN LİSTESİ Talebi Alan Ünite Adı : ELBİSTAN HİZMET MERKEZİ Talebi Veren Kurum Adı : ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş. (EÜAŞ) - KAHRAMANMARAŞ Talebin Statüsü (Normal,

Detaylı

T.C. AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ YÖNETİM KURULU KARARLARI

T.C. AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ YÖNETİM KURULU KARARLARI KARAR 2012/012 01: 2011-2012 Eğitim-Öğretim Yılı Bahar Yarıyılı itibariyle Tez Savunma Sınavına girecek öğrencilerin Anabilim Dalları Kurul Kararlarınca önerilen ve Enstitümüz Yönetim Kuruluna sunulan

Detaylı

Çalışma Ziyaretleri 2011 yılı 2.Dönem Kabul Edilen Katılımcılar Listesi Referans No Adı-Soyadı Şehir Ziyaret Grup No Ülke

Çalışma Ziyaretleri 2011 yılı 2.Dönem Kabul Edilen Katılımcılar Listesi Referans No Adı-Soyadı Şehir Ziyaret Grup No Ülke Referans No Adı-Soyadı Şehir Ziyaret Grup No Ülke 2011-SV-02-TR-LLP-02545 Kurtuluş KARAMUSTAFA Kayseri 18 ÇEK CUMHURİYETİ 2011-SV-02-TR-LLP-04619 Zülkif DAĞLI İzmir 18 ÇEK CUMHURİYETİ 2011-SV-02-TR-LLP-02559

Detaylı

DOĞU KARADENİZ BÖLGESEL GELİŞME PLANI (DOKAP)

DOĞU KARADENİZ BÖLGESEL GELİŞME PLANI (DOKAP) No. Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlõk Devlet Planlama Teşkilatõ Müsteşarlõğõ Japonya Uluslararasõ İşbirliği Ajansõ JICA DOĞU KARADENİZ BÖLGESEL GELİŞME PLANI (DOKAP) Nihai Rapor CİLT VI: MEKANSAL GELİŞME

Detaylı

T.C. NİĞDE ÜNİVERSİTESİ İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ 2011-2012 ÖĞRETİM YILI İŞLETME BÖLÜMÜ - BAHAR DÖNEMİ I. ÖĞRETİM DERS PROGRAMI 1-B

T.C. NİĞDE ÜNİVERSİTESİ İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ 2011-2012 ÖĞRETİM YILI İŞLETME BÖLÜMÜ - BAHAR DÖNEMİ I. ÖĞRETİM DERS PROGRAMI 1-B İŞLETME BÖLÜMÜ - BAHAR DÖNEMİ I. ÖĞRETİM DERS PROGRAMI -A -B -A -B GÜN SAAT SINIF: 0 KOD SINIF: 1 KOD SINIF: 6 KOD SINIF: 7 KOD SINIF: 0 KOD SINIF: 01 KOD SINIF: 05 KOD 1 Prof.Dr. Zeki DOĞAN 1 09.00-09.5

Detaylı

S.No Kodu Adı T U K ECTS Kodu Adı T U K ECTS Üniversite Fakülte Bölüm Açıklama

S.No Kodu Adı T U K ECTS Kodu Adı T U K ECTS Üniversite Fakülte Bölüm Açıklama 2 ÖĞRENCİ NO : 090100057 ADI SOYADI : Arda Demir BÖLÜMÜ: İnşaat Mühendisliği 2 IM-303 Çelik Yapılar-I 3 0 3 5 CİVE 487 Çelik Yapılar 4 1 5 5 Pamukkale Mühendislik İnşaat Uygun 3 IM-309 Ulaşım I 3 0 3 5

Detaylı

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ ANTALYA NıN İÇİNDE BULUNDUĞU EKONOMİK ORTAM 2 ANTALYA GENEL BİLGİLER Nüfus Antalya: 2.158.265 Türkiye: 76.667.864 KOBİ Sayısı

Detaylı

DOĞU KARADENİZ BÖLGESEL GELİŞME PLANI (DOKAP)

DOĞU KARADENİZ BÖLGESEL GELİŞME PLANI (DOKAP) No. Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlõk Devlet Planlama Teşkilatõ Müsteşarlõğõ Japonya Uluslararasõ İşbirliği Ajansõ JICA DOĞU KARADENİZ BÖLGESEL GELİŞME PLANI (DOKAP) Nihai Rapor CİLT III: EKONOMİK SEKTÖRLER

Detaylı

Güzelbahçe İlçe Raporu

Güzelbahçe İlçe Raporu 2014-2023 İzmir Bölge Planı İlçe Toplantıları Mayıs, 2013 Nüfus Yapısı Genel Bilgiler Yüzölçümü, 2002: 116,91 km 2 Nüfus, ADNKS, 2012: 28.469 kişi Nüfus Yoğunluğu, 2012: 243 kişi Şehirleşme Oranı, 2012:

Detaylı

EĞİTİM BİLİMLERİ ENSİTİTÜSÜ 2014-2015 BAHAR YARIYILI LİSANSÜSTÜ BAŞVURU SONUÇLARI

EĞİTİM BİLİMLERİ ENSİTİTÜSÜ 2014-2015 BAHAR YARIYILI LİSANSÜSTÜ BAŞVURU SONUÇLARI EĞİTİM BİLİMLERİ ENSİTİTÜSÜ 2014-2015 BAHAR YARIYILI LİSANSÜSTÜ BAŞVURU SONUÇLARI AFET EĞİTİMİ VE YÖNETİMİ (TEZLİ YÜKSEK LİSANS) 1 JALE YAZGAN BAŞARILI HAYIR 2 X FIRAT ORUÇ BAŞARILI EVET 3 X BÜLENT KAYA

Detaylı

T.C. F I R A T Ü N İ V E R S İ T E S İ SENATO KARARLARI 29.12.2015 2015-2016/4

T.C. F I R A T Ü N İ V E R S İ T E S İ SENATO KARARLARI 29.12.2015 2015-2016/4 Üniversitemiz Senatosu 29.12.2015 tarihinde saat 13.30 da Rektör Prof. Dr. Kutbeddin DEMİRDAĞ başkanlığında, aşağıda imzaları bulunan üyelerinin katılımlarıyla toplanarak gündemdeki konuları görüşmüş ve

Detaylı

MEVLANA KOORDİNATÖRLER LİSTESİ

MEVLANA KOORDİNATÖRLER LİSTESİ İsim Telefon E Posta Mevlana Kurum Koordinatörü Doç. Dr. Cahit Tağı ÇELİK 388 225 22 58 ctcelik@nigde.edu.tr MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ İnşaat Mühendisliği Doç. Dr. Mustafa SARIDEMİR 0388 225 24 85 msdemir@nigde.edu.tr

Detaylı

ATAMA / YERDEĞİŞTİRME ONAY LİSTESİ

ATAMA / YERDEĞİŞTİRME ONAY LİSTESİ ATANDIĞI GÖREV YERİ ve ALANI MEHMET AYTEKİN GAZİANTEP ŞAHİNBEY Gaziantep Beden Eğitimi 72 2 ERGÜN ASLANARGUN GAZİANTEP ŞEHİTKAMİL Bayraktar Anadolu Beden Eğitimi GAZİANTEP ŞEHİTKAMİL (74909)Hacı Lütfiye

Detaylı

2. Çeyrek Dönem sonunda aşağıdaki öğrenciler belirtilen seviyelerde eğitimlerine devam edeceklerdir. Öğrenci No. Adı-Soyadı Seviyesi

2. Çeyrek Dönem sonunda aşağıdaki öğrenciler belirtilen seviyelerde eğitimlerine devam edeceklerdir. Öğrenci No. Adı-Soyadı Seviyesi 2. Çeyrek Dönem sonunda aşağıdaki öğrenciler belirtilen seviyelerde eğitimlerine devam edeceklerdir. Öğrenci No. Adı-Soyadı Seviyesi 120114036 Ozan Emre ERDEM Upper-Intermediate 120114023 Buse Yonca HÜSMEN

Detaylı

MKE HURDA İŞLETMESİ MÜDÜRLÜĞÜ 31 Mart 2015 TARİHLİ ARAÇ İHALESİ 1. TEKLİF SONUÇLARI

MKE HURDA İŞLETMESİ MÜDÜRLÜĞÜ 31 Mart 2015 TARİHLİ ARAÇ İHALESİ 1. TEKLİF SONUÇLARI MKE HURDA İŞLETMESİ MÜDÜRLÜĞÜ 31 Mart 2015 TARİHLİ ARAÇ İHALESİ 1. TEKLİF SONUÇLARI Tanıtım Kodu : 2014ARAÇGR1074 Malzeme Adı : FORD TRANSİT (1995 MODEL) 55930056856 SELİN OKYOL Peşin 3.259,00 TL 4444

Detaylı

E-Devlet ve İnternet Veri Merkezleri

E-Devlet ve İnternet Veri Merkezleri E-Devlet ve İnternet Veri Merkezleri Haluk Tanrõkulu haluk.tanrikulu@telekom.gov.tr Her yerde WEB Web sayfa sayõsõ dünyadaki insan sayõsõndan çoktur. Daha fazla band genişliği = Çok daha fazla disk Alanõ

Detaylı

KOMİSYON SORUMLULUK ALANI ALT KURUL KOMİSYONU Prof. Dr. Mete GÜNDOĞAN BAŞKAN Yrd. Doç. Dr. Ayşe ÖZDEMİR

KOMİSYON SORUMLULUK ALANI ALT KURUL KOMİSYONU Prof. Dr. Mete GÜNDOĞAN BAŞKAN Yrd. Doç. Dr. Ayşe ÖZDEMİR KOMİSYON SORUMLULUK ALANI ALT KURUL KOMİSYONU Prof. Dr. Mete GÜNDOĞAN BAŞKAN Yrd. Doç. Dr. Ayşe ÖZDEMİR Prof. Dr. Galip SAİD Prof. Dr. Mahmut KARTAL Prof. Dr. Selman KARAYILMAZLAR SEKRETERYA MÜHENDİSLİK

Detaylı

10. ÇEVRE İSTATİSTİKLERİ

10. ÇEVRE İSTATİSTİKLERİ TR41 Bölgesi 2008 2010 10. ÇEVRE İSTATİSTİKLERİ 10.1. Atık İstatistikleri 10.1.1. Belediye- Atık Hizmeti Verilen Nüfus ve Atık Miktarı 2008,2010 Toplam nüfus Belediye Anket uygulanan Anket uygulanan Atık

Detaylı

Karar No : 4098 Karar Tarihi : 18/10/2014

Karar No : 4098 Karar Tarihi : 18/10/2014 Karar No : 4098 Karar Tarihi : 18/10/2014 Başkanlık Makamınca Kurulumuza sunulan 18/10/2014 tarihli yazıda aynen; Kurulumuzun 12/10/2014 tarihli, 2014/4087 sayılı kararı ile, 18 Ekim 2014 Cumartesi günü

Detaylı

TUNCELİ ÜNİVERSİTESİ ÖĞRETİM GÖREVLİSİ, OKUTMAN VE ARAŞTIRMA GÖREVLİSİ ALIMLARI ÖN DEĞERLENDİRME SONUÇLARI

TUNCELİ ÜNİVERSİTESİ ÖĞRETİM GÖREVLİSİ, OKUTMAN VE ARAŞTIRMA GÖREVLİSİ ALIMLARI ÖN DEĞERLENDİRME SONUÇLARI TUNCELİ ÜNİVERSİTESİ ÖĞRETİM GÖREVLİSİ, OKUTMAN VE ARAŞTIRMA GÖREVLİSİ ALIMLARI ÖN DEĞERLENDİRME SONUÇLARI tu 1 30154623510 Emine GÖZEL ÇOCUK GELİŞİMİ 83,52 Y.Lisans 68,03 78,873 2 28840014940 Özlem AKTAŞ

Detaylı

SİME-SEN EMNİYET ŞUBE DELEGE LİSTESİDİR

SİME-SEN EMNİYET ŞUBE DELEGE LİSTESİDİR SIRA NO SİME-SEN EMNİYET ŞUBE DELEGE LİSTESİDİR ADI SOYADI TC KİMLİK NO İL İŞ YERİ 1 ABDULLAH YAĞMUR 11134468536 KAYSERİ KAYSERİ PMYO 2 ABİDİN KURT 26606274676 BURSA BURSA OSMAN GAZİ İLÇE EMNİYET MD. 3

Detaylı

T.C. BOLU VALİLİĞİ Merkez Yunus Emre Ortaokulu Müdürlüğü 2014 YILI E-KAYIT OKUL ÖĞRENCİ LİSTESİ 11/10/2004 ORTAOKUL 01/04/2004 ORTAOKUL

T.C. BOLU VALİLİĞİ Merkez Yunus Emre Ortaokulu Müdürlüğü 2014 YILI E-KAYIT OKUL ÖĞRENCİ LİSTESİ 11/10/2004 ORTAOKUL 01/04/2004 ORTAOKUL 1 ABDULLAH KADİR EDİŞ 11/11/2004 ORTAOKUL 2 ABDÜLMUTTALİP KARAMAN 01/04/2004 ORTAOKUL 3 AHMET KOÇ 4 AHMET CAN ÇAMUR 12/07/2004 ORTAOKUL 5 ALEYNA AKKAYA 17/11/2004 ORTAOKUL 6 ALEYNA TAYŞİ 03/04/2004 ORTAOKUL

Detaylı

TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ AKADEMİK DEĞERLENDİRME VE KALİTE GELİŞTİRME KURULU (ADEK) ORGANİZASYON ŞEMASI ADEK. Kurumsal Değerlendirme Kurulu.

TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ AKADEMİK DEĞERLENDİRME VE KALİTE GELİŞTİRME KURULU (ADEK) ORGANİZASYON ŞEMASI ADEK. Kurumsal Değerlendirme Kurulu. TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ AKADEMİK DEĞERLENDİRME VE KALİTE GELİŞTİRME KURULU (ADEK) ORGANİZASYON ŞEMASI ADEK ADEK ÜYELERİ Başkan Prof. Dr. Abdulkadir ŞENGÜN Üyeler Prof. Dr. Muhammet KÖSECİK Prof. Dr. Mikdat

Detaylı

Fiziki Özellikleri. Coğrafi Konumu Yer Şekilleri İklimi

Fiziki Özellikleri. Coğrafi Konumu Yer Şekilleri İklimi KİMLİK KARTI Başkent: Roma Yüz Ölçümü: 301.225 km 2 Nüfusu: 60.300.000 (2010) Resmi Dili: İtalyanca Dini: Hristiyanlık Kişi Başına Düşen Milli Gelir: 29.500 $ Şehir Nüfus Oranı: %79 Ekonomik Faal Nüfus

Detaylı

LİSANSSIZ ELEKTRİK ÜRETİMİNE İLİŞKİN BAŞVURULARIN DEĞERLENDİRİLMESİ BAŞVURU SAHİBİ DEĞERLENDİRME GEREKÇE

LİSANSSIZ ELEKTRİK ÜRETİMİNE İLİŞKİN BAŞVURULARIN DEĞERLENDİRİLMESİ BAŞVURU SAHİBİ DEĞERLENDİRME GEREKÇE LİSANSSIZ ELEKTRİK ÜRETİMİNE İLİŞKİN BAŞVURULARIN DEĞERLENDİRİLMESİ BAŞVURU SAHİBİ DEĞERLENDİRME GEREKÇE 1-19.07.2011 AYŞE AYDIN Müracaat Reddedildi EK1, Ek2, Tek Hat Şeması, Mülkiyet 2-20.07.2011 OSMAN

Detaylı

TEKNOLOJİ FAKÜLTESİNİN ORTAK DERSLERİ İÇİN DERSLİKLER

TEKNOLOJİ FAKÜLTESİNİN ORTAK DERSLERİ İÇİN DERSLİKLER 202-206 ile belirtilen derslikler 302-306 ile belirtilen derslikler 402-406 ile belirtilen derslikler 101-106 ile belirtilen derslikler Mavi Anfi Yeşil Anfi Turuncu Anfi 1 Nolu Salon (Teknik Resim Sınıfı)

Detaylı

Adı Soyadı Sertifika Sınav Hakkı 100034 ÖMER EMRE B 2 MERKEZ Denizli Lisesi

Adı Soyadı Sertifika Sınav Hakkı 100034 ÖMER EMRE B 2 MERKEZ Denizli Lisesi Sınav Kodu Adı Soyadı Sertifika Sınav Hakkı İlçe Adı Kurum Adı 100034 ÖMER EMRE B 2 Denizli 100034 ENGİN GÜLDAL B 3 Endüstri Meslek 100034 BAYRAM KUTLU A2 1 Anafartalar 100034 ÖZCAN CEYHAN B 1 Denizli

Detaylı