T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI TEMEL SAĞLIK HİZMETLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ (SAĞLIK TURİZMİ BİRİMİ)

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI TEMEL SAĞLIK HİZMETLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ (SAĞLIK TURİZMİ BİRİMİ)"

Transkript

1 TEMEL SAĞLIK HİZMETLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ MEDİKAL TURİZM ARAŞTIRMASI (Birinci Bölüm) Ekim Aralık 2010 Ankara

2 Sağlıkta dâhil pek çok şeyin küreselleştiği ve küreselleşmek zorunda olduğu bir dünyada öncü politikalar geliştirerek olaylara ve gelişmelere yön veren ülke olmakla kendi kabuğuna sıkışmış, gecikmiş ve ardıl adımlarla olayların ve gelişmelerin arkasından gitmek arasında bir tercih var önümüzde Drs. Cemal YILMAZ T.C. Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Sağlık Turizmi Danışmanı Aralık 2010 Ankara Copyright 2010

3 İÇİNDEKİLER I. SAĞLIK TURİZMİ BİRİMİ KOORDİNATÖRÜNÜN ÖNSÖZÜ II. ARAŞTIRMACININ ÖNSÖZÜ III. YÖNETİCİ ÖZETİ İÇİNDEKİLER A. SAĞLIK TURİZMİ YURTDIŞI ARAŞTIRMASI I 1. ARKA PLAN YILI SAĞLIK TURİZMİ İKİNCİ VE ÜÇÜNCÜ ARAŞTIRMALARI 3. ARAŞTIRMA YÖNTEMİ VE VERİLERİN DERLENMESİ 4. KISA TARİHÇE 5. SAĞLIK TURİZMİNDE TANIMLAR 5.1. Medikal Turizm 5.2. Termal ve SPA-Wellness Turizmi 5.3. İleri Yaş ve Engelli Turizmi 6. TÜRKİYE DE GENEL TURİZM İÇERİSİNDE SAĞLIK TURİZMİNİN DURUMU 6.1. Genel Turizme Kısa Bakış 6.2. Genel Turizmden Elde Edilen Gelir 6.3. Türkiye de Sağlık Turizmi Verileri 6.4. Medikal Turizmini Besleyen Nedenler 6.5. Medikal Turizminde Tersine Akış 6.6. Medikal Turizmin Riskleri ve Önündeki Engeller 6.7. Medikal Turizmde Öne Çıkan Ülkeler B. MEDİKAL TURİZMİN LİDER ÜLKELERİ 7. HİNDİSTAN 7.1. Ülke Kimliği, 7.2. Hindistan Sağlık Turizmi 7.3. Hindistan Sağlık Sistemi 7.4. Hindistan Sağlık Turizmi Hizmetlerinde Uygulanan Ücretler 8. TAYLAND 8.1. Ülke Kimliği 8.2. Tayland Sağlık Turizmi 8.3. Tayland Sağlık Sistemi 8.4. Tayland Sağlık Turizmi Hizmetlerinde Uygulanan Ücretler

4 9. SİNGAPUR 9.1. Ülke Kimliği 9.2. Singapur Sağlık Turizmi 9.3. Singapur Sağlık Sistemi 9.4. Singapur Sağlık Turizmi Hizmetlerinde Uygulanan Ücretler 10. AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ Ülke Kimliği ABD Sağlık Turizmi ABD Sağlık Sistemi ABD de Sağlık Hizmetlerinde Uygulanan Ücretler 11. MALEZYA Ülke Kimliği Malezya Sağlık Turizmi Malezya Sağlık Sistemi Malezya Sağlık Hizmetlerinde Uygulanan Ücretler 12. TÜRKİYE DE SAĞLIK TURİZMİNE GENEL BAKIŞ 13. EKLER 14. KAYNAKÇA

5 I. SAĞLIK TURİZMİ BİRİMİ KOORDİNATÖRÜNÜN ÖN SÖZÜ Türkiye; sağlık turizminde bölgesel bir güç 31 Mart 2010 tarihinde kurulan Sağlık Turizmi Birimi geçtiğimiz yıl yoğun bir yılı geride bırakırken 2011 yılına bir önceki yılın bilgi ve tecrübe birikimiyle girmektedir. Ülkemizde sağlık turizmi alanında yapılan çalışmaların eşgüdümünün sağlanması, bu alanda tedavi ve sağlık hizmeti sunan kurum ve kuruluşlarda aranması gereken standartların belirlenmesi ve buna bağlı olarak akreditasyon sürecinin başlatılması amacıyla çeşitli planlamalar yapmış bulunuyoruz. Sağlık turizminin alt türevlerinden olan gerek medikal gerekse termal ve ileri yaş turizminde söyleyeceği pek çok söz bulunan Türkiye gibi bölgesel bir güce yakışan öncelikli olarak kendi sınırları içerisinde mutfak çalışması yaparak bu alanda çalışan kamu ve özel sektörden paydaşlarıyla hedefini belirlemesi, buna uygun plan ve stratejilerini ivedilikle geliştirmesidir. Bilindiği üzere politika ve strateji belirlenmesi yeterli veri ve bilgiye gereksinim duyar. Ülkemiz her ne kadar sağlık turizminde çok gerilerde olmasa da sağlık turizminin nispeten yeni bir alan olması nedeniyle bu alanda çok fazla araştırma ve inceleme bulunmadığı için birçok çalışmaların ilklerini yapma durumumuz söz konusu olmaktadır. Nitekim elinizdeki bu çalışma da bu alanda yapılan çalışmaların ilkini teşkil etmektedir. Sağlık Turizmi Danışmanımız Drs. Cemal Yılmaz tarafından yapılan bu Yurtdışı Sağlık Turizmi Araştırmasının birincisini oluşturan Medikal Turizm araştırmasını takiben 2011 yılında İleri Yaş ve Engelli Turizmi VE Termal Turizmi / SPA-Wellnes olmak üzere diğer bölümlerinin araştırmasının yapılması planlanmaktadır. Bu çalışmaların bu alandaki bilgi boşluklarının doldurulmasına katkıda bulunmasını umar 2011 yılının ülkemiz için güzellikler getirmesini dilerim. Dr. Dursun AYDIN Sağlık Turizmi Birimi Koordinatörü

6 II. ARAŞTIRMACININ ÖN SÖZÜ Pek çok ülkenin ortak paydası; Sağlık Turizmi Sağlık Turizmi küresel ölçekte sloganlarla ifade edilme dönemini gerilerde bırakıyor artık ve yeni küresel oluşumların merkezinde konuşlanmaya başlıyor. Küresel ölçekte kültürel, ekonomik, sosyal ve sağlık alanında ciddi fay hattı kırılmalarının yaşandığı, yeni dünya düzenlerinin oluşmaya başladığı günümüzde Türkiye nin bölgesinde ve dünyada meydana gelen bu değişimlere bigâne kalması düşünülemez. Sağlık turizmini de kapsayan sağlıkta genel değişim ve dönüşüm devletlerin siyasi, kültürel, sosyal, istihdam, mali yapı ve sosyal güvenlik gibi makro politikalarından ayrı düşünülemeyecek kadar birbirine bağlı ve iç içe geçmiş temel ve stratejik konuların başında gelmektedir. Bu değişim ve dönüşümün temel öğelerinden birini oluşturan sağlık turizmi sanıldığının aksine oldukça fazla alan ve disiplinle ilintili ve ilgili bulunmakta. Ulus devletlerin kendi öz varoluş gerekçelerinden sapmadan esnek davranarak kendi yüksek çıkarları temelinde başka ülkelerle siyasi, kültürel ve ekonomik işbirliğine yönelmesi kaçınılmaz bir durum olarak zuhur ettiği gibi sağlık turizmi alanında da benzer işbirlikleri kaçınılmaz bir gerçeklik olarak önümüze çıkmakta. Ülkemizin sahip olduğu hastane ve sağlık kurumlarının gelişmiş ve ileri teknolojiyle donatılmış altyapı ve yetişmiş doktor ve sağlık elemanları gibi nitelikli insan kaynaklarına sahip olması Türkiye nin medikal turizmde dünya sıralamasında ilk 5 e girmesini mümkün kılabilecek asli unsurlardır. Elinizdeki bu mütevazı araştırmanın birinci bölümünü oluşturan Medikal Turizm araştırmasında, sağlık turizminde dünyada şu anda önde giden Hindistan, Tayland, Malezya, Singapur ve Almanya gibi ülkelerin aslında Türkiye den altyapı ve sağlık elemanı açısından çok ileri olmasından değil özel sektör ve devlet kurumlarının birlikte çalışarak ortak politika ve stratejiler geliştirme becerilerini göstermelerinden kaynaklanmaktadır. Bu nedenle artık küresel bir seyir takip eden ve pek çok ülkenin ortak paydası olmaya başlayan sağlık turizminde bu işbirliğini gerçekleştirme ve artı değer oluşturma sırası 2011 de artık güzel ülkemiz Türkiye de diye düşünüyorum. Drs. Cemal Yılmaz Sağlık Turizmi Danışmanı / Araştırmacı

7 III. YÖNETİCİ ÖZETİ Araştırma Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü bünyesinde çalışmalarını yürüten Sağlık Turizmi Birimi kurulduğu Mart 2010 dan beri yoğun bir şekilde çalışmalarına devam etmektedir yılını kuruluş ve altyapı oluşumuna tahsis eden Birim ekim-aralık 2010 tarihleri arasında elinizdeki bu envanter araştırmasını yapmış bulunmakta. Bu araştırmada, sağlık turizmi alanında yurtdışında yapılan çalışmalar incelenmiş, gelişmeler takip edilmiş, sağlık turizminde öne çıkan ülkelerin durumları irdelenmiş, iç ve dış dinamiklerine bakılmış ve başarılarının arkasında yatan asli unsurlar anlaşılmaya çalışılmıştır. Elinizdeki bu medikal turizm ağırlıklı ilk araştırmadan sonra 2011 yılında sağlık turizminin diğer bileşenleri ayrıntılı olarak incelenecektir. Kavramlarda belirsizlik Bu arada sağlık turizmi alanında gerek ülkemizde gerekse uluslar arası alanda ciddi bir kavram kargaşasının hüküm sürdüğü görülmekte. Bir yanda sağlık turizmi derken medikal turizm kastedilmekte diğer yandan termal turizm ve SPA-Wellness kastedilmektedir. Gerek medikal turizm gerekse, SPA-Wellness de buna dâhil olmak üzere, termal turizm ile ileri yaş ve engelli turizmi, sağlık turizminin alt bileşenleri olmasın rağmen sağlık turizmi terimi ile bütün bu türevler münferiden sağlık turizminin kendisi ve topyekûnu olarak anlaşılmıştır. Sağlık turizmi yalnız medikal veya termal turizm olmayıp bütün bunların bir araya gelerek oluşturdukları bir üst kavram olarak anlaşılıp türevlerinin de buna göre tanımlarının yapılması daha doğru olacaktır. Bu nedenle biz bu çalışmalarımızda sağlık turizmi kavram ile tüm bileşenlerini birlikte kastedip bu kavramı yalnız bir bileşene münhasır kılmayacağız. Sağlık turizminin geleceği Sağlık turizmi nereden bakılırsa bakılsın önüne geçilemeyecek ve geçilmemesi de gereken bir olgu olarak karşımıza çıkmakta. Ülkeler arasında işbirliği ve ortaklıkların artması, bireyin sınır ötesi seyahat özgürlük ve imkânının artması, sınırların daha kolay aşılması ve vize gibi bunu önleyici engellerin azalması, sağlık turizminin ülkelerin gelirlerinde ciddi artışlara sebep olması, gezi ve tatil turizminin bıraktığı gelirlerin (ortalama 650 Dolar) kişi başına sağlık turizminden elde edilen gelirlere oranla çok düşük kalması pek çok ülkenin sağlık turizmini bir politika olarak ele almasına ve bu alanda ciddi yatırımlar yapmaya yönelmesine sebep olmuştur.

8 Amerika da yapılan bir araştırmada yurtdışında sağlık hizmetleri almak için en azından (altı bin) Dolar ve üstü harcamalarda tasarruf yapıldığı, bu miktarın altında kalan tedavilerde yurtdışına gitmenin bir tasarruf sağlamadığı belirtilmekte. Diğer yandan, yapılan tedavi ve sunulan hizmetlerin çeşitliliği ve bunlar arasında çok ciddi fiyat farkları olması nedeniyle sağlık turizminde turist başına ortalama bir fiyat vermek oldukça zor görünmekte. Bununla birlikte açık kalp ameliyatı, kök hücre nakli, diz ve kalça yenilemeleri gibi karmaşık ve ağır tıbbi müdahalelerde on binlerle ifade edilen miktarlar söz konusu olabilmektedir. Bu nedenle Hindistan, Almanya, Malezya, Singapur, Amerika Birleşik Devletleri ve Tayland gibi ilk 10 a dahil olan ülkelerde özellikle ciddi girdiler sağlayan tedavi türleri öne çıkmakta. Ayrıca bu ülkeler kamu ve özel sektör paydaşları olarak birlikte işbirliğine yönelmiş, ülkeleri yararına artı değer oluşturarak politika ve alt yapılarını buna göre kurgulamışlardır. Örneğin Almanya, 11 Eylül saldırılarından sonra yeni bir destinasyon arayan özellikle zengin körfez ülkelerinden gelen hastalara kucak açarak ABD den boşalan yeri doldurmayı başarmıştır. Sessiz sedasız yürüyen Almanya, Kuveyt başta olmak üzere diğer zengin Arapları ülkesine çekmekte ve bu guruba sağlık hizmetleri sunmakta epey yol almış bulunmakta. Aynı şekilde, sağlık turizminde dünya genelinde birinciliğini koruyan Hindistan 2012 yılında 1 milyonu aşkın sağlık turisti sayısına ulaşmayı hedeflemektedir. Dünyanın şimdi sağlık turizmi bağlamında yeniden şekillendiği, ya da diğer bir ifadeyle ayrıştırılıp pazar bölgeleri olarak işaretlendiği ve sunucu ülkeler tarafından pay edilmeye başlandığı göz önüne alınırsa Türkiye olarak nereye yoğunlaşacağımız, hedef kitlemizi kimlerin oluşturacağı, belirlediğimiz hedeflere ulaşabilmek için tanıtım konusunda nasıl bir yöntem izleyeceğimiz gibi konularda tüm paydaşlarla oturup ivedilikle plan ve stratejiler yapmaya başlamamız tarihi bir zorunluluk olarak ortaya çıkmakta. Sağlık turizminin ülke için riskleri Sağlık turizmi iki tarafı keskin bir bıçak görüntüsü vermekte; bir yanda ülke ekonomisine sağlayacağı mali ve istihdamla birlikte siyasi ve sağlık altyapısının gelişmesine olan katkılarının yanı sıra ülke içerisinde bir takım dengesizliklerin de oluşumuna sebebiyet vermesi söz konusu olabilmekte. Tayland da olduğu gibi nitelikli doktor ve sağlık personelinin kamudan daha fazla kazandıkları özel hastane ve diğer sağlık kuruluşlarını tercih etmeleri nedeniyle kamu hastanelerinde nitelikli doktor ve sağlık personeli sorunu ortaya çıkarabilmekte.

9 Diğer yanda özel hastanelerin daha yüksek ücretler ödeyen yabancı hastalara öncelik vermesi sonucunda yerli hastaların ikinci sınıf hasta muamelesi görmesi ancak kapasite fazlalığı ortaya çıkma ve yatakların boşalmasından sonra yerli hastaların tedavi edilmesi ve yabancılara öncelik verilmesi gibi başka riskleri de beraberinde getirme ve ülke içerisinde sosyal huzursuzluk ortaya çıkmasına sebep olma gibi durumlarla karşı karşıya kalınabilir. Bununla birlikte mademki sağlık turizmi önüne geçilemeyen bir vaka olarak karşımıza çıkmakta ve biz istesek de istemesek de bu küresel gelişim kendi mecrasında akacak o halde öncül adımlar atarak tüm risklerin hesaplandığı, özel sektör paydaşlarıyla durumun istişare edildiği, yerli ve yabancı hastalara sağlık hizmeti sunumunda bir dengenin belirlendiği belki de kota konduğu, olası risklerin olabildiğince azaltıldığı bir yöntem geliştirme yönüne gidilmelidir. Risk alarak gelişmeleri kontrollü bir şekilde yönlendirmek ve karar süreçlerine ve aşamalarına etki etmek, önlenemez bu küresel gelişmede hiçbir şey yapmadan nasıl bir şekil alacağı kestirilmeksizin kendi başına kaotik bir seyir takip etmesine izin vermekten daha iyidir. ABD muamması Türk hastane ve sağlık kurumları üzerinde Amerika Birleşik Devletleri sihirli ve gizemli bir etkiye sahip gözükmekte. Pek çok hastane ve sağlık kurumu, bir zamanlar bizden hasta çeken ABD den bu sefer tedavi için Türkiye ye hasta getirmeyi bir prestij olarak algılamakta ve bu konuda yatırım yapmaktadır. Örneğin çok yaygın yanlış algılamalara göre ABD den yakın dönemde 6 milyonluk büyük bir sağlık turisti pastası ortaya çıkacağı ve bunun yüzde 10 nun dahi Türkiye ye çekilmesinin çok büyük girdiler sağlayacağı gibi çok sığ yaklaşımlar görülmekte. Bu beklenti aşağıda belirtildiği gibi bazı açılardan temelsiz olup, istendik düşünce ve pembe yaklaşımlar nedeniyle pek çok kurum ve kuruluş ABD pazarına yaptığı ciddi yatırımın sonucunda beklediği girdileri elde edememekten dolayı çok ciddi hayal kırıklıkları yaşayabilir, olası zararları yüklenmek zorunda kalabilir. Bu nedenle özellikle şu konulara dikkat edilmesinde fayda mülahaza edilir; 1. Bu araştırmanın ileriki bölümlerinde de görüleceği üzere yurtdışında tedavi ve sağlık hizmetleri almak isteyen ABD li yurttaşların profili yüksek olmayıp orta ve düşük gelirli, kendi ülkesinde ya hiç sigortası olmayan ya da diş, göz gibi konularda yeterli sigorta kapsamına sahip bulunmayan kişilerden meydana gelmektedir. Gelir yönüyle zayıf olmaları onları Meksika, Kosta Rica, Brezilya, Hindistan, Malezya, Singapur gibi oldukça ucuz ama kaliteli hizmet sunan ülkelere yönlendirmekte. Bu nedenle Türk hastane ve sağlık kurumlarının iyi fiyat analizleri yapmaları ve buna göre ABD pazarına bakmaları daha akılcı

10 olacaktır. Ayrıca ABD li hastaların sağlık hizmetleri alımında davranış ve tercih analizlerinin iyi yapılması gerekir. 2. ABD li sağlık sunucuları, ABD sağlık ve sigorta sisteminde yapılacak bazı düzenleme ve iyileştirmeleri beklemekte. Sağlık sisteminde yapılacak bazı reformlar bir anda ABD li yurttaşların yurtdışı seyahatlerinde büyük düşüşler meydana getirebilir. Aslında ABD sağlık altyapısı ve doktor ve sağlık personeli açısından hala dünyanın önde ülkelerinden birisidir. Dolayısıyla ABD pazarına aşırı yüklenme çok riskli olup iyi analiz edilerek yapılırsa daha akılcı olacaktır. 3. ABD bir yanda kendisi yurtdışına hasta gönderirken diğer yanda kendisi özellikle Latin Amerika, Ortadoğu ve Avrupa dan zengin ve paralı hastaları çekerek yılda 1 milyar Dolar civarında sağlık turizminden gelir elde etmektedir. Bir diğer ifadeyle ABD, düşük gelirli yurttaşlarına sağlık hizmetleri sunmada isteksiz davranırken yurtdışından zengin ve paralı hastalara yüksek düzeyde kaliteli tedavi ve sağlık hizmetleri sunmaktadır. Sağlık turizmi verilerinde tutarsızlıklar Nispeten yeni bir alan olması hasebiyle sağlık turizmi alanında çok boşluklar ve gri alanlar bulunmakta, mevcut veriler arasında zıtlıklar ve ciddi yanlışlıklar söz konusu olabilmekte. Örneğin bazı kaynaklar sağlık turizmi girdilerinin 2010 yılında 100 milyar Dolar olacağını belirtirken diğerleri en fazla 60 milyar Dolar olacağını belirtmekte. Bu iki rakam arasında 40 milyar Dolar gibi çok ciddi farklılıklar bulunmakta. Bu nedenle sağlık turizmi alanında kullanılan ve ortada dolaşan bilgi ve verileri doğrulanmadıkları sürece ihtiyatla ele almakta fayda vardır.

11 A. SAĞLIK TURİZMİ TANIM VE TARİHÇESİ 1. ARKA PLAN Bu araştırma T.C. Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri bünyesinde faaliyet gösteren Sağlık Turizmi Biriminin bir çalışması olarak dünyada sağlık turizmi alanında öne çıkan ülkelerin belirlenmesi, bu alandaki gelişmelerin takip edilmesi, örneklerinin araştırılması ve konuyla ilgili bir envanterin çıkarılması amacıyla Ekim Aralık 2010 döneminde yapılmıştır. 31 Mart 2010 tarih ve B100TSH Sayı ile Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri bünyesinde resmen kuruluşu tamamlanan SAĞLIK TURİZMİ BİRİMİ ile Ülkemizde Sağlık Turizmi alanında sunulan hizmetlerin tek elden denetimlerinin yapılabilmesi ve yönlendirilebilmesi, özel ve öncelikli sağlık programlarının geliştirilip uygulanabilmesi, Sağlık Turizmi hizmetlerinin ülkemizde standardize ve akredite edilmesi ve tek elden yönlendirilebilmesi hedefine katkıda bulunmayı amaçlayan elinizdeki bu çalışma bu alanda yapılacak diğer pek çok çalışmanın ilk ve öncü adımını oluşturmaktadır YILI SAĞLIK TURİZMİ İKİNCİ VE ÜÇÜNCÜ ARAŞTIRMALARI Nitekim 2011 yılında, elinizdeki bu çalışma temelinde ikinci ve üçüncü bölümlerin geniş ve ayrıntılı çalışmaları planlanmış bulunmaktadır. Sağlık turizminde öne çıkan ülkeleri daha yakın takibe almayı, bu ülkelerdeki altyapı ve politikaları incelemeyi, sağlık turizminin bu ülkelerde meydana getirdiği ya da beklenen sosyal, kültürel, sağlık açısından etkilerini araştırmayı hedefleyen devam niteliğindeki 2011 araştırması ile ülkemizin kendi sağlık turizmi politikalarını belirlerken gereksinim duyduğu bilgi ve belge birikiminin gerçekleşmesi hedeflenmektedir. Yine 2011 yılı içerisinde yapılması zorunluluk arz eden çalışmalardan bir diğeri de sağlık turizminde standardizasyon ve akreditasyon çalışmaları ile mevzuat çalışmaları olacaktır. Mevzuat oluşumuna temel teşkil edecek olan standardizasyon ve akreditasyon çalışmaları başta üniversiteler olmak üzere diğer ilgili tarafların katılımıyla birlikte ele alınacaktır. Sağlık Turizmi Birimi tarafından 2011 yılında yapılacak diğer tüm çalışmalara ilişkin olarak ayrıntılı bilgiler Birim in 2011 Yılı Çalışma Planı nda yer almaktadır. 1 T.C. Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Sağlık Turizmi Birimi 2010 Faaliyet Raporu

12 3. ARAŞTIRMA YÖNTEMİ VE VERİLERİN DERLENMESİ Bu araştırmamızda öncelikli olarak kaynak ve literatür araştırması yaptık. Bilimsel ve akademik çalışmaların azlığı ve eksikliği çok ciddi bir sorun olarak önümüze çıkmıştır. Türkiye de gazete haberleri ve bazı makalelerin ötesinde oldukça sınırlı ve az akademik çalışmalar bulunmakta. Yurtdışında belki bize nazaran daha fazla araştırma ve çalışma yapılmış olmasına rağmen bunlarında da ihtiyacı karşılamaktan çok öte olduğu gibi ulaşılan bulgu ve bilgilerin denetlenebilirliği ve sağlamasının yapılabilirliği konusunda çok ciddi soru işaretleri bulunmakta. Sağlık turizminin diğer bilim dallarına nazaran oldukça yeni olması ve bu alanda yapılan sınırlı çalışmalarında özellikle son 10 yıl gibi kısa bir geçmişe dayanması nedeniyle eldeki verilerin birçoğu güvenilirlik açısından ciddi bir sorgulamaya gerek duymakta. Bunların pek çoğu ciddi eksikler ve tabanı doldurulamayan sayı ve rakamlarla dolu bulunmakta ve hatta bazıları da birbirlerini tekzip eder bilgi ve belgeler içermekte. Örneğin uluslar arası arenada sağlık turizminin çok büyük bir pazar olduğu belirtilerek gelecekte bu pazarın daha da büyüyeceğinden, sağlık turisti akışının milyar dolarla ifade edilen bir pazar doğurduğundan ve daha da doğuracağından bahsedilmesine ve büyük bir ihtimalle bu öngörülerin gerçekleşme ihtimalinin çok yüksek olmasına rağmen elimizde hala yeterli ve doğrulanabilir veriler bulunmamaktadır. Sağlık turizminin önünde duran handikaplardan birini bu doğrulanabilir bilgi ve veri eksikliği oluşturmaktadır. Örneğin 2007 yılında yapılan bir çalışmada 2 o dönemde yurtdışına tedavi amaçlı seyahat eden Amerikalıların sayısı olarak verilirken 2010 yılında bu sayının 6 milyon olacağı öngörülmekte. Bu gün ise bu öngörünün gerçekleşmediği, çok gerilerde kalındığı, ulaşılan rakamların ancak birkaç yüz binle ifade edilebildiği görülmektedir. Aynı şekilde o dönemde sağlık turizminin yıllık girdilerinin 60 milyar Dolar olduğu, bunun da her yıl % 20 civarında aratacağı ve 2010 yılında 100 milyar Dolara ulaşacağı öngörülürken bugün bu rakamın ancak 40 milyar Dolar civarında seyrettiği görülmektedir 3. Verilerdeki bu tutarsızlıkların yanı sıra karmaşanın sürdüğü bir diğer alanda tanımlar konusunda kendini göstermekte. Hala sağlık turizminin ne olduğu ve nasıl olması gerektiği konusu tam olarak netleşmiş bulunmuyor. Sağlık turizmi denince kimi medikal turizmi anlıyor kimisi kaplıcaları anlıyor kimisi de buna daha farklı anlamlar yüklüyor. Bu araştırmanın ilerleyen bölümlerinde tanımlar konusunu daha geniş olarak ele alacağız. 2 Baliga H. Medical tourism is the new wave of outsourcing from India. India Daily. December 23, Lancet Jul 28;370(9584):318.

13 Belki de sağlık turizminin tam bir bilim dalı olarak üniversitelerde hak ettiği kurumsallaşmayı henüz kazanamaması bu karmaşanın yaşanmasında en büyük etken olarak gösterilebilir. Sağlık turizmi alanındaki hızlı evrilmelere bakacak olursak bilim dünyasının bu fenomene el atması ve konuyu kavramsal temellere oturtması yakın zamanda olası gözüküyor. Ülkemizde de buna bir ivme kazandırmak ve üniversitelerimizi konuya duyarlı hale getirmek amacıyla Sağlık Turizmi Birimi 2011 yılında bazı üniversitelerimizle bir takım işbirliği projeleri üzerinde çalışmayı planlamaktadır. Bu olumsuzlukların yanı sıra diğer yandan bu alanda önemli gelişmelerin olduğunu da memnuniyetle müşahede etmekteyiz. Örneğin sağlık turizmi medyanın ve pek çok hastane ve sağlık sunucularının dikkatini yakalamış bulunmakta olup bu konuda yazılan makaleler, kılavuzlar ve yayınlar sürekli artmaktadır. Medikal turizm üzerine internette 4 (google) yaptığımız bir araştırmada 3 milyondan fazla bağlantı tespit etmiş bulunuyoruz. Yukarıda da ifade ettiğimiz gibi sağlıkla ilgili olan tüm taraflar için bu yeni fenomenin ne olduğu ya da ne olmadığı, ekonomik, sosyal, siyasi ve kültürel etkilerinin iyice araştırılması ve incelenmesi çok önem arz etmektedir. 4. KISA TARİHÇE Her ne kadar sağlık turizminin geçmişini binlerce yıl öncesine kadar götüren çalışmalar bulunsa da bunların biraz zorlama olduğu kanaatini taşıyorum. Belki sağlık turizminin bazı unsurlarını taşıyan bu çeşit hareketliliklerin söz konusu olması bu çalışmaların sağlık turizminin geçmişini binlerce yıl ötesine dayandırma gayretlerinde bir esin kaynağı olmuş olabilir. Bu hareketliliklerin ilk dönem insanları için çok bilinçli ve organize yapılan hareketlilikler olmadığı kesindir. Tıbbın ve günümüz tedavi yöntemlerinin hiç birinin bulunmadığı o dönemlerde doğa ve doğal olaylar karşısında insanların çaresiz kalmaları, ortaya çıkan hastalıklarla baş etmede zafiyet göstermeleri ileri derecede bir kadercilik anlayışının gelişmesine, birçok sorunun çözümünü metafizik güçlerine bırakmaya yol açmıştır. Birde o dönemlerde seyahat ve yol güvenliğinin olmayışı insanların bulundukları bölgelerin dışında sağlık aramalarının önünde büyük engeller oluşturmaktaydı. Bununla birlikte çok uzaklarda olmamak koşuluyla yakın çevrelerde bulunan ılıca, kaplıca, sıcak su tedavileri ve tıbbi müdahaleler konusunda düzenli olmayan bazı hareketlilikler göze çarpmaktadır. Bu hareketliliklerin günümüz sağlık turizminin gelişimine dayanak teşkil edip etmediği konusunda elimizde yeterli bilgi ve bulgunun var olduğunu söylemek oldukça zordur. 4 Aralık 2010 tarihinde yapılan google araştırması

14 Günümüz sağlık turizminin unsurlarının daha yoğun olarak bulunduğu dönemi 19. Yüzyıldan itibaren başlatmak daha doğru olacaktır. Özellikle daha az gelişmiş ülkelerden Avrupa ve Amerika Birleşik Devletleri gibi gelişmiş ülkelere tedavi amaçlı yapılan seyahatlerdir bunlar. Bu tür medikal turizm seyahatlerinin şimdiki gelişmiş ülkelerden daha az gelişmiş ülkelere sağlık hizmeti almak amacıyla giden insanların yaptığı medikal turizm tanımından çok farklı olduğu gayet açıktır. Rönesans tan sonra teknik, ekonomi, sosyal ve tıp alanında hızlı bir değişim ve gelişim sürecine giren Batı ülkelerinde ararda gelen buluşlar ve teknik ilerlemeler ve bunların günlük çeşitli yaşama alanlarında uygulamaya başlanması hastalıklarla mücadele edilmesi ve pek çok tıbbi müdahalelerin önünü açmıştır. Daha az gelişmiş ülkelerden nispeten gelişmiş ülkelere doğru tıbbi tedavi hizmetlerinden yararlanmak amacıyla yapılan bu tür seyahatler bir tercihten daha ziyade bir zorunluluktan ortaya çıkmaktaydı. Her ne kadar günümüzdeki sağlık turizmi seyahatlerinin de bir zorunluluktan dolayı yapıldığı söylenebilse de gelişmekte olan veya az gelişmiş ülkelerden yapılan daha önceki bu türden seyahatlerin gerekçe ve amaçlarında oldukça farklılıklar söz konusudur. Üstelik gelişmiş ülkelerde sunulan sağlık hizmetlerinden yararlanmak herkesin başvurabileceği bir imkân olmanın ötesinde gelişmekte veya az gelişmiş ülkelerin yurttaşlarının kendi ülkelerinde bulunmayan altyapı ve imkânlar nedeniyle oldukça sınırlı seçkinlerinin teşebbüs edebildiği bir ayrıcalık olarak öne çıkmakta. 5. SAĞLIK TURİZMİNDE TANIMLAR 5.1. Medikal Turizm Sağlık Turizmi gerek ülkemizde gerekse uluslar arası alanda pek çok şekilde tanımlanmakta, çoğu zaman sağlık turizmi ile medikal turizm eş anlamlı olarak kullanılmakta. Diğer yandan medikal turizmin de uluslar arası düzlemde tek bir tanımı bulunmamakla birlikte genel kabul gören yaklaşımlara göre medikal turizmden turistin iyilik halinin gelişmesi için yapılan tıbbi işlem ya da etkinlik anlaşılmakta (TRAM 2006). Hastalığın iyileştirilmesi durumunun tıbbi chek-up, sağlık taraması, diş tedavisi, kalp ameliyatı, protezler, kanser tedavisi, nöroşirurji, transplantasyonlar ve nitelikli tıbbi müdahaleleri gerektiren diğer işlemleri içerdiği belirtilmekte. Öte yandan doktorların ve sağlık personelinin bulundukları yerden bir başka yere giderek tedavi yapmalarını medikal turizm kapsamına alanlar bulunmakta ve

15 örneğin, sınır ötesi çalışan doktorları bu tanıma dâhil eden ve bunların sundukları sağlık hizmetlerini medikal turizm olarak kabul edenler bulunmakta 5. Ross (2001), sağlık turizmini, kendi yaşadığı yerden başka bir yere sağlık amacı ile seyahat eden insanların oluşturduğu bir turizm türü olarak tanımlamakta 6. Theobald (1998) sağlık turistini 24 saat ya da daha fazla süreyle ev ortamından uzakta hizmet alan kişi olarak tanımlamakta. Bu tanıma göre 24 saatten daha az süreyle evden uzak kalan kişi sağlık turisti olarak kabul edilmeyip ziyaretçi olarak değerlendirilmekte ve tıbbi amaçlarla yurtdışına çıkan insanlar, seyahat süresinin uzunluğu ve 24 saat şartına uyulması nedeniyle genellikle sağlık turisti kapsamına girmekte 7. Sağlık turizmine talep boyutu ile bakıldığında çok değişik ziyaretçi tipleri ile karşılaşmak mümkündür ve bu ziyaretçilerin amaçları yukarıdaki kategorilerden birine girebilir. Ancak, sektöre olan talebin genel talep sınıflaması açısından Eric Cohen farklı bir sınıflama yapmıştır. Cohen e (2006) göre; sağlık turizmi pazarı açısından turistler ya da ziyaretçiler 5 temel kategoride gruplandırılabilir 8. Bunlar; Yalnızca turist: Ziyaret ettikleri ülkede herhangi bir tıp hizmetinden yararlanmayan turistler ya da ziyaretçilerdir. Tatilde tedavi edilen turist: Seyahati sırasındaki rahatsızlanma ya da kaza nedeni ile tıp hizmeti ve tedavi alan turistlerdir. Tatil ve tedavi amaçlı turistler: Bu turistler ziyaret ettikleri ülke ya da bölgeye tam anlamı ile tıbbi nedenlerle gitmezler. Ancak ziyaret ettikleri bölgede bazı rahatsızlıkları için tedavi olanakları olması tercih nedenidir. Diğer bir deyimle tatilde tedavi amaçlı turistlerdir. Tatil yapan hastalar: Bu ziyaretçiler esasen bir bölgeye tedavi amaçlı giderler, ancak iyileştikten sonra, ya da tedavi sonrası gittikleri bölgede tatil de yapan ziyaretçilerdir. Yalnızca hastalar: Bu gruptaki medikal turistlerin bir bölgeye gidiş amaçları yalnızca o bölgede tedavi olmak ya da operasyon geçirmektir. Tatil gibi bir amaçları yoktur. Yukarda belirtilen medikal turist pazarı müşteri gruplarından doğal olarak birinci gruptakiler klasik ziyaretçi kategorisinde yer almaktadır ve medikal turizm hizmet sunucularını doğrudan ilgilendirmemektedir. Diğer kategori ziyaretçiler içerisinde ise en önemli müşteri kategorisi kuşkusuz en sondakiler olup, geriye doğru sağlık turizmi 5 Srivastava R. 2006, Indian Society for Aphaeresis and Aphaeresis Tourism in India - Is there a future? Transfus Apher, 2006; 34 (2): 139: Ross, K. (2001): Health Tourism: An Overview, HSMAI Marketing Review. 7 Theobald, W.F. (1998) Global Tourism 2nd Edition, Butterworth - Heinemann 8 Cohen, Eric (2006): Medical tourism in Thailand

16 talep özelliği azalan kişilerden oluşmaktadır. Kuşkusuz her grup için sunulacak hizmet türü ve pazar stratejileri farklı olacaktır. Yukarıda yer alan çeşitli yaklaşım ve tanımlardan anlaşılacağı üzere sağlık turizmi ile aslında medikal turizme işaret edilmekte ve sağlık turizmi bu tanımla dar bir alana, medikal turizm alanına sıkıştırılmakta. Bu yaklaşımın doğru ya da yanlışlığı, haklı ya da haksızlığı ayrı bir tartışma konusunu içermekle birlikte sağlık turizminin bu kadar dar bir alana sıkıştırılmasının ve bundan büyük oranda medikal turizmin anlaşılmasının doğru olmadığı gayet açık bulunmaktadır. Zira bu tanımlama yönteminde sağlık turizminin diğer ayaklarını oluşturan Termal, SPA-Wellness ve İleri Yaş ve Engelli Turizm türleri büyük oranda göz ardı edilmekte ve ikinci sınıf muamelesine tabi tutulmakta. Özellikle ülkemizin zengin yer altı termal kaynakları açısından sahip olduğu potansiyelden hareketle termal turizm ve bununla doğrudan bağlantılı ileri yaş ve engelli turizmi konusu gereken önemi hak etmektedir Termal ve SPA-Wellness Turizmi Günümüzde turizm türleri amaca, talebe ve insanların zevk ve hobilerine göre çok çeşitlilik göstererek değişken alanlardaki yeniliklerle giderek zenginleşirken, sağlık turizmi de zinde kalmayı bir yaşam biçimi haline getirmiş, ruh ve beden güzelliğine önem veren çağdaş insanlara da hizmet vermeye başlamıştır 9. Sağlık turizmi; Klimatizm (temiz havadan yararlanma), Termalizm (kaplıca) Üvalizm (meyve-sebze kür tedavisi) gibi belirtilen biçimlerin doğmasına da yol açmıştır 10. Bunlara ek olarak daha çok tedavi ve cerrahi müdahale amaçlı seyahatleri vurgulayan medikal turizm de son dönemlerde sağlık turizminin önemli bir unsuru olarak turizm literatürüne girmiştir. Son dönemde sağlık turizminde yaşlıların bakımı ile ilgili kurulan tesisler ve bu amaçlı seyahatler de sağlık turizminin yeni bir türü olarak turizm faaliyetlerinde yerini almaya başlamıştır İleri Yaş ve Engelli Turizmi 9 Koyuncu, Sevim (2003): Turist Sağlığı Turist Sigortası ve Tüketicinin Korunması, Detay Yayıncılık, Ankara, s Akat, Ömer (2000): Pazarlama Ağırlıklı Turizm İşletmeciliği, Ekin Kitabevi, Bursa. S Akkor, Emin (2008). İnsan seyahatinin yükselen trendi: sağlık turizmi,

17 Türkiye İstatistik Kurumu 2010 verilerine göre olan Türkiye nüfusunun yarısını 29 yaş altında olanlar oluştururken 65 yaş ve üzeri olanların sayısı ise hiçte azımsanamayacak bir sayı olan 5,5 milyona ulaşmış bulunmakta. Buna yaş gurubuna dahil olan 9,5 milyon civarındaki ileri yaşlı sınıflandırmasına girenleri eklersek ortaya 14,7 milyon civarında (50 yaş ve üstü) müthiş bir sayı ile karşılaşırız Yaş Gurubu 5-14 Yaş gurubu Yaş Gurubu Yaş Gurubu Yaş Gurubu 65 ve üstü Şekil1 Türkiye Nüfus Yapısı Grafiği Artık Türkiye nüfusunun salt genç bir nüfus olduğu savını ileri sürmek ve bütün politikaları bu veriyi temel alarak yapmak bütüncül yaklaşımın önünde bir engel olarak duracaktır. Her ne kadar bu sav ve yaklaşım tamamen yanlış olmamakla birlikte 15 milyonluk diğer büyük bir gurubu dikkate almamak demek olacağı için eksik bir yaklaşım olarak kalmaya mahkûm olacaktır. Aşağıda görüleceği üzere ülkemizin nüfusunu 5 ana guruba ayırmak mümkündür; Türkiye Nüfusu 13 : Yaş Gurubu Toplam 0-4 bebek yaş gurubu 6,2 milyon 5-14 çocuk yaş gurubu 12,7 milyon genç yaş gurubu 18,9 milyon orta yaş gurubu 21 milyon 50 ve üstü 14,7 milyon 12 Türkiye İstatistik Kurumu 2010 yılı verileri 13 Türkiye İstatistik Kurumu 2010 yılı verileri

18 İleri yaş ve yaşlıların toplum içerisindeki mutlak sayı ve oranlarının artışı yalnız Türkiye ile sınırlı bulunmamakta; özellikle gelişmiş Avrupa ve ABD gibi ülkelerde % 20 lere varan yaşlı popülâsyonları söz konusu olmaktadır. Buna ayrıca Ortadoğu, Balkan ve diğer komşu ülkelerde bulunan milyonlarca yaşlıyı ilave edecek olursa ülkemizin önünde sağlık turizmi açısından çok ciddi bir potansiyelin durduğunu görürüz. Türkiye deki engellilerin toplam nüfusa oranı ise % 12 civarında. Bir diğer ifadeyle ülkemizde 9 milyon civarında engelli ve özürlü insan bulunmaktadır. Aynı şekilde yurtdışında milyonlarca engelli ve özürlü bir gurupla karşı karşıya bulunuyoruz. Aşağıdaki şekilde bazı ülkelerdeki engelli nüfus oranı karşılaştırmasını görüyoruz; Ülke Toplam Nüfus Engelli Oranı Engelli Sayısı Türkiye % İngiltere % Avusturya % 20, İsveç % 12, Norveç % Yukarıdaki şekilden de anlaşılacağı üzere engelli ve özürlüler toplum içerisinde ciddi oran ve sayılara erişmiş bulunmakta olup bunlarında diğer toplum kesitleri gibi seyahat etme, gezme, eğlenme ve tedavi görme ihtiyaçlarının olduğu gerçeğinden hareket edersek ülkemiz için gerek Avrupa da gerekse Ortadoğu, Balkan ve diğer komşu ülkelerde büyük bir sağlık turisti potansiyelinin bulunduğunu görürüz. 6. TÜRKİYE DE GENEL TURİZM İÇERİSİNDE SAĞLIK TURİZMİNİN DURUMU 6.1. Genel Turizme (Gezi ve Tatil amaçlı) Kısa Bakış 2008 yılında yapılan bir turist profili araştırmasına göre, Türkiye denince yabancı turistlerin akıllarına ilk olarak (%12 lik oranla) güneş ve güneşlenmek gelmektedir. Söz konusu araştırmaya göre turistlerin %44,5 i Türkiye ye ilk kez, %21,7 si ise en az dördüncü kez gelmiştir (ilk gelişi %44,5 - ikinci gelişi %22,7 -üçüncü gelişi % 11,1 - dört ve üzeri % 21,7). Turistlerin Türkiye ye geliş nedenleri ise %58,7 ile doğal güzellikler, %24,9 ile ucuzluk, %21,4 ile kültürel zenginlik ve %16,9 ile arkadaş tavsiyesi üst sıraları 14 TUIK 2010 Verileri 15 Kaynak: Dünya Bankası, Dünya Kalkınma Göstergeleri 2009 Verileri 16 Kaynak: Dünya Bankası, Dünya Kalkınma Göstergeleri 2009 Verileri 17 Kaynak: Dünya Bankası, Dünya Kalkınma Göstergeleri 2009 Verileri 18 Kaynak: Dünya Bankası, Dünya Kalkınma Göstergeleri 2009 Verileri

19 paylaşmaktadır. Yabancı ziyaretçilerin alışverişlerde %47,7 oranında tekstil ürünleri, %42,4 oranında hediyelik eşya aldıkları belirlenmiştir ,9 58,7 Doğal güzellik Ucuzluk Kültürel zenginlik Arkadaş tavsiyesi 21,4 24,9 Figür 2 Turistlerin Türkiye'ye Geliş Nedenleri 2008 yılında ülkemizi ziyaret eden yabancıların milliyetlerine göre ilk 10 da bulunan ülkelerin 1998 ile 2008 yıllarını kapsayan 11 yıllık dönemdeki oransal gelişimine bakıldığında; yıllardır ilk sırada bulunan Almanların oranı, 1998 de %22,9 olarak gerçekleşmiştir. Alman turistlerin oranı 2002 yılında %26,26 lık düzeye yükselmiş, daha sonra her yıl azalarak 2008 de rakamsal olarak en üst düzeye çıkmasına rağmen %16,77 ye kadar gerilemiştir yılına kadar İngilizlerin gerisinde yer alan Rusların oranı 2000 yılından itibaren her yıl artarak 2008 yılında %10,93 e yükselmiştir. Bu süreçte Rus turist sayısı 4 kattan fazla artmıştır. 21. yüzyıla sıralamada 2. olarak giren İngiliz turistler, 1999 da %10,88 oranında iken, 2001 yılında %7,28 e kadar gerilemiş, daha sonra yükselişe geçerek 2008 yılında 2 milyonu aşıp %8,24 lük bir pay elde etmişlerdir yılında %2,51 gibi düşük bir orana sahip olan Bulgar turistler, 2003 yılından itibaren sıralamada 4. sıraya çıkmış, 2008 yılında %4,77 lik bir pay elde edebilmişlerdir yılında Hollandalı ziyaretçilerin sayısı 328 bin, oranı %3,6 iken, 2004 te bu oran % 6,8 e kadar yükselmiş, 2005 ten itibaren her yıl azalarak 2008 yılında %4,33 e düşmüştür yılında 305 bin ziyaretçi sayısına ve %3,13 lük bir orana sahip İranlı turistler 2008 yılında 1 milyon 135 bin kişi ve %4,32 lik oranla 6.sırada yer almıştır yılında %4,48 lik payla üst sıralarda yer alan Fransız turistler, sonraki yıllarda oransal bakımdan giderek azalmaya başlamış, 2008 de ise %3,36 ile 7. sırada yer almıştır. 19 Turizm Manşet, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, 2008; T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, 2009a.

20 Gürcistan dan ülkemizi ziyaret edenlerin oranı özellikle son 3 yılda hızla artmış, 2003 yılında %1,2 olan Gürcü turist oranı, 2008 yılında %3,15 e ulaşmıştır. Ardından gelen Ukraynalı turist oranı da aynı şekilde hızla artmış, 1998 deki %1,55 lik orana karşın 2008 de %2,77 ye çıkmıştır yılında listenin 10. sırasında yer alan Amerikalı turistler yılları arasında ilk 5 te ve payları %4,51 ile %5,28 arasında iken, 2003 yılında bu oran %1,59 a kadar gerilemiştir. Daha sonra yükselişe geçen bu oran 2008 yılında %2,58 lik bir seviyeye ulaşabilmiş ve 10. sırayı almıştır Genel Turizmden Elde Edilen Gelir TUİK in 2009 verilerine göre gezi ve tatil amaçlı genel turizmde turistlerin yaptığı harcama ve bu harcamaların kalemleri aşağıda verilmiştir: Türkiye İstatistik Kurumunun verilerine göre gezi ve tatil için 2010 yılında ülkemizi toplam 33 milyondan fazla kişi ziyaret etmesine rağmen elde edilen gelirde bir düşüş yaşanmıştır. Gezi ve tatil amaçlı gelen turistlerden elde edilen gelir: Yıl Turist sayısı Elde edilen gelir TL TL Görüldüğü üzere, 2009 yılında daha az turist gelmesine rağmen daha fazla gelir elde edilmiş, 2010 yılında daha fazla turist gelmesine rağmen daha az gelir elde edilmiş bulunmaktadır Türkiye de Medikal Turizmi Verileri 21 TUİK Türkiye İstatistik Kurumu 2010 yılı verileri

ANKARA - 2011. Telif Hakkı Sahibi:

ANKARA - 2011. Telif Hakkı Sahibi: Telif Hakkı Sahibi: T.C. Sağlık Bakanlığı Tedavi Hizmetleri Genel Müdürlüğü, 2011 Tüm hakları T.C. Sağlık Bakanlığı Tedavi Hizmetleri Genel Müdürlüğüne aittir. Kaynak gösterilmeksizin alıntı yapılamaz.

Detaylı

SAĞLIK TURİZMİNİN YENİ YILDIZI; TÜRKİYE. Dünyada sağlık turizminin gelişmesine sebep olan faktörler şu şekilde sıralanabilir;

SAĞLIK TURİZMİNİN YENİ YILDIZI; TÜRKİYE. Dünyada sağlık turizminin gelişmesine sebep olan faktörler şu şekilde sıralanabilir; Yrd. Doç Dr. Gonca Güzel Şahin SAĞLIK TURİZMİNİN YENİ YILDIZI; TÜRKİYE Sağlık Turizmi; insanların tedavi olmak amacıyla yaşadıkları ülkeden, kaliteli ve görece daha ucuz hizmet alabilecekleri başka ülkelere

Detaylı

TAYLAND SAĞLIK SEKTÖRÜ

TAYLAND SAĞLIK SEKTÖRÜ TAYLAND SAĞLIK SEKTÖRÜ HAZIRLAYAN: AHMET TOPRAK UZMAN YARDIMCISI ULUSLARARASI İLİŞKİLER MÜDÜRLÜĞÜ ULUSLARARASILAŞTIRMA VE DIŞ TİCARET ŞEFLİĞİ 0 Asya Kıtası Medikal Turizmi 1 Medikal turizm için dünyadaki

Detaylı

Hizmet Sektörü Olarak Sağlık Turizminin Ülke Ekonomisindeki Rolü. Dr. Seyit KARACA TOBB Türkiye Sağlık Kurumları Meclis Başkanı

Hizmet Sektörü Olarak Sağlık Turizminin Ülke Ekonomisindeki Rolü. Dr. Seyit KARACA TOBB Türkiye Sağlık Kurumları Meclis Başkanı Hizmet Sektörü Olarak Sağlık Turizminin Ülke Ekonomisindeki Rolü Dr. Seyit KARACA TOBB Türkiye Sağlık Kurumları Meclis Başkanı Türkiye Ekonomisi Ülkemiz 2011 yılında yapmış olduğu büyüme trendiyle, dünya

Detaylı

ABD DE SAĞLIK TURİZMİ

ABD DE SAĞLIK TURİZMİ ABD DE SAĞLIK TURİZMİ HAKAN KARALOK, MD. YALE UNIVERSITY SCHOOL OF MEDICINE Sağlık Turizmi Dünyada Sağlık Turizmi Merkezleri Dünyada Sağlık Turizmi Sağlık Turizmi Sebepleri 15 9 4 40 32 Yeni teknik, teknoloji

Detaylı

PAZAR ANALİZ SÜRECİ 3 AŞAMA DA YAPILIR. 1. Masa başı araştırması 2. Alan araştırması 3. Hedef pazar bölümünün seçimi

PAZAR ANALİZ SÜRECİ 3 AŞAMA DA YAPILIR. 1. Masa başı araştırması 2. Alan araştırması 3. Hedef pazar bölümünün seçimi PAZAR ANALİZ SÜRECİ 3 AŞAMA DA YAPILIR. 1. Masa başı araştırması 2. Alan araştırması 3. Hedef pazar bölümünün seçimi 1. Masa başı araştırmasında. Masa başı araştırmasında şu soruların cevabını vermeliyiz;

Detaylı

SAĞLIK TURĠZMĠ DESTĠNASYONLARI: DÜNYADA ĠYĠ UYGULAMA ÖRNEKLERĠ VE ADANA DESTĠNASYONU

SAĞLIK TURĠZMĠ DESTĠNASYONLARI: DÜNYADA ĠYĠ UYGULAMA ÖRNEKLERĠ VE ADANA DESTĠNASYONU 26 Aralık 2012 SAĞLIK TURĠZMĠ DESTĠNASYONLARI: DÜNYADA ĠYĠ UYGULAMA ÖRNEKLERĠ VE ADANA DESTĠNASYONU Doç. Dr. Mehmet Cihan YAVUZ Çukurova Üniversitesi, Seyahat ĠĢletmeciliği Bölüm BaĢkanı SAĞLIK TURĠZMĠ

Detaylı

SAĞLIK TURİZMİNİN GELİŞTİRİLMESİ PROGRAMI VE POLİTİKALAR. Dr. H. Ömer Tontuş Sağlığın Geliştirilmesi Genel Müdürlüğü

SAĞLIK TURİZMİNİN GELİŞTİRİLMESİ PROGRAMI VE POLİTİKALAR. Dr. H. Ömer Tontuş Sağlığın Geliştirilmesi Genel Müdürlüğü SAĞLIK TURİZMİNİN GELİŞTİRİLMESİ PROGRAMI VE POLİTİKALAR Dr. H. Ömer Tontuş Sağlığın Geliştirilmesi Genel Müdürlüğü Programın Amacı ve Kapsamı-1 2 Tıbbi tedavinin alınması, termal kaynakların kullanılması,

Detaylı

DÖVİZ KAZANDIRICI HİZMETLER

DÖVİZ KAZANDIRICI HİZMETLER DÖVİZ KAZANDIRICI HİZMETLER Ali DİKİLİ Devlet Yardımları ve Ar-ge Dairesi Başkanı Serbest Bölgeler, Yurtdışı Yatırım ve Hizmetler G.M. 2. DÜNYA TİCARET MÜŞAVİRLERİ KONFERANSI Ankara 5 Haziran 2012 1 DÖVİZ

Detaylı

SAĞLIK TURİZMİNDE SÜREÇLER ve ARACI KURULUŞLAR ARAŞTIRMA RAPORU

SAĞLIK TURİZMİNDE SÜREÇLER ve ARACI KURULUŞLAR ARAŞTIRMA RAPORU SAĞLIK TURİZMİNDE SÜREÇLER ve ARACI KURULUŞLAR ARAŞTIRMA RAPORU Ulusal Sağlık Turizmi Hedefi: Sağlık Turizminde Lider Ülke Olmak... SAĞLIK TURİZMİNDE SÜREÇLER ve ARACI KURULUŞLAR ARAŞTIRMA RAPORU T.C.

Detaylı

SAĞLIK TURİZMİNDE ÖZEL HASTANELERİN ROLÜ. Dr. Cevat Şengül OHSAD Genel Sekreteri

SAĞLIK TURİZMİNDE ÖZEL HASTANELERİN ROLÜ. Dr. Cevat Şengül OHSAD Genel Sekreteri SAĞLIK TURİZMİNDE ÖZEL HASTANELERİN ROLÜ Dr. Cevat Şengül OHSAD Genel Sekreteri Dünyada Sağlık Turizmi Toplam Harcamaları 2004 Yılında 20 Milyar USD 2012 Yılında 100 Milyar USD (Tahmini) * Medikal Turizmde

Detaylı

Dünyada yılda bir milyar kişi ülke değiştiriyor ve bu sayı her yıl %7 artıyor.

Dünyada yılda bir milyar kişi ülke değiştiriyor ve bu sayı her yıl %7 artıyor. Sağlık Turizmi GENEL BİLGİ Dünyada yılda bir milyar kişi ülke değiştiriyor ve bu sayı her yıl %7 artıyor. Türkiye 2002 de 17. Sıradan 2012 de 7 sıraya yükseldi. (Fransa, ABD, Çin, İspanya, İtalya, İngiltere,

Detaylı

T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Tanıtma Genel Müdürü İrfan Önal

T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Tanıtma Genel Müdürü İrfan Önal Başlarken Günümüzde çok hızlı değişimlerin olduğu bir hayat yaşıyoruz. Bu hızlı değişimler hayatımızda farklı bir kültürü de, biz farkında olalım ya da olmayalım, örüyor. Bir an 20 yıl öncesine gidelim

Detaylı

Sn. M. Cüneyd DÜZYOL, Kalkınma Bakanlığı Müsteşarı Açılış Konuşması, 13 Mayıs 2015

Sn. M. Cüneyd DÜZYOL, Kalkınma Bakanlığı Müsteşarı Açılış Konuşması, 13 Mayıs 2015 Sayın YÖK Başkanı, Üniversitelerimizin Saygıdeğer Rektörleri, Kıymetli Bürokratlar ve Değerli Konuklar, Kalkınma Araştırmaları Merkezi tarafından hazırlanan Yükseköğretimin Uluslararasılaşması Çerçevesinde

Detaylı

2014-2023 BÖLGE PLANI SÜRECİ Bursa Turizm İhtisas Komisyonu Toplantısı 29.05.2013

2014-2023 BÖLGE PLANI SÜRECİ Bursa Turizm İhtisas Komisyonu Toplantısı 29.05.2013 2014-2023 BÖLGE PLANI SÜRECİ Bursa Turizm İhtisas Komisyonu Toplantısı 29.05.2013 Küresel Turizm Sektörü Dünya daki turist sayısı 2011 yılında bir önceki yıla göre % 4,6 ve 2012 de %4 artışla 1,035 milyar

Detaylı

1.ULUSLARARASI SAĞLIK ZMĐ KONGRESĐ

1.ULUSLARARASI SAĞLIK ZMĐ KONGRESĐ 1.ULUSLARARASI SAĞLIK TURĐZM ZMĐ KONGRESĐ TÜRKĐYE DE SAĞLIK TURĐZM ZMĐNE ve ÖZEL HASTANELERE GENEL BAKIŞ Uzm.Dr.Levent Saraç 1 SAĞLIK TURĐZM ZMĐNDE TERCĐH NEDENLARĐ Kaplıca Turizmi (yaşlılar) lar) Yaşam

Detaylı

5.1. Ulusal Yenilik Sistemi 2023 Yılı Hedefleri [2011/101]

5.1. Ulusal Yenilik Sistemi 2023 Yılı Hedefleri [2011/101] 5.1. Ulusal Yenilik Sistemi 2023 Yılı Hedefleri [2011/101] KARAR ADI NO E 2011/101 Ulusal Yenilik Sistemi 2023 Yılı Hedefleri ĠLGĠLĠ DĠĞER KARARLA R T...... 2005/201 Ulusal Bilim ve Teknoloji Sisteminin

Detaylı

Araştırmacı İlaç Firmaları Derneği AİFD Türkiye 2006 Yılı İlaç Harcamaları Değerlendirmesi. bilgilendirme notu. Sayfa 1

Araştırmacı İlaç Firmaları Derneği AİFD Türkiye 2006 Yılı İlaç Harcamaları Değerlendirmesi. bilgilendirme notu. Sayfa 1 Araştırmacı İlaç Firmaları Derneği AİFD Türkiye 2006 Yılı İlaç Harcamaları Değerlendirmesi bilgilendirme notu Sayfa 1 İçindekiler: Konu Sayfa Genel Değerlendirme: Türk ilaç piyasasında neler oldu?... 3

Detaylı

Dr. Dursun AYDIN KAMU HASTANELERİ AÇISINDAN ÖNEM NEMİ. Sağlık Turizmini Geliştirme Derneği Başkanı 2. SAGLIK KURULTAYI 12/04/2008 ANTALYA

Dr. Dursun AYDIN KAMU HASTANELERİ AÇISINDAN ÖNEM NEMİ. Sağlık Turizmini Geliştirme Derneği Başkanı 2. SAGLIK KURULTAYI 12/04/2008 ANTALYA KAMU HASTANELERİ AÇISINDAN ÖZEL YURTİÇİ ve YURTDIŞI I SAĞLIK SİGORTALARININ S ÖNEM NEMİ www.saglikturizmi.org.tr Dr. Dursun AYDIN Sağlık Turizmini Geliştirme Derneği Başkanı SAĞLIK TURİZM ZMİ Medikal Turizm

Detaylı

Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri

Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri ÜLKE Dünya Seramik Kaplama Malzemeleri Üretiminde İlk 1 Ülke 29 21 211 212 212 Dünya /212 Üretiminden Aldığı Pay Değişim (%) (%) 1 ÇİN

Detaylı

DÜNYA SERAMİK SAĞLIK GEREÇLERİ İHRACATI. Genel Değerlendirme

DÜNYA SERAMİK SAĞLIK GEREÇLERİ İHRACATI. Genel Değerlendirme DÜNYA SERAMİK SAĞLIK GEREÇLERİ İHRACATI Genel Değerlendirme Haziran 2014 2012 yılı dünya seramik sağlık gereçleri ihracat rakamlarına bakıldığında, 2011 yılı rakamlarına nazaran daha az dalgalanma gösterdiği

Detaylı

Büyüme Rakamları Üzerine Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme. Tablo 1. En hızlı daralan ve büyüyen ekonomiler 3. 2009'da En Hızlı Daralan İlk 10 Ekonomi

Büyüme Rakamları Üzerine Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme. Tablo 1. En hızlı daralan ve büyüyen ekonomiler 3. 2009'da En Hızlı Daralan İlk 10 Ekonomi POLİTİKANOTU Mart2011 N201126 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Sarp Kalkan 1 Politika Analisti, Ekonomi Etütleri Ayşegül Dinççağ 2 Araştırmacı, Ekonomi Etütleri Büyüme Rakamları Üzerine

Detaylı

Medikal Turizmde Tanıtım, Pazarlama Stratejileri ve Hedef Ülkeler

Medikal Turizmde Tanıtım, Pazarlama Stratejileri ve Hedef Ülkeler Medikal Turizmde Tanıtım, Pazarlama Stratejileri ve Hedef Ülkeler Oğuzhan KAYA TKHK Kaynak Geliştirme Daire Başkanlığı khk.kaynakgelistirme@saglik.gov.tr www.tkhk.gov.tr Slayt1/28 Bakanlığımızın 2013-2017

Detaylı

Özet Tanıtım Dokümanı

Özet Tanıtım Dokümanı Özet Tanıtım Dokümanı Istanbul, 2012 UME GLOBAL, kurumsal finansman / özel girişim sermayesi alanlarında danışmanlık hizmeti veren güvenilir bir ortaktır Geçmiş Deneyimler Toplamda 70 yılı aşkın endüstri,

Detaylı

SAĞLIK TURİZMİN DE HASTALAR A YAKLAŞIM VE SATIŞ YÖNETİMİ

SAĞLIK TURİZMİN DE HASTALAR A YAKLAŞIM VE SATIŞ YÖNETİMİ SAĞLIK TURİZMİN DE HASTALAR A YAKLAŞIM VE SATIŞ YÖNETİMİ Sağlık Turİzmİ ve Sağlık Turİstİ Nedİr? Sağlık turizmi sağlığın korunması, geliştirilmesi ve hastalıkların tedavi edilmesi amacıyla ikâmet edilen

Detaylı

KÜRESEL TİCARETTE TÜRKİYE NİN YENİDEN KONUMLANDIRILMASI-DIŞ TİCARETTE YENİ ROTALAR

KÜRESEL TİCARETTE TÜRKİYE NİN YENİDEN KONUMLANDIRILMASI-DIŞ TİCARETTE YENİ ROTALAR KÜRESEL TİCARETTE TÜRKİYE NİN YENİDEN KONUMLANDIRILMASI-DIŞ TİCARETTE YENİ ROTALAR T.C. Ekonomi Bakanlığının gerçekleştirdiği Küresel Ticarette Türkiye nin Yeniden Konumlandırılması-Dış Ticarette Yeni

Detaylı

3,4 TRİLYON DOLARA ULAŞTI SAĞLIK TURİZMİ PAZARININ HACMİ

3,4 TRİLYON DOLARA ULAŞTI SAĞLIK TURİZMİ PAZARININ HACMİ SAĞLIK TURİZMİ PAZARININ HACMİ 3,4 TRİLYON DOLARA ULAŞTI SRI International ın yaptığı araştırmaya göre, sağlık, güzellik, medikal operasyonlar, yoga ile Spa-Wellness i içeren sağlık turizmi pazarının dünya

Detaylı

Global Pazar ve Rekabet

Global Pazar ve Rekabet NE GENEL BAKIŞ Global Pazar ve Rekabet Özlem KARAKIŞ SAĞLIK TURİZMİ EKONOMİSİ Dünya da 2008 yılında toplam 4,1 trilyon, 2009 yılında ise 5,4 trilyon dolar tutarında sağlık harcaması yapıldı. ABD deki sağlık

Detaylı

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2015 LANSMANI 24 HAZİRAN 2015 İSTANBUL

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2015 LANSMANI 24 HAZİRAN 2015 İSTANBUL UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2015 LANSMANI 24 HAZİRAN 2015 İSTANBUL UNCTAD Dünya Yatırım Raporu Türkiye Lansmanı Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Örgütü nün (UNCTAD) Uluslararası Doğrudan Yatırımlar

Detaylı

HİDROLİK PNÖMATİK SEKTÖRÜ NOTU

HİDROLİK PNÖMATİK SEKTÖRÜ NOTU HİDROLİK PNÖMATİK SEKTÖRÜ NOTU Akışkan gücü, basınçlı akışkanların, ister sıvı ister gaz halinde olsun, enerjilerinden faydalanarak elde edilen güçtür. Sıvı veya gaz, yada somut olarak su veya hava, ancak

Detaylı

BURSA ESKİŞEHİR BİLECİK KALKINMA AJANSI 2014-2023 TR41 BÖLGE PLANI BURSA TURİZM ÖZEL İHTİSAS KOMİSYONU TOPLANTISI BİLGİ NOTU

BURSA ESKİŞEHİR BİLECİK KALKINMA AJANSI 2014-2023 TR41 BÖLGE PLANI BURSA TURİZM ÖZEL İHTİSAS KOMİSYONU TOPLANTISI BİLGİ NOTU BURSA ESKİŞEHİR BİLECİK KALKINMA AJANSI 24-223 TR4 BÖLGE PLANI BURSA TURİZM ÖZEL İHTİSAS KOMİSYONU TOPLANTISI BİLGİ NOTU , bin Türkiye, milyon Turizm Sektörü Türkiye 223 Turizm Stratejisi nde illerimizin

Detaylı

SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası

SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası STRATEJİK VİZYON BELGESİ SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası Yakın geçmişte yaşanan küresel durgunluklar ve ekonomik krizlerden dünyanın birçok ülkesi ve bölgesi etkilenmiştir. Bu süreçlerde zarar

Detaylı

2012/4 SAYILI DÖVİZ KAZANDIRICI HİZMET TİCARETİNİN DESTEKLENMESİ HAKKINDA TEBLİĞ (SAĞLIK TURİZMİ SEKTÖRÜ)

2012/4 SAYILI DÖVİZ KAZANDIRICI HİZMET TİCARETİNİN DESTEKLENMESİ HAKKINDA TEBLİĞ (SAĞLIK TURİZMİ SEKTÖRÜ) 2012/4 SAYILI DÖVİZ KAZANDIRICI HİZMET TİCARETİNİN DESTEKLENMESİ HAKKINDA TEBLİĞ (SAĞLIK TURİZMİ SEKTÖRÜ) DÜNYADA HİZMET TİCARETİ SAĞLIK TURİZMİ Dünya ticaret hacmi yaklaşık 100 milyar ABD Doları Her yıl

Detaylı

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık İÇİNDEKİLER FİNANS, BANKACILIK VE KALKINMA 2023 ANA TEMA SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA: FİNANS VE BANKACILIK ALT TEMALAR Türkiye Ekonomisinde Kalkınma ve Finans Sektörü İlişkisi AB Uyum Sürecinde Finans ve Bankacılık

Detaylı

Türkiye İstatistik Kurumu ndan (TÜİK) alınan verilere göre, Sinop ilinin Ocak-Temmuz ayı dış ticaret

Türkiye İstatistik Kurumu ndan (TÜİK) alınan verilere göre, Sinop ilinin Ocak-Temmuz ayı dış ticaret Sinop Ekonomi Verileri-Temmuz, 5 Dış Ticaret Genel Görünüm (Ocak-Temmuz, 5) Türkiye İstatistik Kurumu ndan (TÜİK) alınan verilere göre, Sinop ilinin Ocak-Temmuz ayı dış ticaret verileri değerlendirildiğinde,

Detaylı

türkiye talep profili 2014

türkiye talep profili 2014 1 AKDENİZ TURİSTİK OTELCİLERİ VE İŞLETMECİLER BİRLİĞİ türkiye talep profili 2014 ilk yarı Sonuçları (özet değerlendirme) 30 YIL 1984-2014 AKTOB ARAŞTIRMA /EROL KARABULUT GECELEMELER % 10, GELİR % 6 ARTTI

Detaylı

Türkiye`de Sağlıkta Dönüşüm ve Endüstrimizin Mevcut Durumu

Türkiye`de Sağlıkta Dönüşüm ve Endüstrimizin Mevcut Durumu Türkiye`de Sağlıkta Dönüşüm ve Endüstrimizin Mevcut Durumu II. Sağlık Ekonomisi Kongresi, 4-5 Aralık 2014 Ecz. Halil Tunç Köksal Genel Sekreter Yrd. Sağlıkta Dönüşüm Programı ve Sosyal Güvenlik Reformu

Detaylı

Toplumlar için bilginin önemi

Toplumlar için bilginin önemi Toplumlar için bilginin önemi İnsanlık tarihi günümüze kadar şu toplumsal aşamalardan geçmiştir: İlkel toplum Doğa, avlanma Tarım toplumu MÖ.800-1750 ler Toprak, basit iş bölümü Sanayi toplumu Makinalaşma

Detaylı

2013/101 (Y) BTYK nın 25. Toplantısı. Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] KARAR

2013/101 (Y) BTYK nın 25. Toplantısı. Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] KARAR 2013/101 (Y) Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] BTYK nın 2009/102 no.lu kararı kapsamında hazırlanan ve 25. toplantısında onaylanan Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin koordinasyonunun

Detaylı

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ?

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? Dr. Fatih Macit, Süleyman Şah Üniversitesi Öğretim Üyesi, HASEN Bilim ve Uzmanlar Kurulu Üyesi Giriş Türk Konseyi nin temelleri 3 Ekim 2009 da imzalanan Nahçivan

Detaylı

- SOSYAL GÜVENLİK KURUMU NUN SAĞLIK ALANINDA ÜSTLENDİĞİ ÇOK ÖNEMLİ GÖREVLER BULUNMAKTADIR

- SOSYAL GÜVENLİK KURUMU NUN SAĞLIK ALANINDA ÜSTLENDİĞİ ÇOK ÖNEMLİ GÖREVLER BULUNMAKTADIR SGK Başkanı Yadigar Gökalp İlhan 3. Yaş Baharı Kongresine Katıldı SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANI YADİGAR GÖKALP İLHAN: - SOSYAL GÜVENLİK KURUMU NUN SAĞLIK ALANINDA ÜSTLENDİĞİ ÇOK ÖNEMLİ GÖREVLER BULUNMAKTADIR

Detaylı

24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL

24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL 24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL UNCTAD Dünya Yatırım Raporu Türkiye Lansmanı Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Örgütü «UNCTAD» ın Uluslararası Doğrudan Yatırımlara ilişkin olarak hazırladığı Dünya Yatırım

Detaylı

Türkiye, 2012 yılında dünyada uluslararası doğrudan yatırım liginde iki basamak yükseldi

Türkiye, 2012 yılında dünyada uluslararası doğrudan yatırım liginde iki basamak yükseldi Basın Bülteni 26 Haziran 2013 YASED, UNCTAD 2013 Dünya Yatırım Raporu nu açıkladı Türkiye, 2012 yılında dünyada uluslararası doğrudan yatırım liginde iki basamak yükseldi 2012 yılında dünyada yüzde 18

Detaylı

İSLAM ÜLKELERİNDE MESLEKİ VE TEKNİK EĞİTİM KONGRESİ SONUÇ DEKLARASYONU

İSLAM ÜLKELERİNDE MESLEKİ VE TEKNİK EĞİTİM KONGRESİ SONUÇ DEKLARASYONU 18-20 Haziran 2009 İSLAM ÜLKELERİNDE MESLEKİ VE TEKNİK EĞİTİM KONGRESİ 1 İslam Konferansı Örgütü (İKÖ) üyesi 57 ülkeye yönelik düzenlenen İslam Ülkelerinde Mesleki ve Teknik Eğitim Kongresi 18-20 Haziran

Detaylı

2014-2023 BÖLGE PLANI SÜRECİ Eskişehir Turizm İhtisas Komisyonu Toplantısı. 10.04.2013 Anadolu Üniversitesi

2014-2023 BÖLGE PLANI SÜRECİ Eskişehir Turizm İhtisas Komisyonu Toplantısı. 10.04.2013 Anadolu Üniversitesi 2014-2023 BÖLGE PLANI SÜRECİ Eskişehir Turizm İhtisas Komisyonu Toplantısı 10.04.2013 Anadolu Üniversitesi Küresel Turizm Sektörü Dünya daki turist sayısı 2011 yılında bir önceki yıla göre % 4,6 ve 2012

Detaylı

DÖVİZ KAZANDIRICI HİZMETLERİN DESTEKLENMESİ. Berrak BİLGEN BEŞERGİL Serbest Bölgeler, Yurtdışı Yatırım ve Hizmetler Genel Müdürlüğü D.T.

DÖVİZ KAZANDIRICI HİZMETLERİN DESTEKLENMESİ. Berrak BİLGEN BEŞERGİL Serbest Bölgeler, Yurtdışı Yatırım ve Hizmetler Genel Müdürlüğü D.T. DÖVİZ KAZANDIRICI HİZMETLERİN DESTEKLENMESİ Berrak BİLGEN BEŞERGİL Serbest Bölgeler, Yurtdışı Yatırım ve Hizmetler Genel Müdürlüğü D.T. Uzmanı 1 2012 YILI İTİBARIYLA DÜNYADA HİZMET TİCARETİ 2 KÜRESEL HİZMET

Detaylı

TR 71 BÖLGESİ 2013 YILI İHRACAT RAPORU AHİLER KALKINMA AJANSI

TR 71 BÖLGESİ 2013 YILI İHRACAT RAPORU AHİLER KALKINMA AJANSI TR 71 BÖLGESİ 2013 YILI İHRACAT RAPORU AHİLER KALKINMA AJANSI NİSAN 2014 İçindekiler 2013 YILI İHRACAT RAKAMLARI HAKKINDA GENEL DEĞERLENDİRME... 3 2013 YILI TR 71 BÖLGESİ İHRACAT PERFORMANSI... 4 AKSARAY...

Detaylı

TÜRKİYE TURİZM STRATEJİSİ 2023 VE MALATYA İLİ TURİZMİ

TÜRKİYE TURİZM STRATEJİSİ 2023 VE MALATYA İLİ TURİZMİ TÜRKİYE TURİZM STRATEJİSİ 2023 VE MALATYA İLİ TURİZMİ Dr. ADNAN ASLAN 27 MART 2013 ANKARA KÜLTÜR ve TURİZM BAKANLIĞI YATIRIM ve İŞLETMELER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İÇERİK 1.Dünyada ve Türkiye de Turizm 2. Türkiye

Detaylı

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ VE DİYARBAKIR

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ VE DİYARBAKIR YENİ TEŞVİK SİSTEMİ VE DİYARBAKIR Mart 215 Hikmet DENİZ i İçindekiler Tablo Listesi... iii Grafik Listesi... iii 1. Giriş... 1 2. Türkiye'de Teşvik Belgesine Bağlı Yatırımlar... 1 3. Yatırımların Bölgesel

Detaylı

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer AB ve Uluslararası Organizasyonlar Şefliği Uzman Yardımcısı IMF Küresel Ekonomik

Detaylı

TÜRKİYE AÇISINDAN EURO NUN ROLÜ

TÜRKİYE AÇISINDAN EURO NUN ROLÜ TÜRKİYE AÇISINDAN EURO NUN ROLÜ GAZİ ERÇEL BAŞKAN TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI 6. Uluslararası Finans ve Ekonomi Forumu VİYANA, 9 KASIM 2000 Euro ile ilgili görüşlerimi sizlerle paylaşmak üzere, bu

Detaylı

TÜRSAB SAĞLIK TURİZMİ RAPORU TÜRKİYE KALBİ YARI FİYATINA ONARIYOR!

TÜRSAB SAĞLIK TURİZMİ RAPORU TÜRKİYE KALBİ YARI FİYATINA ONARIYOR! TÜRSAB SAĞLIK TURİZMİ RAPORU TÜRKİYE KALBİ YARI FİYATINA ONARIYOR! Sağlık turizmi dünyanın en eski turizm türlerinden biri. Antik Yunan'dan bu yana hastalar şifayı uzak yerlerde aradılar ve aramaya devam

Detaylı

Türkiye de Özel Sağlık Sigortası

Türkiye de Özel Sağlık Sigortası Türkiye de Özel Sağlık Sigortası Dünya da ekonomi ve sağlık sektörü açısından gelişmişliğin bir göstergesi olan ve gelişmiş ülkelerde neredeyse nüfusun büyük bölümüne sirayet eden Özel Sağlık Sigortalı

Detaylı

KIRŞEHİR SANAYİ RAPORU

KIRŞEHİR SANAYİ RAPORU KIRŞEHİR SANAYİ RAPORU KIRŞEHİR SANAYİ RAPORU KIRŞEHİR SANAYİ RAPORU Şekil 1 Kırşehir Sanayi Rekabetçilik Eksenleri İş Yapma Düzeyi Yenilikçilik potansiyeli Girişimcilik Düzeyi Teşviklerden yararlanma

Detaylı

KÜRESEL OTOMOTİV OEM BOYALARI PAZARI. Bosad Genel Sekreterliği

KÜRESEL OTOMOTİV OEM BOYALARI PAZARI. Bosad Genel Sekreterliği KÜRESEL OTOMOTİV OEM BOYALARI PAZARI Bosad Genel Sekreterliği SEKTÖR ANALİZİ Otomotiv OEM boyaları dünyanın en büyük boya segmentlerinden biridir. Otomotiv OEM boyaları, 2011 yılında toplam küresel boya

Detaylı

HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜNÜN 2013 HAZİRAN İHRACAT PERFORMANSI ÜZERİNE KISA DEĞERLENDİRME

HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜNÜN 2013 HAZİRAN İHRACAT PERFORMANSI ÜZERİNE KISA DEĞERLENDİRME HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜ 2013 HAZİRAN AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU İİTKİİB GENEL SEKRETERLİİĞİİ AR & GE VE MEVZUAT ŞUBESİİ Temmuz 2013 HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜNÜN 2013 HAZİRAN İHRACAT PERFORMANSI

Detaylı

2010 TÜRKİYE VE İZMİR ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIM GİRİŞLERİ DEĞERLENDİRMESİ

2010 TÜRKİYE VE İZMİR ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIM GİRİŞLERİ DEĞERLENDİRMESİ 2010 TÜRKİYE VE İZMİR ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIM GİRİŞLERİ DEĞERLENDİRMESİ Türkiye de son 6 yılda kurulan uluslararası sermayeli şirketlerin* sayısı 2010 yılı Kasım ayı itibariyle 26 bin 40 e ulaşmıştır.

Detaylı

TR41 Bursa Eskişehir Bilecik Bölge Planı Hazırlık Çalışmaları. Bilecik Turizm Sektörü Bilgi Notu

TR41 Bursa Eskişehir Bilecik Bölge Planı Hazırlık Çalışmaları. Bilecik Turizm Sektörü Bilgi Notu TR41 Bursa Eskişehir Bölge Planı Hazırlık Çalışmaları Turizm Sektörü Bilgi Notu Türkiye (bin) Turizm Sektörü Türkiye 2012 yılı turizm geliri 29.351 milyon $ (revize edilmiş), kişi başına ortalama harcama

Detaylı

DTO TURİZM VE ÇEVRE DERS NOTLARI ÖĞR.GÖR. ŞULE KIYCI

DTO TURİZM VE ÇEVRE DERS NOTLARI ÖĞR.GÖR. ŞULE KIYCI DTO TURİZM VE ÇEVRE DERS NOTLARI ÖĞR.GÖR. ŞULE KIYCI BİRİNCİ HAFTA 2 TURİZM OLAYI VE GELİŞİMİ Turizm kelimesinin Latincede dönmek, etrafını dolaşmak, geri dönmek anlamına gelen tornus kökünden türetildiği

Detaylı

SAĞLIK TURİZMİ SEKTÖR RAPORU

SAĞLIK TURİZMİ SEKTÖR RAPORU Mutlu Yaşam Bölgesi Batı Akdeniz SAĞLIK TURİZMİ SEKTÖR RAPORU SAĞLIK TURİZMİ SEKTÖR RAPORU ÖNSÖZ Gelişmiş ülkelerde 1900 lü yılların başlarından itibaren kurulmuş olan kalkınma ajansları, ülkemizde yeni

Detaylı

Toparlanmanın üçte biri tamam ama bir problemimiz var. Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti

Toparlanmanın üçte biri tamam ama bir problemimiz var. Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti Toparlanmanın üçte biri tamam ama bir problemimiz var Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti TEPAV Politika Notu Ocak 2011 Araştırmanın başlangıç noktası desendir. Edward Leamer İnsan, desen arayan

Detaylı

Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu?

Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu? Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu? Yrd. Doç. Dr. Elif UÇKAN DAĞDEMĠR Anadolu Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, İktisat Bölümü Öğretim Üyesi 1. GĠRĠġ Avrupa Birliği (AB)

Detaylı

Tüm Kurumsal İşlerinizde Profesyonel Çözümler

Tüm Kurumsal İşlerinizde Profesyonel Çözümler Tüm Kurumsal İşlerinizde Profesyonel Çözümler www.faktorgrup.com İşlerinizde Profesyonel Çözümler Değerli yöneticiler, Bildiğiniz gibi, içinde yaşadığımız yüzyılda modern işletmecilik kavramı beraberinde

Detaylı

TV PROGRAMI SPONSORLUK DOSYASI

TV PROGRAMI SPONSORLUK DOSYASI RESMİ DESTEK YAZISI T.C. Sağlık Bakanlığı PROGRAMIN KÜNYESİ Adı Hedef Kitle Türü Konusu Yayın Kanalı Formatı Bölüm Sayısı : 13 Süresi Periyodu Konu Dökümü Yayın Türü : Türkiye de Sağlık Turizmi : Yurtdışı

Detaylı

SEKTÖREL GELİŞMELER İÇİNDEKİLER Otomotiv. Beyaz Eşya. İnşaat. Turizm. Enerji. Diğer Göstergeler. Sektörel Gelişmeler /Ağustos 2013 1

SEKTÖREL GELİŞMELER İÇİNDEKİLER Otomotiv. Beyaz Eşya. İnşaat. Turizm. Enerji. Diğer Göstergeler. Sektörel Gelişmeler /Ağustos 2013 1 SEKTÖREL GELİŞMELER İÇİNDEKİLER Otomotiv Otomotiv İç Satışlarda Hızlı Artış Temmuz Ayında Devam Ediyor. Beyaz Eşya Beyaz Eşya İç Satışlarda Artış Temmuz Ayında Hızlandı. İnşaat Reel Konut Fiyat Endeksinde

Detaylı

DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ

DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ Hazırlayan ve Derleyen: Zehra N.ÖZBİLGİN Ar-Ge Şube Müdürlüğü Kasım 2012 DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİNDE ÜRETİM VE TÜKETİM yılında 9.546 milyon

Detaylı

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi 2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisadi ve Mali Analiz Yüksek Lisansı Bütçe Uygulamaları ve Mali Mevzuat Dersi Kıvanç

Detaylı

Tablo 1. Seçilen Ülkeler için Yıllar İtibariyle Hizmetler Sektörü İthalat ve İhracatı (cari fiyatlarla Toplam Hizmetler, cari döviz kuru milyon $)

Tablo 1. Seçilen Ülkeler için Yıllar İtibariyle Hizmetler Sektörü İthalat ve İhracatı (cari fiyatlarla Toplam Hizmetler, cari döviz kuru milyon $) 4.2. HİZMETLER 1. Hizmetler sektörünün ekonomideki ağırlığı bir refah kriteri olarak değerlendirilmektedir (1). (2) tarafından bildirildiği üzere, sanayileşmeyle birlikte, ulaştırma hizmetleri ve belirli

Detaylı

BÜYÜK OLMAK BÜYÜK DAVRANMAKLA OLUR!

BÜYÜK OLMAK BÜYÜK DAVRANMAKLA OLUR! BÜYÜK OLMAK BÜYÜK DAVRANMAKLA OLUR! Ülke yönetiminde söz sahibi olup, sorumluluk makamlarını temsil edenler iyi yönetim sergilediklerini her fırsatta kamuoyuna yüksek vurgularla belirtmektedirler. Yöneticilerin

Detaylı

KAYNAK MAKİNELERİ SEKTÖRÜ NOTU

KAYNAK MAKİNELERİ SEKTÖRÜ NOTU KAYNAK MAKİNELERİ SEKTÖRÜ NOTU İki metal parçayı ısıl yolla birleştirme işleminde kullanılan kaynak makine ve malzemeleri, üretim sanayinde önemli bir paya sahiptir. Geliştirilen her teknolojik malzemenin

Detaylı

TUR İ ST SA Ğ LI Ğ I & SA Ğ LIK TUR İ ZM İ 1

TUR İ ST SA Ğ LI Ğ I & SA Ğ LIK TUR İ ZM İ 1 TUR İ ST SA Ğ LI Ğ I & SA Ğ LIK TUR İ ZM İ 1 TUR İ ST SA Ğ LI Ğ I 2 SA Ğ LIK TUR İ ZM İ 3 SEYAHAT SİGORTASI S Seyahat sigortalar n n n kapsam nedir? Sigortal n n seyahati s ras nda meydana gelebilecek

Detaylı

Dünyada ve Türkiye de Doğrudan yabancı Sermaye Yatırımları

Dünyada ve Türkiye de Doğrudan yabancı Sermaye Yatırımları Dünyada ve Türkiye de Doğrudan yabancı Sermaye Yatırımları Uluslararası sermaye hareketleri temel olarak kalkınma amaçlı, hibe ve kredi şeklindeki resmi sermaye hareketleri ile özel sermaye hareketlerinden

Detaylı

Turistik Ürün, Turistik Ürün Çeşitlendirmesi ve Alternatif Turizm 1.Hafta Öğr. Gör. Özer Yılmaz

Turistik Ürün, Turistik Ürün Çeşitlendirmesi ve Alternatif Turizm 1.Hafta Öğr. Gör. Özer Yılmaz Turistik Ürün, Turistik Ürün Çeşitlendirmesi ve Alternatif Turizm 1.Hafta Öğr. Gör. Özer Yılmaz Turistik Ürün; turistin seyahati boyunca yararlandığı konaklama, yeme-içme, ulaştırma, eğlence ve diğer birçok

Detaylı

DÜNYADA İSTİHDAM VE SOSYAL DURUM - EĞİLİMLER (WESO) 2016

DÜNYADA İSTİHDAM VE SOSYAL DURUM - EĞİLİMLER (WESO) 2016 ÖZET DÜNYADA İSTİHDAM VE SOSYAL DURUM - EĞİLİMLER (WESO) 2016 ÖZET Uluslararası Çalışma Ofisi- Cenevre Küresel ekonomi yeni zaaf işaretleri sergiliyor Yapılan tahminlere göre dünya ekonomisi 2015 yılında

Detaylı

Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010

Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010 Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010 Avrupa kıtasından Amerika kıtasına, Orta Doğu Ülkelerinden Afrika ülkelerine kadar geniş yelpazeyi kapsayan 200 ülkeye ihracat gerçekleştiren

Detaylı

TRABZON SAĞLIK TURİZMİ FIRSATLARI VE ANALİZİ

TRABZON SAĞLIK TURİZMİ FIRSATLARI VE ANALİZİ TRABZON SAĞLIK TURİZMİ FIRSATLARI VE ANALİZİ HAZIRLAYAN Dr. Dursun Aydın Türkiye Sağlık Turizmi Derneği Kurucu Başkanı Visitturkeyforhealthcare Platformu Başkanı 2014 T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI TRABZON İL SAĞLIK

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM 2013 yılının ikinci çeyreğinde yüzde 2,8 oranında büyüyen ABD ekonomisi üçüncü çeyrekte yüzde 3,6 oranında büyümüştür. ABD de 6 Aralık 2013 te

Detaylı

Cari işlemler açığında neler oluyor? Bu defa farklı mı, yoksa aynı mı? Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti

Cari işlemler açığında neler oluyor? Bu defa farklı mı, yoksa aynı mı? Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti Cari işlemler açığında neler oluyor? Bu defa farklı mı, yoksa aynı mı? Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti TEPAV Değerlendirme Notu Şubat 2011 Cari işlemler açığında neler oluyor? Ekonomide gözlemlenen

Detaylı

Özet Tanıtım Dokümanı

Özet Tanıtım Dokümanı Özet Tanıtım Dokümanı İstanbul, 2012 Kutluşah, yönetim, finans ve süreç danışmanlığı alanlarında hizmet veren güvenilir bir iş ortağıdır Toplamda 85 yılı aşkın finansal kuruluşlar, girişimcilik ve yönetim

Detaylı

2015 HAZİRAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ

2015 HAZİRAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ HAZİRAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ 13 Ağustos Özel Sektörün Yurt Dışından Sağladığı Kredi Borcuna ilişkin yılı ikinci çeyrek verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası

Detaylı

KRUVAZİYER TURİZMİNDE DÜNYA VE İZMİR, TÜRKİYE KRUVAZİYER PLATFORMU NUN ÇALIŞMALARI

KRUVAZİYER TURİZMİNDE DÜNYA VE İZMİR, TÜRKİYE KRUVAZİYER PLATFORMU NUN ÇALIŞMALARI KRUVAZİYER TURİZMİNDE DÜNYA VE İZMİR, TÜRKİYE KRUVAZİYER PLATFORMU NUN ÇALIŞMALARI DÜNYA KRUVAZİYER PAZARI NEREYE GİDİYOR? Hazırlayan: Mine Güneş Kruvaziyer destinasyonlar içerisinde, son yıllara kadar

Detaylı

SAĞLIK TURİZMİ TÜRKİYEDE EN HIZLI GELİŞEN HİZMET SEKTÖRÜDÜR

SAĞLIK TURİZMİ TÜRKİYEDE EN HIZLI GELİŞEN HİZMET SEKTÖRÜDÜR SAĞLIK TURİZMİ TÜRKİYEDE EN HIZLI GELİŞEN HİZMET SEKTÖRÜDÜR SAĞLIK TURİZMİ TANIMI VE ÇEŞİTLERİ Sağlık Turizmi: Herhangi bir sebeple sağlık hizmeti almak için ikamet edilen yerden başka bir yere yapılan

Detaylı

SERBEST BÖLGELER, YURTDIŞI YATIRIM VE HİZMETLER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

SERBEST BÖLGELER, YURTDIŞI YATIRIM VE HİZMETLER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI SERBEST BÖLGELER, YURTDIŞI YATIRIM VE HİZMETLER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Mehmet ÇETİK Dış Ticaret Uzmanı 17 Serbest Bölgeler, İthalat Yurtdışı Genel Yatırım Müdürlüğü ve Hizmetler Genel Müdürlüğü

Detaylı

KALKINMA BAKANLIĞI KALKINMA ARAŞTIRMALARI MERKEZİ

KALKINMA BAKANLIĞI KALKINMA ARAŞTIRMALARI MERKEZİ Yükseköğretim Sisteminin Uluslararasılaşması Çerçevesinde Türk Üniversitelerinin Uluslararası Öğrenciler İçin Çekim Merkezi Haline Getirilmesi Araştırma Projesi KALKINMA BAKANLIĞI KALKINMA ARAŞTIRMALARI

Detaylı

İTKİB Genel Sekreterliği AR&GE ve Mevzuat Şubesi

İTKİB Genel Sekreterliği AR&GE ve Mevzuat Şubesi HALI SEKTÖRÜ 2014 EYLÜL AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU İİTKİİB GENEL SEKRETERLİİĞİİ AR & GE VE MEVZUAT ŞUBESİİ EKİİM 2014 1 2014 YILI EYLÜL AYINDA HALI SEKTÖRÜ İHRACATININ DEĞERLENDİRMESİ Ülkemizin halı ihracatı

Detaylı

TUROB - Selanik Philoxenia 2013 Turizm Fuarı Sonuç Raporu

TUROB - Selanik Philoxenia 2013 Turizm Fuarı Sonuç Raporu TUROB - Selanik Philoxenia 2013 Turizm Fuarı Sonuç Raporu Fuar Tarihleri 21-24.11.2013 Fuarın Açık Olduğu saatler 11.00 20.00 Dağıtılan Malzemeler 1. Istanbul Guide 2. Istanbul CD 3. İstanbul Haritası

Detaylı

MEDİKAL TURİZM: HEMŞİRENİN YENİ ROLÜ VE DURUMU

MEDİKAL TURİZM: HEMŞİRENİN YENİ ROLÜ VE DURUMU MEDİKAL TURİZM: HEMŞİRENİN YENİ ROLÜ VE DURUMU Yard.Doç.Dr.Ayşe ÇEVİRME Sakarya Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu IV.Uluslararası Sağlık Turizmi Kongresi 28-31 Ekim 2011.İstanbul MEDİKAL TURİZM: HEMŞİRENİN

Detaylı

SAĞLIK TURİZMİNDE MEVZUAT VE TEŞVİKLER

SAĞLIK TURİZMİNDE MEVZUAT VE TEŞVİKLER SAĞLIK TURİZMİNDE MEVZUAT VE TEŞVİKLER Müge ÜNAL Küreselleşme sürecinde, ülkeler arasında işbirliğinin artması, seyahat özgürlüklerinin ve imkanlarının artması, ulaşımda maddi manevi kolaylıklar sağlanması

Detaylı

Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi

Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi Temmuz 2014 1 Milyar $ I. Cam Sektörü Hakkında 80 yıllık bir geçmişe sahip olan Türk Cam Sanayii, bugün camın ana gruplarını oluşturan düzcam (işlenmiş camlar dahil),

Detaylı

TEB KOBİ BANKACILIĞI

TEB KOBİ BANKACILIĞI TEB KOBİ BANKACILIĞI Türkiye de KOBİ ler İşletme Büyüklüğü İstihdam Grubu (Çalışan Sayısı) İşletme Sayısı (2013) % Mikro 1 9 3.303.073 93,68% KüçükÖlç.İşl. 10 49 190.514 5,40% OrtaB.İşl. 50 249 27.330

Detaylı

Kıvanç Duru 2015 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Programı Değerlendirmesi

Kıvanç Duru 2015 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Programı Değerlendirmesi Kıvanç Duru 2015 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Programı Değerlendirmesi Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisadi ve Mali Analiz Yüksek Lisansı Bütçe Uygulamaları ve Mali Mevzuat Dersi 2015 YILI

Detaylı

Artan Sağlık Harcamaları Temel Sağlık Göstergelerini Nasıl Etkiliyor? Selin Arslanhan Araştırmacı

Artan Sağlık Harcamaları Temel Sağlık Göstergelerini Nasıl Etkiliyor? Selin Arslanhan Araştırmacı Artan Sağlık Harcamaları Temel Sağlık Göstergelerini Nasıl Etkiliyor? Selin Arslanhan Araştırmacı TEPAV Değerlendirme Notu Temmuz 1 19 191 19 193 19 195 19 197 19 199 199 1991 199 1993 199 1995 199 1997

Detaylı

LOJİSTİK SEKTÖRÜ BÜYÜME ORANLARI

LOJİSTİK SEKTÖRÜ BÜYÜME ORANLARI RAPOR: TÜRKİYE NİN LOJİSTİK GÖRÜNÜMÜ Giriş: Malumları olduğu üzere, bir ülkenin kalkınması için üretimin olması ve bu üretimin hedefe ulaşması bir zorunluluktur. Lojistik, ilk olarak coğrafyanın bir ürünüdür,

Detaylı

Türkiye de Yazılım Sektörü Tanıtım Sunumu. Murad Tiryakioğlu Afyon Kocatepe Üniversitesi

Türkiye de Yazılım Sektörü Tanıtım Sunumu. Murad Tiryakioğlu Afyon Kocatepe Üniversitesi Türkiye de Yazılım Sektörü Tanıtım Sunumu Murad Tiryakioğlu Afyon Kocatepe Üniversitesi Neden Yazılım Sektörü? Yazılım Sektörü, bilgi ve iletişim teknolojilerinin bir bileşeni olarak rekabet avantajı sağlama

Detaylı

MANAVGAT SAĞLIK TURİZMİ FIRSATLARI RAPORU

MANAVGAT SAĞLIK TURİZMİ FIRSATLARI RAPORU MANAVGAT SAĞLIK TURİZMİ FIRSATLARI RAPORU 2013 Hazırlayan Sağlıktur Danışmanlık Hizmetleri A.Ş. Katkıda Bulunanlar Dr. Dursun Aydın Türkiye Sağlık Turizmi Derneği Kurucu Başkanı Enginer Birdal Türkiye

Detaylı

İNSANİ GELİŞMEYİ SÜRDÜRMEK:! EĞİTİM VE İŞGÜCÜ PİYASASI GÖSTERGELERİ İTİBARİYLE TÜRKİYE NİN PERFORMANSININ DEĞERLENDİRİLMESİ!

İNSANİ GELİŞMEYİ SÜRDÜRMEK:! EĞİTİM VE İŞGÜCÜ PİYASASI GÖSTERGELERİ İTİBARİYLE TÜRKİYE NİN PERFORMANSININ DEĞERLENDİRİLMESİ! İNSANİ GELİŞMEYİ SÜRDÜRMEK:! EĞİTİM VE İŞGÜCÜ PİYASASI GÖSTERGELERİ İTİBARİYLE TÜRKİYE NİN PERFORMANSININ DEĞERLENDİRİLMESİ!! IŞIL KURNAZ" GAZİ ÜNİVERSİTESİ UNDP 2014 İNSANİ GELİŞME RAPORU# TÜRKİYE TANITIM

Detaylı

tepav Biyoteknolojide son yıllarda artan birleşme ve satın alma işlemleri ne anlama geliyor? Haziran2014 N201419 POLİTİKANOTU

tepav Biyoteknolojide son yıllarda artan birleşme ve satın alma işlemleri ne anlama geliyor? Haziran2014 N201419 POLİTİKANOTU POLİTİKANOTU Haziran2014 N201419 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Selin ARSLANHAN MEMİŞ 1 Yaşam Bilimleri ve Sağlık Politikaları Analisti Biyoteknolojide son yıllarda artan birleşme ve

Detaylı

TR63 BÖLGESİ MEVCUT DURUM ANALİZİ DEMOGRAFİK GÖSTERGELER

TR63 BÖLGESİ MEVCUT DURUM ANALİZİ DEMOGRAFİK GÖSTERGELER g TR63 BÖLGESİ MEVCUT DURUM ANALİZİ DEMOGRAFİK GÖSTERGELER TABLOLAR Tablo 1. TR63 Bölgesi Doğum Sayısının Yaş Gruplarına Göre Dağılımı (2011)... 1 Tablo 2. Ölümlerin Yaş Gruplarına Göre Dağılımı (2011)...

Detaylı

MMKD Stratejik İletişim Planı Araştırma Sonuçları

MMKD Stratejik İletişim Planı Araştırma Sonuçları MMKD Stratejik İletişim Planı Araştırma Sonuçları 29 Mayıs 2013 tarihinde MMKD Stratejik İletişim Planı nı oluşturmak amacıyla bir toplantı yapıldı. Toplantının ardından, dernek amaç ve faaliyetlerinin

Detaylı

TURİZMİ ÇEŞİTLENDİRMEK. Turizmde ilkeli ve planlı bir gelişme için Türkiye nin turizmini planlı ve sürdürülebilir biçimde çeşitlendirmesi şart.

TURİZMİ ÇEŞİTLENDİRMEK. Turizmde ilkeli ve planlı bir gelişme için Türkiye nin turizmini planlı ve sürdürülebilir biçimde çeşitlendirmesi şart. TURİZMİ ÇEŞİTLENDİRMEK Turizm gelişiminde son 20 yıldır büyük başarılara imza atmış Türkiye, son yıllarda sürdürülebilir turizm gelişiminde olumsuz bir trende girmiş bulunuyor. Turizmde ilkeli ve planlı

Detaylı