KLASiK LiBERALizM, NEO-LİBERALİZM VE LiBERTARİANİzM

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "KLASiK LiBERALizM, NEO-LİBERALİZM VE LiBERTARİANİzM"

Transkript

1 KLASiK LiBERALizM, NEO-LİBERALİZM VE LiBERTARİANİzM Co~kun Can AKTAN GİRİş Liberalizm, tarihsel kökenleri 17. yüzyılın ba 'larına dek uzanan bir sosyal doktrin ve felsefedir. Ba langıçta John Locke'un eserleri ile Siyasi Liberalizm hüviyetinde ortaya çıkan liberal doktrin, daha sonra özellikle David Hume ve Adam Smith'in çalışmaları ile birlikte Ekonomik Liberalizm hüviyetini de kazanmıştır. Liberalizm günümüze değin sürekli olarak kendini yenileyen bir dinamik akım olarak gelişimini sürdürmüştür. Bu gelişim sürecinde, liberal doktrin içerisinde farklı liberal düşünce okullan ve akımlan ortaya çıkmıştır. Özellikle içinde yaşadığımız yüzyılda çağdaş neo-liberal düşünce okuııarı 18. yüzyılın laissez-faire liberalizmi ve klasik liberalizm anlayışlarından hareketle liberal doktrine yeni ve farklı boyutlar getirmişlerdir. Özeııikle Hayek, Friedman ve Buchanan gibi neo-liberalizm in çağdaş temsilcilerinin eserleri ile liberal doktrinde yeni paradigmalar ve konseptler tartışılmaya başlanmıştır. Metodolojik açıdan ve temel ilkeleri itibariyle aralarında bazı görüş farklılıkları bulunsa da neo-liberal ya da çağdaş liberal düşünce okullan, liberalizmin yüzyılımızda yeniden doğuşunda ve önem kazanmasında büyük rol oynamıştır. Bu araştırmanın amacı, doğuşundan günümüze değin liberalizmin gelişimini ve temel ilkelerini ortaya koymaktır. Araştırmamızın sonuç bölümünde "Nasıl Bir Liberalizm?" ya da "Gerçek Liberalizm Nedir?" sorularına ilişkin düşünce ve yorumlarımız yeralmaktadır. LİBERALİZM: TANıMı VE TEMEL ilkeleri Liberalizm, İngilizce kökenli "libertyl! kelimesinden türetilmiştir. Bu kelime İngilizce"de "özgürlük", "hürriyet" ve "serbestlik" anlamlarına gelmektedir. Buradan hareketle liberalizmi, "özgürlüğü savunan bir düşünce" olarak tanımlayabiliriz. Her ne kadar, özgürlük liberalizmin temeli ise de, yukarıdaki tanım bugün için liberalizmi açıklamakta yeterli değildir. Liberalizmin - Doç, Dr., Dokuz Eylül Üniversitesi ıktisadi ve ıdari Bilimler Fakültesi Oıretim Üyesi. Amme İtl4nsi lrrgisi, Cik 28, sayı 1, Mart 1995.

2 4 AMME İDARESİ DERGİSİ doğuşundan günümüze kadarki gelişimini esas alarak daha kapsamlı bir tanım yapmak mümkündür. LiberaIİzm, bireyciliğe dayalı, rasyonel bireylerin siyasal ve ekonomik alandaki hak ve özgürlüklerini güvence altına alan, piyasa ekonomisinin doğal işleyişine bırakılarak, devletin ekonomiye müdahalelerinin en az düzeye indirilmesini savunan bir doktirindir. Bu tanım çerçevesinde liberalizmin temel ilkelerini şu şekilde özetleyebiliriz. l Bireycilik: Liberalizm bireyi esas alan ve onu bir takım kollektif kurum ya da varlıklardan (örneğin; sınıf, toplum, halk, millet gibi.) daha üstün kabul eden bir anlayışı savunur. Bir başka ifadeyle, liberalizm, metodolojik olarak "Bireyci" (Individualist) yaklaşımı esas alır ve sosyal, ekonomik ve siyasalolayları incelerken temelolarak bireyeylem ve davranışlarından hareket eder. Liberalizme göre kutsalolan "Devlet" ya da diğer organik birimler değil, "Birey"dir. Rasyonalite ve Ekonomik İnsan (Homo Economicus): Bireyler rasyonel ve tutarlı tercihlere sahiptirler. Bireyler rasyonelolmaları sonucunda faydalarını ve özel çıkarlarını maksimize edecek tercihlerde bulunurlar. Kısaca bireylerin tercihlerinde bir Homo Economicus motifi, yani rasyonel düşünme, karar verme ve bireysel çıkar maksimizasyonu hakimdir. Liberalizm, gerek özel ve gerekse kamusal tercih ve kararlarda "özel çıkar" motivasyonunukabul ederken, "kamu çıkarılyararı", "toplum yararı/iyiliği" gibi kavramlara karşı çıkar. Liberal düşünürlere göre toplumun iyiliği ya da mutluluğu ancak özel çıkar maksimizasyonu ile mümkün olabilir. Özgürlük: Liberalizmin "olmazsa olmaz" ilkelerinden birisi ve en önemlisi özgürlüktür. Özgürlük, bireyin baskı ve zorlama altında kalmaksızın istediğini yapması ve istediği gibi davranabilmesidir. Liberalizmin bu özgürlük anlayışı "negatif özgürlük" olarak da adlandırılmaktadır, Kişinin eylem ve davranışlarında tamamen serbest olması "pür özgürlüğü" ifade eder. Ancak, pür özgürlük başkalarının özgürlüğünü zedeleyebilir. Bu açıdan klasik liberalizm taraftarları ile aşırı liberalizm taraftarları (libertarianistler) arasında özgürlük anlayışı arasında bazı fikir ayrılıkları mevcuttur. Laissez Faire ve Doğal Düzen: Liberal doktrinin laissez-faire ve doğal düzen ilkesi şunu ifade eder: Ekonominin işleyişinde bir Doğal Düzen sözkonusudur. Dolayısıyla devlet bu doğal işleyen düzene müdahale etmemeli ya da sınırlı bazı müdahalelerde bulunmalıdır. Doğal düzen anlayışını ilk olarak Fizyokratlar "Laissez-faire, Laissez-passer" (bırakınız yapsınlar, bırakınız geçsinier) sloganı ile savunmuşlardır. Onemle belirtelim ki liberalizmin gelişimi ile birlikte doğal düzen anlayışında zaman içersinde bir değişme olmuştur. Örneğin, Adam Smith'in doğal düzeni fizyokrat1arınki gibi tanrısalolmaktan 1 Bkz: Atilla Yayla. Uberaliza, Ankara: Turhan Kjtabevi, 1994 s ; Mustafa Erdolan, Uberal Toplu. ve Uberal SiyaHt, Ankara: Siyasal Kjtabevi, 1993,

3 KlASİK LİBERALİZM, NEO-LİBERALİZM 5 çok, bireysel çıkarlarla (görünmez el) gerçekleştirilebilen bir düzendir. Frederic Bastiat'ın Doğal Ahenk Düzenİ, F.A.Von Hayek'in Spontan Düzen anlayışları, özünde doğal düzeni savunan yaklaşımlardır. Liberal doktrinde doğal düzeni savunanların gör~leri Libertarian Evrimcilik ya da Anti-Rasyonalizm olarak bilinir. Anti-Rasyonalist liberal düşünürler (Davit Hume, Adam Smith, Herbert Spencer, Frederic Bastİat, F.A. Hayek ve diğerleri) ekonominin doğal işleyişine bırakılmasını ve insan aklı tarafından ekonomiye bilinçli müdahaleler yapılmamasını savunurlar. Anti Rasyonalizm karşıtı görüş ise Yapıcı Rasyonalizm ya da Kurucu Rasyonalizm olarak bilinir. Kurucu Rasyonalizm'e aynı zamanda Kartezyenizm de denilmektedir. Liberal düşünürler arasında bu yaklaşımı savunanlara göre (Rene Deseartes, John Locke, Milton Friedman, James M. Buchanan ve diğerleri) İnsan aklı, iyi bir sosyal düzenin temel ilkelerini saptayabilir. İnsanlar rasyonel (akıllı) varlıklardır ve öyle oldukları için de iyi bir sosyal düzen oluşturabilirler. Kısaca Kurucu Rasyonalizmi savunanlar doğal düzeni değil, düzenin iyi işlemesi için insan aklının ürünü olan politikaların yürürlüğe konulmasını savunurlar. Önemle belirtelim ki Liberalizmin laissez-faire ve doğal düzen ilkesi liberal düşünürler arasında en fazla tartışılan ve üzerinde uzlaşılamayan konuların başında gelmektedir. Bazı liberal düşünürler- örneğin libertarianistler- katı bir laissez faire ilkesini savunurlarken, diğer bazı liberal düşünürler ekonominin işleyişinde prensip olarak bir doğal düzen ve ahengin varlığını kabul etmekle birlikte piyasanın işleyişindeki aksaklıkların ortadan kaldırılması için sınırlı devlet müdahalelerini gerekli görmektedirler. Piyasa Ekonomisi: Liberalizm, ekonomik sistem olarak "Piyasa Ekonomisi"ni savunur. Piyasa Ekonomisi ya da Kapitalizm; rekabete dayalı, karı esas alan, özel mülkiyet, miras, sözleşme yapma, teşebbüs ve tercih özgürlüğünün güvence altına alınmış olduğu ve devletin fıyat mekanizmasının işleyişine en az düzeyde müdahale ettiği bir ekonomik sistem modelidir. Liberalizm, kapitalizmin karşıtı bir ekonomik sistem modeli olan sosyalizme bütünüyle karşı çıkmaktadır. tlkarma Ekonomi" ya da "Sosyal Piyasa Ekonomisİ" modeli ise liberalizm ile uyuşabilmektedir. Sınırlı ve Sorumlu Devlet: Liberalizmin devlet anlayışı "Sınırlı ve Sorumlu Devlet" yaklaşımı olarak adlandırılabilir. Liberal düşünürler (libertarianistler hariç) devletin; adalet, iç güvenlik ve dış güvenlik (savunma) eğitim, sağlık, altyapı vb. hizmetleri üstlenmesini, bunun dışında mal ve hizmetlerin üretiminin piyasa ekonomisine bırakılmasını savunmaktadırlar. Sınırlı ve Sorumlu Devlet yaklaşımı Müdahaleci Devlet anlayışına karşıdır. Bu anlayış aynı zamanda Baba Devlet anlayışı olarak tanımlayabileceğimiz Paternalizm'e de karşıdır. Sınırlı ve Sorumlu Devlet anlayışına dayalı liberalizm, küçükler, akıl hastaları vb,. kimseler dışındaki toplum üyeleri için devletin yeniden dağıtıcı (redistributive) politikalar uygulamasına özünde karşı çıkar.

4 Tablo 1. Liberal Sosyal Düzen, Liberal Ekonomik Düzen ve Liberal Siyasal Düzen 0'1 LİBERALiZM (LİBERAL SOSYALDÜZEN)! TEMEL ilkeler L. LiBERAL EKONOMİK DÜZEN (PiYASA EKONOMiSi) J, TEMEL İLKELER -Bireydiik -Rasvonalite ve Ekonomik İnsan -Özg'ürlük -Lai~'>ez-Faire ve Dolal Düzen -Piyaı.a Ekonomisi Kapitalizm -Sınırlı ve Sorumlu Devlet (Anayasacılık) J" ~ a:: tn ~ ~.ı -O LiBERAL SİYASAL DÜZEN (LİBERAL DEMOKRASİ)! TEMEL ilkeler tn ~ 9. 5!1 -Özel Mülkiyet -Rekabet -Miras -Serbest Girişim -Fiyat Mekanizması -Temel Ekonomik Haklar ve Özgürlükler 'i... "", -Kanun Ha19miyeti -Hukukun Ustünlütü -Sınırlı ve Sorumlu Devlet -Temel Siyasal Haklar ve Özgürlükler

5 8 AMME İDARESİ DERGİSİ Liberalizm konusunda fikirler esasen Yakın Çağ'da geli tirilmi tir. 17. yüzyılın ikinci yansında ve 18. yüzyılın ilk yansında bazı dü ünürler liberalizmin doğu una ortam hazırlayacak fikirler geli tirmi lerdir. Thomas Hobbes ( ) devlet konusundaki dü ünceleri ile kendinden sonraki bir çok dü ünürü derinden etkilemi tir. Hobbes ünlü Leviathan adlı eserini 1651 yılında yayınlamı tır. Hobbes, "Ejderha" (Leviathan) olarak isimlendirdiği Devlet'i özgürlüklerin korunması ve devamı için gerekli görmü tür. Hobbes'e göre vatanda ların can ve mal güvenliğini korumak için devlet gereklidir. Vatanda lar, bir toplumsal sözle me ile Leviathan adı verilen dev bir insanı meydana getirmi lerdir. Bu Dev ya da Ejderha, vatand8 ların üzerinde ayrı yapay bir ki iliğe sahiptir. Hobbes, kendinden önceki düşünürlerden farklı olarak devletin varlığını, tannsal görmemi ve devletin varlığını bireylerin ahsi çıkarlarına dayandırmı tır. Özetle, vatanda lar çıkarlan olduğu için (mal ve can güvenliklerinin korunması) devlete ihtiyaç duymu lardır. Hobbes'den sonra liberalizmin siyasi yönününün önemini ortaya çıkaran ilk dü ünür John Locke olmu tur. 17. yüzyılın en büyük dü ünürlerinden biri olan John Locke ( ) Siyasi Liberalizm'in kurucusu ve babası olarak da adlandınlabilir. İleride açıklanacağı üzere liberalizmin ekonomik yönünü ilk kez sistemli bir ekilde inceleyen dü ünür Adam Smith olmu tur. Bu açıdan Locke siyasi liberalizmin kurucusu olarak kabul edilir. Esasen liberalizmin geli imi ile birlikte siyasi ve ekonomik liberalizm bir bütünlük olu turmu tur. Liberalizm günümüzde ekonomik ve siyasal bir doktrin hüviyetini kazanmı tır. İngiliz dü ünür Locke, 1690 yılında Devlet Üzerine İki Deneme (Two Essays on Government) adlı eserini yayınlamı tır. Locke'a göre toplum halinde Y8 ayan insanlar bazı doğal haklara sahiptirler. Örneğin, ya am hakkı, mülkiyet hakkı, özgürlük gibi. Locke insanın bütün doğal haklannın korunmasını ve bunun için de devleti gerekli görmü tür. John Locke'ın dü ünceleri kendinden sonraki bir çok dü ünürü etkilemi tir. Özellikle David Hume, Locke'ın dü üncelerinden fazlasıyla etkilenmi ve yararlanmı tır. Locke'dan farklı katkılar olarak David Hume eserleri ile liberalizme önemli katkılar sağlamı tır. Hume ( ) düşünceleri ile anti-rasyonalist liberalizmin ilk savunuculanndan birisi olmu tur. Hume'e göre toplumsal kural ve kurumlar, belirli bir aklın bilinçli, önceden planlanarak yaratılmı eseri değildir. Hume, kural ve kurumların kendiliğinden olu tuğunu bu kural ve kurumlann i leyi ine müdahale edilmemesi gerektiğini savunmu tur. Locke ve Hume'dan sonra Lord Acton. ve Edmund Burke gibi İngiliz düşünürler ile liberalizm önemli geli me göstermi tir. Öte yandan İngiliz liberalizmi'nin temelinde esasen bir faydacılı~ felsefesi yatmaktadır. Faydacı Görü ya da okulun en önde gelen temsilcilerinden Jeremy Bentham'e ( ) göre insan doğası gereği kendisine haz veren, (fayda sağlayan) eyleri ister ve yapar, buna kaf l1ık kendisine acı veren, (maliyet yükleyen) eylerden kaçınır. Bentham faydacılık anlayt l ile liberalizmin önemli bir ilkesi olan "özel çıkar maksimizasyonu tt düşüncesi ön plana çıkmı tır. Jeremy Bentham'a göre insanlar

6 KLASİK LİBERALİZM, NEO-LİBERALİZM 7 Yukarıda açıklamalara dayalı olarak liberalizmin temel ilkelerini bir ema içerisinde göstermek yararlı olacaktır (Bkz. Şekil-1). LiberaIİzm ya da Liberal Sosyal Düzenin iki ana temeli vardır; Birincisi Liberal Ekonomik Düzen'dir. İkincisi ise Liberal Siyasal Düzen'dir. Liberal ekonomik düzen "Kapitalizm" ya da "Serbest Piyasa Ekonomİsi" olarak da adlandırılabilir. "Liberal Demokrasi"dir. Liberal demokrasi ile devletin güç ve yetkilerinin sınırlandığı, temel siyasi hakların ve özgürlüklerin güvence altına alınml olduğu bir düzen kastedilmektedir. LİBERALİzMİN DOGUŞU VE GELİşİMİ Liberalizmin Doğu u 2 "Omnis potestas a Deo" (BOtOn iktidar Tanrı'dan gelir.) SaiDt Paulus "Omnis Potestas a Deo per papulum." (BOtOn iktidar Tanrı'dan gelir, fakat halk aracıııgıyla kullanılır.) SaiDt Thomas d'aquido LiberaIİzmin kökenlerilı,i: İık Çağ'da Eski. yunan Siyasi ve İktisadi dü üncesinde bulmak mümkündür. Omeğin., yüzyılda sofistlerin (Protagoras, Gorgİas, Antİphon, Kallikles, Tharsymachos ve diğerleri) dü ünce sistemlerinde liberal dü üncenin izlerini görebilmekteyiz. Yine ilk Çağ'da bazı dü ünürler eserleriyle kendinden sonraki dü ünürleri etkilemi ve liberalizmin doğu una kaynak olmu tur. Örneğin, Aristo'nun Politika adlı eseri bu konuda belirtilebilir. Orta Çağ'da ise gerek Hristiyan gerekse İslam aleminde bazı liberal dü ünürleri görüyoruz. Örneğin Hristiyan dünyasında Saint Thomas d'aquino ( ) ilk kez iktidarın sınırlandırılması ve özgürlüğün korunması yönünde fikirler ortaya atmı tır. Aquino bu anlamda Anayasacılığın (iktidarın sınırlandırılması anlayı ının) ilk savunucularından birisi olarak kabul edilebilir. O dönemde Saint Paulus'un "Bütün iktidar Tanrı'dan gelir" sözüne karşılık, Saint Thomas, "Bütün iktidar Tanrı'dan gelir, fakat halkın aracılığıyla kullanılır" görü ünü savunmu tur. Bu sözün demokrasi ve liberalizm açısından büyük değeri vardır. Yine Orta Çağ'da büyük İslam dü ünürü İbn'İ Haldun ( ) liberalizmin ilk habercilerindendir. İbn'İ Haldun'un Mukaddime adlı eserinde liberalizmin bazı temel ilkelerini bulabilmekteyiz. 2 Liberal doktridin dolu u ile ilgili olarak bkz: Ayferi Göze, Sly...1 DiıtüMeler ve yöneü.ler, IstanbuL, Beta Bu Yayım Daptım, 1986, s ; Yayla,...eo, s. 2'i-135.

7 KLASİK LİBERALİZM, NEO-LİBERALİZM 9 tabiatı geregı en az zahmetle en çok faydayı elde etmeye gayret ederler. İnsanların davranı ları sınırlanmadığı ve baskı altında tutulmadığı sürece, gerçek mutluluğa ve refaha ula mak mümkün olacaktır. Bir ba ka ifadeyle, bütün bireylerin kendi mutluluklarının pe inde ko maları soucunda toplumun mutluluğu da gerçekle tirilmi olacaktır. Toplumsal mutluluk, bireysel mutlulukların toplamıdır. Faydacı felsefenin diğer önemli savunucuları James Mill ve oğlu John Stuart Mill ( )dir. Mill, 1963 yılında Faydacılık adını ta ıyan bir eser yayınlamı tır. Liberalizm bir doktrin olarak İngiltere'de doğduktan sonra Fransa, Almanya ve Amerika'da önemli geli meler göstermi tir. Fransa'da ba ta Montesquieu ( ) ve Jean-Jacques Rousseau ( ), Alexis de Tocqueville ( ) liberalizmin öncülüğünü yapmı lardır. Öte yandan, Almanya'da; Immanuel Kant ve Friedrich von Schiller, Amerika'da ise James Madison, John Marshaıı gibi dü ünür ve devlet adamlarını liberal doktrinin doğu unda önemli isimler olarak saymak doğru olur. Liberalizm konusunda asıl önemli geli meler 18. yüzyılın ilk yarısında ya anmı tır. Fizyokratlar ve ardından klasik iktisatçılar liberalizmin bir doktrin olarak siyasi ve iktisadi dü ünceler içerisinde yer almasında önemli rol oynaml lardır. ~,!ğıda önce fizyokratların liberalizm anlayı ı daha sonra da klasik iktisatçıların liberalizm anlayı ları özetlenecektir. Laissez Faire Liberalizmi "Laissez Faire, Laissez Passer, Le Monde va de luimeme." "Bırakınız yapsınlar, bırakınız geçsinler, Dünya kendi kendine gider." Kene Louis Voger d'argenson Liberalizmİn bir doktrin olarak önem kazanmasında Fizyokratizm'in katkıları olmu tur. Fizyokrasi, Eski Yunanca kökenli "Physis" (Doğa) ve "Kratos" (Güç) kelimelerinin birle tirilmesiyle olu turulmu tur ve "Doğanın Egemenliği" anlamına gelmektedir. Fizyokrasi, özetle ekonomik düzenin doğal yasalarla İ lediğini savunan bir doktrindir. Bir ba ka ifadeyle Fizyokrasi, evrensel ya amın İnsanların koyduğu yasalarla değil doğanın koyduğu yasalarla yönethdiğini kabul eder. 18. yüzyılın İkinci yarısında Avrupa'da ortaya çıkan bu iktisadi dü üncenin savunucuları (François Quesnay, A.R. Jacques Turgot, Etİenne de Condillac, Sebastian Vauban, Marki Mirabeau, Mercier de la Riviere, Dupont de Nemours) ekonomik ya amda esasen bir Doğal Düzen mevcut olduğunu ve devletin bu doğal düzen anlayı ı R.L.V. d'argenson tarafından "Bırakınız Yapsınlar, Bırakınız GeçsinIer" eklinde ifade edilmi tir. Fizyokratların liberalizm anlayı ını "Laissez Faire Liberalizmİ" olarak adlandırmak mümkündür. 3 3 Murat Sanca, Siyasi Oüıjünc:e Tarihi, S.b., Ankara: Gerçek Yayınevi, 1987, s. 97.

8 LO AMME İDARESİ DERGİst Laissez-faire liberalizmi, fizyokratların dı ında ba ka dü ünürler tarafından da savunulmu tur. Örneğin Fransız dü ünür Boisguilbert ( )'e göre doğal kanunlar ekonomik ya amı düzenlemekte ve sürdürmekle yeterlidir. Bousguilbert, toplum ya amında mübadele ve ticaretin doğal kanunlar olduğunu ve bunların tıpkı fizik kanunları gibi kendiliğinden i leyeceğini savunmu tur. Laissez-faire liberalizmini savunan bir diğer dü ünür Fransız Frederic Bastiat ( )dir. Bastiat, İktisadi Ahenkler adlı eserinde doğal ahenk düzeninden sözetmi tir. Bastiaı'a göre toplumun düzenini sağlayan otomatik bir mekanizma mevcuttur. Bu mekanizmanın i leyi ine müdahaleler yararlı değil aksine zararlı son uçlar ortaya çıkarır. 4 Bastiat ile aynı yüzyılda ya ayan Herbert Spencer ( ) de doğal düzeni savunan bir ba ka dü ünürdür yılında yayınlanan "İlk ilkeler" ve 1874 yılında yayınlanan "Devlete Kar ı İnsan" adlı eserlerinde Spencer doğal evrim kanunlarını savunmakta, piyasa ekonomisinin tabii i leyişinin yararlarını anlatmakta ve devletin ekonomiye müdahalelerinin zamanla bireylerin hak ve özgürlüklerini sınırlandırarak onları köle durumuna dü üreceğini savunmaktadır. 5 Klasik Liberalizm "İnsanlar ancak önce kendi mutluluklarını tatmin ederek, ba kalarının mutluluklarının saglanmasına hizmet edebilirler. John Stuart Mill, 1948 Klasik İktisat Okulunun Kurucusu olarak kabul edilen Adam Smith, ünlü "Ulusların Zenginliği" (the Wealth of Nations, ı776) adlı eserinde klasik liberalizmin temel ilkelerini ortaya koymu tur. Smith, fizyokratlar gibi ekonominin i leyi inde doğal bir düzenin var olduğuna inanmı ve bunu "Görünmez El" (Invisible Hand) olarak adlandırmıştır. Ancak Smith, fizyokratlardan farklı olarak doğal düzenin tanrısal güce dayalı olarak değil, bireylerin ki İsel teşebbüs gücüne dayalı olarak i leyeceği fikrini savunmu tur. Smith'e göre doğal düzeni sağlayacak, bireyin ki isel çıkarlarıdır. Smith'in Ulusların Zenginliği adlı eserinde üzerinde önemle durduğu konuların ba ında mübadele ve İ bölümü gelmektedir. Smith'e göre, insanların her ihtiyaçlarını bizzat kendilerinin kar ılamaları yerine mübadele ve i bölümü ile daha yüksek bir faydaya ula maları ve refah seviyelerini yükseltmeleri mümkün olur. Smith, mübadele ve işbölümünün öneminin aynı ekonomiden para ekonomisine geçmekle daha iyi anla ılacağını belirtir. İnsanlar para ekonomisinin yaygınla ması ile birlikte ticaret yaparak durumlarını iyileştirmeye, daha iyi ko ullarda yaşamaya ve zengin olmaya gayret ederler. Smith, para 4 Yayla,.g.e., s. ı ı 7 vd. 5 Yayla,..g.e., s. 92 vd.

9 KLASİK LİBERALİZM, NEO-LİBERALİZM 11 ekonomisinin hüküm sürdüğü bir piyasa ekonomisinde itici gücün ki isel çıkar olduğunu savunur. Önemle belirtelim ki, Smith'in özel çıkar sağlama ve bu suretle toplum refahını daha üst düzeye çıkarma konusundaki dü ünceleri kendinden sonraki bazı dü ünürler tarafından iyi anla ılamamı Smith "egoizmi" ve "bencilliği" savunan bir kimse olarak suçlanmı tır. Yine yanlı bir anlamayla Smith'in "devletin ekonomiye hiç bir ekilde karı mamasını" savunan bir laissez-faire liberali olduğu iddia edilmi tir. Oysa Smith'in eserinin iyi okunması halinde kendisinin hiç bir ekilde laissez-faire liberalizmini savunmadığı ve devletin sınırlı görev ve fonksiyonlarını me ru gördüğü anla ılır. Smith ünlü eserinde devletin ba lıca üç tür görev üstlenmesini ve bunun dı ında ekonominin doğal i leyi ine müdahale etmemesi görü ünü savunmu tur. Smith'in kendi sözleriyle aktarmaya çalı alım.' "Devletin birinci görevi, toplumumuzu iddetten ve diğer bağımsız devletlerin istilasından korumaktır ve bu ancak askeri bir güç ile sağlanabilir. Devletin ikinci görevi, toplumun her üyesini diğer vatanda ların baskısından korumak ve bunun için adaleti teminen bir yargı sistemi olu turmaktır. Devletin üçüncü ve son görevi topluma yüksek derecede avantaj sağlayacak bazı kamusal hizmetlerin yapılmasıdır." Smith'in belirttiği devletin ilk iki görevi dı güvenlik, iç güvenlik ve adalet hizmetlerinin yapılmasına ili kindir. Smith'in belirttiği son görev ise bazı yorumlara açıktır. Bu son görev ile Smith esasen altyapı ve eğitim hizmetlerini kastetmektedir. Klasik liberalizm sadece Adam Smith'in görü leri ile sınırlı değildir. Adam Smith dı ında diğer klasik iktisatçıların da liberalizme önemli katkıları olmu tur. İngiliz klasik iktisatçılarından David Ricardo, Thomas Malthus ve John Stuart Mill'i; Fransız klasik iktisatçılarından Jean Babtİste Say ve Frederic Bastiat'ı l!beralizme önemli katkılarda bu~.unmu dü ünürler arasında saymak gereklidir. Orneğin, John Stuart Mill'in "Ozgürlük Ustüne" adlı eseri liberalizmin anıt kitapları arasında yer almaktadır. Mill bu eserinde özgürlük konusunda çok önemli görü lerini açıklamaktadır. Jean Babtiste Say'de "Her Arz Kendi Talebini Yaratır" eklinde formüle ettiği Piyasalar Kanunu (Mahreçler Kanunu) ile piyasa ekonomisinin gücünü ortaya koymaya ça1ı mı tır. "Say Kanunu" olarak da bilinen bu dü ünce piyasa ekonomisinde arz ve talep arasında meydana gelecek dengesizliklerin zaman içerisinde kendiliğinden ortadan kalkacağını ve ekonominin doğal İ leyi ine kavu acağını savunmaktadır., Adam Smith, An ınquiry ınto the NatuR and CaUIIetI or the Wealth or Natlonı, (Ed. Edwin Connan), Chicago: The University of Chicago Press, 1976, s

10 12 AMME ldaresl DERG1Sl Klasik liberaller esasen "İyimserler" ve "kötümserler!karamsarlar" olarak ikiye ayrılır. iyimser Klasik Liberaller (Jean Babtiste Say ve Frederic Bastiat) ekonomik düzenin doğal bir ahenk düzeni olduğunu ve bu ahengin devlet müdahalesiyle asla bozulmaması gerektiğini savunurlar. Bir ba~ka ifadeyle Say ve Bastiat, Smith tarafından Görünmez El ~eklinde ifade edilen doğal düzenin kendiliğinden ve ahenkli bir ~ekilde i~leyeceği konusunda iyimserdirler. Bunun aksini savunan Thomas Malthus ve David Ricardo "karamsar" ya da "kötümser" klasik liberaller olarak bilinirler. Klasik Liberalizm (klasik iktisatçıların IiberaIİzm anıayı~ı) daha sonraları Neo-Klasik iktisatçılar (Arthur C. Pigou, Alfred Marshall, Joan Robinson ve diğerleri) tarafından bazı ele~tiriıere tabi tutulmu~tur. Neo-klasik iktisatçılar toplumsal refah için devletin ekonomiye müdahale etmesi gerektiğini savunmu~lardır. Neo-klasik iktisatçılar (teorik refah iktisatçıları) Piyasa Ekonomisinin Ba~arısızlığı Teorisi (the Theory of Market Failure) adını verdikleri bir teori geli~tirmi~lerdir.7 Bu iktisatçılara göre, gerçek y~amda tam rekabet modelinin gerçekıe~tirilememesi, dı~sal ve içsel ekonomilerin varlığı, kamusal mallar vb. faktörler piyasa ekonomisini optimum sosyal refahı sağlamakta ba~arısızlığa uğratmaktadır. Bu nedenlerden ötürü devletin ekonomiye müdahe etmesi kaçınılmazdır. Neo-klasik iktisatçıları takiben bu defa ingiliz iktisatçı John M.Keyoes, 1929 Büyük Deprasyonunun sonuçlarından hareketle klasik liberalizme ele~tiriler yöneltmi~ ve devletin ekonomiye aktif olarak müdahalesini savunmu~tur.8 Hiç ~ühhesiz, klasik liberalizme en radikal ele~tiriler ve tepkiler sosyalistlerden gelmi~tir. Sosyalistler, klasik liberalizmin b3. ta bireycilik olmak üzere tüm ilkelerini reddetmi~ ve üretim faktörlerinin devlete ait olması gerektiğini savunmu~lardır. Neo-Liberalizm 1929 Büyük Depresyonunun ardından Keyoezyen İktisat Okulunun "Müdahaleci Devlet" anlayı~ı bütün dünyada önem kazanmaya b3. laml~tır. Keyoezyen iktisat politikaları bütün dünyada 1970'li yılların sonlarına değin uygulanmı~tır. Bu politikaların bir sonucu olarak devletin ekonomideki rolü ve fonksiyonları pek çok ülkede geni~lemi~tir. Devletin büyümesinin ortaya çıkardığı yeni sorunlar (kronik bütçe açıkları, yüksek vergi yükü, enflasyon vb.) iktisatçıları bir takım yeni çözüm arayı~larına yöneltmi~tir. 1960'h yıllar ve özellikle 1970'li yılların b3. larından itibaren klasik liberalizmin temel ilkelerini savunan ba~lıca üç çağda~ liberal dü~ünce okulu akademik ve politik çevrelerde seslerini duyurmaya ba~ladılar. Friedrich von Hayek'in kurucusu olduğu Neo Avusturya Okulu, Milton Friedman'ın Iiderliğini yaptığı Chicago iktisat Okulu, 7 Piyasa Ekonomisinin.Ba 3nsızlılJ Teorisi konusunda bkz: ~kun Can Aktan, Ka.u Ekono.lsinden Piy... Fkono.lsine: Ö.U",U...e, Ankara: Takav Matbaası, 1993, s John M. Keynes, The Genenil Theory or F..ploy.ent, ınterat and Money, London: McMillan, 1967, 7 th ed. (orijinal ed. 1936).

11 K.IA~İK LİBERALİZM, NEO-LİBERALİzM 13 James M. Buchanan'ın lider1iğini yaptığı Virginia Politik İktisat Okulu libera1izmin yeniden gün ı ığına çıkmasında önemli rol oynadılar. Nobel Ekonomi ödülünü ka7anan bu üç dü ünürün muhtelif eserleri ile Neo Liberalizm doğmu tur. Klasik liberalizmin temel ilkelerinde birle mekle birlikte bu iktisatçıların mensubu oldukları iktisat okullarının liberalizm anlayt larında bazı önemli farklılıklar söz konusudur. Bu saydığımız liberal düşünce okullan dışında Almanya'da Freiburg Okulu'na mensup ORDO liberalleri de neoliberalizmin doğuşunda önemli rol oynadılar. Öte yandan, ABD'nde ortaya çıkan Iibertarianİzm akımı da liheralizmin aşırı bir ekseni olarak özellikle 1970'1i yıllarda kendine yer edinmeye haşlamıştır. Şimdi yukarıda isimlerini saydığımız çağdaş liberal düşünce okullarının temel düşüncelerini özetleyelim. Neo-Avusturya Okulu ve Hayek 'in Liberaüzm Anlayışı "İnsanlar, bireysel çıkarlannın pe~inde k0 8rlarken, tanımadıklan ve bilmedikleri ba~ka kimselerin ihtiyaçlarmm kar~ılanmasma yardımcı olurlar" Friedrich A. von Hayek Günümüzde Neo-liberalizmin doğuşunda etkili olan liberal düşünce okulları arasında başta Neo-Avusturya Okulunu belirtmek gerekir. Avusturya okulunun temellerini CarI Mcnger, Friedrich von Wieser, Eugen von Böhm Bawerk ve Ludwig von Mises atmıştır. Avusturya Okulunun geliştirdiği teoriler günümüzde de değerini korumaktadır. Avusturya okulunun günümüzdeki temsilcileri arasında başta Friedrich August von Hayek ve onun dışında Israel Kirzner, Ludwig M. Laehmann, Norman Barry, Stephen Littlechild, Fritz Machlup ve Gottfried Haberler'i saymak gerekir yılında yaşama veda eden Hayek, Neo-Avusturya okulunun kurucusu ve lideri olarak kabul edilir.' 1974 yılında Nobel Ekonomi Ödülünü kazanan Hayek'in liberalizm anlayışı, Avusturya Okulunun temsilcilerinden olduğu kadar İskoç Aydınlanma Döneminden ve özellikle David Hume ve Adam Smith'den kaynaklanan siyasi, felsefi ve hukuki düşüncelerin bir ürünüdür. Neo-Avusturya Okulunun ve Hayek'in genel felsefesini bir kaç ana başlık altında toplamak mümkündür. ıo, Israel IGrzner, "Austrian School of Economics", ne New Palgrave Dictionary or &ono.le., VoU, s Bkz: Fricdrich August von Hayel:. Law Legislallon and Uberty, vol: ı. Rules and Order, Chicago: Chicago University Press, 1973; F.Ab von Hayek. Law Legislallon and Uberty, vol:2, ne Mlraae oi'soe..1j... liee, Chicago: Chicago University Press, 1976; F.A. von Hayek, Law Legislation and Uberty, vol: 3, ne Polillcal Order ol'~ Free People, Chicago: Chicago University Press, 1979; F.A. von Hayek, "Individualism: The and False", in: Chiaki Nishiyama and Kurt R Leube (Ed.) ne F..ıı.sence or Hayek, Stanford: Hoover Inst 1984, pp, ; F.A. von Hayek, "The Pirinciples of A Liberal SocialOrder", in: Chiaki Nisbiyama and Kurt R Leube (Ed.) The Euence or Hayek, Stanford: Hoover Inst t 984. pp (Türkçe çevirisi için Bkz: Atilla Yayla, "Liberal Bir Sosyal Düzenin tikeleri", Yeni Foru., Nisan 1991, s ). Neo-Avusturya Okulu ve Hayek'in iktisadi ve siyasi alandaki dü ünceleri konusunda Türkçe literatürde u eserlere bkz: Co kun Can Aktan, "Çatda Liberal DG Gnce Okullan ve Hayek", içerisinde: Anavatan Partisi. Hayek'te Serbest Piyasa Ekonomisi ve Ö:qıür Toplu., Ankara: ANAP Bilimsel Yayınlar Dizisi, 3, 1993; Atilla Yayla, Ö:qıürtük Yolu, Hayek'in Sosyal Teorisi, Ankara: Turhan IGtabevi, 1993; Turan Yay.. F.A., Hayek'te iktisadi Dü,ünce, Bursa; Ezgi IGtabevi, 1993.

12 14 AMME İDARESİ DERGİSİ Subjektivizm, Anti Rasyonalizm, - Kural ve kurumların önemi ve Kanun Hakimiyeti, - Sosyal devlet anlayı ının ve sosyal adaletin yanlı lığı. Özel çıkar gruplarının baskısı altında demokratik toplumun çözülmesi ve yozla ması, Devlet müdahalesinin olumsuz sonuçları. Neo-Avusturya Okulunun metodolojisi subjektivizm olarak adlandırılır. Avusturya okulunun kurucularından Ludwig von Mises'e göre "insan faaliyetinin nihai amacı daima ihtiyaçların tatminidir" Mises, İnsan Faaliyeti (Human Action) adlı eserinde her türlü insan faaliyetini ifade etmek üzere "Praxeology" kavramını kullanır. Mises'e göre insan faaliyeti "amaçlı" olduğundan insanların eylem ve davranı ları "irrasyonel" olamaz. Kısaca, metodolojik açıdan insan faaliyetlerini incelemek istiyorsak bireylerin 'Irasyonel" varlıklar olduğunu kabul etmek durumundayız. Mises'in bu yakla ımı daha sonra diğer Avusturya okulu mensupları tarafından geli tirilmi tir. Hayek ve diğer bazı iktisatçıların görü leri ile subjektivizm adlı verilen bu metodoloji genel kabul görmü tür. Hayek'e göre sosyal bilimler, diğer müsbet bilimlerden farklıdır. Bu yüzden sosyal bilimlerin metodolojisi de farklı olmak durumundadır. Hayek'in ifadesiyle "sosyal bilimler e yalar arasındaki ili kileri değil, insanlarla e yalar veya insanlarla İnsanlar arasındaki ili kiyi inceler." Müsbet bilimlerde pozitif-objektif olgular vardır. Oysa sosyal bilimlerde objektif bir değer yargısı yoktur. Sosyal bilimlerde değer yargısı insanların ilgi, bilgi, zeka seviyesi, çevre ko ulları vb. faktörlere göre deği ir. Neo-Avusturya Okulunun bu görü leri subjektivizm ya da subjektif değer teorisi olarak bilinir. Neo-Avusturya Okulunun Anti-Rasyonalizm anlayı ı; be eri geli melerin akılcıl (rasyonel) bir plana göre olayların bilinçli yönlendirilmesiyle değil, fakat kendiliğinden (spontan) olu tuğunu iddia eder. Hayek'e göre ki ilerin davranı ları ve kararları kendi hallerine bırakıldıklarında, merkezi bir planlama ile olu turulabilecek olandan daha etkin i leyen ve daha çok yönlü bir toplum düzeni olu turulabilecek olandan daha etkin i leyen ve daha çok yönlü bir toplum düzeni olu turabilecektir. Hayek'in dü ünce sisteminde Kurucu ya da Yapıcı Rasyonalizm yerini Libertarian Evrimcilik ve Spontan Düzen anlayı ına bırakmı tır. Hayek, bilinçli karar almadan her eyin doğal geli mesine bırakılmasının bireysel ve sonuçta toplumsal refahı artıracağına inanır. Neo-Avusturya Okulu ve Hayek'in öğretisinde kural ve kurumlar da önemli yer tutar. Hayek'in Kanun Hakimiyeti teorisinin özünde "öngörülebilirlik" ilkesi yatar. Hayek'e göre ekonomik birimler, devletin alacağı karar ve uygulamaları öngörebilmelidirler. Özellikle i alemi ve yatırımcılar kararlarını, kanunların

13 KLASİK LİBERALİZM, NEO-LİBERALİZM 15 nasıl etkileyeceğini önceden bilmelidir. Hayek'e göre öngörülebilir bir yasal düzen, yasama organı tarafından olu turulan kanunlardan ziyade, kendiliğinden geli en içtihat hukuku düzeni içinde daha iyi bir ekilde güvence altına alınabilir. Hayek, sosyal refah devleti ve sosyal adalet anlayı larını da ele tirerek refah devletinin üretken toplumdan transfer toplumuna doğru bir yöneli i ortaya çıkardığını iddia eder. Öte yandan, Hayek bir çok eserinde merkezi planlamaya dayalı sosyalizmi iddetle ele tirmektedir yılında yayınladığı Kölelik Yolu (Road to Serfdom) adlı eseri ile totaliter rejimin bir kölelik düzeni olduğunu ve totoliterizmin esasen sosyalizmin bir doğal sonucu olduğunu belirtmi tir. Hayek sosyalizmi tamamen reddederken piyasa ekonomilerinde devletin müdahalelerinin mümkün olduğu ölçüde azaltılmasını savunur. Hayek a ırı devlet müdahalesini iddetle ele tirmesine kar ın onu bir "laissez faire liberali" olarak görmek doğru değildir. Hayek eserlerinde iç güvenlik, dı güvenlik ve adalet hizmetleri dı ında devletin sınırlı bazı görev ve fonksiyonlar yüklenmesini de belirtir. Neo-Avusturya Okulu kurucusu olarak kabul edilen Hayek'in sosyal adelet konusundaki dü ünceleri de önemlidir. Hayek'e göre adelet bir toplumda mevcut iktisadi değerlerin yeniden dağıtımı ile değil, aksine toplumsal kuralların "adil" olması ile sağlanır. Bu çerçevede Hayek, "Dağıtıcı Adalet"i ele tirir ve "Kural Adalet"ini savunur. Hayek'e göre kural adaleti u ilkelerin mevcudiyetine bağlıdır; - Kanunlar genel ve soyut olmalı, bazı ki İ ve/veya grupları koruyucu ve gözetici nitelikte olmamalıdır. Bir ba ka ifadeyle "kanun önünde e itlik" kural adaletinin ve hukuk devletinin temel ilkelerinden biridir. Bu konuda bir örnek vermek gerekirse; Hayek, artan oranlı bir vergiye kanun önünde e itiik ilkesini bozduğu için kar ı çıkmakta, bunun yerine düz oranh (sabit oranlı) bir vergiyi önermektedir. - Kanunlar sık sık deği tirijmemeli öngörülcbilir ve tarafsız özellikte olmalıdır. Yukarıda da belirttiğimiz gibi Hayek öngörülebilir bir yasal düzenin adalet için art olduğunu savunur. Vatanda lar, toplumsal kuralların sürekliliğine ve bu kuralların uzun dönemde yürürlükte kalacağına inanmalıdırlar. Şüphesiz kurallar toplumsal ya amın dinamizmine paralel bir ekilde deği tirilmelidir. Ancak Hayek'in üzerinde önemle durduğu konu, kuralların keyfice ve sık sık deği tirilmesinin önlenmesidir. Özetle Hayek'in liberalizm anlayı ında oyunun kuralları yönünden ancak bir adeletten (ya da adalet sisteminden) söz edilebilir. Eğer oyunun kuraııarı yukarıdaki ilkeler çerçevesinde adil olarak belirlenmi se sonuçların "adil" ya da "adil olmayan" ekilde değerlendirilmesi sözkonusu olamaz ve olmamalıdır. Hayek, esasen toplumda mevcut gelir ve servet dağılımını iyile tirmeyi amaçlayan yeniden dağıtım (redistribution) politikalarına kar ıdır.

14 16 AMME tdarest DERGtSt Hayek, çağdaş demokrasilerde baskı ve çıkar gruplarının hükümetler ve bürokrasiyi etkileyerek yeniden-dağıtımcı politikalar uygulamaya sevkettiğini ve bunun demokrasiyi yozlaştırdığını ifade etmektedir. Öte yandan Hayek'in ve diğer Neo-Avusturya İktisat Okulu mensuplarının sınırlı devlet anlayışı "Rechtstaat" kavramı ile ifade edilmektedir. Almanca kökenli bu kelime bazı Avusturya Okulu iktisatçıları tarafından "kanunla sınırlanmış devlet" anlamına gelmek üzere kullanılmıştır. Hayek, daha sonra bu kavramı "içtihat hukuku ile sınırlanmış devlet" anlamında kullanmıştır. Rechtstaat, esasen klasik iktisatçıların "gece bekçisi devleti" (Nightwatchman State) ile aynı anlama gelmektedir. Chicago Okulu ve Friedman 'ın LiberaUzm Anlayışı "Devletin faaliyet alanı sınırlandırılmalıdır. Devletin ba~lıca görevi, kanun ve düzeni saglamak, özel t~ebbüslerin kendi aralarındaki sözle~melerin yürürlügünü temin etmek ve rekabetçi piyasaları te~vik etmek suretiyle özgürlügümüzü korumak olmalıdır. Devletin gücü sınırlanmalıdır. Özgürıügün korunması, devletin gücünün sınırlanması ve desantralize edilmesiyle mümkündür." Milton Friedman Neo-liberalizmin günümüzdeki en önemli temsilcilerinden birisi Milton Friedman'dır yılında Nobel Ekonomi ödülünü kazanan Friedman, günümüze değin liberalizm üzerine pek çok eser yayınlamıştır. Para teorisi ve politikası ile enflasyon ilişkileri üzerine yaptığı amprik çalışmalar özellikle büyük ilgi görmüştür. Bu alandaki çalışmaları iktisat literatüründe Monetarizm olarak bilinmektedir. Monetarizmin kurucusu olarak kabul edilen Friedman'ın görüşleri daha sonra uzun yıllar hizmet verdiği Chicago iktisat Okulunda bazı öğrencileri tarafından geliştirilmiştir. Robert E. Lucas, Thomas, J. Sargent, Neil Wallace gibi iktisatçılar monetarizmden hareketle Rosyonel Beklentiler Teorisi adı verilen bir başka teori geliştirdiler. Chicago iktisat okulunun bu ikinci kanadı da monetaristler gibi serbest piyasa ekonomisi ve liberalizmin savunucuları arasında yer almaktadırlar. ıı Friedman ve Chicago Okulu iktisatçılarının metodolojik yaklaşımı Pozitivizm olarak adlandırılmaktadır. Pozitivizm, sadece görebildiğimiz ve gözlemleyebildiğimiz olguların (fenomenlerin) analiz edilebileceğini kabul eder. Pozitivistlere göre olgulardan başka hiçbir şey bilmeyeceğimize göre, bilimin temel amacı sadece olguları incelemek olmalıdır. Friedman ilk olarak bu konudaki kakpsamlı görüşlerini "Pozitif İktisadın Metodolojisi" adlı eserinde II Co kun Can Aktan, "Çatda Iktisadi Dü inreler", D.E.Ü. Ikılsadl ve Idari BIII.ler Fakültesi DerPf, Cilt S, Sayı 1-2, 1990; Chicago Iktisat Okulu ve Friedman'ın liberalizm anlayt 1 konusunda bkz: Milton Friedman, Capitali.. and Freedoll,. University of Chicago Press, 1962; M. Friedman, An &OOo.ı.t'. Protnt, 2 nd ed. New Jersey: Thomas Hortan and Doughters, 1975; Milton Friedman, and Rose Friedman, Tyranny or Statua Quo, Nev York: Harcourt Brare Jovanovich Publishers, 1984; Milton Friedman, Free to Choose,New York: Harcourt Brare Jovanovich, 1980.

15 KLASıK LıBERALıZM, NEO-LıBERALıZM 17 açı1daml tır. Friedman'a göre pozitif bilimlerin amacı, olgulan analiz ederek ve teste tabi tutarak geçerli ve anlamlı sonuçlar çıkarmamıza yarayacak "teori" ya da "hipotezler" geli tirmektir. Bu kısa açıklamalardan sonra İmdi Friedman'ın liberalizm ile ilgili dü üncelerini özetleyelim. Friedman, ünlü Kapitalizm ve Özgürlük (1962) adlı eserinde devletin, politik ve ekonomik özgürlüklerin korunması bakımından mümkün olduğu ölçüde sınırlanması gerektiğini ifade etmektedir. "Sınırlı Devlet" dü üncesini savunan Friedman çc itli eserlerinde bu çerçevede görü lerini belirtir. Friedman devletin sadece 8 ağıda belirtilen görev ve fonksiyonlan üstlenmesini bunun dı ında ekonomiye müdahalede bulunmamasını savunur (Friedman; 1962; 1980). - Vatanda lann özgürlüğünün dı dü manlardan korunması; yani savunma hizmetlerinin yapılması, - Bireylerin birbirlerine baskı yapmalannı önlemek için hukuk ve düzenin sağlanması; yani adalet hizmetlerinin temini, - Bireylerin gönüllü olarak yaptıklan sözle melerin uygulanmasını sağlamak, - Mülkiyet haklannın uygulanmasını sağlamak, - Rekabetin te vik edilmesi ve aksak rekabetin önlenmesi, - Para politikası için bir çerçeve olu turulması, - Dı sallıklann çözüme kavu turulması,. - Teknik monopollerin (doğal monopoııerin) faaliyetlerinin üstlenilmesi, - Akıl hastalan ve küçüklerin korunması. Anla ı1dığl gibi Friedman, klasik Iiberalizmde devlete atfedilen ba lıca üç tür görev (iç ve dı güvenliğin sağlanması, adaletin temini) dı ında devletin diğer bazı görevler üstlenmesini, ancak bunun çok sınırlı olmasını savunur. Friedman'a göre önemli olan serbest fiyat mekanizmasına güvenmek ve ona i lerlik kazandırmaktır. Friedman, eğitim ve sağlık hizmetlerinin de özel kesimce sunulmasına taraftardır. Friedman, "kupon sistemi" (voucher system) adını verdiği bir plan ile yan-kamusal mal ve hizmetlerin (eğitim ve sağlık hizmetleri) ve merit mal ve hizmetlerin (örneğin, gelir düzeyi dü ük olan kimselere yiyecek, giyecek ve konut hizmeti sunulması; akıl hastalan, küçükler ve kimsesizlerin korunması vb.) piyasa kesimince arz edilebileceğini savunur. Friedman'ın kupon sistemini kısaca u ekilde özetlemek mümkündür: Bu sistemde, devlet gelir düzeyi dü ük olan kimselere belirli kamusal mal ve hizmetleri bizzat sunmak yerine bu kimselere sunulacak hizmetin bedelini kapsayan bir kupon vermektir. Böylece, bu kimselerin hizmeti özel kesimden kaqılayabilmeleri mümkün olmaktadır. Örneğin, devlet yoksul kimselere eğitim hizmetini bizzat açacağı parasız-yatılı okullarda sunmak yerine bu kimselere

16 18 AMME İDARESİ DERGİSİ hizmetin özel kesimden kar ılanması için bir Eğitim Kuponu vererek onların bu hizmeti özelokullardan sağlamalarına yardımcı olur. Friedman, eserlerinde refah devleti anlayı ına olan ho nutsuzluğunu sık sık dile getirir. Bununla birlikte piyasa ekonomisinde gelir düzeyi dü ük olan kimselerin korunması yönünde fikirler de geli tirmi tir. Örneğin, Negatif Gelir Vergisi adını verdiği bir sistemde devletin fakirlik çizgisinin altında gelire sahip olan kimselerden vergi almaması gerektiğini, aksine bu kimselere devletin bir ödemede bulunmasını savunur. Friedman için özgürlük kavramı her eyin üstündedir. Friedman ba ka ve zorlamaya dayalı tüm uygulamaları doğru bulmadığını ifade eder. Bu çerçevede Friedman zorunlu askerlik sistemine tamamen kar ıdır ve bunun yerine profesyonel (gönüllü) askerlik sistemini savunur. Önemle belirtelim ki Friedman 20. yüzyılda liberalizmin en önemli savunucularından birisi olmu tur. Sosyalizmin ideolojik olarak altın yıllarını ya adığı ve Rusya'da uygulandığı yıllarda Friedman'ın görü leri çok iddetli ele tirilere maruz kalmı tır. Latin Amerikalı iktisatçı Andre Gunder Frank 1976 yılında yazdığı ve Şili'de Ekonomik Katliam: Monetarist Teoriye Kar ılık Hümanizm adını verdiği kitabında Friedman 'ı a ırı ve ekstrem sağın temsilcisi olarak ele almı ve onu fa ist olarak adlandırmı tır. Gerçekten de dünyanın bir çok ülkesinde Friedman'ın görü leri yersiz ve haksız bir ekilde, dahası küfür ve hakaretten öteye gitmeyecek ekilde ele tirilmi tir. Friedman konusunda yaygın bir imaj, onun kapitalistlere hizmet eden ve masonların kanadı altında çalı an birisi olduğu eklindedir. Oysa Friedman, 19S0'li yıllardan günümüze değin yazdığı eserlerinin hiç birinde a ırı liberalizmi savunmamı tır. Friedman, devletin a ırı müdahalelerini ve komuta ekonomilerini ele tirmi, bununla birlikte devletin sınırlı görev ve fonksiyonları üstlenmesi gerektiğini de kabul etmi tir. Virginia Okulu ve Buchanan 'ın Liberaüm Anlayışı "Bireysel çıkarın otmadıgı bir yerde ba~ka bir çıkar söz konusu degildir." James M. Buehanan İçinde ya adığımız yüzyılda libera1izme diğer önemli bir katkıyı, ABD'nde Virginia Politik İktisat Okulu sağlamı tır. Bu okulun kurucusu olarak kabul edilen James M. Buchanan'ın 1986 yılında Nobel Ekonomİ Ödülünü kazanmasından sanra bu okula mensup iktisatçıların görü leri akademik ve politik çevrelerde büyük ilgi görmeye ba lamı lardır. Buchanan'ın geli imine önemli katkılarda bulunduğu Kamu Tercihi Teorisi kamu sektöründe karar alma sürecini analiz etmektedir. Kamu tercihi iktisatçılarına göre devlet sürekli bir ekilde büyümekte bu da ekonomik ve politik yozla maları ve sorunları beraberinde getirmektedir. Öte yandan devletin büyümesi, vatand3 ların politik. ve ekonomik hak ve özgürlüklerini sınırlandırır. Bu nedenle vatanda ların politik ve ekonomik alandaki hak ve özgürlüklerinin korunması için devletin

17 KlASİK LİBERALİZM, NEO LİBERALİZM 19 hem politik hem de ekonomik hak ve yetkilerinin belirlenmesi ve sınırlanması gereklidir. Kamu tercihi iktisatçıları "Anayasal İktisat" adını verdikleri bir yeni disiplin içerisinde devletin güç ve yetkilerinin çerçevesini çizmeye ve sınırlarını ortaya koymaya çalışmaktadırlar. 12 Anayasal İktisat, iyi bir toplumsal düzeni oluşturacak politik kuralların ve kurumların Sosyal Sözleşme Teorisi'ne dayalı olarak belirlenmesini savunur. Anayasal İktisat, toplumun hem hukuki hem de kurumsal yapısını yönlendirecek anayasaların, vatandaşların bilinçli gayretleriyle ideal şeklini alacağını kabul eder. Bu düşünce literatürde "Sözleşmeci Anayasacılık" (Contractarian Constitutionalism) olarak adlandırılır. Bu yönüyle Sözle meci Anayasacılık aynı zamanda "Yapıcı Rasyonalizm" (Constructive Rationalism) ilkesine dayalıdır. Bu ilkenin karşıtı görüş ise sosyal düzeni belirleyen kural ve kurumların zaman içinde kendiliğinden, yani spontan olarak oluştuğunu iddia eden "Evrimci Rasyonalizm" (Evolutionary Rationalism) dir. Spontan düzenler tarihi evrim süreci içerisinde kendiliğinden gelişmiş, soyut ve belli amaçlara yönelik olmayan kural ve kurumlardır. Orneğin, fizyokratların "Doğal Düzen"i, Adam Smith'in ise "Görünmez El"i spontan sosyal düzeni açıklamaktadır. Buchanan ve diğer sözleşmeci liberalizmi savunanlar, anayasaların "Politik Anayasa" hüviyetinin dışında "Ekonomik Anayasa" hüviyetine de sahip olması gerektiğini savunmaktadırlar. Ekonomik Anayasa, başlıca u iki konuya ili kin hukuksal normların nasıl olması gerektiğini inceler. - Devletin "ekonomik" hak, yetki, görev ve sorumlulukları,. Bireyin "ekonomik" hak ve özgürlükleri. Devlet, egemenlik kudretini temsil eden bir kurum olarak bazı yetki ve sorumluluklara sahiptir. Ancak bunların nasıl olması gerektiği ve sınırları büyük önem arzetmektedir. Sözleşmeci liberalizmi savunanlar, devletin görev ve sorumluluklarının çok açık ve net bir şekilde ve sınırları ile birlikte anayasada yer alması gerektiğini belirtmektedirler. Buchanan ve onun fikirleri ışığında anayasal iktisat üzerinde çalı malar yapan iktisatçılar (Robert D. Tollison, Richard Wagner, Viktor Vanberg ve diğerleri) devletin yetki ve iz Kamu Tercihi Teorisi ve Anayasal İktisat ile ilgili olarak bkz: James M. Buchanan, The UmiıS or Uberty-BetWHn Anarehy and Leviathan Chicago: University of Chicago Press. 1975; IM. Buchanan, Freedom In Consltutional Contraet Perspeetlves or A Politleal EconomisıS, Teıı:as A M University Press, 1986; Jb. M. Buchanan, Uberty, Market and State, Politieal Economy In the 198O's. New York: New York University Press. 1986; J.M. Buchanan, The Economies and the Ethles orconstitutional Order, Ann Arbor; The University of Michigan Press, 1991; J. M. Buchanan, Exploratlons Into Constltutlonal Economies, College Station, Teıı:as, A-M University Press., 1980; J.M. Buchanan, Economles- BetWHn Predietlve Seienee and Moral Phillo80phy, Teıı:as; A-M University Press., 1987; James M. Buchanan and Gordon Tullock, The Caleulu. or Conseni Logieal Foundation. or Constitullonal De.ocraey, Ann Arbor: The University of Michigan Press, Konu ile ilgili olarak Türkçe literatllrde U eserlere bkz: Vural Sava, Anayasal ıktısat, ıstanbul: Beta Yayıncılık, 1989; Co kun Can Aktan, "Virginia Politik İktisat Okulunun Ötretisi: Kamu Tercihi ve ARayasal ıktisat", Banka ve EkonomikYorumlar Dergisi, Kasım 1991; J.M. Buchanan, Kamu Tercihi ve Anayasal ıktısat, (Derleyen ve Yay. Haz: Aytaç Eker- Co kun Can Aktan), Akhselim Matbaası, 1991.

18 20 AMME İDARESİ DERGİs! sorumluluklarının sınırlandırılması, bir diğer deyi le bireylerin ekonomik hak ve özgürlüklerinin korunması için Ekonomik Anayasa'ya iddetle ihtiyaç olduğunu belirtmektedirler. Ekonomik Anayasa içerisinde u konuların yer alması gerektiği savunulmaktadır: - Devletin görevi ne olmalıdır? Devletin hangi tür i ler yapmasına izin vermelidir? Devlet iç ve dı güvenliğin korunması, adaletin temini ve benzeri hizmetler dı ında görevler üstlenmeli midir? eklindeki sorular anayasal açıklığa kavu turulmalıdır. - Anayasada kamu harcamalarına ili kin bazı kantitatif sınırlamalar yer almalıdır. Kamu harcamalarındaki artı yüzdesi GSMH'daki artı yüzdesi ile ili kilendirilmelidir. Örneğin, toplam kamu harcamalarındaki artı lyüzdesinin önceki yıl GSMH'daki artı yüzdesini geçemeyeceği anayasal norm olarak belirtilmelidir. - Vergiterne hakkı ve yetkisi anayasalarda açık, net ve anla ılır biçimde yer almalıdır. Maksimum vergi oranları ve bunların belirli bir süre (Örneğin, 5, 10 yıl) deği meyeceği anayasal güvence altına alınmalıdır. - Denk bütçe ilkesi anayasalarda güvence altına alınmalı ve hangi hallerde (kriz ve sava hali) bu ilkeden vazgeçilebileceği belirtilmelidir. - Devletin borçlanma hakkı ve yetkisini ne ekilde kullanacağı ve bunun sınırları anayasada belirtilmelidir. - İdarelerarası mali bölü üme ili kin esaslar anayasada yer almalıdır. Devletin vergileme yetkisi kısmen mahalli idarelere devredilmelidir. - Devletin para yaratma hakkı ve yetkisi mutlaka anayasal normlar ile sınırlandırılmahdır. Merkez bankaları ancak anayasalarda belirtilen oranda para arzını artırabilmelidirler. - Devletin serbest piyasa ekonomisinin i lerliği için rekabeti te vik edecek ve aksak rekabeti engeııeyecek kuralları anayasal çerçevede saptaması büyük önem arzetmektedir. - Uluslararası ekonomik ili kilerde serbest ticaretin esas olduğu hususunun da yine ekonomik anayasa içerisinde belirlenmesi önem ta ımaktadır. Freiburg Okulu ve ORDO Liberaüzmi Freiburg Okulu, liberalizme katkı sağlamı bir diğer çağda~ liberal dü ünce kurumu olarak bilinir. Almanya'da Freiburg Albert Ludwig Universitesi'nden (kısaca Friburg Okulu olarak bilinir.) Walfer Eucken ve Franz Böhm'ün öncülüğünü yaptığı bir grup iktisatçı 1930'lu ve 1940'lı yıllarda serbest piyasa ekonomisi içinde tam rekabet kurumunun bir ordronaturel (doğal düzen) olarak kendiliğinden var olmayıp, bir ordro-social (sosyal düzen) olarak devlet

19 KLASİK LİBERALİZM, NEO-LİBERALİZM 21 tarafından organize edilmesi ve yasal kurumsal önlemlerle korunması gerektiğini savunmu lardır.ı3 Freiburg Okulundan Walter Eucken ve Franz Böhm dı ında F. Meyer, K. Paul Hansel, Wilhelm Röpke, Alexander Rüstow, Leonard Miksch ve diğer bazı iktisatçılar görü lerini uzun yıllar ORDO b3 lığını ta ıyan bir dergi kanalıyla yaymı lardır. Belirttiğimiz iktisatçılar ORDO dergisinde liberalizm üzerine fevkalade önemli makaleler yayınlamı lardir. Böylece ORDO Liberalizmi adı verilen bir akım ortaya çıkmı tır. Freiburg Okulunun liberalizme katkıları, A. Müller Armack'ın Sosyal Piyasa Ekonomisi alanındaki çalı maları ile hız kazanmı tır. Freiburg Okulu, Eucken'in öncülüğünde esasen bir Ekonomik Düzen Teorisi (Ordnungstheorie) ve Ekonomik Düzen Politikası (Ordnungspolitik) geli tirmi tir. Eucken, çalı malarında merkezden yönetimli sosyalist ekonomiler ve piyasa ekonomileri olmak üzere iki ayrı ekonomik düzen tipinden söz etmi tir. Oysa A. Müller Armack, bu iki ekonomik düzenin dı ında, bir üçüncü ekonomik düzen tipi olarak Sosyal Piyasa Ekonomisi'ni geli tirmi tir. A. Müller-Armack'ın öncülüğünde Ordo-liberallerinİn çah maları ile daha da geli tirilen sosyal piyasa ekonomisi Federal Almanya'da Ludwİg Erhard döneminde uygulanml tır. 14 Ordo liberallerin görü leri özellikle 1970'li yıllarda tekrar önem kazanmaya ba laml tır. Hiç üphesiz neo-liberalizmin doğu unda Freiburg Okulu'nun çağd3 temsilcilerinin de büyük katkıları olmu tur. Bu açıklamalardan özetleyelim: sonra imdi Ordo liberallerinin görü lerini kısaca 1. Ordo liberalleri hem merkezi planlamayı ve hem de laissez faire ilkesini reddetmektedirler. Ordo liberalleri Almanya'da merkezi planlamanın ortaya çıkardığı sonuçların tam bir felaket olduğunu belirtmektedirler. Ordo liberalleri laissez faire ilkesine de kaf ıdırlar. Bu dü ünürler serbest mübadelenin erdemlerini açıkça kabul etmekle birlikte, serbest piyasanın sosyolojik, ekonomik ve ahlaki bakımıardan kendi kendine i ler olmadığını belirtmektedirler. 2. Ordo liberalleri piyasa ekonomisine fonksiyonel i lerlik kazandırmak için devletin düzenleyici kararlar almasını ve uygulanmasını gerekli görmektedirler. Orda liberalleri "serbest piyasa ekonomisi" kavramı yerine "Sosyal Piyasa Ekonomisi" kavramını kullanmayı yeğlemektedirler. Ordo liberallerine göre 13 Co kun Can Aktan, "Freiburg Okulunun Öıretisi: Ekonomik Düzen Teorisi, Ekonomik Anayasa Hukuku ve Sosyaı Piyasa Ekonomisi", Banka ve Ekonomik Yorumlar Dergisi, Kasım s Sosyal Piyasa Ekonomisi hakkında bkz: Aktan. "Freiburg Okulu'nun Öpetisi...", so 14-27; HGsnO Erbil, Soııy.I Piyasa Ekonmai5i, - Ekonomik Sistem ye Piyasa Ekonomisine ı,lerlik Kuandınl... İzmir: Silm Ofset, 1987; Winfried Jung (Ed.) Social Market Economy- An Econmaic System ror DeveloptllB Countrlea- 2 nd. Sankt Auguatin: Academig Verı. Richarz. 1991; Viktor Vanberg. "Ordnungstheorie" as Consitutioııal EconomiCl- The Gennan Concepfion of a "Social Market Economy", ORDO, Band 39, Stutgart: Gustav Fiscber Verlag

20 22 AMME İDARESİ DERGİSİ sosyal piyasa ekonomisinde, klasik liberalizmin sınırlı devlet dü üncesinin yerini sınırlı ve fonksiyonel devlet dü üncesi almı tır. 3. Ordo liberallerinin liberalizm anlayı ı Sosyal Liberalizm olarak da adlandırılabilir. Ancak Ordo liberalleri özgür bir toplumun dayandığı ki isel görev ve sorumluluk duygusunu tahrip eden "sosyal refah devleti" anlayı ına kar ı ho nutsuzluklarını da belirtmektedirler. 4. Ordo liberalleri katıksız laissez faire ekonomisine ele tiriler yöneltirken, devletin ekonomideki görev ve fonksiyonlarını bir Ekonomik Düzen Politikası içerisinde belirlemeye çalı maktadırlar. Buna göre devlet; özel mülkiyet ve mülkiyetin kullanım kurallarını, para sistemini olu turan kuralları, mali sistemi olu turan kuralları, tekellerin kontrolü ve rekabete i lerlik kazandıracak kuralları ve benzeri diğer kuralları saptar. Ekonomik düzen politikası piyasa ekonomisine fonksiyonel i lerlik kazandıracak, böylece merkezi planlamaya ihtiyaç duyulmayacaktır. 5. Ordo liberallerine göre klasik liberallerin en büyük hatası serbest piyasa ekonomisinin "ahlaki" yönden bağımsız olduğunu varsaymı olmalarıdır. Ordo liberallerinden Röpke'ye göre liberalizmin gerçek felsefesi "arz ve talebin kendi haline bırakılmasından öteye gitmelidir. ls Laissez-faire ilkesine körü körüne inanma ekonomide dengeleri bozar ve istikrarsızlık getirir. Libertarianizm "Devlet, baskıya me~ruıuk kazandırılmı~ bir kurumdur." David Friedman Liberalizmin a ırı bir ekseni Libertarianİzm veya Anarko-Kapitalizm olarak bilinmektedir. Libertarianizmin temel amacı "pür özgürıük"tür. Libertarianizm, bireylerin davranı ve eylemlerine sahip oldukları mülkiyete hiç bir ekilde karı ılmadığı özgür bir toplum yapısını savunur}' Libertarianist1er devlet kurumuna kar ı çıkmakta ve devleti pür özgürlüğü zedeleyen ve sınırlayan bir kurum olarak görmektedirler.17 Libertarianİstler "zorlama" olgusuna hiç bir zaman me ruiyyet kazandırılamayacağına ve insan 15 Norman Bany, Yenı Sağ, (Çev: Cevdet Aykan), Ankara: Tisemal, 1989, s i' Libertarianizm konusunda bkz: Norman Bany. On ClalSleal Uberalis. and Ubertarianls., New York: Sı Martin's Press, 1987; Jobn Hospers, Ubertarianis., - A Political Philosophy ror To.orrow. Los Angeles: Nasb Publ, Co Libertarianistlerin dü ünceleri esasen 19. yüzyıl ba lannda Aııar izm fikrini ortaya atan ve savunan dü ı1nürlerin görü leri ile benzerlilder göstermektedir. Anar izm kelimesini ilk kullanan Fransız do OnOrü Pierre-losepb Proudbon ( S)'dir. Anar izm. esasen otoritemme tepki sonııcunda geli tirilmi bir dii Once akımıdır. Proudhon dı ında anar izmin diter öncüleri Ingiliz dü ünor William Godvin, Alman dü OnOr Max Stimer ve iki OnlO Rus do ı1norü Mi el Bakunin ( ) ve Piyer Kropotkin ( )'dir. Anar izm, en kısa ve öz bir ekilde ber bireyin kendi kendini yönettiti bir dozen olarak tanımlanabilir. Önemle belirtelim ki bazı Iibertarianistler açık bir ekilde anar ist olduklannı kabul etmektedirler. Ömetin, Iibertarianisderden David Friedman ve Murray Rotbbard'ın dı1 ünceleri anar izme oldukça yakındır.

İKTİSADÎ DÜŞÜNCENİN EVRİMİ (Başlangıcından Neoklasiklere) (İktisada Giriş I dersi için yardımcı kısa notlar)

İKTİSADÎ DÜŞÜNCENİN EVRİMİ (Başlangıcından Neoklasiklere) (İktisada Giriş I dersi için yardımcı kısa notlar) İKTİSADÎ DÜŞÜNCENİN EVRİMİ (Başlangıcından Neoklasiklere) (İktisada Giriş I dersi için yardımcı kısa notlar) Merkantilizm: 15. ve 16. yüzyıllardaki coğrafî keşiflerde birlikte Avrupa ülkeleri dünyaya açılmaya

Detaylı

Genel olarak ticaret ve işbölümü ne kadar fazla serbest olursa ve rekabet mevcut ise halk o ölçüde fazla fayda sağlar. Adam Smith

Genel olarak ticaret ve işbölümü ne kadar fazla serbest olursa ve rekabet mevcut ise halk o ölçüde fazla fayda sağlar. Adam Smith C.Can Aktan (Ed.), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak- İş Konfederasyonu Yayını, 2002. NİÇİN BAZI MİLLETLER ZENGİN, BAZILARI YOKSUL? Genel olarak ticaret ve işbölümü ne kadar fazla serbest

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Birinci Bölüm BİR BİLİM OLARAK İKTİSADİ DÜŞÜNCE TARİHİ...9

İÇİNDEKİLER. Birinci Bölüm BİR BİLİM OLARAK İKTİSADİ DÜŞÜNCE TARİHİ...9 İÇİNDEKİLER Önsöz ve Teşekkür... vii İkinci ve Sonraki Baskılara Önsöz ve Teşekkür... ix İçindekiler...xiii Giriş...1 Birinci Bölüm BİR BİLİM OLARAK İKTİSADİ DÜŞÜNCE TARİHİ...9 İktisadi Düşünce Tarihi

Detaylı

DEMOKRASİ, LİBERALİZM VE SINIRLI DEVLET 1

DEMOKRASİ, LİBERALİZM VE SINIRLI DEVLET 1 DEMOKRASİ, LİBERALİZM VE SINIRLI DEVLET 1 Prof.Dr.Coşkun Can Aktan Liberalizm ve demokrasi birbirleriyle uyuşabilmelerine rağmen aynı şey değildirler. Liberalizm devlet gücünün kapsamı, demokrasi ise bu

Detaylı

SOSYAL PİYASA EKONOMİSİ

SOSYAL PİYASA EKONOMİSİ SOSYAL PİYASA EKONOMİSİ Yazan: Alfred Müller Armack Çeviren: Prof. Dr. Kamil TÜĞEN 1948 de gerçekleşen mali reformdan bu yana, Federal Hükümet, ekonomi politikalarını sosyal piyasa adı altında yürütmektedir.

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Genel Kamu Hukuku I Law 151 1 2+0 2 2 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Türkçe Dersin Seviyesi Dersin Türü Dersin Koordinatörü Dersi Verenler Lisans Zorunlu

Detaylı

YEDİNCİ BÖLÜM MAKROEKONOMİ: TANIM, KAPSAM VE GELİŞİM

YEDİNCİ BÖLÜM MAKROEKONOMİ: TANIM, KAPSAM VE GELİŞİM YEDİNCİ BÖLÜM MAKROEKONOMİ: TANIM, KAPSAM VE GELİŞİM Neler Öğreneceğiz? Makroekonominin tanımı Makroekonomi ve Mikroekonomi Ayrımı Makroekonominin Gelişim Süreci ve Tarihi Düşünce Okullarının Makroekonomik

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Siyasal Düşünceler Tarihi PSIR 201 3 3 + 0 3 5

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Siyasal Düşünceler Tarihi PSIR 201 3 3 + 0 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Siyasal Düşünceler Tarihi PSIR 201 3 3 + 0 3 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

İÇİNDEKİLER. 1. Bölüm Kamu Ekonomisi Disiplinine Tarihsel ve Analitik bir Perspektiften Bakış,

İÇİNDEKİLER. 1. Bölüm Kamu Ekonomisi Disiplinine Tarihsel ve Analitik bir Perspektiften Bakış, İÇİNDEKİLER Önsöz v Giriş 1 1. Bölüm Kamu Ekonomisi Disiplinine Tarihsel ve Analitik bir Perspektiften Bakış, 1.1. Kamu Ekonomisi Analizinin Ardında Yatan Doktriner Görüşler: 5 1.1.1. Sosyal Sözleşmeci

Detaylı

EKONOMİK SÜREÇ İÇİNDE DEVLETİN FONKSİYONLARI KAMU HİZMETLERİ DIŞSALLIKLAR KAMU HARCAMALARININ ARTIŞINA YÖNELİK GÖRÜŞLER

EKONOMİK SÜREÇ İÇİNDE DEVLETİN FONKSİYONLARI KAMU HİZMETLERİ DIŞSALLIKLAR KAMU HARCAMALARININ ARTIŞINA YÖNELİK GÖRÜŞLER 4.bölüm EKONOMİK SÜREÇ İÇİNDE DEVLETİN FONKSİYONLARI KAMU HİZMETLERİ DIŞSALLIKLAR KAMU HARCAMALARININ ARTIŞINA YÖNELİK GÖRÜŞLER EKONOMİK SÜREÇ İÇİNDE DEVLETİN FONKSİYONLARI 1.Kaynak Dağılımında Etkinlik:

Detaylı

Komisyon MALİYE ÇEK KOPAR YAPRAK TESTİ ISBN Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarlarına aittir.

Komisyon MALİYE ÇEK KOPAR YAPRAK TESTİ ISBN Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarlarına aittir. Komisyon MALİYE ÇEK KOPAR YAPRAK TESTİ ISBN 978-605-364-578-8 Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarlarına aittir. 2014 Pegem Akademi Bu kitabın basım, yayın ve satış hakları Pegem Akademi Yay.

Detaylı

SOSYAL HİZMETLERİN DÜNÜ, BUGÜNÜ VE YARINI. Doç.Dr.Ertan Kahramanoğlu Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Sosyal Hizmetler Bölümü

SOSYAL HİZMETLERİN DÜNÜ, BUGÜNÜ VE YARINI. Doç.Dr.Ertan Kahramanoğlu Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Sosyal Hizmetler Bölümü SOSYAL HİZMETLERİN DÜNÜ, BUGÜNÜ VE YARINI Doç.Dr.Ertan Kahramanoğlu Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Sosyal Hizmetler Bölümü SOSYAL HİZMETLER, insanların iyilik halinin geliştirilmesinde;

Detaylı

YILDIZ TEKNİKTE YENİ ANAYASA PANELİ

YILDIZ TEKNİKTE YENİ ANAYASA PANELİ YILDIZ TEKNİKTE YENİ ANAYASA PANELİ Yıldız Teknik Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İktisat Bölümü, 24 Kasım 2011 Perşembe günü Üniversitemiz Merkez Kampüsü Hünkar Salonu nda, hem Üniversitemizin

Detaylı

FREIBURG İKTİSAT ve HUKUK OKULU I. GİRİŞ

FREIBURG İKTİSAT ve HUKUK OKULU I. GİRİŞ FREIBURG İKTİSAT ve HUKUK OKULU I. GİRİŞ Bu araştırmada Almanya nın Freiburg şehrinde Albert Ludwig Üniversitesi'nde 1930 lu ve 1940 lı yıllarda görev yapan bir iktisatçı ve hukukçunun geliştirdiği Ekonomik

Detaylı

MERKANTİLİZM-FİZYOKRASİ. Doç.Dr.Dilek Seymen

MERKANTİLİZM-FİZYOKRASİ. Doç.Dr.Dilek Seymen MERKANTİLİZM-FİZYOKRASİ Doç.Dr.Dilek Seymen Merkantilizm 1450 1750 Ortaçağ Sonrası- Sanayi devrimine kadar İlk İktisat Doktrini ve Politikası (Ticari Kapitalizm) Ortam: Feodalizmin yıkılışı ve milli devletlerin

Detaylı

SAHİPLİK-VEKİLLİK İLİŞKİSİ YÖNÜNDEN KAMUSAL VE ÖZEL ALANININ ANALİZİ * (İsraflar, Savurganlıklar ve Yolsuzluklar Neden Kamusal Alanda Daha Fazla?

SAHİPLİK-VEKİLLİK İLİŞKİSİ YÖNÜNDEN KAMUSAL VE ÖZEL ALANININ ANALİZİ * (İsraflar, Savurganlıklar ve Yolsuzluklar Neden Kamusal Alanda Daha Fazla? Coşkun Can Aktan (Ed.) Yolsuzlukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Yayınları, 2001. SAHİPLİK-VEKİLLİK İLİŞKİSİ YÖNÜNDEN KAMUSAL VE ÖZEL ALANININ ANALİZİ * (İsraflar, Savurganlıklar ve Yolsuzluklar

Detaylı

YOLSUZLUKLARLA MÜCADELEDE ANAYASAL İKTİSAT PERSPEKTİFİ

YOLSUZLUKLARLA MÜCADELEDE ANAYASAL İKTİSAT PERSPEKTİFİ Coşkun Can Aktan (Ed.) Yolsuzlukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Yayınları, 2001. YOLSUZLUKLARLA MÜCADELEDE ANAYASAL İKTİSAT PERSPEKTİFİ Bu çalışma içerisinde geçtiğimiz yaklaşık son yirmi yıl

Detaylı

Komisyon OPTIMUS MALİYE SORU BANKASI KOPART ÇÖZ ISBN 978-605-318-163-7. Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarlarına aittir.

Komisyon OPTIMUS MALİYE SORU BANKASI KOPART ÇÖZ ISBN 978-605-318-163-7. Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarlarına aittir. Komisyon OPTIMUS MALİYE SORU BANKASI KOPART ÇÖZ ISBN 978-605-318-163-7 Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarlarına aittir. 2015 Pegem Akademi Bu kitabın basım, yayın ve satış hakları Pegem

Detaylı

Uluslararası Tarım ve Gıda Politikası II

Uluslararası Tarım ve Gıda Politikası II Doç.Dr.Tufan BAL Uluslararası Tarım ve Gıda Politikası II II.Hafta Uluslararası Ticaretin Önemi Not: Bu sunuların hazırlanmasında çeşitli internet siteleri ve ders notlarından faydalanılmıştır. Uluslararası

Detaylı

MALİYE ANABİLİM DALI ORTAK DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS

MALİYE ANABİLİM DALI ORTAK DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS MALİYE ANABİLİM DALI ORTAK DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ 1. Yıl - GÜZ DÖNEMİ Doktora Uzmanlık Alanı MLY898 3 3 + 0 6 Bilimsel araştırmarda ve yayınlama süreçlerinde etik ilkeler. Tez yazım kuralları,

Detaylı

İNSAN HAKLARı. Kısa Tarihi ve Felsefi Temelleri. Doç. Dr. Doğan Göçmen Adıyaman Üniversitesi-Felsefe Bölümü Adıyaman Üniversitesi 10 Aralık 2010

İNSAN HAKLARı. Kısa Tarihi ve Felsefi Temelleri. Doç. Dr. Doğan Göçmen Adıyaman Üniversitesi-Felsefe Bölümü Adıyaman Üniversitesi 10 Aralık 2010 İNSAN HAKLARı Kısa Tarihi ve Felsefi Temelleri Doç. Dr. Doğan Göçmen Adıyaman Üniversitesi-Felsefe Bölümü Adıyaman Üniversitesi 10 Aralık 2010 İnsan hakları düşüncesi tamamlanmamış bir düşüncedir İnsan

Detaylı

DURGUNLUK VE MALİYE POLİTİKASI

DURGUNLUK VE MALİYE POLİTİKASI 1 DURGUNLUK VE MALİYE POLİTİKASI Durgunluk Tanımı Toplam arz ile toplam talep arasındaki dengesizlik talep eksikliği şeklinde ortaya çıkmakta, toplam talebin uyardığı üretim düzeyinin o ekonominin üretim

Detaylı

Ekonomi II. 13.Bölüm:Makroekonomiye Genel Bir Bakış Doç.Dr.Tufan BAL

Ekonomi II. 13.Bölüm:Makroekonomiye Genel Bir Bakış Doç.Dr.Tufan BAL Ekonomi II 13.Bölüm:Makroekonomiye Genel Bir Bakış Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır. 2 13.1.Makroekonomi Nedir?

Detaylı

KAMU MALİ YESİ Liberalizmin öncüleri Fizyokratlardı Transfer harcamaları n unsurları : Faiz ödemeleri, Fon ödemeleri, Kamulaş

KAMU MALİ YESİ Liberalizmin öncüleri Fizyokratlardı Transfer harcamaları n unsurları : Faiz ödemeleri, Fon ödemeleri, Kamulaş KAMU MALİYESİ Liberalizmin öncüleri Fizyokratlardır. Transfer harcamalarının unsurları: Faiz ödemeleri, Fon ödemeleri, Kamulaştırma, Borç ödemeleri Belediye sınırlarıdışına taşan hizmetlerin yerine getirilmesi

Detaylı

İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri

İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri 1. Yıl - Güz 1. Yarıyıl Ders Planı Mikroekonomik Analiz I IKT751 1 3 + 0 8 Piyasa, Bütçe, Tercihler, Fayda, Tercih,

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Engin ŞAHİN Fatih Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü Öğretim Üyesi KURUCU İKTİDAR. politik bir yaklaşım

Yrd. Doç. Dr. Engin ŞAHİN Fatih Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü Öğretim Üyesi KURUCU İKTİDAR. politik bir yaklaşım Yrd. Doç. Dr. Engin ŞAHİN Fatih Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü Öğretim Üyesi KURUCU İKTİDAR politik bir yaklaşım İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...VII İÇİNDEKİLER... IX KISALTMALAR...XIII GİRİŞ...1

Detaylı

AVUSTURYA EKONOMİSİ. Yazan: Deborah L. Walker Çeviren: İrfan KALPALI. Tarihçesi

AVUSTURYA EKONOMİSİ. Yazan: Deborah L. Walker Çeviren: İrfan KALPALI. Tarihçesi AVUSTURYA EKONOMİSİ Yazan: Deborah L. Walker Çeviren: İrfan KALPALI Tarihçesi Avusturya Ekonomi Okulu, Carl Menger'in 1871 yılında yayımlanan " İktisat İlkeleri" adlı eserinden gelmektedir. Menger'in öğrencilerinden

Detaylı

Dr. A. Tarık GÜMÜŞ Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Kamu Hukuku Anabilim Dalı. Sosyal Devlet Anlayışının Gelişimi ve Dönüşümü

Dr. A. Tarık GÜMÜŞ Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Kamu Hukuku Anabilim Dalı. Sosyal Devlet Anlayışının Gelişimi ve Dönüşümü Dr. A. Tarık GÜMÜŞ Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Kamu Hukuku Anabilim Dalı Sosyal Devlet Anlayışının Gelişimi ve Dönüşümü İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... vii İÇİNDEKİLER...xi KISALTMALAR... xvii GİRİŞ...1 Birinci

Detaylı

SİYASAL YOZLAŞMALARIN NEDENLERİ *

SİYASAL YOZLAŞMALARIN NEDENLERİ * Coşkun Can Aktan (Ed.) Yolsuzlukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Yayınları, 2001. SİYASAL YOZLAŞMALARIN NEDENLERİ * Siyasal yozlaşmaların ortaya çıkmasına neden olan faktörler çeşitlidir. Siyasal

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. 1995 Azerbaycan Cumhuriyeti Anayasası nın Kurduğu Hükümet Rejimi (1998)

ÖZGEÇMİŞ. 1995 Azerbaycan Cumhuriyeti Anayasası nın Kurduğu Hükümet Rejimi (1998) ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı Oktay Uygun 2. Doğum Tarihi 18. 01. 1963 3. Unvanı Profesör 4. Öğrenim Durumu Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Hukuk Fakültesi İstanbul Üniversitesi 1985 Yüksek Lisans Kamu Hukuku

Detaylı

KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ ANAYASA HUKUKU DERSİ ÖĞRETİM YILI I. DÖNEM DERS PROGRAMI İÇERİĞİ DERS TARİHİ 1. DERS SAATİ 2.

KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ ANAYASA HUKUKU DERSİ ÖĞRETİM YILI I. DÖNEM DERS PROGRAMI İÇERİĞİ DERS TARİHİ 1. DERS SAATİ 2. KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ ANAYASA HUKUKU DERSİ 2015 2016 ÖĞRETİM YILI I. DÖNEM DERS PROGRAMI İÇERİĞİ DERS TARİHİ 1. DERS SAATİ 2. DERS SAATİ 28.09.2015 30.09.2015 05.10.2015 07.10.2015 12.10.2015 TANIŞMA

Detaylı

Yard. Doç. Dr. Sezgin Seymen ÇEBİ. Uluslararası Antalya Üniversitesi Hukuk Fakültesi. SOSYAL ADALET Tarihsel ve Kuramsal Bir Bakış

Yard. Doç. Dr. Sezgin Seymen ÇEBİ. Uluslararası Antalya Üniversitesi Hukuk Fakültesi. SOSYAL ADALET Tarihsel ve Kuramsal Bir Bakış Yard. Doç. Dr. Sezgin Seymen ÇEBİ Uluslararası Antalya Üniversitesi Hukuk Fakültesi SOSYAL ADALET Tarihsel ve Kuramsal Bir Bakış İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...VII İÇİNDEKİLER...IX GİRİŞ...15 Birinci Bölüm Antik

Detaylı

EKONOMİK DÜZEN TEORİSİ, EKONOMİK ANAYASA HUKUKU VE SOSYAL PİYASA EKONOMİSİ

EKONOMİK DÜZEN TEORİSİ, EKONOMİK ANAYASA HUKUKU VE SOSYAL PİYASA EKONOMİSİ EKONOMİK DÜZEN TEORİSİ, EKONOMİK ANAYASA HUKUKU VE SOSYAL PİYASA EKONOMİSİ Prof.Dr.Coşkun Can Aktan I. GİRİŞ Bu araştırmada Almanya nın Freiburg şehrinde Albert Ludwig Üniversitesi'nde 1930 lu ve 1940

Detaylı

BAHAR DERS MALİYE POLİTKASINA GİRİŞ MALİYE POLİTİKASI II ESOGU İİBF MALİYE BÖLÜMÜ. Yrd.Do.Dr. Murat ASLAN

BAHAR DERS MALİYE POLİTKASINA GİRİŞ MALİYE POLİTİKASI II ESOGU İİBF MALİYE BÖLÜMÜ. Yrd.Do.Dr. Murat ASLAN BAHAR 2010 --------DERS-1-------- MALİYE POLİTKASINA GİRİŞ MALİYE POLİTİKASI II ESOGU İİBF MALİYE BÖLÜMÜ Yrd.Do.Dr. Murat ASLAN Giriş 1.Bölüm: Ekonomide Kamu Müdahalesi 2.Bölüm: İktisat Politikasının Amacı

Detaylı

Locke'un Siyasal Toplum Anlayışı

Locke'un Siyasal Toplum Anlayışı Locke'un Siyasal Toplum Anlayışı John Locke, on yedinci yüzyıl sonuyla on sekizinci yüzyil başlarının en etkili İngiliz düşünürlerinden biridir. 07.04.2016 / 08:14 SÖZLEŞME VE SİYASAL TOPLUM A. Sözleşme

Detaylı

Uluslararası Ekonomi Politik (IR502) Ders Detayları

Uluslararası Ekonomi Politik (IR502) Ders Detayları Uluslararası Ekonomi Politik (IR502) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Uygulama Laboratuar Kredi AKTS Saati Saati Saati Uluslararası Ekonomi Politik IR502 Seçmeli 3 0 0 3 7.5 Ön Koşul Ders(ler)i

Detaylı

Ünite 3. Ana Ekonomik Sorunlar Ve Ekonomik Düzen. Büro Yönetimleri Ve Yönetim Asistanlığı Önlisans Programaı EKONOMİ. Ögr. Öğr.

Ünite 3. Ana Ekonomik Sorunlar Ve Ekonomik Düzen. Büro Yönetimleri Ve Yönetim Asistanlığı Önlisans Programaı EKONOMİ. Ögr. Öğr. Ana Ekonomik Sorunlar Ve Ekonomik Düzen Ünite 3 Büro Yönetimleri Ve Yönetim Asistanlığı Önlisans Programaı EKONOMİ Ögr. Öğr. Sinan EMİRZEOĞLU 1 Ünite 3 EKONOMI Ögr. Öğr. Sinan EMİRZEOĞLU İçindekiler 3.1.

Detaylı

Dr. Serdar GÜLENER TÜRKİYE DE ANAYASA YARGISININ DEMOKRATİK MEŞRULUĞU

Dr. Serdar GÜLENER TÜRKİYE DE ANAYASA YARGISININ DEMOKRATİK MEŞRULUĞU Dr. Serdar GÜLENER TÜRKİYE DE ANAYASA YARGISININ DEMOKRATİK MEŞRULUĞU İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... V İÇİNDEKİLER...IX KISALTMALAR... XVII TABLOLAR LİSTESİ... XIX ŞEKİLLER LİSTESİ...XXIII GİRİŞ...1 Birinci Bölüm

Detaylı

AKÖREN ALİ RIZA ERCAN MYO

AKÖREN ALİ RIZA ERCAN MYO AKÖREN ALİ RIZA ERCAN MYO Ders: Genel Ekonomi II Konu 1: Makro İktisadın Doğuşu ve Makro Modeller Öğr. Gör. Refika BOYACIOĞLU ATALAY İktisadın Tanımı, Makro ve Mikro İktisat Ayrımı En çok kullanılan tanımı

Detaylı

SİYASAL YOZLAŞMALARIN EKONOMİK ETKİLERİ *

SİYASAL YOZLAŞMALARIN EKONOMİK ETKİLERİ * Coşkun Can Aktan (Ed.) Yolsuzlukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Yayınları, 2001. SİYASAL YOZLAŞMALARIN EKONOMİK ETKİLERİ * Siyasal yozlaşmanın evrensel düzeyde ayıplandığı, sosyal, ahlaki ve kültürel

Detaylı

Kamu Yönetimi Bölümü Ders Tanımları

Kamu Yönetimi Bölümü Ders Tanımları Kamu Yönetimi Bölümü Ders Tanımları PA 101 Kamu Yönetimine Giriş (3,0,0,3,5) Kamu yönetimine ilişkin kavramsal altyapı, yönetim alanında geliştirilmiş teori ve uygulamaların analiz edilmesi, yönetim biliminin

Detaylı

Giriş. evre, çalkantılı bir dönem, ağır bir kriz dönemidir. Gerçekten de siyasal düşünceler tarihine

Giriş. evre, çalkantılı bir dönem, ağır bir kriz dönemidir. Gerçekten de siyasal düşünceler tarihine Giriş Cumhuriyete Devreden Düşünce Mirası: Tanzimat ve Meşrutiyet in Birikimi başlıklı bu çalışma, Cumhuriyet Türkiyesi nde siyasal düşünce hayatına etki eden düşünce akımlarını inceleyen kapsamlı bir

Detaylı

Derece Alan Üniversite Yıl

Derece Alan Üniversite Yıl ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Çetin DOĞAN 2. Doğum Tarihi : 28.01.1964 3. Unvanı : Profesör 4. Öğrenim Durumu : Doktora Derece Alan Üniversite Yıl Doktora İktisat Bölümü Bradford Üniversitesi, 1993 İngiltere

Detaylı

Maliye Anabilim Dalı- Tezli Yüksek Lisans Programı Ders İçerikleri

Maliye Anabilim Dalı- Tezli Yüksek Lisans Programı Ders İçerikleri Maliye Anabilim Dalı- Tezli Yüksek Lisans Programı Ders İçerikleri Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri MLY733 1 3 + 0 6 Araştırma yöntemlerindeki farklı anlayışları, yaygın olarak kullanılan araştırma

Detaylı

İktisat Anabilim Dalı-(Tezli) Yük.Lis. Ders İçerikleri

İktisat Anabilim Dalı-(Tezli) Yük.Lis. Ders İçerikleri 1. Yıl - Güz 1. Yarıyıl Ders Planı İktisat Anabilim Dalı-(Tezli) Yük.Lis. Ders İçerikleri Mikroekonomik Analiz I IKT701 1 3 + 0 6 Piyasa, Bütçe, Tercihler, Fayda, Tercih, Talep, Maliyet, Üretim, Kar, Arz.

Detaylı

ANAYASAL ÖZELLİKLER. Federal Devlet

ANAYASAL ÖZELLİKLER. Federal Devlet ANAYASAL ÖZELLİKLER Ulus devlet, belirli bir toprak parçası üzerinde belirli bir nüfus ve egemenliğe sahip bir örgütlenmedir. Ulus-devlet üç unsura sahiptir: 1) Ülke (toprak), 2) Nüfus, 3) Egemenlik (Siyasal-Yönetsel

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI POLİTİK İKTİSAT ECON 367 8 3 + 0 3 6

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI POLİTİK İKTİSAT ECON 367 8 3 + 0 3 6 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI POLİTİK İKTİSAT ECON 367 8 3 + 0 3 6 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

Tablo 4. Ders Programı 13 Ekim 2015 tarihli Akademik Kurul da değiştirilmiş metin BİRİNCİ YIL

Tablo 4. Ders Programı 13 Ekim 2015 tarihli Akademik Kurul da değiştirilmiş metin BİRİNCİ YIL Tablo 4. Ders Programı 13 Ekim 2015 tarihli Akademik Kurul da değiştirilmiş metin BİRİNCİ YIL I. Yarıyıl. Yarıyıl Kodu Dersin Adı T U AKTS Kodu Dersin Adı T U AKTS 103 HISTR 211 101 105 107 TURK 111 ENG

Detaylı

5. Bölüm Devlet Faaliyetlerine İlişkin Yaklaşımlar. Dr. Süleyman BOLAT

5. Bölüm Devlet Faaliyetlerine İlişkin Yaklaşımlar. Dr. Süleyman BOLAT 5. Bölüm Devlet Faaliyetlerine İlişkin Yaklaşımlar 1 Devlet Anlayışındaki Değişikliğin Tarihi Seyri ve Sebepleri Sosyal bir varlık olan devletin ilk olarak ne zaman ve nasıl ortaya çıktığı kesinlikle bilinmemektedir.

Detaylı

TÜRKİYE DE FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FONKSİYONEL GELİR DAĞILIMI

TÜRKİYE DE FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FONKSİYONEL GELİR DAĞILIMI T.C. DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İKTİSAT ANABİLİM DALI İKTİSAT PROGRAMI YÜKSEK LİSANS TEZİ TÜRKİYE DE FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FONKSİYONEL GELİR DAĞILIMI Pelin YILMAZ Danışman Prof.

Detaylı

İÇİNDEKİLER GİRİŞ ANAYASA HUKUKU HAKKINDA GENEL BİLGİLER BİRİNCİ BÖLÜM DEVLET

İÇİNDEKİLER GİRİŞ ANAYASA HUKUKU HAKKINDA GENEL BİLGİLER BİRİNCİ BÖLÜM DEVLET İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...III GİRİŞ ANAYASA HUKUKU HAKKINDA GENEL BİLGİLER I-ANA YASA HUKUKUNUN KONUŞU VE ÖNEMİ...1 II-ANAYASA HUKUKU VE SİYASİ KURUMLAR...2 III-ANAYASA HUKUKUNUN METODU VE KAYNAKLARI...4 1-

Detaylı

ANAYASAMIZI HAZIRLIYORUZ - 5-

ANAYASAMIZI HAZIRLIYORUZ - 5- ANAYASAMIZI HAZIRLIYORUZ - 5- Değerlendirme Raporu Doğrudan ve Temsili Demokrasi Merkezi ve Yerel Yönetimler Şeffaflık www.tkmm.net 1 2 ANAYASAMIZI HAZIRLIYORUZ (Halk konuşuyor, TBMM dinliyor) Türkiye

Detaylı

İçindekiler AYDINLANMA

İçindekiler AYDINLANMA İçindekiler AYDINLANMA AYDINLANMA 915 I. DEVRİM DALGASI, 1689-1815 927 A. İFADELERİNİ MEVZUATTA BULAN DEVRİM TEORİLERİ 928 1. İngiltere Yeni Hükümdarları Hangi Şartlarda Kabul Edecek? 928 İngiliz İnsan

Detaylı

KAMU DÜZENİ K AVR AMI

KAMU DÜZENİ K AVR AMI Dr. Özge OKAY TEKİNSOY Hacettepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Görevlisi İDARE HUKUKUNDA KAMU DÜZENİ K AVR AMI İÇİNDEKİLER SUNUŞ... vii ÖNSÖZ...xi İÇİNDEKİLER... xiii KISALTMALAR...xxi GİRİŞ...1

Detaylı

MEF ÜNİVERSİTESİ HUKUK LİSANS DERS PROGRAMI BİRİNCİ YIL. I. Yarıyıl II. Yarıyıl Kodu Dersin Adı T U AKTS Kodu Dersin Adı T U AKTS HUK 103

MEF ÜNİVERSİTESİ HUKUK LİSANS DERS PROGRAMI BİRİNCİ YIL. I. Yarıyıl II. Yarıyıl Kodu Dersin Adı T U AKTS Kodu Dersin Adı T U AKTS HUK 103 MEF ÜNİVERSİTESİ UK LİSANS DERS PROGRAMI BİRİNCİ YIL I. Yarıyıl. Yarıyıl Kodu Dersin Adı T U AKTS Kodu Dersin Adı T U AKTS 103 HISTR 201 101 105 107 TURK 101 ENG 101 Roma Hukuku: Genel Hükümler Atatürk

Detaylı

Murat Çokgezen. Prof. Dr. Marmara Üniversitesi

Murat Çokgezen. Prof. Dr. Marmara Üniversitesi Murat Çokgezen Prof. Dr. Marmara Üniversitesi 183 SORULAR 1. Ne zaman, nasıl, hangi olayların, okumaların, faktörlerin veya kişilerin tesiriyle ve nasıl bir süreçle liberal oldunuz? 2. Liberalleşmeniz

Detaylı

Uluslararası Tarım ve Gıda Politikası II

Uluslararası Tarım ve Gıda Politikası II Uluslararası Tarım ve Gıda Politikası II DIŞ TİCARET POLİTİKALARI Doç.Dr.Tufan BAL Not: Bu sunuların hazırlanmasında çeşitli internet siteleri ve ders notlarından faydalanılmıştır. Giriş Tarım Ürünleri

Detaylı

Anayasa Hukuku (Genel İlkeler) (LAW 107) Ders Detayları

Anayasa Hukuku (Genel İlkeler) (LAW 107) Ders Detayları Anayasa Hukuku (Genel İlkeler) (LAW 107) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Anayasa Hukuku (Genel İlkeler) LAW 107 Güz 3 0 0 3 7 Ön Koşul Ders(ler)i

Detaylı

ANAYASA HUKUKU (İKTİSAT VE MALİYE BÖLÜMLERİ) 2014 2015 GÜZ DÖNEMİ ARASINAV 17 KASIM 2014 SAAT 09:00

ANAYASA HUKUKU (İKTİSAT VE MALİYE BÖLÜMLERİ) 2014 2015 GÜZ DÖNEMİ ARASINAV 17 KASIM 2014 SAAT 09:00 ANAYASA HUKUKU (İKTİSAT VE MALİYE BÖLÜMLERİ) 2014 2015 GÜZ DÖNEMİ ARASINAV 17 KASIM 2014 SAAT 09:00 A. ANLATIM SORUSU (10 puan) Temsilde adalet yönetimde istikrar kavramlarını kısaca açıklayınız. Bu konuda

Detaylı

ANAYASA DERSĐ (41302150) (2010-2011 GÜZ DÖNEMĐ YILSONU SINAVI) CEVAP ANAHTARI

ANAYASA DERSĐ (41302150) (2010-2011 GÜZ DÖNEMĐ YILSONU SINAVI) CEVAP ANAHTARI ANAYASA DERSĐ (41302150) (2010-2011 GÜZ DÖNEMĐ YILSONU SINAVI) CEVAP ANAHTARI ANLATIM SORULARI 1- Bir siyasal düzende anayasanın işlevleri neler olabilir? Kısaca yazınız. (10 p) -------------------------------------------

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Kıbrıs Sorunu PSIR 464 7-8 3 + 0 3 5

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Kıbrıs Sorunu PSIR 464 7-8 3 + 0 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Kıbrıs Sorunu PSIR 464 7-8 3 + 0 3 5 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Seçmeli Dersin Koordinatörü Dersi Verenler

Detaylı

İçindekiler kısa tablosu

İçindekiler kısa tablosu İçindekiler kısa tablosu Önsöz x Rehberli Tur xii Kutulanmış Malzeme xiv Yazarlar Hakkında xx BİRİNCİ KISIM Giriş 1 İktisat ve ekonomi 2 2 Ekonomik analiz araçları 22 3 Arz, talep ve piyasa 42 İKİNCİ KISIM

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Siyaset Bilimine Giriş PSIR 101 3 3 + 0 3 5. Temel siyasal deyimleri ayırt eder 1,2,3 A,C

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Siyaset Bilimine Giriş PSIR 101 3 3 + 0 3 5. Temel siyasal deyimleri ayırt eder 1,2,3 A,C DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Siyaset Bilimine Giriş PSIR 101 3 3 + 0 3 5 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

Dış Ticaret Politikası-Giriş Dr. Dilek Seymen Dr. Aslı Seda Bilman

Dış Ticaret Politikası-Giriş Dr. Dilek Seymen Dr. Aslı Seda Bilman Dış Ticaret Politikası-Giriş Dr. Dilek Seymen Dr. Aslı Seda Bilman 2 Đçerik 1.Dış Ticaret Politikası-Giriş: Tanım, Genel Ekonomi Politikası içindeki Yeri, Teori-Politika Farkı, Devlet Müdahalesinin Gerekliliği;

Detaylı

PROF. DR. CO KUN CAN AKTAN Dokuz Eylül Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Buca-zmir http://www.canaktan.org E-Mail: ccan.aktan@deu.edu.

PROF. DR. CO KUN CAN AKTAN Dokuz Eylül Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Buca-zmir http://www.canaktan.org E-Mail: ccan.aktan@deu.edu. PROF. DR. CO KUN CAN AKTAN Dokuz Eylül Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Buca-zmir http://www.canaktan.org E-Mail: ccan.aktan@deu.edu.tr AKADEMK ÖZGEÇM ETM Doktora Maliye Anabilim Dal& Doktora

Detaylı

DERSİMİZİN TEMEL KONUSU

DERSİMİZİN TEMEL KONUSU DERSİMİZİN TEMEL KONUSU 1 1. TÜRK HUKUKUNUN TEMEL KAVRAMLARINI TANIMAK 2. TÜRKIYE DE NELER YAPABİLİRİZ SORUSUNUN CEVABINI BULABİLMEK DERSİN KAYNAKLARI 2 SİZE GÖNDERİLEN MATERYAL: 1. 1982 Anayasası: https://www.tbmm.gov.tr/anayasa/anayasa_2011.pdf

Detaylı

DEVLET BÜTÇESİ KISA ÖZET KOLAYAOF

DEVLET BÜTÇESİ KISA ÖZET KOLAYAOF DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. DEVLET BÜTÇESİ KISA ÖZET KOLAYAOF 2

Detaylı

BAŞKANLI PARLAMENTER SİSTEM

BAŞKANLI PARLAMENTER SİSTEM Yard. Doç. Dr. ŞULE ÖZSOY Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi BAŞKANLI PARLAMENTER SİSTEM Cumhurbaşkanının Halk Tarafından Seçildiği Parlamenter Hükümet Modeli ve Türkiye İçin Tavsiye

Detaylı

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 Prof. Dr. Yıldırım Beyazıt ÖNAL 6. HAFTA 4. GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERE ULUSLAR ARASI FON HAREKETLERİ Gelişmekte olan ülkeler, son 25 yılda ekonomik olarak oldukça

Detaylı

AKADEMİK ÖZGEÇMİŞ. Maliye Anabilim Dalı Doktora Programı, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Dokuz Eylül Üniversitesi (1986-1989)

AKADEMİK ÖZGEÇMİŞ. Maliye Anabilim Dalı Doktora Programı, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Dokuz Eylül Üniversitesi (1986-1989) Prof. Dr. Coşkun Can Aktan Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Buca-İzmir TÜRKİYE http://www.canaktan.org E-Mail: ccan.aktan@deu.edu.tr AKADEMİK ÖZGEÇMİŞ EĞİTİM Doktora Maliye

Detaylı

KAMU YÖNETİMİNDE ÇAĞDAŞ YAKLAŞIMLAR

KAMU YÖNETİMİNDE ÇAĞDAŞ YAKLAŞIMLAR DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. KAMU YÖNETİMİNDE ÇAĞDAŞ YAKLAŞIMLAR

Detaylı

Prof. Dr. OKTAY UYGUN Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi DEMOKRASİ. Tarihsel, Siyasal ve Felsefi Boyutlar

Prof. Dr. OKTAY UYGUN Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi DEMOKRASİ. Tarihsel, Siyasal ve Felsefi Boyutlar Prof. Dr. OKTAY UYGUN Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi DEMOKRASİ Tarihsel, Siyasal ve Felsefi Boyutlar İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER...v GİRİŞ... 1 Birinci Bölüm Antik Demokrasi I. ANTİK DEMOKRASİNİN

Detaylı

HAYEKCİ YAKLAŞIMIN İKTİSADI BOYUTU: KONJOKTÜR VE KRİZ TEORİSİ

HAYEKCİ YAKLAŞIMIN İKTİSADI BOYUTU: KONJOKTÜR VE KRİZ TEORİSİ HAYEKCİ YAKLAŞIMIN İKTİSADI BOYUTU: KONJOKTÜR VE KRİZ TEORİSİ Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İktisat bilimi içerisinde, iktisadi düşünce tarihinin önemi, geçmişte yanlışlanarak

Detaylı

DERS ÖĞRETİM PLANI. İktisat Tarihi. Dersin Adı Dersin Kodu Dersin Türü. Seçmeli Doktora

DERS ÖĞRETİM PLANI. İktisat Tarihi. Dersin Adı Dersin Kodu Dersin Türü. Seçmeli Doktora Dersin Adı Dersin Kodu Dersin Türü DERS ÖĞRETİM PLANI Dersin Seviyesi Dersin AKTS Kredisi 8 Haftalık Ders Saati 3 Haftalık Uygulama Saati - Haftalık Laboratuar Saati - Dersin Verildiği Yıl Dersin Verildiği

Detaylı

ORGANİZE SANAYİ BÖLGELERİ KÜÇÜK SANAYİ SİTELERİ TEKNOPARKLAR Oda Raporu

ORGANİZE SANAYİ BÖLGELERİ KÜÇÜK SANAYİ SİTELERİ TEKNOPARKLAR Oda Raporu tmmob makina mühendisleri odası ORGANİZE SANAYİ BÖLGELERİ KÜÇÜK SANAYİ SİTELERİ TEKNOPARKLAR Oda Raporu Hazırlayanlar Yavuz BAYÜLKEN Cahit KÜTÜKOĞLU Genişletilmiş Üçüncü Basım Mart 2010 Yayın No : MMO

Detaylı

Genel Devlet Teorileri (LAW 423) Ders Detayları

Genel Devlet Teorileri (LAW 423) Ders Detayları Genel Devlet Teorileri (LAW 423) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Genel Devlet Teorileri LAW 423 Güz 3 0 0 3 4 Ön Koşul Ders(ler)i Dersin Dili

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Tevfik Sönmez KÜÇÜK Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Anayasa Hukuku Anabilim Dalı Öğretim Üyesi PARTİ İÇİ DEMOKRASİ

Yrd. Doç. Dr. Tevfik Sönmez KÜÇÜK Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Anayasa Hukuku Anabilim Dalı Öğretim Üyesi PARTİ İÇİ DEMOKRASİ Yrd. Doç. Dr. Tevfik Sönmez KÜÇÜK Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Anayasa Hukuku Anabilim Dalı Öğretim Üyesi PARTİ İÇİ DEMOKRASİ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... IX İÇİNDEKİLER...XIII KISALTMALAR...XXI TABLOLAR

Detaylı

Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2008, Cilt:1, Yıl:9, Sayı:16,

Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2008, Cilt:1, Yıl:9, Sayı:16, DEĞİŞEN DEVLET ANLAYIŞI, MÜDAHALECİLİK VE PİYASA EKONOMİSİ Ahmet Emre BİBER * ÖZET Yirminci yüzyılın sonlarına doğru, liberal geleneğe olan ilgi yeniden canlanmaya ve bununla beraber devlet anlayışı da

Detaylı

Hukuk İngilizcesi-II (LAW 252) Ders Detayları

Hukuk İngilizcesi-II (LAW 252) Ders Detayları Hukuk İngilizcesi-II (LAW 252) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Hukuk İngilizcesi-II LAW 252 Bahar 2 0 0 2 3 Ön Koşul Ders(ler)i Dersin Dili

Detaylı

VERGİ TEORİSİ NEDİR? Vergilendirmede dört temel: -Vergi teorisi -vergi hukuku -vergi tekniği -ulusal ve uluslararası vergi sistemi

VERGİ TEORİSİ NEDİR? Vergilendirmede dört temel: -Vergi teorisi -vergi hukuku -vergi tekniği -ulusal ve uluslararası vergi sistemi VERGİ TEORİSİ NEDİR? Vergilendirmede dört temel: -Vergi teorisi -vergi hukuku -vergi tekniği -ulusal ve uluslararası vergi sistemi Vergi, tüm gerçek ve tüzel kişilerin doğal ortağı olan devletin ekonomik

Detaylı

Fikret BABAYEV * * Azerbaycan Anayasa Mahkemesi Başkanı

Fikret BABAYEV * * Azerbaycan Anayasa Mahkemesi Başkanı Fikret BABAYEV * Sayın Başkan, değerli katılımcılar! Öncelikle belirtmek isterim ki, bugün bu faaliyete iştirak etmek ve sizlerle bir arada bulunmak benim için büyük bir mutluluktur. Bu toplantıya ve şahsıma

Detaylı

1 MAKRO EKONOMİ BİLİMİNE GİRİŞ

1 MAKRO EKONOMİ BİLİMİNE GİRİŞ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 MAKRO EKONOMİ BİLİMİNE GİRİŞ 11 1.1. Makro Ekonomi Biliminde Yöntem 12 1.2. Kavramsal Çerçeve 13 1.3. Makro Ekonomi Bilimi Literatürü 16 1.3. 1. Klasik Makro Ekonomi Bilimi

Detaylı

DEVLET VE EKONOMİ. 1-.;devlet, insanların bir araya gelmesiyle oluşmuş büyük ölçekli bir insan ya da organizma ve bireyin bir devamıdır.

DEVLET VE EKONOMİ. 1-.;devlet, insanların bir araya gelmesiyle oluşmuş büyük ölçekli bir insan ya da organizma ve bireyin bir devamıdır. ÜNİTE-1 DEVLET VE EKONOMİ Doğru-Yanlış Soruları 1- Kamu maliyesi; devletin gelir ve harcamalarını inceleyen bilim dalıdır. (D / Y) 2- Devleti, toplumsal bir sözleşme sonucu oluşturulan bir varlık ve araç

Detaylı

DERS PROFİLİ. İktisadi Düşünce Tarihi ECO419 Güz Yrd. Doç. Dr. Serhat Koloğlugil

DERS PROFİLİ. İktisadi Düşünce Tarihi ECO419 Güz Yrd. Doç. Dr. Serhat Koloğlugil DERS PROFİLİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Kredi AKTS İktisadi Düşünce Tarihi ECO419 Güz 7 3+0+0 3 5 Ön Koşul Yok Dersin Dili Ders Tipi Dersin Okutmanı Dersin Asistanı Dersin

Detaylı

Parti Program ve Tüzüklerin Feminist Perspektiften Değerlendirilmesi i

Parti Program ve Tüzüklerin Feminist Perspektiften Değerlendirilmesi i Parti Program ve Tüzüklerin Feminist Perspektiften Değerlendirilmesi i Parti içi disiplin mekanizması (cinsel taciz, aile içi şiddet vs. gibi durumlarda işletilen) AKP CHP MHP BBP HDP Parti içi disiplin

Detaylı

SANAT FELSEFESİ. Sercan KALKAN Felsefe Öğretmeni

SANAT FELSEFESİ. Sercan KALKAN Felsefe Öğretmeni SANAT FELSEFESİ Sercan KALKAN Felsefe Öğretmeni Estetik güzel üzerine düşünme, onun ne olduğunu araştırma sanatıdır. A.G. Baumgarten SANATA FELSEFE İLE BAKMAK ESTETİK Estetik; güzelin ne olduğunu sorgulayan

Detaylı

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ 5 KISALTMALAR 21

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ 5 KISALTMALAR 21 İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ 5 İÇİNDEKİLER II KISALTMALAR 21 GİRİŞ 25 A. ANAYASACIL1K VE ÖZGÜRLÜK 25 1. Giriş 25 2. Önceki Türk Anayasalarının Özgürlük Açısından İrdelenmesi 32 a. 1876 Kanuni Esasisi 32 b. 1921 Teşkilatı

Detaylı

Bölüm 1: Felsefeyle Tanışma

Bölüm 1: Felsefeyle Tanışma İÇİNDEKİLER Bölüm 1: Felsefeyle Tanışma 1. FELSEFE NEDİR?... 2 a. Felsefeyi Tanımlamanın Zorluğu... 3 i. Farklı Çağ ve Kültürlerde Felsefe... 3 ii. Farklı Filozofların Farklı Felsefe Tanımları... 5 b.

Detaylı

SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ

SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ KAMU HUKUKU ANABİLİM DALI LİSANSÜSTÜ PROGRAMLARI GENEL BİLGİ Anabilim dalımızın amacı; uluslararası hukuka uygun olarak, bilimsel veriler ışığında,

Detaylı

BİRİNCİ BÖLÜM: BİR BİLİM OLARAK İKTİSADİ DÜŞÜNCE TARİHİ (İDT) Ekonomik hayatın ve iktisadın gelişimi ve cevaplanması gereken sorular:

BİRİNCİ BÖLÜM: BİR BİLİM OLARAK İKTİSADİ DÜŞÜNCE TARİHİ (İDT) Ekonomik hayatın ve iktisadın gelişimi ve cevaplanması gereken sorular: GİRİŞ Ekonomi ve İktisat (ve gelişimi) İktisadi düşüncenin ortaya çıkışı ve gelişimi Tüm tarih boyunca insanların ekonomik faaliyetler hususunda açıklayıcı, tanımlayıcı, analiz edici, kural koyucu vb.

Detaylı

HALKBİLİMİNE GİRİŞ I DR. SÜHEYLA SARITAŞ 1

HALKBİLİMİNE GİRİŞ I DR. SÜHEYLA SARITAŞ 1 HALKBİLİMİNE GİRİŞ I DR. SÜHEYLA SARITAŞ 1 Erken Dönem Halkbilimi Kuram ve Yöntemleri DR. SÜHEYLA SARITAŞ 2 KONULAR Mitolojik Teori Mitlerin Meteorolojik Gelişimi Teorisi Güneş Mitolojist Okul ve Güneş

Detaylı

Sosyal Düzen Kuralları. Toplumsal Düzen Kuralları. Hukuk Kuralları Din Kuralları Ahlak Kuralları Görgü Kuralları Örf ve Adet Kuralları

Sosyal Düzen Kuralları. Toplumsal Düzen Kuralları. Hukuk Kuralları Din Kuralları Ahlak Kuralları Görgü Kuralları Örf ve Adet Kuralları TEMEL HUKUK Sosyal Düzen Kuralları Toplum halinde yaşayan insanların yerine getirmek zorunda oldukları ödevleri ve kullanacakları yetkileri belirten kurallara, sosyal düzen kuralları veya sadece sosyal

Detaylı

MEHMET AKİF ETGÜ Erzincan Üniversitesi Hukuk Fakültesi KAMU HUKUKUNDA MÜLKİYET HAKKI VE AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ NİN MÜLKİYET HAKKINA BAKIŞI

MEHMET AKİF ETGÜ Erzincan Üniversitesi Hukuk Fakültesi KAMU HUKUKUNDA MÜLKİYET HAKKI VE AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ NİN MÜLKİYET HAKKINA BAKIŞI Ayrıntılı Bilgi ve On-line Satış için www.hukukmarket.com MEHMET AKİF ETGÜ Erzincan Üniversitesi Hukuk Fakültesi KAMU HUKUKUNDA MÜLKİYET HAKKI VE AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ NİN MÜLKİYET HAKKINA BAKIŞI

Detaylı

DENEME SINAVI A GRUBU / İKTİSAT

DENEME SINAVI A GRUBU / İKTİSAT DENEME SINAVI A GRUBU / İKTİSAT 2 1. A malının fiyatındaki bir artış karşısında B malına olan talep azalıyorsa A ve B mallarının özellikleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? A) A ve B

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS EKONOMİYE GİRİŞ I ECON 111 1 3 + 0 3 7. Yrd. Doç. Dr. Alper ALTINANAHTAR

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS EKONOMİYE GİRİŞ I ECON 111 1 3 + 0 3 7. Yrd. Doç. Dr. Alper ALTINANAHTAR DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS EKONOMİYE GİRİŞ I ECON 111 1 3 + 0 3 7 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili İngilizce Dersin Seviyesi Lisans Dersin Türü Dersin Koordinatörü Dersi Verenler

Detaylı

Klasik ve Neo-klasik Dış Ticaret Teorileri

Klasik ve Neo-klasik Dış Ticaret Teorileri Klasik ve Neo-klasik Dış Ticaret Teorileri Klasik Dış Ticaret Teorisi -Klasik dış ticaret teorisinde temel sorun -Klasik teorinin temel esasları -Klasik iktisatçıların dış ticaret teorilerinin varsayımları

Detaylı

MAZDEKİZM, MORE ÜTOPYASI, BABEUF TRAJEDİSİ VE ZADRUGA FACİASI Φ (İSRAF VE SAVURGANLIKLAR NEDEN KAMUSAL ALANDA DAHA FAZLA?)

MAZDEKİZM, MORE ÜTOPYASI, BABEUF TRAJEDİSİ VE ZADRUGA FACİASI Φ (İSRAF VE SAVURGANLIKLAR NEDEN KAMUSAL ALANDA DAHA FAZLA?) MAZDEKİZM, MORE ÜTOPYASI, BABEUF TRAJEDİSİ VE ZADRUGA FACİASI Φ (İSRAF VE SAVURGANLIKLAR NEDEN KAMUSAL ALANDA DAHA FAZLA?) Prof.Dr.Coşkun Can Aktan Mazdek, mal insanlar arasında ortak olacaktır diyordu.

Detaylı

Makro İktisat II Örnek Sorular. 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120

Makro İktisat II Örnek Sorular. 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120 Makro İktisat II Örnek Sorular 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120 Tüketim harcamaları = 85 İhracat = 6 İthalat = 4 Hükümet harcamaları = 14 Dolaylı vergiler = 12

Detaylı

SANAL DĠLĠN DĠLĠMĠZDE YOL AÇTIĞI YOZLAġMA HAZIRLAYAN: CoĢkun ZIRAPLI Ġsmail ÇEVĠK. DANIġMAN: Faik GÖKALP

SANAL DĠLĠN DĠLĠMĠZDE YOL AÇTIĞI YOZLAġMA HAZIRLAYAN: CoĢkun ZIRAPLI Ġsmail ÇEVĠK. DANIġMAN: Faik GÖKALP SANAL DĠLĠN DĠLĠMĠZDE YOL AÇTIĞI YOZLAġMA HAZIRLAYAN: CoĢkun ZIRAPLI Ġsmail ÇEVĠK DANIġMAN: Faik GÖKALP SOSYOLOJĠ ALANI ORTAÖĞRETĠM ÖĞRENCĠLERĠ ARASI ARAġTIRMA PROJE YARIġMASI BURSA TÜRKĠYE BĠLĠMSEL VE

Detaylı

8. SINIF 4. ÜNİTE İSLAM DÜŞÜNCESİNDE YORUMLAR 1. Din Ve Din Anlayışı Kazanım :Din ve din anlayışı arasındaki farklılığı ayırt eder.

8. SINIF 4. ÜNİTE İSLAM DÜŞÜNCESİNDE YORUMLAR 1. Din Ve Din Anlayışı Kazanım :Din ve din anlayışı arasındaki farklılığı ayırt eder. 8. SINIF 4. ÜNİTE İSLAM DÜŞÜNCESİNDE YORUMLAR 1. Din Ve Din Anlayışı Kazanım :Din ve din anlayışı arasındaki farklılığı ayırt eder. Soru : Din nedir? Din, Allah tarafından gönderilmiştir. Peygamberler

Detaylı