Merhaba. Derginin di er bölümlerinde yine sizlere faydal olaca n ve ilgiyle okuyaca- n z düflündü ümüz makale ve yaz lar yer almaktad r.

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Merhaba. Derginin di er bölümlerinde yine sizlere faydal olaca n ve ilgiyle okuyaca- n z düflündü ümüz makale ve yaz lar yer almaktad r."

Transkript

1 3 Merhaba ç Denetimle ilgili ülkemizdeki ilk ve tek mesleki yay n olan dergimizin 5. y l n kutluyoruz. Mesle in profesyonel sesi olan dergimiz, kurumsal kimli ini baflar ile devam ettirmektedir. Bildi iniz üzere, dergi çal flmalar gönüllü bir flekilde gerçeklefltirilmekte, ç Denetim e gönül verenlerce profesyonel bir baflar ya imza at lmaktad r. Dolay s yla, ilk yay n ndan bugüne kadarki süreçte dergimize görüfl ve önerileriyle, yaz ve makaleleriyle, yabanc kaynaklardan çevirileriyle, kat ld söyleflilerle ve derginin bas m, yay m aflamas nda gerçeklefltirdi i çal flmalar yla de erli katk larda bulunan herkese teflekkürü borç biliriz. Dergimizin bu say s nda 2005 y l n n son günlerinde Ankara da gerçeklefltirilen I. Kamu ç Denetim Konferans na genifl yer ay rd k. Çünkü son zamanlarda kamuda ç Denetim önemli de iflimlere aç l m yapm flt r. Bu de iflimin etkileri ve de iflim sürecini paylaflmak üzere düzenlenen konferansta, Maliye Bakan Say n Kemal Unak tan ve mesle in önde gelen profesyonelleri önemli sunumlar gerçeklefltirmifltir. Bu sunumlara ve konuflma metinlerine dergimizin Aysberg ve Yans ma bölümlerinde detayl olarak yer verilmifltir. Bildi iniz üzere bankac l k sektörü önemli bir konsolidasyon sürecinden geçmektedir. Bu süreçte birçok ulusal bankan n yabanc bankalarca sat n al nmas veya ortakl k görüflmeleri gündemi sürekli canl tutmaktad r. Yap ve Kredi Bankas n n Koç Finansal Hizmetler (KFH) bünyesine girmesi, D flbank n Fortisbank a sat fl finans sektöründeki önemli geliflmelerdir. Söz konusu kurumlarda iç denetim uygulamalar ve ilgili konularda ç Denetim/Teftifl Kurulu üst düzey yöneticilerinin görüfllerini almak üzere söylefliler gerçeklefltirilmifltir. Bu söyleflilere Yak n Plan bölümümüzde yer verilmifltir. Derginin di er bölümlerinde yine sizlere faydal olaca n ve ilgiyle okuyaca- n z düflündü ümüz makale ve yaz lar yer almaktad r. Bir sonraki say m zda görüflmek dile iyle... Yay n Kurulu

2 4 çindekiler Aysberg Kamu Yönetiminin De iflen Yüzü: ç Denetim Yeflil Kalem Sezer Bozkufl flletmelerde Operasyonel Risk Ölçüm Süreci Perçin Ali R za Eflkazan ç Denetimde Yeni Yaklafl mlar: D fl Kaynak ve Efl Kaynak Kullan m (2) Mühür Hande Yaflargil Mesleki Deformasyon Ayraç Ahmet Ery lmaz Yeni Etikler Türkiye ç Denetim Enstitüsü Derne i ADINA MT YAZ SAH B Ali Kamil UZUN Emekli Subayevleri Müflir Dervifl brahim Sokak 1. Blok No: 6 D: 16 Esentepe / stanbul SORUMLU YAZI filer MÜDÜRÜ N. Burak ÜNLÜ Emekli Subayevleri Müflir Dervifl brahim Sokak 1. Blok No: 6 D: 16 Esentepe / stanbul YAYIN KURULU Ali Kamil UZUN Cüneyt SEZG N Günseli ÖZEN OCAKO LU N. Burak ÜNLÜ Tanol TÜRKO LU Özlem AYKAÇ YAYIN DANIfiMA KURULU Adnan NAS, Ahmet EROL Ahmet ERYILMAZ, Ayflen TOPAY Beflir ÖZMEN, Bülent TARHAN Bülent fienver, Bülent ÜSTÜNEL Cansen BAfiARAN, Prof. Dr.Ersin GÜRED N Fatih DURAL, Filiz YÜCESOY, Giovanni GROSSI Hüseyin ÖZER, Jean-Pierre GARITTE Kaya TURHANO LU, Mehmet MAÇ Prof. Dr. Melih ERDO AN Doç. Dr. Metin Ercan, Mehtap NUMANO LU, Mustafa ÖZYÜREK Prof. Dr. Nejat BOZKURT, Neil COWAN Doç. Dr. Suat TEKER Dr. U ur TANDO AN, Veysi SEV Zafer KARAKULAK LET fi M ADRES Emekli Subayevleri Müflir Dervifl brahim Sokak 1. Blok No: 6 D: 16 Esentepe / stanbul Tel: Faks: E-posta: Y ll k Abone Bedeli: 30 YTL KDV dahildir. Yak n Plan Halil Cantekin Fortis Bank ç Denetim Uygulamalar Stefano Perazzini Koç Finansal Hizmetler ç Denetim Uygulamalar Yans ma I. Kamu ç Denetim Konferans Parmak zi Tanol Türko lu Bilgi Toplumu... Ama Nas l? YAPIM Rota Yay n Yap m Tan t m Ticaret Ltd. fiti. Prof. N. Mazhar Ökten Sk. No: 1 Rota Binas fiiflli- stanbul Tel: Faks: E-Posta: YAYIN TÜRÜ Yayg n Süreli Yay n BASKI TAR H Mart 2006 BASKI ve C LT TOR Ofset San.ve Tic. Ltd. fiti. mam Çeflme Cad. No: 26/2 Ayaza a fiiflli- stanbul Tel: (0212) (Pbx) Faks: (0212) E-Posta: Türkiye ç Denetim Enstitüsü Derne i taraf ndan üç ayda bir yay mlan r. Yaz lar n fikri sorumlulu u yazarlar na aittir. Çizgi Ötesi Ali Kamil Uzun De er Yaratan Denetim Pano (The Institute of Internal Auditors Chairman s Special Recognition Award) (The Institute of Internal Auditors Publication Contest Newsletter Category) Özet/Summary Dikkenar (The Institute of Internal Auditors Membership Competition)

3 6 7 Kamu Y ö n e t i m i n i n De iflen Yüzü: ç Denetim 22 Aral k 2005 tarihinde Ankara da yap lan I. Kamu İç Denetim Konferansı n n Kamu Yönetiminin De iflen Yüzü: ç Denetim paneli Dergimizin Aysberg konusunu oluflturuyor. Oturum baflkanl n ç Denetim Koordinasyon Kurulu Baflkan, Bütçe ve Malî Kontrol Genel Müdürü Dr. Hasan Gül ün yapt panelin kat l mc lar, Merkez Bankas ç Denetim Genel Müdürü Çetin Özbek, Türkiye ç Denetim Enstitüsü Kurucu Baflkan Ali Kamil Uzun, Say fltay Baflkanl Genel Sekreter Yard mc s Erol Akbulut ve ç Denetim Koordinasyon Kurulu Üyesi ve Muhasebat Genel Müdürü Ömer Duman n konuflmalar n özet olarak sunuyoruz. Dr. Hasan Gül: Ben sözü programdak i sıralamaya da uygun olarak Çetin Özbek Bey e vermek istiyorum. Çetin Özbek Bey, Türki ye Cumhuri yeti Merke z Bankası nd a İç Denetim Genel Müdürü. TCM B kamuda i ç denetimi n kurumsal olarak yerleştiği i lk yer. Onun i çi n, kendisi ni n tecrübeleri hepimiz için çok önemli. Çetin Özbek: ç denetimden ne anl yoruz? ç denetimin tan m, standartlarda da yer ald flekilde, kurumlar n her türlü etkinli ini denetlemek, gelifltirmek ve kuruma de er katmak amac yla ba ms z ve tarafs z bir flekilde güvence ve dan flmanl k hizmeti vermektir. ç denetçiler, risk yönetimi, iç kontrol ve yönetim süreçlerinin etkinli i ve verimlili inin de erlendirilmesi ve gelifltirilmesi için sistematik yaklafl mlar gelifltirerek, kurum amaçlar n n gerçeklefltirilmesine yard mc olur. ç denetçiler olarak, öncelikle bir y ll k denetim plan ç karmam z laz m. Y ll k denetim plan n n oluflturulmas muhtelif aflamalardan oluflur. Öncelikle denetim konular belirlinmeli sonra da bunlar kendi içinde bir önceliklendirmek laz m. Buna da risk de erlendirmesi diyoruz. Riskli alanlara öncelik vererek y ll k denetim plan haz rlan r. Denetim konular belirlendikten sonra bunlar belli bir öncelik s - ras na tabi tutmak laz m; çünkü, iç denetimde flöyle bir uygulama vard r: Denetlemenin s n r yoktur, yani, dolay s yla denetleme de kendi bafl na bir maliyettir, özel sektörde de, kamuda da kaynaklar n z etkin kulanmak zorundas n z. Birinin yapt ifli biri de sürekli denetlerse, o iflin maliyeti iki kat na ç kar. Dolay s yla, neyi denetleyece inizi ve ne ölçüde denetleyece inizin de bir s n r n n ortaya konulmas laz m. Bunun için de bu denetim konular n n bir önceliklendirilmesi laz m ki, elimizdeki s n rl denetçi kayna n yüksek risk içerebilen alanlara do ru yönlendirebilelim. Tabi, sunumun buras nda flunu da söylemek laz m: ç denetimin kendine özgü birtak m kayg lar var. Bu, standartlarda da belli. Bu kayg lardan birisi, her fleyden önce denetlenen departmanlarla ortak çal flmak ve denetledi imiz süreçte bir katma de- er yaratabilmek; çünkü, iç denetimin neticede varmak istedi i nokta, orada ifllerin düzgün gitti ine dair güvence verilmesi oldu u kadar, kurumlar n ifllemlerinde iyilefltirmeler ve gelifltirmeler de sa lanabilmesi. Dolay s yla, bunun için idarelerle de çok yak n çal flmak gerekiyor.denetim konular n n belirlenmesi ve bunun risk de erlendirmesinin yap lmas ndan sonra elimizde kaç tane denetçi varsa, onlar ne kadar denetime ay rabileceksek, onun bir hesab n kitab n yap p bir y ll k denetim plan haline getirmek gerekiyor. Y ll k denetim plan n yapt ktan sonra bu sefer art k s ra bireysel denetimlere geliyor. Bireysel denetimlerin kapsam nda ise, iç kontrol, risk yönetimi ve yönetsel süreçlerin denetimi var. ç kontrolün içerisinde ise yine standartlarda da yer ald flekilde üretilen bilgilerin taml, do rulu u, kurum operasyonlar n n etkinli i ve verimlili i, kurum aktiflerinin korunmas ve mevzuata uyum var. Tabi bireysel denetimin kendi içinde birtak m ifl ak fl da var. Dolay s yla, bunlara dikkat etmek laz m. Denetçi, öncelikle hemen denetledi i departmana gitmemeli, önceden neyi denetleyecekse o konuda bir haz rl k yapmal. Bir soruflturma söz konusu de ilse önceden departmana haber verilmeli, onlar da gereken haz rl klar yapmal lar. lgili süreçler hakk nda bilgi sahibi olunmal hangi mevzuata göre faaliyette bulunuyorlar, temel hedefleri ne, nas l bir insan kayna kadrolar var, mevcut iç kontrolleri neler, bunlarla ilgili bir ön çal flma yap lmal. Departman yöneticileriyle karfl l kl toplant lar yap lmal. Bir iç kontrol analizi yap lmal. Bundan sonra denetim program haz rlanmas aflamas var. Denetçi bir program yapmal ve o programa sad k kalmal. ç kontrolün de uluslararas alanda kendi kurallar var. O kurallara göre bir iç kontrol ortam mevcut mu, onu test etmek gerekiyor. Denetim testi denilen k s m daha önce departmanlarla yap lan görüflmelerde varoldu u söylenen kontrollerin gerçekten iflleyip ifllemedi inin de- erlendirilmesidir. Herhangi bir aksakl k varsa çözüm önerisi gelifltirilmeli. Denetimin sonucunda bir kapan fl toplant s yap larak tüm bulgular yöneticilerce tart fl lmal. Sonras nda öncelikle bir draft rapor yaz larak gönderilmeli, denetlenenlerin görüflleri al nd ktan sonra nihai rapor gönderilmeli. Dr. Hasan Gül: Sözü iç denetim mesl eğine önemli katkıl arı olan Tİ DE Kurucu Başkanı Ali Kamil Uzun a veriyorum. Al i Kamil Uzun: ç denetimin bugün kamuda, böyle bir konferansta konufluluyor olmas, hem ülkemiz ad na hem mesle imiz ad na, bizi çok heyecanland r yor ve gururland r yor y - l nda Türkiye ç Denetim Enstitüsü kurulurken, ülkemizde özel sektör ve kamu sektörü, uluslararas standartlarda mesle imizi icra etmek, yenilikleri yakalamak, onlar ülkemizde uygulamak, de iflen dünyaya ayak uydurmak ve mesle imizle birlikte gerek özel sektör kurulufllar na gerek kamu kurulufllar na ça a uygun katma de- eri sa lamak amac yla yola ç km flt k. On y l önce bir hayali konufluyorduk, bugün ise bir gerçe i burada paylafl yoruz, hatta, paylaflmakla da kalm yoruz, gelece ini flekillendirmek üzere fikirlerimizi paylafl yoruz, tart fl yoruz ve yeni uygulamalar konufluyoruz. Gerçekten bu çok heyecan verici, gurur verici. Di er bir nokta, biz ilk iç denetim kongresini, Türkiye ç Denetim Kongresini 1997 y l nda stanbul da yapm flt k, ikincisini de 1998 y l nda Ankara da yapt k ve Ankara daki kongremizin ana temas da De iflimin Yönetimi ve ç Denetim idi. Bugün, yedi y l sonra, kamuda Kamu Yönetiminin De iflen Yüzü ve ç Denetim konulu, yine konusu de iflim olan bir konferansta birlikteyiz. Bu, gerçekten mutluluk verici. Bir baflka gurur verici nokta, onu da paylaflmaktan geçemeyece im. Biliyorsunuz, kamuda bu de iflimde rehberlik yapan yabanc meslektafllar m z, uzmanlar m z var; ama biz on y l önce bu ülkenin, bu mesle e emek veren kifliler olarak, uluslararas standartlarda bu mesle in, kamuda ve özel sektörde yap lmas için bir giriflimi bafllatm fl olmam z ve bugün, bir on y ll k kurumsal geçmifli olan bir enstitü ile böyle bir sürece destek veriyor olmam z da kendi insan kayna m zla neleri baflarabilece imizi göster-

4 8 9 memiz aç s ndan da gurur verici. Gerçekten, Türk insan, öngörüsü ve zekas ile her türlü de- iflime ayak uydurabilecek bir potansiyele ve güce sahiptir. Bu bak mdan da eme i geçen herkese teflekkürlerimi sunmak istiyorum. nsan için en önemli de iflim ana rahminde bafll yor. Do um süreci, inan lmaz bir de iflim süreci. Ceninin ana rahminde geliflimi sonucu gerçekleflen do um sürecine bak ld nda, do- an n eflsiz kurallar ile de iflime nas l sahip ç - k laca n göstermesi aç s ndan do um olay n n benzersiz bir örnek oldu unu görüyoruz. Kurumsal yaflamda da de iflim sürecinin do al kurallar n anlamak ve uyum göstermek baflar n n alt n kural n oluflturuyor. De iflime do adan bir baflka örnek olarak da mevsim de iflimlerini gösterebiliriz. Mevsim de- iflimlerinin yafland dönemlerde do an n canl lar üzerindeki etkilerine, çok çarp c sonuçlar na tan k oluyoruz. En çarp c sonuçlardan biri olan ölüm, de iflimin karfl konulamaz oldu unun bir baflka ifadesi oluyor. Do um ile bafllayan yaflam her soluk ald m z saniye ile dünyada bir de iflimi ifade ediyor. De iflim yaflamda süreklili in bir ifadesidir. De iflim ve yaflam üzerine bir baflka ifade ise, yaflamdaki en büyük tehlikenin hiç risk almamak oldu udur. Hiç düflündünüz mü? Gülmenin aptal görünme riski oldu unu, a laman n duygusal görünme riskinin bulundu unu. Birine el uzatman n, gerçek benli ini aç a vurma riski tafl d n. Düflünceleri, düflleri herkesin ortas nda anlatman n, onlar kaybetme riski oldu unu. Sevmenin, sevilmeme riski. Yaflaman n, ölme riski. Umut etmenin, umutsuzlu a kap lma riski. Denemenin, baflaramamak riski bulundu unu hiç düflündünüz mü? Düflündü ümüzde görüyoruz ki, yaflamdaki en büyük tehlikenin hiç risk almamak oldu unu görüyoruz. Yaflamak için risk alman n ve de iflimi yaflaman n do al bir gerçek oldu unu görüyoruz. De iflime direndi iniz an de iflim kaç n lmaz hale geliyor. Ya varoluyorsunuz ya da yok oluyorsunuz. fiiddetli de iflimlerin yaflad bu ça da, gelecek ö renenlere miras kal yor. Evet, e er ö renmeye aç ksan z, ö renci olabiliyorsan z gelecek sizinle. Çok fley bilenler ise, kendilerini art k var olmayan bir dünyada yaflamak üzere donanm fl bulurlar. Çok fley bilip, benim de iflimle iliflkim yok diyorsan z, o zaman siz tarih oluyorsunuz, gelecekte yeriniz olmuyor. Demek ki, buradan ç - kan sonuç, her yaflta, her zaman ö renci kalabilmeyi baflarabilmek ve bu flekilde de de iflimi sa layabilmek. Kimimize göre de iflim, gözümüzde büyüttü ümüz bir olay olabiliyor. De iflimi gözünde büyütenler oluyor. Halbuki de iflimin basamaklar son derece basit, tek tek ç kt n zda sizi hedefinize ulaflt rabilecek. Kimilerimiz için köfleyi dönme f rsat olarak de erlendirilebiliyor. O merdivenlere ç kmadan nas l inip bir sonuç elde edebilirim diye. Bu, bir alg lama flekli. Kimilerimiz için de kendimizi ifade etme f rsat olarak; çünkü, hep düflünürünüz, ah bir imkân m olsa da, bana bir f rsat tan salar da, bir fleyleri ifade edebilsem, yapabilsem, uygulayabilsem diye. flte, de iflim böyle bir f rsat, size düflündüklerinizi ifade edece iniz ve uygulayaca n z bir f rsat. Yeni ufuklara ulaflman z, onlara eriflmeniz aç s ndan da bir f rsat. Kurumlar m zdaki de iflim sürecini de böyle yafl yoruz veya de iflimin gerçe i ne kadar net olsa da, e er do ru k lavuzlar m z yoksa, do ru alg layam yorsak, bafl kesik tavuklar gibi çok farkl yönlere de gidebiliyoruz, hedeften flaflabiliyoruz. Kimimiz karamsar davranabiliyor, biz hiçbir fleyi de ifltiremeyiz, bizden hiçbir fley olmaz diyor; kimimiz ise, bunu pozitif alg l yor ve gayret göstermeye devam ediyor. Her fleyden önce de iflimde en önemli özellik, efl uyum sa layamad - n zda, tak m oyunu oynayamad n z takdirde de basit bir sonucu bile gerçeklefltirme imkân ndan yoksun oluyorsunuz. De iflimde bir baflka risk ise, hedef olma riskiniz var, yaln zl k riskiniz var; fakat, yar nlarda var olmak için yaflamak zorunda oldu unuz bir süreç. De iflimi baflar ya götürecek iki önemli nokta var; biri yetkinlikleriniz, ötekide motivasyonunuz. Onun için yetkinlikler ve motivasyon de iflimi baflar - ya götürecek önemli unsurlar n bafl nda geliyor. K saca de iflim üzerine, yapt m z ufuk turundan sonra, kamu yönetiminde de iflim üzerine görüfllerimi paylaflmak istiyorum. Kamu yönetimini, bugün 21 inci yüzy lda befl temel konu ilgilendiriyor. Bunlardan biri, hepimizin bildi i güvenlik ve savunma; çünkü, kamunun yurttafl - na temel görevlerinden biri. kincisi, hükümetin performans ; çünkü, güvenlik ve savunmada do ru dengenin kurulmas önem tafl yor. Hükümetin performans nda iyi bir ticarî iflletmeden de daha fazla bir performans bekleniyor ve kamu yönetiminde hesap verebilir olmak, daha yüksek standartlarda bunu gerçeklefltirebilmek, art k 21 inci yüzy l n de iflmez ihtiyac. Sa l k De iflime direndi iniz an de iflim kaç n lmaz hale geliyor. Ya varoluyorsunuz ya da yok oluyorsunuz. ve refah, yafllanan nüfusun yaratt zorluklara karfl yine kamunun yurttafl na karfl öncelikleri aras nda yer al yor. Bir baflka önemli nokta ise yenilikçi ortakl k anlay fl, kamunun art k her fleyi tek bafl na de il, ortaklar yla çözüm getirmesi öngörülüyor. yi yönetilen hizmetlerle daha fazla de er yaratmak, bugün 21 inci yüzy l n kamu yönetiminde hükümetlerin, kamu kurulufllar n n öncelikleri aras nda yer al yor. Kamu yönetiminin gündeminde olan temel konular ayr ayr de erlendirecek olursak; güvenlik ve savunma konular nda, hükümet kurulufllar, kamu kurulufllar, yarg ve özel sektör aras nda bir paylafl m ve iflbirli i yoksa, güvenlik bilgilerinin ziyan olma riski var; çünkü, koordinasyon problemleri, güvenlik plan na acil tepkileri süresinde verememek çok kritik kararlar almakta kamu yönetimini geciktirebiliyor. Bu nedenle, ulusal güvenlikten hükümet, kamu sorumlu olmakla birlikte, bir ülkenin kritik altyap s n n da ço u özel teflebbüsün elinde oldu unu dikkate ald m zda, kamu ve özel sektör aras nda iflbirli i olmad takdirde kapsaml bir güvenlik sa lamak mümkün olamayacakt r. Bu nedenle, kamu kurumlar, resmî kurulufllar, geleneksel kendi kendilerine çal flma, ba ms z çal flma al flkanl klar n n yan s ra, onu aflarak bilgi paylafl m n ve iflbirli ini engelleyen unsurlar ortadan kald r p, bu gelenekçi tutumlar n afl p, iflbirli ine aç k stratejiler gelifltirmek zorunda. So uk savafl teknolojisi dijital dünyay yaratm fl. fiimdi, güvenlik teknolojisinin de iyi yönlendirilmesi durumunda bilgi toplumu aç - s ndan olumlu bir etki yaratabilece inden konufluluyor. flte, kamunun bu temel savunma ve güvenlik hizmetini gerçeklefltirirken özel dinamikleri de içine almas, böyle bir f rsat n yarat lmas aç s ndan önem tafl yor. Bu konuda önerilen baflar stratejileri de, ifade etti im gibi, paylaflma ve iflbirli idir. Paylaflarak, iflbirli i yaparak ülke olarak sahip olunan tüm kaynaklardan azamî flekilde yararlan lmas öneriliyor. Bu konuda ortam yarat lmas n ve ticarî ilkeleri de kullanarak katma de er yarat lmas n ve ortak faydan n art r lmas önerilen stratejiler aras nda. Hükümet performans yla ilgili ise, 21. yüzy l n yurttafl, hükümetlerin iyi bir ticarî iflletmeden de öte bir baflar getiren bir performans bekliyor. Yurttafl odakl hizmet, art k kamu yönetiminin öncelikleri aras nda geliyor. Hükümetlerin, kamu kurulufllar n n performanslar n ölçerek aç klamak ve paylaflmak durumunda olmalar isteniyor. Rekabet yoluyla geliflmeden bahsediliyor. Rekabet yoluyla geliflme nas l olacak? Kamu, tek bafl na oldu u için, tek sa lay c olma pozisyonunda oldu u için, ço unlukla bunu bir mesuliyet olarak alg l yor ve as l ihtiyaçlar ndan uzaklaflarak, bürokrasi ve verimsizli in çark na kap l yor. Kamuda ifl yapmamak bir sorumluluk getirmiyor; ama ifl yapt n z takdirde sorumlu duruma düflüyorsunuz. Risk almamak için hizmetten kaç n yorsunuz ve o yüzden de amac n zdan uzaklafl yorsunuz, hizmet veremez hale geliyorsunuz ve hizmet verdi iniz alanda daha düflük maliyette, hatta daha yüksek kalitede hizmet veren özel kurulufllar varken, ana faaliyetinizin d fl ndaki yan faaliyetlerinizi de kendi üzerinizde toplamak bir baflka verimsizlik yarat yor. Burada önerilen, bu yan hizmetleri sizin d fl n zda bunu kendi ölçe inde verimli ve kaliteli yapan kurulufllarla paylaflman z ve onlar n da kendi aralar ndaki rekabetinden yararlanarak daha ucuz ve kaliteli hizmeti yurttafla götürülmesini sa laman z. Bir baflka nokta da, kamuda gerçekten çok verimli, ak ll çal flkan insan kayna olmas na karfl n, teflvik ve motivasyon faktörlerinin olmamas nedeniyle bu insan gücünden yararlanamama ve verimsiz kalma riskidir. Panelimizin konusunu oluflturan kamuda iç denetim projesini örnek alacak olursak; kamuda bir de iflimin ifadesi olan iç denetim projesini hayata geçirdi- inizde mükafat n z ne olacak? Var olan düzenimizi ve al flkanl klar m zdan vazgeçece iz ve biz yeni bir ortama girece iz; bilmedi imiz bir alana, tünele girece iz ve orada çeflitli risklerle karfl laflaca z ve bir de yeni fleyler yapaca m z için belki de hesap verece iz, hesap sorulacak, bir sürü de s k nt yla karfl karfl ya kalaca z. Bizi ne teflvik ediyor, ne motive ediyor. flte, bu, flu anda sorgulanan, kamu yönetimi aç s ndan sor-

5 10 11 gulanan, hükümet performans aç s ndan önemli konular n bafl nda geliyor. Kamu yönetiminin bir baflka özelli i de kendini pazarlama al flkanl, ifade etme al flkanl yok. Bunlar, kamuya ters geliyor, yanl fl anlafl - l yor. Halbuki burada, hizmet verdi iniz yurttafla, potansiyelinizin ne oldu unu, yetkinli inizin ne oldu unu, ne tür hizmetler ve imkânlar sa layabilece inizi anlatman z gerekiyor ki, o hizmetlerden yararlan ls n ve kullan ls n. Dünya bunlar konufluyor, biz de konufluyoruz tabi. fiimdi, bu konuda da önerilen baflar stratejileri, genel hedef ve ihtiyaçlar n uyumu, yan hizmetlerin özellefltirilmesi, performans sistemi ve yenilikçili i teflvik, kamu yönetiminde performans yönetimi çok önem tafl yor. Yenilikçili e ve yarat c l a destek verecek bir performans sistemi, ifl ve çözüm ortakl klar yla iflbirli i, yeni hizmetlerin tan t lmas ve bu konuda da iyi uygulama örneklerinin de kamuoyuyla paylafl lmas. Kamu yönetiminde bir baflka temel konu ise, hesap verebilir olmak, denetlenebilir olmak. Halbuki biz bugüne kadar kamu idareleri, yurttafl na hesap vermez diye bilirdik ve onlar n ifline kar fl lmaz olarak düflünürdük; ama, art k 21 inci yüzy lda fleffafl k ve yurttafla karfl sorumluluk, kamu idarelerinin temel konular n oluflturuyor. Çünkü, kamu kimin kaynaklar n kullan yor? Bu ülkenin kaynaklar ndan sorumlu. Bu nedenle, ilk baflta hesap verebilir bir kamu yönetimi düzenini kurmakta örnek olmak ve çok de iflik kesimlerin de bir arada yönetilmesine uygun stratejileri yaratmak kamunun sorumluluklar aras nda gösteriliyor. Bu nedenle kontrolü sa lamas, riski yönetmesi ve kendisine emanet edilmifl fon ve kaynaklar n en yüksek ahlakî standartlarda, dürüstlük kurallar içerisinde, tarafs z bir flekilde kullan lmas, hatta, daha da öte profesyonel ve yüksek standartlarda kontrol edilmesi sorumlulu u gündeme geliyor. Bu yüzden, aç kl k ve fleffafl k, halka güven telkin etmekte oldu u için de, hele ça m z n en h zl iletiflim arac internetin de varl n düflünürsek, bilgiyi paylaflmak ve bu konuda kamuoyunu bilgilendirmek ve sonuç odakl bir yaklafl mla paylaflmak durumunday z. Burada da fleffaf bütçe süreci, tarafs z karar alma süreci, stratejik hedeflere uygun performans ölçümü ve tahakkuk esasl muhasebe sistemi önerilen stratejiler aras nda ki, flu anda da zaten kamu yönetimi tahakkuk esasl bir sistemi gündeme getiriyor, performans bazl bir bütçe sistemi konufluluyor ve uygulamas bafllat l yor. Bu da, gerçekten kamu yönetimi ad na önemli bir ad m. Nüfus yafllan yor. Asl nda, Avrupa n n en genç nüfusuna sahip ülkemiz bile yafllan yor. Bunun sonucu, sa l k harcamalar art yor. Emeklilik programlar iflas noktas na geliyor ve her fleyden önce nitelikli personel bulmakta s k nt lar var ve bu ülke düzeyinde di er ülkelerle rekabetinizi olumsuz etkiliyor. Bu nedenle, koordinasyon bu tür hizmetlerde önem tafl yor. Dünyada bu konuda çeflitli projeler üretiliyor. Bizim ülkemizde de bunlar tart fl l yor ve bu konuda da yürütülen projeler var. Teflvik ve reform programlar da, bunlar n reçetesi olarak öngörülüyor. Son olarak da, yenilikçi ortakl klar dedi imiz kamu yönetimi ana hizmet konular ile yan hizmet konular n n düzenlenmesi üzerinde durmak istiyorum. Kamu, sa l k, güvenlik, e itim d fl ndaki di er konularda özel sektörün dinamizminden, rekabetçili inden yararlanarak, yurttafl na daha iyi hizmeti sa lamay koordine edebilen bir misyon üstlenmek zorunda. Burada art k ifli üreten de il, onu gözeten, kontrol eden ve o hizmetin daha ucuz ve kaliteli, kendi özel kurumlar ndan al narak daha iyi bir flekilde verilmesini garanti alt na almak art k kamu yönetiminin sorumlulu u haline geliyor ve d fl kaynak kullan m n ise üzerinden baz sorumluluklar atmak olarak de il, kendi süreçlerini gözden geçirip, iyilefltirme arac olarak kullanmas öneriliyor. Aktard m, kurtuldum de il, aktard - n z hizmetlerin tedarikçisi olan d fl kaynaklardan yararlanarak, onlar n yarat c l ndan, metodolojisinden, teknolojisinden yararlanarak kendi süreçlerinizi de iyilefltirmeniz ve etkin bir liderlik yapabilmeniz, daha sonra bu d fl kayna- n entegrasyonu konusunda da bir rol üstlenmeniz. Bu konuda da, etkin d fl kaynak kullan - m, süreçlerin iyilefltirilmesi, tedarikçilerin yönetilmesi konusunda da önerilen stratejiler var. Bu çerçevede bakt m zda, yeni kamu yönetimi anlay fl n n 21 inci yüzy lda hedefi, Yurttafl Odakl olmak olarak öngörülüyor. fieffaf ve aç k, bilgiyi paylaflan, hesap verebilen, denetlenebilir, ülkenin tüm kaynaklar yla iflbirli i yapabilen, onlar kullanabilen ve onlar kendi süreçlerini iyilefltirme ad na kullanabilen, rekabete aç k, verimlilik, yerindelik ve performansa aç k, katma de er yaratan, risk yönetimi anlay fl n n yerleflti i ve örnek olman n da hedef al nd bir kamu yönetimi anlay fl geliyor. Bu anlay fl n uygulama güvencesi nas l sa lanacak? flte bunun sigortas ve güvencesi ç Denetim olacakt r. E er, kamu kurum ve kurulufllar, performans odakl, hesap verebilir ve kendi kendini yöneten özerk kurulufllar olarak faaliyet göstereceklerse, bunun iç denetim faaliyetiyle desteklenmesi, güvence alt na al nmas gerekiyor. Zaten, iç denetimin de tan m ve de iflen rolüne bakt m zda görüyoruz ki, ifllem odakl yap - dan stratejik ak l ortakl na giden, dan flmanl - a giden süreç odakl bir yap ya de iflim gösterdi ini görüyoruz. Geçmiflte mevcudu sürdürme, iflin do ru yap lmas denetimin konusuyken, bugün mevcudu gelifltirme do ru iflin yap lmas iç denetimin, konusu haline geliyor. Bu, çok önemli bir fark. flin do ru yap lmas m, do ru iflin yap lmas m? Mevzuata uygun olmak, o kaynaklar n do ru kullan ld, yerinde kullan ld anlam na gelmiyor. E er do ru ifli yapm - yorsan z, burada bir kaynak israf yla karfl karfl - ya oldu unuz söylenebilir. Bu nedenle birey ve hata odakl bir yap dan süreç odakl de iflime aç k bir denetim yaklafl m, yani reaktif olmaktan proaktif olaca m z bir yaklafl m. Bugüne kadar ki klasik denetim yaklafl m, asl nda bir otopsi yaklafl m. Kadavraya yat r yoruz, olmufl, bitmifl ile u rafl yoruz. Yapacak bir fley yok, olan olmufl. Halbuki flimdi bizden beklenen, önleyici hekim olmam z. Yani, hasta olmadan, problem yaflanmadan önlemek, suiistimalin önüne geçmek. Yoksa, suiistimal olup, soruflturma rekorlar k rmam z, bize katma de er olarak bir fley katm yor. Önemli olan, soruflturmaya mahal b rakmayacak sistemleri gözeten ve onlar kontrol eden bir ifllev yerine getirebilmemiz; iflte, beklenen katma de er de bu. Bu nedenle de, art k iç denetimin tan m da, bir kurumun faaliyetlerini gelifltirmek ve onlara de er katmak amac yla gelifltirilen, gerçeklefltirilen ba ms z, tarafs z güvence ve dan flmanl k faaliyeti olarak, risk yönetimi, kontrol ve kurumsal yönetim süreçlerinden sorumlu olan bir tan m. ç Denetçiler olarak çok ciddi bir sorumluluk üstleniyoruz. Bu nedenle, iç denetime yat r m yap lmas, e itim olarak, insan kayna olarak en seçkin ve yetkin insanlarla bu faaliyetin oluflturulmas ve onlar n sürekli e itilmesi çok ama çok önem tafl yor. Çünkü, güvence vereceksiniz, ak l orta olacaks n z, dan flmanl k yapacaks n z. ddial olacak bir misyondan, bir rolden söz ediyoruz. Kurumlar n üst yöneticilerinin do ru ve etkin iç denetim hizmeti alabilmesi için hem iç denetimin ifllevi hakk nda yeterli bilgiye sahip olmas, hem de insan kayna, e itim ve teknoloji olarak iç denetime yat r m yapmas gerekiyor. Kamu yönetimi de ifliyor, yeni bir hizmet anlay fl geliyor. Kamu hizmetini yöneten yöneticiler olarak da, kurumlar m zda organizasyonel de iflime aç k olmal y z. ç Denetimin kurum içi rolleri ve katk lar n de- erlendirdi imizde; süreç iyilefltirme konusunda rolü oldu unu görüyoruz. Çünkü, kurum içerisindeki faaliyetleri gözeterek, gözlemleyerek, eksiklikleri, noksanl klar belirliyor ve bunlar n iyilefltirilmesi konusunda öneriler getiriyorsunuz. nsan kayna n n geliflimi olarak, iç denetim departmanlar, ayn zamanda bir yönetici fidanl olarak hep de erlendirilmifltir. Gerek kamuda, gerek özel sektörde; insan kayna- n n bu kadar güzel geliflti i, olmas gerekene göre geliflti i baflka bir alan yok. Performans ve verimlilik yönetimi ve her fleyden önce iç iletiflim ad na önemli bir görev üstleniyoruz; çünkü, mobil olarak faaliyet gösterdi imiz için, kurum ve kurulufllar n her biriminde, her flubesinde faaliyet gösterdi imiz için, kurum için yukar dan afla ya, afla dan yukar ya do ru iletiflimin, sa l kl iletiflimin sa lanmas konusunda da iç denetim önemli bir role, avantaja sahip. Bu özellikleri ile yönetimin, kurum üst yönetiminin iç denetimi etkili kullanmas halinde, kurum hizmetlerinin daha iyi olmas aç s ndan büyük bir avantaj sa lamas mümkün. Ö renen organizasyona katk sa l yoruz. En iyi uygulamalar yerinde de erlendirme ve k yaslama imkân ile iç denetim, kurum içi benchmark f rsat sa l - yor; çünkü, o kurum ve kuruluflun flube ve teflkilat n dolaflt n zda, iyi bir uygulamay bir baflka yere transfer etme, tafl ma, örnek gösterme imkân na sahipsiniz ve tabi ki, katma de er sa l yorsunuz. K saca, bu özellikleriyle iç denetim, bir kurumda de iflimin öncü rolünü üstlenebilecek, onu tetikleyebilecek, ona destek ve-

6 12 13 rebilecek bir role sahip. Bu aç klamalardan sonra, de iflim yönetiminde baflar faktörleri üzerine görüfllerimi aktarmak istiyorum. Öncelikle de iflim yönetiminde rolü olan faktörleri de erlendirelim. nsan kayna ve iletiflimin rolü, de iflimin tüm organizasyonca do ru alg lanmas ve sahiplenilmesi aç s ndan çok önemlidir. Kurum kültürünün buna müsait olup olmamas ve her fleyden önce de- ifltirmeyi sa layabilecek bir de iflim enerjisine sahip misiniz? Bu konuda motivasyonunuz yeterli mi? Çat flmalar yönetebilecek becerilerde misiniz? Süreçleri denetleyebiliyor musunuz? Araflt rma, gelifltirme enerjiniz, faaliyet etkinli iniz nas l ve bu konuda do ru dan flmanlarla bir arada m s n z? Bu faktörlerin yan s ra de iflimin temel aktörü olan insan, kurumdaki süreçler, teknoloji ve metodolojiniz ile de iflimi bafllatman z tek bafl na yeterli olacak m? Bu sorunun karfl l de iflimin çok kritik bir baflar faktörünü gündeme getiriyor. Bu faktör nanç t r. E er inanm yorsan z, inanc n z yoksa, o zaman de iflimden söz etmek mümkün de il. Asl nda, bir akrostifl yaparak ifade edersek, de iflimin S- T M ini, nsan, Süreç, Teknoloji, nanç ve Metodoloji oluflturmaktad r. Burada, iki faktör, insan ve inanç çok kritik role sahip. De iflimin yönetiminde kritik baflar faktörleri olarak insan ve inanc belirtebiliriz. De iflime inanan insanlar olmad takdirde, metodolojiniz, teknolojiniz, süreçler tek bafl na sizi bir sonuca götürmez. De iflime inanmak ise onun faydas n görmekle, faydas n alg lamakla sa lanabilir. De iflime inanan insanlar olmad takdirde, m e t o d o l o j i n i z, teknolojiniz, süreçler tek bafl na sizi bir sonuca götürmez. De iflime inanmak ise onun faydas n görmekle, faydas n alg lamakla sa lanabilir. Bu de erlendirmeler sonras de iflim sürecinde baflar için neler yapabiliriz, neler önerebiliriz? Öncelikle de iflim süreci bafll yorsa, üst yönetim ve çal flanlar n iletiflim ve paylafl m platformunu sa lamak gerekiyor. Bugün, burada birlikte oldu umuz bu platform, bu anlamda önemli bir platform. Onun için kutlamak gerekiyor bu organizasyonda eme i geçenleri; çünkü, de iflimin konusu olan kamu yönetiminin üst yönetimiyle ve bu konunun çal flanlar yla birlikte biz, neyi de ifltirece iz, niçin de iflece- iz onu konufluyoruz. Bu ve benzeri toplant lar sürdürmek laz m. Birinci kamu iç denetim konferans n gerçeklefltirmemiz, ikinci ve üçüncünün de taahhüt edildi i anlam na geliyor. Ben, bunu de iflime inanc n ifadesi olarak de- erlendiriyorum. Dile im flu ki; ikinci konferansta biz, baflar öykülerimizi paylaflal m, en iyi uygulama örneklerini paylaflal m. O halde ikinci konferans n temas n da Kamuda iç denetim ve iyi uygulama örneklerinin paylafl lmas olarak ifade edebiliriz. Di er bir önerimiz, süreç bafllarken analiz yap lmas d r. Böyle bir sürece bafllad m zda güçlü, zay f yönlerimiz, bizi tehdit eden faktörler ve f rsatlar ve bu çerçevede yol haritam z n haz rlan yor olmas gerekir. Do ru ifl ve çözüm ortaklar yla beraber olmak zorunday z; çünkü, bilgi ve deneyimleriyle, yetkinlikleriyle, araç ve teknikleriyle bize katk da bulunacaklar. Bu konuda, gerçekten hassas olmam z laz m. Do ru kurum ve kurulufllarla, do ru çözüm ortaklar yla, ifli bu olan çözüm ortaklar yla çal flmam z gerekiyor. Ortak fayda sa lamak, kamu d fl kaynak kullan m n ve kat l m n da teflvik etmek. Bugün, Türkiye ç Denetim Enstitüsü ile birlikte bu etkinli in gerçeklefltirilmesi, konunun uzman yerli ve yabanc meslektafllar m z n burada olmas kamu d fl kaynaklar n n kullan m na güzel bir örnek teflkil ediyor. Bu anlamda bu tür iflbirlikleri artarak devam etmeli. Çünkü, bu ülke hepimizin, bu kaynaklar ülkemizin, kamu yönetiminden iyi hizmeti almak hepimizin beklentisi ise, kamu yönetimine yard mc olmal y z, yan nda yer almal y z. Görüfl ve önerilerim olarak de iflim sürecinde baflar lar n paylafl m n n önemine de inerek sözlerimi bitirece im. Önerimi somut olarak aktarmak ve bu konferans n bir ç kt s olacak bir hedef göstermek istiyorum y l nda Uluslararas ç Denetim Konferans Hollanda n n baflkenti Amsterdam da yap lacak. Ülkemize yak n bir noktada, Avrupa da yap lacak olan bu konferans baflar lar m z n paylafl m için bir f rsat olarak öngörüp kamu yönetiminin de iflen yüzü iç denetim ile ilgili proje sonuçlar n n uluslararas platformda paylafl lmas n hedeflemeliyiz. Türkiye deki insan kayna n n bunu baflarabilece ine inan yorum. Buna hepimizin inanmas laz m. Kamudaki denetim gelene i bunu baflarabilecek imkâna sahip, derinli e sahip. Ülkemizdeki varolan kurumsal kaynaklar, insan, teknoloji ve bilgi birikimi ile baflarma potansiyeline sahibiz. Meslek sevgimiz ve inanc - m zla bu de iflimi birlikte baflarmak ve örnek olmak için baflar lar diliyorum. Dr. Hasan Gül: Ali Kâmil Uzun Beye çok teşekkür edi yoru z. Kendisine has üslubuyla, her şeyi o kadar güzel ortaya koydu ki, çok fazla il ave edilecek bir husus da kalm adı. Kendisi nin ortaya koyduğu hedefl er bizl er i heyecanlandırdı. Umarız, söyledikl er ini hep beraber gerçekl eştir i- riz. Kendisine tekr ar teşekkür ediyorum. Erol Bey e sözü vermeden önce baz katk larda bulunmak istiyorum. fiimdi, iç denetim-d fl denetim iliflkisi, gerçekten iç denetim sisteminin baflar l çal flmas için, iç denetimin baflar l olmas için olmazsa olmaz flartlardan birisi, iç denetimle d fl denetim aras nda sa l kl bir iliflkinin olmas. Bize, ço u yerde flöyle bir elefltiri yöneltilir, muhtemelen sizin akl n zda da olabilir. Ben, bafltan o konuya da de inmek istiyorum. Söylenen fley genelde fludur: flte, müfettifller bakana ba l d r, üçlü kararnameyle atan rlar. Ona ra men, baz müfettifl raporlar flüpheliyken, yani, tarafl oldu u konusunda, iflte üst yöneticiye, yani, müsteflara ba l olan bir iç denetçinin yazaca raporun tarafs z oldu unun, objektif oldu unun ve herhangi bir art düflünceyi yans tmad n n, do ruyu ortaya koydu unun garantisi ne olacak? Yani, en çok sorulan sorulardan birisi bu. Tabi orada flöyle bir düflünce var: Bu soru soruldu u zaman zannediliyor ki, bu iç denetim raporu, kurumun içinde kalacak, baflka hiçbir fley olmayacak, sonuçta e er bu raporda yans t lmam flsa, bir olay, bu rapora konmam flsa sanki o olay kapat lm fl olacak gibi bir düflünce var. Burada, asl nda bunu önlemek için, mevcut iç denetim sisteminde birkaç tane emniyet sübab var diyelim. Bunlardan bir tanesi, zaten, biz, ç Denetim Koordinasyon Kurulu olarak iç denetim birimlerinde kalite güvence sistemi kurarak, bu iç denetim birimlerini belli periyotlarla kendisinden beklenen kalitede bu iç denetim faaliyetini yürütüyor mu, yürütmüyor mu diye onun denetimi söz konusu olacak. Bir kere bu iç denetim birimleri ç Denetim Koordinasyon Kurulunun koydu u standartlar geçmifl olmas laz m. Di er ikinci emniyet sübab ise diyelim, belki bu çok daha önemli, d fl denetim. Yani, iç denetimde e er bir olay atlanm flsa, yanl fl ortaya konmuflsa, kapat lm flsa diyelim, bunun bir de d fl denetim yönü var. Sonuçta, e er iç denetim raporlar, iç denetimde ortaya konulan hususlar d fl denetimin testinden geçemiyorsa, bu demektir ki, oradaki iç denetim de baflar l çal flm yor. Yani, o aç dan bu çok önemli bir konu ve bize sürekli sorulan bir husus oldu u için, Erol Bey sunumuna bafllamadan önce hat rlatma gere ini duydum. D fl denetimin böyle çok önemli bir fonksiyonu var. Bu, flunu da gerektiriyor tabi: D fl denetiminde kendisinden beklenen bu emniyet sübab olma yeterli ine tabi sahip olmas gerekiyor. Bu kapsamda, sizlerin de bildi i üzere, Say fltay Kanunumuz da flu anda Plan ve Bütçe Komisyonunda görüflülüyor. Yani, yeni sistemin gere i Say fltay Kanununda da gerekli de ifliklikler yap l yor, onun çal flmalar devam ediyor. Muhtemelen, Erol Bey bunun ayr nt lar n da bizlere sunacak, biz de bu flekilde birinci a zdan yeni kanunumuzun temel nitelikleri nelerdir onun hakk nda bilgi sahibi olaca z. Sözü daha fazla uzatmadan Erol Beye veriyorum. Erol Akbulut: fiimdi, direkt Say fltay Kanun Teklifinden bafllayay m; çünkü, k sa bir süre sonra bu, inflallah tabi, kanunlaflacak ve dolay - s yla d fl denetim de bundan böyle yeni boyutlar yla, yeni kamu malî yönetim anlay fl na uygun olarak bu sistemi denetlemek üzere yürürlü e girecek. fiimdi, eskisinden hiç bahsetmeden yeni Say fltay Kanunu Teklifinin ne getiriyor sorusuna, tabi ana bafll klar itibariyle, burada hepsinden bahsetme flans na sahip de iliz; ama, burada bahsedece im hususlar, flüphesiz ki, en önemli konular. Her fleyden önce d fl denetim, Say fltay yahut da flöyle de söyleyebiliriz buna: Biz, malî literatürde, daha do rusu d fl denetim camias nda bütçe hakk n n kullan lmas noktas nda bütün kamu kaynaklar ve fonlar n n d fl denetim taraf ndan, yani Say fltay taraf ndan denetlenmesi esas vard r. Zira, milletin paras, netice itibariyle onun

7 14 15 temsilcileri taraf ndan mutlaka görülmeli, denetlenebilmeli. Dolay s yla da, Parlamento, bunu denetledi i an, bunun anlam, eflanlaml s da, onun ad na, teknik anlamda hizmet gören Say fltay n denetimine tabi demektir. Dolay s yla, bu son derece önemli bir husus. Demek ki, bundan böyle hiçbir kamu kayna ya da fonu denetimin d fl nda kalmayacak. fiu ana kadar denetim düzenlik ve performans denetimlerini kapsayacak, flu ana kadar biz, 832 say l Say fltay Kanununa göre, ki, bu yine bildi iniz gibi, haf zalardan henüz silinmedi, 1050 say l Muhasebe-î Umumiye Kanununun getirdi i kamu malî yönetim sistemini denetlemek üzere getirilen bir kanundu. Buras da, a rl kl olarak uygunluk denetimi yap lmas söz konusu idi. Bunun anlam, uygunluk denetimi sonucunda yarg lanmak üzere, hesap yarg s dedi imiz, tabi Anayasada kesin hükümle ifade edilen görevin yerine getirilebilmesi için rapor haz rlan rd denetçiler taraf ndan, bu raporlar Say fltay dairelerine gelirdi, orada tazmin ya da beraat anlam nda bir karar verilirdi, netice itibariyle eyleme ba lan rd ; ama bunlar, Parlamentoya ister istemez gitmezdi. Dolay s yla, Parlamentonun bütçe hakk n kullanmas diye bir fley ister istemez söz konusu olam yordu ya da k s tl oluyordu en az ndan. Ama, flimdi yarg sal fonksiyonunun d - fl nda üretilen ilamlar n d fl ndaki bütün raporlar, malî ve performans denetim sonuçlar mutlak surette Parlamentoya sunulacak ve kamuoyuna ayn zamanda aç klanacak. Bunu herkes aç k olarak görebilecek. Tabi, Say fltay genel kabul görmüfl denetim standartlar na uygun denetim yapacak zorunlu olarak. Bundan biz kaç namayaca z. Uluslararas standartlar d fl denetim konusunda ne getirmiflse, biz de onu yapmak durumunda kalaca z. Tabi, bütün bunlar yaparken hem denetim alan ndaki genifllik hem görev bak m ndan genifllik olmas nedeniyle organizasyon yap s nda da bir de iflikli e ister istemez gittik. Burada önemli olarak vurgulanmas gereken bir husus var. Her ne kadar kanun teklifinde biz bahsetmiflsek de ki, o da fludur: Türkiye Büyük Millet Meclisinin Say fltay raporlar n etkin olarak de erlendirece i bir komisyonun oluflturulmas na iliflkin hem standartlarda var olan hususlar hem Avrupa Birli i entegrasyon anlam ndaki ç kar lan yüksek denetim kurulufllar yla ilgili tavsiyelerde yer alan bir husus, bir standart, bunun oluflturulaca- na iliflkin ancak geçici maddede bir hüküm koyduk. E er, bu olmaz ise, Say fltay ne kadar kaliteli rapor üretirse üretsin, netice itibariyle bütçe hakk n n, hesap verme sorumlulu u sisteminin tamamlanabilmesi için, bu alan bofl kalacakt r, dolay s yla da tamamlanmayacakt r, fazla bir anlam da kalmayacak; ama, sevinçle görüyoruz ki, bu noktada parlamenterlerimiz taraf ndan, ilgili komisyonlar taraf ndan bu konuya s cak bak lmakta ve flimdiden bu konuda gerekli çal flmalar bafllat lmaktad r. fiimdi, Say fltay olarak ya da d fl denetim olarak, yüksek denetim olarak bunlar eflanlamda söylüyorum, d fl denetim, yüksek denetim genellikle kullan labilen fleyler; ama, Say fltay dedi imde tabi Türkiye de Türk Say fltay olarak, Türk yüksek denetim organ olarak ifadesini bulmaktad r. Say fltay olarak uluslararas standartlara uygun denetim yapmak mecburiyetindeyiz. Buradan hareketle, bu standartlardan ve bu standartlar koyan kurulufltan sizlere k saca bahsetmek istiyorum. Zira, konumuzun esas içeri i olan iç kontrolle iliflkileri, iç denetimle olan iliflkileri de bu standartlarla s k s - k ya ba l olan bir husus. D fl denetim alan nda standart belirleyen kuruluflun ad INTOSAI d r. Tabi ngilizce harflerinin, ngilizce kelimelerinin bafl harflerinden o l u fl u y o r. Uluslararas Yüksek Denetim Örgütleri Teflkilat d r tabi Türkçe ye aç l m. INTOSAI, Birleflmifl Milletlere ya da Birleflmifl Milletlerin uzmanl k kurulufllar na üye ülkelerin yüksek denetim kurulufllar n n oluflturdu u bir teflkilatt r y l nda kurulmufltur ilk 34 üyeyle. Bugün için 170 civar nda üyesi vard r. INTOSAI n n amac, yüksek denetleme kurumlar aras ndaki iliflkileri gelifltirerek güçlendirmek, özellikle kamu malî denetimi alan nda bilgi ve görüfl al flverifli ile deneyimlerin paylafl lmas n sa lamak, gereksinim duyulan alanlarda üyelerine destek vermektir. INTOSAI n n Say fltay 1982 y l ndan beri üyesidir, ayn zamanda INTOSAI n n üyeleri çok genifl olmas hasebiyle, bölgesel alt teflkilatlar n n oluflturulmas na iliflkin kendi içtüzü- ünde bir imkân vard r. Bu nedenle, INTOSAI n n bünyesinde 7 bölgesel alt kurulufl vard r. ASOSAI gibi, EUROSAI gibi, ARABOSAI gibi kurulufllard r bunlar. Say fltay, flu an itibariyle hem ASOSAI n n, yani Asya Say fltaylar Birli inin üyesidir, ayn zamanda EUROSAI Avrupa Say fltaylar Birli inin de kurucu üyesidir. Buradan hemen iç kontrole geçmek istiyorum. INTOSAI standartlar n n Magna Carta s olarak bilinen, limedectoras olarak ifade edilen deklarasyonda iç kontrol standartlar n n ana hatlar tüm dünyada benimsenmifl kurallar haline gelmifltir. Benimsenmifl ve bunlar da bütün dünya olarak da kabul edilmifltir. Buradan hareketle flunu söylemek mümkün: Demek ki, d fl denetimle iç kontrol sistemleri aras nda ciddi anlamda bir ba lant var. E er bu ba lant y kuramazsan z, ba ms z birbirinden habersiz yap lacak olan denetimlerin kalitesi de gerçekten flüphe götürür, önemine binaen INTOSAI taraf ndan bile dikkate al nm fl ve ç kar lm flt r bu standartlar. ç kontrol standartlar, INTOSAI taraf ndan belirlenen, kurumlar n iç kontrol yap lar n oluflturmakta izleyecekleri minimum standartlard r. Bunlar n sadece malî kontrol faaliyetlerine de- il, bütün idari kontrol faaliyetlerine de uygulanabilecek standartlar olmas d r. Bu ba lamda, belirtilmesi gereken önemli bir husus, bu belgede, yani INTOSAI n n belirledi i standartlarda yer alan hususlar bilinmeyen yepyeni kavramlar de ildir. Ancak, yeni olan flu ki: Bunlar bir sistem dahilinde belirlenerek, belirli bir çat alt nda sunulma imkân verilmifltir. Tabi, bu standartlar gere i Say fltay ya da d fl denetim organlar, iç kontrol sistemleriyle direkt iliflki kurmak durumundad rlar. Yüksek denetim kurumlar, denetlenen kurumlarda yüksek nitelikli ve etkin iç kontrol sistemlerinin gelifltirilmesi üzerine yo unlaflmalar gerekir. Peki, bunu niçin yapar? Nas l yapar ve ne amaçla yapar hususlar n aç klamazdan önce, yine bu hususlar n da birer standart olarak belirlendi ini ifade etmek istiyorum. Tabi bu standartlar, INTOSAI standartlar gibi de il; ama, Avrupa Birli i uygulamalar çerçevesinde bunlar yüksek denetim kurulufllar - n n dikkate alaca hususlar olarak Avrupa Birli i ile entegrasyon ba lam nda yüksek denetim kurumlar n n iflleyifliyle ilgili tavsiyelerde yer alan hususlard r. Bu hususlar, Avrupa Birli i entegrasyon ba lam nda yüksek denetim kurumlar n n iflbirli iyle belirlenmifltir. Bu rapor, 1998 Mart ay nda Varflova da toplanan merkezî ve Do u Avrupa ülkeleri yüksek denetim kurumlar ile Avrupa Yüksek Denetim Kurumu Baflkanl n n, yani Avrupa Birli i Say fltay n n ve Sigma diye bir kurulufl var. Bunun finansman n Avrupa Birli i yapmakta, teknik anlamda yüksek denetim kurumlar na hizmet vermektedir. Bu kuruluflun da kat ld toplant larda bunlar belirlenmifltir.

8 16 17 Dördüncü tavsiye olarak bunlar ileri sürülmektedir. Genel olarak burada yaz lan sorulara e er, cevap vermek gerekirse, flunlar söyleyebiliriz: Yüksek denetim kurumu, niçin sorusunun cevab n aramak ad na, afla daki nedenlerden dolay etkin iç kontrol sistemleriyle bizzat ilgilenmelidir. Birincisi, iç kontrol sistemleri, hatalar, atlamalar, usulsüzlükleri ve sahtekârl klar, d fl denetimden yap s gere i, do as gere i daha erken aflamalarda fark edebilir ve dolay s yla da bu anlamdaki yanl fll klar, eksiklikleri önleyebilir. O bak mdan d fl denetim bunlarla ilgilenmek durumdad r. Bir di er husus, iç kontrol sistemlerinin güvenirli i ve etkinli i yüksek denetim kurumlar n n kaynaklar n tutumlu biçimde kullanmas n sa layabilir. Bunu nas l yapacak? tabi bunun da birçok yollar var; ama, ben, hepsini, tabi hem zaman n da darl bak m ndan okumayaca m. Bu iç ve d fl denetçiler, iç kontrolle görevli olan insanlar, tabi ileride de bahsedece im, sürekli iletiflim içerisinde bulunmak durumundad rlar. Dolay s yla, bu iletiflimler s ras nda ortak noktalar mutlaka aramal lar ve ç karmal lard r. Bunlarla yetinmemelidirler. Ben, örnek olmas bak - m ndan, bu toplant n n amac do rultusunda k - saca birkaç hususu sizlere arz etmek istiyorum. ç kontrol sistemlerinin güvenilirli i ve etkinli ine yönelik sistematik, spesifik testler ve de erlendirmeler haz rlanabilir Say fltay taraf ndan. Denetimde tekil ifllemler yerine, bir bir ifllemlerle u raflmak yerine, kalite sistemleri yaklafl m - na Say fltay odaklanabilir. Raporlarda iç kontrol ve iç denetim birimlerinin uygulamalar ve performans ile ilgili tavsiyelere yer vermelidir. Denetlenenlerle, yani kurumlarla onlar n kendi iç kontrol standartlar üzerine müzakerelerde bulunmas dahil olmak üzere, daha fazla iflbirli ine dayanan denetim uygulamalar n bafllatmak durumundad r. Netice itibariyle, iç kontrol sistemleri ile iliflkili bütün çal flmalar n ard nda yatan amaç, yükümlülüklerini daha etkin bir flekilde yerine getirmeleri bak m ndan sorumlu yöneticilere bilgiler ve tavsiyeler sa lamakt r, bunun amac da budur. Tabi iç denetim ve d fl denetim aras nda da ayn flekilde iliflkilerin pozitif yönde gelifltirilmesi, yine uluslararas standartlarda yer alan hususlardan bir tanesi; çünkü, iç ve d fl denetçilerin aras nda farkl ve aç kça belirlenmifl rollerin olmas na ra men ki, bu farkl l k esas itibariyle en önemli noktas belki flunu söylemek mümkün: ç denetçi arkadafllar m z ki, bundan önceki konuflmalar nda zannediyorum söylediler, raporlar n üst yöneticilere verirler. D fl denetçiler ise, düzenledikleri raporlar meclislere verirler, parlamentolara verirler. Her iki türdeki denetçiler, kamu fonlar n n, kaynaklar n n düzenli ve uygun kullan m hususunda en yüksek standartlar n sa lanmas ile etkin, verimli ve ekonomik bir kamu idaresinin tesis edilmesine katk da bulunarak parlamentoya ve kamuoyuna hizmet etmek gibi ayn genel amac paylafl rlar. Tabi iflbirli inin faydalar vard r. Olmasa zaten standartlarda yer almazd. yi bir iflbirli i yap lacak ifllerde örtüflme olan alanlardan beraberce çal flmakla elde edilecek faydalar maksimize etmektir amaç. Bu faydalar flöyle s ralamak mümkün: Toplam olarak, sistem olarak, denetim sistemi olarak; çünkü, 5018 say l Kanunu inceleyenleriniz bilir, denetim art k bir sistem olarak getirilmifltir, iç ve d fl denetimden oluflmaktad r, dolay s yla bunun ikisi birden iç kontrolün bir alt unsurudur iç denetim, bir sistemdir netice itibariyle. Bu sistem bir bütün olarak iyi çal fl rsa, o ülke ad na, o ülkenin kamu malî yönetimi ad na bir anlam ifade eder. Yoksa, tek bafl na iç denetim, tek bafl na d fl denetim ya da tek bafl na iç kontrol sisteminin iyi çal flmas diye bir fley olmaz. Bunlar, bir çark n kendi fleyleri gibi düzenli, sistemli, birbirleriyle paralel, uyumlu olarak çal flmak durumundad rlar. Dolay s yla, böyle bir uyumlu çal flmadan da do al olarak etkin bir denetim ortaya ç kacakt r. Daha az ifl yüküyle daha iyi sonuç al nabilecektir. Zira, bu, ileride de görece iz, iç ve d fl denetçilerin ortak çal flmalar söz konusu oldu unda birbirlerine hem bilgi hem fizikî güç anlam ndaki katk lar bu anlamda sonuç almaya yard mc olacakt r. Dolay s yla, üst yönetime daha faydal, daha güzel, daha de iflik, önünü aç c tavsiyelerde bulunma imkân da do acakt r. Daha iyi, daha koordineli iç ve d fl denetim faaliyeti yürütülebilecek ve bu flekilde birlikte çal flmalar birbirlerini daha anlamalar na altyap oluflturacakt r. Denetim için daha genifl bir alan oluflturacakt r. Bu direkt de il; ama, faydas endirekt bir faydad r. fiöyle: 5018 say l Kamu Malî Yönetim ve Kontrol Kanununun 68 inci maddesinde de var. D fl denetçiler, kurumlara denetime gittiklerinde iç denetçilerin raporlar ndan yararlanabilir diyor. Ama, standart olarak d fl denetçiler, bir kurumun denetimine gittiklerinde mutlaka o kurumdaki denetçilerin raporlar ndan yararlanmal d rlar, onu de erlendirmelidirler. ç denetçinin raporlar na güvenlik ölçüsünde d fl denetçilerin denetim süreçlerini ona göre belirlerler. Güvendi i ölçüde de denetim süreçleri anlam nda k sal k söz konusu olacakt r, bir zaman tasarrufu söz konusu olacakt r. Dolay s yla, o zaman tasarrufundan artan k sm da bir baflka kurumun denetiminde kullanabilecektir. Böylece, d fl denetim alan da genifllemifl olacakt r. Tabi, yukar da da belirttim, belki ayn fley gibi görülse de, her bir denetim grubu için daha genifl, daha esnek bir denetim yapma flans do abilecektir. Peki, etkin bir iflbirli inin temel altyap s ne olmal d r, bir altyap olsun ki, o iliflkiler de o altyap üzerine kurulabilsin. Mesela mevzuat noktas nda. Mevzuatla bu altyap iflbirli i altyap s oluflturulabilir ve nitekim, biraz önce söyledi- im gibi, 5018 say l Kamu Malî Yönetim ve Kontrol Kanununun 68 inci maddesinde bu anlamda bir altyap oluflturulur. Tabi üst yönetimin, iflbirli ini aktif olarak teflvik etmesi ve desteklemesi gerekir. Yine ayn flekilde denetim kurulu, yani iç denetim kurullar ve d fl denetim organ, bu iliflkileri teflvik etmesi gerekir, bu altyap y oluflturabilir. Denetim planlar n n iflbirli- i imkânlar dikkate al narak yap lmas gerekir. Böyle bir planlama daha etkin bir denetimin ortaya ç kmas nda önemli ölçüde katk da bulunacakt r. Bildi iniz gibi, flu ana kadar bu anlamda herhangi bir plan, ortak çal flma, birbirlerine iflbirli i içerisine girme gibi bir durum asla söz konusu de ildi, belki, gayri resmî olarak özel iliflkiler içerisinde olabiliyordu; ama resmî anlamda böyle bir fley yoktu. Davran flsal olarak ilgili taraflar aras nda sürekli diyalo un olmas gerekir, iç ve d fl denetçiler sürekli diyalog içerisinde olmal d rlar. Ayn kurumu denetliyorlar netice itibariyle, hedefler afla yukar bir, öyle olunca da bir diyalog içerisinde olmalar son derece olumlu sonuçlar do- uracakt r. Her iki denetçi grubunun iflbirli i için f rsatlar arama konusunda aktif olmalar gerekir. Böyle bir iflbirli i, iflbirli i içinde olma taahhüdünü, karfl l kl dan flma, iletiflim ve güven esas yla oluflturulabilir. fiimdi, iflbirli i içinde olma taahhüdü konusunu flöyle aç klamak mümkün: Her fleyden önce her denetim birimi, yani iç ve d fl denetçiler, kendilerinin kaliteli hizmet üretecekleri noktas nda kamuoylar na taahhütte bulunmalar gerekir. Asl nda, bugün itibariyle vizyonlar yla, misyonlar yla, kanunlar yla, sistemleri itibariyle bugün için bu taahhütte bulunuyorlar. Biraz önce konuflan arkadafl m da, zaten böyle bir taahhütte bulunmufltu, ben öyle anlad m. Tabi d fl denetçi olarak biz de kanunumuzda bu taahhütte bulunuyoruz. Dolay - s yla, bu taahhüdü yerine getirebilmek ad na, birbirimize de, iflbirli i anlam nda karfl l kl olarak ya da z mni taahhütte bulunmak mümkün. Dan flma, karfl l kl dan flma, tabi bu geçici, ara ara olabilecek bir durum, gerekti inde olabilecek bir durum; önemli konularda birbirlerine dan flmak suretiyle daha güzel sonuç alma noktas nda iflbirli i ad na, güzel sonuçlar almas na katk da bulunabilir. letiflim sürekli bir durum, sürekli iletiflim içerisinde olmal lar, yani bir kurumun d fl denetçisi ile iç denetçisi aras nda bu anlamda bir iletiflimin mutlaka sa lanmas gerekir ve tabi ki, birbirlerine güven duymalar gerekir. Ne anlamda? Örne in d fl denetçi, iç denetçinin raporunu alabilecek, okuyacak, de erlendirecek; ama, zaten kendi iç standartlar nda da var, etik kurallar nda da var, iç denetçi de, d fl denetçi de denetimleri s ras nda ö rendikleri bilgileri, ellerine geçirdikleri belgeleri bir baflkas yla paylaflamazlar; ancak bunu, raporlar nda nihaî olarak derç edebilirler ve aç klayabilirler. Bu anlamda, birbirlerine güvenmeleri gerekir. Peki, iflbirli i hangi konularda olabilir? Ortak

9 18 19 bir alan olmas laz m ki, o ortak alanda iflbirli i olsun. S ralayabildi im kadar yla bunlar, iç kontrol sistemleri üzerinde olabilir; çünkü, iç denetçi, zaten iç kontrol sisteminin bir alt unsuru, d fl denetçi de iç kontrol sistemlerini yine uluslararas standartlara ve kendi ç karaca denetim standartlar na göre bunu yapmak durumunda. Dolay s yla, bu bir ortak noktad r, bu alanda iflbirli i içerisine girebilirler. Her iki denetçi grubu da kanaat bildirmek durumundad r ayn kurumun malî raporlar konusunda. Dolay s yla, bu hususta ortak iflbirli i alan nda bir husus olabilir. Mevzuata uygunluk noktas nda her ikisi de denetimlerinde dikkate almak durumundalar; bu da bir ortak nokta olarak ortaya ç kmakta. Sahtecilik ve yolsuzlukla mücadele konusunda her iki denetim grubunun da ortak hedefleri var; ama, tabi bu konuda iç denetçiler daha etkili, onu aç kl kla söylemek gerekir; çünkü, iç kurumlar, yani, iç kontrol sistemlerinin içinde bir alt unsur olmas hasebiyle, kurumla daha iç içe olan, oray daha iyi bilen arkadafllar m zd r. Dolay s yla, onlar daha etkili olmakla birlikte, tabi ki, d fl denetimin de bu bir hedefidir, dolay s yla ortak bir nokta oluflturur; bu noktada da iflbirli i tesis edilebilir. Performans göstergeleri. Biliyorsunuz, 5018 say l Kamu Malî Yönetim ve Kontrol Kanununa göre bütçe sistemi de iflti, performans bütçe sistemine girildi ve kendi bütçeleriyle ilgili performans göstergelerini kurumlar belirlemek durumundalar. Bunlar bütçe kanununa da yans yacak. Dolay s yla, denetimlerde, ister iç denetçi olsun, ister d fl denetçi olsun, performans göstergelerini dikkate alarak yöneticilerin ya da sorumlular n performanslar yla ilgili olarak gayet tabi tavsiyelerde bulunacaklar. Dolay s yla, bu da bir ortak nokta. Sistem ve uygulama gelifltirilmesi: Sistem deyince hemen ilk akla gelen ve en önemlisi muhasebe sistemi, muhasebe sistemi çok önemli. E er muhasebe sistemi yoksa, denetim de yoktur, bu kadar önemli. Onun için muhasebeci arkadafllar, bu anlamda gerçekten çok önemli bir fonksiyon üstleniyorlar. Onlar ne kadar güzel çal fl rlarsa, güzel sistem üretirlerse, biz denetçiler olarak da, o sistem üzerinden güzel denetimler yapabiliriz. Bugünkü gibi böyle anlamda bir sistem yoksa, tabi denetim de söz konusu olmaz. Nitekim, 1050 say l Kanuna göre, nakit bazl muhasebe vard. Rapor üretme mümkün belki; ama, analiz edilebilir, sonuçlar üretilebilir, yönetime katk da bulunabilir raporlar de ildi; flimdi tahakkuk bazl muhasebe ile ümit ediyoruz, bu imkâna kavuflaca z. Tabi bu sistemin uygulanmas noktas nda da bir iflbirli i oluflturulabilir. Programlar n test edilmesi: Bu programdan kast m, tabi bilgisayar programlar. Art k flimdi biliflim sistemleri, teknoloji son derece geliflti, genifl bir denetim alan var. Bu teknolojiden her iki denetim grubu da mutlak surette yararlanmak mecburiyetleri var, dolay s yla programlar konusunda da beraberce çal flmalar, belki ortak programlar kullanmalar gereklidir ve bu konu da her iki denetim grubu aç s ndan iflbirli i imkân oluflturabilir. De iflik yerlerde bulunan kurumlar n denetimi: Bu, tabi biraz önce bahsetti im birbirlerine güven noktas ndan kaynaklan yor. Co rafî alan itibariyle farkl yerlerde olan kurumlar n denetimiyle ilgili olarak beraber gidebilirler ya da birisi gider, di eri öbürünün raporundan yararlanabilir. Bu alanda bir iflbirli i söz konusu olabilir. Spesifik performans denetimlerinde iflbirli i olabilir. Bunu flu anlamda söylüyorum: Say fltay, 1996 y l nda eklenen bir ek maddeyle kendi kanununa, performans ve yönetme yetkisine haiz. Bu yetki, sadece spesifik anlamda bir denetim yetkisi, performans denetim yetkisi. Bu yetki tabi aynen devam ediyor, yani kurumlar n performanslar n n, yöneticilerin performanslar n n ölçülmesi yan nda, spesifik konularda da performans raporlar, denetim çal flmalar yap l p, sonunda bu raporlar tanzim edilebilir. Tabi bu spesifik alanlarla ilgili olarak son derece do ald r ki, iç denetçiler çok daha fazla bilgiye sahip olacaklard r. Dolay s yla, d fl denetçiler bu alanda bir çal flma yapacaklarsa, zamandan kazanmak için iç denetçinin bu bilgilerinden, elindeki imkânlardan yararlanabilir, yararlanmal d r; çünkü, bu anlamdaki performans denetimleri, gerçekten sofistike denetim tekni ini ilgilendirir, uzun zaman al r, bu bak mdan iflbirli i gerçekten gereklidir ve güzel bir altyap oluflturur. Sonuç olarak, iflbirli i ile hesap verme sorumlulu- unun gelifltirilmesine, malî saydaml n gelifltirilmesine, iyi bir yönetim anlay fl n n oluflturulmas na, yolsuzluk ve sahtecili in önlenmesine, bütçe hakk n n (çok önemlidir bu, bütün zaten hedef de budur,) daha iyi kullan lmas na, denetim maliyetinde tasarrufa katk sa layacakt r. Olmazsa olmaz bir durumdur iç denetçi ile d fl denetçi aras ndaki iliflkilerin varl. Ümit ediyorum ki, yeni bafllayacak bu sistemde hem iç denetçiler hem d fl denetçiler, bu anlamdaki iflbirli ine ellerinden geldi i kadar azamî özeni göstereceklerdir ve dolay s yla bundan yararlanacak olan, faydalanacak olan da kamuoyumuz, ülkemizdir, milletimizdir. Dr. Hasan Gül: Son konuşmayı, İç Denetim Koordinasyon Kur ulu Üyemiz, aynı zamanda M uhasebat Genel Müdür ü Ömer Duman Bey yapacak. Ömer Bey, esas itibari yle İç Denetim Koordinasyon Kurulu olarak 30 Haziran 2004 tar i hinden bu güne nel er yaptık, bundan sonr a gündemimizde hangi konular ön plana çıkı yor, o konular da bil gi ver ecek. Ömer Duman: Bildi iniz üzere 5018 Say l Kamu Malî Yönetim ve Kontrol Kanununda, Türk malî sisteminde devrim niteli inde de ifliklikler yap lm flt r. fiimdiye kadar da bahsedildi i üzere, bu de iflikliklerin tamam kalanlar yla birlikte tarihinde yürürlü e girecektir. Bu de iflikliklerin belki de, bence en önemlisi, flu ana kadar Maliye Bakanl bünyesinde yap lan malî denetimin ilgili kurumlara b rak lmas. lgili kurumlardaki iç denetçiler kanal yla yap lacak denetimin koordinasyonunun yine Maliye Bakanl ile iliflkili bir kurulufl olarak kurulmufl olan ç Denetim Koordinasyon Kurulu kanal yla yap lacak olmas d r. Kurulumuz, biraz önce Say n Baflkan n da bahsetti i üzere, 30 Haziran tarihli Resmî Gazetede yay mlanan Bakanlar Kurulu karar yla kurulmufl ve çal flmalar n o tarihten itibaren h zla sürdürmüfl ve bugün, kamu idarelerinde iç denetim uygulamas n biraz önce Ali Kâmil Beyin de ifadesiyle -buray ben de vurgulamak istiyorum- birinci iç denetim konferans yla bafllatma noktas na gelmifltir. Gelecek perspektifimizi aç klamadan önce flimdiye kadar yap lan çal flmalar özetlemek istiyorum. Öncelikle kurul, iç denetime iliflkin 5018 Say l Kamu Malî Yönetim ve Kontrol Kanununda yap lmas gereken yasal de iflikliklere iliflkin önerilerini haz rlam fl ve buna iliflkin yapt öneriler dikkate al narak düzenlenen tasar, Türkiye Büyük Millet Meclisince onaylanarak Cumhurbaflkanl na gönderilmifl; ancak, kanunun iç denetimle ilgili bölümünde, Say n Cumhurbaflkan m z n herhangi bir vetosu olmadan di er hususlardaki veto nedeniyle yürürlü- e girmesi biraz gecikmifl olacakt r. Dolay s yla, iç denetim koordinasyon kurulunun önerileri do rultusunda yasalaflm fl saymaktay z biz. Zira, biraz önce, sabahleyin konuflan Say n Bakan m z n da bahsetti i üzere, bu kanunla ilgili vetoya iliflkin görüflmeler flu anda Meclis Genel Kurulunda görüflüldü ünü zannediyorum. Yine 5018 Say l Kamu Malî Yönetim ve Kontrol Kanununda yay mlanmas veya haz rlanmas öngörülen yönetmelikler olan ç Denetim Ko o r- dinasyon Kurulunun çal flma usul ve esaslar yönetmeli i ile iç denetçi adaylar belirleme e itim ve sertifika yönetmeli i 8 Ekim 2005 tarih ve say l Resmî Gazetede yay mlanarak yürürlü e girmifl, di er bir as l önemli yönetmelik, iç denetçilerin çal flma usul ve esaslar yla ilgili di er hususlar hakk nda yönetmelik ki, bu yönetmelik de esas itibariyle haz rlanm fl ve sabahleyin Say n Baflkan n da ifade etti i üzere, yay mlanmak üzere Baflbakanl a gönderilmifltir. Bu yönetmeli in eki bir liste olarak kamu idarelerinde istihdam edilecek iç denetçilerin say lar, kamu idareleri itibariyle belirlenmifltir. Yine, iç denetçiler aras nda ücret dengesizlikleri oluflmas n önlemek amac yla, bu iç denetçilere yap lacak ek ödemeye iliflkin Bakanlar Kurulu karar önerisi ve buna iliflkin usul, esaslar haz rlanarak, Bakanlar Kurulunun onay n n a l n m a s için Maliye Bakanl na iletilmifltir. 19 kamu idaresinin malî yönetim, muhasebe ve denetim konusunda görev yapan de iflik ünvanlara sahip personel aras ndan seçilmifl 90 kiflilik personele, Nisan 2005 tarihinden itibaren iç denetim ve iç kontrol konusunda iki ayl k bafllang ç e itimi Maliye Yüksek E itim Merkezimizde verilmifltir. Yine, bunlar n d fl nda 10 kamu idaresinden seçilmifl 35 personele ki, bu e iticile-

10 20 21 rin ço unlu u biraz önce bahsetti im iki ayl k e itime de kat lm fllard r. Türkiye ç Denetim Enstitüsü ile iflbirli iyle halinde iki haftal k e iticilerin e iticisi e itimi Maliye Yüksek E itim Merkezimizde gerçeklefltirilmifltir. Bu arada, e itimin bafllang c ve e itim sürecinde ifltirakçi ve e itmenlerimize gösterdi i ilgi ve alakadan dolay MAYEM in de erli yöneticilerine de, huzurunuzda, ç Denetim Koordinasyon Kurulu ad na, teflekkürlerimi iletiyorum. Kurulca yap lacak düzenlemelere haz rl k olarak, bu e itimlere kat lanlara çeflitli çal flmalar yapt r lm flt r ki, bunlar iç denetim standartlar, rehberler, e itim materyalleri, örnek iç denetim birimi yönergesi gibi bu iç denetim e itimine kat lm fl olanlar n da bizzat konuyu sahiplenmesi, olay n için girmeleri aç s ndan bu çal flmalar biz ç Denetim Koordinasyon Kurulu olarak oldukça önemsemekteyiz. Yine Kurul Sekreteryas nda görevli Daire Baflkan ve personelin yönetim ve koordinasyonunda Maliye Bakanl ve Frans z Malî Ekonomi ve Sanayi Bakanl aras nda efllefltirme projesi Mart 2005 tarihinde uygulanmaya bafllanm flt r. Bu projenin de, bildi iniz gibi, mitingi bu salonda yap lm flt. ç denetim faaliyetinin Türkiye de uluslararas standartlar ve Avrupa Birli i uygulamalar yla uyumlu kurulmas n n sa lanmas na yönelik bu proje kapsam nda yabanc uzman deste i de yer almaktad r ki, bu destekler haz rlanan mevzuatlar n gözden geçirilmesi, haz rlanacak olanlara katk sa lanmas, yeni yap lar n dizayn edilmesi ve e itim programlar n n haz rlanmas gibi konular yer almaktad r. Yine iç denetimin bafllang c ndan itibaren bilgisayar destekli denetim tekniklerinin kullan lmas n n temini amac yla, iç denetim bilgisayar altyap s n n oluflturulmas çal flmas bafllat lm flt r. Efllefltirme projesinin ikinci k sm n oluflturan otomasyon altyap s ihalesi gerçeklefltirilmifl, bu ihaleyi Siemens Firmas kazanarak, 1 Aral k 2005 tarihi itibariyle iflbafl yapm flt r. Bu bilgisayar altyap s n n malzeme temini ve yerleflimine iliflkin çal flmalar devam etmektedir. Ayr ca, iç denetimin tan t m ve olmas gereken iflleyifli, yönetimle iliflkileri ile ilgili olarak Trabzon ve stanbul da bu illerin ve bu bölge illerin de yer alan kamu idarelerinin yöneticilerinin de kat ld bir bilgilendirme toplant s yap lm flt r ve bu toplant lara 2006 y l nda da ülkemizin de iflik bölgelerinde, bölge illeri yöneticileriyle devam edilece ini de bilmenizi istiyoruz. Ayr ca, 2006 y l n n ilk yar s nda iç denetime iliflkin standart, rehber ve di er düzenlemelerin ilk taslaklar haz rlanarak, internet üzerinden kamuoyunun bilgisine sunulacakt r. fiu ana kadar yapt m z çal flmalar, gördü ünüz üzere, az msanmayacak durumda. Biz bunlar yaparken, tabi iç denetim anlam nda s f rdan bafllam fl olmak durumundayd k. Türkiye de her ne kadar yüzy l aflk n bir süredir denetim gelene i olmuflsa da, iç denetimin farkl konsepti olmas dolay s yla kamu iç denetimi ad na çok yeni fleylerle karfl laflt m z ve bunlar yaparken de kapsaml araflt rma ve biraz önce ifade etti im desteklerin de sa land n ifade etmek istiyorum. ç denetim sistemini kurarken, yeni iç denetim konseptini olufltururken karfl laflt m z yaklafl m engellerinden k saca bahsetmek istiyorum. Biraz önce bahsetti im gibi, 2006 y l iç denetim uygulamas n n kamuda tamamen bafllat ld, belki kamunun tüm kurumlar nda bafllat ld ve iç denetim mevzuat n n idari yap s n n ve teknik altyap s n n kurulumunun yüzde 90 itibariyle tamamland bir y l olacakt r. Art k çal flmalar n soyuttan veya e itim ve sairden çok daha çok somuta dönüfltü ü bir y l olaca n görmekteyiz. Yine 2006 y l iç denetim faaliyetlerinin uluslararas standartlar ve Avrupa Birli i uygulamalar yla uyumlu olarak kamuda kurulmas n sa lamada konunun uzman yerli, yabanc özel ve kamu tüm kesimlerle iflbirli inin kurumsal temellere oturtuldu u bir y l olacakt r. Tüm bu çal flmalar ve yeni uygulamaya geçifl s - ras nda ve uygulaman n ilk dönemlerinde iç denetim faaliyetlerinin risk odakl olarak bafllat lmas n n önünde temelde iki tür yaklafl m engelinin oldu unu düflünmekteyiz. Birinci yaklafl m engeli, atanacak iç denetçilerin geçmiflteki al flkanl klar. Bu al flkanl klar ki, temeli yüzy l aflan süreye dayanmakta olan kurumsallaflm fl bak fl aç lar olan hata ve suçlu arama anlay fl ile teftifl ve soruflturmac zihniyet. Yine, denetimin hata aramak ve suçlu bulmak amac yla yap ld kayg s na sahip olan yönetimin denetime olan yerleflmifl bak fl aç s ve buna göre kal plaflm fl davran fl kavram d r ki, bu da yeni denetim anlay fl n n yerleflmesine olumsuz etkide bulunacakt r. Yönetimin bu anlay fl sonucunda gelifltirdi i davran fl kal plar ise sorunlar denetçi ve üst yöneticilerden gizleme, dolay s yla kronikleflmesine neden olma, denetçi ve kendi mahiyeti ve üst yöneticilerle mesafeli ve kopuk iletiflime geçme ve bunlar n tüm do al sonucu olarak da denetimi istememe, yeni iç denetim konseptinde yönetimin geçmiflten gelen al flkanl olarak, yaklafl m engeli olarak karfl m za ç kmaktad r. Tüm bu yaklafl m engellerine karfl bizim düflündü ümüz tedbirlerse, iç denetim uygulamas na kademeli olarak geçifli sa lama, böylece sisteme yöneticiler ve iç denetçiler olarak haz rl kl bafllamak istiyoruz. Al nan önlemler, biraz önce belirtti im gibi, kademeli geçifl s ras nda 2006 y l nda atanacak iç denetçi say s n n s n rlanarak planl flekilde geçifli sa lamakt r ki, biraz önce bahsetti im kanun tasar s nda da yapt m z düzenlemeyle, on ve yukar s nda iç denetçi atamas öngördü ümüz kurulufllara, bunlar n yaln zca yar s n n 2006 y l nda atanabilece ine iliflkin hüküm koymak, böylece elimizdeki, kurumlar n ellerindeki tüm kadrolar n doldurularak, daha sonra hareket alan n n çok s n rl kalmas n istemedi imiz için böyle bir yöntem düflündük. Yine, Fransa Maliye Bakanl ile birlikte yürüttü ümüz projede yer alan 15 idarenin iç denetçilerinin atanmas n sa lamak amac yla bunlara, bu atamalar n sa lamay teflvik etmek. Böylece, proje kapsam nda yap lacak e itim ve faaliyetlere bu kurumlar n iç denetçilerinin kat l - m da sa lanm fl olacakt r. Ayr ca, biraz önce ifade etti im gibi, Maliye Bakanl olarak, üst yöneticileri bilgilendirme, ilgi ve desteklerini sa lama çal flmalar da devam etmektedir. Efllefltirme projesinin pilot idareleri olan Maliye Bakanl, çiflleri Bakanl, Millî E itim Bakanl, Orta Do u Teknik Üniversitesi, Sosyal Sigortalar Kurumu Baflkanl, Ankara Büyükflehir Belediyesindeki iç denetim bilgisayar altyap s - n n kurulumu ve pilot iç denetim faaliyetinin yap labilmesi için iç denetçilerin atanmas önceliklerimizindir. Bu amaçla, bu idarelerin üst yöneticileri kurul baflkan m z ve taraf mca ziyaret edilerek, iç denetim konusunda ve yap lan çal flmalarla kurumlara düflen konular hususunda bilgilendirilmifl ve bu kurumlarda yap lan çal flmalara üst yönetimin deste i sa lanm flt r. Biraz önce ifade etti im gibi, bir yerde herhangi bir yeni oluflumun sa l kl bir flekilde kurulabilmesi için, özellikle iç denetim gibi sistemi yeni getirilen bir birimin sa l kl flekilde kurulabilmesi için, yönetimin mutlaka konuya sahip olmas gerekti i düflüncesiyle, bu kurumlar n en üst yöneticileriyle bilgilendirme toplant lar n yapm fl bulunuyoruz. Ayr ca, belki en önemli konulardan birisi olan ve ço u kimsenin kafas n kar flt rmakta olan iç denetim teftifl ve d fl denetim iliflkisinin ne olmas gerekti ine yönelik çeflitli idarelerde konunun uzmanlar na çal flmalar yapt r lmaya bafllanm fl, iç denetim teftifl iliflkisinin do ru bir flekilde yap land r lmas amac yla bu çal flmalar kurulumuzca de erlendirildikten sonra kamuoyunun bilgisine arz edilecektir. ç Denetim Koordinasyon Kurulu olarak bizim gelecek perspektifimiz nedir? Öncelikle e itim altyap s n n tamamlanmas bizim en önemli gelecek perspektifimiz ki, iç denetçinin kariyeri boyunca almas gereken e itimlerin ve içeriklerinin belirlenmesi çal flmalar bu amaçla sürdürülmektedir. lk aflamada efllefltirme projesi kapsam nda e iticilerin e iticisi e itimi, kurul personelinin e itimi gerçeklefltirilecek. Bunlar n bir k sm devam ediyor, bir k sm da tamamland, biraz önce ifade etti im gibi. kinci olarak, 5018 say l Kanunun geçici 5 inci maddesine göre yap lmas gereken e itimlere ve sertifika e itimine öncelik verilecektir y l n n ilk alt ay nda proje kapsam nda yer alan

11 22 23 idarelerin atanm fl iç denetçilerinin kariyer e itimine öncelik verilecek, ikinci yar s nda di er idarelerden atanan iç denetçilere, mesle in ifas na yönelik e itim sunulacakt r. Bu süreçte çeflitli e itimler CD lere kaydedilerek, ilgili idare iç denetçilerinin yararlanmas na sunulacakt r. ç denetçilerin öncelikli çal flmalar, bu arada e itime kat lan ve yeni atanan iç denetçilerin öncelikli çal flmalar ne olacakt r diye veya bunlar n öncelikle baz çal flmalar yapmas n istiyoruz. Öncelikle, 2006 y l nda pilot olarak yap lacak denetimler d fl nda atanan iç denetçilerin, iç denetim çal flmas yapmas istemiyoruz. Zira, 2006 y l, biraz önce ifade edildi i gibi, iç denetçilerin de iflik çal flmalarla bize rapor, bilgi haz rlamas n, ayr ca kurumun yeni iç denetim konseptine haz rlanmas konusunda katk lar n n beklenildi i bir y l olacakt r y l idari altyap n n iç denetim faaliyetine uygun oluflturulmas amac yla, risk yönetimi, iç kontrol önlemleri gibi çal flmalar n n idareye tan t c olarak yürütülece i bir y l olacakt r. Bu arada yeni atanan iç denetçiler, kendi idarelerinde makro risk haritas n oluflturma çal flmas n bafllatacaklard r. Bunlar, kendi idarelerinde ifllerin nas l yürüdü ünü gözlemleyecek, nerelerde risk oluflabilece ini de erlendirecek, böylece idarelerin de makro risk haritas oluflturma çal flmalar n en az ndan bafllatacaklard r. Bu çal flma idareyle birlikte ve her kademede yöneticilerin ve personelin görüflü al narak yap lacak yo un ve detayl bir çal flma olacakt r. Bu amaçla, iç denetçiler idarenin denetlenmesi gereken ifllemlerin neler oldu unu belirlemekle ifle bafllayacaklard r. Atanan iç denetçiler, bir taraftan idarelerinde bu tür çal flmalar sürdürecekler, bir taraftan da kurulumuzca yap lacak olan çal flmalara kat lacaklard r. ç denetimin mevzuat n n oluflturma süreci h zla tamamlanacak, yönetimin iç denetim konusunda bilgilendirilmesi ve deste inin sa lanmas faaliyetlerine, biraz önce ifade etti- im gibi, devam edilecektir. ç denetimin planlanmas, uygulanmas, raporlanmas ve iç denetim sonucunda yönetimin iç denetimden beklentilerinin ne olmas gerekti ine iliflkin bilgilendirmeler yap lacakt r. ç denetimin yönetime güvence ve dan flmanl k sa layabilmesi için, yönetimin her kademesinin iç denetim faaliyetinin ne oldu unu do ru olarak alg lamas gerekmektedir. Yönetim kalitesinin kurumlarda art r lmas için iç denetçilerden yöneticilerin nas l yararlanacaklar konusunda bilgilendirme toplant lar n n en önemli amaçlar ndan birisi olacakt r. Yine, iç denetçiler, bu süreçte iç denetim birimi ifllem yönergelerinin haz rlanmas, idari ifllerin ve süreçlerinin yaz l hale getirilmesi, risklerin ve derecelerin tespit edilmesi çal flmalar na öncelik vereceklerdir. Tüm bunlar n idarelerde iç denetim yap labilir idari yap oluflturma çal flmalar olarak de erlendirilmesi gerekmektedir. ç denetim mevzuat n n oluflturulmas hususunda da k saca bahsedece im bu mevzuat nelerden ibarettir diye. Kurulumuz sekreteryas nda çal flan görevli arkadafllar m z d fl na ilave olarak da, bu konuda bilgisayar altyap s n n kurulmas çal flmalar n n analiz aflamas nda da gerçeklefltirilecektir. Oluflturulan ve oluflturulacak olan iç denetim üçüncül düzey çal flmalar ki, birazdan bahsedece im, hepsi internet üzerinde kamuoyunun bilgisine arz edilecek ve bu internet üzerinde yeteri kadar bekletildikten sonra de erlendirmeler yap lacak ve yürürlü e girmek üzere gereken prosedüre tabi tutulacakt r. ç denetim mevzuat n kamu iç denetim standartlar, iç denetim meslek, ahlak kurallar, iç denetim rehberleri, örnek iç denetim birimi yönergesi, iç denetim çal flma kâ tlar, yönetmelikte belirtilen di er düzenlemeler oluflturmaktad r ki, bunlar 2006 y l nda tamamlanacak ve biraz önce belirtti im flekilde internet üzerinden kamuoyunun bilgisine sunulduktan sonra gereken prosedüre tabi tutularak yürürlü e konulacakt r. Yönetimin iç denetim konusunda bilgilendiril- ç denetimin sistem içerisinde sa l kl bir flekilde yer alabilmesi için mutlaka yönetimin deste inin al nmas gerekmektedir. Bunlar üst yöneticiler, denetlenecek birimlerin yöneticileri, orta ve alt kademe yöneticiler, denetlenen birimin di er ç a l fl a n l a r d r. mesinden bahsettik; çünkü, bir iç denetim konseptinin veya iç denetimin sistem içerisinde sa l kl bir flekilde yer alabilmesi için mutlaka yönetimin deste inin al nmas gerekmektedir. Bunlar üst yöneticiler, denetlenecek birimlerin yöneticileri, orta ve alt kademe yöneticiler, denetlenen birimin di er çal flanlar d r. Bunlar n tamam iç denetim konusunda kapsaml olarak bilgilendirilmeye çal fl lacakt r. Bu arada, mevzuat oluflturma sürecinde yard m ve dan flmanl k alaca m z konular ve kifliler ise, üçüncül mevzuat n oluflturulmas, biraz önce belirtti im gibi, iç denetimin d fl ve denetim ve teftiflle iliflkilerinin düzenlenmesi, iç denetim uygulamalar yla ilgili bilgisayar program n n yaz l m konular nda denetim program aktif kullan c s olan denetim elemanlar ndan yaz l m gelifltirmifl veya denetim program nda uzman teknik personelden, teknik anlamda bilgisayar yaz l m anlam nda yard m ve dan flmanl k almay kurul olarak düflünmekteyiz. Kamu iç denetim uygulamas kapsam nda 2006 y l nda çeflitli kifli ve kurumlarla öncelikli iflbirli i yap lacak veya dan flmanl k al nacakt r. Bunlar biraz somutlaflt racak olursak pilot idarelerin iç denetçileri, halen iç denetim uygulamalar yapan kamu idareleri ki, bunlar bir önceki oturumda de erli ç Denetim Genel Müdürünün de konufltu u Merkez Bankas, yine ö leden önceki sunumunu yapan Hazine Müsteflarl ve stanbul Menkul K ymetler Borsas gibi halen iç denetim uygulamalar yapan kurulufllar, Türkiye ç Denetim Enstitüsü, iyi iç denetim uygulamas örne i veren özel sektör iflletmelerinin yöneticileri ve iç denetçileri, ba ms z denetim flirketleri ve çeflitli iflletmelerdeki iç denetçiler, konuyla ilgili TÜRMOB, Türkiye Muhasebe Standartlar Kurulu gibi meslek kurulufllar, Avrupa Birli i ve uluslararas kurulufllar, Fransa, Hollanda ve ngiltere Maliye Bakanl klar olarak say labilir. ç denetim sisteminin bilgisayar altyap s nda ç Denetim Koordinasyon Kurulu ve iç denetim birim baflkanl klar na yönelik olarak iki ayr program bulunacakt r. ç denetim birim baflkanl klar na iliflkin programda, iç denetim yönetimi ve iç denetim uygulamalar na yönelik olmak üzere, yine iki ayr alt program bulunacakt r. Bunlar n içerisindeki programlarda da iç denetçi sertifika ve personel bilgileri, risk de erlendirme, mevzuat eriflimi, uzaktan e itim, denetim planlamas ve yönetimi, denetim uygulamalar ve gerçeklefltirilmesi, bilgisayar destekli veri al p iflleme, raporlama, yard m ve destek modülleri gibi modüller bulunacak. Yine bu modüllerin her birinin alt nda alt modüller de ihtiyaca göre bulunabilecektir. Bu çal flmalarla denetim süreci bilgisayar destekli olarak tasarlanacak, çal flma kâ tlar ve raporlama bilgisayar ortam nda gerçeklefltirilecektir. Kurulumuz, iç denetim raporlar n de erlendirerek y ll k rapor halinde kamuoyuna aç klama yapmakla yükümlüdür. Bu amaca hizmet edecek kamuda iç denetim uygulamalar tan t c internet sitemiz oluflturulmak üzeredir. Bu site 2006 y l nda tüm yönleriyle hizmete girecektir. ç denetçilerce yaz lan raporlar n konsolidasyonu Kurulumuzca yap larak, rapor sonuçlar n n kamuoyuna aç klanmas uygulamas bafllat lacakt r. Kamuoyunun, iç denetim konusunda bilgilendirilmesi amac yla y lda bir defa ve ayn tarihlerde gerçeklefltirilecek konferanslar düzenleyerek, bu konferanslarla bilgi verme uygulamas n, biraz önce ifade etti im gibi, geleneksellefltirmeyi de planlamaktay z. Yine kamu idarelerini bilgilendirme amaçl, Ankara d fl nda düzenlenen tan t m toplant lar 2006 y l nda da sürdürülecektir. Böylece, uygulama sorunlar yerinde gözlemlenip, çözüm gelifltirilebilecektir. Ayr ca, iç denetimi, uygulay - c lar, yöneticiler ve birim amirlerine tan tmaya

12 24 YEfi L KALEM 25 YEfi L KALEM flletmelerde Operasyonel Risk Ölçüm Süreci Pazar koflullar nda, teknolojik alt yap da veya ürünlerde ortaya ç kan de ifliklikler, çeflitli flekillerde birçok operasyonu ve bunlara ba l olan ifl süreçlerine etki ederek iflletmelerde ifllerin yap lma fleklini önemli ölçüde etkileyebilmektedir. Bu de iflimlerin kontrol alt nda tutulmas, kurumlar aç s ndan günümüzün en önemli problemlerinden birisi haline gelmifltir. Genel olarak, piyasa ve kredi risklerinin d fl nda kalan tüm riskler operasyonel risk olarak tan mlanmaktad r. Oldukça genifl kapsaml olan bu tan - ma göre, insan hatalar, teknolojik de iflimler, yetersiz kontroller ve d fl etkenlerin yan nda, rakiplere ve de iflen ekonomik koflullara tepki vermedeki baflar s zl k gibi stratejik ve iflletme risklerini de kapsamaktad r. Operasyonel risklerin tan mlanmas, ölçülmesi, uygun yönetim stratejilerinin belirlenmesi, yönetime raporlanmas ve sürekli izlenmesi operasyonel risk yönetimi sürecini oluflturmaktad r. Sezer Bozkufl Bu çal flmada, operasyonel risklerin ölçümünde dikkat edilmesi gereken temel konular, kritik baflar faktörüne etki eden yaklafl mlar ve risk modellemede izlenebilecek uygun yöntemlerden bahsedilmektedir. Operasyonel Risk Yönetimi Süreci Operasyonel risk ölçümünün temel amac, geçmiflte meydana gelen tecrübelerden faydalanarak ve gelecek ile ilgili beklentileri de dikkate alarak, gelecekte meydana gelebilecek muhtemel kay plar n mümkün olan ölçüde önüne geçilmesidir. Buna göre, geçmifl dönem verilerine dayanarak gelecek ile ilgili olas l k ve etki tahminleri yap lmaktad r. Birçok operasyonel risk, kurum içerisinde çeflitli ifl süreçlerinde yaflanan aksakl klar n bir sonucu olarak karfl m za ç kmaktad r. Bu nedenle, operasyonel riskleri tan mlamadan önce kurumun önemli tüm ifl süreçlerinin dikkatli ve sistematik bir flekilde ana- Risklerin Belirlenmesi ve Ölçülmesi Strateji Gelifltirme Risk Yönetimi Kapasitesinin Sürekli Gelifltirilmesi Raporlama Uygulama Performans zleme Tablo-1: Operasyonel Risk Yönetimi Süreci liz edilmesi tavsiye edilmektedir. Tablo-1 deki operasyonel risk yönetim süreci esas al narak bu analizlerin süreklili inin sa lanmas gerekmektedir. H zla globalleflen ve de iflen rekabetçi ortamda, de iflimin etkilerinin belirlenmesi, bunlar n mevcut ifl süreçlerine adapte edilmesi, kontrol ortamlar n n buna uygun olarak gözden geçirilmesi ve iyilefltirilmesi için kurumlar operasyonel risk yönetimi olgusunu yak ndan takip etmeye bafllam fllard r. Operasyonel risk yönetimi süreci y u k a r daki tabloda (Tablo-1) özetlenmifltir. Burada, operasyonel risklere özgü baz özelliklere dikkat çekmek gerekmektedir. fiöyle ki; operasyonel riskler genellikle kurumlar n kendine özel flartlar na ba l d r. Operasyonel riskler, bir kurumun sahip oldu u iflletme ve kontrol kültürü, teknoloji, organizasyon, insan kaynaklar ve ifl süreçlerinden do rudan etkilenmektedir. Ayr ca, operasyonel risklerin dinamik oldu- u ve d fl etkilere ba l olarak ortaya ç kt unutulmamal d r. fl süreçleri, rekabet ve teknolojik de iflmelere paralel olarak operasyonel risklerde de de iflme olabilmektedir. O p e r a s y o n e l risklerin bu özelliklerinden dolay, kredi ve piyasa risklerine k yasla onlar kadar objektif kriterlere dayal olarak ölçüm tekniklerinin gelifltirilemedi i görülmektedir. Operasyonel Risk Ölçüm Teknikleri Operasyonel risk ölçümünde genellikle matriks yap lardan faydalan lmaktad r. Maliyet, Kalite ve Zaman bir eksende, Organizasyon, Süreç ve nsan Kaynaklar di er eksende analiz edilmektedir (Tablo-2). Bu de erler baz al narak optimum noktaya ulaflmaya çal fl lmaktad r. Operasyonel süreç incelemesi ve analizi yap l rken ifl süreçlerinin iyi uygulama örnekleri ile karfl laflt - r lmas faydal olacakt r. Ancak, organizasyon genelinde var olan tüm operasyonel risklerin operasyonel risk yönetimi kapsam nda de erlendirilmesi ekonomik aç dan rasyonel bir davran fl de- ildir. Bu nedenle, operasyonel risklerin belirlenmesi s ras nda ilk ad m olarak kritik ifl süreçlerinin neler oldu u tespit edilmelidir (Ek-1). Bu amaçla afla daki sorulara (veya benzeri sorulara) aç k ve net cevaplar bulabilecek flekilde ifl ak fllar n n sorgulanmas gerekmektedir: 1. Operasyonel sürecin kurum içindeki önceli i nedir? 2. Kurumun faaliyetlerini devam ettirebilmesi aç s ndan kritik öneme sahip bir süreç midir? Bu süreçte bir aksama yaflan rsa etki alan nedir? 3. Do rudan veya dolayl olarak etkilenen baflka süreçler var m d r? 4. Süreci kimler gerçeklefltiriyor? Yetkinlikleri ve tecrübe düzeyleri nas l? 5. Sürecin aksamadan yürütülmesi için gereken kaynaklar nelerdir? Yukar daki sorular n say s n ve içeri ini organizasyonun yap s na ve muhtemel ihtiyaçlar na göre art rmak mümkündür. Sonuçta temel yaklafl m m z, operasyonel risk ölçümü yap lan kurumun kritik ifl süreçlerinin tam ve eksiksiz olarak belirlenmesidir. Risk Ölçümünde Kritik Baflar Faktörleri Operasyonel riskleri ölçme sürecinin baflar l ol- Operasyonel risklerin tan mlanmas, ölçülmesi, uygun yönetim s t r a t e j i l e r i n i n belirlenmesi, yönetime raporlanmas ve sürekli izlenmesi operasyonel risk yönetimi sürecini oluflturmaktad r.

13 26 YEfi L KALEM 27 YEfi L KALEM mas aç s ndan önemli olan kritik baflar faktörleri vard r. Özellikle riskleri ölçerken dikkat edilmesi gereken 10 anahtar yaklafl m afla daki gibidir: 1. Risk ölçümü dengeli olmal d r. Risk ölçüm kriterleri matriks yap daki verilere uygun olarak dengeli bir flekilde ölçülmedi i takdirde yan lt c olabilir. Örne in, sadece maliyetleri düflürmeye yönelik risk ölçümü yapt n zda çal flanlar n müflteri memnuniyetini ve kaliteyi gözard etme olas l olabilir. Bu da uzun vadede organizasyonun karl l n olumsuz etkiler. 2. Risk ölçümü organizasyon hedeflerine uygun olmal d r. Çal flanlar ne flekilde de erlendirilecekse ona göre hareket ederler. Bu nedenle organizasyon hedefleriyle paralel performans ve risk ölçüm kriterleri oluflturulmal d r. 3. Risk ölçüm kriterleri tutarl olmal d r. Performans ktiterlerinin ve operasyonel risklerin ölçümünde ve uygulamas nda standart oluflturulmal d r. Genellikle organizasyon içerisinde iç kontrol, risk yönetimi ve iç denetim alan nda çal flanlar n görevi bu standartlar ölçmek ve hatalar varsa ortaya ç karmakt r. 4. Risk ölçüm kriterleri herkesçe bilinmelidir. E er risk ölçüm kriterleri organizasyon içerisinde net olarak bilinmiyorsa, ciddiye al nmayabilir. 5. Risk ölçümü sadece sonuç/ç kt odakl olmamal d r. Operasyonel risklerin ölçümünde süreç dikkate al nmal d r. Böylece sadece sonuçlar n de erlendirilmesi de- il, ayn zamanda sonuca etki edebilecek unsurlar n da analizi sa lanarak operasyonel verimlilik art r labilecektir. 6. Risklerin ölçümünde birden fazla yöntem kullanmak kargaflaya yol açabilir. Çok fazla ölçüm tekni i kullan ld nda çal flanlar hangisine odaklanacaklar n kar flt rabilirler. Bu nedenle, sistem sade ve anlafl l r olmal d r. 7. Risk ölçümü objektif olmal - d r. Çok iyi, h zl...vb ifadeler yerine ölçülebilir somut de- erlere dayanan risk ölçüm kriterleri olmal d r. 8. Riskler kontrol edilmelidir. Performans n gelifltirilmesi ve Seviye operasyonel iflyükünü azaltarak kontrol mekanizmalar n n iyilefltirilmesini sa lamak için riskleri sürekli kontrol etmek esast r. 9. Risk ölçümü k sa vade odakl olmamal d r. Risklerin de erlendirmesinde yak n döneme veya k sa vadeli ifllemlere yo unlaflmak yan lt c olabilir. Operasyonel risk yönetimi uzun vadeli bir e itim süreci olarak ele al nmal d r. 10. Risk ölçümü tüm organizasyonu kapsamal - d r. Risklerin ölçümünü sadece insan kayna- odakl veya maliyet odakl yapmak, kurum hedeflerini tam olarak gerçeklefltirmede yetersiz kalabilir. Matriks yap daki tüm kriterleri içeren bir uygulama faydal olacakt r. Sonuç Operasyonel risk ölçümünün sa l kl yap lmas ve etkin kontrol mekanizmalar n n oluflturulmas kurumlar n hedeflerine ulaflmas na önemli katk lar sa layabilecektir. Özellikle kaynaklar n k t oldu u rekabetçi piyasa koflullar nda kar maksimizasyonu ve maliyetlerin minimizasyonu aç s ndan bak ld nda operasyonel verimlilik ve performans ölçüm kriterlerinin uygulanmas faydal olacakt r. Operasyonel Risk Yönetiminde baflar l sonuçlar alabilmek için risklerin sürekli izlenmesi ve de ifliklik yafland nda h zla aksiyon al nmas önerilmektedir. Unutulmamal d r ki, riskleri ölçmekle risklerin etkisi ve olma olas l hesaplanmaktad r. Riskleri yönetmek ise, yönetim Operasyonel Risk Ölçüm Matriksi Maliyet Kalite Zaman Organizasyon Finansal Üretkenlik H z Operasyonel Verimlilik Esneklik Stratejik Empati Duyarl l k Yetkinlik Frekans Yeterlilik Güvenilirlik Süreç Girdiler Uygunluk Esneklik Faaliyetler Üretkenlik Frekans Verimlilik nsan Özlük haklar Güvenilirlik Duyarl l k Kaynaklar Geliflme Yeterlilik Esneklik Motivasyon Yetkinlik Tablo-2: Operasyonel Risk Ölçüm Matriksi deste i ile uygun kontrol yöntemlerinin kullan lmas n ve sürekli raporlama/izleme yapmay gerektirmektedir. Kaynaklar Ann M. Butera, Assessing Organizational Culture-The Company s Control Environment, 2004, The Whole Person Project Inc., Kaan Aksel, Finansal Kurumlarda Operasyonel Riskin Ölçümü, Aral k 2001, Activeline EK-1: Ri sk Ölçüm Tablosu Dr. Tamer Saka, Operasyonel Risk Ölçüm Tekniklerine Genel Bir Bak fl, Temmuz-A ustos, 2002, Active Marc Dominus, Sensible Steps Toward Improved Risk Management, 2005, Protiviti Independent Risk Consulting Inc., Director Marc Dominus, Business Risk Management Questionnaire, Eylül 2002, Protiviti Independent Risk Consulting Inc., Director Kaan Aksel, Tüm Kurumu Kapsayan Risk Yönetimi Uygulamak için Finansal Kurumlar n Organizasyonu, Temmuz-A ustos 2001, Active Kaya Kazmirci ve Begim Bafll gil, Denetim+Dan flmanl k= fl Denetimi, Active Bankac l k ve Finans Makaleleri, IV, Mehmet Tahir Özsoy, Risk Odakl Denetim, ABD Uygulamas ve Türkiye Aç s ndan De erlendirilmesi, Mart-Nisan 2004, Active Regulations for the Audit Group of the Eurex Exchanges, March 1, 2000 Gürdo an Yurtsever, Türk Bankac l n n Kontrol Ve Denetim Yap s çinde ç Kontrol Merkezlerinin Yeri, Kas m-aral k 2003, Active Sally Clarke, Kurum çap nda risk yönetimi: Anahtar kavram entegrasyon, Temmuz-A ustos 2001, Active Auditing A New Process? Techniques To Help You Decide Where Controls Should Be, The Whole Person Project Inc., 2002, Risk Assesment Survey and Risk Mapping Tool, 2005, Finansal Kurumlar çin Risk De erlendirme Çerçevesi, Ocak 2004, ve Sezer Bozkufl, VOB Teftifl Kurulu, CIA, SMMM. No Etki/Önem Düzeyi Olma Olasılığı Risk (Örnek) Operasyonel Risk Tanımı 1 Yasal Mevzuat 2 Hizmet Aksakl /Durmas 3 Müflteri Memnuniyeti ve Kurum Prestiji 4 De iflim Yönetimi 5 Çal flan Sa l ve Güvenli i 6 Bilgi Teknolojileri ve Süreçleri 7 Sözleflmeli Al nan Hizmetler 8 Operasyonel Performans Ölçümü 9 Finansal Raporlama 10 Vergi

14 28 PERÇ N 29 PERÇ N ç Denetimde Yeni Yaklafl mlar: D fl Kaynak ve Efl Kaynak Kullan m (2) Farkl Seviyelerde D fl Kaynak Kullan m - Efl Kaynak Kullan m D fl kaynak kullan m nda hizmetler tamamen bir hizmet sa lay c ya devredilebilece i gibi firma ihtiyac na göre farkl seviyelerde de d fl kaynak kullan m seçenekleri oluflturabilir. Efl kaynak kullan m olarak ortaya ç kan bu yaklafl m ile firma çal flanlar ve d fl kaynak sa lay - c uzman n birlikte çal flmas veya belirli ifl bölümü içerisinde çal flmas sa lanabilir. Neden Efl Kaynak Kullan m? S n rl kaynaklar: fiirket, yeterli/yetkin kaynaklara sahip olmayabilir. Ali R za Eflkazan Zamanlama: fiirket, iç kaynaklar n kullanarak yeni bir ürün/uygulama gelifltirecek veya yenileyecek zamana sahip olmayabilir. Maliyet: Efl Kaynak maliyeti flirket içi uygulama maliyetinden daha az olabilir. Efl Kaynak Kullan m, birincil kaynak olarak güçlü bir flirket içi iç denetim departman na dayan r, departman kayna n n yetmedi i durumlarda ve rutin olmayan hizmetler için d fl hizmet sa lay c lar n n özel yeteneklerine ihtiyaç duyuldu unda; ç denetim faaliyeti bölümlendirilmifl projeleri, IT denetimleri, Çevresel denetimler, Özel inceleme ve soruflturmalar, Sözleflme denetimleri, Risk de erlemesi ve risk esasl planlama vb. hizmetler için kullan l r. Efl Kaynak Kullan m yolu ile, flirket içi denetim fonksiyonunun gücü, hizmet sa lay c firman n genifl uzmanl k yelpazesine eriflimin faydalar ile birlefltirilerek bir sinerji yarat l r. Efl Kaynak Kullan m Avantajlar Hizmet sa lay c lar ile efl kaynak uygulamalar flirket içi denetçilerin, uzmanlaflm fl teknik beceri ve personeli bulunan firmaya güvenmekle birlikte iç denetim sorumlulu unu elinde tutmas n sa lar. Efl kaynak kullan m, yeni sistem yerlefltirmek için personel kapasitesi bulunmayan flirketlere destek sa lar. Efl Kaynak kullan m, personele uzun dönem yat r mdan tasarruf ederek, flirketin iç denetim fonksiyonundan maksimum de eri elde etmesini sa lar. Ayn zamanda flirket içi esneklik ve kontrolü sa lar; çünkü projeler herhangi bir yeni personel ilave etmeden h zl bir biçimde planlanabilir ve yürütülebilir. D fl/efl Kaynak Kullan m nda Dikkat Edilmesi veya Kontrol Edilmesi Gereken Riskler fiirketin iç denetim yöneticileri ve personeli ile d fl kaynak sa lay c aras nda iyi bafllayan efl kaynak düzenlemeleri olas yetki/uzmanl k alan savafllar ile sonuçlanabilir. fiirket personeli ile ilgili bir kayg ise; e er efl kaynak kullan m baflar l olmufl ise, bunun bir d fl kaynak düzenlemesine dönebilece i ve hizmet veren firman n tüm iç denetim fonksiyonunu ele geçirebilece idir. Tümüyle d fl kaynaktan yararlanan bir iç denetim faaliyeti bafllang çta organizasyonun kendi içindeki personel bütçesinden daha az maliyet oluflturabilir, ama uzun dönemde en iyi seçim olmayabilir. Bilinçli bir hizmet alan firma taraf ndan Baflar l Bilgi Birikimi Stratejileri ne odaklanmas sureti ile d fl kaynak sa lay c firma yetkinli i de- erlendirilebilir ve olas riskleri kontrol alt na al nabilir. De iflen rekabet flartlar ve f rsatlara uyum sa layabilecek esnekli e sahip olup olmad Kaynak kullan m nda yat r m ve yeteneklerini artt rabilecek f rsatlar gelifltirebilme kabiliyetinin varl D fl kaynak / efl kaynak kullan m ile iç denetim hizmeti etkin ve verimli, ayn zamanda kabul edilebilir bir maliyet ile g e r ç e k l e fl t i r i l e b i l i r. Katma de erin devaml l n sa lamak için sürekli olarak rakiplerden daha yarat c alternatifler gelifltirebilme yetene i Müflterilerin önem verdi i yeteneklerini ön plana ç karabilme ve de erlendirme seviyeleri De erlendirme ç Denetim, uzmanl k ve tecrübe gerektiren üst düzey ve stratejik bir fonksiyondur. flletmeler iç denetim departman na sahip de iller veya sahip olmas na karfl n konunun çözümünü kendi uzmanl k sahas içerisinde düflünmüyorlar ise d fl kaynak kullan m ndan yararlanabilirler. D fl kaynak / efl kaynak kullan m ile iç denetim hizmeti etkin ve verimli, ayn zamanda kabul edilebilir bir maliyet ile gerçeklefltirilebilir. Hizmet sa lay c firmalar, Bilgi birikimine sahip uluslararas ve/veya ulusal alandaki uzmanlar istihdam edebilir, gerekti inde iç kaynak kullanan firmalar ile daha yarat c çözümler ortaya ç karabilir. fiirketlerin kendi bünyelerinde gerçeklefltirdikleri operasyonlar, uzman bilgi ve ifl gücünü, firma d fl ndan kaynak kullanarak temin etmeleri yönetim tercihi olarak de erlendirilebilir. Efl kaynak ve d fl kaynak hizmetlerinden yararlanmak uzun vadeli stratejik bir yaklafl m olarak görülmeli, güvenilirlik, kalite, katma de er vb. avantajlar n k sa sürede elde edilebilece i düflünülmelidir. D fl kaynak kullan m, yeniden yap lanmada katk sa lamakta, yönetim felsefesi ve ifl yönetme biçimi olarak ortaya ç kmaktad r. ç fonksiyonlarda efl kaynak yöntemini kullanmak, bir flirket için maliyetleri k smak ve iç denetim kabiliyetini minimize ederek kontrolü sa lama yoludur. Ali R za Eflkazan DOSA ç Denetim Hizmetleri Kurucu Orta d r.

15 30 MÜHÜR 31 AYRAÇ Mesleki Deformasyon Hande Yaflargil Mesleki deformasyon, günümüzün s k kullan lan kavramlar ndan biri. Her mesle i icra ederken çok kullan lan beceri veya davran fllar n hayat n di er alanlar na kaymas ve bu sebeple farkl bazen de yad rganan davran fllarda bulunabilmek demek. neyi kendime bat rmakla bafllayay m; aile üyelerimle ya da arkadafllar mla konuflurken onlar n davran fllar ile yorumlar mda mesafeyi ya da derinli i fazla kaç rabiliyorum, hemen uyar rlar. Kardeflim s k s k psikologluk de il, ablal k yapacaks n, gene rolünü kar flt rd n diye tak l r. Efliniz doktorsa sadece ilgilenmesini isteyerek bafl m a r yor derseniz, sizi MR çektirmeye sürükleyebilir. Gazeteci arkadafl n za ilginç olsun diye bir fley anlat rken yüzlerce soru sorarak sizi piflman edebilir. Avukat arkadafl n z sizi korumak için bile olsa her fleyi kötü taraf ndan görüp fleytan n avukat n oynay p içinizi karartabilir. Sizce denetim mesle inin nas l bir mesleki deformasyonu vard r? Bunu bulmak için önce iflin sürecine bakmak gerekir; önce kurallar net, aç k ve detayc bir flekilde yaz l r, zaten yasa, yönetmeli i var olanlar duyurulur, ö retilir, sonra insanlar n bunu uygulamas beklenir, sonra düzenli aral klarla uygulay p uygulamad klar kontrol edilir, uygulamayanlar tespit edilir, haklar nda ifllem yap l r. Yanl fl uygulamalar s k tekrarlan yorsa süreç gözden geçirilir, gerekli düzenlemeler yap l r ve yeniden döngü bafllat l r. Bu süreçte gereken yetkinliklere, becerilere bakal m; kurallar bilmek, onlara uygun davranmay benimsemek, savunmak, detayc olmak, gözlemci olmak, kontrol etmek, flüpheci olmak, tekrar kontrol etmek, hata bulmak, hata yapan bulmak, sorgulamak, bir yarg ya varmak, onun gereklerini uygulamak, süreci analiz eden raporlar yazmak. Baya sert çizgileri oldu unu itiraf etmek gerek. Sistemi, can, mal, hakk korumak bu gerektirir elbette. Ama peki günlük hayat? Ya iliflkiler? Acaba denetim mesle ini icra edenler evde aileleriyle, d flar da arkadafllar yla vakit geçirirken ne gibi bir mesleki deformasyon sergilerler ve bunu nas l fark edebilirler? Elbette ifl, hayat m zda ciddi bir yer tutuyor, orada edindi imiz al flkanl klar genel olarak her fleye karfl tutumumuzu etkiliyor. Tutum; bir duruma, bir kifliye yada bir nesneye belirli bir flekilde davranma e ilimi demek. Tutumun üç bileflkeni oldu unu biliyoruz. Duygu; o nesneye yada duruma karfl hissetti imiz. Kan ; inanç, biliflsel bileflen yani hissetti imizin düflünceye, ifadeye dönüflmüfl hali. Davran fl; bu duygu ve kan ya uygun hareket. Tutumlar ö renme yoluyla kazan l r. Önyarg ise ismi gere i; önden var lan yarg demek. Yani herhangi bir duruma, kifliye ya da nesneye karfl duygusal yüklü olumlu ya da olumsuz bir tutum sahibi olmak. Önyarg lar da tutumlar gibi ö renilerek ediniliyor. ki yoldan. Bir, önyarg l olan kiflilerle iliflkiler. ki, önyarg lar n nesneleri ile olan yaflant lar yoluyla. Bu kadar psikolojik tan m yapmam n nedeni flu; denetim iflinde s k kullan lmas gereken flüpheci ve yarg lay c davran fl n iyi analiz edilip iflte kullan rken s n rlar n n afl lmamas na ve iflin d fl na da tafl nmamas na yard mc olacak fark ndal beslemek. Çünkü vard m z yarg lar dinlemek bir baflkas nda önyarg uyand rabildi i gibi, gene yarg lar m z tekrarland kça yayg nlaflarak önyarg - ya dönüflebilir ki, bu çok tehlikeli. Yani denetim ifliyle u raflanlar n flüpheci, kuralc ve önyarg l olmay genel tutumlar n n bir parças haline getirme riskleri var. Oysa efller aras nda en büyük sorunlar flüphecilikten ç kar, en büyük kavgalar ortak arkadafllar, aileler ya da yeni tan fl - l a nl a r l a ilgili önyarg lardan ç kar, çocuklar netlikten hofllansalar da afl r kuralc l ktan bunal rlar, bununla da kalmaz zamanla yarat c klar n gelifltiremez olurlar. Arkadafllar, yarg lanmadan dinlenilmek, ne yaparlarsa yaps nlar olduklar gibi kabul edileceklerini bilmek isterler. Ba flta da söz edildi i gibi her mesle in bir deformasyonu var, üstelik o m e s l e i yaparken size en çok laz m olan, d flar da en uzak durman z gereken konu olabiliyor. lac m? Pek çok konuda oldu u gibi fark etmek, fark nda olmak. Tecrübeli meslek sahiplerine yani do al mentorlara önerim; genç meslektafllar n z n bu fark ndal na destek olun. Özellikle genç yöneticiler v e p r o f e s y o n e l l e r belirsizliklerle bafl etmekte zorlanabiliyorlar, dolay s yla sonuca varmakt a daha sab rs z davranabilirler ve bu onlar n belirli konulara karfl önyarg gelifltirmelerine sebep olabilir. Onlara bu e ilimlerini fark etmeleri ve bunu ifl hayat n n gereksiz yerlerine ve iflin d fl na tafl mamalar konusunda destek olun. Zaman geldi inde size teflekkür edeceklerdir çünkü baz fleyler sadece zamanla ö renilebilir; zeka, h z, bilgi yetmez, bilgelik gerekir. Bu konudaki tecrübeniz onlara yol gösterecektir. Hande Yaflargil, Mentor Executive Coaching fiirketinin kurucusudur. Yeni Etikler Sözlüklerim etik sözcü ü için Yunanca ethikos (gelenekler) kökünden gelir diyor. Asl nda düpedüz davran fl kurallar demek. Ama kimin? Yine sözlü e dönüyorum: herhangi bir kiflinin davran fllar n n arkas ndaki, do ru ve yanl fl belirleyen tutumlar, ilkeler. Yani kendimizin. Peki ne kadar bizim? Uzatmayal m: ödünç oldu unun ne kadar fark ndaysak o kadar bizim! Çünkü tüm zamanlar için geçerli ayetsel bir yüce etik kavram n n inatç aray fl içinde de ilsek, elimizin uzand yer kadar ve içinde bulundu umuz ortamdan menkul etiklerle yetinmek zorunday z. Bu kadarc k ön bilgi, eti in ço ul kullan lmas n ve mu lakl n aç klamaya yetiyor de il mi? Bu, yaz n n kalan n n anlafl l rl için ortak dil oluflturma çabas yd. Ben art k huysuz mu oldum? Korkarak soruyorum ama out muyum acaba? Yoksa etiklerimin yabanc laflmas diye yeni bir deneyimle karfl karfl ya m y m? fl ortam nda baz gördüklerimle anlaflam yorum. Buyurun bugünün etiklerinden örnekler. stanbul da finans-banka camias büyük bir kliktir. simler biraz ortada uçuflur. majlar, bazen anekdotlar o isimlere ilifltirilmifltir. Yüzüklerin Efendisi ndeki Hobbit ler demenin rahatl yla birisine flu Bankal yd denir. nsan n lisesine ba l l veya yat l l yla övünmesi gibi bir fleydir. Kullan l r, gocunulmaz. Bugün suyun bafl na öyle yeni yüzler geldi ki bu de erleri tan m yorlar. O y llar n manevi rozetlerine sayg s zl k ediliyor. Geçmifller bilinmiyor. Bir anlam atfedilmiyor. Hatta onlara baz yerlerde McCarthy cilik yap l - yor. Alt kültürler bu kadar m yok say lmal? Yak n geçmiflin de erlerini bilmemek bu kadar m yükselen de er? De iflimin gizli bir anlam da iliflkilerin proleterleflmesi mi! Oyunun baflka bir kural : verimlilik ad na personel say s n art rma tabusu ve rutinleflmifl s n rs z fazla mesai farz d r. Kabul, ama bu yaflam tarz - n n baz ters etkileri de kaç n lmazd r. Arayana dönülmez, ler cevaplanmaz. Mazeret art k bir flablondur: yo unluk. Kim bilir bunu yapan kendini ne kadar hakl görüyordur. Belki cevaplamaman n anlam üzerinde düflünmemifltir bile. Belki bazen zaten söyleyecek bir sözü yoksa ifline geliyordur. Belki bu duyars zl k arayan da ars z etmifltir, herkes birbirine yak flan davran fllarla düzeni sürdürüp gidiyordur. Bir yenilik daha: s k fl nca beklenmedik bir kifli Ahmet Ery lmaz ona hiç uymayan bir yere oturtulabiliyor: piyango atamalar! Çok kurumsallaflm fl bir ortamdaki kariyer zenginlefltirmelerini ayr tutar m; orada sistem insan kullan r. Yeni gelen de isterse bir ömüre iki meslek s d r r. Kim kimi tan yorsa yöntemi baflka. Bu meteorolojik atmosfer hareketleri gibi, bas nç kimi nereye sürüklerse! Ortaya ç kan tablo: tedirginlikten sald rganlaflan ya da sinmifl bir yönetici, etraf nda sayg lar n sorgulayan bir ekip ve bir anda anlams zlaflan geçmifl emekler. fiahsen Özalizmin/pragmatizmin yönetsel bir ekole dönüflmesi döneminin tan y m. Ama davran fl kavram hiç bu kadar kadar hedefe yenik düflmemiflti. Kurumsal davran fllar art k analiz edilmiyor, yeni davran fl stratejileri tart fl lm - yor. Yönetimlerde kültürel bir kayg yok. Sanki insanlar n ne düflündü ü umurlar nda de il. Personel art k isimsiz bir y n insan. Herhangi koflullarda oturtursunuz çal fl rlar. Arada küçük aksamalar da olabilir, onlar da ihmal edilebilir. Hatta biraz abart yla, operasyonel mükemmellik bile gereksiz. Birileri onu bu arada yaps n. Önemli olan sat fl ve sonuçlar. Ka t üzerinde yönetim devri bu. Bunlar yeni davran fllar. Farz ediyorum ki arkalar nda da kendi etikleri yat yor. H zl, hedefçi, umursamaz, iliflkisiz, rakamsal, kitleci, kestirmeci, yar bilgili, geçmiflsiz... Ahmet Ery lmaz, AE E itim & Dan flmanl k n kurucusudur.

16 32 33 YAKIN PLAN YAKIN PLAN Fortis Bank ç Denetim Uygulamalar Halil Cantekin Fort i s Bank A.Ş. Teftiş Kuru l u çalışan say ıs ı, org anizasyo nel y apısı, i dari ve fonksi yonel olarak hangi or gana bağlı çal ışmakta olduğu gi bi konular da nel er söyl eyebi li r si niz? Fortis Bank A.fi. Teftifl Kurulu; Teftifl, nceleme ve Soruflturma Birimi, Bilgi Sistemleri Teftifl Birimi ve Merkezi Denetim Birimi olmak üzere 3 Birimde toplam 27 çal flan ile bir yandan 5411 Say l Kanunun 24. Maddesi ile birlikte Bankac l m za yeni getirilen Bankam z Denetim Komitesine ba l olarak faaliyetlerimizi sürdürürken, di er yandan FORTIS Audit Services (FAS) ile teknik anlamda çok yak n iliflki içinde çal flmalar m z sürdürmekteyiz. Dışbank - Fortisban k entegrasyo n süre ci i le i lgil i deneyi mleri ni zi payl aşı r mısı - nız? Bu soruya cevap vermeden önce Fortis hakk nda k sa bilgi vermek istiyorum. FORTIS, Hollanda n n en büyük sigorta flirketi AMEV ile Hollanda Bankas VSB nin 1990 y l nda birleflmesiyle kuruldu. Ayn y l içinde, Belçika kökenli büyük bir sigorta flirketi olan AG Group da FORTIS e kat ld. Latince de güçlü, sa lam ve kararl anlam na gelen FORTIS ismi ile finans alan nda faaliyet gösteren grup; istikrarl, artan gücü ve esnekli i ile 739 milyar Euro aktif büyüklü ü, 33 milyar Euro piyasa de eri ve 56 bin çal flan ile her geçen gün geliflerek çal flmalar na devam etmektedir. DIfiBANK hisselerinin FORTIS e devri 04.Temmuz 2005 tarihinde gerçeklefltikten sonra bafllayan entegrasyona yönelik çal flmalar m z planl ve bekledi imizden çok daha h zla gitgide artan bir uyum içinde sürdürülmektedir. Fortis yak n geçmiflinde bu türden birleflmeleri baflar ile gerçeklefltirip, büyüyerek geliflmesini sürdüren bir grup olmas nedeniyle bizler bu birleflmede flansl yd k. Fortis te Denetim fonksiyonunu, Fortis Audit Services(FAS) taraf ndan gerçeklefltirilmektedir. FAS; Banka, Sigorta, Leasing, Factoring ve di er finans alanlar nda denetim çal flmalar yaparak ve/veya koordine ederek çal flmalar n sürdürmektedir. FAS, yapt denetimler sonras nda bir yandan Governance, Risk Yönetimi ve ç Kontrol süreçlerinin etkinli ini sürdürdü ü denetim sonuçlar sayesinde de erlendirip, di er yandan bu süreçlerin optimum uygulanmas yönünde tavsiyelerde bulunarak FORTIS in hedeflerini gerçeklefltirmesinde profesyonel ve ba ms z bir anlay flla güvence deste i vermektedir. FORTIS in Türkiye uygulamas ndan ay ran en önemli fark; Risk Yönetimi nin Yönetim Kurulu yerine yürütme içinde Destek Grubuna ba l olarak çal flmas ve ç Kontrol diye bir formal ünitenin yerine k smen bizdeki iç kontrole benzeyen Compliance ad nda Risk Yönetimi gibi ayn Gruba ba l bir birminin faaliyet gösteriyor olmas d r. BASEL II ye uyum yönünde FORTIS organizasyonu içinde yer verilmifl olan Risk Yönetimi ve Compliance, ayn zamanda FAS in denetim alan içinde, Committee of Sponsoring Organizations of the Treadway Commission (COSO) oluflturdu u prensiplere ba l olarak ç Kontrol Süreci nin güvenilirli i, kurallara uyumu, verimli ve etkin çal fl p çal flmad n belirlemek amac yla yukar da paragraftaki perspektif ile denetlenmektedir. Banka i şti ra kl eri ol an şi r ketl er i ni zi n kendi bünyelerinde ayrı bir er i ç denetim departmanı bulunmakta mıdır? Fortis Yat r m A.fi. ve Fortis Emeklilik ve Hayat A.fi. flirketlerinin bünyelerinde ba ms z olarak faaliyet gösteren Tetifl Kurulu ve müfettifllerimiz bulunmaktad r. FORTIS Factoring A.fi., FORTIS Leasing A.fi. FORTIS Bank Malta Ltd., FORTIS Bahreyn Branch a FORTIS Bank A.fi. Teftifl Kurulu olarak hizmet vermekteyiz. Banka bünyesi nde ne tür denetimler gerçekleşt i ril mektedir, Banka ve i şti r akl eri i çi n departmanını zca ne tür hi zmetler veril mektedir? Fortis Bank A.fi. Teftifl Kurulu olarak; ilk olarak her y l n son iki ay nda çok detayl bir çal flma yaparak denetim alan m za giren bütün Birim ve fiubelere yönelik risk de erlendirmesi sonras nda iflgücümüzle orant l olarak ifl birimleri ile de görüflmeler sonras nda denetim alanlar belirlenmektedir. 2 y l olarak belirlenen denetim alanlar önce Yürütme Komitesi ne sunulup onay al nd ktan sonra son olarak da Audit Komiteye sunulup nihai onay al n p Denetim Plan kesinlefltirilir. Teftifl Kurulumuz onaylanm fl 2 y ll k çal flma plan na ba l olarak; Birim/Ürün/ fl Süreçleri Denetimleri, Uygulama Denetimleri, Spot Birim/fiube Denetimleri, Integrated Audit Faaliyetleri, Bilgi Sistemleri Denetimi, fltirak Denetimleri, nceleme/soruflturma Faaliyetleri, Merkezden Denetim Faaliyetleri gibi denetim, inceleme ve soruflturma faaliyetlerini sürdürmektedir. İstihdam edeceğiniz iç denetçi lerde ne tür niteli kler aramakta sı nız? ç Denetçilerde; baflta ingilizce olmak üzere çok iyi düzeyde yabanc dil bilgisi, ö renmeye merak, ö renme kapasitesi yüksek, araflt r c, yarat c, dürüst, ahlakl, tutarl, yaflam sevinci ile dolu, ne istedi ini bilen, sab rl ve hedefleri yüksek, Türkiye s n rlar d fl nda da çal flabilecek oldukça önemli kiflisel özellikler aramaktay z.

17 34 YAKIN PLAN 35 YAKIN PLAN Koç Finansal Hizmetler ç Denetim Uygulamalar Stefano Perazzini Departmanını zda denetim i çi n özel bi r yazıl ım kullanıyor musunuz? ktisadi ve dari limler mezunu yo unluklu elemanlar n görev ald Teftifl Kurulu bünyemizde Bilgisayar, Elektrik/Elektronik, Makina, Endüstri, nflaat Mühendislik mezunu arkadafllar - m za da yer vermekteyiz. Teftifl Kurulu olarak ifllerimizi kolaylaflt r c programlar n yaz m öncesinde tasar m yapan arkadafllar m z bu tasar mlar n teknik arkadafllar m za anlat p onlar n yaz l m çal flmalar na yard mc olmaktad rlar. Bu sayede gelifltirdi imiz ve halen etkin olarak kulland m z yaz l mlar m z bulunmaktad r. Di er yandan, WEBFOCUS ve bilgiye ulaflmaya yönelik di er yaz l mlar da Kurulumuzda kullan lmaktad r. Mesl ekle ilgi li gerek ulusal gerekse de ulusl ararası gelişm e v e uygulamaları nasıl takip ediy orsunuz? Bankam z Üst Yönetiminin e itime önem veren, ça dafl ve geliflmeye yönelik destekleyici yaklafl - m, Teftifl Kurulu nun da geliflimine çok önemli katk larda bulunmufltur. Teftifl Kurulu nda görev yapan arkadafllar m z gerek yurt içi, gerekse yurtd fl e itimlere gönderip, mesleki düzeylerini sürekli gelifltirmelerine destek verilmifltir. FORTIS ile birlikte mesleki e itim, bilgi ve görgü çok daha fazla önem kazanm fl olup, FAS n kendi içinde kurdu u Belçika daki e itim Birimi ne arkadafllar - m z göndermeye bafllad k bile. Bankac l k alan nda e itimin, olmazsa olmaz, oldukça önemli ve kariyerde yukar lara t rmanmak için çok gerekli oldu u bilincinyle hareket etmekteyiz. CIA vey a benzeri sertif ikalara sahip iç denetçileriniz var mıdır? Bankam zda ilk CISA belgesi 2001 y l nda IT Audit Birimi yöneticisi arkadafl m z taraf ndan al nm fl olup, bugüne kadar 6 CIA, 4 CISA, 1 CFE gibi uluslararas sertifika ile 3 SPK leri Düzey Lisans ve 2 SPK Türev Ürünler Lisans sertifikas, elemanlar m z n girdikleri s navlar sonras nda kazan lm flt r. Sertifika alma yönünde arkadafllar m z hem maddi hem de manevi olarak desteklemeye devam etmekteyiz. FORTIS ile birlikte özellikle uluslararas sertifikalar n de- eri daha da artm fl olup, bizim için çok büyük anlam tafl maktad r. Ülkemizde finans sektöründe iç denetimin ulusl ararası standartlarda geli şimi için sizce neler ya pılmalıdı r? Türkiye de son birkaç y l öncesine kadar denetim; profesyonel bir ifl olmaktan ziyade, geçici bir süre çal fl l p, daha sonra yürütmeye geçilen ara bir görev olarak tercih edilmekteydi. Günümüzde denet i m, b i r yandan yürütmeye nitelikli elemanlar yetifltiririrken di er yandan artan say da denetim profesyonellerini de yetiflmeye bafllam flt r. Denetimin dünyadaki geliflimine paralel olarak ülkemizde olumlu geliflmenin bafllamas çok sevindiricidir. Türkiye ç Denetim Enstitüsü nün kurulup, faaliyete geçmesi ile birlikte denetim mesle inin geliflmesinin h z artm flt r. Enstitü nün faaliyetleri bu geliflmede çok önemli katk sa lam flt r. Türk i ye İç Deneti m Ensti tüsü nün faali - yetl eri hakkı ndaki görüşl eriniz nelerdir? Enstitü, denetimin uluslararas düzeyde ö retilmesi yönünde çabalar ile sertifikasyonuna öncülük ederek mesle inin geliflimine çok büyük katk sa lamaktad r. İç Deneti m dergisi hakkındaki görüş ve öneri lerini z nelerdir? ç Denetim dergisi mesleki alanda çok önemli katk larda bulunmaktad r. Meslektafllar m z n dergiye daha fazla yaz ve elefltirilerle katk da bulunmas ve derginin daha fazla kifli taraf ndan okumas n yönünde çabalar n artt rmalar n n mesle in bilinirli ine ve geliflmesine olumlu Koç Finansal Hizmetl er (KFS) İç Denetim Bölümü nün çal ışan sayı sı, organizasyonel yapısı, i dari ve fonksi yonel olarak hangi organa bağlı çalı şmakta olduğu gibi konularda neler söyl eyebili rs iniz? Yap ve Kredi Bankas n n sat nal m sonras nda KFS ç Denetim Bölümü nün çal flan say s 154 dür. KFS bir holding flirketi fleklinde faaliyet göstermekte oldu u için KFS ç Denetim Bölümü, hem bankan n hem de di er finansal ifltiraklerin denetiminden sorumludur. Banka içindeki Denetim Bölümü flube denetimleri, Genel Müdürlük denetimleri ve inceleme/soruflturmalar gerçeklefltirmektedir. Yerel düzenlemelerle uyumlu olarak, direkt olarak yönetim kuruluna raporlama yapan, otomatik kontrollerin gelifltirilmesi ve uygulanmas ndan sorumlu bir ç Kontrol Fonksiyonu da oluflturulmufltur. KFS düzeyinde ise yurt içi ve yurt d fl ifltiraklerin koordinasyonundan sorumlu ayr bir yap - m z mevcuttur. Tüm ifltiraklerimiz, hiyerarflik olarak yerel yönetime, fonksiyonel olarak da KFS Denetim e raporlama yapan bir denetim fonksiyonuna sahiptir. Standardlar, Metodolojiler ve Destek ismindeki birim ise direkt olarak KFS Denetim Baflkan na raporlama yapmakta olup KFS Denetim Bölümü için denetim standartlar ve metodolojilerini belirlemekten, denetim planlar n n uygulanmas nda iç denetçilere destek vermekten sorumludur. Uni Cre dito global iç denetim hizmetleri hakkı nda bil gi verir misi niz? UCI (Uni Credito Italiano) global iç denetim hizmetleri uluslararas en iyi uygulamalara sahiptir. UCI Denetim, uygulanacak denetim standartlar n tan mlar ve direkt ziyaretler veya bilgi ak fllar vas tas yla uygulamalar izler. KFS yi de içerecek flekilde tüm Yeni Avrupa bankalar - n n denetim planlar bir internet sitesinde muhafaza edilir ve bu site arac l yla denetim planlar n n iflleyifli takip edilir. Tüm Yeni Avrupa bankalar için, bu sitede denetim bulgular ve denetim sonras öneriler de yer al r. Her bankan n denetim bölümünün performans ve ilgili istatistikler çok yak ndan izlenmektedir. Banka iştirakleri olan şirket l erinizi n kendi bünyeleri nde ayrı birer i ç denetim departmanı bulunmakta mıdı r? Evet, bu genellikle bir zorunluluk olarak düflünülmektedir. Ancak gerek personel say s gerekse de ifllem hacminin az oldu u durumlarda, denetim aktivitesi KFS Denetim personeli taraf ndan yürütülmekte veya bu konuda destek sa lanmaktad r. Banka büny esi nde ne tür deneti ml er gerçekleştiril mektedir? Banka v e iştir akler i içi n depar tmanı nı zca ne tür hizmetler v er il mektedi r? Bankanız ve iştirakleri nde r i sk odakl ı denetim ve bilgi teknoloji si deneti mler i yapı lmakta mıdı r? Bu tür uzmanl ık i steyen iç denetim hizmetler i içi n bünyenizde i ç denetçi i sti hdam edi yor musunuz? Tüm denetimler (Basel II tan m uyar nca kredi, piyasa ve operasyonel riskler de dahil olmak üzere) ve denetim plan n n kendisi risk odak-

18 36 YAKIN PLAN 37 YAKIN PLAN l d r. Plan n haz rlanmas aflamas nda; riskin boyutu ve görülme s kl dikkate al narak de- iflik risklere spesifik a rl klar verilir. Bu bize, riskler hakk nda son bir de erlendirme yapmam za da imkan verir. Denetlenecek tüm birim/süreçler için Kas m ay nda gelecek y l n denetim planlar haz rlan r. Bu planlar haz rlan rken Banka ve ifltiraklerin tüm bölümleri için ilgili Genel Müdür Yard mc lar n n görüflleri ve risk alg lamalar da dikkate al n r. COBIT rehberi dikkate al narak haz rlanan IT Denetim plan na göre Banka ve ifltiraklerde sistematik olarak IT Denetimleri gerçeklefltirilir. Bu ba lamda; ç Kontrol Fonksiyonu, IT uzmanlar ndan oluflan bir grubu bünyesinde bar nd r r. Bu grup, IT sistemlerini güvenlik, gizlilik, bütünlük ve elverifllilik aç lar ndan de erlendirir, sistem gelifltirme yaflam e risini, yedekleme aktivitelerini, acil durum planlar n ve süreçleri inceler. ç Kontrol Fonksiyonu taraf ndan denetim faaliyetleri haricinde, otomatik araçlar vas tas yla uzaktan kontroller günlük olarak gerçeklefltirilir, yar -otomatik araçlar yard m yla da kara para aklama olaylar araflt r l r. Denetim Bölümü, flube incelemelerindeki bulgular ve ç Kontrol Fonksiyonu deste iyle Uyum Görevlisi ile yak n birliktelikte çal flarak kara para aklamay engellemek yönünde faaliyet gösterir. Ekim 2005 de, Denetim Bölümü Yolsuzluk Risk De erlendirme Projesi ni uygulamaya bafllam flt r. Bu proje vas tas yla iç ve d fl kaynakl potansiyel yolsuzluklar n engellenmesi hedeflenmektedir. Tüm bölümler ve ifltirakler yolsuzluk riski hakk nda oluflturduklar senaryolar taraf m za iletmifller ve sonuçlar yla y ll k denetim plan n n haz rlanmas na katk da bulunmufllard r. Söz konusu proje baz al narak çok yak n zamanda ç Kontrol Fonksiyonu nun alt nda bir yolsuzluk önleme birimi oluflturulmufltur. Bu birim, yolsuzluk tespit sistemleri, kontrol senaryolar ve erken uyar sinyalleri gelifltirmekten, flüpheli ifllemleri tespit ve araflt rmak için günlük kontrollerden sorumludur. Ayr ca; tüm çal flanlar n yolsuzluk olaylar nda Denetim Bölümü ile direkt iletiflime geçebilecekleri bir Özel Hat (Hot Line) oluflturulmufltur. İstihdam edeceğiniz iç denetçilerde ne tür niteli kler ar amaktasınız? Genellikle ekonomi veya di er bilimlerden yeni mezunlar tercih ediyoruz. ngilizce bilgisinin iyi olmas, analitik becerilere sahip olmas, iyi bilgisayar bilgisi ve iletiflim becerileri arad - m z niteliklerdir. Departmanını zda denetim içi n özel bir yazıl ım kull anı yor musunuz? fiube denetimlerinde kulland m z yaz l m sayesinde hem denetim uygulamalar hem de rapor yazma aflamalar tümüyle otomasyona tabidir. Genel Müdürlük denetim raporlar iyi tan mlanm fl denetim standartlar na gore yaz lmaktad r. Bunun yan s ra; iç denetçiler incelemelerinde bankan n sistemlerini kullanmaktad rlar. ç Kontrol Fonksiyonunda ise, sistem kaynaklar ve araçlar CBS deki uzaktan control rapor modülüdür. Oracle Application Development, Business Objects, Infinity FX System for Treasury, ICF Task Monitoring Tool, ACL di er kullan lan yaz l mlard r. Ayr ca; örneklem ve rapor takip sistemi için kendimizin gelifltirdi i ayr bir yaz l m da mevcuttur. Meslekl e il gil i gerek ulusal gerekse de uluslararas ı gelişme ve uygul amaları nasıl takip ediyorsu nuz? Baz denetim organizasyonlar n n üyesiyiz ve uluslararas geliflmelerle ilgili güncel bilgileri Internal Audit Magazine den, iç denetimle ilgili internet sitelerinden takip etmekteyiz. Bu internet sitelerinden baz lar ; IIA n n web sitesi, Deloitte in IAS Plus web sitesi, Knowledge Leader, Financial Executives International, European Union n web sitesidir. Ayr ca; Financial Times, Wall Street Journal gibi gazeteleri de düzenli takip etmekteyiz. Ulusal geliflmeleri ise BDDK, TBB, web siteleri veya Turkish Business World, Capital gibi dergilerden takip etmekteyiz. Bu konuda UCI nin know-how ise bizim için önemli bir avantajd r. İç denetçil er i n mesleki geli şiml erini sürdürmeleri ve kendil eri ni geli şti rmeleri içi n neler yapmaktasını z? ç denetçilerimizin kiflisel geliflimleri ve ihtiyaçlar do rultusunda, ayr ca meslekteki ulusal ve uluslararas geliflmelerle ilgili y l boyunca çeflitli e itimler düzenlemekteyiz. Türkiye de ve yurtd fl nda düzenlenen e itimlerin yan s ra ngilizce bilgilerini gelifltirmeleri için e itim olana sa lamaktay z. CIA veya benzeri sertifi kal ar a sahip i ç denetçil er i niz var mıdır? denetçil eriniz var mıdı r? Bir denetçimizde CIA, iki adedinde CISA, iki adedinde ise SMMM ve Sermaye Piyasas leri Düzey Lisans sertifikas mevcuttur. S navla ilgili ücretlerini ödeyerek iç denetçilerimizi CIA ve benzeri sertifikalar almalar yönünde devaml desteklemekteyiz. Ülkemizde fi nans sektöründe iç denetimi n ulusl ararası standartlarda geli şi mi i çi n sizce neler yapıl malıdır? CIA, CFSA, CISA vb. sertifikalar n iç denetçilerin mesleki alanda yetkinliklerini art rmalar için çok önemli olduklar na inan yorum. lave olarak, özellikle finans sektöründe kurumsal yönetim ilkelerinin çok önemli oldu unu düflünüyorum. Dolay s yla; uluslararas mesleki standartlara uyum sa layabilmek için iç denetçilerin önemi artacakt r. Bu konuda flirket üst yönetimlerinin iç denetim faaliyetlerine özellikle de u l u s l a r a r a s geliflim olanaklar ve spesifik denetim e itimleri konusunda verdi i destek çok önemlidir. Türk i ye İç Deneti m Ensti tüsü nün faali - yetl eri hakkı ndaki görüşl eriniz nelerdir? Hükümet d fl organizasyonlar aras nda Türkiye ç Denetim Enstitüsü nün sahip oldu u pozisyonun çok sayg de er oldu unu düflünmekteyim. Enstitü, güncel mesleki konularda çeflitli konferanslar organize etmekte ve faaliyetlerini duyurmaya çal flmaktad r. Bunlar n yan s ra, akademik çevrelerle ve kamu ile iliflkileri sayesinde ifl çevrelerinde görüfllerini ifade etme olana na sahip olacakt r. Bildi im kadar yla Türkiye deki profesyonel iç denetçilerin say s ile karfl laflt r ld nda Enstitü de kay tl aktif üyelerin say s çok fazla de ildir. Bu nedenle; yeni kampanyalar bafllat larak aktif üyelerin say s n n art r lmas n önerebilirim. İç Deneti m dergisi hakkındaki görüş ve öneri lerini z nelerdir? Derginiz çok kapsaml ve ayr cal kl bir yay n. Türkiye de denetçiler için çok önemli bir kaynak oldu unu ve e itimsel anlamda denetçilere destek sa lad n düflünüyorum.

19 38 YANSIMA 39 YANSIMA I.Kamu ç Denetim Konferans Ankara da yap ld ç Denetim Koordinasyon Kurulu ( DKK) ve Türkiye ç Denetim Enstitüsü (T DE) iflbirli i ile 22 Aral k 2005 tarihinde Ankara da I. Kamu ç Denetim Konferans yap ld. ç Denetim Koordinasyon Kurulu Baflkan ve Bütçe Malî Kontrol Genel Müdürü Dr. Hasan Gül, Maliye Bakan Kemal Unak tan, Türkiye ç Denetim Enstitüsü Baflkan Özlem Aykaç, Hazine Kontrolörleri Kurulu Baflkan Hikmet Esen in kat ld klar konferans n genifl bir özetini Yans ma bafll nda derledik. Dr. Hasan Gül: Öncelikle iç denetim sisteminin yeni kamu malî yönetim sistemimiz içerisinde nereye oturdu uyla ilgili k sa bir bilgi vererek bafllamak istiyorum. Türkiye de kamu malî yönetim sistemi çok önemli bir de iflim süreci içerisine girdi. Bu de iflim süreci, kamu malî yönetim sistemimizin, hem politika oluflturma hem bütçe haz rlama hem de denetim ve kontrol süreçlerini içeriyor. De iflimin amac, Türkiye de iyi iflleyen bir kamu malî yönetim sistemi kurmak. yi iflleyen bir kamu malî yönetim sistemi dedi imizde kamu malî yönetim alan nda disiplini sa layan, kamu kaynaklar n ülkenin politika önceliklerine uygun olarak tahsis eden ve kaynak kullan m nda etkinlik sa layan, ayr ca çok da önemli bir husus olan hesap verilebilirli i sa layan bir kamu malî yönetim sistemini kastediyoruz. Bu amaç çerçevesinde, ilk olarak 2005 y l nda orta vadeli bir perspektifi esas alan, 2006 ve 2008 i de kapsayan üç y ll k bütçeleme anlay fl na uygun bir bütçe haz rlad k. Olaylara daha genifl bir perspektifle bakmak, daha uzun vadeyi esas alan politikalar uygulamak ve bütçemizi de bu politikalara uygun olarak haz rlamay amaçlad k. Bu de ifliklikler yan nda, çok önemli bir de iflim de yeni kamu malî yönetim sistemimizde, malî kontrol ve denetim alan nda yaflanan geliflmelerdir. Bu noktada, yeni kamu malî yönetim sistemimiz aç s ndan iç denetime niye ihtiyaç duyuldu- u konusuna da k saca de inmek istiyorum. Bilindi i üzere, halen genel ve katma bütçeleri idarelerde, malî kontrol ve denetim görevi esas itibariyle Maliye Bakanl na ba l bütçe daire baflkanl klar, saymanl klar ve yine Maliye Bakanl - na ba l denetim elemanlar taraf ndan yerine getiriliyor. Ancak, 2006 y l bafl ndan itibaren bütçe daire baflkanl klar n n kapat lacak olmas, saymanl klar n görev alanlar n n uygunluk denetimi yapmaktan ç k p, muhasebe a rl kl olarak de ifliyor olmas sonucunda art k malî denetim görevi, ilgili idarelerde Maliye Bakanl denetim elemanlar ve Maliye Bakanl na ba l birimler yerine, idarelerin kendileri taraf ndan yerine getirilmeye bafllanacak. Maliye Bakanl ise, ilgili idarelerde malî kontrolü ve malî denetimi bizzat yapan birim olmaktan ç k p, düzenleyici ve sistemin iyi iflleyiflini gözetleyici bir role sahip olacak. Bu roldeki de iflimin de temel gere i olarak art k ilgili bakanl klardaki malî denetim iç denetçiler taraf ndan yap lmaya bafllanacak. Bunu basit bir de- ifliklik olarak görmemek gerekir; bu, bizim yeni kamu malî sistemimizin temeli olan yönetim sorumlulu u anlay fl n n gere idir ve bu yeni malî yönetim sistemimizin olmazsa olmazlar ndan, temel tafllar ndan birisidir. Öte yandan, 5018 say l Kanunda iç denetime iliflkin düzenlemelerin ç Denetim Koordinasyon Kurulu taraf ndan yap lmas öngörülüyor. Üyeleri Bakanlar Kurulu taraf ndan atanan ve 7 üyeden oluflan ç Denetim Koordinasyon Kurulu, 30 Haziran 2004 tarihinden bu tarafa faaliyetlerini sürdürüyor. ç Denetim Koordinasyon Kurulu nun, mesle in gerektirdi i düzenleme ve kurallar yaz l olarak oluflturmak, meslekî e itim ve sertifikasyon sa lamak, denetim raporlar n koordine ederek kamu oyuna yay nlamak, iç denetçilerin ba ms zl n ve tarafs zl n gözetmek ve kamuda iyi uygulama örneklerini tespit ederek yaymak gibi çok önemli görevleri var. ç Denetim Koordinasyon Kurulu nun çal flma usul ve esaslar hakk nda yönetmelik ile iç denetçi adaylar n belirleme, e itim ve sertifika yönetmeli i Resmî Gazete de yay mland. Bakanlar Kurulu karar yla ç kacak olan üçüncü yönetmelik olan iç denetçilerin çal flma usul ve esaslar na iliflkin yönetmelik ise yay mlanmak üzere Baflbakanl a gönderildi. Bu yönetmeli in de en k sa sürede ç kmas bekleniyor. Bu arada idareler itibariyle atanacak iç denetçi say lar tespit edildi ve iç denetçilerin özlük haklar na iliflkin düzenlemeler de yap ld. Ayr ca, Kurulumuz taraf ndan iç denetimi tan t - c toplant lar da düzenleniyor. Bu çerçevede, üniversite ve mahallî idarelerden de kat l mc - larla birlikte, stanbul ve Trabzon da iki adet tan t c toplant yap ld. Bu arada, gerek iç denetime iliflkin yönetmeliklerin haz rlanmas nda gerekse de e itim çal flmalar m zda iç denetim alan nda Türkiye de on y l aflk n bir süreden beri faaliyet gösteren ve bu alanda çok önemli bir bilgi ve deneyime sahip olan Türkiye ç Denetim Enstitüsü ile de iflbirli i yap ld. Bu konferans da, onlarla birlikte düzenliyoruz. Burada vurgulanmas gereken bir di er husus da, iç denetimden beklenen faydan n sa lanmas nda Maliye Bakanl d fl nda di er tüm kamu idarelerine de büyük görevler düfltü üdür. Özellikle iç denetimle ilgili düzenlemelerin merkezî yönetim d fl nda mahallî idareleri de kapsad dikkate al nd nda, kurumlar aras nda iflbirli inin önemi kendili inden ortaya ç k yor. Biz de, bu iflbirli i anlay fl içerisinde sivil toplum kurulufllar dahil, Türkiye ç Denetim Enstitüsü gibi tüm taraflarla ortak çal flmalar yürütüyoruz. Kurulun tüm bu çal flmalar n n nihaî amac ise, Türkiye de iç denetçili i uluslararas standartlarda yürütülen sayg n ve gelece i olan bir meslek haline getirmek. Bu amaca ulafl ld ölçüde de iç denetçiler, idarelerin kendisinden bekledi i güvence sa lama ve dan flmanl k faaliyetini tam anlam yla yerine getirebilecekler. Türkiye de kamuda iç denetim faaliyetinin bafllamas yla birlikte gündeme gelecek konulardan birisi de, iç denetim ile teftifl aras ndaki iliflkilerin düzenlenmesi gere idir. Türkiye de kendilerine teftifl, denetim ve soruflturma görevi verilen müfettifl ve kontrolörler var y l bafl ndan itibaren iç denetçilerin de denetim alan nda görev almalar yla birlikte, iç denetçilerle müfettifl ve kontrolörler aras nda yetki yönünden baz belirsizliklerin ortaya ç kmas söz konusu olabilecek. Bu bak mdan müfettifl ve kontrolörlerin yetki alanlar n n bir an önce yeniden tan mlanmas gerekiyor. Bu konferans n temel amac da, Türkiye ve di er ülkelerin örnekleri üzerinde de durarak, iç denetim ve teftifl uygulamalar aras ndaki iliflkilerin sa lam bir zemine oturtulmas na katk sa lamak ve hizmet etmektir. Ben, iç denetimin daha iyi tan nmas aç s ndan konunun uzmanlar n n da kat l m yla düzenlenecek bu tür konferanslar n çok faydal olaca na inan yorum. Bu inançla birlikte de konferans m za, gerek konuflmac gerekse kat l mc olarak sa lanan herkese teflekkür ediyorum. Kemal Unakıtan: Türkiyemizde büyük bir de- iflim yaflan yor. Daha do rusu Türkiye, de iflen dünyaya ayak uydurmak mecburiyetinde. Aksi takdirde, ülkemiz, tamamen o geliflen ülkelerden ayr, d fllanm fl kal r. Son zamanlarda, hepinizin gördü ü gibi, Türkiye de her konuda büyük bir iyileflme var. Bir ad m at l yor, bir de iflim yaflan yor. Tabi bu de iflimlerin, bu iyiye gidiflin devaml l n sa lamak için, Türkiye de baz yap sal reformlar yapmak laz m. Nas l, Türkiye enflasyonda büyük bir baflar kazanm flsa, o çok yüksek, otuz y ldan beri yaflad m z yüksek enflasyondan art k tek haneli enflasyona geçebildiysek, nas l sürekli bir büyümeyi sa layabiliyorsa Türkiye, faizlerde nas l düflmeyi, k - sacas ekonomide iyileflme, güven ve istikrar sa lam flsa, bunun kal c olabilmesi için yap sal reformlar yapmas flart. Türkiye çeflitli alanlarda bu reformlar yap yor ve yapmaya da devam edecek. Bunlardan birisi de kamu yönetiminde reform. Kamu yönetiminde reform derken, biz maliyeciler için de önemli olan kamu malî yönetiminde reform yapmak laz m. Maliye Bakanl olarak kamu malî yönetiminde 5018 say l Kemal Unak tan, Maliye Bakan

20 40 YANSIMA 41 YANSIMA Sistemimizde hizmeti yapmamaktan dolay, daha do rusu yap lmas gerekeni yapmamaktan dolay herhangi bir mesuliyet yok. Kanunla çok önemli bir reform yapt k say l Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu, Parlamentomuz taraf ndan 2003 y l n n Aral k ay nda kabul edildi.bu kanun çok önemli.eskiden, Türkiye de kamu malî yönetimini flekillendiren kanun Muhasebe-î Umumiye Kanunu idi. Bu, 76 y ldan beri Türkiye de uygulana gelmifl bir kanundu. fiimdi, 5018 say l Kanun bunu de- ifltirdi. Bu kanunla beraber, Türkiye de kamu malî yönetiminin anlay fl, bak fl aç s, prensipler de ifliyor, Türkiye, art k ben de ça dafl ülkeler gibi, malî yönetim yapaca m diyor. Bu sene Türkiye, ilk defa çok y ll bir bütçeye kavufluyor. Onun d fl nda, art k bütçede performans esas getiriliyor, saydaml k ve hesap verebilirlik geliyor. Bunlar, fevkalade önemli hususlar. Bir de denetim mekanizmas nda da de ifliklik yap l yor. Hükümetimiz kararl l k ve cesaretle bu ad mlar at yor ve bundan da geri dönüfl yok. Eskiden, bizde malî yönetimlerde ve kontrol ifllemlerinde Maliye Bakanl ve onun elemanlar bütün idareleri kontrol ederdi. Maliye müfettifllerimiz, muhasebat ve bütçe kontrolörlerimiz, hatta, saymanlar m z var; bunlarla kamunun bütün ödemeleri, harcamalar kontrolden geçiyor. fiimdi, bu de ifliyor. De iflen nedir? Bundan sonra denetmenlik, Maliye Bakanl ndan al n - yor, ilgili kurulufllara veriliyor. Peki, ne de ifliyor; yani, bunun mant nedir, yahut da ileri ülkeler niye böyle yap yor da biz de flimdi bundan sonra bunu yapaca z? De erli arkadafllar, hizmet görülürken o hizmetin gere i harcamay kontrol etmek önemli bir husus; çünkü, kullan lan kamunun kayna. Kamunun kayna dedi in zaman, burada saç bitmedik yetimin hakk var; o bak mdan iyi incelememiz laz m. Fakat, art k devir de iflti, eskisi gibi de il. Hizmet ön plana ç kt. Eski sistemde hizmetin yap lmas nda önleyici baz istenmeyen durumlar ortaya ç kabiliyor. Mesela, flimdi Maliyeden bir arkadafl m z usul ve esas bak mlar ndan incelemeyi yap yor, herhangi bir usule tak ld zaman mümkün de il, ona bir vize vermiyor. Hizmet yap lacak, acil, bu usule ait tenkit de çok fazla de erli de il; ama, diyor ki, ilgili arkadafl m z, bu usul yerine getirilmedi, ben, bundan dolay mesuliyet de almak istemiyorum, ödemeyi yapm yorum yahut da ödemenin yap lmas na izni vermiyorum. Bunu bizim bütçe de söylüyor, sayman da söyleyebiliyor. fiimdi, o hizmeti görecek olan birim s k fl yor, efendim, ya yapmam z laz m bunu, yapmazsak devlet s - k nt ya girecek ; çünkü, sistemimize öyle bir fley getirilmifl ki, e er hizmeti yapmamaktan dolay, daha do rusu yap lmas gerekeni yapmamaktan dolay herhangi bir mesuliyetin yok; mesuliyet, yaparsan bafll yor. Niye bunu yapt n diyerek Hele, eskiden daha beterdi bu ifl. fiunun alt ndaki pul noksan olmufl diyor, hizmeti oldu u gibi b rakt rabiliyor. Hizmet mühim de il, mühim olan o usuller yerine gelecek. Evet, devlette çok önemli bu; ama, art k bir de devletin menfaatinin nerede oldu unu iyi tespit etmemiz, yeni geliflen ça a göre bu ifli yorumlamam z icap ediyor. Diyor ki, ben anlamam, ilgili bakanl k deruhteyi mesuliyet als n. fiimdi mesuliyeti sen al rsan, buyur harcamay yap diyor. Mesuliyeti al rsan deyince ötekide bafll yor korkmaya, eyvah, bunun alt nda acaba ne mesuliyet var, acaba flu olur mu, bu olur mu derken hizmet kal yor ortada. fiimdi, yabanc bir uzman gelmifl Türkiye ye, incelemeler yapm fl, sonunda Türkiye nin idari yap lanmas kamu yönetimi hakk nda da rapor yazm fl. Demifl ki, bu Türkiye kalk n r kalk nmas na; ama, mevzuat müsait de il demifl. Bizde öyle bir yap söz konusu. Kamu malî yönetimi, iflte bu anlay fl ça dafl flekilde yorumlayan bir kanun. Nereye veriyoruz biz? lgili devlet dairesine. Buyurun, iç denetimi de siz yap n; çünkü, hizmetin amaç ve hedefine uygun flekilde oradan yetiflen denetici, iç denetçi, ona göre yorumlayacak art k. Biz de bir ödeme yap lacak, Sa l k Bakanl nda hastane yap lm fl, ifller görülmüfl, ödemesi yap lacak, bizim sayman diyor ki, Ben ödemem bunu. Müteahhit iki seneden beri alamam fl paras n. Yaz k, zavall dolafl p duruyor, Bana ifl yapt rd n z, param verin diyor. Bunlar n hepsi yavafl yavafl bu anlay flla de- iflecek. Bunu yorumlayan yeni yap olan iç denetim de, bunun için çok önemli say l Kanun kapsaml bir kanun. Avrupa Birli i ne de uyum sa layan bir kanun. Onun için biz, bunu 2003 te kabul ettik; 2003, 2004 ve 2005 te baz hükümleri devreye girdi, fakat art k 2006 da bütün hükümleri yürürlü e giriyor. Bununla ilgili olarak Avrupa Birli i ülkeleriyle birlikte çal fl yoruz. Fransa, Hollanda, ve Alman Maliye Bakanl klar yla çal fl yoruz. Avrupa Birli i ndeki uygulamalara da bir yandan dikkat ediyoruz, onlarla efllefltirme çal flmas yap yoruz. Bu arada da 2004 ve 2005 teki uygulamalardan dolay baz maddelerin de ifltirilmesiyle ilgili bir kanun teklifi daha haz rlad k; çünkü, bu dinamik bir kanun. Bakaca z, bunu uygularken baz s k nt lar m z olursa, bunlarda baz ufak tefek de ifliklikleri sonra yapaca z. Haz rlad m z, Say n Cumhurbaflkan m zdan döndü. ki esastaki de iflikli i de yaparsak tamamlanacak. Mevzuat yönünden iflimizi bitirmifl olaca z. Çünkü, bizim bu reformdan ne geri dönme, ne bu reformu yavafllatma lüksümüz var. H zl ad mlarla gidece- iz. Tabi bunu yaparken de bu arada kamunun bütün yöneticilerini de bizim ayd nlatmam z ve e itmemiz gerekiyor. Maliye Bakanl, Bütçe Genel Müdürlü ü ve Muhasebat Genel Müdürlü ü olarak. Maliye Bakanl m z olarak bunu yapma gayreti içerisinde. Bir Koordinasyon Kurulumuz var, çünkü, kamu, malî yönden yeniden yap lan yor, anlay fl olarak da de ifliyoruz. fiimdi, iç denetçilik müessesesi de, bu bak mdan önemli oluyor. flin bir uygulamas, bir de denetimi var. Uygulamas n yapan yönetimin bafl nda da kamunun o önemli insan kayna denetmenler, müfettifller, kontrolörler var. Genellikle kamudaki üst yönetimin kayna kamu denetmenlerinden gelir. O bak mdan sizler, kamuyu yönlendiren kimselersiniz. nsan denetim yapa yapa onun nas l oldu unu da ö reniyor, bir müddet sonra da sabit göreve geldi inde orada baflar l bir yönetim oluyor. Kamu, üst düzey insan kayna n çok iyi meydana getirmifl. ç denetçili i iyi kavraman z laz m. Kendi biriminizdeki hizmeti denetlerken, o hizmetin amac n, hedefini nazar itibara alacaks n z. E er bir yerde bir baraj yap l yor, onun ifllemleriyle ilgili denetim yap yorsan z, o baraj n bir an önce yap lmas n n memlekete neler kazand raca n siz çok daha iyi bileceksiniz bundan sonra. Neden; çünkü, oradas n z siz, o idarenin içindesiniz, onunla yo rulmuflsunuz, belki mühendissiniz, belki maliyecisiniz, belki ekonomistsiniz; ama, o hizmetin ne oldu unu sizler di erlerinden çok daha iyi bilecek ve ona göre de erlendireceksiniz. E er, bir Millî E itim Bakanl na herhangi bir kitap, araç-gereç, bilgisayar al n yorsa, onun al nmamas n n sonuçlar n n da ne oldu unu bileceksiniz ki, ona göre denetleyeceksiniz. Kamunun menfaatini çok daha kapsaml bir flekilde ele alacaks n z. De erli arkadafllar, Türkiye yap sal reformlara devam edecektir; çünkü, Türkiye, Avrupa Birli- i ne girmek için müzakerelere bafllam fl bir ülke, yani, Avrupa Birli ine üyelik süreci bafllad. Bu bak mdan o süreç içerisinde kendine düflen vazifeleri yerine getirmesi icap ediyor. Avrupa Birli i ile müzakere süreci Avrupa Birli i ile pazarl k süreci de il, bunu bilin. Avrupa Birli i nin bir müktesebat var. Bu müktesebata nas l uyaca z, bunun sürecidir bu. Dolay s yla, Avrupa Birli i nden daha ziyade kendi içimizde geçecek olan bir süreçtir, kendimizle yüzleflece iz, kendimizle hesaplaflaca z, kendimizi nas l de- ifltirece iz ona bakaca z. Bu süreci müktesebata ne kadar çabuk uyarsak, reformlar m z ne kadar h zl yapabilirsek o kadar h zl geçece iz. Yani bize ba l bir fley. Bu, Türkiye nin menfaatine mi? Evet, Türkiye nin menfaatine. Avrupa müktesebat nda yer alan kriterleri o kriterleri Türkiye ye tafl mak oraya üye olmaktan daha önemli bana göre. Bu kriterlerden biri kamudaki malî yönetimdir. Kamu malî yönetiminde önemli ayaklar ndan biri de, bu iç denetçiliktir. Özlem Ayk aç: Öncelikle sizlere Enstitümüzü tan tmak, sonra iç denetim mesle inin k saca bir tan m ve amac na de inerek iç denetçilerin rollerinin üzerinden geçmek istiyorum. Konuflmam n önemli bir bölümünde de üst yönetimin, iç denetimin baflar l olmas konusunda üstüne düflen görevleri üzerinde duraca m. Zira, iç denetimin baflar l olabilmesi için, üst yönetimin deste i kesinlikle flart ve üst yönetimin oynad rol son derece önemli. Burada üst yönetim derken, iki mevkiden bahsediyoruz. Birincisi idari olarak iç denetçilerin ba l bulunduklar amirliklerdir. Bir de iç denetimin fonksiyonel olarak ba l bulundu u uluslararas standartlar çerçevesinde denetim komitesi bulunmaktad r ki kamuda bu görevi ç Denetim Koordinasyon Kurulu üstlenmifltir. Türkiye ç Denetim Enstitüsü (T DE), Uluslararas ç Denetçiler Enstitüsü olan Institute of Internal Auditors IIA in Türkiye deki tek temsilcisidir. ç denetim küresel bir meslek ve belki bizler daha yeni telaffuz ediyoruz; ama, dünyada bu konuyla ilgili olarak 1941 y l nda New York ta

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uygulama Önerileri 59 Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar ndan Standart 1110 un Yorumu lgili Standart 1110 Kurum çi Ba

Detaylı

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*)

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Yönetmelik, Türkiye Bilimsel

Detaylı

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES Ahmet AKIN / TÜRMOB Yönetim Kurulu Üyesi 387 388 Genel Oturum III - Meslek Mensuplar Aç s ndan Türkiye Denetim Standartlar n

Detaylı

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif Dr. Yeflim Toduk Akifl Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif flirket birleflmeleri ve sat nalmalar, türkiye deki küçük iflletmelerden, dev flirketlere kadar her birinin gündeminde olmaya devam

Detaylı

30 > 35. nsan Kaynaklar. > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu

30 > 35. nsan Kaynaklar. > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu 30 > 35 nsan Kaynaklar > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu > nsan Kaynaklar Personele Göre fl De il, fle Göre Personel. stanbul Büyükflehir Belediyesi, Personele Göre

Detaylı

filetmelerde Ç DENET M N KURULMASI, ROLÜ VE ÖNEM

filetmelerde Ç DENET M N KURULMASI, ROLÜ VE ÖNEM filetmelerde Ç DENET M N KURULMASI, ROLÜ VE ÖNEM Ali Kamil UZUN / DRT Ba ms z Denetim ve SMMM A.fi. 403 404 1. Salon - Paralel Oturum VII - flletmelerde ç Denetimin Kurulmas, Rolü ve Önemi/Ali Kamil UZUN

Detaylı

Ak ld fl AMA Öngörülebilir

Ak ld fl AMA Öngörülebilir Ak ld fl AMA Öngörülebilir Ak ld fl AMA Öngörülebilir Kararlar m z Biçimlendiren Gizli Kuvvetler Dan Ariely Çevirenler Asiye Hekimo lu Gül Filiz fiar ISBN 978-605-5655-39-6 2008, Dan Ariely Orijinal ad

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

EVOK Güvenlik in hedefi daima bu kalite ve standartlarda hizmet sunmakt r. Hasan ERDEM R. Mustafa AL KOÇ. Yönetim Kurulu Baflkan.

EVOK Güvenlik in hedefi daima bu kalite ve standartlarda hizmet sunmakt r. Hasan ERDEM R. Mustafa AL KOÇ. Yönetim Kurulu Baflkan. EVOK Güvenlik, ülkemizde büyük ihtiyaç duyulan güvenlik hizmetlerine kalite getirmek amac yla Mustafa Alikoç yönetiminde profesyonel bir ekip taraf ndan kurulmufltur. Güvenlik sektöründeki 10 y ll k bilgi,

Detaylı

II. AMAÇ ve HEDEFLER 6-STRATEJ K ALAN: B L fi M TEKNOLOJ LER 6.1.STRATEJ K AMAÇ: Hizmetlerin kaliteli, güvenli, verimli, h zl ve düflük maliyetle sunulmas d r. STRATEJ K HEDEF 6.1.a) Birimler aras tam

Detaylı

1.Proje nedir? Proje benzersiz bir ürünü ya da hizmeti ortaya koyabilmek için gösterilen s n rl süreli / geçici bir u ra t r.

1.Proje nedir? Proje benzersiz bir ürünü ya da hizmeti ortaya koyabilmek için gösterilen s n rl süreli / geçici bir u ra t r. Proje Döngüsü 1 1.Proje nedir? 1 Tan m Proje benzersiz bir ürünü ya da hizmeti ortaya koyabilmek için gösterilen s n rl süreli / geçici bir u ra t r. Projenin s n rl bir süre içerisinde ve s n rl para

Detaylı

S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER

S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER Erol LENGERL / Akis Ba ms z Denetim ve SMMM A.fi. 473 474 2. Salon - Paralel Oturum VIII - Sistem ve Süreç Denetiminde Karfl lafl lan

Detaylı

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas 1 Prof. Dr. Yunus Kishal Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi Tekdüzen Hesap Sistemi ve Çözümlü Muhasebe Problemleri 4. Bas Tekdüzen Muhasebe Sistemi Uygulama Tebli leri

Detaylı

performansi_olcmek 8/25/10 4:36 PM Page 1 Performans Ölçmek

performansi_olcmek 8/25/10 4:36 PM Page 1 Performans Ölçmek Performans Ölçmek Cep Yönderi Dizisi Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar en yayg n meydan okumalara ivedi çözümler öneriyor. Dizi içinde yer alan her kitapta, güçlü

Detaylı

Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor?

Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor? Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor? Doç.Dr. Nilgün GÖRER TAMER (Şehir Plancısı) Her fakülte içerdiği bölümlerin bilim alanına bağlı olarak farklılaşan öznel

Detaylı

KÜRESEL GELİŞMELER IŞIĞI ALTINDA TÜRKİYE VE KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ EKONOMİSİ VE SERMAYE PİYASALARI PANELİ

KÜRESEL GELİŞMELER IŞIĞI ALTINDA TÜRKİYE VE KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ EKONOMİSİ VE SERMAYE PİYASALARI PANELİ KÜRESEL GELİŞMELER IŞIĞI ALTINDA TÜRKİYE VE KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ EKONOMİSİ VE SERMAYE PİYASALARI PANELİ 12 NİSAN 2013-KKTC DR. VAHDETTIN ERTAŞ SERMAYE PIYASASI KURULU BAŞKANI KONUŞMA METNİ Sayın

Detaylı

Uygulama Önerisi 2120.A1-3: Üç Ayl k Finansal Raporlama, Özel Durum Aç klamalar ve Yönetim Onaylar Konusunda ç Denetçinin Rolü

Uygulama Önerisi 2120.A1-3: Üç Ayl k Finansal Raporlama, Özel Durum Aç klamalar ve Yönetim Onaylar Konusunda ç Denetçinin Rolü Uygulama Önerileri 229 Uygulama Önerisi 2120.A1-3: Üç Ayl k Finansal Raporlama, Özel Durum Aç klamalar ve Yönetim Onaylar Konusunda ç Denetçinin Rolü Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar

Detaylı

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Otomasyon Sistemleri E itiminde Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Murat Ayaz Kocaeli Üniversitesi Teknik E itim Fakültesi, Elektrik E itimi Koray Erhan Kocaeli Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi,

Detaylı

KDV BEYAN DÖNEM, TAKV M YILININ ÜÇER AYLIK DÖNEMLER OLAN MÜKELLEFLER

KDV BEYAN DÖNEM, TAKV M YILININ ÜÇER AYLIK DÖNEMLER OLAN MÜKELLEFLER KDV BEYAN DÖNEM, TAKV M YILININ ÜÇER AYLIK DÖNEMLER OLAN MÜKELLEFLER Bülent SEZG N* 1-G R fi Katma de er vergisinde vergilendirme dönemi, 3065 Say l Katma De- er Vergisi Kanununun 39 uncu maddesinin 1

Detaylı

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl 220 ÇEfi TL ADLARLA ÖDENEN C RO PR MLER N N VERG SEL BOYUTLARI Fatih GÜNDÜZ* I-G R fi G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl Primi,Has lat Primi, Y l Sonu skontosu)

Detaylı

Mercer küresel/yerel bazda yılda 700 ün üzerinde İK nın farklı konularında araştırma yapmaktadır.

Mercer küresel/yerel bazda yılda 700 ün üzerinde İK nın farklı konularında araştırma yapmaktadır. İnsan Kaynaklarının Dönüşümü 2010 Araştırması Sonuçları www.mercer.com 2010 PERYÖN & Mercer İK Dönüşümü Araştırması Mercer küresel/yerel bazda yılda 700 ün üzerinde İK nın farklı konularında araştırma

Detaylı

Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü 07.03.2012 06:18

Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü 07.03.2012 06:18 http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/03/201203... 1 of 5 6 Mart 2012 SALI Resmî Gazete Sayı : 28225 Atatürk Üniversitesinden: YÖNETMELİK ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ ASTROFİZİK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ

Detaylı

Genel Yay n S ra No: 178 2010/20. Yay na Haz rlayan: Av. Celal Ülgen / Av. Coflkun Ongun

Genel Yay n S ra No: 178 2010/20. Yay na Haz rlayan: Av. Celal Ülgen / Av. Coflkun Ongun Genel Yay n S ra No: 178 2010/20 ISBN No: 978-605-5614-56-0 Yay na Haz rlayan: Av. Celal Ülgen / Av. Coflkun Ongun Tasar m / Uygulama Referans Medya ve Reklam Hiz. Ltd. Tel: +90.212 347 32 47 e-mail: info@referansajans.com

Detaylı

TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE

TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE Prof. Haberal dan Yeni Bir Uluslararas At l m: TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE Dünyan n dört bir yan ndan yüzlerce biliminsan Prof. Dr. Mehmet Haberal taraf ndan kurulan Türk Dünyas Transplantasyon

Detaylı

İÇ KONTROL. ç Kontrol Dairesi. I lda Arslan. 2 ubat 2009 / ISPART A

İÇ KONTROL. ç Kontrol Dairesi. I lda Arslan. 2 ubat 2009 / ISPART A İÇ KONTROL ç Kontrol Dairesi I lda Arslan 2 ubat 2009 / ISPART A İç Kontrol Tanım ç Kontrol, kurumlar n, yöneticileri ve çal anlar taraf ndan uygulanan; kurumlar n hedeflerinin el de edilmesinde gereken

Detaylı

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi Baflkent Üniversitesi T p Fakültesi Adana Eriflkin Kemik li i Nakil ve Hücresel Tedavi Merkezi, Türkiye

Detaylı

Cep Yönderi Dizisi. Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar

Cep Yönderi Dizisi. Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar Koçluk Cep Yönderi Dizisi Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar en yayg n meydan okumalara ivedi çözümler öneriyor. Dizi içinde yer alan her kitapta, güçlü ve zay f yanlar

Detaylı

önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir

önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir 2002 May s ay nda yap lan Birleflmifl Milletler Çocuk Özel Oturumu öncesinde tüm dünyada gerçeklefltirilen Çocuklar çin Evet Deyin kampanyas na Türkiye

Detaylı

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY brahim ERCAN * 1- GENEL B LG : Motorlu tafl t sürücüleri kurslar, 5580 say l Özel Ö retim Kurumlar Kanunu kapsam nda motorlu tafl

Detaylı

Proje Yönetiminde Toplumsal Cinsiyet. Türkiye- EuropeAid/126747/D/SV/TR_Alina Maric, Hifab 1

Proje Yönetiminde Toplumsal Cinsiyet. Türkiye- EuropeAid/126747/D/SV/TR_Alina Maric, Hifab 1 Proje Yönetiminde Toplumsal Cinsiyet Türkiye- EuropeAid/126747/D/SV/TR_Alina Maric, Hifab 1 18 Aral k 1979 da Birle mi Milletler Genel cinsiyet ayr mc l n yasaklayan ve kad n haklar n güvence alt na alan

Detaylı

STRATEJ K V ZYON BELGES

STRATEJ K V ZYON BELGES STRATEJ K V ZYON BELGES BEYAZ K TAP S UNUfi Sivil toplum; demokrasi, insan haklar ve hukuk devleti kavramlar n n yerleflmesiyle ilgili taleplerden ekonomiyle ilgili endiflelere kadar sosyal yaflama dair

Detaylı

SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar. Amaç

SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar. Amaç SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Siirt Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama

Detaylı

Giresun Üniversitesi Akademik Değerlendirme Ve Kalite Geliştirme Uygulama Yönergesi

Giresun Üniversitesi Akademik Değerlendirme Ve Kalite Geliştirme Uygulama Yönergesi Giresun Üniversitesi Akademik Değerlendirme Ve Kalite Geliştirme Uygulama Yönergesi Amaç Madde 1- Bu Yönergenin amacı; Giresun Üniversitesi'nin akademik değerlendirme ve kalite geliştirme ile stratejik

Detaylı

HEMŞİRE İNSANGÜCÜNÜN YETİŞTİRİLMESİ VE GELİŞTİRİLMESİ

HEMŞİRE İNSANGÜCÜNÜN YETİŞTİRİLMESİ VE GELİŞTİRİLMESİ HEMŞİRE İNSANGÜCÜNÜN YETİŞTİRİLMESİ VE GELİŞTİRİLMESİ Doç. Dr. Ülkü TATAR BAYKAL İÜ Florence Nightingale Hemşirelik Fakültesi Hemşirelikte Yönetim Anabilim Dalı ve Yönetici Hemşireler Derneği Yönetim Kurulu

Detaylı

Gürcan Banger Enerji Forumu 10 Mart 2007

Gürcan Banger Enerji Forumu 10 Mart 2007 Enerji ve Kalkınma Gürcan Banger Enerji Forumu 10 Mart 2007 Kırılma Noktası Dünyanın gerçeklerini kırılma noktalarında daha iyi kavrıyoruz. Peşpeşe gelen, birbirine benzer damlaların bir tanesi bardağın

Detaylı

Prof. Dr. Erdal Birol Bostanc Sempozyum II. Baflkan

Prof. Dr. Erdal Birol Bostanc Sempozyum II. Baflkan De erli Meslektafllar m, stanbul Gastroenteroloji Cerrahisi Derne i ve Sempozyum Düzenleme Kurulu ad na sizleri 11-12 Mart 2016 tarihleri aras nda stanbul Marriott Hotel fiiflli'de gerçeklefltirilecek

Detaylı

2008 1. Çeyrek Finansal Sonuçlar. Konsolide Olmayan Veriler

2008 1. Çeyrek Finansal Sonuçlar. Konsolide Olmayan Veriler 2008 1. Çeyrek Finansal Sonuçlar Konsolide Olmayan Veriler Rakamlarla Halkbank 70 y l Kooperatif ve KOB kredilerinde 70 y ll k tecrübe ve genifl müflteri taban Halkbank n rekabette kuvvetli yönleridir.

Detaylı

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme 2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme Proje bütçesi haz rlarken dikkat edilmesi gereken üç aflama vard r. Bu aflamalar flunlard r: Kaynak belirleme ve bütçe tasla n n haz rlanmas Piyasa araflt

Detaylı

Üniversite Hastaneleri Mali Sorunları ve Ortak Kullanım Yönetmeliği

Üniversite Hastaneleri Mali Sorunları ve Ortak Kullanım Yönetmeliği Üniversite Hastaneleri Mali Sorunları ve Ortak Kullanım Yönetmeliği Beklentiler Sorunlar Dr. A. Sadık Kılıçturgay ÜHBD Yönetim Kurulu Üyesi, ÜHB Geri Ödeme Çalışma Kurulu Üyesi Üniversite Hastaneleri Mali

Detaylı

.. 95. Çeviren: Dr. Almagül sina

.. 95. Çeviren: Dr. Almagül sina .. 95 Türkiye ile Kazakistan: Karfl l kl Kazan mlara Dayal Bir flbirli i Bektas Mukhamejanov * Çeviren: Dr. Almagül sina Kazakistan ba ms zl n kazand ndan itibaren, d fl politika stratejisinde çok yönlü

Detaylı

Prof. Dr. Neslihan OKAKIN

Prof. Dr. Neslihan OKAKIN I Prof. Dr. Neslihan OKAKIN Marmara Üniversitesi..B.F. Çal flma Ekonomisi ve Endüstri liflkileri Bölümü Yönetim ve Çal flma Psikolojisi Anabilim Dal Ç a l fl m a Y a fl a m n d a nsan Kaynaklar Yönetimi

Detaylı

Endüstri Mühendisliğine Giriş. Jane M. Fraser. Bölüm 2. Sık sık duyacağınız büyük fikirler

Endüstri Mühendisliğine Giriş. Jane M. Fraser. Bölüm 2. Sık sık duyacağınız büyük fikirler Endüstri Mühendisliğine Giriş Jane M. Fraser Bölüm 2 Sık sık duyacağınız büyük fikirler Bu kitabı okurken, büyük olasılıkla öğreneceğiniz şeylere hayret edecek ve varolan bilgileriniz ve belirli yeni becerilerle

Detaylı

İşletme Gelişimi Atölye Soruları

İşletme Gelişimi Atölye Soruları İşletme Gelişimi Atölye Soruları Şemsettin Akçay Satış Pazarlama ve İnovasyon Mühendisi İşletmenizi Başarıya Götüren 50 Soru! Bir gün küçük kızımız Lara (o zaman 3.5 yaşındaydı): Baba deniz gölgesi nedir,

Detaylı

Sayın Bakanım, Sayın Rektörlerimiz ve Değerli Katılımcılar,

Sayın Bakanım, Sayın Rektörlerimiz ve Değerli Katılımcılar, Sayın Bakanım, Sayın Rektörlerimiz ve Değerli Katılımcılar, Orman ve Su İşleri Bakanımız Sn. Veysel Eroğlu nun katılımları ile gerçekleştiriyor olacağımız toplantımıza katılımlarınız için teşekkür ediyor,

Detaylı

Degisimi_Yonetmek 4/19/10 5:12 PM Page 1 De iflimi Yönetmek

Degisimi_Yonetmek 4/19/10 5:12 PM Page 1 De iflimi Yönetmek De iflimi Yönetmek Cep Yönderi Dizisi Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar en yayg n meydan okumalara ivedi çözümler öneriyor. Dizi içinde yer alan her kitapta, güçlü

Detaylı

Öncelikle basın toplantımıza hoş geldiniz diyor, sizleri sevgiyle ve saygıyla selamlıyorum.

Öncelikle basın toplantımıza hoş geldiniz diyor, sizleri sevgiyle ve saygıyla selamlıyorum. Gümrük Ve Ticaret Bakanı Sn. Nurettin CANİKLİ nin Kredi Kefalet Kooperatifleri Ortaklarının Borçlarının Yapılandırılması Basın Toplantısı 24 Eylül 2014 Saat:11.00 - ANKARA Kredi Kefalet Kooperatiflerinin

Detaylı

SERMAYE PİYASASI KURULU İKİNCİ BAŞKANI SAYIN DOÇ. DR. TURAN EROL UN. GYODER ZİRVESİ nde YAPTIĞI KONUŞMA METNİ 26 NİSAN 2007 İSTANBUL

SERMAYE PİYASASI KURULU İKİNCİ BAŞKANI SAYIN DOÇ. DR. TURAN EROL UN. GYODER ZİRVESİ nde YAPTIĞI KONUŞMA METNİ 26 NİSAN 2007 İSTANBUL SERMAYE PİYASASI KURULU İKİNCİ BAŞKANI SAYIN DOÇ. DR. TURAN EROL UN GYODER ZİRVESİ nde YAPTIĞI KONUŞMA METNİ 26 NİSAN 2007 İSTANBUL Sözlerime gayrimenkul ve finans sektörlerinin temsilcilerini bir araya

Detaylı

AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR

AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR SEÇ LM fi TÜRK YE F NANSAL RAPORLAMA STANDARTLARI AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR Prof. Dr. Cemal B fi (Marmara Üniversitesi) Doç. Dr. Yakup SELV ( stanbul Üniversitesi) Doç. Dr. Fatih YILMAZ ( stanbul Üniversitesi)

Detaylı

ATAÇ Bilgilendirme Politikası

ATAÇ Bilgilendirme Politikası ATAÇ Bilgilendirme Politikası Amaç Bilgilendirme politikasının temel amacı, grubun genel stratejileri çerçevesinde, ATAÇ İnş. ve San. A.Ş. nin, hak ve yararlarını da gözeterek, ticari sır niteliğindeki

Detaylı

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM D YABETLE YAfiAMAK Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Diyabet,

Detaylı

Mesle imizin ve hukuk devletinin teminat olan genç avukatlara arma and r. stanbul Barosu SEM Yürütme Kurulu

Mesle imizin ve hukuk devletinin teminat olan genç avukatlara arma and r. stanbul Barosu SEM Yürütme Kurulu Mesle imizin ve hukuk devletinin teminat olan genç avukatlara arma and r. stanbul Barosu SEM Yürütme Kurulu Cumhuriyeti ve onun gereklerini yüksek sesle anlat n z. Bunu yüreklere yerlefltirmek için elveriflli

Detaylı

TÜRKİYE SERMAYE PİYASALARINDA MERKEZİ KARŞI TARAF UYGULAMASI 13 MAYIS 2013 İSTANBUL DR. VAHDETTİN ERTAŞ SERMAYE PİYASASI KURULU BAŞKANI KONUŞMA METNİ

TÜRKİYE SERMAYE PİYASALARINDA MERKEZİ KARŞI TARAF UYGULAMASI 13 MAYIS 2013 İSTANBUL DR. VAHDETTİN ERTAŞ SERMAYE PİYASASI KURULU BAŞKANI KONUŞMA METNİ TÜRKİYE SERMAYE PİYASALARINDA MERKEZİ KARŞI TARAF UYGULAMASI 13 MAYIS 2013 İSTANBUL DR. VAHDETTİN ERTAŞ SERMAYE PİYASASI KURULU BAŞKANI KONUŞMA METNİ Sayın BDDK Başkanım, İktisadi Araştırmalar Vakfı, Borsamız

Detaylı

Meriç Uluşahin Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulu Başkan Vekili. Beşinci İzmir İktisat Kongresi

Meriç Uluşahin Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulu Başkan Vekili. Beşinci İzmir İktisat Kongresi Meriç Uluşahin Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulu Başkan Vekili Beşinci İzmir İktisat Kongresi Finansal Sektörün Sürdürülebilir Büyümedeki Rolü ve Türkiye nin Bölgesel Merkez Olma Potansiyeli 1 Kasım

Detaylı

BA IMSIZ DENET M ULUSLARARASI DENET M STANDARTLARI KAPSAMINDA

BA IMSIZ DENET M ULUSLARARASI DENET M STANDARTLARI KAPSAMINDA ULUSLARARASI DENET M STANDARTLARI KAPSAMINDA BA IMSIZ DENET M Doç.Dr. Lerzan KAVUT stanbul Üniversitesi flletme Fakültesi Doç.Dr. Oktay TAfi stanbul Teknik Üniversitesi flletme Fakültesi Dr. Tuba fiavli

Detaylı

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z Nisan 2010 ISBN 978-9944-60-631-8 1. Bask, 1000 Adet Nisan 2010 stanbul stanbul Sanayi Odas Yay nlar No: 2010/5 Araflt rma fiubesi Meflrutiyet

Detaylı

LE LG L YÖNETMEL KLER N DE ERLEND R LMES TOPLANTISI YAPILDI

LE LG L YÖNETMEL KLER N DE ERLEND R LMES TOPLANTISI YAPILDI Haberler 4857 SAYILI fi KANUNU LE LG L YÖNETMEL KLER N DE ERLEND R LMES TOPLANTISI YAPILDI 14 May s 2004 tarihinde Sendikam z Binas Mesut Erez Konferans Salonunda 4857 Say l fl Kanunu le lgili Yönetmeliklerin

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları I Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları II Yay n No : 2056 Hukuk Dizisi : 289 1. Bas Kas m 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-953 - 8

Detaylı

KDU (Kazanım Değerlendirme Uygulaması) nedir?

KDU (Kazanım Değerlendirme Uygulaması) nedir? KDU (Kazanım Değerlendirme Uygulaması) nedir? Kazanım Değerlendirme Uygulaması (KDU), Vitamin Ortaokul Kurumsal üyesi olan özel okullarda, öğrencilerin bilgi ve beceri düzeylerinin bilişsel süreçler çerçevesinde

Detaylı

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama 21 G R fi Araflt rman n amac na ba l olarak araflt rmac ayr ayr nicel veya nitel yöntemi kullanabilece i gibi her iki yöntemi bir arada kullanarak da araflt rmas n planlar. Her iki yöntemin planlama aflamas

Detaylı

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü Nükleer Santrallerde Enerji Üretimi ve Personel E itimi Mehmet TOMBAKO LU* Girifl Sürdürülebilir kalk nman n temel bileflenlerinden en önemlisinin enerji oldu unu söylemek abart l olmaz kan s nday m. Küreselleflen

Detaylı

AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*)

AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*) AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*) Amaç Madde 1. Bu Esaslar, kurulufllar n teknolojik AR-GE yapma yetene inin TÜB TAK taraf ndan de erlendirilmesine iliflkin usul ve esaslar belirlemektedir. Kapsam

Detaylı

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ 120 kinci Bölüm - Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi 1. ARAfiTIRMANIN AMACI ve YÖNTEM Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi, tüketici enflasyonu, iflsizlik

Detaylı

BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar ATILIM ÜNİVERSİTESİ KALİTE GÜVENCESİ YÖNERGESİ Amaç BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Madde 1 Bu Yönergenin amacı Atılım Üniversitesinin eğitim-öğretim ve araştırma faaliyetleri ile idarî

Detaylı

T.C. AMASYA BELEDİYESİ VETERİNER İŞLERİ MÜDÜRLÜĞÜ GÖREV VE ÇALIŞMA YÖNETMELİĞİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak, İlkeler ve Tanımlar

T.C. AMASYA BELEDİYESİ VETERİNER İŞLERİ MÜDÜRLÜĞÜ GÖREV VE ÇALIŞMA YÖNETMELİĞİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak, İlkeler ve Tanımlar Amaç: T.C. AMASYA BELEDİYESİ VETERİNER İŞLERİ MÜDÜRLÜĞÜ GÖREV VE ÇALIŞMA YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak, İlkeler ve Tanımlar Madde 1- Bu yönetmeliğin amacı; Amasya Belediyesi Veteriner

Detaylı

NSAN KAYNAKLARI NSAN KAYNAKLARI 2009 YILI ODA FAAL YET RAPORU

NSAN KAYNAKLARI NSAN KAYNAKLARI 2009 YILI ODA FAAL YET RAPORU NSAN KAYNAKLARI NSAN KAYNAKLARI 2009 YILI ODA FAAL YET RAPORU 36 nsan Kaynaklar SMMMO Kurumsallaflma çal flmalar çerçevesinde; 2008 y l nda nsan Kaynaklar Birimi oluflturulmufltur. nsan Kaynaklar Biriminin

Detaylı

DEVLET KATKI SİSTEMİ Devlet katkısı nedir? Devlet katkısı başlangıç tarihi nedir? Devlet katkısından kimler faydalanabilir?

DEVLET KATKI SİSTEMİ Devlet katkısı nedir? Devlet katkısı başlangıç tarihi nedir? Devlet katkısından kimler faydalanabilir? DEVLET KATKI SİSTEMİ Devlet katkısı nedir? Katılımcı tarafından ödenen katkı paylarının %25 i oranında devlet tarafından katılımcının emeklilik hesabına ödenen tutardır. Devlet katkısı başlangıç tarihi

Detaylı

Amacımız Fark Yaratacak Makine Mühendisleri Yetiştirmek - OAIB Moment Expo

Amacımız Fark Yaratacak Makine Mühendisleri Yetiştirmek - OAIB Moment Expo Sayfa 1 / 6 OCAK 2016 SAYI: 92 Gelişen teknolojiye ayak uydurabilen, teknik bilgi ve becerilere sahip fark yaratacak lider makine mühendisleri yetiştirmek üzere yola çıktıklarını belirten MEF Üniversitesi

Detaylı

Ara Dönem Faaliyet Raporu MART 2014

Ara Dönem Faaliyet Raporu MART 2014 MART 2014 Raporun Ait Olduğu Dönem : 01.01.2014 31.03.2014 Bankanın Ticaret Ünvanı : TAIB YatırımBank A.Ş. Genel Müdürlük Adresi : Yüzbaşı Kaya Aldoğan Sokak Aksoy İş Merkezi No. 7 Kat 3 Zincirlikuyu,

Detaylı

Destekli Proje İşletme Prosedürü

Destekli Proje İşletme Prosedürü Destekli Proje İşletme Prosedürü Teknoloji Transfer Ofisi 2015 Yazan(lar) : Tarih : İlker KÖSE TTO Direktörü Onaylayan(lar) : Tarih : Prof. Dr. Ömer Ceran Genel Sekreter V. Prof. Dr. Sabahattin Aydın Rektör

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog KONYA KARAMAN BÖLGESİ BOŞANMA ANALİZİ 22.07.2014 Tarihsel sürece bakıldığında kalkınma,

Detaylı

T ürk Gelir Vergisi Sisteminde, menkul sermaye iratlar n n ve özellikle de

T ürk Gelir Vergisi Sisteminde, menkul sermaye iratlar n n ve özellikle de KURUMLARDAN ELDE ED LEN KAR PAYLARININ VERG LEND R LMES VE BEYANI Necati PERÇ N Gelirler Baflkontrolörü I.- G R fi T ürk Gelir Vergisi Sisteminde, menkul sermaye iratlar n n ve özellikle de flirketlerce

Detaylı

BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U

BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U Cengiz SAZAK* 1.G R fi Bilindi i üzere Katma De er Vergisi harcamalar üzerinden al n r ve nihai yüklenicisi, (di er bir

Detaylı

MUŞ ALPARSLAN ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ

MUŞ ALPARSLAN ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ MUŞ ALPARSLAN ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Muş Alparslan Üniversitesi Uzaktan

Detaylı

YEDİNCİ KISIM Kurullar, Komisyonlar ve Ekipler

YEDİNCİ KISIM Kurullar, Komisyonlar ve Ekipler YEDİNCİ KISIM Kurullar, Komisyonlar ve Ekipler Kurul, komisyon ve ekiplerin oluşturulması MADDE 107- (1) Okullarda, eğitim, öğretim ve yönetim etkinliklerinin verimliliğinin sağlanması, okul ve çevre işbirliğinin

Detaylı

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Şubat 2014, No: 85

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Şubat 2014, No: 85 EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Şubat 2014, No: 85 i Bu sayıda; 2013 Cari Açık Verileri; 2013 Aralık Sanayi Üretimi; 2014 Ocak İşsizlik Ödemesi; S&P Görünüm Değişikliği kararı değerlendirilmiştir.

Detaylı

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu G R fi Girifl Bu kitapç k Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) taraf ndan, befleri t bbi ürünlerin güvenlili inin izlenmesi ve de erlendirilmesi hakk

Detaylı

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir.

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir. TÜB TAK BAfiKANLIK, MERKEZ VE ENST TÜLERDE ÇALIfiIRKEN YÜKSEK L SANS VE DOKTORA Ö REN M YAPANLARA UYGULANACAK ESASLAR (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Esaslar n amac ; Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araflt

Detaylı

Hepinizin bildi i gibi bilgi ça olarak adland r lan günümüzde bilim ve teknoloji alan nda

Hepinizin bildi i gibi bilgi ça olarak adland r lan günümüzde bilim ve teknoloji alan nda Say n Meslektafllar m z, Hepinizin bildi i gibi bilgi ça olarak adland r lan günümüzde bilim ve teknoloji alan nda bafl döndürücü flekilde h zl ilerlemeler olmaktad r. Bu geliflmelerin en fazla oldu u

Detaylı

S V L TOPLUM, YEREL YÖNET MLER VE GENÇL K AB ÜYEL YOLUNDA" S V L TOPLUMLA D YALOG TOPLANTISI 4 SONUÇ B LD RGES 11 ARALIK 2010, STANBUL

S V L TOPLUM, YEREL YÖNET MLER VE GENÇL K AB ÜYEL YOLUNDA S V L TOPLUMLA D YALOG TOPLANTISI 4 SONUÇ B LD RGES 11 ARALIK 2010, STANBUL S V L TOPLUM, YEREL YÖNET MLER VE GENÇL K AB ÜYEL YOLUNDA" S V L TOPLUMLA D YALOG TOPLANTISI 4 SONUÇ B LD RGES 11 ARALIK 2010, STANBUL "Sivil Toplum, Yerel Yönetimler ve Gençlik AB Üyeli i Yolunda Sivil

Detaylı

NTERNET ÇA I D NAM KLER

NTERNET ÇA I D NAM KLER Mustafa Emre C VELEK NTERNET ÇA I D NAM KLER www.internetdinamikleri.com STANBUL-2009 Yay n No : 2148 letiflim Dizisi : 55 1. Bas m - stanbul - Haziran 2009 ISBN 978-605 - 377-066 - 4 Copyright Bu kitab

Detaylı

Beynimizi Nas l De ifltiriyor? Çeviri: DEN Z BENER

Beynimizi Nas l De ifltiriyor? Çeviri: DEN Z BENER Beynimizi Nas l De ifltiriyor? Çeviri: DEN Z BENER nternet, her fleyi de ifltirdi Hat rlamak ve zihnimizi kullanmak konusunda, geleneksel yöntemlerimizden h zla uzaklafl yoruz. Be endi imiz bir yeme in tarifini,

Detaylı

KAHRAMANMARAŞ SÜTÇÜ İMAM ÜNİVERSİTESİ BİLİMSEL DERGİLER YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

KAHRAMANMARAŞ SÜTÇÜ İMAM ÜNİVERSİTESİ BİLİMSEL DERGİLER YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Senato: 2 Mart 2016 2016/06-6 KAHRAMANMARAŞ SÜTÇÜ İMAM ÜNİVERSİTESİ BİLİMSEL DERGİLER YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç ve Kapsam MADDE 1- Bu Yönergenin amacı, Kahramanmaraş

Detaylı

Tasarım Raporu. Grup İsmi. Yasemin ÇALIK, Fatih KAÇAK. Kısa Özet

Tasarım Raporu. Grup İsmi. Yasemin ÇALIK, Fatih KAÇAK. Kısa Özet Tasarım Raporu Grup İsmi Yasemin ÇALIK, Fatih KAÇAK Kısa Özet Tasarım raporumuzda öncelikle amacımızı belirledik. Otomasyonumuzun ana taslağını nasıl oluşturduğumuzu ve bu süreçte neler yaptığımıza karar

Detaylı

ALKİM KAĞIT SANAYİ VE TİCARET A.Ş. / ALKA [] 10.04.2015 16:56:31

ALKİM KAĞIT SANAYİ VE TİCARET A.Ş. / ALKA [] 10.04.2015 16:56:31 / ALKA [] 10.04.2015 16:56:31 Yönetim Kurulu Komiteleri Mustafa Nafiz 1 GÜRESTİ Mehmet Tekin 2 SALT MUHASEBE MÜDÜRÜ GENEL MÜDÜR ALKİM KAĞIT SANAYİ VE TİCARET A.Ş. ALKİM KAĞIT SANAYİ VE TİCARET A.Ş. 10.04.2015

Detaylı

YARGITAY 2. HUKUK DA RES

YARGITAY 2. HUKUK DA RES YARGITAY 2. HUKUK DA RES 2674 STANBUL BAROSU DERG S Cilt: 81 Say : 6 Y l 2007 YARGITAY 2. HUKUK DA RES E: 2005/20742 K: 2006/5715 T: 18.04.2006 M RASÇILIK SIFATI M RASIN NT KAL ZAMAN YÖNÜNDEN UYGULANACAK

Detaylı

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1 Sağlık Reformunun Sonuçları İtibariyle Değerlendirilmesi 26-03 - 2009 Tuncay TEKSÖZ Dr. Yalçın KAYA Kerem HELVACIOĞLU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Türkiye 2004 yılından itibaren sağlık

Detaylı

KIŞ 2010 SAYI: 25 Fiyatı 15 TL. Dr. Eren Gegin Günümüz fl Dünyas çin Örnek Bir ç Denetim Modeli Yeflil Kalem...16

KIŞ 2010 SAYI: 25 Fiyatı 15 TL. Dr. Eren Gegin Günümüz fl Dünyas çin Örnek Bir ç Denetim Modeli Yeflil Kalem...16 KIŞ 2010 SAYI: 25 Fiyatı 15 TL Kurumsal Yönetim Güvencesi çin ç Denetim Dr. Eren Gegin Günümüz fl Dünyas çin Örnek Bir ç Denetim Modeli Yeflil Kalem...16 Salim Kad beflegil Küresel De erler ve Etik Çizgi

Detaylı

Yeni Sınav Sistemi (TEOGES) Hakkında Bilgilendirme

Yeni Sınav Sistemi (TEOGES) Hakkında Bilgilendirme Yeni Sınav Sistemi (TEOGES) Hakkında Bilgilendirme 8. SINIF Sevgili Ö renciler, SBS nin kald r lmas ile bunun yerine yaz l s navlar n merkezî bir uygulamayla yap lmas n esas alan bir sistem getirilmifltir.

Detaylı

YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI ENGELLİLER DANIŞMA VE KOORDİNASYON YÖNETMELİĞİ (1) BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI ENGELLİLER DANIŞMA VE KOORDİNASYON YÖNETMELİĞİ (1) BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI ENGELLİLER DANIŞMA VE KOORDİNASYON YÖNETMELİĞİ (1) BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (Değişik:RG-14/2/2014-28913) (1) Bu Yönetmeliğin amacı; yükseköğrenim

Detaylı

Bu yaz girifle gereksinmiyor. Do rudan, kan tlayaca m z

Bu yaz girifle gereksinmiyor. Do rudan, kan tlayaca m z Yoksulun fians Bu yaz girifle gereksinmiyor. Do rudan, kan tlayaca m z sonuca geçelim: Teorem. Yoksulun zengine karfl flans yoktur. Bu çok bilinen teorem i kan tlayabilmek için her fleyden önce önermeyi

Detaylı

B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle

B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle bu ifllemlerin üzerinden al nan dolayl vergiler farkl l k arz etmektedir. 13.07.1956 tarih 6802 say l Gider Vergileri Kanunu

Detaylı

BAfiVURU FORMU. Lütfen Kat lmak stedi iniz Kategoriyi flaretleyiniz:

BAfiVURU FORMU. Lütfen Kat lmak stedi iniz Kategoriyi flaretleyiniz: AMPD ÖDÜLLER 2008 BAfiVURU FORMU AMPD 2008 Ödülleri Program nda yer almak için lütfen afla daki k sa formu doldurup AMPD Merkezi ne ulaflt r n z. Size daha detayl doküman ve kat l m formu gönderilecektir.

Detaylı

Hepinizi saygıyla sevgiyle selamlıyorum.

Hepinizi saygıyla sevgiyle selamlıyorum. Değerli konuklar, Yatırım Ortamını İyileştirme Koordinasyon Kurulu (YOİKK) çalışmaları kapsamında düzenlediğimiz Kurumsal Yönetim konulu toplantımıza hepiniz hoş geldiniz. 11 Aralık 2001 tarihli Bakanlar

Detaylı

6 MADDE VE ÖZELL KLER

6 MADDE VE ÖZELL KLER 6 MADDE VE ÖZELL KLER TERMOD NAM K MODEL SORU 1 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER MODEL SORU 2 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER 1. Birbirine temasdaki iki cisimden s cakl büyük olan s verir, küçük olan s al r. ki cisim bir

Detaylı

TÜRK BORÇLAR VE TÜRK T CARET KANUNU TASARILARI

TÜRK BORÇLAR VE TÜRK T CARET KANUNU TASARILARI YAZILAR TÜRK BORÇLAR VE TÜRK T CARET KANUNU TASARILARI PROF. DR. ERDO AN MORO LU (*) Türk Borçlar Kanunu Tasar s ndan sonra Türk Ticaret Kanunu Tasar s da Türkiye Büyük Millet Meclisi ne sunulmufl bulunmaktad

Detaylı

2. SALON - PARALEL OTURUM II

2. SALON - PARALEL OTURUM II 2. SALON - PARALEL OTURUM II Denetim Komiteleri ve Ba ms z Denetim Oturum Baflkan Cansen BAfiARAN SYMES / Baflaran Nas Ba ms z Denetim ve SMMM A.fi. / Colin J. WILLIAMS / Turkcell letiflim Hizmetleri A.fi.

Detaylı

1.6.1. Performans Yönetimi Hakkında Ulusal Mevzuatın Avrupa Standartlarıyla Uyumlaştırılmasına Yönelik Tavsiyeler

1.6.1. Performans Yönetimi Hakkında Ulusal Mevzuatın Avrupa Standartlarıyla Uyumlaştırılmasına Yönelik Tavsiyeler 1.6.1. Performans Yönetimi Hakkında Ulusal Mevzuatın Avrupa Standartlarıyla Uyumlaştırılmasına Yönelik Tavsiyeler 5. Sonuçlar ve reform teklifleri 5.1 (Kamu Mali yönetimi ve Kontrol Kanunu) 5.1.1 Performans

Detaylı

Ordu Üniversitesi Meslek Yüksekokulu Staj Yönergesi Aralık 2007 T.C. ORDU ÜNİVERSİTESİ MESLEK YÜKSEKOKULU STAJ YÖNERGESİ

Ordu Üniversitesi Meslek Yüksekokulu Staj Yönergesi Aralık 2007 T.C. ORDU ÜNİVERSİTESİ MESLEK YÜKSEKOKULU STAJ YÖNERGESİ T.C. ORDU ÜNİVERSİTESİ MESLEK YÜKSEKOKULU STAJ YÖNERGESİ AMAÇ Madde 1- Bu yönergenin amacı; Ordu Üniversitesi Meslek Yüksekokulu öğrencilerinin eğitim-öğretim döneminde kazanmış oldukları bilgi, beceri

Detaylı